You are on page 1of 29

EKONOMSKI FAKULTET UNIVERZITETA U SARAJEVU

Devizni kurs

Predmet: Meunarodna ekonomija Nastavnik: Doc. dr Snjeana Brki

Ciljevi prezentacije
Nakon prezentacije, studenti e biti u mogunosti: da definiu devizni kurs i srodne pojmove; da izraunaju devizni kurs na razliite naine; da razumiju nain formiranja i kretanje deviznog kursa;

Sadraj
1. 2. Uvod Pojam i funkcije deviznog kursa 2.1. Notiranje 2.2. Ukrteni devizni kursevi 2.3. Funkcije Formiranje i kretanje deviznog kursa Saetak Literatura

3. 4. 5.

1. Uvod
Problem platnog bilansa i deviznog kursa nije mogue razmatrati odvojeno, budui da izmeu njih postoji uzajamna zavisnost. Devizni kurs zavisi od stanja platnog bilansa odnosno stanja pojedinih njegovih rauna. Politika deviznog kursa utie na politiku platnog bilansa, jer promjene deviznog kursa dovode do promjena na pojedinim raunima platnog bilansa tj. do promjena stanja platnog bilansa.

2. Pojam i funkcije deviznog kursa


Definicija: Devizni kurs (ER, r - exchange rate) predstavlja cijenu jedne valute izraenu u drugoj valuti. Devizni kurs predstavlja cijenu jedinice strane valute izraenu u domaoj valuti. Devizni kurs pokazuje koliko jedinica domae valute treba izdvojiti za jedinicu strane valute.

2. Pojam i funkcije deviznog kursa


Notiranje: direktno (normalno, cjenovno) notiranje; indirektno (koliinsko) notiranje;

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.1. Notiranje


direktno (normalno, cjenovno) notiranje: 1 EUR = 2 BAM(KM)* Kurs pokazuje koliko KM vrijedi 1 euro; pokazuje broj jedinica domae valute potreban da se kupi jedinica strane valute. ER = 2 BAM/EUR
___________________________
*1 EUR = 1, 95583 BAM;

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.1. Notiranje


indirektno (koliinsko) notiranje: 1 BAM(KM) = 0,50 EUR* Kurs pokazuje koliko eura vrijedi 1 KM; pokazuje broj jedinica strane valute potreban da se kupi jedinica domae valute. Kurs po indirektnoj notaciji je reciprona vrijednost kursa po direktnoj notaciji: ER = 1 / ER ER = 1 / (2 BAM/EUR) = 0,50 EUR/BAM
___________________________ *1 BAM = 0, 51129 EUR;

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.1. Notiranje


Na domaem deviznom tritu: strana valuta je roba i ima svoju cijenu devizni kurs; domaa valuta nije roba, ve mjerilo cijena sredstvo u kojem se izraavaju cijene svih drugih roba; 1, 95583 BAM/EUR (BAM po EUR) iznos domae valute potreban za kupovinu jedinice strane valute;

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.1. Notiranje


valuta koja predstavlja robu (valuta kojom se trguje) naziva se osnovna ili referentna valuta; valuta u kojoj se iskazuje cijena referentne valute naziva se valuta notiranja; ER(X/Y) ER(valuta notiranja/referentna valuta) ER(domaa valuta/strana valuta) (cijena jedinice valute Y iskazana je u odreenom broju jedinica valute X; dakle, valuta Y je roba kojom se trguje, a cijena te robe je iskazana u valuti X)

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.1. Notiranje


u kontinentalnoj Evropi: direktno notiranje evropska konvencija; indirektno notiranje britanska konvencija; u SAD: direktno notiranje amerika konvencija; indirektno notiranje evropska konvencija;

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.2. Ukrteni devizni kursevi


Ukrteni devizni kurs (cross exchange rate): Odnos izmeu bilo koje dvije valute moe se izvesti iz kurseva te dvije valute izraenih u treoj valuti.
Primjer: 1 USD = 1,450912 BAM 1 EUR = 1,955830 BAM 1,450912 BAM/USD 1,955830 BAM/EUR

Trai se odnos dolara i eura izraen kao USD/EUR koliko dolara za jedan euro? vrijednost eura u BAM / vrijednost dolara u BAM (iznos nove referentne valute u BAM / iznos nove valute notiranja u BAM) 1,955830 BAM/EUR / 1,450912 BAM/USD 1,955830 / 1,450912 x BAM/EUR x USD/BAM = 1,3480 USD/EUR

2. Pojam i funkcije deviznog kursa 2.3. Funkcije


Funkcije deviznog kursa: Devizni kurs ima kljunu ulogu u meunarodnoj trgovini, jer omoguava uporeivanje cijena robe i usluga proizvedenih u razliitim zemljama i konverziju vrijednosti. Devizni kurs je znaajan faktor investicionog odluivanja. Devizni kurs slui kao instrument za prilagoavanje privrede.

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


KM / S
Ponuda

D
Potranja za

Devizni kurs (izraen u KM za )

E 2

Iznos inozemne valute

E ravnotean (realan) devizni kurs;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa

Ravnoteni devizni kurs


Vrijednost $1.60 $1.55 $1.50

S: Ponuda

Ravnoteni devizni kurs D: Potranja za Koliina


4-7

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


Devizni kurs se formira na deviznom tritu pod uticajem ponude i potranje za devizama i efektivnim stranim valutama.* Ravnoteni (realni) devizni kurs kurs pri kojem su ponuda i potranja deviza jednake i koji isti trite. _____________________________
* efektivni strani novac papirne novanice i kovani novac koji su zakonsko sredstvo plaanja u stranoj zemlji; devize novana potraivanja od inostranstva (razliiti novani instrumenti kao ekovi, mjenice i dr. koji glase na stranu valutu);

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


Ponuda deviza: ponuda deviza dolazi od aktivnih (kreditnih) stavki platnog bilansa tj. plaanja inostranstva prema zemlji: izvoz robe, izvoz usluga, jednostrani transferi iz inostranstva, prihodi od investiranja, priliv kapitala; kriva ponude deviza ima pozitivan nagib (rastua je), jer sa rastom deviznog kursa raste ponuda deviza;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


Potranja za devizama: potranja za devizama dolazi od pasivnih (debitnih) stavki platnog bilansa tj. obaveza zemlje da izvri odreena plaanja prema inostranstvu: uvoz robe, uvoz usluga, jednostrani transferi u inostranstvo, plaanja inostranstvu po osnovu prihoda od investiranja, odliv kapitala; kriva potranje za devizama ima negativan nagib (opadajua je), jer varira obrnuto sa deviznim kursom;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


realan (ravnotean) devizni kurs - podstie racionalnu alokaciju nacionalnih resursa i pokazuje nivo konkurentnosti privrede; nerealan devizni kurs - vodi neekonomskoj alokaciji nacionalnih resursa i neekonomskoj raspodjeli nacionalnog dohotka; precijenjena valuta - pojeftinjuje uvoz, podstie uvoz i pretjeranu potronju i omoguava nacionalnoj privredi da ivi iznad svojih mogunosti, sve dotle dok se takav kurs moe odravati; djeluje inflatorno; potcijenjena valuta pojeftinjuje domau robu za strance i podstie izvoz i alokaciju resursa u izvozne industrije; negativno dovodi do prelijevanja nacionalnog dohotka u inostranstvo;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


dvije komponente valute u sistemu fiksnih kurseva: valutni paritet kupovna snaga valutni paritet odnos valute prema konvencionalno izbranom zajednikom imenitelju (nekada je to bilo zlato, danas esto dolar ili dr.); to je vrijednost valute koju zemlja deklarie prema inostranstvu tj. vanjska vrijednost valute; kupovna snaga valute (robni paritet) - vrijednost valute izraena u koliini robe koja se moe kupiti za jedinicu date valute; to je stvarna odnosno unutranja vrijednost valute; u sistemu promjenljivih kurseva vanjska vrijednost i unutranja vrijednost valute su jednake, a kurs je uvijek realan;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


Termini depresijacija i devalvacija odnosno apresijacija i revalvacija se esto koriste kao sinonimi, ali zapravo to nisu. depresijacija i devalvacija - slabljenje valute; apresijacija i revalvacija - jaanje valute; Depresijacija i apresijacija su termini koji se veu za sistem fluktuirajuih kurseva, dok se termini devalvacija i revalvacija veu za sistem fiksnih deviznih kurseva.

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


Depresijacija i apresijacija deavaju se automatski pod uticajem ponude i potranje deviza; devalvacija i revalvacija su jednokratni inovi nosilaca ekonomske politike u sistemu fiksnih kurseva. Depresijacija i apresijacija su odreena stanja u koje je dospjela valuta, dok su devalvacija i revalvacija slubena potvrda tog stanja.

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


depresijacija stvarno smanjenje vrijednosti valute; smanjenje unutranje vrijednosti valute tj. njene kupovne snage; apresijacija stvarno poveanje vrijednosti valute; poveanje unutranje vrijednosti valute tj. njene kupovne snage; devalvacija formalno smanjenje vrijednosti valute; smanjenje vanjske vrijednosti valute tj. njenog valutnog pariteta, formalnopravnim aktom monetarne vlasti; revalvacija formalno poveanje vrijednosti valute; poveanje vanjske vrijednosti valute tj. njenog valutnog pariteta, formalnopravnim aktom monetarne vlasti;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


ako devizni kurs raste, potrebno je vie jedinica domae valute za jedinicu strane valute; strana valuta jaa tj. apresira, a domaa valuta slabi tj. depresira; ako devizni kurs pada, potrebno je manje jedinica domae valute za jedinicu strane valute; strana valuta slabi depresira, a domaa valuta jaa - apresira;

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


Notiranje Promjena deviznog kursa ER Apresijacija/ Revalvacija strana valuta Depresijacija/ Devalvacija domaa valuta

Direktno notiranje

ER

domaa valuta

strana valuta

Indirektno notiranje

1/ER

domaa valuta

strana valuta

1/ER

strana valuta

domaa valuta

3. Formiranje i kretanje deviznog kursa


depresijacija/devalvacija slabljenje domae valute tj. rast deviznog kursa: pojeftinjenje domae robe za strance rast izvoza poskupljenje strane robe za rezidente pad uvoza apresijacija/revalvacija jaanje domae valute tj. pad deviznog kursa: poskupljenje domae robe za strance pad izvoza pojeftinjenje strane robe za rezidente rast uvoza

4. Saetak
Postoji meusobna zavisnost izmeu platnog bilansa i deviznog kursa. Devizni kurs je cijena jedne valute (referentna valuta) izraena u jedinicama druge valute (valuta notiranja). Devizni kurs se moe izraziti direktno i indirektno. Devizni kurs se formira na deviznom tritu u zavisnosti od kretanja ponude i tranje za devizama. Depresijacija/devalvacija znai smanjenje vrijednosti valute, a apresijacija/revalvacija znai poveanje vrijednosti valute.

5. Literatura
Carbaugh Robert, International Economics, Eighth Edition, SouthWestern, 2002 Kovaevi Radovan, Meunarodne finansije, Ekonomski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd, 2011. Krugman Paul, Maurice Obstfeld, International Economics: Theory and Policy, 8th Edition, Prevod, MATE, Zagreb, 2009. Salvatore Dominick, International Economics, Ninth Edition, Wiley, 2007 Stojanov Dragoljub, Meunarodne finansije u globalnoj ekonomiji, IV izmijenjeno i dopunjeno izdanje, Ekonomski fakultet u Sarajevu, Sarajevo, 2000.

Literatura, gradivo za ispit i esejska ispitna pitanja


Literatura: Paul Krugman, Maurice Obstfeld, Meunarodna ekonomija: Teorija i ekonomska politika, VII izdanje, Prevod Slajdovi; Gradivo: Uiti: str. 306-334.; slajdove;
Esejska pitanja: Pojam, notiranje i funkcije deviznog kursa Formiranje i kretanje deviznog kursa