You are on page 1of 97

KOL

IYON 2009

ZE
EKS

TEKNK SORUNLARA ZMLER


BLGSAYAR KTAPLII SERS 01

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER


BLGSAYAR KTAPLII SERS - 01

Yaync Doan Burda Dergi Yaynclk ve Pazarlama A..


Murahhas ye (CEO) Mehmet Y. YILMAZ Yayn Direktr M. Rauf ATE Yaz leri Mdr (Sorumlu) Erdal KAPLANSEREN Grsel Ynetmen Eylem AKSNGER Katkda Bulunanlar Pamir KIZILTU A. Kvan TANRIKULU Daron DEDEOLU Selim UMLU Grkem YILDIRIM Bask ve Cilt Le Color / Levent Print City Tel: 0212 637 15 30
PCnet Dergisi Doan Burda Dergi Yaynclk ve Pazarlama A.. Dergide yaymlanan yaz, fotoraf, harita, illstrasyon ve konularn her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilerek dahi alnt yaplamaz.

BLGSAYAR KTAPLII SERS

PCnetten okuyucularna bilgi kayna serisi


PCnet Temmuz says ile balattmz Bilgisayar Kitapl Serisi, her ay farkl konularyla ktphanenizde yer amanz salayacak bir bilgi hazenesi sunuyor.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Donanm, yazlm, internet ve okluortam konularnda en sk karlalan sorunlara ila olacak zmleri bu kitapkta toparladk. Ayrca sizi bu sorunlara yakalanmaktan koruyacak nlemleri de yazdk. Belki bu sorunlarn bir ksmyla daha nce karlatnz, belki oundan haberiniz bile yok. Ama unutmayn ki bu sorunlardan biri en olmadk zamanda karnza kabilir ve imdiden tedbiri elden brakmamak en iyi zm. Eer sizin yaamakta olduunuz bilgisayar sorunu bu kitapkta yer almyorsa, PCnet@PCnet.com.tr adresimize yazabilirsiniz. Uzman editrlerimizden biri sorununuzun zmn en ksa srede size iletecektir.
Erdal KAPLANSEREN
Yaz leri Mdr

BLGSAYAR KTAPLII SERS

WINDOWS Albm kapaklarn klasr simgesi yapn


Windows XP ve Vista, MP3lerinizi depoladnz klasrlerin simgelerine albm kapaklarn ekleyerek MP3 arivinize k bir grnm kazandrabilir. Windows Media Playern otomatik olarak bulamad albm kapaklarn da siz ideefixe. com, amazon.com gibi sitelerden bulup folder.jpg ismiyle kaydederek klasrlere atabilirsiniz.

Windows almadnda
Bazen bilgisayarnz alrken siyah ekranda ntldr32.dll dosyas eksik gibi bir hata mesajyla karlarsnz ve Windows bir trl almaz. nykleme (boot) dosyalarnn yeniden oluturulmas bu sorunu zebilir. Bunun iin PCnizi Windows CDsinden balattktan sonra

Bu grnm elde etmek iin XPde kk resim grnm semeniz gerekebilir.

SELM UMLU HijackThis Ktcl y yazlmlarla ba dertte olan arkadalarma yardmc olmak en sk kullandm ara HijackThis (git.pcnet.com.tr/29). Bu kk program Messengerdan arkadama gnderdikten sonra oluturulan raporu bana geri gndermesini istiyorum, raporu inceledikten sonra da hangi satrlar iptal edebileceini sylyorum. Siz de HijackThis raporlarnz PCnet.com.tr ve Doctus.net forumlarnda analiz ettirebilirsiniz. E-posta linkleri Herhangi bir web sitesindeki e-posta gnder linkine tklayp da Outlook Express veya Windows Mail yaplandrmasyla karlaan kullanclarn Bu ne ya? feryatlarn birok kez duymuumdur. git.pcnet.com.tr/27 adresinden indirebileceiniz kk ara, Vista kullanclarnn varsaylan e-posta istemcisini Hotmail olarak ayarlayabiliyor. git.pcnet.com.tr/28 adresindeki Gmail Notifier ise XP ve Vistada varsaylan istemciyi Gmail olarak deitirebiliyor.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

R tuuyla Kurtarma Konsoluna girin ve fixboot komutunu verin. Merak etmeyin, bu zm ie yaramasa bile verileriniz zarar grmez.

Vista kapanmyorsa
Windows Vistann Balat mensndeki g dmesi n tanml olarak PCnizi kapatmaz, sadece uyku moduna alr. Ancak Vistada kullanlan uyku (hibernate) modu baz donanmlarla uyumsuz olduundan bu dmeye tkladnzda PCniz istenen uyku moduna girmeyebilir ya da yeniden balayabilir. Sizin PCniz de derin bir uykuya dalmyorsa Denetim Masasna girip Donanm ve Ses > G Seenekleri > (seili plann altndaki)

Da banda iki dizsty yan yana getirebiliyorsanz CounterStrike da oynayabilirsiniz.

Plan ayarlarn deitir > Gelimi g ayarlarn deitire tklayn. G dmeleri ve kapak > Balat mens g dmesini Kapat olarak ayarlayn.

Routersz a kurun
Hi kablosuz an olmad bir ortamda iki dizst bilgisayar arasnda nasl belge paylaacanz ya da oyun oynayacanz dnyorsanz zm basit: eler aras (ad-hoc) a kurabilirsiniz. XPde bunu yapmak iin kablosuz a balantnzn zelliklerine girdikten sonra Kablosuz Alar sekmesindeki Ekle dmesine tklayn. Anza bir isim (SSID) girdikten sonra Bu bilgisayardan bilgisayara (zel) adr seeneini iaretleyin. Artk 2. bilgisayarda kablosuz a taramas yaparak bu aa
5

Kapat dmesiyle kapanamayan PClerin says hi de az deil.

BLGSAYAR KTAPLII SERS

balanabilirsiniz. Vistada ise Windows Toplant Alan yazlm bu ileri zahmetsizce halledebiliyor.

ClearType: Olmal m olmamal m?


Microsoftun ClearType adn verdii yaz tiplerini yumuatma teknoloji varsaylan olan XPde ve dier eski sistemlerde devre d, Vistada ak gelir. XPye Internet Explorer 7 yklendiinde ClearType otomatik olarak alr. ClearType, LCD ekranlarda yazlarn daha rahat okunmasn salar. Biz LCD kullanyorsanz ClearType amanz, CRT monitr kullanyorsanz kapal tutmanz neririz. XPde ClearType etkinletirmek iin masastne sa tklayp zellikler > Grnm > Efektler > Ekran yaz tiplerini dzeltmek iin aadaki yntemi kullan > ClearType sein. Vistada kapatmak iinse masastne sa tklayp Kiiselletirme > Pencere Rengi ve Grnm > Daha ok renk seenei iin klasik grnm zelliklerini a > Efektler > Ekran yaz tipi kenarlarn dzeltmek iin aadaki yntemi kullan > Standart sein veya bu seenei tamamen devre d brakn.

Hayat kurtaran ksayol


En sevdiimiz tu kombinasyonu, btn pencereleri annda kltp masastne dnmeye yarayan Windows + Ddir. Bu ksayolu iyi
6

BLGSAYAR KTAPLII SERS

ezberlemenizi neririz; nk hayatnz, iinizi, karizmanz ve birok eyi kurtarabilecei kullanm alanlar saymakla bitmez!

Gvenliin ustasym, performansn hastasym


Windows Vistada duvar kadn deitirirken bile sizi sorguya eken Kullanc Hesab Denetimi (UAC) hem kullancnn hem de bilgisayarn performansn azaltr. Ben kendi gvenliimi salayacak kadar bilinliyim ve kaliteli bir anti virs yazlm da kullanyorum diyorsanz UACyi devre d brakabilirsiniz. Bunun iin Denetim Masas > Kullanc Hesaplar ve Aile Gvenlii > Kullanc Hesaplar > Kullanc Hesab Denetimini a veya kapata tklayp UACyi kapatn.

Kolay boyutlandrma
Resimleri yeniden boyutlandrmak (genellikle kltmek) ok sk ihtiya duyduumuz bir ilemdir. Microsoft tarafndan gelitirilen ve git.pcnet.com.tr/26 adresinden indirebileceiniz Image Resizer adl kck PowerToy, resim dosyalarnn sa tklama mensne Resize Picture komutunu ekliyor. Bylece tek tklamayla resimlerinizi standart llerden birine kltebiliyorsunuz.

Ksayolsuz ksayollar
Windows Vista, herhangi bir ekilde oluturduunuz ksayollarn adn otomatik olarak Dosya ad Ksayol yapar. Oysa siz onun ksayol olduunu zaten biliyorsunuzdur ve irkin grnen bu isimleri her seferinde deitirmek zorunda kalrsnz. Vistaya bu kt alkanln braktrmak iin Balata tklayp regedit yazn. HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\

Image Resizern tek dezavantaj resim kalitesini belirleyememeniz. 8

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

CurrentVersion\Explorer yolunu izleyip link anahtarna ift tklayn ve deer verisini 00 00 00 00 olarak deitirdikten (Delete ve 0 tularna birer kez basmanz yeterli olacaktr.) sonra bilgisayar yeniden balatn.

Yardm belgelerini kullann


Aka syleyebiliriz ki bugne dek Windowsun yardm belgeleriyle problemlerini giderebilen birini tanmadk; ancak Windows Vistada durum deiiyor. Nasl olsa ie yaramaz diyerek Vistann yardm belgelerine hi gz atmadysanz hemen Balat mensnden Yardm ve Desteke tklayn. Resimli ve ayrntl dokmanlarn zellikle acemi kullanclar iin ok faydal ve arama kutusunun da son derece ilevsel olduunu fark edeceksiniz.
9

BLGSAYAR KTAPLII SERS

GVENLK Online virs taramas


Kullandnz anti virs yazlm bazen yanl alarm verebilir ya da virsl olduunuz bir dosyay tanmadndan phelenebilirsiniz. www.virustotal.com adresindeki VirusTotal servisi, siteye gnderdiiniz dosyay tam 32 anti virs yazlmyla taramadan geirerek sonular ksa sre iinde size bildirir. Sitenin biraz problemli bir Trke destei de mevcut.

Korumasz Wi-Fi alar


Artk hemen her ke banda, otellerde ve lokantalarda genel kullanma ak kablosuz alar bulmak mmkn. Acil bir iinizi grmek iin bu alara balanrken gizli verilerinizi riske atmak istemiyorsanz mutlaka dosya paylamn kapatn ve bir gvenlik duvar yazlm kullann. ZoneAlarm (www.zonealarm.com) baarl ve bedava bir gvenlik duvardr. Windows Vista kullanyorsanz balandnz a ortak a olarak tantmanz yeterli olacaktr.

Hangi anti spyware?


Artk her sistemde casus yazlmlar temizlemeye yarayan bir ara bulundurulmas art, ama ou zaman byle bir zme para harcamaya gerek olmadn syleyebiliriz. Windows Vista ile birlikte gelen ve XPye de yklenebilen Windows Defender (www.microsoft.com) bedava ve olduka iyi i karyor. Gerek zamanl korumaya ihtiyac olmayanlar iin dier bir gl zmse Ad-Aware (www.lavasoft.de).

Eyvah, virs!
VirusTotal, phelendiiniz kk boyutlu dosyalarda tarama yapmak iin ok elverili. 10

Erken tedbir almadnz iin bilgisayarnza virs ya da benzeri bir zararl yazlm yerletiyse, nce-

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Ad-Awarein cretsiz srm ktcl yazlmlara aman vermiyor.

likle sisteminize bir anti virs yazlm ykleyin. Yklemenin ardndan tarama yapmak iin mutlaka Windowsu Gvenli Modda balatn, normal modda sistemde aktif olan virsleri silemeyebilirsiniz. Sabit diskinizi skp bir arkadanzn bilgisayarna ikincil disk olarak balayarak da gvenli bir temizlik yapabilirsiniz.

MSNde sizi engelleyenleri gstereceini iddia eden siteler Messenger hesabnz almak iin biilmi birer kaftan. Aman dikkat!

bilgisayarnz yava ya da PCnizde virs bulundu gibi bannerlar ve banka hesabnzda gncelleme yaplacan syleyen e-postalar da gerei yanstmaz.

nnze gelene gvenmeyin


nternette bilgi hrszlar, dolandrclar ve haksz kazan elde etmek isteyen birok kii cirit atmaktadr. Gerek olamayacak gibi grnen bir vaatle karlarsanz ansnz denemeyin! Bedava kontr, Messengerda sizi bloke edenleri renme, bedava tatil gibi vaatlerin hepsinin altnda bir bit yenii vardr. Durup dururken karnza kan
11

BLGSAYAR KTAPLII SERS

YAZILIM Bu uzant da ne?


nternet ve dosya paylam alaryla har neir olan bilgisayar kullanclarndansanz, sk sk sisteminiz tarafndan tanmlanamayan uzantlara sahip dosyalarla karlarsnz. Bu tarz dosyalar altrmak isterseniz iletim sisteminiz birlikte a seeneiyle sizi ba baa brakacak ve muhtemelen ne yapacanz bilemeyeceksiniz. Ancak artk bu tarz tanmlanamayan uzantlarn aslen ne olduu ve hangi yazlmlarla altrlabileceini renebileceiniz ho bir yntem var; Filext.com. Bu site sayesinde binlerce
DARON DEDEOLU DA G Gparted ile disk b blmlemek s a mdan sand da k kolay bir imi Genel olarak Windows ve Unix trevi sistemleri beraberce kullandm herkes tarafndan bilinir. Bunun verdii kolaylk bir yana, ileleri de yok deil. Mesela yeni bir sabit diske geerken kullanacam sistemler iin blmler ayrmak bir muammaya dnebiliyor. Vistann XPden farkl olarak uzatlm disk blm oluturamamas 5 sistemli bir disk iin sorun yaratabiliyor. Ancak Gparted adl canl Linux srm sayesinde dilediim kadar disk blmn kolayca oluturabiliyorum. Sistemin kk boyutlu ve cretsiz oluu da cabas. Ayrca blmleme yaparken Freecell oynayabiliyor veya internette dolaabiliyorum. Kolaylk bu olsa gerek. Virsler ve Bitdefender Live Sisteme bir virs bulap da bilgisayar almaz hale getirdiinde, format ncesi son are olarak Bitdefender Live CD ile tarama yapmay tercih ederim. Tamamen cretsiz olan bu sistem CDsi ile en gncel anti virs aralarn hep yanmda tayabiliyorum. Benzer ekilde Ultimate Boot CD ile birlikte kullanldnda tam bir kurtarma zm olabiliyor. Hemen her kesimden kullancya iddetle tavsiye ediyorum.

uzant ve bu uzantlar altrabileceiniz yazlmlar hakknda detayl bilgilere ulaabilirsiniz.

Sanal dublrnz zararllara kar


Zaman zaman internetle tantmza bin piman olmamz salayan virslerle, trojan yazlmlaryla ve kendilerine hacker diyen kt niyetli yazlmclarla uratk durduk. stelik ilemiz bu kadarla da snrl kalmad. Bu zararllardan kurtulma adna hemen hemen her gn yeni bir gncellemesi kan ve sistem kaynaklarn tketmeyi adeta alkanlk haline getirmi anti-

12

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

virs yazlmlar, neredeyse dakikada -drt adet uyar penceresi ap bizleri alamaz hale getiren firewalllara mahkum olmamz da cabas. Ancak gvenlik sadece yazlmlarla ya da onlar gncel tutmayla salanmyor. Farkl gvenlik zmlerine de ihtiyacmz var. ShadowStor firmasnn ShadowUser Pro Edition adl koruma yazlm da tam bu noktada devreye giriyor. Bu yazlm, alk olduumuz gvenlik yazlmlarndan olduka farkl bir mantkta alyor. ShadowUser kurduunuzda yazlm, kullanmakta olduunuz sistemin bir kopyasn alarak sanal bir ikinci sistem oluturuyor. Yani, yazlm sisteminizin sanal ikizini oluturuyor ve internet zerinden gelebilecek her trl zararl yazlm ve saldrya bu sanal makineyi kalkan yapyor. Bylelikle sisteminiz ve sabit diskinizde yer alan verileriniz hibir ekilde zarar grmyor. stelik yazlm sabit diskleriniz zerinde hibir deiiklik yapmyor.

kaybettiiniz verilerinizin ardndan alamak yerine nceden hazrladnz bir kurtarma CDsi ile sisteminizi tekrardan onarabilir ve verilerinize kolayca ulaabilirsiniz. Bunun iin BartPE adl kk bir yazlmdan faydalanabilirsiniz. Kullanmakta olduunuz Windows iletim sisteminizden canl (optik srcden alan) bir kurtarma CDsi hazrlayan bu yazlm her Windows kullancsnn elinin altnda bulunmal. stelik yazlmla oluturacanz canl kurtarma sisteminize dilediiniz yazlmlar da ekleyebilirsiniz. Bylelikle kullanmakta olduunuz Windowsunuzu cebinizde tayabilirsiniz.

nat yazlmlardan kurtulun


Ev kullanclar internetten bulduklar hemen her

Windowsunuz iin can(l) kurtarannz var m?


Windows iletim sistemleri herhangi bir nedenden dolay kolayca kebilen bir yapya sahiptir. Bunu zaten bugne kadar bir Windows srm kullanm olan herkes bilir. Ancak sisteminiz bazen bir neden olmadan ya da hi sinyal vermeden almama karar alabilir. te byle bir durumda
13

BLGSAYAR KTAPLII SERS

trden yazlm kurup kurcalamay severler. Ancak bu yazlmlarn birou aslen lanse edildikleri ekilde kendilerini kaldrabilecekleri bir modl iermezler. Durum bu olunca zamanla iletim sistemi kaldrlamayan bu yazlmlarla ier ve hantallar. Bu durumu nlemenin tek yolu da byle Japon yaptrcs gibi sabit disklere yapp kalan yazlmlar bir rpda skp atan, MyUninstaller adl kk yazlm kullanmak. Sadece 41KB boyutuna sahip olan bu yazlm cretsiz oluuyla da ne kyor.

alamtr. Bylesi bir durum banza geldiinde aslen sildiiniz dosyalar geri getirebileceinizi biliyor musunuz? Hem de sadece birka tklamada... Bu lkse kavumak iin biraz maliyete katlanp Get Data firmasnn RecoverMyFiles adl 70 dolarlk kurtarma yazlmn edinebilirsiniz. Yazlmn sre kstlamal deneme srm bile elzem dosyalarnz geri getirmenizde faydal olabilir. Yazlm hemen her formattaki dosyay kurtarmasyla ne kyor.

Diskinizde yeni blmler oluturmak hi de zor deil


Windows kurduunuz sabit diskinizi daha nceden blmlere ayrmadysanz, bu ilem iin bir sonraki format seremonisini beklemenize gerek yok, Partition Magic adl yazlm sizin iin bu ilemi birka tklama seviyesine kadar indirgiyor. Aslen cretli olan fakat tam fonksiyonla 30 gn kadar rahatlkla kullanabileceiniz bu yazlm sayesinde diskinizde sisteminizi formatlamaya gerek kalmadan dilediiniz kadar (ya da diskinizin el verdii kadar) yeni blm oluturabilirsiniz.

Yanllkla sildiklerinizi geri getirmeniz mmkn


Hemen her bilgisayar kullancs hayatnda bir defa bile olsa yanllkla sildii dosyalarn ardndan

Sanal srclerle optik medya israfna son


nternetten edinilen filmlerin ya da oyunlarn byk bir ksm optik medya imajlarndan oluuyor. Bunun yan sra kendi sahip olduunuz mzik ve filmlerin de yedeklerini bu ekilde
14

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

aldnz varsayarsak bu dosyalar kullanabilmek iin bir optik medyaya yazmanz gerekiyor. Ancak sanal srcler sayesinde bu dosyalar optik medya harcamadan da kullanabilirsiniz. stelik sanal optik srcler gereklerinden ok daha performansl altndan oyun ve filmlerde ok daha yksek okuma hzlarna ulaabilirsiniz. Sanal src oluturma yazlmlarnn en baarls Daemon Tools, cretsiz oluu ve kolay kullanmyla ne kyor.

tarafndan da nerilen bu yazlm sayesinde yeni nesil uzantlar eski nesil uzantlara evirebiliyorsunuz.

Ofislerin bitirim ikilisi ceplerde


Word ve Excel dndaki ofis aralarn kullanmayanlardansanz, sizler iin ok hafif ve hzl bir ofis zmmz var; Abiword ve Gnumeric. Tamamen cretsiz olarak datlan bu ikili ile DOC ve XLS uzantl belgeleri aabilir ve bu uzantlarda belgeler oluturabilirsiniz. Bu ikilinin USB belleklerde alabilen (kurulum gerektirmeyen) srmleri de bulunuyor. Bu sayede ofisinizi cebinizde tamanz da mmkn.

Yeni ofis formatlaryla tam uyumluluu yakalayn


Microsoftun yeni nesil ofis paketi olan MS Office 2007 kendine zel formatlaryla farkl bir izgi yaratt. Emektar ofis uzantlarnn sonuna birer x eklenmesiyle oluan bu yeni nesil formatlar artk neredeyse her yerde karmza kar oldu. Ancak eski srmlerle alamayan bu yeni formatlar iin uyumluluk yaratmak elinizde. Tek ihtiyacnz olan FileFormatConverters adl cretsiz yazlm. Microsoft
Dilediiniz format dilediiniz formata evirin

Sahip olduunuz oklu ortam dosyalarnz farkl formatlara evirmek, birok defa bavurduunuz bir uygulamadr. Ancak popler formatlar iin formata zel yazlmlar kullanmak yerine, her format iin tek bir yazlm kullanmak ok daha pratik olabilir.

Bu tarz bir uygulama iin en kullanl yazlm kukusuz tamamen cretsiz ve ak kaynak kodlu olarak datlan MediaCoderdr. Trke dil destei de sunan MediaCoder hemen her format birbiri arasnda sorunsuzca evirebilmesiyle ne kyor.
15

BLGSAYAR KTAPLII SERS

LINUX Linux ve Windows bir arada olur mu?


Sabit disk kapasitelerinin genilemesi ve fiyatlarnn dmesi sonucu evlerde kullanlan bilgisayarlarn da diskleri yava yava birden fazla sistemi kullanmaya elverili hale geldi. Siz de yeterince disk alanna sahip olduunuzu dnyorsanz ve iyiden iyiye gelien Linux srmlerinden birini ikinci sistem olarak kurmak istiyorsanz yapmanz gereken ey diskinizi blmlendirdikten sonra ilk i olarak Windows kurmak ve ardndan da kullanmak istediiniz Linuxu yklemek. Linux ikinci sistem olarak kurulduundan diskinizin bana bir al yneticisi kuracaktr (LILO ya da GRUB). Bylece bilgisayarnz atnzda nce bu yneticiyi grecek ve listedeki sistemlerden dilediinizi seerek devam edebileceksiniz. nizi kullanabileceinizi unutmayn.

Windows altndan Linux ykl diskleri grebilmek


Gnmzde birok Linux datm EXT2 ve EXT3 dosya sistemini kullanyor. Eer siz de Linuxunuzu bu dosya formatlarndan birisine kurduysanz Windows altndan normal artlarda gremeyeceiniz Linux disk blmlerinize kolayca ulaabilirsiniz. Bunun iin Explore2fs adl cretsiz ve kurulum gerektirmeyen yazlm kullanabilirsiniz. Yazlm almaya baladnda sabit diskinizdeki Linux blmlerini ve dizinlerini aratrp listeleyecek. Ardndan dilediiniz dosyay Windowstaki masastnze kopyalayabilirsiniz. Yazlm imdilik sadece EXT2 ve EXT3 formatlarn destekliyor. Yani ReiserFS ve dier formatlar imdilik desteklenmiyor.

Tekrar tek iletim sistemine dnmek istiyorum ama al yneticisi silinmiyor


Sabit diskinizin bana yani MBRye kurmu olduunuz al yneticisini kaldramyorsanz sahip olduunuz Windows kurulum CDsi ile bilgisayarnz kurtarma konsolunda ap, fixmbr komutunu kullanarak MBRyi formatlayabilirsiniz. Bunu yaptnzda sadece Windows iletim sistemi16

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

17

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Linux ykledim ama alta ekran kararp kalyor


Linux kurulumunu hatasz bir ekilde tamamlamanza ramen sisteminizi atnzda bir sre sonra ekrannz kararp ylece beklemeye balyorsa kk bir znrlk sorununuz var demektir. Genellikle Debian temelli sistemlerde ve dizstlerde sklkla karlalan bu durum al yneticisi ekrannda kk bir komut girerek zlebiliyor. GRUB ya da LILO ekrannda Boot: yazan yere vga=771 gibi bir deer girerek bu sorunu atlamanz mmkn. Kullandnz znr-

lk deerlerine uygun vga komutlarn http:// en.wikipedia.org/wiki/VESA_BIOS_Extensions adresinden renebilirsiniz.

ok nemli bir yazlmm var ancak DirectX istedii iin Wine ile kuramyorum
Windows mimarisine ait ve sizin iin vazgeilmez deerde bir yazlmnz varsa bu yazlm Wine ile rahatlkla kurup kullanabilirsiniz. Ancak kuracanz yazlm DirectX bamllklar ieriyorsa Wine sizi yar yolda brakabilir. Byle bir durumda aslen oyunlar iin gelitirilmi olan Cedega yazlmn kullanabilirsiniz. DirectX tabanl yazlmlar kurup kullanmanz salayan bu platform CrossOver yazlmyla birlikte kullanldnda Windowsa olan tm bamllklarnz unutturacak gte olabiliyor.

Bir yazlm aryorum ama datmma uygun paketini bulamyorum


Kullandnz Linux datmna ait paket formatyla datlmayan bir yazlma ihtiyacnz varsa
18

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

kaynak kodundan kendiniz derlemeyi deneyebilirsiniz. Aslen kulaa geldiinden ok daha basit bir yntem olan kaynaktan derleme, sizi sisteminizin kulland uzant bamllndan da kurtarabilir. ndirdiiniz kaynak paketini ap, konsoldan (root yetkilerine sahip olduunuzdan emin olarak) dizine girin. nce ./configure ardndan da make ve make install komutlarn kullanarak derleme ilemini gerekletirin. Bu kadar basit, artk yazlmnz kullanabilirsiniz.

Slampp adyla bir canl datma da sahip.

ASP.NET programcsym, Linuxa geince batan dil mi reneceim?


Eer Microsoft teknolojilerine baml ekilde gelitirme yapyorsanz Linux tarafna getiinizde yeni bir gelitirme dili renmenize gerek yok. .NET gelitiricilerinin Linux tarafnda da alabilmesini salayan MONO projesi tam size gre demektir. u anda 2.4 srmyle kullanclarn karsna kan platform; .NET, ASP.NET, Winforms ve GTK# uygulamalarn altrabiliyor. MONOyu etkin ekilde kullanabilmek iin birok Gnome ktphanesine ihtiyacnzn olacan da belirtelim.

Linux altnda sanal PC kurabilir miyim?


Linux altnda kullanabileceiniz birok sanallatrma yazlm mevcuttur. Bunlar arasnda XEN ve VMWare gibi yazlmlar da var. Ancak gerek hz ve kullanm kolayl asndan gerekse de birok farkl platforma destek vermesi asndan VirtualBox adl yazlm iddetle neririz. Hemen her datm iin zel kurulum paketi bulunan yazlm, Pardus iin de PS paketine sahip.

Kullandm dizstnn birok bileeni Linux tarafnda almyor.


Sahip olduunuz donanmlarn bir ksm Linux altnda almyorsa ve reticilerin web sitelerinde Linux uyumlu srcler de bulunmuyorsa geriye tek bir yntem kalyor; NDISWrapper. Bu yazlmla donanmlarnzn Windows iin yazlm olan srclerini Linuxa kurabilirsiniz. Bu ekilde donanmlarnz Linux altnda da rahata alacaktr. Ancak biz bu yntemi son are olarak denemenizi neriyoruz. Bu yazlm sayesinde Broadcom gibi sorunlu donanmlar artk sorunsuz hale geliyor.
19

Kolay bir yerel sunucu kurmak mmkn m?


Linux altnda Apache kurarak kolayca bir web sunucusu sahibi olabilirsiniz. Ama ok daha basit bir yol aryorsanz Lampp paketini denemenizi neririz. erisinde bir sunucu iin hemen her eyin hazr olarak geldii paket, ayn zamanda

BLGSAYAR KTAPLII SERS

DONANIM Yeni bir sabit disk satn alrken RAIDi de dnn


Yksek kapasiteli bir sabit disk almay dnyorsanz, tercihinizi bu diskin yar kapasitesindeki iki ayr sabit diskten yana da yapabilirsiniz. Arada ok fazla olmasa da, fiyat fark mutlaka
PAMR KIZILTU PA Di Dizstnde pe performans ar aramayn; m masast en iyisi iyisi! Okuyucularmzdan bizlere gelen e-postalarn byk bir ounluunu performansl dizst bilgisayarlar zerine. Performansl bir dizst salam bir ilemci iermeli; mesela Intel Core 2 Extreme. NVIDIAnn 8 serisinden GeForce ekran kartna sahip olmal. RAID de olmal. Tabii bunlar hep rn arlatran eyler. Ama bu hesaba bataryay eklemedik. Ekran znrl iin byk bir panel kullanlmal. Boyutta da 17 ince ulatk. Byle bir rn nereden baksanz antas, iindeki adaptr de hesaba katldnda 5 kg. 5 litrelik bir su iesini dnn. Elinizde 2-3 saat dolatrdktan sonra 30 kg olacan garanti ederim. Bence dizst bilgisayar seerken mmkn olduunca kk ve hafif rnler tercih etmek gerekiyor. O paray evdeki bilgisayarnza yatrmak gerekiyor. Zamannda 7900 GTXli dizst bilgisayar alanlara bir sorun bakalm, DirectX 10a nasl terfi edecekler. Unutmayn, performanssa masast. Dizst artsa incelik ve hafiflik. Ah u oyunlar! Bu ay merak ettiimden dolay 7800 GTXli ve Pentium D 805 ilemcili bir bilgisayara Need For Speed-Pro Street kurdum. Ne de olsa ayn serinin bir nceki oyunu Carbonu olduka iyi altrmtm. Bilgisayarda Kingstonun HyperX serisinden 800 MHzlik iki tane 512 MB bellek var. Oyunu en dk ayarlarda zar zor oynadm ve hevesimin krlmamas iin kapatp getiimi belirtmeliyim. Ykleme sreleri de hayli uzundu. En dk ayarlarda bile istediim FPSyi elde edememitim. Oysaki iki yl ncesinin en iyi bilgisayaryd. Dnyorum da oyun oynayanlar eskiden be yl idare ederdi bilgisayarlar. imdi bu sre iki yl anca. Bu srenin daha da ksalmasndan korkuyorum. u oyunlar yok mu u oyunlar, bakn imdi ilk defa doru dzgn Trke destekli bir ey de yaptlar. Zorla donanm aldrrlar bize. Tabii maksat sadece internete girmekse o zaman Microsoft Windows 95 ve Pentium 75 de yeter.

olacaktr. Ancak bu sayede RAID 0 teknolojisini kullanarak sisteminizi hissedilir bir ekilde hzlandrabilmeniz mmkn olabilir. Tabi bu zellii anakartnzdaki yonga setinin de desteklemesi gerekiyor. Bu yntemi kullanarak, banza gelebilecek pek ok sorun iin nlem alm olacaksnz.

20

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

soutma sistemlerinde kullanlabilecek en iyi malzeme bakr. zellikle ilemci ve yonga setlerine uygulanacak soutma zmlerinde bakrdan retilmi olan rnleri tercih edin. rnlerin zerindeki fanlar da sessiz almalar iin mmkn olduunca byk olmal. Bylece sessiz bir bilgisayarnz olabilir.

Yonga setinize uygun bir grafik kart sein


Satn alacanz bilgisayar iin ciddi bir yatrm yapacaksanz ekran kartnz anakartnza uygun olmal. Aslnda her ekran kart anakarta uyumludur. Ancak burada bahsettiimiz ekran kartlarn ift almas iin gerekli koul. Intel ya da ATI yonga setli anakartlarda ift NVIDIA kart altrmanz mmkn deil. Bu durumun tersi de aynen geerli.

Performans iin daima ift kanal bellek kullann


Toplayacanz sistem iin tercih edeceiniz bellek miktarnda her ne olursa olsun kapasiteyi ikiye blerek iki tane bellek modl kullanmaya aln. Bylece hem AMD, hem de Intel sistemler iin ciddi performans kazanlar salayabilirsiniz. lk etapta tek bir 2 GB bellek modl alacaksanz ve birka ay sonra da aynsndan bir tane daha alacaksanz o halde ksa bir sre tek bellek kullanlabilir.

Yksek kapasiteli USB belleklerde hz faktrn nemseyin


USB bellekler artk 16 GBye kadar ulat. Diyelim karnzda iki seenek var ve aradaki fiyat fark yaklak 30 dolar seviyesinde. Hangisini alrsnz? kisi de nasl olsa 16 GB derseniz hata edersiniz. USB belleklerin hz faktrn her zaman gz nnde
21

Soutucularda bakrdan ve byk fandan vazgemeyin


Maliyetinin uygunluu sebebiyle performansl

BLGSAYAR KTAPLII SERS

bulundurmanz gerekiyor. Aksi halde 16 GByi doldurmanz 2-3 saati aabilir.

Optik ve sabit disk srclerinizi SATA tercih edin


Sabit disklerde uzun bir zamandr SATA tercih ediliyor. Optik srclerde de SATA rnlerin eitlilii gnden gne artyor. Optik srcnz de SATA destekli bir modelden yana semeniz sizi yelken grnml IDE kablolarndan sonsuza dek kurtaracaktr. Unutmayn; IDE kablolar kasa ii hava dolamn engelleyen ve donanmlarnz stan en byk faktrlerden biridir.

itmek ve dinlemek arasndaki fark an


Biroumuz anakartlarmzn zerindeki ses yongalaryla 5.1 ses sistemlerimizi kullanyoruz. Peki, o halde piyasada neden harici ses kartlar satlyor. Sonu da onlar da ayn sesi vermiyor mu? te bu da yanl! Harici ses kartlarnn birounda sesler zerinde Dolby ya da buna benzer ses zmleme teknolojileri kullanlr. Bu da sesteki kk ama byk detaylar hissetmenizi salar.

BIOS ve firmwarelerin takipisi olun


Zamannda aldnz DVD yazcnz DVD+R medyalara yazamyor. ans eseri arkadanzn
22

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

getirdikleri de DVD+R. Ne yapacaksnz? Tek bir format iin yeni DVD yazc alnr m? O halde reticinizin web sitesini srekli kollayn. Bylece eski rnlerinize baz medya formatlar iin destekler kazandrabilir ya da yazm hzlarnn artmasn salayabilirsiniz.

Kaliteli bir g kaynan her zaman nemseyin


yi bir bilgisayarn kasas ne kadara mal olur? 1500 dolarn zerinde. Peki, donanmlarnza enerji salayan g kaynanda ucuza kaarsanz ne olur? Donanmlarnzn bozulma riski ykselir. Yksek fiyatl g kaynaklar donanmlarnz korumak ve ideal enerjiyi salamak iin ok farkl teknolojiler ierir. Fiyat fark budur. G kayna masrafndan kamayn.

Yeni bir kulaklkla mzik alarnza hayat pc


Mzik alarlarn birounun kutusundan olduka dk kalitede kulaklk gelir. Mzik alar her ne kadar kaliteli olsa bile, maliyeti drmek
23

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Gncellenmeye uygun bir dizst bilgisayar aln


A nzda bir marka var ve bu markann iki farkl Akl modeli arasnda kararszsnz. Birinin ilemcisi yksek, dierinin de bellei. Hangisini alrsnz? Tabii ki ilemcisi daha hzl olan. Dizst bilgisayarlarda sabit disk ve bellek olduka kolay bir ekilde gncellenir. Seeceiniz rnde bu nitelikler dk olsun, siz dier zelliklere nem verin.

Byk monitr yerine kk ve fazla sayda monitr


ad dna yapl lan b bu d davran sonucunda d di dinledi l dii iniz i mzikten tam anlamyla zevk alamazsnz. Oysaki zm kolay: kaliteli bir kulakla marka-model fark etmeksizin tm mzik alarlar destek verir. 24 in bir monitr nasl olur? Olduka gzel. znrlk deeri bu seviye iin 1920x1200. Peki, 24 in bir monitr fiyatna tane 22 in almaz msnz? Neden olmasn. Piyasadaki 22 in rnler de 1680x1050 znrlk sunuyor ki bu da olduka yeterli bir deer. stelik araf gibi bir masast ve lgn bir oyun deneyimi de cabas.

Fotoraf makinelerinde yksek hzl bellek kart kullann


Dijital fotoraf makineleri artk 12 megapiksel deerine kadar znrlk sunuyor. 12 MPlik bir fotoraf da nereden baksanz 5 MB yer kaplyor. Belki kompakt makineler iin ok sorun olmaz da seri ekim yapabilen SLR fotoraf makineleri iin hzl bir bellek kart kullanmanz kayt iin beklemeniz gereken sreyi en aza indirecektir. X deerleri yine byk nem tayor.
24

Uzun sreli bir yatrm yapmay pek hesaba katmayn


Yeni bir bilgisayar satn alrken beni yle 3-5 yl idare etsin diye dnmeyin; hele ki oyuncuysanz. Bugn herkes iki yl ncesinin en baba ekran kartyla gnmzn oyunlarn 640x480 piksel znrlkte ve en dk ayarlarda oynamaya alyor. Gl seviyorsanz

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

25

BLGSAYAR KTAPLII SERS

dikenine katlanmaktan, her sene donanm gncellemesi yapmaktan baka areniz yok.

Dokmanlarn kaybettiim eski anakartma BIOS ve yongaseti src gncellemelerini yapmak istiyorum
Anakartnza uygun BIOS ve yongaseti gncellemesini edinebilmek iin srm tanmna ulamanz gerekiyor. Bu tanm PCnizin al srasnda kan POST ekranndan edinebilirisiniz. Baz anakartlarda tam ekran logo gsterimi fabrika ayar olarak ak olabilir ve tanm bilgilerini okuyamayabilirisiniz. Bu durumda TAB tuu ile logodan kabilir Pause tuu ile ekran durdurarak bilgileri not edebilirsiniz.

Kutularn zeri yerine kendinize ve bilginize gvenin. PCnet okuyun!


Hangi rn olursa olsun siz kendi bilginize gvenin. Sorun, soruturun, aratrn. En dorusu sizin bildiinizdir. Piyasadaki birok rnn hepsi deilkutusuna bakacak olursanz en iyiyi retmiler, daha iyisi kimsede yokmu. Herkes bir eyler sylyor. Siz kendi bildiklerinizle yola kn yeter. Peki bu bilgiler nerede? Tabii ki bu sayfalarda. :)

ADSL modemimi kurduum hattn ses kalitesi kullanlmayacak kadar dt


ADSL modemlerin perakende kutusunda yer alan aksesuarlar arasnda splitter ismi verilen 3 girili bir kutu bulunmaktadr. Sabit hattnz splittera baladktan sonra dier girilere ADSL modeminizi ve telefonunuzu balayabilirsiniz.

Yaz aylarnda bilgisayarm uzun sre altrdmda sistem kendini tekrar balatyor
PClerin genelinde uygun fiyatl aktif hava soutma
26

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

yazcnzn hz ve tutarlln ykseltecek zellikleri ierebileceinden internetten uyumlu yeni srm edinmenizi neririz.

Overclock dostu bir rnle grafik kartmn mevcut soutucusunu deitirdim ve srekli yksek frekansta almasn istiyorum
Grafik kartlar fabrika k sabit GPU ve bellek frekans ayarlaryla sata sunulmaktadr. letim sistemi altnda alan eitli yazlmlarla frekanslar ykseltilebilir. Ancak bu yazlm temelli overclock yntemi genellikle tutarl almaz. Frekanslar deiebilir, iletim sistemine her girite ayarlar tekrarlamak zorunda kalabilirsiniz. Kartnzn

zmleri kullanlmaktadr. Sistemdeki CPU ve GPU gibi nemli paralarn s giderici kanallar zamanla tozla tkanabilir ve yeterli soutma yapmayabilir. Soutucular tozdan arndrdktan sonra montajn dzgn yapldndan emin olun ve sisteminizi altrn.

DVD yazcm baz bo medyalar en yksek yazabildii hzn altnda yazyor


Yeni satn alm bile olsanz DVD yazcnz iin hazrlanm yeni srm bir bellenim (firmware) olabilir. Yazcnzla ilikili olan sral komut listesi ve verileri ieren yeni srm bellenimde tam hzla yazamadnz bo medyalar tanmlanm olabilir. Benzer ekilde yeni bellenim srmleri,
27

BLGSAYAR KTAPLII SERS

salkl alt en yksek frekansl ayarlardan emin olduktan sonra video BIOS editr yazlmlaryla yeni bir BIOS srm hazrlamanz ve kartnz gncellemenizi neririz.

Mrekkep pskrtmeli yazcmda aldm ktlarda boluklar ve izgiler oluuyor


Mrekkep pskrtmeli yazclarda yer alan kafada piko litre dzeyinde kk mrekkep damlalar reten aralklar vardr. Kada yakn biimde konumlandrlm kafa zerindeki bu aralklar toza kar ok hassastr. Tozlu ortamlarda kafa kirlenerek ktlarda boluklar oluturur. Tozlu

ortamlarda bulunan yazclarn temizleme ilemini toz emen cihazlarla yapmanz neririz.

Seyahatlerimde farkl farkl adaptrleri yanmda tayarak antam arlatryorum


Gnmzde eitli elektronik cihazlar yanmzda tayoruz. PDA, dizst bilgisayar, cep telefonu, fotoraf makinesi arj etmek iin ayr ayr adaptrler kullanmak yerine tek bir niversal adaptr kullanabilirsiniz. Bu adaptrler eitli voltaj ayarlar ve g soketi eitlerine sahiptir.

Hzl bellek ifti aldm fakat performans art gremedim


Kaliteli overclock bellekleri yksek frekans ve agresif bellek ayarlaryla kullanlmak zere tasarlanmtr fakat anakartta gerekli ayarlar yapmadnz srece BIOS tarafndan sradan bir bellek olarak alglanabilir. Bunu nedeni bellek SPDsindeki bellek zamanlamalarnn JEDEC standardna uygun olmasdr. Oysa yeni belleiniz bu standardn zerinde olduundan BIOSdan daha agresif bellek ayarlar seip kaydetmelisiniz.
28

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

29

BLGSAYAR KTAPLII SERS

din sizin iin nemli olan veri her zaman yannzda ve gvende olur.

Bilgisayarlarn kasa ii hava dolamn ykseltmek


Bilgisayar kasalar anakarttan dier donanmlara uzanan birok arabirim ve g kablolaryla doludur. Sistemde kullanlan donanmlarn saysna bal olarak kablolar dank bir grnt sergiledii gibi kasa iindeki hava akmn da engeller. Baz kaliteli kasa ve g kaynaklarnn aksesuarlar arasnda yer alan kablo sabitleyicileri kullanarak kasa iindeki hava akmn artrabilirsiniz.

Kablosuz anzn/modeminizin performansn artrn


Ev ve ofislerimizde yer alan kablosuz modem ve kablosuz eriim noktalar ounlukla fabrika ayaryla gelen kanallar kullanmaktadr. Komu ev ve ofislerdeki dier kablosuz alar ve modemler ayn kanallar kullanabilmektedir. Performans artrmak iin kablosuz anz fabrika ayar dnda u kanallardan birinde altrmanz neririz. Modeminizi veya eriim noktanz evinizin merkezinde bir yere kurmaya aln ve 2.4 GHz bandn kullanan kablosuz cihazlar modem yaknlarnda bulundurmamaya zen gsterin.

nemli klasrlerin, adres defterinin ve e-postalarn yedeklenmesi


USB flash bellekler ve harici diskler giderek ucuzluyor. Veri depolama kapasitesi ykselen flash bellekler ve harici diskler cretsiz veri yedekleme yazlmlaryla geliyor. Veri yedekleme yazlmlar sisteminizde setiiniz klasrlerin, adres defteri kaytlar ve e-postalarnn veri depolama nitesiyle eitlenmesini salar. Bu sayede nereye giderseniz gi30

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

31

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Yeni kan oyunlarn bazlarnda Bilgisayarm grafik dokulama hatalar veriyor


Gerek zamanl boyutlu grafik uygulamalar srekli kendini yeniliyor. Yeni nesil grafik programlama arabirimleri kullanlmaya balad. Yeni oyunlarla birlikte grafik kart srclerinin yeni grafik motorlar iin optimize edilmesi gerekiyor. Dokulama hatas gibi hatalarla karlamamak iin grafik kart srclerinizi hemen hemen ayda bir gncellemenizi neririz.

Fakat masast alannz artrmak iin 1920x1200 veya 2500x1600 znrlkl olduka pahal monitrlere ihtiya var. 1680x1050 znrlkl 20 in bir LCD monitre sahip olduunuzu varsayarsak ayn znrlkl ikinci bir monitr sisteminize balayarak 3360x1050 piksellik bir masast bykl elde edebilirsiniz. Grafik kartlarnn byk ounluu ift monitr kn destekliyor.

ReadyBoost uyumlu flash belleklerle Vistada hz dopingi


Windows Vista iletim sistemi, ReadyBoost zelliine sahip USB flash bellekleri kullanarak sistemin veri yazma okuma performansn ykseltebiliyor. Bu teknolojide sabit disk srclere kyasla flash belleklerde daha stn olan hzl rasgele veri eriim zelliinden faydalanlyor. Anakartnz USB 2.0 uyumluysa sistem ReadyBoost zelliine sahip USB flash bellekleri tanyor ve bu zellii etkinletirmeniz iin onay bekliyor.

lemci terfisiyle sisteminizin performansn gelitirin


Merkezi ilemciler hemen hemen her sene yeni modellerle yenileniyor. Kullandnz ilemci soketi ve yongasetine bal olarak anakartnz piyasaya srld zamandan bir veya iki nesil sonraki ilemcilerle uyumlu olabilir. Anakart reticisinin sitesinden BIOS terfisiyle salanan yeni nesil ilemci desteini aratrnz. Kullandnz ilemci ve yenisi arasnda yzde yze varan performans avantaj yakalamak mmkn.

Bilgisayarnzn masast bykln ikiye katlayn


LCD monitr fiyatlar uygun fiyat aralna indi.
32

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

33

BLGSAYAR KTAPLII SERS

OKLUORTAM/ELEKTRONK Dijital ereve alarak birikmi fotoraflarnza hayat verin


oumuz internette gezerken beendiimiz fotoraflar sabit diskte saklyoruz. Ayrca dijital fotoraf makineleriyle ve cep telefonlaryla ekilen fotoraflar da var. Eski fotoraflar tarayp saklayanlar da hesaba katarsak sabit disklerde
GRKEM YILDIRIM G h htiyacnzdan fazlasna gerek yok A Alacanz bilgisayar ya da bi bilgisayar paras olsun arya ka kamayn. htiyalarnz ve bir sene sonraki duru durumu gz nne getirin ve buna gre seim yapn. nk alt ayda bir paralar yenileniyor ve fiyatlar hzl biimde dyor. Bilgisayar bir ara olarak dnn Bilgisayar hayat biimi olarak deil de ara olarak dnn ve saatlerce bilgisayar bana akl kalmayn. Gzlerinizin, boynunuzun, belinizin ve bileklerinizin saln korumak iin periyodik olarak ara verin. Farkl noktalara bakp gzlerinizi dinlendirin ve ksa yryler yapn.

epey fotoraf birikiyor. Dijital ereveler kk bir LCD ekrandan daha te. nk kart ve USB bellek okuyabiliyor, bunlardaki fotoraflar gsterebiliyor ve daha da tesi MP3 alabiliyor ve film izletebiliyorlar.

MP3 alar yerine bol zellikli PMPleri tercih edin


e ya da okula giderken yolda epey zaman geiriyoruz. MP3 alarlarla mzik dinlemek byk keyif. Bteniz elveriyorsa paraya biraz daha kyp PMP (portable media player) almanz tavsiye ederiz. Tanabilir medya alarlar birden ok zellii bir arada sunuyor. ou durumda FM radyo, MP3 alar, video oynatc, metin gsterici, resim gsterici ve tanabilir disk olarak kullanabilirsiniz.

Medya yedeklerken sktrmadan destek aln


Gnmzde CDleri MP3 olarak saklamak pek yeni bir kavram deil. WAV yerine MP3 yapnca

34

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

dosya boyutu yaklak 10 kat azalyor. Benzer durumu grnt dosyalar iin de uygulayn. MPEG (VCD) ve MPEG2 (DVD) yedeklerken DivX sktrma tercih ederseniz dosya boyutu 7 kat azalabilir. Bylece tek DVDde 7 film saklamanz mmkn olabilir. Dier tr dosyalar iinse ZIP ya da RAR yapmak en mantkl yol.

Ev sinemas cihazlarnn zellikleri srekli artyor


Televizyonlarn en iyi dostlar artk VHS videolar deil. Bunlarn yerini nce VCD alar sonra da DVD alar ald. Ardndan DivX destei olan DVD alarlar geldi. imdilerde DVDye yazabilen, sabit diske kayt yapabilen modeller bile var. Ayrca kablosuz aa balanp bilgisayardaki veriyi bile ekrana aktarabilirsiniz. Bu yzden cihaz seerken dikkatli olun.

Oyun konsolu almadan nce bir kez daha dnn


Yeni nesil oyun konsollarnn sava Microsoft Xbox 360, Sony PS3 ve Nintendo Wii arasnda geiyor. Wii sadece DVD okuyabiliyor ama film izletme destei yok. Sony PS3 ise Blu-ray desteine sahip. Microsoft Xbox 360 (bulabilirseniz) ise HD DVD destekliyor. Yeni nesil HD filmleri ilerde izlemek istiyorsanz Wii ters dyor. HD iin seim yapmak artk kolay nk sava Blu-ray kazand.

Aceleniz yoksa LED teknolojisini bekleyin


LCD monitrler epey yaygnlat. Plazmalarn sonunu getiren bu gelimeler sonucunda her ey beklendii gibi iyi deil. En byk sknt kontrast orannn dkl. Bu yzden siyahlar ok keskin deil. En byk ilerleme LED aydnlatma teknolojisiyle geliyor. Aceleniz yoksa 2009
35

BLGSAYAR KTAPLII SERS

36

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Aceleniz yoksa yedek alrken en dk hz sein


DVD-RW srcler ok ucuzlaynca CD-RW srcler demode oldu. CD ve DVD ile yedeklemede reticilerin hz yarna tank oluyoruz. Ancak tavsiyemiz medya yazarken mmkn derece dk hzlar seip verinin en kaliteli biimde yazlmasn salamanz. rnein CDlerde 16X ve DVDlerde 4X ok daha tutarl sonular almanz salayabilir. zellikle Audio-CD hazrlarken en dk hz semenizi tavsiye ediyoruz.

ylnda bu teknolojiyi kullanan LCD monitrlerin yaygnlamasn beklemelisiniz. imdiden baz dizst bilgisayarlar bu teknolojiye gei yapt.

Windows Vista SuperFetch ve ReadyBoost kullann


Windows Vista iletim sistemiyle birlikte gelen SuperFetch teknolojisi sayesinde programlarn al sresi hzlanyor. Bunu salayan arka planda alan ve kullanc alkanlklarn tespit eden akll sistem. Ayrca ReadyBoost sayesinde parmak bellekleri ve hafza kartlarn sistem belleine destek olmak amacyla kullanabilirsiniz. Windows Vistann bu zelliini kullanmak iin parmak bellein baz hz deerlerini salamas gerektiini unutmayn.

arjl bataryalarla masraflarnz etkili biimde azaltn


Gnmzde pek ok cihaz arjl bataryalar ieriyor ama hala kalem pil kullanan cihazlarnz varsa bunlarda alkalin yerine arjl pil tercih ederek evreyi koruyabilir ve masraflarnz azaltabilirsiniz. Eski nesil arjl bataryalarda Ni-Cd karm kullanlyordu ama hafza efekti sorunu vard. Yeni arjl bataryalar ounlukla Ni-MH esasl ve ok daha baarl. Bu yzden arjl batarya alrken ucuza kap Ni-Cd tercih etmeyin.

GPS alc ve dokunmatik ekrana hazrlkl olun


Yeni cep telefonlar ve bilgisayarlarda ne kmaya balayan bir zellik GPS alcs. Kameralar ve
37

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Bluetooth balants gibi zelliklerden sonra GPS alcsyla yn bulma standartlaabilir. Dier yandan ekranlarn bymesini takip eden gelime dokunmatik modeller oldu. Bu akm iPhone balatt ve dierleri izledi. Dokunarak menler arasnda hzlca dolamak keyif veriyor. Tek sorun ekrann abuk kirlenmesi.

Kablosuz klavyeler rahatlk sunuyor ama tesi var


Kablosuz klavye ya da klavye setlerinde kullancya hareket zgrl sunuluyor. Kullanlan balant teknolojileri Bluetooth, 2.4 GHz ya da 27 MHz tabanl olabiliyor. Ucuz modeller 27 MHz tercih ediyor ve bu sinyaller basit programlar araclyla zlebiliyor. Yazdklarnzn bakas tarafndan okunmasn istemiyorsanz kablosuz klavyeden uzak durmanz gerekebilir.

HD yaynlara hazr olmak iin HD Ready yerine Full HD logosu


Yeni nesil LCD TVlerde ou zaman HD Ready logosu bulunuyor. Bu logo TVnin HD sinyal kabul
38

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Kablosuz alarda 802.11n ile mcize beklemeyin

nceleri 802.11b vard ve ardndan 802.11g ile tantk. Uzun zamandr 802.11g ile beraberiz ve veri aktarm hzlar kablolu balantnn ok gerisinde. En yeni standart olan 802.11n ile hz ve kapsama alan aryor ama fark ar derecede yksek deil. Bu nedenle Wi-Fi teknolojisinin hz ve gvenlik risklerini gz ard etmeyin. Konu irket ii balant olduunda ok daha dikkatli davrann.

rahatszlk verici olabilir. Hassasiyeti donanmsal olarak deien fareleri tercih edin. Optik alc teknolojisi daha eski olsa da daha dengeli sonular verebiliyor. ok hassas olan lazer fareler baz yzeylerde kullanlnca ekrandaki imle ani atlamalar yapabilir. Denemeden almayn.

Harici srcler iin birden ok balant faydaldr


Elinizdeki sabit diski tanabilir hale getirmek iin bir disk kutusu aryorsanz ya da harici disk alacaksanz balantlara iyice gz atn. USB balantnn hz versiyon 2.0 iin 60 MB/saniye ile snrl ama ou zaman 35 MB/saniye hz almyor. Yeni kutularda USB yannda SATA/ eSATA balants da var ve bylece esneklik sunuyorlar. stelik SATA teknolojisi ok daha hzl aktarm imkan sunuyor.

edeceini gsteriyor ama panel znrl dkse HD yaynla gelen kalite tam olarak elde edilemiyor. Full HD logosunu tayan televizyonlar en yksek standart olan HD 1080 ile tam olarak uyumlu nk panel znrli 1920x1080 piksel ve detaylar ok net seilebiliyor.

Lazer alc her zaman iin optik alcdan iyi deildir


Lazer alcl fareler st seviyede hassas ve oyunlar iin ideal. Ancak kimileri iin ar hassasiyet
39

BLGSAYAR KTAPLII SERS

OKLUORTAM/ELEKTRONK nemli adresleri taraycnza elle girin


Bankalarn online ubeleri, e-posta servisleri ve anlk mesajlama sitelerinin gibi gvenliin byk nem tad adresleri taraycnzn adres ubuuna elle girmelisiniz. Bu sayede doru adrese gittiinizden emin olabilir ve kullanc ad, parola gibi bilgileri yabanc ellere teslim etmeyeceinizden kuku duymazsnz. balant gerektiren tm web sayfalarnda taraycnzn durum ubuunda yer almas gereken asma kilit simgesini kontrol edin. Bu simge, sayfadaki formlara girdiiniz verilerin ifrelenerek yerine ulaaca ve bakalar tarafndan elde edilemeyecei anlamna gelir.

Banka ilemlerinizde ekran klavyesi kullann


Kiisel bilgilerinizi verdiiniz, kullanc ad ve parolalarnz girdiiniz sayfalarda, site tarafndan

Gvenli balant simgesini kontrol edin


zelikle banka ubelerinde olmak zere gvenli
KIVAN TANRIKULU K On Online ofis de devrine ha hazrlann Bi Bilindik ofis prog programlarnn online srmleri gn getike g kazanyor. Google Dokmanlar, Zoho Office gibi cretsiz hizmetlerin marifetleri artarken kullanclar da oalyor. Grnen o ki, gnn birinde herkes belgelerini internet zerinde dzenleyecek ve saklayacak. Bu trende imdiden ayak uydurmanz,

online aralarn hakkn vererek kullanmanz tavsiye ediyorum. zellikle Googlen sunduu cretsiz ofis uygulamalar ve online takvimi, Gmail ile birlikte kullanarak harikalar yaratabilirsiniz. Salonda internete ans tanyn 2000li yllarn sonu internetin televizyonla mcadelesine sahne olacak gibi grnyor. Ben artk interneti evin arka odalarndan kartp salona getirmenin ve tabir yerindeyse ba keye

oturtmann zaman geldi diye dnyorum. Salonunuza sradan bir masast bilgisayar kurmak yerine sizi en ksa ve ucuz yoldan internete ulatrabilecek alternatif bir sistem kullanabilirsiniz. Yine uygun fiyatlarla sahip olabileceiniz bir Media Center PC size hem internet hem de televizyon salayabilir. Eminim ki, internet salondaki kapmaya televizyon karsnda 2-0 yenik balayacak olsa da ksa srede fark kapatacak ve ne geecek.

40

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

dolap duruyor. Sizi herhangi bir konuda uyaran, harekete gemeye veya destek vermeye davet eden e-postalarn altndaki imzaya pheyle yaklan. Gemite bu tip e-postalara ad karan birok akademisyen e-postalarla ilikisinin olmadn beyan etmiti.

Facebook profilinizi yabanclardan gizleyin


sunulan bir ekran klavyesi varsa mutlaka kullann. Bankalarn online ube girilerinde genellikle bulunan bu seenek yerine Windowsun ekran klavyesini de tercih edebilirsiniz. nternetten edinilen kiisel bilgiler zerine kurulan dolandrclk modelleri gn getike artyor. Facebook hesab aan herhangi birinin kiisel bilgilerinize ulamasn engellemek iin profilinizi yalnzca arkadalarnzn grebilecei ekilde ayarlamak yararnza olacaktr.

E-postalardaki balantlara gvenmeyin


Herhangi bir hizmetteki kullanc hesabnza giri yapmanz isteyen e-posta mesajlar, doru yerden geliyormu gibi grnseler bile gvenilir olmayabilir. Aldnz bir e-posta zerine hesabnz kontrol etmek isteseniz bile e-postadaki balantlardan birine tklayarak siteye gitmek yerine yeni bir tarayc penceresi aarak adresi kendiniz yazn.

Zincir e-postalara inanmayn


Zincir e-postalar ounluu elence ierikli olmak zere kullanclar arasnda durmadan

irket bilgilerinizi girerken iki kere dnn


nternet ortamnda kiisel bilgileriniz gibi
41

BLGSAYAR KTAPLII SERS

irket bilgilerinizi de kem gzlerden dikkatle saknmalsnz. Getiimiz yllarda internetten edinilen bilgilerle birok irkete sahte faturalar gnderildiine ahit olmutuk. Byle bir durumla karlamamak iin irket bilgilerinizi herhangi bir internet sitesine verirken ok dikkatli davrann.

Spam klasrne ara sra da olsa gz atn


stenmeyen e-postalarn tmn toplayamasalar da e-posta istemcilerinde ve web arayzlerinde bulunan spam klasrleri kullanclarn hayatn ciddi ekilde kolaylatryor. Ska rastlanmasa da spam olmayan e-postalarn da bu klasre kaabileceini aklnzdan karmamalsnz. Kayp yaamamak iin spam klasrnz aralklarla kontrol edin.

nemli e-postalar salt metin olarak gnderin


Baz e-posta kullanclar HTML kodlar ve eitli biimlendirme zellikleri ieren e-postalar doru ekilde grntleyemeyebilir. Bu yzden sizin iin hayati nem tayan, acilen ulamas gereken e-postalarnz salt metin olarak gndermeyi tercih edin.
42

Ulaamadnz sayfalar iin Google nbelleine bavurun


Daha nce kefettiiniz ve tekrar kullanmaya ihtiya duyduunuz bir web sayfas, sunucu problemleri sebebiyle grntlenemiyor olabilir.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Byle bir durumda sunucunun tekrar aktif hale gelmesini beklemek yerine Googlen nbelleine bavurabilirsiniz. Adresi Googleda arayn ve sonucun alt ksmnda yer alan nbellek balantsna tklayn.

Googleda daha verimli sonular iin ipular Dosya trne gre arama
Googleda yalnzca belirli dosya trlerini aramak iin filetype parametresini kullanabilirsiniz. rnein yalnzca PDF dosyalar iinde arama yapmak iin arama szcnz yazdktan sonra yanna filetype:pdf ifadesini ekleyin. Bu zellii DOC, XLS ve PPT gibi dier baz dosya trleri iin de kullanabilirsiniz.

nemli belgelerin kopyalarn e-posta hesabnzda saklayn


Sizin iin hayati nem tayan belgelerinizin yedeini almak daha nce mutlaka aklnzdan gemitir. Belgenizi hem gvence altna almak, hem de her yerden ulalabilir hale getirmek iin webde saklayabilirsiniz. rnein ok byk boyutlara sahip olmayan belgeleri Gmail hesabnza e-posta olarak gndermek mantkl olabilir.

htiya duyacanz web sitesini yannza aln


Bir web sitesindeki bilgilere srekli ihtiya duyuyor fakat her an internete bal kalamyor olabilirsiniz. Byle durumlarda bir kez internete balanarak web sitesinin tamamn sabit diskinize kaydetmek derdinize derman olabilir. Teleport Pro, Superbot, Web Stripper ve Getleft bu i iin kullanabileceiniz baarl yazlmlar.

nternet balantnz gz altnda tutun


Kotal ADSL balants kullanyorsanz Windows altnda alan programlarn internetten ne kadar veri indirdiklerinden haberdar olmalsnz. Hangi programn kotanz ne kadar harcadn renmek iin Net Limiter isimli program kullanabilirsiniz.

Yabanc bilgisayarlarda erez (cookie) brakmayn


Web sitelerinin kullanclar daha sonraki ziyaretlerinde tanmak iin kulland erezler (cookieler ya da tanmlama bilgileri) kiisel bilgiler ierebilir. Kullanc hesab kontrol ve alveri sepeti gibi uygulamalar kimi zaman erezler kullanlarak gerekletirildii iin yabanc bir bilgisayar kullandktan sonra ardnzda braktnz erezleri silmenizde yarar var. Bunu Internet Explorerda Aralar mensndeki Gz atma gemiini sil... seeneinden yapabilirsiniz.

43

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Taraycnzn nbellei sizi yanltmasn


Arka arkaya birok kez ziyaret ettiiniz web sayfalar taraycnz tarafndan nbellee alnr ve daha hzl olmas amacyla buradan grntlenir. Bu durum bazen gncellenen sayfalardaki yeni ierii grememenize sebep olabilir. F5 tuunu kullanarak sayfay yenilemek problemi zecektir. F5 tuu sayfadaki metin elerini yenilerken, resimlerin ve stil dosyalarnn da yeniden yklenmesini istiyorsanz CTRL ve F5 tularn birlikte kullanmalsnz.

Sk Kullanlanlar listenizi online tutun


Bilgisayarnzda srf yaparken kefettiiniz siteleri Internet Explorern Sk Kullanlanlar listesine eklemeyi ya da Firefoxda yer imi olarak kaydetmeyi alkanlk edinmi olabilirsiniz. Kendi bilgisayarnzdan uzaktayken problem yayorsanz, favori sitelerinize ulamak iin http://www.delicious.com adresinde bir hesap ap kefettiiniz adresleri burada saklayabilirsiniz.

Arama sonularndan forumlar eleyin


Bir konuda aratrma yaparken forumlardan elde edilen arama sonularnn iinize yaramadna kanaat getirebilirsiniz. Bu durumda Google aramalarnda forumlardan gelen sonularn gsterilmemesi iin arama szcnzn yanna -inurl:forum ifadesini ekleyin.

Belgeleri Gmail hesabnzda grntleyin


Google Gmail ile online ofis uygulamalarn birletirerek kullanclarna ok nemli bir avantaj sunuyor. Ofis yazlmlarnn ykl olmad bir bilgisayarda belgelerinizi grntlemeye ihtiya duyarsanz yapmanz gereken tek ey belgeleri Gmail hesabnza aktarmak ve HTML olarak grntle seeneini kullanmak.

Trke sonularla snrl kalmayn


Google.com.tr adresinde yaptnz aramalarda, varsaylan olarak Trkiyedeki sunuculardan gelen ve Trke olan sonular ilk sralarda yer alyor. Bu genellikle ie yarar bir yntem olsa da global sonulara ulamak isteyebilirsiniz. Problemi tek seferliine hzla zmek iin aramay yaptktan sonra adres ubuunda yer alan hl=tr ifadesini hl=en eklinde deitirin ve enter tuuna basn.

44

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

45

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Donanm Sorunlarna zmler


Hemen hemen hepimiz bazen ufak bazen de sinir bozucu donanm sorunlaryla kar karya kalyoruz. Bunlar iinde en sk karlalanlar ve zm yollarn sizler iin bir araya getirdik.
ster masast, ister dizst olsun, bilgisayar sahibi olup da gnn birinde sorun yaamayan kullanc yok gibidir. Sonuta karmak bir yapya sahip olan gelimi bir cihazdan bahsediyoruz. Diyebilirsiniz ki LCD TVde karmak ve gelimi bir cihaz ama sorun karmyor. Gerekten yle ama bilgisayardaki farkllk srekli olarak farkl etkilere maruz kalyor olmas. Bir sr oyun ve program kurup kaldryoruz, internette yaptmz her ilemde veri alp gnderiyoruz. Bunlarn olup bittii, verilerin dolat ve depoland yerler bilgisayarn donanmn etkiliyor. Zamana, ortam artlarna ve kullanma bal ypranmalar da var. Tm bunlar sylerken bilgisayarn kasasnn almadn ve hazr sistem olarak
46

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

47

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Anakart nemli rol oynuyor


Bilgisayarn genel yapsna ve alma sistemine ksaca deinelim. Anakart tm paralarn bulutuu ortak nokta olarak dnn. lemci, bellek, kartlar, diskler vb. tm anakarta balanyor. Anakart iyi setiyseniz ya da bilgisayar reticisi iyi semise kendisine bal olan paralarn en hzl biimde iletiim kurmas iin gerekli olan yenilikleri destekliyor demektir. Ayrca ileride terfi iin gerekli olan yuvalar, fileri vb. ieriyor olmas makbuldr. Genileme imkan ok olan anakart 15 TL daha pahal diye almamak ilerde can skabilir ve anakart komple deitirmek gerekebilir. lemci, bellek, ekran kart gibi paralarn tm MHz ya da GHz cinsinden deerlerle belirtilmi hzlarda alr. Sabit disklerin belirli okuma ve yazma hzlar vardr. lemcisi ok iyi ama bellei yetersiz ya da yava, ekran kart ok hzl ama ilemcisi dk, her eyi yenilenmi ama diski eski kalm bir sistemde performansn yksek olmasn engelleyen bir darboaz oluur.

alndn varsaydk. Hele bir de sistemi siz kurduysanz ve ara sra paralar alp gncellemeler yapyorsanz sorunla karlama riskiniz daha yksek. X marka bir dizst ya da masast bilgisayar kullancya teslim edilmeden nce eitli testlere tabi tutulup stabilite iin gerekli almalar yaplr. Bu almalar markal bilgisayarlarn daha pahal olmasna neden olan sebeplerden biridir. Her ne kadar bilgisayar paralar uyumluluk iin belirli standartlara gre retiliyor olsa da, piyasadaki binlerce kombinasyondan uyumluluk listesi sunmak mmkn deil. reticinin dolay her anakart, her ekran kartyla test edip uyumlul gerektiriyorsa bu belirtilir ama hangi yongasetli anahazrlad ekran kart PCIe x16 yuva gerekti kartlarla denendii ve olumlu sonu alnd ou zaman sylenmez.

Uyum sorunlar her zama zaman yaanabilir


Bu nedenden dolay p paralarn tek tek seip kendinizin oluturduu bir bilgisayarda olmadk sorunlar yaayabilirsiniz. En bata hi sorun ileride rnein bellek eklediinizde yine bu tr yaamasanz bile ileri aksilikler olabilir. X marka bilgisayara sadece bellek veya kasay amadan ses sistemi baladnzda bile tatszlklar olabilir. Bunun uyum imkansz demek de deil. Belki kullanma anlam yzde 100 u okumadan biraz da heyecanla hemen kurulum yaptnz klavuzunu okumad nemli bir adm atladnz. Belki de retici nemli bir ve bu esnada nem
zel seri bilgisayarlarda ou zellik standart modellerden farkl oluyor. 48 48

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

detay basl kullanma klavuzuna yazmay unuttu ama CDde yer alan PDF klavuza bunu ekledi... Sorun dediimizde aklnza sadece bilgisayarn tamamen almaz oluvermesi gelmesin. Bazen sistem eskisinden daha yava hale gelebilir ve bu da can skan bir sorundur. stelik siz masraf yapp yeni bir eyler aldnz ve sisteminiz eskisinden beter oldu. Byle bir durum kimsenin houna gitmez. Dengeli bir sistem kurmak iin elinizden gelen abay gstermelisiniz. Bunun iin de donanmlar gerektiinde gncellemek gerekiyor. Gncellemeyse baka bir sorun ortaya karyor. Hangisini almal? Dergimizde ve internette yer alan incelemelerden fikir alp performans durumlarn renebilirsiniz. Benzer biimde birbiriyle sorunlu olan paralardan da haberdar olursunuz. Bu noktada akla gelen ilk neri, henz ok yeni olan paralar almak iin kuyrukta beklemenin pek mantkl olmad. En yeniyi ilk alan olmak ok gzel ama sorun karsa bununla en ok uraan siz olacaksnz demektir :) Sorunlar yaadnzda bunun sadece donanmla ilgili olduunu dnmeyin. Yani yonga bozuk, kapasitr yank vb. olmak zorunda deil. Ekran kart, anakart, modem, sabit disk gibi paralarn BIOS ya da firmware denen kendilerine zel ykl yazlmlar var. Bunlar gncellenerek ou durumda uyum sorunu alabiliyor. Bazen de tek sorun balantnn iyi yaplmam olmasdr. Kart karp tekrar takmak sorunu zebilir.

Gncellemelerden kanmann anlam yok


Ayrca iletim sistemindeki srcler de son derece nemli. Gerek potansiteyi elde edebilmek iin gncel srcleri srekli olarak takip etmeniz gerekiyor. LCD TV gerekten de ne kadar sorunsuz yle deil mi? Neyse ki sorunlarn ou kalc hasarlara neden olmuyor. lemci ok snrsa sistem reset atabilir, diskin fii ktysa al annda taklp bekleyebilir, TV kart oturmadysa tespit edilmez... u ana kadar ok
49

BLGSAYAR KTAPLII SERS

sayda test ve inceleme yaptm ve donanmlarn bozulduuna pek ahit olmadm. Arza olmayacak diye garantisi yok. Siz nlemi elden brakmayp donanm paralarn gerektii gibi takp karmal, korumal ve tamalsnz. Elektronik paralar elleyip vcuttan gelen statik elektrikle arzalanmalarna neden olmak hi de zor deil. reticiler zel poetleri bouna kullanmyor ve uyar etiketlerini bilerek yaptryor. Bilgisayarla ilgili yaayabileceiniz donanm sorunlarnn byk ksm dier kullanclarn da bana gelmi olabilecei iin Google gibi arama motorlaryla yaplan aratrmalar ou zaman yardmcnz olabilir. Uzun bir cmle yazp arama yapmak yerine sorunlu parann adn kullanmak daha mantkl. rnein GeForce 8600GT ekran kart alp taktnz ve NFSU oyunu srasnda ekranda izgiler oldu.
50

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

8600GT NFSU problem gibi bir ey yazp aratnca epey sonu bulabilirsiniz. 8600GT ekran kart NFSU oyununda izgi yapyor gibi aratrsanz hi bir ey bulamayabilirsiniz. Her iki durumda da sonu yoksa o zaman en iyisi NVIDIAdan gncel srcleri, EA sitesinden varsa NFSU yamasn indirip kurmak. imdi isterseniz farkl kategorilerde en sk karlalan donanm sorunlarn ve ne gibi yntemlerle zm elde edebileceinizi grelim.

Nasl bir garanti?


Para ya da sistem baznda garanti ou zaman 2 sene oluyor. Monitrler ve kutulu ilemciler iinse garanti sresi 2 sene. Firmadan markal rn aldnz ve garanti sresi 2 sene diyelim. Sre doldu ama 3 sene gemeden ilemci ya da monitr arzalandysa distribtr ya da lke temsilcisini arayarak yardm alabilirsiniz. Bilgisayar kasasna el srmem diyor ya da dizst bilgisayar kullanyorsanz ou durumda para baz garanti iin diretmeniz anlamsz. Ancak kendi sistemini kuranlar ya da sonradan gncelleme yapanlar iin garantinin esnek olmas art. Toplama bilgisayarda satclar para baznda garanti verir ama sorun olunca kasay amadan servise getirmenizi isteyebilir. Tornaviday kapp kasadan kardnz parayla toplama bilgisayar aldnz yere giderseniz sizi arzadan sorumlu tutabilir. Koca kasay tamaktansa paray kapp gitmek daha kolay ama satc da sizin bilgi seviyenizi bilemeyeceine gre hakl. Dkkan dkkan dolap para aldktan sonra sistem topladysanz bozulduunu dndnz paray orijinal kutusuna gzelce yerletirip gidebilirsiniz. Demek ki, byle bir durumda her parann kutusunu ve faturasn saklam olmanz gerekiyor. Tm bu olaslklardan dolay daha iin bandayken garanti artlarn renin. Sistem garantisi mi yoksa para garantisi mi? Servis eve mi geliyor, siz mi gidiyorsunuz? Sorun olunca para m yoksa kasa m tayacaksnz ve kasada garanti etiketi var m gibi sorularn cevaplarn en batan renin. Servisin eve gelmesi iin ek masraf isteniyor da olabilir. nternet marketten sipari edip aldnz para ya da bilgisayar bozulursa iiniz biraz daha zor olabilir. O nedenle fiyat fark deiyor mu sorusunu sorun. nternet market ya da ok kk bir dkkandan biraz daha ucuza alabileceiniz bir donanm banz artabilir. Abi dkkan senin, biz her zaman buradayz tr ifadelere pabu brakmayn. Ucuza verip mteri eken dkkan aniden iflas ederse elinizdeki fatura ve garanti belgesi anlamsz bir kat parasna dnebilir.
51

BLGSAYAR KTAPLII SERS

lemci Sorunlar
lemciler srekli olarak ilerleme gsteriyor ve daha fazla performans sunmay baaryor. lemciler eskisi gibi sya ynelik sorun karmyor. 65 nm ve son nesil 45 nmlik ilemcilerde yk altnda 50 C yi gemeyen scaklklar grrseniz armayn. lemciyle gelen referans soutucular bile olduka iyi. Bilgisayarnz aniden reset atyorsa ve bu durum genellikle oyunlar srasnda oluyorsa ilemci scakln kontrol etmenizde fayda var. Al annda BIOSa girip sistem monitrn izlerseniz pek faydal olmaz. nk buradan ancak sistemin bekleme durumundaki scakln grebilirsiniz. lemci scakln bir kenara brakrsak ilemci fannn devrini de bu ksmdan grebilirsiniz. Standart ilemci soutucular 2000 devir civar, zel tip soutucularsa en azndan 1000 devir civar alyor. ok dk deer grrseniz ilemci montajn yenilemeniz gerekebilir. lemci soutucusu daha nceden karlp takldysa termal macun sorunu olabilir. Bu macunu yenilemeniz gerekebilir ancak macun hatas nedeniyle oluan s art genelde 4-5 Cyi gemez.

Yksek s ya da yanl ayar yavalama nedeni


lemciniz olmas gerekenden ok daha yava alyor olabilir. Bunun birden ok nedeni var. Az nce dediimiz snma sorunu yaanyorsa ilemci otomatik olarak hzn keser ve yaanabilecek bir sorunu olumadan nler. En iyisi anakartla gelen yazlm ya da Mainboard Monitor gibi bir yazlm kullanp iletim sistemi akken ilemci ssn kontrol etmek. lemcinin olmas gerekenden daha yava almasn salayan bir dier nedense yanl BIOS ayarlardr. BIOS ilemciyi otomatik olarak tanmlar ama fazla bilgisi olmayan biri bu ayarlar
52

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

kurcalarsa ilemciniz ve hatta tm sisteminiz gerek gcnn altnda alyor olabilir. FSB deerini 1066 yerine 800 MHz semek byle bir sonu dourabilir. lemciniz iin uygun olan FSB ve arpan deerini internette arayp kolayca bulabilirsiniz. Anakartla gelen klavuz BIOS ayarlar iin yol gsterici olacaktr.

Bu sayede hi masraf yapmadan performans art elde edebilirsiniz. Baz anakartlarda BIOS iinde nbellek kapama, ekirdeklerden birini devre d brakma gibi seenekler bile var. Bunlar ellerseniz belirgin biimde performans d olur. Bazen sistem toplayp satanlar BIOSa el srmyor ve ek zellikleri amyor. Anakart kitabna bakarak kontrol etmeniz yararnza olabilir.

Opsiyonlar gzden geirin


BIOS ayarlar ayarlar sadece sorun olduunda kontrol edilmemeli. lemcinizin sunduu NX-bit virs koruma, Enhanced SpeedStep g koruma, Virtualization sanallatrma teknolojisi gibi zellikleri aktif ederek kullanm kolayl elde edebilirsiniz. Enhanced SpeedStep kapalysa ilemciniz srekli tam hzda alr. Bu durumda g tketimi artar ve ss yksek kalr. Sonuta fan grlts en yksek hale ular. Virtualization teknolojisiyse altrdnz sanal makinelerin daha yksek performans sunmasna imkan verir.
Yongaseti nemli rol oynuyor
lemcilerle ilgili yaanan en olas problemlerden biri anakart ve yongaseti destei. rnein ift ekirdekli ilemciden drt ekirdekli ilemciye terfi etmek istiyorsunuz. Yeni ilemciyi almadan nce mutlaka retici sitesine gidip desteklenen ilemcileri renin. Aksi halde ilemci alp taktktan sonra sistemin almadna ahit olabilirsiniz. Kimi zaman BIOS gncellemesi zm olabilir ama bu garanti deil. rneimizde ad geen drt ekirdekli ilemci hem yaps hem de g tketimi nedeniyle anakartnz ile uyumsuzsa BIOS gncellemesi zm olmaz. Dier bir rnek 45 nm tabanl yeni Intel ilemciler. NVIDIAnn nForce 680i yongasetini ieren popler anakartlarda 45 nm ilemci destei yoktu. Baz reticiler BIOS gncellemesiyle 45 nm ift ekirdek ilemci desteini eklediler ama 45 nm drt ekirdek ilemci altrmann asla mmkn olamayacan akladlar.

53

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Anakart Sorunlar
Bundan bir sre ncesine kadar anakartlarda monoton bir dneme girilmiti. reticiler deiik yenilikler sunmadndan zellikler ve performans, yongaseti modeline gre ekilleniyordu. Son zamanlarda hem yongaseti seenekleri artt, hem de zel anakartlar oald. ATIn yongaseti blm tekrar eski gnlerine geri dnd. NVIDIA, AMD ve Intelin baarl yongasetleri ard ardna geliyor. Ayrca anakart reticileri oyun zel, overclock zel ve HTPC zel gibi ok farkl modeller sunuyor. Sistem entegratrleri ou durumda en uygun fiyatl ve btnleik grnt zellikli anakartlar tercih ediyor. Bu tr anakartlar microATX yapsndadr ve az yer kaplar. Bellek ve kart yuvalarnn says snrl olur. Sonu olarak gncelleme olanaklar snrlanr. PCI ve farkl tip PCIe yuvalarn hakimiyeti var. PCI yuvalara taklan kartlar TV kartlar, ses kartlar ve a kartlar. Yeni anakartlarn neredeyse tamam btnleik a ve ses yongas ieriyor. TV kart kullanm da fazla olmaynca PCI yuvalar ve ek olarak PCIe x1 yuvalar ou zaman bo kalyor. kinci bir ses kart ya da daha gelimi bir ses kart, TV kart alacaksanz anakartnzdaki bo yuvalarn durumunu bilmelisiniz. Kasay amadan yazlmla bakmak mmkn deil. Kasa arkasna bakp bo yuva saysn kestirebilirsiniz ama acaba bo yerler hangi tip yuva ieriyor. PCIe veriyolunun PCIdan daha fazla bant genilii sunduu biliniyor. TV ya da ses kart alrken PCI yerine PCIe x1 bulup alrsanz avantaj elde edebilirsiniz. Ancak tavsiyemiz kasa iindeki kartlar arasnda boluk braklmas ynnde. Boluk olmadan yan yana dizilen kartlar snma sorunu yaayabilir.

Kart tannmazsa dier yuvalar deneyin


Taktnz yeni bir kart sistem tarafndan tannmazsa panie kaplmayn. Bilgisayar
54

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Baz durumlarda sistem alma aamasnda taklr ve ekrana grnt gelmez. Eliniz kolunuz bal kalr ve ne yapacam diye dnrsnz. Anakartnzda debug LED varsa bu LEDin gsterdii rakam ya da harfe bakarak sorunu zebilirsiniz. Bu iaretlerin anlamlar anakart klavuzunda yazar. Byle bir LED yoksa bilgisayarn anakartndan gelen bip sesine gre de zm bulabilirsiniz. Anakartta kullanlan BIOSn reticisine gre (AMI, Award, Phoenix) deimekle birlikte ses sinyallerinin belirli anlamlar vardr. Tek ksa bip, bir ksa bir uzun, ksa bip vb eklinde sorunun ekran kart, ilemci ya da bellek olduunu anlamak mmkn. Bazen sadece kasa oynad diye ekran kart yuvadan kabilir ve sistem almaz olur. rnein siz okuldayken anneniz temizlik yapt ve sprge PCye arpnca ekran kart yuvada oynad. Bip sesiyle durumu zp kart tekrar oturtarak sorunu zebilirsiniz.

Bip sesinden zm bulunabilir

kapatp fiini ektikten sonra bir kez de dier yuvaya takmay deneyin. Baz durumlarda bu ilem yardmc olabiliyor. Anakartnzn en yeni ilemcileri desteklemesi iin retici sitesinden gncel BIOS dosyasn ekip gncelleme yapabilirsiniz. BIOSlar sadece donanm destei iin deil, daha nceden bulunan uyum sorunlarn zmek iin de gncelleniyor. Sisteminizden hi ikayetiniz yoksa BIOS gncellemesi yapmasanz

da olur. nk bu ilem srasnda elektrik kesilirse anakartnz kullanlmaz hale gelebilir. Baz anakartlarda BIOS sokete gemeli oluyor ve kolayca yerine yenisi taklabiliyor. BIOS zarar grrse anakart atmanz gerekmeyebilir. reticiler artk disket dnda CD ile ve Windows ortamnda BIOS gncelleme olana da sunuyor. Disket srcm yok, yapamam diye karamsarla kaplmayn.

BIOS gncelleme en byk kozunuz


Baz eski anakartlar brakn ilemcileri, sabit diskleri bile seiyor. 10 GB diskiyle sorunsuz alan bir bilgisayara 80 GB yeni bir sabit disk alp taktnz ama POST aamasnda bir trl yeni diski tespit edemiyor. BIOS gncellemesi sayesinde byle bir sorunu aabilmeniz mmkn. Hazr bir sistem aldysanz anakart CDsinde yer alan yazlmlar gzden geirin deriz. nk Windows Vista kurulu ve tm donanm otomatik tannm bir sistem
55

BLGSAYAR KTAPLII SERS

sahibiyseniz anakart CDsine hi bakmanz gerekmez. Ama aslnda bu CDde anakarta ait zel bir yazlm olabilir. Bu yazlm kurduktan sonra voltaj, s, fan devri, ilemci frekans gibi nemli verileri masastnden takip edebilir hale gelirsiniz. Daha da tesi yazlm otomatik olarak kendini balatr olmal. Bu sayede herhangi bir deer snr dna knca sesli uyar gelir ve sisteminizde oluan bir sorunu zaman kaybetmeden tespit edebilirsiniz. G kayna fazla gerilim iletiyorsa, fan ok kirlendi ve yava dnyorsa uyary hemen almanz ilerde oluabilecek zarar nlemenizi salar. Bilgisayarnz kapadnz ama fiini ekmiyorsunuz. Gece birden bire kendiinden aldn grp ardnz. Bu tr bir sorunda BIOSa girip elektrik kesintisinde ne yaplmas seili bakmalsnz. Turn on after power loss gibi bir ifade varsa bu tr ani srprizlerle karlaabilirsiniz. Tabii bu seenek bilgisayarn srekli ak olmas isteniyorsa nemli. Siz evde yokken bilgisayara uzaktan eriiyorsanz elektrik kesintisinden sonra otomatik olarak almas iinize gelir. Bilgisayarnzn saati srekli geri kalyorsa veya tarih srekli olarak geriye gidiyorsa ilk kontrol etmeniz gereken yer BIOS pilidir. Pil bittiyse ne saat ve tarih, ne de yaptnz BIOS ayarlar hafzada kalr. Al annda ekranda uyar
56

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

57

BLGSAYAR KTAPLII SERS

src atanm ve bulunamyordur.

Tarih ayorsa pili deitirmeyi deneyin


Bazense BIOS bataryasn karmak imdada yetiir. Overclock yapyorsunuz ve bellein kaldramayaca derecede yksek bir frekans setiniz. Bilgisayar almaz hale geldi ve BIOSa eriemiyorsanz anakarta gz atn. BIOS reset butonu varsa basn ama bu esnada kesinlikle fii ekmi olun. Byle bir buton yoksa pili karn ve 1 dakika bekleyip yeniden takn. BIOS ilk fabrika ayarlarna dner. Elbette BIOS ayarlarn batan aa yapmanz gerekebilir. Baz BIOSlarda profil saklama zellii var. rnein Foxconn MARS anakartta profilleri kaydedince ayarlar bir rpda geri yklebilirsiniz. Anakartta overclock recovery gibi bir zellik varsa, siz deerleri abarttnzda kendiliinden standart deere dnebilir ve BIOS reset butonuna basmanz gerekmez.

beliriyor ve devam iin F1 tuuna basn diyorsa bu tua basp gemeyin. Sorunun kaynan anlamak iin mesaj dikkatlice okuyun. rnein diskinizde sorun olabilir ya da kablolardan biri yuvadan kmtr. Belki de bilgisayarnzda disket srcnz olmasa bile BIOSta A: harfine disket
USB, FireWire ve eSATA k eklemek kolay
58

ou anakartta en azndan 8 tane USB 2.0 destei var. Fakat FireWire ve eSATA klar sadece st modellerde bulunuyor. Srf bu k olsun diye en st modeli almak zorunda deilsiniz. FireWire ve eSATA k sunan ek kartlar var ve bunlar iin vereceiniz para, anakartn st versiyonu iin deyeceiniz farktan daha az bile olabilir. Genelde anakartn arka paneline smayan klar alt ksmlarda fi olarak yer alr. Bunun iin anakart kutusuna USB ve FireWire k veren metal plakalar konur. Sistem toplayc bazen bunu kullanmaz. Anakartnzda ek klar olmasna ramen kasa arkasnda bunlar gremezsiniz. zm olarak bu tr panellerden bulabilir ve anakarttaki ilgili filere balant yapabilirsiniz. Bu filer bazen de kasada yer alan USB ve FireWire klar iin kullanlabilir. En detayl bilgiyi yine anakart klavuzundan alabilirsiniz. Klavuz elinizde yoksa reticinin internet sitesinden rahata indirebilir ve okuyabilirsiniz.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Soutma Sistemi Sorunlar


Baz ekran kartlar fansz retilebiliyor ama bu durumda kasa ii hava aknn dzenli olmas neriliyor. nk soutma blounun yayd s kasa iinde kalrsa bir noktadan sonra kasa ii scakl nedeniyle s yayamaz hale gelir. Aksine kasa ii ss soutucu blok araclyla yongasetine gelir ve sorunlar yaanabilir. En iyi zm yolu kasa nne ya da yan kapana konan emici fan ve kasa arkasna konan egzos fan. Bu ikisinin oluturduu hava akm kasa iine serin hava ekip scak havay uzaklatrr ve anakart, disk, ekran kart ve ilemci gibi en ok snan paralarn soutma performans ykselir. te bu durum gereklemezse donanmlarda sorunlar gzlenmeye balar. Ekran kartnz ok
En yaygn fan tipleri
Bilgisayarlarda kullanlan en yaygn fan boyutlar 80 92 120 mm eklindedir. Bunlar bir kenarn uzunluunu verir. 80 mm fan alp 2000 devir altrmaktansa 120 mm fan alp 1200 devir altrmak ok daha mantkldr. nk boyutu byyen fan ayn hava akmn daha dk devirde sunabilir ve dk devir daha az grlt demektir. Fanlarn ounda 3 ya da 4 pinli fi vardr. Pinlerden ikisi fana enerji verir, ncs fan devrini rapor eder. Varsa drdncs fan hzn kontrol etmek iin kullanlr. Yeni nesil ilemci fanlar 4 pinli fi ieriyor ve hzlar anakart tarafndan kontrol ediliyor. Fan hznn manuel olarak kontrol edilmesini salayan hz kontrolcleri de olduka yaygn.

zel bir bilgisayar sahibi deilseniz soutma sisteminde fan ve soutma bloklar kullanldndan emin olabilirsiniz. Soutma blou dediimiz alminyum ya da bakrdan retilmi yzey alan ve hacmi yksek bloklardr. Bunlarn kullanlmasndaki ama sy olutuu noktadan alp en hzl biimde uzaklatrmaktr. Soutma blou ok sayda dilim ya da yapraktan oluuyorsa havayla temas ettii yzey alan artaca iin sy daha baarl biimde uzaklatrr. Genelde anakartlarda yongasetini serinleten bu tr soutma bloklardr. Ancak bunlarn kapasitesi ilemci soutmaya yetmez.

59

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Byk soutucular ba artabilir


lemci iin kullanacanz soutucu ve fan, anakart zerindeki ilemci yuvasna yakn olan kapasitrlere, bobinlere ya da anakartn kulland soutma bloklarna taklabilir. Soutucu satn almadan nce bu durumu kontrol etmenizde fayda var. Kimi zaman da soutucunun ykseklii nedeniyle kasa kapa kapanmaz. Bu durumla zellikle kasa sol kapanda hava emici fan olan kasalarda karlalyor. Bir dier durumsa zel tip ilemci soutucularnn 800 gram aan arlklar nedeniyle anakarta zarar verebiliyor olmalar. Anakart yatay monte edildiinde zerindeki ilemci soutucusunun oluturduu moment nedeniyle ilemci yuvas paralanabilir ya da frlayp kasa iine debilir. Bu yzden byk bir ilemci soutucusu alp monte ediyorsanz boyut ve taklma olasl dnda kasanz daha az oynatmaya zen gstermelisiniz. zel soutucular anakart montaj iin zel balantlar kullanyor. zel balant anakartn arkasna plaka yerletirilmesini zorunlu klabilir. Bu da demek oluyor ki anakart, ekran kartn vb. kasa dna karmak zorunda kalacaksnz. Anakart arkasna konan tutucu plakann karlaabilecei sorunlar da var. Baz anakartlarn arka yznde kk direnler vb olabiliyor ve montaj iin

st bir model deilse ve anakartnzla overclock yapmadysanz soutma iin geriye kalan tek kritik bileen ilemci oluyor. lemci fan standart tipse sistemden gelen grlty pek fazla azaltamazsnz. ki u noktadan biri overclock iin en gl soutma zmlerini kullanmak, dieriyse bilgisayar grltsn drmek iin zel yollar denemek. Hem overclock yapacam, hem de grltsz olmasn salayacam diyorsanz paralar epey dikkatli semeli ve fazladan masraf yapmalsnz. Soutma blou ve varsa ona bal olan fan boyutu arttka performans ykselir. Bunlar mmkn olduunca byk sein ve overclock yapmyorsanz fan devrini drp grlty azaltn. Mmkn olduunca diyoruz nk snrlandrmalar var.
60

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

kullanlacak olan bu metal plaka diren zerine denk gelebiliyor. Byle bir montajda diren arada kalp hasara urayabilir. Bir de bakmsnz ki bir sre sonra severek kullandnz bilgisayar birden bire almaz hale gelmi. Bu durumda size yle bir zm nerebiliriz. Arkaya taktnz plakann vidalarn geirmeden nce araya pul koyarsanz plaka anakarta ok sk yapmaz ve dirence zarar vermez. Yalnz dikkat edin metal pullar anakarta temas etmesin. Pullardan nce anakarttaki ilgili blgeye yaltkan malzeme yaptrn. Aksi halde ksa devre sorunu ba gsterebilir. Ar ve byk bir ilemci fan aldnz ama ar olduundan iiniz bir trl rahat etmediyse soutucuyu askya alp bir ucundan g kaynana balayabilirsiniz.

elik zgara kullanmanz gvenlii artracaktr. ansszlk eseri kasa iindeki kablolar fanlara taklp fann durmasna ve hatta motorunun yanmasna neden olabilir. Bazen ilemci fan da deitirilebilir. Ama ekran kart fan deitirmek daha ok zahmet istiyor. eitli firmalar ekran kartlaryla uyumlu zel soutucu ve fanlar satyor. Bunlarla hem ekran kart grlts, hem de scakl drlebilir. Ekran kart fan deitirmek biraz daha deneyim gerektiriyor. Satn almadan nce soutucunun uyumlu olduu GPUlarn listesine mutlaka bakn.

Mmknse toz filtreleri kullann


Hangi fan olursa olsun zel toz filtresi iermiyorsa zamanla tozlanr ve sorunlar yaratabilir. En belirgin sorunlar grlt art ve verim ddr. Periyodik olarak temizlik yapmanz fayda salayacaktr. Fanlardan gelen ses zamanla arttysa bunlar temizlemeyi deneyebilirsiniz ama ok ge kaldysanz fan iindeki mil oktan dolmutur ve temizleseniz de eski haline geri dnmez. Kasa fann deitirmek ok kolay. Fiine ve boyutuna dikkat edip yenisini ucuza alabilirsiniz. Kasann iine bakan fanlarda
61

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Mmknse bir tane kasa nne ve bir tane de kasa arkasna 120 mm fan takn. Kasanz desteklemiyorsa 92 ya da 80 mm fanlara ynelmeniz gerekebilir. Elbette iki tane 80 mm fan almaktansa bir tane 120 mm fan almak daha iyidir. Fanlar mmkn olduunca hz kontroll olmal ki kullancya ses hava akm dengesini bulma imkan tansn. Anakartlarda genelde 3-4 tane (microATX anakartlarda iki tane) fan balants var. stisnalar hari, ilemci iin olan fan k 4 pinli ve dierleri 3 pinlidir. Bir anakart, ilemci scaklna gre ilemci fan hzn ayarlayabilir. Anakart zerindeki fan klarna ar g eken fanlar balamak bu k yakabilir. Bu durumda
62

yaplmas gereken fan dorudan g kayna klarndan birine balamaktr. Su soutma sistemlerinde en sk karlalan sorunlar sznt ve pompa arzalar. lk kurulumu zenli yapar ve kasa d testini gerekletirirseniz sznt olma riski hayli dk. Pompa arzalar beklenmedik anlarda yaanabilir. Pompadan nedensiz biimde grlt gelmeye balamsa nleminizi aln deriz. Bu anlamsz grlt art pompann iflas etmek zere olduunu iaret edebilir. Su soutma sisteminin performans dkse nedeni pompann rezervuar iinde olmas olabilir. Tek para pompa-rezervuar yerine ikisi ayr olursa pompann ss dolaan svnn yksekliini gereksiz yere artrmayacaktr.
Su soutma yaygnlayor
Su soutma sistemlerinin fiyatlar dyor. Ayrca setler dnda kk boyutlu ve kurulumu kolay setler de belirdi. En byk ekince su szntsnda sistemin yanmas korkusu. Bu sistemlerde kullanlan saf su iletken olmadndan szntda ksa devre yapma riski yok. Her ne olursa olsun yeni bir kurulumda su soutma sistemini ilk olarak kasa dnda en az 1 saat test edip sznt kontrol yapmal ve hava kabarcklarn yok etmelisiniz. Kompakt setlerin kurulumu kolay olsa da radyatr ve fanlar kasa iinde kaldndan ve kasa iindeki scak havay radyatre flediinden soutma performans ok iyi olmayabilir. Kafanz dinlemek iin aldnz bir su soutma sistemi pompa ve fan grltsyle sizi zebilir. Bu yzden incelemeleri okumadan set semeyin. Eheim ve Laing gibi bilinen pompalar kullann.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

63

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Bellek Sorunlar
Bilgisayarlarn en hassas paralarndan biri olan bellekler etiketlerinde tanml olan frekans deerlerinde almak zere retilir. Bellekleri ilemcilerde olduu gibi yksek oranda overclock edemezsiniz. Elbette alma gerilimini artrarak bir miktar hz art yaplabilir ama kontrolsz biimde yaplan art sonucunda bellee veda edebilirsiniz. Bu sebepten tr ou anakart reticisi BIOS seeneklerine bellek voltaj opsiyonu koymaz. Koyanlarsa ok fazla arta olanak tanmaz. Overclock iin retilen
Fazla voltaj vermekten kann
lemci ve ekran kart gibi donanmlar fazla overclock ederseniz, anakart yazlm uyar verir, ar sdan sistem kitlenir ya da GPU recovery gibi bir koruma sistemi devreye girip sorun olumasn nler. Gelin grn ki belleklere fazla voltaj verirseniz uzun vadede belleklerin ar snma ve zorlanma sonucu yanmasna ahit olabilirsiniz. Belleklerin hassas yaps onlarn abuk ypranmasna neden olabilir. Kullanc olarak reticinin verdii voltaj deerleri dna kmanz tavsiye etmiyoruz. Baz overclock belleklerinin kutusunda ve etiketinde 2.2 Volta uygun gibi ifade vardr. O zaman bu deeri kullanabilirsiniz. nk retici gerekli denemeleri yapm ve soutucu plakay yerletirmitir.

anakartlarsa bu kapsamn dnda. ou durumda overclock iin retilmi DDR2 bellekleri 1.8 Volt yerine 2.2 Volt gibi gerilimlerle altrabilirsiniz ve hatta zel bellekler bu durum iin bile garanti kapsamndan kmazlar. Belleklerin frekansn drmek dnda gecikme sresini drmek de performans artrc bir dier yntem. Her iki durumda da BIOS ayarlarna girip dzenlemeler yapmanz ve ne yaptnz ok iyi bilmeniz gerekiyor. Bilgisayar aniden reset atyor, mavi Windows ekran geliyor ya da al srasnda taklyorsa bellekleri kontrol etmenizde fayda var. ncelikle iinizi garantiye almak iin BIOSa girip bellek etiketinde yazl voltaj ve frekans deerlerini sein. Ayrca gecikme sreleri iin By SPD seeneini kullann. By SPD sayesinde anakart bellekten ald bilgiyle gecikme srelerini belirler. Sisteminizdeki sorunlar dzeldiyse nce voltaj sonra da frekans kademeli olarak artrp durumu gzlemlemelisiniz. Gecikme srelerini etiketten fayda-

64

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

lanarak elle ayarlarsanz bellek performans artar. Ancak frekans fazla karr ya da gecikmeyi nerilenden fazla drrseniz sisteminiz olur olmaz hatalar verip reset atabilir. Reset atan bir sistemde snma sorunu bulamadysanz mutlaka belleklerin durumuna gz atn.

Tm yuvalar doldurmak sorun kartabilir


Son nesil yongasetleri ounlukla ift kanal bellek destei veriyor. Baz NVIDIA yongasetli anakartlarda SLI bellek (EPP = Enhanced Performance Profile) destei de var. Bellekleriniz EPP destekliyse POST annda ya da BIOS ana ekrannda sistem uyars almanz olas. Belleklerinizin uygunluunu ve EPP kullanabileceinizi gsteren bu uyar sizi korkutmasn ama ayarlara bakp EPP desteinden faydalanmay ihmal etmeyin. Bu teknolojiyle anakartnz belleklerden en yksek verimi alr. ift kanal bellek denetleyicisi olan baz anakartlar da
Bellek aldnz ama sistem grmedi
Baz anakartlar ve yongasetleri bellek seebilir. Belleklerde kullanlan yongann reticisi, bellein tek ya da ift tarafl olmas, en yksek alma frekans, ECC (hata kontrol) destei gibi farklardan dolay alacanz bellein anakartnzla uyumlu olduundan tam olarak emin olamayabilirsiniz. Baz anakart reticileri internet sitelerinde test raporu yaynlyor ve test edilip onaylanm bellekleri listeliyor. rnein standart belleklerle st snr 800 MHz, SLI

kullancya uyar verebilir. Bu tr anakartlarda drt tane bellek yuvas var ve bellekleri birer aralkla takmanz uygun. Detay anakart klavuzunda grebilirsiniz. ift halinde aldnz bellekleri ayr kanallara takmazsanz performans getirisi elde edemezsiniz. Anakartnz bunu ifade eden bir uyar verip, ift kanal bellek denetleyicisinden faydalanmyorsunuz tr mesaj gsterebilir. Dikkate almakta fayda var. Son nesil hzl DDR3 ve zel retim DDR2 belleklerde yongalarn ssn uzaklatran metal plakalar var. Bu s plakalarn pek kurcamalayn. Acaba bellek yongalar nasl grnyor diye merak edip metal plakay karmak iin urarsanz bellee hasar verebilirsiniz. Zaten bellekleri zorunlu kalmadka ellemeyin. Vcudunuzdaki statik elektrik aniden boalp bellee zarar verebilir. Daha nceden sz ettiimiz BIOSa bal bip seslerinden biri zellikle belleklerdeki sorunu iaret etmek

belleklerleyse 1200 Mhz diyen reticiler var. Anakart reticisi bazen de tm yuvalar doldurulmaktan kann der! nk iki bellek alp sonradan iki tane daha eklediinizde bunlarn ayn olmasn bekleyemezsiniz. Dual kit olsa bile zaman fark nedeniyle 4 bellek yuvasn doldurmak sorun kartabilir. Yksek frekanslarda 4 bellein kullanm stabilite sorunlar oluturabilir. En iyisi reticinin onaylad bir ift bellei kit olarak alp yola koyulmak.

65

BLGSAYAR KTAPLII SERS

iin atanmtr. Anakartnzda 2 x 512 MB DDR2-533 bellek vard. Artrmak istediniz ve 2 x 1 GB DDR2-800 bellek satn alp bo yuvalara taktnz. Bilgisayar ayarlarna bakarken bellek kapasitesi 3 GB ve hz 533 MHz grrseniz armayn. Anakartta yer alan mevcut bellekler 533 MHz olduundan, anakartnz 800 MHz destei verse bile en yava bellee gre dzenleme yaplr. Yeni aldnz hzl bellekler ncekilere ayak uydurmak zorunda kalr. Aksi halde ar frekans nedeniyle nceki bellekleriniz iflas edecek ve sistem stabilitesi kalmayacakt. ki seenekten biri 3 GB ve 533 MHz ya da 2 GB ve 800 MHz. SiSoft Sandra gibi bir programla bellek testleri yapp en iyi sonucun hangisi olduunu grp karar verebilirsiniz.

3 GB stnde adresleme sorunu kyor


Eskiden 2 x 512 MB bellek kullanmak poplerdi ama gnmzde yeni sistemlerde 2 x 1 GB tercih edilmeye balad. nk DDR2 bellekler hayli ucuzlad. Almken 2 x 2 GB alp da uzun sre rahata ereyim diyenlerdenseniz kk bir uyarmz var. Toplam 4 GB sistem bellei taksanz da Windows bunu tam olarak gremeyebilir. 32-bitlik iletim sistemleri ayn anda en fazla 32-bit bellei adresleyebiliyor. Buna gre 2 zeri 32nin karl 4.294.967.296 yani tam tamna 4096 MB. Ancak bir de baktnz ki Windows 3.5 GB bellek rapor ediyor. IO ile ilgili bir bellek a var ve mesele x86 donanmndan kaynaklanyor. 64-bitlik iletim sistemi kullanrsanz 4 GB grme olaslnz yksek. Ancak yine de anakartta kullanlan yongaseti ve BIOS belirleyici rol stleniyor. Son olarak kombo anakartlara deinmekte fayda var. DDR2 ve DDR3 bellek yuvas yan yana olan anakartlar esneklik sunuyor ama performans ve stabilite sorunlar yaanabiliyor. Bu tr anakartlar her iki tr desteklemek iin orta yolu bulmu ve bu yzden en yksek performans vermiyor olabilir.
66

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Kombo anakartlara DDR2 ve DDR3 bellekleri kark olarak takmak anakartn yanmasna neden olabilir!

67

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Grafik Kart Sorunlar


Grafik kartlar ald ban gidiyor. Bellek ve milyonlarca transistr ieren grafik kartlar kendi balarna baz bilgisayarlardan daha gl hale geldiler. Durum byle olunca boyutlar ve soutma sorunlar artt. zellikle son dnemde iyice yaygnlaan SLI ve CrossFire uygulamalar da hesaba katlnca sorun yaama riskinin epey yksek olduu grlyor. SLI ve CrossFire ekimesi yetmezmi gibi kartla kurulan 3-way SLI ve drt kartla kurulan CrossFireX ortaya kt. Ayrca Hybrid
SLI ve CrossFire seenekleri
Genel olarak SLI ve CrossFire kurulumlarda ayn kart kullanmak uyum asndan en doru yoldur. ATIn yeni srcleri sayesinde HD3850 ve HD3870 gibi iki ayr model kartla bile CrossFire yaplabiliyor. Byle bir durumda st model kart alt modelin hzna ayak uydurmak zorunda kalabilir. CrossFireX yapacaksanz anakartn drt grafik kart iin yuva ierdiinden ve kasa iine montajn mmkn olacandan emin olun. SLI yapmak iin bir tane SLI fii ve kprs yeterli olurken 3-way SLI iin sadece GeForce 8800GTX ve Ultra kullanlabiliyor. Anakart ve grafik kart semeden nce gereksinimleri aratrn. Bu kartlarda tek yerine ift SLI fii var. Performans hibir zaman kart saysyla orantl olarak katlanmyor. Art var ama bu oran uygulama ve karta bal olarak deiiyor.

SLI ve Hybrid CrossFire yolda. Tm bunlardan dolay, dikkatli olmaynca eitli sorunlar yaanabiliyor. ncelikle tek kartl sistemlerden bahsedelim. Ne de olsa kullanclarn tahminen en az yzde 95i tek grafik kart kullanyor. Tek bir kart varsa sorun kmaz diye birey yok. Kartlarn artan g tketimi sonucunda grafik kartlarna ek g balantlar konulmaya baland. Bu balantlar 6 ya da 8 pinli olup yanl ve eksik balant yaplrsa stabilite kayb olabiliyor. Ayrca stabilite kayb olmasa bile kartn overclock seenekleri uygulanamaz hale gelebiliyor. Grafik kartndan ok ses geliyorsa bu karta ait fan ve soutucuyu yenilemeniz gerekebilir. Grafik kart soutucusu almadan nce kartnzla uyumlu olup olmadn mutlaka kontrol edin. Balant dnda, soutucunun kaplayaca yuva

68

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

says da nemlidir. Baz soutucular taknca kart genilii 3 yuvaya kabiliyor. Bu durumda kasa iindeki dier kartlar kullanamaz duruma gelebilirsiniz. Dier yandan tek ya da ift yuva kaplasn, grafik kartnn yanndaki yuvay bo brakmaya zen gsterin. Aksi halde fan hava alamaz ve GPU scakl ar ykselebilir. Sessiz olsun diye fansz soutucu ya da kart alyorsanz kasa ii hava aknn iyi olmasna zen gsterin.

G tketimindeki art yksek


Tkr tkr alan bir sistem, yeni bir grafik kart alp taktktan sonra reset atmaya balayabilir. nk yeni nesil kartn g gereksinimi daha yksektir ve g kaynanz yetersiz kalabilir. O zaman kart almadan nce g kaynann k gcne bakp n deerlendirme yapmalsnz. SLI ve CrossFire kurulumlarnda en azndan 500 Wattlk bir modele terfi etmeniz gerekebilir. Mevcut kartnzdan bir tane daha alp eklediniz ve kpr balantsn kurdunuz ama SLI veya CrossFire aktif olmuyorsa srcleri gncellemelisiniz. Grafik kartyla gelen retici kaynakl src yerine GPU reticisinin sitesindeki srcy ekmek daha mantkl. nk GPU reticileri src gncellemelerini ok daha sk yapyor. Yeni bir srcy yklediinizde kart tantmakta zorlanyorsanz ilk olarak nceki

srcy kaldrn ve sistemi yeniden balatn. Grafik kartnz VGA olarak tannsn. Sonra yeni srcy kurup bir kez daha sistemi yeniden balatn. Btnleik grnt zellii olan bir anakart sahibiyseniz ve harici grafik kartnz yoksa, BIOS ayarlarndan bellek tahsis ederken arya kamamanz neririz. Yongaseti iinde yer alan grnt devresi genelde zayf olduundan 128 MB tahsis etseniz de, 384 MB ayrsanz da oyun performans pek ilerleme gstermez. nk darboaz yaratan mGPUnun gcdr.

69

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Ayrca mGPUya fazla bellek ayrdnzda sisteme kalan bellek azalr ve genel sistem performans dm olur. Sistem belleiniz 2 GB gibi deerlerdeyse bu pek fark yaratmaz ama 512 MB 1 GB bellekli sistemlerde btnleik yongaya 256 MB ve st bellek ayrmayn. Son nesil PCIe 2.0 grafik kartlarnn baz uyumsuzluk sorunlar yaadn duyduk. PCIe 2.0 grafik kartlar geriye dnk olarak PCIe 1.1 ile uyumlu. Anakartlarn ounda PCIe 1.1 x16 yuva var. PCIe 2.0 destekli yongasetleri Intel X38, NVIDIA nForce 700 serisi ve AMD 700 serisi. Bunlar dndaki anakartlarda yer alan PCIe 1.1 x16 yuvaya, PCIe 2.0 destekli bir grafik kart (rnein GeForce 8800GT ya da Radeon HD3870) taknca almama sorunu olabilir. Normalde kartn anakart tespit edip PCIe 1.1 x16 moduna gemesi lazm ama baz yongasetleri sorun karabiliyormu. VIAnn
TV balantsnda yaanan skntlar
Grafik kartlarnda TV k olmayan model kalmad. Genelde S-Video tr k bulunuyor ve rnle gelen Composite ya da HDTV (Component) dntrc kullanlarak uygun TV balants yaplabiliyor. DVI kn dntren HDMI eviriciler sayesinde de balant kurabilirsiniz. Bunlar arasnda S-Video ve Composite analog, Component ve HDMI dijital zmler. Dijital zmlerde kalite daha iyi ama ierik koruma sistemleri

baz yongasetlerinde bu durum yaanm. zmn grafik kartna ait BIOSu gncellemek olduu ifade ediliyor.

HDMI destekli kart ve ses sorunu


HDMI zerinden ses aktarm da yapabilen son nesil grafik kartlar artc srpriz yapabiliyor.

var. HDMI ve DVI zerinden yaplan HD ierik aktarmnda HDCP ierik koruma devreye girdiinde TV ekrannda grnt aktarma sorunu yaanabilir. nk monitr, ekran kart ve iletim sisteminde ayn anda HDCP destei yoksa grnt gelmez ya da dk znrlkte gelir. TVnizde sadece SCART girii varsa S-Video ve Composite balantlar iin SCART dntrc bulabilirsiniz.

70

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Radeon HD 2000 ya da 3000 serisi bir grafik kart alp sisteme tanttnz diyelim. Birdenbire hoparlrlerden gelen ses kesildiyse armayn. HDMI zerinden ses kn destekleyen bu tr kartlar kurulum srasnda sisteme bir HDMI dijital ses cihaz kuruyor. Bu cihaz son kurulan ses cihaz olduundan ntanml ses kart gibi tanmlanabilir. Sonuta Windowsun rettii sesler grafik karttaki DVI kna gnderilir. Hoparlrleriniz bu ka bal olmadndan ses alamazsnz. Denetim masasndan ses aygtlarna

girip tekrar nceki ses kartn n tanml cihaz seerek sonuca ulaabilirsiniz. Bir grafik kart almadan nce kullanacanz monitrn doal znrlne dikkat edin. Baz grafik kartlar DVI k iermesine ramen 1280 x 1024 piksel znrlkte 85 Hz zerine kamaz. LCD ekran kullanyorsanz 60 Hz tazelemede 1920 x 1200 piksel znrlkle snrl kalmak istemiyorsanz Dual-Link DVI k olmasna dikkat edin. Yoksa en fazla 24 in LCD kullanabilirsiniz.

71

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Sabit Disk Sorunlar


Bilgisayarlarn en ilkel (!) bileenlerinden biri olan sabit diskler motor ve okuyucu kafa gibi ok sayda mekanik ve arza riski yksek para ieriyor. SSDler yaygnlaana kadar sabit diskler birka sene daha bizlerle olacak. Sabit diskleri darbelerden ve ar snmadan koruduunuz srece mrlerini ksa srede tamamlamalarn engelleyebilirsiniz. Kasa iindeki diskler iin bu koruma nlemleri zor deil ama dizst bilgisayarlar ve tanabilir harici diskler darbelere ok daha ak. Bir diskin darbe almas, hele zellikle alrken byle bir aksilik yaanmas kalc hasar aabilir ve veri kayb oluabilir. Modern sabitlerde SMART olarak adlandrlan durum grntleme sistemi var. ou bilgisayarn BIOSu n tanml olarak SMART grntlemeyi kapal sunuyor. Bunu aktif ederek diske ait son bilgileri POST ekrannda alabilirsiniz. Ayrca sistem grntleme programlar da diskle ilgili durum bilgisini ekrana yanstabilir. Diskin hata oran, alma ss gibi bilgiler dikkatli biimde takip edilmeli. Darbe alan bir diskte kafa ve disk plakas zarar grrse bad sector oluabilir. Bad sector olan bir diski tamir etmek iin uramayn. ou yntem diskin hatal ksmlarna iaret atp o alanlar kullanmaz ama bad sector zamanla artabilir ve bunlar onarmann yolu yoktur. Diskteki verileri yedeklemeniz en mantkl yoldur. Darbe almasa da yksek s nedeniyle diskte okuma ve yazma hatalar belirebilir. Metalden retilmi olan disk gvdesi s nedeniyle genleip disk plakalarna bask uygulayabilir.

Diskten ses geliyorsa hemen yedek aln


Riskli durumlarda diskten gelen sra d sesler kt bir olayn yaklatnn habercisidir. Byle
72

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

RAID sizi u noktalara gtrr


RAID teknolojisi nnze birden ok alternatif koyuyor. SATA k ikiden fazla olan pek ok anakart RAID desteine sahip. RAID 0 ile performans ykseltebilir, RAID 1 ileyse veri gvenliini artrabilirsiniz. Sizi u noktalara gtren bu iki seenekte ayn diskten 2 tane kullanlmas neriliyor. Hem performanstan dn vermemek, hem de veri gvenliini salamak istiyorsanz RAID 10 deneyin. Ancak bu durumda ayn diskten 4 tane almanz gerekecek. stelik toplam depolama kapasitesi 4 deil de 2 diskin toplam alan kadar olacak. RAID 0 ok iyi performans getiriyor ama disklerden biri arzalandnda tm veriler eriilmez hale gelir. alan tek diski baka bir bilgisayara taksanz da verilere erimeniz mmkn olmaz.

durumlarda diskten gelmeye balayan sesi asla ihmal etmeyin. Tak tak tak eklinde gelen ses kafa vurma olarak adlandrlyor, sonu pek hayr deil. Diskin motorunun hzlanp yavaladn duyuyorsanz ve sanki disk hzlanmak istiyor ama hzlanamyor gibiyse g ve veri balantlarn kontrol edin. Bu tr bir durumda sisteminiz aralkl olarak donabilir ve mavi ekran belirir. Windows okuma hatalar sonucu sistem yeniden balar. SATA ve PATA kablolarn yenilemek hi de masrafl deil. Yeni nesil SATA balant hem ince hem de jumper ayarn ortadan kaldrd ama filer genelde ok gevek oluyor ve kolayca diskten ya da anakarttan kabiliyor. Artk

kullanm oran azald ama yine de belirelim. PATA balant geerliyse diskin performansn drmemek iin ayn IDE kanalna birden ok cihaz balamamaya zen gsterin. Yeni bir sabit disk alp eklediniz ama Windows tanmadysa Denetim masas iinden Ynetimsel Aralara girin ve Disk yneticisini altrp yeni diski biimlendirin. Eer Disk yneticisi bile diski grmediyse o zaman balantlar kontrol edin ve gerekiyorsa BIOS ayarlarn kurcalayn. SATA ya da IDE kanallarndan bazlar kapatlm olabilir. Diyelim ki temiz Windows kuruyorsunuz ve BIOS diski grd ama Windows kurulum arac grmyor. Bu
73

BLGSAYAR KTAPLII SERS

durumda anakartnzda Windows tarafndan alglanamayan bir disk kontrolcs var demektir. Bu SATA ya da RAID kontrolc olabilir. Bazen de BIOSdan AHCI destei almsa ayn sorun yaanr. Sebep hangisi olursa olsun gerekli olan srcy kurulum ncesinde gstermeniz gerekiyor. En sk kullanlan yntem anakartla gelen disketi ya da sonradan oluturduunuz tantm disketini kullanmak. Bunun iin temiz Windows kurmadan nce F6 tuuna basacak ve sorulduu an disketi takp srcy gstereceksiniz. Bundan sonra Windows sabit diskinizi alglayacaktr.

SATA disk aniden sistemden ayrlyorsa


Bilgisayarnzda ikinci bir sabit disk var ve bu disk bazen uykuya geiyor ve hatta sistemin kilitlenmesine sebep veriyorsa g ayarlarn gzden geirin. Denetim masasnda yer alan G Seeneklerinden diskin uykuya gememesini salayabilirsiniz. Tek bir sabit diskiniz varsa ve siz bilgisayar kullanrken disk uykuya geiyorsa iletim sistemi taklr ve reset atmak zorunda kalrsnz. Bunun g koruma ayaryla zlmesi mmkn deil. NVIDIA nForce 680i yongasetli anakartlarda bu sorun oka grld. Sabit diskin sistemden ayrlmasna sebep olan nedenin 680i yongasetiyle ilgili bir bug olduu anlald.
74

Anakart reticileri yeni BIOSlar sunarak sorunu zdler. Anakartnzda byle bir sorun varsa en iyi zm BIOS gncellemesi olacaktr. Bir bilgisayarda birden ok sabit disk varsa ve BIOS al sras ilk olarak sabit diski gsteriyorsa karklk yaanabilir. Bu tr durumlarda BIOS iinde yer alan bir dier seenek olan sabit disk ncelik sralamasn dzenlemelisiniz. SATA balant, sabit disklerden sonra optik srclerde kullanlmaya baland. SATA bir src almak ok mantkl nk IDE kablolar ortadan kalknca kasa iindeki kablo karmaas azalyor. Ancak gelin grn ki baz anakartlar SATA balants iermesine ramen bu yuvalara sadece sabit disk balanabiliyor! Baz eski yongasetleri SATA sabit disklerde sorun karmyor ama SATA optik srcleri kabul etmiyor. Byle bir aksilik yaamamak iin SATA optik src almadan nce yongasetinizle uyumlu olup olmadn aratrn. Rastlanan bir dier sorunsa BIOSdan AHCI destei aldnda SATA srclerin grnmez hale gelmesi. AHCI zelliini, Windows kurduktan sonra aktif ederseniz iletim sisteminiz mavi ekran gsterip almaz. nk AHCI destei isteniyorsa bu zellik Windows kurmadan nce almaldr. Windows bu sayede kurulum srasnda gerekli yaplandrmay kurabilir.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

75

BLGSAYAR KTAPLII SERS

evre Birimleri Sorunlar


Bilgisayar kasasna arka paneldeki yuvalardan ya da kasa zerindeki USB ve FireWire klarndan balanan evre birimleri eskiden seri ve paralel portlar kullanrd ama artk ou cihaz USB 2.0 ya da PS/2 zerinden balanyor. Yazclar, tarayclar, fareler, klavyeler, web kameralar ve dierleri USB 2.0 zerinden sorunsuzca balanyor. Bunun etkisiyle yeni anakartlarda en azndan 8 tane USB 2.0 balants var. Bu balantlarn tm arka panele smadndan bazlar anakart zerindeki klardan yararlanlarak kasa n ya da st paneline aktarlyor. Bu yuvalarn almadn fark ettiyseniz byk ihtimal filer taklmamtr. Filerin yanl taklmas pek mmkn deil nk fiteki deliklerin dizilii bu durumu engelliyor. FireWire zellii sadece st model anaUSB balantnn snrlarn bilin
ok akm eken USB cihazlar baz durumlarda kasa n panelindeki USB yuvadan almaz. Hlbuki cihazla birlikte adaptr de gelmemitir. Hemen cihazn bozuk olduunu dnmeyin. Bir kez de anakartn arkasndaki USB balantsn deneyin. Baz durumlarda n panel sorun karrken anakarttaki btnleik yuva olumlu sonu verebiliyor. 2.5 in genilikli harici bir disk aldnzda adaptrsz gelecektir. Bu disk iin de benzer durum yaanabilir. Arka panele taknca bile disk almyorsa ya da gidip geliyorsa, ayn anda iki USB kn birden kullanmak zorunda kalabilirsiniz. kinci balant sadece g verme grevini stlenecektir. USB cihazlarnz taktnzda iletim sistemi Bu aygt daha hzl alabilir uyars veriyorsa cihaz USB 2.0 uyumlu olmasna ramen balant kurulan panel ya da hub sadece USB 1.1 destekli demektir. ki standart aras byk fark nedeniyle veri ak 40 kata kadar azalabilir.

kartlarda olduundan evre birimlerini mmkn olduunca USB 2.0 arabirimli semelisiniz.

76

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Sizin sisteminizde FireWire olsa bile, rnein bir kameray arkadanza gtrdnzde balant kuramaz hale gelebilirsiniz. USB ile PS/2 arasnda dnm yapan adaptrler var ama bunlar evrensel deil. Bazlar sadece klavyeleri bazlarysa fareler iin uygun. Baz yeni nesil hoparlrler ve kulaklklar bile USB balant kullanyor. nk bunlarn iinde zel birer ses kart var. Bilgisayarnzdaki USB klar yetersiz

kaldnda USB hub alp oklama yapabilirsiniz. Ancak hub seerken dikkatli olun. Aldnz no name bir hub iinizi kolaylatracana anakartnzn yanmasna neden bile olabilir. Ucuz markasz modellerde tek bir k dorudan drde katlanyor ve olmas gereken kontrol devresi ve glendirici devre kullanlmyor. Drt cihazn yk ayn kanala bilince USB k yanabilir. Normalde USB ktan 500 mAden

77

BLGSAYAR KTAPLII SERS

fazla akm ekilmemesi tavsiye ediliyor. Adaptr olan hublar ok daha iyidir. Bunlar gerektiinde adaptrsz de kullanabilirsiniz. USB cihazlar ok akm ekiyorsa adaptr sayesinde gerekli akm sunabilir ve bylece anakartnza gereksiz yk bindirmezsiniz.

Klavye kesiklik yapyorsa


Kablosuz klavyeler radyo sinyallerini kulland iin bazen sorunlu olabilir. Siz hzl yazyorsunuz ama harfler ekranda ge mi beliriyor? Baz karakterler eksik mi kyor? Bu gibi durumlarda kablosuz klavyenin alcsn baka yerlere koyup ve pilleri yenileyip denemeler yapn. Sonu deimediyse ortamda manyetik alan yaratan kaynak var m kontrol edin. Radyolar, elektrik motorlar, telsiz telefonlar, mikrodalga frnlar bu tr sinyal yayp kablosuz klavye ve farenin alma verimini drebilir. Ayn ortamda ayn klavye ya da fareyi kullananlar varsa da akma ve etkileim olabilir. Klavyeniz istenmeyen karakterler yazyorsa ve bazen Ctrl, Shift gibi
78

tular kendiliinden aktif oluyorsa sv dklp dklmediini kontrol edin. Klavye kuru grnse de i ksmdaki ksa devre durumlar byle sama sonular dourabilir. Kullanm srasnda klavyeye sv dkerseniz hemen bilgisayar kapatn ve klavyenin fiini ekin. USB klavye ve fareler baz durumlarda BIOS altnda almaz. Byle bir durumda BIOS iinden Legacy USB support seeneini aktifletirin. ADSL modeminizin WEP/WPA ya da cihaz eriim ifresini unuttuysanz arkada yer alan reset butonuna basp 5 saniye basl tutun. Bylece fabrika ayarlar geri yklenir ve klavuzda yazan eriim ifresi geerli olur. Siz siz olun bu aamadan sonra ifreyi deitirmeyi unutmayn. Yoksa dardan gelen saldrlarda ADSL modeminiz ve anz korumasz kalr. ADSL modeminiz sadece USB balants ieriyorsa internet balantsn paylatrmak iin switch/hub aln ve internet balants paylam zelliinden faydalann. Bylece yeni bir ADSL modem almanz gerekmeyecek. Ama unutmayn ki internet balants paylam iin USB modemin bal olduu bilgisayar ak kalmak zorunda. A balantl ADSL modeminizin ara sra resetliyorsa elektrik ebekesini kontrol edin. Bulunduunuz blgede gerilim aniden inip kyorsa bundan ilk etkilenen ADSL modem

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

olacaktr. Telefon aldnda ya da siz arama yaparken ADSL balants kesiliyorsa anza splitter takmamsnz demektir. Telefonunuzu splitter kna takmanz zm salayacaktr.

Akla gelen dier yaygn sorunlar


Monitrnzdeki grnt dalgalanyorsa ya da renkler karyorsa ilk nce fileri ve kablolar kontrol edin. zm alamadysanz manyetik alan oluturan kaynaklar (hoparlr vb.) uzaa aln. LCD monitrlerde DVI ve D-Sub girileri varsa DVI tercih ederseniz daha iyi sonular almanz mmkn. Web kameranz ok kesik grnt kaydediyorsa znrl drerek grntnn akc

olmasn salayabilirsiniz. Parmak belleiniz iinde ifreli bir alan ap ifreyi unutursanz format attnzda ifre ortadan kalkar. Ancak bu durumda verilerinizi kaybetmi olacaksnz. Harici disk alrken USB yerine eSATA balant tercih ederseniz adaptr kullanmann art olduunu unutmayn. nk eSATA balant sadece veri tar ve cihaza enerji ulatrmaz. USB balantl bir yazcnz varsa aa paylatrmak iin yenisini almanz art deil. Piyasada USB girili yazclara taklabilen Bluetooth modller var. Kk ofislerde iinizi grebilir. MP3 alarnz taklma tr sorunlar yapyorsa yeni firmware indirip ykleyerek baz sorunlar ortadan kaldrabilirsiniz. 56K modeminizi atmadysanz Windows XP iindeki faks programn kullanarak faks alabilir ve gnderebilirsiniz. Aygt

79

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Dizst bilgisayarlarda durum


Tanabilir bilgisayarlarda yaanan sorunlar genelde darbeler sonucu ortaya kar ve bunlar ou durumda kullanc olarak zemezsiniz. Dikkat edilmesi gerekenlerden bir dieri dzenlik temizliktir. Genelde altta ya da yanda yer alan sistem fan ok tozlanr ve tkanrsa ar snma olur ve sistem stabilitesi kaybolur. Temizlik iin ok ge kalrsanz ar snan fan nedeniyle plastik aksam deforme olabilir ve o aamadan sonra ne kadar ok temizleseniz de fandan gelen rahatsz edici grltler kesilmez. ebeke gerilimine bal kullanma arlk veriyorsanz bataryay karn fakat en azndan ayda bir bataryay dearj edip ardndan zaman geirmeden arj edin. Sabit diskiniz yetmiyorsa balant trne (PATA SATA) dikkat ederek yeni bir disk alp terfi edin ve eski diski 2.5 in kutusuna takp harici disk haline getirin. Bilgisayarnzdaki bellek tipinin retimi sona ermeden terfi edin. Sistem ktyse verilerinizi kurtarmak iin dier bir bilgisayardan yardm aln. Disk SATA ise iiniz kolay. Eer PATA ise 10 YTLye basit bir dntrc alabilir ve bilgisayara 2. disk olarak balayp verilerinizi kurtarabilirsiniz.

yneticisinde tanmlanmam cihazlar grnyorsa en mantkl ilem anakart srcsn takp bu CDye bakp src kur komutu vermektir. Elinizde markas ve modeli olmayan bir donanm var diyelim. Siz bunun srcsn bulamadnz iin kuramyorsunuz. Cihazn bask devresinde yazl olan kodlarla sonuca ulaabilirsiniz. FCC-ID bilgisinden reticiyi bulabilir, daha sonra da model adn okuyup srcleri retici sitesinden indirebilirsiniz. TV kart aldnz ama grnt bir trl net deilse hata sizde deil. ou TV kart ancak kablo TV gibi gl sinyal veren kaynaklarla iyi sonular veriyor. TV kartlaryla gelen kk antenler ou zaman karncal grnt sonucunu dourur. Dijital fotoraf makinenizde ve yazcnzda PictBridge destei varsa bilgisayara el srmeden bask alabilirsiniz. lgin bir uyar yapalm. Windows XP ve Vista anakartnz
80

deitirdiinizde tekrar aktivasyon yapmak isteyecektir. Bu durum sizi artmasn. Ayn lisansn birden ok bilgisayara kurulmasn nlemek iin alnm bir nlem. Donanmnzla birlikte Windows XP uyumlu srcler geldi ama siz Windows Vista kurmak istiyorsunuz diyelim. Windows Vista otomatik tanmadysa ve retici sitesinde yeni srcler yoksa ansnz Windows XP srcleriyle deneyebilirsiniz. Ancak bu durumda CDdeki kurulum programn altrmayn, iletim sisteminden manuel kurulumu seip CD iindeki ilgili klasr gsterin. USB cihazlar sisteme balamadan nce srcy kurmaya zen gsterin. Overclock yapyorsanz mutlaka uzun sreli stabilite testi altrn. Belki sistem alr ve Windows masast grnr ama uzun vadede anlalmaz sorunlar yaamamak iin stabilite testini ihmal etmeyin.

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

81

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Alveri notlar
Yeni bir rn satn alrken bazen en hesaplsn, bazen de yksek performanslsn tercih etmek isteriz. Hangi bileeni nasl seeceinizi bilmiyorsanz bu rehber tam size gre.

82

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

Bilgisayar rnleri alverii zorlu bir itir. ou bilgisayar bileeninin fiyat hi de ucuz saylamayaca iin, paramz seilen bileene yatrmadan nce ince eleyip sk dokuruz. Her tketici btesinin elverdii en iyi rn satn almak ve ald rnden en iyi ekilde faydalanmak ister. Baz zel kullanc gruplar (rnein oyuncular ya da tasarmclar) daha yksek

performans uruna fiyat tasn ykseltmeyi de gze alabilirler. Piyasada her rn kategorisinde o kadar ok seenek mevcut ki, rnlerin ayrt edici zelliklerini bilmeden bir seim yapmak neredeyse imkansz. te bu yazda eitli rn kategorilerinin temel zelliklerini ve isteklerinize uygun trn nasl seilmesi gerektiini anlatyoruz.

PC Toplama ya da marka PCyle bileen seiminden kurtulun


Yeni bir PC alrken zerinde dnmeniz gereken paralarn ouna nmzdeki sayfalarda yer verdik. Ekran kart, bellek, sabit disk tr ve boyutu, CD ya da DVD yazc, btnleik ya da harici ses kart gibi birok detay zerinde dnmek zorundasnz. Bteniz belli olduktan sonra PCnizin beyni diyebileceimiz ilemci (CPU) seimiyle ie balayabilirsiniz. lemci pazarnn iki devi Intel ve AMD her amaca uygun pek ok ilemci sunuyorlar. lemcilerin teknik detaylar arasnda ince farklar son kullanc iin fazla bir ey ifade etmiyor olabilir ama bazen bu kk farklar performans asndan belirleyici olabilir. Fiyatlar sz konusu olduunda genellikle AMD ilemcilerin Intel modellerine gre daha ucuz olduunu gryoruz. Gnmzn ekonomik PClerinde
83

BLGSAYAR KTAPLII SERS

genelde Intel Celeron veya AMD Sempron ilemciler kullanlyor. Bu rnler PCden yksek performans beklemeyen ve dk bteli kullanclara ynelik. Yaz yazmak, internette srf yapmak, basit oyunlar oynamak gibi temel ihtiyalar iin bu ilemciler yeterlidir. ok byk bir sabit diskte de ihtiyacnz yok, 160 GB yeterli olacaktr. 1 GB RAM (Vista iin en az 2 GB) ve giri seviyesi bir ekran kart (veya btnleik grafik yongas) da iinizi grr. Anakartnzda muhtemelen btnleik ses yongas da bulunacaktr. Monitre gre deimekle birlikte bu tip bir PCye 500 USD gibi bir fiyata sahip olabilirsiniz. Orta kulvardaysa Intelin Core 2 Duo modellerine karlk AMDnin Phenom II X2 modelleri var. Son birka yldr retilen ilemcilerin hepsi 64-bit desteine sahip. 64-bitin btn avantajlarndan faydalanmak iin 64-bit iletim sistemi ve uygulamalara da ihtiyacnz var. Ne yazk ki bu devrim biraz yava gerekleiyor, ama imdiden 64-bit bir ilemciye yatrm yapmakta fayda var. 32-bit ilemcilerde en fazla 4 GB RAM kullanabilmenize ramen 64-bit ilemciler 128 GBye kadar kabilmekte. Ayrca veriler daha byk kmeler halinde tand iin teorik bir hz avantaj salanyor. Intel ve AMDnin oyunculara ynelik yksek performans serileri de Core i7 ve Phenom II X4 adlarn tayor. Yksek performansl ilemcilerde artk en az ift, genelde drt ekirdek kullanlyor. Orta veya st dzey bir ilemci seerseniz dier ihtiyalarnz da deiecektir. Bol bol mzik, video ve fotoraf depolamay seviyorsanz byk bir sabit disk (en az 500 GB) tercih edin. Uygulamalarn rahat ve hzl alabilmesi iin bellek de ok nemlidir. En az 2 GB, tercihen 4 GB bellek edinin. En yeni oyunlar oynayabilmek iin yeni bir ekran kartna da ihtiyacnz olacak. Genellikle son 6 ila 12 ay arasnda kan kartlar hem biraz ucuzlam hem de ihtiyalarnz karlayacak dzeyde olacaktr. En yeni bilgisayarlar Windows Vista ile geliyor ama piyasada hala XP ile gelen PCler de bulmak mmkn. letim sistemini sonradan kendiniz yklemek isterseniz Linux ykl bir PC alabilir, bylece ilk etapta lisans creti demekten kurtulabilirsiniz. Monitr de es gemeyin ve oyun ya da grafik uygulamalarna dknseniz satn alabileceiniz en iyi monitr aln.
84

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

EKRAN KARTI Oyuncular iin lm kalm meselesi


Piyasadaki ekran kartlarnn neredeyse hepsi ya NVIDIA GeForce ya da AMD ATI Radeon yonga ailelerinden birine baldr. Her marka ve yongann kendine has artlar var ama phesiz iki marka da grafik hzlandrma konusunda ok baarl rnler sunmaktadr. Bteniz arttka performans da doru orantl olarak artacaktr. st dzey yongalar daha fazla zellikler sunar, belli bir zaman diliminde daha fazla piksel veya doku izebilirler. Basit ofis ileri iin piyasadaki btn ekran kartlar yeterlidir, oyuncularsa NVIDIAnn GeForce GTX 200 serilerine ya da AMDnin ATI Radeon X1900 ve X1950 serilerine gz atabilirler. Her halkarda gzlerinizin rahatsz olmamas iin ekran kartnzn alacanz znrlkte en az 75 Hz (CRT monitrler iin) monitr tazeleme hzna ulaabildiini kontrol edin. Ekran kartlarnda MHz cinsinden saat hzndan bahsedilir. ekirdek saati grafik ilemcinin dahili hzdr. Bellek hz, ekran kartnn btnleik belleiyle grafik ilemcisi arasnda veri aktarm hzdr. Ramdac hzysa karttan grafik kn salayan dijital analog dntrcnn hzdr. Ekran kartlar veri, resim ve doku saklamak iin kendi video belleklerini kullanr. Performans belirleyen en nemli etken olmasa da daha fazla bellein daha fazla performans demek olduunu syleyebiliriz. 128 MB bellekli bir kart ofis ileri iin yeterlidir, ama oyun ve video uygulamalar iin en az 512 MB ya da 1 GB tavsiye ederiz. 50 USD gibi bir fiyata 512 MB bellekli GeForce 9500GT ya da Radeon HD4550 serisi bir ekran kart alabilirsiniz ki 2 boyutlu strateji oyunlar ya da ok fazla gereksinimi olmayan 3 boyutlu oyunlar iin yeterli olacaktr. 3 boyutlu oyunlar akc biimde oynamak iin 100 200 USD fiyat aralna bakn. Ciddi oyuncularsa 200 USD st modellere gz gezdirebilirler.

85

BLGSAYAR KTAPLII SERS

Anakartnza bal olarak AGP ya da PCI Express ekran kart almanz gerekecektir. PCI Express en yeni arabirim standard olup, daha hzl ve karmak grafikler iin AGP 8Xin iki kat bant genilii sunmaktadr. Hem NVIDIA hem de AMD pek ok kartnn PCIe ve AGP versiyonlarn sunmaktadr. SLI destekli bir anakartnz varsa NVIDIAnn SLI zellii kullanarak iki ekran kartn birletirebilir ve maksimum performans elde edebilirsiniz. AMDnin bu teknolojiye alternatifi CrossFire adn tar. Ekran kartnzn hem de analog (VGA) hem de dijital (DVI) ka sahip olmas faydal olur. TV balants yapmak isterseniz S-video ve kompozit video klar da gerekli olacaktr.

DVD SRC DVD yazcs olmayan bir PC dnemiyoruz


DVD yazclar dahili ve harici olarak ikiye ayrabiliriz. Dahili yazclar daha ucuzdur ve kasanza monte edilirler. Harici yazlclarysa USB 2.0 veya FireWire zerinden kolayca balayabilir ve istediiniz yere tayabilirsiniz. Srcnzn en azndan DVD+R, DVD+RW, DVD-R ve DVD-RW diskleri desteklediinden emin olun. Yeni modeller 8,5 GB veri alabilen ift katmanl (dual layer) DVDlere de yazabilirler. ift katmanl DVD yazabilen modeller dierlerinden ok da pahal deildir, ama ayn eyi ift katmanl DVD medyalar iin syleyemeyeceiz. u anda yazlabilir bir ift katmanl DVD fiyatna 10 tane 4,5 GB DVD almak mmkn. Bu devirde kombo src ya da CD yazc almanz iin hibir sebep gremiyoruz. Bir gn mutlaka DVD yazmanz gerekecektir, o yzden imdiden yatrmnz yapn.

86

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

ANAKART Ayrntlarn nem kazand bileen


Anakartnz kullanabileceiniz ilemci tipini, bileenlerin kendi aralarnda nasl haberleeceini ve ileride ykseltme yapma potansiyelinizi belirler. 100 150 USD arasnda bir fiyata son teknolojilere sahip olabilirsiniz. Anakartn ilemciyle uyumlu bir yongasetine (chipset) sahip olmas son derece nemlidir, yoksa ilemciyi monte edemezsiniz. Kuzey kprs ve gney kprs eklinde ikiye ayrlan yongaseti, btn bileenler arasnda iletiimi salar ve anakartn sunabilecei temel zellikleri belirler. Modern anakartlarda DDR2 ve DDR3 RAM kullanlyor. Yongasetinizin ift kanal destei sunuyorsa ayn bellek modlnden bir ift takarak performans art salayabilirsiniz. Yeni anakartlar hem eski IDE hem de yeni seri ATA (SATA) sabit diskleri destekliyor. Eski sabit disklerinizi ve optik srclerinizi takacaksanz IDE balant noktalarnn saysn kontrol edin, nk modern anakartlarn IDE destei azalyor. Baz anakartlar verilerinizi iki veya daha fazla srcye yaymanz salayan RAID desteine de sahip. SCSI denetileriyse daha pahal anakartlarda mevcut. Piyasada ekstra SCSI kartlar da bulunmakta. Harici aygtlar iin USB 2.0 ve FireWire balant noktalar da nemli. FireWire kullanmayacaksanz es geebilirsiniz ama en az 4 USB 2.0 portuna sahip olmanz ok iinize yarayacaktr. Btnleik ethernet a balants ve ses yongas da sizi ekstra masraftan kurtarr.
87

BLGSAYAR KTAPLII SERS

SABT DSK Hz m istersiniz yoksa daha fazla alan m?


Yksek performansl bir sistem oluturma abas iindeyseniz alabileceiniz en hzl diski satn aln. Sadece depolama alan istiyorsanz biraz daha yava srclerin fiyatlar ok daha uygundur. Gnmzn Ultra ATA srclerinin transfer hzlar 100 MB/sn (baz srcler iin 133) civarnda, seri ATA (SATA) srcler iinse 150 MB/sn olarak llyor. Alacanz diskin veriye ulama srelerini, dn hzn, tampon bellek boyutunu ve plaka younluunu dikkate aln. Tampon bellek (nbellek) arttka, en son yazlan veya saklanan verilerin daha fazlas srcnn belleinde tutulur ve o verilere eriim sresi ksalr. Plaka younluu, srcnn bir plakasnn belli bir alanna kaydedilebilen veri miktardr. Santimetre kare bana veri (veya GB/plaka) arttka verinin kafaya ulamas iin daha az disk hareketi gerekli olur. Hzl SATA srcler paralel ATAdan biraz daha pahaldr. SATA, dk voltajda alan yksek frekansl ve daha ince bir ift kablo kullanr. SCSI srclerin teknik olarak ATA srclerden fark yoktur ama tek kanalda 16ya kadar aygt destekleyebilirler. Ayrca birden fazla kanal sahibi olabilirsiniz. ou anakartta RAID destei mevcuttur. Birden fazla diski birbirine balayp RAID dizisi kurarak performans artrabilir ya da hata ihtimalini ortadan kaldrabilirsiniz.
88

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

MONTR LCDyi sein, gzleriniz rahat etsin


Monitr znrl, ekranda grntlenebilecek piksel (en kk grnt esi) saysn belirtir. LCD monitrlerde her pikselin krmz, yeil ve mavi olmak zere alt pikseli vardr. Ekrann kenarlarndaki piksel saylar monitrn doal znrln verir. rnein doal znrl 1024 x 768 olan bir LCD monitr ekrannda yatay olarak tam 1024 ve dikey olarak 768 piksel bulunur. 1600 x 1200 gibi yksek znrlklere kmak istiyorsanz fiyatlar son zamanlarda ucuzlayan 20 in bir monitr almanz gerekebilir. u an ki 19 ve 17 in monitrlerin znrl 1280 x 1024le snrldr. Modern LCDler yatay ve dikey olarak geni alardan sorunsuz biimde izlenebilir, ama monitr tek banza kullanacaksanz bu zellie dikkat etmenize gerek yok. Tepki sresi bir pikselin maksimum parlakla ulaabilme sresidir. En yeni monitrlerde bu sre 2 milisaniyeye kadar dmtr. Oyun oynamak ve film izlemek istiyorsanz 8 msye kadar olan tepki sreleri idealdir. Ofis uygulamalar iin 12 ms ve stne dahi kabilirsiniz. ISO 13406-2 standard kontrast, gr a, parlaklk, yansma, titreme ve arzal piksel bakmndan minimum gereksinimleri belirler. ISO 13406-2 arzal (l) pikseller iin olduka kat kurallar getirmitir. Standarda gre yalnzca Class 1 LCDlerde sfr l piksel garantisi vardr. Son kullancya ynelik modellerin ou Class 2dir ama kendine gvenen baz reticiler Class 2 monitrleri iin de sfr piksel garantisi sunmaktadr. Kt bir srprizle karlamamak iin l piksellerin garanti artlarn kontrol etmenizde fayda vardr. LCD monitrlerin fiyatlar dt iin yeni PCler genellikle LCD monitrle birlikte satlyor. Biz de hem salnz hem de estetik adan LCD monitrleri neriyoruz, ama bteniz kstlysa dz ekran bir CRT de iinizi grecektir.
89

BLGSAYAR KTAPLII SERS

90

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

YAZICI DVD yazcs olmayan bir PC dnemiyoruz


Renkli ktlara ihtiyacnz yoksa monokrom (siyah beyaz) bir lazer yazc alabilirsiniz. Haftada yzden fazla sayfa yazdryorsanz lazer yazclar hem daha ucuza gelecek hem de daha verimli alacaklardr. Ayda yalnzca birka sayfa yazdryorsanz ucuz bir mrekkep pskrtmeli (inkjet) yazc iinizi grr. rn tantmlarndaki yazdrma hzlar ou zaman yazcnn bo sayfa atma hzn ya da en dk kalitede yazdrma hzn gsterir. Yani belirtilen hza ulamay beklemeyin. Fotoraf basmak istiyorsanz 6 8 renkli kartuu bulunan st dzey mrekkep pskrtmeli modellere ynelebilirsiniz. Yazclarda src ok nemli bir unsurdur. Siz yazcnz aldnz zaman byk ihtimalle birlikte gelen srcs eskimi olacaktr; hemen reticinin web sitesini girip en yeni srcy indirin ve kurun.
91

BLGSAYAR KTAPLII SERS

92

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

DZST Mobil kullanclar ve iadamlar iin vazgeilmez


Etkili pazarlama kampanyalar ve den fiyatlar sonucunda son yllarda dizst bilgisayar satlarnda patlama yaanyor. Ama o kadar ok seenek var ki dizst bilgisayar seerken kafanzn karmamas mmkn deil. nce dizst bilgisayarn ne amala kullanacanza karar verin. Ofis uygulamalar, internet ve e-posta gibi gnlk kullanm gibi hemen hemen her model yeterli olacaktr. Oyun, video ve grafik ileme gibi iler iin geni formatta (widescreen) byk bir ekran (15 ya da 17 in), modern bir NVIDIA ya da ATI grafik yongas, 2 ya da 4 GB bellek ve en az 160 GB bir sabit disk tercih edebilirsiniz. Dk fiyatl modellerde Intelin Atom ilemcileri gze arpyor. zellikle dizst bilgisayar pazarnda yeni bir kulvar yaratan netbooklar ucuz fiyatlar ve kk boyutlaryla u sralar pek moda. Asusun Eee PC modelinin ban ektii ve ou Atom ilemcili olan bu bilgisayarlar ofis ileri ve internette dolamak iin son derece uygun. Oyuncularn tercih ettii masastnn yerini alan (desktop replacement) modellerde masast PC ilemcileri kullanlabiliyor. En iyi performans ve g tasarrufu iin Intelin Core 2 Duo veya AMDnin Turion X2 Ultra modellerini tercih etmenizi neririz. Alacanz model ne olursa olsun dahili Wi-Fi balant desteine, en az 80 GB sabit diskte, 1 GB RAMe, 14-15 in ekrana, USB 2.0 portlarna, DVD yazcya ve 3-4 saat pil mrne sahip olmaldr.
93

BLGSAYAR KTAPLII SERS

TV KARTI PCde televizyon keyfini yaamak isteyenler iin


Dahili TV kartlar PCI veya PCIe yuvasn kullanr. Harici alclarsa USB zerinden balanabildii iin kurulumu daha kolaydr. Harici TV alclarnn almas iin yksek hzl (hi-speed) USB 2.0 balant noktas gerekir. TV kartlar analog ya da dijital (uydu) yaynlar alabilirler. Baz kartlardaysa her iki yayn birden alabilen tunerler mevcuttur. Dijital tunerin kullanlabilmesi iin anak antene balanmas gerekir. Gnmzde TV kartlarnn yazlmsal zellikleri n plana kyor. PVR ve zaman kaydrma (time shift) zellikli TV kartlar seyir keyfinizi artracaktr. ou analog TV kart VCR ya da el kamerasndan grnt yakalamanza da olanak tanr. Bunun iin kart zerinde kompozit ya da S-video balantlar ve stereo fono girii bulunmaldr.
94

SIK KARILAILAN TEKNK SORUNLARA ZMLER

ROUTER Ev a kurmak ve interneti paylatrmak iin


Router kk alarn kalbidir. 100 USDnin altnda fiyatlara sahip routerlar evinizdeki veya iyerinizdeki PCler arasnda veri paylatrmann en kolay yoludur. Router, PClerinizi ve dizstlerinizi a kablosu yardmyla birbirine balayabilen basit bir a aygtdr. Routerlar genellikle btnleik gvenlik duvar ve eitli gvenlik nlemleri ierirler. Geni bant modeminiz RJ45 Ethernet balants kullanyorsa modemi routernza balayarak internet balantsn da databilirsiniz. ADSL gateway de denilen baz zel geni bant routerlar btnleik ADSL modeme sahiptir. Eer evinizde ya da iyerinizde ADSL balantsna sahipseniz, router zellikli bir ADSL modem alarak hem internet eriimini paylatrabilir hem de yerel a kurabilirsiniz. Kablosuz (Wi-Fi) routerlar da giderek popler hale gelmektedir. Dizst bilgisayarnz zgrce kullanmak istiyorsanz kablosuz bir router tercih edebilirsiniz.
95

Teknolojiye dair aradnz her ey

PCnet.com.tr/forum
sayfalarnda sizi bekliyor...

96