You are on page 1of 17

Η πολιτική της ΠΕΕΑ απέναντι στο σώµα των µόνιµων αξιωµατικών

Γιάννης Σκαλιδάκης
[Η ανακοίνωση αυτή παρουσιάστηκε στην Πρέβεζα την Παρασκευή 1 Ιουλίου 2005
στα πλαίσια του συνεδρίου «Η κοινωνία σε πόλεµο: στρατός και αντάρτες στη
δεκαετία του 1940». Αποτελεί µια πρώτη προσέγγιση του θέµατος και τα στοιχεία,
τα οποία παρατίθενται και αναλυτικά σε πίνακες στο τέλος του άρθρου, είναι
προσωρινά.]

Οι έλληνες αξιωµατικοί µετά τη συνθηκολόγηση
Όταν συνθηκολόγησε ο ελληνικός στρατός τον Απρίλιο του 1941, υπήρχαν 4.390 εν
ενεργεία µόνιµοι αξιωµατικοί και περίπου 8.700 έφεδροι οι οποίοι αποστρατεύτηκαν
από τις δυνάµεις κατοχής.1 Τα στελέχη του ελληνικού στρατού δεν θεωρήθηκαν
αιχµάλωτοι πολέµου από τους νικητές. Η κατοχική κυβέρνηση βρέθηκε µπροστά στο
πρόβληµα διαχείρισης του παροπλισµένου αυτού «µηχανισµού». Δηµιουργήθηκε το
Υπουργείο Αµύνης µε υπουργό τον στρατηγό Μπάκο, παρά τον αφοπλισµό του
στρατού. Διατηρήθηκε η ιεραρχία και οι δεσµοί - όπως επίσης ο ειδικός τρόπος ζωής
των αξιωµατικών και, φυσικά, η µισθοδοσία.
Ήδη από το Μάιο του 1941, η κυβέρνηση Τσολάκογλου προσπάθησε να
χρησιµοποιήσει το σώµα των αξιωµατικών διορίζοντάς τους σε διάφορες υπηρεσίες,
από τις επιτροπές και τις υπηρεσίες καταδίωξης του λαθρεµπορίου, της µαύρης
αγοράς και της αισχροκέρδειας ως τις πολύ σηµαντικές κρατικές επιτροπές
συγκέντρωσης,2

ευνοώντας

παράλληλα

την

κατάταξη

αξιωµατικών

στη

1. Θάνος Βερέµης, Ο στρατός στην Ελληνική Πολιτική – Από την Ανεξαρτησία στη Δηµοκρατία, Αθήνα:
Κούριερ Εκδοτική, 2000, σ. 227 // André Gerolymatos, “The Role of the Greek Officer Corps”,
Journal of the Hellenic Diaspora, vol. 11.3, 1984, 70 // Thanos Veremis & André Gerolymatos, “The
Military as a Sociopolitical Force in Greece, 1940-1949”, Journal of the Hellenic Diaspora, vol. 17.1,
1991, 110 // André Gerolymatos, Κόκκινη Ακρόπολη – Μαύρος Τρόµος, Από την Αντίσταση στον
Εµφύλιο, Αθήνα: Κοχλίας, 2005, σ. 83.
2. Γιώργος Μαργαρίτης, Από την ήττα στην εξέγερση, Αθήνα: Πολίτης, 1993, σ. 70.

1

Περί των αρνούµενων να µεταβώσιν εις την θέσιν των στρατιωτικών και πολιτικών λειτουργών. 323. Η αναλογία αυτή ανατράπηκε λόγω της συνεχούς άφιξης αξιωµατικών από την κατεχόµενη Ελλάδα. ΝΔ υπ. Ελληνική Πολιτεία.9 Στις αρχές 1942 είχαν φτάσει τους 58310 ενώ το 1943. σ.11 Χαρακτηριστικό παράδειγµα.4 Οι πρώην φοιτητές των σχολών Ευελπίδων. 1828-1998 Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. αρ. τ. Για όσους δεν ήθελαν να υπηρετήσουν το δοσίλογο καθεστώς. πρώην στρατιωτική Λέσχη. B΄.5 Οι µισθοί των αξιωµατικών αυξήθηκαν κατά 20 µε 50 τοις εκατό και οργανώθηκε συσσίτιο στον «Οίκο Αξιωµατικού». 5. Βερέµης. Τριαντάφυλλος Γεροζήσης. ΝΔ υπ. 11.ε. Gerolymatos. αριθ. “The Role of the Greek Officer Corps”. την 1η Ιουνίου 1942: «Έλληνες αξιωµατικοί η θέσις σας είναι στο Κάϊρο ή στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως. Αθήνα-Γιάννινα: εκδόσεις «Δωδώνη». Δ΄. Η µάχη των ολίγων. περίπου 2. τ. Τσουδερός. 534-536: Από τον Οκτώβριο του 1941. του ρουχισµού». ΦΕΚ. Περί µετατάξεως υπαξιωµατικών του Στρατού Ξηράς εις την Χωροφυλακήν ή Αστυνοµίαν. 1998. Αθήνα: έκδοση 7ου ΕΓ/ΓΕΣ. 54. οι Ευέλπιδες Ιης και ΙΙης τάξης ήταν υποχρεωµένοι να φοιτήσουν σε κάποια σχολή. αλλά και το γεγονός ότι η ηγεσία ουσιαστικά του στρατεύµατος είχε πρωτοστατήσει 3. 570. ένας µεγάλος αριθµός αξιωµατικών τοποθετήθηκε σε πολιτικές επιτροπές συσσιτίων και οργανισµούς πρόνοιας «επιβλέποντας τη διανοµή των τροφίµων. η 1η Ελληνική Ταξιαρχία περιελάµβανε 6. η συγκρότηση του Ιερού Λόχου αποκλειστικά από αξιωµατικούς. Χρήστος Φωτόπουλος. 143. Οπουδήποτε αλλού προδίδετε. 10. 6.Χωροφυλακή. 8.» 9. «Ανώτατης Εποπτείας Εκπαιδεύσεως Αξιωµατικών». σ. Το σώµα των αξιωµατικών και η θέση του στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία 1821-1975. 223 // Veremis & Gerolymatos. 20. φύλλου 161. τ. σ. 2 .]. 5.8 Η λύση αυτή ήταν ευνοϊκή για τους αξιωµατικούς αλλά η εκεί µετάβασή τους ήταν προβληµατική. Ο στρατός στην Ελληνική Πολιτική. θεσπίστηκε νόµος που προέβλεπε αυτεπάγγελτη αποστρατεία για όσους αρνούνταν να αναλάβουν υπηρεσία στρατιωτική ή πολιτική7. Από τις 16 Αύγουστου 1944 οι εναποµείναντες ευέλπιδες φοιτητές συγκροτήθηκαν σε «Λόχο Ευέλπιδων – Δοκίµων Αξιωµατικών» µε έδρα τη Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού // Θρασύβουλος Τσακαλώτος. Τσουδερός. 20/6/1941. Ο έλεγχος από την κατοχική κυβέρνηση. Αθήναι: [χ. σ. 1971. σ.6 Χορηγήθηκαν βοηθήµατα αλλά και προαγωγές στους εφέδρους εκ µονίµων και ετήσιες άδειες ή διαθεσιµότητες µετ’ αποδοχών. ΦΕΚ.500 αξιωµατικοί βρίσκονταν στη Μέση Ανατολή. των φαρµάκων. τ. Ιστορικό Αρχείο 1941-1944. Τον Οκτώβριο του 1941. υπό την εποπτεία. 7.3 Επίσης. 10/5/1941. Αθήνα: Φυτράκης. Τέλος. η δυσκολία µετάβασης στη Μέση Ανατολή. η λύση ήταν η µετάβαση στη Μέση Ανατολή και η κατάταξη στον Βασιλικό Ελληνικό Στρατό Μέσης Ανατολής (ΒΕΣΜΑ). φύλλου 204. Δοκίµων και Αεροπορίας-Τµήµατος Αξιωµατικών εγγράφονταν χωρίς εξετάσεις σε οποιαδήποτε ανώτατη σχολή. από το 1942. 106. 1940-1949”. αρ. 4. σ. αριθ. Χαρακτηριστική καταχώριση στο πρώτο φύλλο της εφηµερίδας «Ελληνικόν Αίµα». 1996. Ελληνική Πολιτεία. “The Military as a Sociopolitical Force in Greece. 1990. Ιστορικό Αρχείο 1941-1944. Β΄. 73.000 άνδρες από τους οποίους οι 400 ήταν αξιωµατικοί. Εµµανουήλ Ι. Α΄.

000 αξιωµατικοί. Τσαµάκος. 448. ΦΕΚ. Μακρής. 16. ΦΕΚ. Ιστορία του Νέου Ελληνισµού 1770-2000. «Η εξόριστη εξουσία. 14. 9/9/1943. σ. Διατάγµατα «Περί συγκροτήσεως Αρχηγείου». 560. ΦΕΚ.ά. Σαράφης. τ. αρ. 171-172. 13. 1941-1944». φύλλου 156. Μπακιρτζής. κ. 28/6/1941. Ήδη από το Μάιο στα Χανιά. Μανέτας. Οι απότακτοι του ΄35 Παρ’ όλα αυτά. υπήρχε κίνηση στο σώµα των αξιωµατικών και ιδίως στον ειδικό χώρο των «απότακτων» του ’35. Διάµεσης. «Περί τοποθετήσεως Αρχηγού του Βασιλικού Ελληνικού Στρατού Μέσης Ανατολής». αλλά αργότερα προσπάθησαν να προσεγγίσουν και τους απότακτους. ταπεινωµένοι από την απόταξη και µένοντας πίσω ιεραρχικά από τους εν ενεργεία συναδέλφους τους. αρ.12 Στην αρχή του πολέµου υπολογίζονταν γύρω στους 600 αυτοί που δεν είχαν καταληφθεί από το όριο ηλικίας. 15. Καθενιώτης.Ν. Α. στοιχείο δηµοκρατικότητας για τη βασιλική κυβέρνηση. Μετά το κίνηµα του ’35 και ως το τέλος του χρόνου αυτού είχαν διωχθεί µε αποτάξεις και αποστρατείες περίπου 2.14 Οι απότακτοι αξιωµατικοί. Μαζαράκης.13 Οι αξιωµατικοί αυτοί. Βερέµης. Βασίλειο της Ελλάδος. Καλαµπαλίκης. η κυβέρνηση Τσουδερού νοµοθετεί την αποκατάσταση των απότακτων και ενσωµατώνει τους Κρητικούς αξιωµατικούς: Βασίλειο της Ελλάδος. Βεντήρης. ήταν οι πλέον διαθέσιµοι για κάθε είδους δράση. σ. 3013 «Περί αποκαταστάσεως αξιωµατικών και ανθυπασπιστών εξελθόντων του στρατεύµατος δια πολιτικούς λόγους» // Άγγελος Βλάχος. 3 . σ. Α΄. Νόµος υπ’ αριθ. αρ. Τσιγάντες. 540. Η κυβέρνηση Ράλλη θα εκδώσει στις αρχές Σεπτεµβρίου 1943 το νόµο «Περί αποκαταστάσεως Αξιωµατικών και Ανθυπασπιστών εξελθόντων του στρατεύµατος δια πολιτικούς λόγους». Ο στρατός στην Ελληνική Πολιτική. Ελληνικές κυβερνήσεις στη Μέση Ανατολή. Ψαρρός. Σπάης. Και οι δυο κυβερνητικοί πόλοι προσπάθησαν να προσεταιριστούν αυτή τη µερίδα αξιωµατικών. τόµος 12ος. 9/5/1941.15 Το κύριο µέληµα των κατοχικών κυβερνήσεων ήταν η διαχείριση γενικά του µεγάλου όγκου των µόνιµων αξιωµατικών που παρέµεναν στην Ελλάδα. Τον Ιούνιο του 1941 ιδρύθηκε το Αρχηγείο Βασιλικού Ελληνικού Στρατού Μέσης Ανατολής µε αρχηγό τον απότακτο στρατηγό Εµµανουήλ Τζανακάκη. Ανάµεσά τους ονόµατα όπως οι Οθωναίος. Στο ίδιο. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. φύλλου 300. Ελληνική Πολιτεία. Περί αποκαταστάσεως Αξιωµατικών και Ανθυπασπιστών εξελθόντων του στρατεύµατος δια πολιτικούς λόγους.16 Οι 12. επανήλθαν στους βαθµούς τους και ανέλαβαν θέσεις µε τη θετική στάση και των Βρετανών. φύλλου 165.στη δηµιουργία της πρώτης κατοχικής κυβέρνησης Τσολάκογλου καθώς και τα ζητήµατα επιβίωσης και η αρχική περίοδος έλλειψης ευρύτερα µιας κίνησης σε αντιστασιακή κατεύθυνση οδήγησαν αρχικά το σώµα των αξιωµατικών σε µια φάση αδράνειας.

γιατί η έξοδος αυτών των αξιωµατικών στο βουνό για ένοπλη αντίσταση θα είχε µεγάλη επίδραση στο δουλωµένο λαό.αξιωµατικοί που επιθυµούσαν να επωφεληθούν από το νόµο αυτό όφειλαν να παρουσιαστούν στα κατά τόπους φρουραρχεία ή αστυνοµικές αρχές και να καταγραφούν. όπλα και κατηγορία προέλευσης – µόνιµοι. που διαµορφωνόταν µέσα από τις επαναστατικές κινήσεις στην ύπαιθρο και τις πόλεις. σε συνδυασµό µε την πολιτική συγκρότηση και δράση του ΕΑΜ. η συµµετοχή µόνιµων αξιωµατικών ανέβαζε σηµαντικά το κύρος του ΕΛΑΣ. 3. Αυτή η διαδικασία. αυτός της Αντίστασης. κατά βαθµό. κιβ. 45-46] 18. 2001. Αρχείο ΚΚΕ. έφεδροι εξ εφέδρων». Αθήνα: Κλάδος Εκδόσεων Επικοινωνιακής και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος (ΕΜΥΕΕ). έφεδροι εκ µονίµων. Αναµνήσεις από την Εθνική Αντίσταση. στην απόφαση της αριθ. ο ΕΛΑΣ ξεκινούσε τη «στρατιωτικοποίησή» του και τη σχεδιασµένη προσέλκυση αξιωµατικών για τη διαχείριση του αυξανόµενου όγκου του. 30/1/1.000 µαχητές.18 Την ίδια ηµέρα. φάκ. Αθήνα σελ.17 Πράγµατι. ο ΕΛΑΣ µεταµορφώθηκε µέσα από αυτή τη διαδικασία σε έναν πραγµατικό στρατό µε 10. Επίσης. άρχισε να συγκροτείται οργανωτικά ένας τρίτος πόλος. Η οργάνωση και δράση του είχε πλέον ανάγκη τη συνδροµή επαγγελµατιών αξιωµατικών. η ΚΕ του ΕΛΑΣ στις 16 Ιουνίου ανέφερε προς τις µονάδες ότι «ενδιαφέρει εξαιρετικά την Κεντρική Επιτροπή. η ΚΕ. Χαρακτηριστικά.141: Η προσπάθεια της οργάνωσης των αξιωµατικών του ΕΛΑΣ της Λάρισας ήταν να πλησιαστούν οι ανώτεροι αξιωµατικοί που είχαν κάποιο όνοµα στη Θεσσαλία. Το δε στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ. ο αριθµός των αξιωµατικών της δύναµής σας. 493. στις αρχές του καλοκαιριού του 1943. Ο τρίτος παράγοντας Εκτός των δύο επίσηµων κέντρων εξουσίας. [παραποµπή σε Γιώργης Ζαρογιάννης (Καβαλάρης). Μνήµες και µαρτυρίες από το ’40 και την Κατοχή. ΑΣΚΙ. σ. 4 . έφτασε την άνοιξη του 1943 στη δηµιουργία ενός πραγµατικά «τρίτου πόλου». αποφάσιζε ότι οι έφεδροι εκ µονίµων αξιωµατικοί του ΕΛΑΣ θεωρούνταν «σαν να µην αποµακρύνθηκαν ποτέ από το Στράτευµα εφόσον εξήλθον από αυτό δια λόγους πολιτικούς» και ότι «η αρχαιότητα 17. τις µαχητικές διεκδικήσεις και τη δηµιουργία χώρων έξω από τον έλεγχο και την εκµετάλλευση του κράτους και των κατακτητών.

ΦΕΚ. “The Role of the Greek Officer Corps”. Ελληνική Πολιτεία.1250. ενώ η ίδρυση των Ταγµάτων Ασφαλείας αντιµετωπίστηκε αµέσως ως ζήτηµα κρίσιµης σηµασίας. ΦΕΚ Α΄ 1943. Ν. σ. βλ. 12.ανάµεσα στους αξιωµατικούς των δύο αυτών κατηγοριών κανονίζεται από την επετηρίδα του 1925 του άλλοτε Ελληνικού Στρατού». 1413. 282. ενδιαφέρθηκε και αυτή για τα ζητήµατα επετηρίδας και αρχαιότητας πριµοδοτώντας παράλληλα µε προαγωγές τους µονίµους αξιωµατικούς των Ταγµάτων Ασφαλείας και µονιµοποιώντας τους εφέδρους. στο Τσουδερός.260. αρ. τ.48. έπειτα και από την κατάρρευση της Ιταλίας. 28/7/1943. Ν. η κυβέρνηση Ράλλη προχωρούσε στη συγκρότηση «τεσσάρων ευζωνικών ταγµάτων».20 Τα διλήµµατα Η πίεση από την κυβέρνηση Ράλλη ειδικά για τη στελέχωση των Ταγµάτων Ασφαλείας ήταν συνεχής. αρ. “The Security Battalions and the Civil War”. Ιδιαίτερα αυστηρές ήταν οι προειδοποιήσεις προς όσους συµµετείχαν σε αυτά κι όχι µόνο από την πλευρά του 19. επιστολή Κοσµετάτου σε Τσουδερό. Ν. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή. σ. Αρχείο ΚΚΕ. // André Gerolymatos. 24. φ.21 Η κυβέρνηση Ράλλη µερίµνησε ιδιαίτερα για τη συγκρότηση και στελέχωσή τους µε αξιωµατικούς του στρατού. Περί καταργήσεως της ισχυούσης επετηρίδος του κατά γην Στρατού // 9/5/1944. Gerolymatos. Ελληνική Πολιτεία.000 αξιωµατικοί. φ.660 // ΦΕΚ Α΄1. Ιστορικό Αρχείο 1941-1944. Περί συγκροτήσεως τεσσάρων ευζωνικών ταγµάτων. τ.19 Δύο µέρες αργότερα. όπως και ο Τσολάκογλου τη δηµιουργία ελληνικής µεραρχίας για το ανατολικό µέτωπο. τα γνωστά Τάγµατα Ασφαλείας.24 Ταυτόχρονα εντείνονται οι εκκλήσεις του ΕΑΜ προς τους αξιωµατικούς25 να πλαισιώσουν τον αντιστασιακό αγώνα. νόµος υπ’ αριθ.000 άνδρες. φ. 23. Journal of the Hellenic Diaspora. 21. Α΄. 78. αρ. αρ.1263. Με αλλεπάλληλους νόµους προβλεπόταν χορήγηση κάθε είδους υλικών και επιδοµάτων. φ. Ν. 47 22. 11/3/1944. 235.1099 // 7/3/1944. µόνιµοι ή απότακτοι. Β΄.1. ΑΣΚΙ.100.23 Στα Τάγµατα Ασφαλείας κατατάχθηκαν συνολικά περίπου 1. αρ. φ. 5 . Ελληνική Πολιτεία.317. 1985. 1981.52. 25. 493. φάκ. αρ. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. 8. φ.399 // 30/8/1943. Και τις δυο αυτές προτάσεις απέρριψαν οι Ιταλοί. 20. φύλλου 180. αρ. 19/1/1944. Περί προαγωγών Αξιωµατικών υπηρετούντων εις Μονάδας Ευζώνων. vol. 20. ΦΕΚ Α΄ 1. 215-216: «Προς την ολότητα των Ελλήνων Αξιωµατικών» (25/6/1943). 519 // 24/9/1943. Ν. φ. Ν. µοναδικού ελληνικού ένοπλου στρατιωτικού σώµατος και φυσικά µε τη σύµφωνη γνώµη των γερµανικών δυνάµεων κατοχής. αρ. Με βάση τη Φρουρά του Άγνωστου Στρατιώτη. κιβ.22 Επίσης. Ν. ενώ η σχετική νοµοθεσία δεν σταµατά παρά στις 10 Οκτωβρίου 1944. δηµιουργήθηκαν σταδιακά σώµατα ενόπλων Ελλήνων στην υπηρεσία του κατακτητή. 30/1/2. Οι Γερµανοί είχαν προτείνει από το 1942 τη δηµιουργία «ένοπλης χωροφυλακής» από 30. 18/6/1943.

Αθήνα: Επικαιρότητα. 103. Σε λίγες ηµέρες συγκεντρώθηκαν ύστερα από τις προσκλήσεις µας εις το χωριό Κούτελη περί τους δεκαπέντε εκ των οποίων οι δύο ήταν ανώτεροι. Ναπολέων Ζέρβας. «Προς τους αξιωµατικούς µας». Αύγουστος 1964.28 Επιπλέον κίνητρο για την προσχώρηση στον ΕΔΕΣ ήταν και η µισθοδοσία και παροχή κάθε λογής βοηθηµάτων κατά παράβαση του συµφωνητικού µεταξύ των αντάρτικων οργανώσεων αλλά και η στάση των βρετανών συνδέσµων υπέρ του Ζέρβα. Γύρεψαν όµως να πάνε για λίγες ηµέρες στα χωριά τους κι αφού εξασφαλίσουν τις οικογένειες τους.27 Ο Σαράφης αναφέρει την έξοδο αξιωµατικών από τις πόλεις προς το βουνό από τα µέσα του Αυγούστου 1943 και σηµειώνει την αναλογικά µεγαλύτερη προσχώρηση αξιωµατικών στον ΕΔΕΣ παρά την κινητοποίηση του ΕΛΑΣ για την ασφαλή τους αναχώρηση. 1995. Ελληνικόν Αίµα. φύλλου 16. Κοµµουνιστική Επιθεώρηση της φασιστικής Κατοχής 1941-1944. 1999. τ. 29. µέρος Β΄. Ο ΕΛΑΣ. Σηµαντικό µέρος τους οδηγείται προς το βουνό και τις αντιστασιακές οργανώσεις. Στέφανος Σαράφης. Χάγκεν Φλάισερ. […] 28. οδήγησε σταδιακά αλλά αµετάκλητα και το σώµα των αξιωµατικών σε κινητοποίηση και στην εγκατάλειψη της παθητικής στάσης. Δηµήτρης Μίχος. 56-58: […] Εκείνο που µας έφερνε µεγάλες δυσκολίες ακόµα ήταν η έλλειψη από αξιωµατικούς για να πλαισιωθούν οι µονάδες που δηµιουργόνταν. Αθήνα: 2005. το αντάρτικο γίνεται «της µόδας» και ο συνολικός αριθµός των αξιωµατικών στον ΕΔΕΣ ξεπερνάει. 150. σ. Με τους Άγγλους µιλήσαµε πάνω σ’ αυτό και εµείναµε σύµφωνοι να καλέσουµε όλους τους αξιωµατικούς της περιοχής σε σύσκεψη και να τους ζητήσουµε να έλθουν στις τάξεις του συγκροτηµένου Στρατού µας.29 Όπως αναφέρει ο Φλάισερ. τ. ήδη από τις αρχές του Οκτωβρίου. όπως όµως και η προοπτική της άµεσης απελευθέρωσης που κινητοποίησε τις δυνάµεις της κυβέρνησης Τσουδερού και των Βρετανών. Αύγουστος 1943. τους 1.215. Φιλίστωρ. […] Εµείναµε σύµφωνοι ναρθούν. Εθνική Αντίσταση. Α΄. αρ. Αθήνα: Παπαζήσης. αρχικά σε διερευνητικό επίπεδο και πολλοί από αυτούς υπαναχωρούν. Β΄. σε συνδυασµό µε τις 26. Συλλογή 7η. Η πίεση αυτή από την κατοχική κυβέρνηση σε συνδυασµό µε τη γενικότερη κινητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας σε αντιστασιακή κατεύθυνση.200 άνδρες. να προσχωρήσουν ύστερα στον ΕΛΑΣ. «Αναµνήσεις από το αντάρτικο του Μωριά». 30. 6 .ΕΑΜ26.30 Η µικρή όµως δύναµη του ΕΔΕΣ και ο περιορισµένος χώρος δράσης του. Στέµµα και Σβάστικα. Ελληνικόν Αίµα. σ. «Ο µισθοφόρος» από τα απόρρητα αρχεία του ΕΔΕΣ. Ένας ανώτερος αξιωµατικός µας ζήτησε και φύλλον πορείας για το 6ον Σύνταγµα της Κορινθίας όπου τοποθετήθηκε ως Διοικητής του. 432: «[…] Μπροστά σε κάθε Έλληνα αξιωµατικό µπαίνει κατηγορηµατικά το δίληµµα: ή µε το αγωνιζόµενο έθνος και τους µεγάλους συµµάχους ή µε τους εχτρούς του […]». Από τους άλλους όµως κανείς δεν γύρισε. 1/12/1943 // «Στους αξιωµατικούς του Αλβανικού Μετώπου». που οδηγούσε στην αδράνεια. 27. 20/1/1944 // Γιάννης Ζεύγος. Υπήρχαν αρκετοί αξιωµατικοί στην επαρχία Καλαβρύτων που έµεναν στα χωριά τους. Στείλαµε προσκλήσεις προσωπικές. σ. «Οι έλληνες αξιωµατικοί και το εθνικο-απελευθερωτικό κίνηµα». Η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης.

πλαισιωµένο από τους Άρη Βελουχιώτη και Ανδρέα Τζήµα. Στην Ελλάδα του Χίτλερ – Η εµπειρία της Κατοχής. µε απόφαση του Γενικού Επιτελείου του ΕΛΑΣ ιδρύθηκε Σχολή Αξιωµατικών. κατώτερος όµως των αναγκών που έφερνε η διαρκής του ανάπτυξη. βλ. αποφασίστηκε σε ανώτατο στρατιωτικό συµβούλιο η οργάνωση του ΕΛΑΣ κατά το σύστηµα του τακτικού στρατού και η µετονοµασία των στρατηγείων. 33. στο ίδιο. Mark Mazower. 332. Πρακτικά Α' Διεθνούς Συνεδρίου Ιστορίας. Η µισθοδοσία από την κατοχική κυβέρνηση εξανεµιζόταν από τον πληθωρισµό και εξάλλου οι ειδήσεις για τη γενικότερη πορεία του πολέµου αλλά και οι τοπικές επιτυχίες της ένοπλης Αντίστασης βάραιναν στην κρίση τους ενώ σχηµατιζόταν η πεποίθηση για επικείµενο τέλος του πολέµου και της Κατοχής. σ.µετέπειτα συγκρούσεις µε τον ΕΛΑΣ31 και την αδρανοποίησή του κατά το 1944. «Εµφύλιες διαµάχες στην Κατοχή (1941-1944): Αναλογίες και διαφορές» στο Η Ελλάδα 1936-1944. 510. πόσο µάλλον κάτω από τις αυστηρές προειδοποιήσεις του ΕΑΜ ενάντια στην κατάταξη στα Τάγµατα και κυρίως µετά από την αποκήρυξή τους από το συµµαχικό παράγοντα. αρχηγείων και υπαρχηγείων 31.32 Το σώµα των αξιωµατικών ήταν έτοιµο πλέον εκ των πραγµάτων να πάρει τις αποφάσεις του. Δικτατορία . Οι µη εαµικές αντιστασιακές δυνάµεις (ΕΔΕΣ. κατατάχτηκε και στον ΕΛΑΣ σηµαντικός αριθµός αξιωµατικών. Για όλους αυτούς τους λόγους. Οι υπόλοιποι είτε σκοτώθηκαν είτε τραυµατίστηκαν στις µάχες που έλαβε µέρος η Σχολή. ένα στρατό οργανωµένο µε πολεµική δράση. 1260 άτοµα. Ήδη από τις συγκρούσεις του φθινοπώρου 1943 µε τον ΕΛΑΣ αποχωρούν παραπάνω από 900 αξιωµατικοί. 32. και αναγνωρισµένο από το συµµαχικό παράγοντα. Στις 16 Ιουνίου 1943.240-241. πολύτιµη και για τη σταδιοδροµία τους. η προοπτική προσχώρησης στον ΕΛΑΣ. Μέχρι την απελευθέρωση από τους 1400 µαθητές που αποφοίτησαν τέσσερις σειρές ανθυπολοχαγών. είχαν ως αποτέλεσµα την αποχώρηση του µεγαλύτερου µέρους των αξιωµατικών αυτών. 7 . 1994. ΠΑΟ) ήταν περιορισµένης εµβέλειας για την απορρόφηση σηµαντικού αριθµού αξιωµατικών και πολλαπλά προβληµατικές ως προς τη δράση τους33 και τις αυξανόµενες και επικίνδυνες συγκρούσεις µε τον ΕΛΑΣ. ΕΚΚΑ. // Γιώργος Μαργαρίτης. Στρατιωτικοποίηση του ΕΛΑΣ και προσχώρηση αξιωµατικών Από τον Ιούλιο του 1943 και την ανάληψη της αρχηγίας του ΕΛΑΣ από τον Στέφανο Σαράφη. η οποία άρχισε να λειτουργεί από τον Αύγουστο. Την ίδια περίοδο.Κατοχή – Αντίσταση. 1990. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. σ. άρχισε να γίνεται λογική επιλογή. Η προοπτική κατάταξης στα Τάγµατα Ασφαλείας δεν ήταν ελκυστική για την πλειοψηφία των αξιωµατικών. καλοκαίρι του 1943. Αθήνα: Μορφωτικό Ινστιτούτο ΑΤΕ. ανάµεσα τους και γυναίκες.

35. Σαράφης. “The Military as a Sociopolitical Force in Greece. 1983. αρ. Αθήνα: Δωρικός. Επίσης καθιερώθηκαν µε κάποιες εξαιρέσεις οι στρατιωτικοί κανονισµοί καθώς και η στολή του ελληνικού στρατού «µε δίκοχο αντί για πηλίκιο και για σήµα το εθνόσηµο µε τη λέξη ΕΛΑΣ από πάνω αντί για στέµµα». µετά και την πρώτη αποτυχηµένη προσέγγιση των εκπροσώπων της Αντίστασης µε το Κάιρο τον Αύγουστο του 1943 αλλά και την απροθυµία συνεργασίας από τις πολιτικές δυνάµεις της Αθήνας. 139-141. τις συγκρούσεις του φθινοπώρου µε τον ΕΔΕΣ και τις ενδείξεις για διαύλους µεταξύ των άλλων δύο πόλων. Όλη η περίοδος από το καλοκαίρι του 1943 έως και την άνοιξη του 1944 χαρακτηρίζεται από την κλιµάκωση της σύγκρουσης ανάµεσα στην οργανωµένη αντίσταση και τις δυνάµεις Κατοχής και τις προσκείµενες σε αυτήν εγχώριες δυνάµεις και. 141.000. σ. ο ΕΛΑΣ περιλάµβανε 600 µόνιµους και 1. σ. 38. από την όξυνση των σχέσεων ενόψει και του συσχετισµού δυνάµεων στη µεταπολεµική χώρα. “The Role of the Greek Officer Corps”. 8 . σ. Περί προαγωγής Αξιωµατικών Πολεµικής Διαθεσιµότητος. Ο ΕΛΑΣ. περίπου 2. Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε. 1940-1949”. Διατάγµατα : 10. Σαράφης. 30/4/1942. Βερέµης. η κυβέρνηση του Καΐρου είχε προχωρήσει σε προαγωγές και για τους πρώην απότακτους. 36.37 Περί τα τέλη του 1943.35 Επίσης. Ο ΕΛΑΣ. Περί προαγωγής Εφέδρων εκ Μονίµων Αξιωµατικών. ΦΕΚ. Ειδικά. 12.34 Αυτή η «στρατιωτικοποίηση» του ΕΛΑΣ ήταν φυσικό να εµπνεύσει µεγαλύτερη εµπιστοσύνη στους αξιωµατικούς καθώς ερχόταν πιο κοντά στην εικόνα που είχαν οι ίδιοι για το στράτευµα. 74-75 // Veremis & Gerolymatos. από αυτή τη συνεδρίαση µπαίνει κι ο ΕΛΑΣ στη λογική της απονοµής βαθµών και έπειτα από την αποκατάσταση των απότακτων προβλέπει την προαγωγή αξιωµατικών «σύµφωνα µε τις προαγωγές της κυβέρνησης του εξωτερικού» όπως και στην απονοµή βαθµού στους καπετάνιους και τους εκπροσώπους του ΕΑΜ.250 έφεδρους εκ µονίµων αξιωµατικούς. Περί ανακλήσεως και προαγωγών Αξ/κων εξελθόντων του Στρατεύµατος δια πολιτικούς λόγους.36 Ήδη από το 1942. το ΕΑΜ αποφασίζει να σκληρύνει τη στάση 34. 239-248. Θανάσης Χατζής. Βασίλειο της Ελλάδος. τ.του σε αντίστοιχες µονάδες (µεραρχίες. φύλλου 6. 113. τάγµατα) µε την ίδια κατά τόπους ονοµασία του ελληνικού στρατού. συντάγµατα. Β΄. τ. 231 // Gerolymatos. σ. 11. 37.38 Σύµφωνα µε τον André Gerolymatos οι αριθµοί αυτοί εκπροσωπούσαν το 31% των αξιωµατικών που παρέµεναν στην Ελλάδα και το 21% του συνόλου του αξιωµατικών. στο πολιτικό επίπεδο. Β΄. Ο στρατός στην Ελληνική Πολιτική. και έναν µεγάλο αριθµό εφέδρων.

41 Ο θεσµός αυτός ήταν ο κύριος στόχος της αντιεαµικής προπαγάνδας που εµφάνιζε τους αξιωµατικούς ως όµηρους των «κοµισάριων του ΚΚΕ» και η κατάργησή του σαφώς ήταν ένα δείγµα γραφής προς τους πρώτους. αντιπροσώπων του ΕΑΜ στη διοίκηση του ΕΛΑΣ από όλη την κλίµακα της ιεραρχίας. έχει ανάγκη από νέα εργασία προσαρµογής. όπως πιστεύουµε. Ο Εµµανουήλ Μάντακας παρέµεινε 39. 15: Η ανάλυση της θέσης αυτής (σ. Στο ίδιο. η ΠΕΕΑ αναλάµβανε τη διοίκηση του ΕΛΑΣ και ως πρώτη τροποποίηση καταργούσε το θεσµό των πολιτικών καθοδηγητών. σ.24-25: «Ανάληψη της διοίκησης του ΕΛΑΣ και τροποποίηση του οργανισµού του». 19) αναφέρει ότι : ο λαϊκός στρατός. σ. σ. γινόµενος εθνικός στρατός και ύστερα από λίγο. Αρχείο της ΠΕΕΑ – Πρακτικά Συνεδριάσεων. Β΄. 41. από νωρίς στο ΕΑΜ. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή. ο οποίος θα ήταν ο αδιαµφισβήτητος κορµός του µεταπολεµικού εθνικού στρατού. οριζόταν Γραµµατέας των Στρατιωτικών και προσωρινά της Συγκοινωνίας. την αναδιοργάνωσή τους και τη συγκρότηση ενιαίου εθνικού στρατού. Από την πρώτη µορφή των µικρών αντάρτικων οµάδων. ο δρόµος ήταν µακρύς.40 Ο στρατηγός Εµµανουήλ Μάντακας. Στις 13 Μαρτίου και µόλις µε τη Δεύτερη Πράξη της (νόµο). 15: «Ιδρυτική Πράξη». δύσκολος. Στο ίδιο. η οποία αναλύθηκε σε επόµενες συζητήσεις µαζί µε τη σύνθεση των µονάδων του ΕΛΑΣ. σ. και ο ΕΛΑΣ έπρεπε να περιβληθεί το κύρος ενός στρατού. 1990. 9 .39 Πρώτο καθήκον της Επιτροπής οριζόταν η υπεύθυνη διοίκηση των αντάρτικων µονάδων που θα αποδεχτούν τη σύσταση της Επιτροπής µε σκοπό την ενοποίηση.72. πέρασε από πολλά στάδια. Η πολιτική της ΠΕΕΑ Η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης συγκροτήθηκε στις 10 Μαρτίου στη Βίνιανη της Ευρυτανίας.42 Στις 18 Απριλίου έγινε και ο ανασχηµατισµός της ΠΕΕΑ και η ανάληψη της προεδρίας της από τον Αλέξανδρο Σβώλο. τ. πειθαρχηµένου. ως τη σηµερινή µορφή ενός ενιαίου οµόπνοου. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης.του και οδηγείται στη δηµιουργία της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ). 42. το καλύτερο τµήµα του εθνικού στρατού. Σήµερα ο στρατός αυτός. αλλά και ένδοξος. Στις 16 Μαρτίου έγινε συζήτηση στην Επιτροπή για τις ανώτατες και ανώτερες διοικήσεις των µονάδων και υπηρεσιών και αποφασίστηκε να προβεί στις ανάλογες ενέργειες ο Γραµµατέας των Στρατιωτικών σύµφωνα µε τη στρατιωτική πολιτική της ΠΕΕΑ. 40. δια µέσου των ηρωικών του αγώνων. Σ’ αυτό το πλαίσιο. συνειδητού συνόλου.

σ.Γραµµατέας Στρατιωτικών. Ιατρικής. σ. Αρχείο της ΠΕΕΑ. Στο διάγγελµα της ΠΕΕΑ προς τον ελληνικό λαό στις 19 Απριλίου γινόταν ειδική έκκληση στους έλληνες αξιωµατικούς και υπαξιωµατικούς. και σε όσες αφορούν απονοµές κάθε είδους αµοιβών και κυρίως προαγωγών. φαρµακοποιοί. Με βάση αυτούς τους κανονισµούς. Εµπορικού Ναυτικού. Ακόµη τονίστηκε ότι ίσχύε ο νόµος «περί καταστάσεως αξιωµατικών» και όλοι οι στρατιωτικοί κανονισµοί που ίσχυαν την 1η Απριλίου 1941. 102-104: Υπάλληλοι ΤΤΤ. Στις 10 Απριλίου θεσµοθετήθηκε η Πράξη 19. 45. η οποία και παρείχε στο Γραµµατέα των Στρατιωτικών το δικαίωµα να ονοµάζει έφεδρους αξιωµατικούς και να κατατάσσει ως µόνιµους ανθυπολοχαγούς. Επιπροσθέτως. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. υπενθυµιζόταν ότι ο αγώνας του λαού ήταν συνέχεια του αλβανικού και µακεδονικού µετώπου και µέρος του αγώνα των Συµµάχων και οι αξιωµατικοί καλούνταν να πράξουν το στρατιωτικό και εθνικό τους καθήκον. που υπηρέτησαν ευδόκιµα στον ΕΛΑΣ. τους µαθητές της 1ης και 2ας τάξης της Σχολής Ευελπίδων. Γινόταν λεπτοµερέστατη αναφορά στα διοικητικά στελέχη που µπορούσαν να ονοµαστούν αξιωµατικοί. Ανωτάτης Εµπορικής και Παντείου. 92. οι υπαξιωµατικοί µε εξάµηνη διοίκηση µάχιµου τµήµατος µπορούσαν να ονοµαστούν έφεδροι ανθυπασπιστές. Στο ίδιο. οι διοικήσεις των µονάδων είχαν το δικαίωµα να επιβάλλουν κυρώσεις. Β΄. σ. 10 . εφόσον δεν είχαν τροποποιηθεί από το ΓΣ του ΕΛΑΣ ή από Πράξεις της ΠΕΕΑ. σ. τ. 78 // Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. ιερείς.43 Πράξεις και Αποφάσεις Οι σχετικές µε τους αξιωµατικούς Πράξεις και Αποφάσεις της ΠΕΕΑ χωρίζονται γενικά σε όσες αφορούν την ονοµασία αξιωµατικών και χρησιµοποιήθηκαν για την πρόσληψη διοικητικού προσωπικού. διπλωµατούχοι Ανωτάτης Σχολής Πολιτικών Επιστηµών. δικηγόροι. 68-70. ανάλογα µε τις ανάγκες του στρατού.44 Στις 28 Απριλίου πάρθηκε Απόφαση για τα «Προσόντα και ονοµασία εφέδρων αξιωµατικών του Εθνικού Στρατού ΕΛΑΣ». τους απόφοιτους της Σχολής εφέδρων αξιωµατικών του ΕΛΑΣ και. δικαστές. κτηνίατροι. τ.45 Με αυτή τη 43. µπορούσαν να ονοµαστούν αξιωµατικοί σύµφωνα µε τον οργανισµό του παλιού στρατού καθώς και τους απόφοιτους της έκτακτης σχολής εφέδρων αξιωµατικών του αλβανικού µετώπου µε εξάµηνη ευδόκιµη υπηρεσία στον ενεργό ή εφεδρικό ΕΛΑΣ. 44. Β΄. διπλωµατούχοι Πολυτεχνείου. όλους όσοι λόγω επαγγέλµατος ή ειδικότητας.

75 // Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. Οι έφεδροι. 48. 46. Β΄.47 Στην αιτιολογική έκθεση της Πράξης 11 αναφερόταν η ειδική σηµασία των ηθικών αµοιβών για τους έφεδρους αξιωµατικούς ως ιδιαίτερο εφόδιο για τη µονιµοποίησή τους από στρατιωτικό συµβούλιο στο τέλος του πολέµου. 99-102. τ. 47. Η ανάγκη στελέχωσης της ΠΕΕΑ οδήγησε σε δύο τροποποιήσεις-επεκτάσεις αυτής της Απόφασης. εκ µονίµων και εξ εφέδρων πήραν σειρά αρχαιότητας από τις επετηρίδες του 1930 και 1940. που θεσπίστηκε στις 2 Ιουνίου.46 Στις 29 Μαρτίου θεσπίστηκε η Πράξη 11 για την «Απονοµή ηθικών αµοιβών στους µαχητές του Εθνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού». προβλεπόταν απονοµή «Αριστείου απελευθερωτικού αγώνα» από το Γραµµατέα των Στρατιωτικών και κυρίως προβιβασµός για ανδραγαθία από την ΠΕΕΑ µε πρόταση του Γραµµατέα στηριζόµενη σε προτάσεις µεγάλων µονάδων και του Γενικού Στρατηγείου. Στις 27 Απριλίου πάρθηκε η πρώτη Απόφαση «για την απονοµή ηθικών αµοιβών στους µαχητές του Εθνικού Στρατού ΕΛΑΣ». σ. 408-409. Στο ίδιο. σ. 286. Αρχείο της ΠΕΕΑ. 42-44. σ.σηµαντική Απόφαση µπορούσε η ΠΕΕΑ να προσλάβει διοικητικά στελέχη για το µηχανισµό της ονοµάζοντάς τα έφεδρους αξιωµατικούς µε δικαίωµα τη µεταπολεµική ένταξη στο µόνιµο στρατό. όπου εντάσσονταν ο καθένας. Επίσης υπογραµµιζόταν η σύνεση στην απονοµή τέτοιων αµοιβών ώστε να µην προκληθεί «σπουδαία διαταραχή» στα µόνιµα στελέχη. σ. Οι µόνιµοι θα έφεραν το βαθµό που είχαν την 1η Απριλίου 1941 και οι έφεδροι εκ µονίµων το βαθµό αποστρατείας τους µε εξαίρεση τους αποταχθέντες για πολιτικούς λόγους από το 1935 και µετά. ενώ στις 19 Αυγούστου συµπληρώθηκε και η πρώτη τροποποίηση επεκτείνοντας τις ειδικότητες όσων µπορούσαν να ονοµαστούν αξιωµατικοί.48 Με την Πράξη 36. Στο ίδιο. αντιµετωπίστηκε το ακανθώδες ζήτηµα της ιεραρχίας και της αρχαιότητας των αξιωµατικών και των καπετάνιων του ΕΛΑΣ. Με το άρθρο 4 καθορίστηκε ξεχωριστή επετηρίδα για τους καπετάνιους του ΕΛΑΣ ως εφέδρων εν ενεργεία. Εκτός των αµοιβών της διαµνηµόνευσης και του επαίνου. 191-193. όπου διασαφηνίστηκε η διαδικασία απονοµής των ηθικών αµοιβών µε µέριµνα για την οµοιοµορφία στα κριτήρια και µε πρόβλεψη για αναγνώριση ηθικών αµοιβών που έγιναν στο παρελθόν. σ. στις 12 Ιουλίου και τη 1 Σεπτεµβρίου. το οποίο προβλεπόταν σύντοµο. σ. οι οποίοι θεωρούνταν σαν να µην αποµακρύνθηκαν ποτέ και σύµφωνα µε την επετηρίδα του 1930. 11 .

όλοι οι αξιωµατικοί θεωρούνταν εν ενεργεία από την κατάταξη τους και η υπηρεσία τους.49 Όµως. Λόγω των συνθηκών του αγώνα σε όλα τα µέτωπα δικαιολογούνταν η απάλειψη της διαφοράς του µετώπου µε τα µετόπισθεν και η αναγνώριση διπλής υπηρεσίας σε όλους τους αξιωµατικούς. στις 27 Ιουλίου έχουµε. 32. αλλά µε δύο σηµαντικές εξαιρέσεις. όπου συµπεριλαµβάνεται καθένας». Οι περιπτώσεις προαγωγών διευρύνονταν περισσότερο και προβλέπονταν µεµονωµένες προαγωγές αξιωµατικών οποιασδήποτε κατηγορίας «σε εξαιρετικές περιπτώσεις και για επανόρθωση αναγνωρισµένης αδικίας».Ν.Στην ίδια Πράξη αναφερόταν ότι δε θα γινόταν καµία προαγωγή όσο θα διαρκούσε ο απελευθερωτικός αγώνας. Στο ίδιο. αρ. Α. θεωρούνταν πολεµική υπηρεσία και λογαριαζόταν διπλή για προαγωγή και σύνταξη από την κατάταξη τους έως το τέλος του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. οπουδήποτε κι αν ήταν τοποθετηµένοι. σύµφωνα µε την αιτιολογική έκθεση. µε την Πράξη 52. Προβλεπόταν η σύγκληση ειδικού Στρατιωτικού Συµβουλίου µεταπολεµικά για την οριστική διασαφήνιση του θέµατος και την µονιµοποίηση όσων εφέδρων το επιθυµούν. σ. Συνάµα αναγνωριζόταν η πολυπλοκότητα της κατάστασης καθώς. που προήχθησαν στο µεταξύ απ’ την εκεί κυβέρνηση και σύµφωνα µε την επετηρίδα 1930 ή 1940. 51. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. 3212/1943 Περί αναγνωρίσεως ως στρατιωτικής της υπηρεσίας των εις πολιτικάς υπηρεσίας απεσπασµένων Αξιωµατικών. 12 . 223-225. 50. η κυβέρνηση Ράλλη είχε ψηφίσει δύο νόµους για την 49. γινόταν σαφές ότι ο ΕΛΑΣ δεν θα αναγνώριζε προαγωγές αξιωµατικών από άλλες οργανώσεις ή από την κυβέρνηση της Αθήνας. σ. ΦΕΚ. Β΄. παρέµεναν εν ενεργεία µέχρι το τέλος του πολέµου. Η κυβέρνηση του Καΐρου είχε ήδη αναγνωρίσει ως στρατιωτική την πολιτική υπηρεσία αποσπασµένων αξιωµατικών από το 1943. για ανδραγαθία και για όσους «επιβάλλεται να εξισωθούνε σε βαθµό και αρχαιότητα µε τους συναδέλφους τους του Στρατού Αιγύπτου. τ. του Στρατού της Αιγύπτου.51 Ήδη από το Μάιο. φ. 11/11/1943. Βασίλειον της Ελλάδος. µια πολύ σηµαντική συµπλήρωση της Πράξης 36 για την ιεραρχία και την µονιµότητα. οι µόνιµοι αξιωµατικοί χωρίζονταν σε τέσσερις κατηγορίες: του ΕΛΑΣ. Με την Πράξη 52. Παράλληλα.50 Όσοι περνούσαν το όριο ηλικίας για αποστρατεία. του ΕΔΕΣ και σε όσους έµειναν ουδέτεροι καθώς επίσης σηµειωνόταν ότι η προσέλευση αξιωµατικών συνεχιζόταν. 164-168.

τ. σ. που σκοτώθηκε στη µάχη του Βαλτετσίου στις 15 Ιουνίου µε τα Τάγµατα Ασφαλείας. Εθνική Αντίσταση. 64. 325. 57.. Ο ΕΛΑΣ. αρ. // τ. Έτσι προάχθηκε ο υποστράτηγος Πτολεµαίος Σαρηγιάννης σε εν ενεργεία αντιστράτηγο55 και σε αντιστράτηγους.56 Επρόκειτο για ανώτατους αξιωµατικούς σε επιτελικές ή πολιτικές θέσεις που έδιναν κύρος στον ΕΛΑΣ και την ΠΕΕΑ. 203. Συλλογή 26η. Απόφαση // Σαράφης. σ.57 52. Α΄. 1409.Σ. Ελληνική Πολιτεία. Αύγουστος 1981. ΦΕΚ Α΄ 1. Μπακιρτζής. 53.99. Ανακοινωθέν // τ. Β΄. που συνόδευαν τις αποκαταστάσεις σε µονιµότητα «για επανόρθωση αναγνωρισµένης αδικίας» ώστε να εξισωθούν µε τους συναδέλφους τους και καπετάνιων του ΕΛΑΣ σε επιτελικές θέσεις. ΕΠΕ 602.1944. 54. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης.προαγωγή µόνιµων και εθελοντών υπαξιωµατικών σε ανθυπασπιστές (νόµος 1409) και µόνιµων αξιωµατικών (νόµος 1413) που υπηρετούσαν στα Τάγµατα Ασφαλείας. Επιτελικόν Γραφείον. Στο ίδιο. 2000. 100. 1413. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. σε ταγµατάρχη. σ. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. 13 .54 Μια κατηγορία προαγωγών είναι των γνωστών απότακτων αξιωµατικών. Γερµανική περίπολος κινηθείσα από Μπελέτσι προς ΔΟΥΤΣΙΚΟ και ΓΟΥΡΑ συνεπλάκη µε ηµετέραν τοιαύτην. τ. Περί προαγωγών Αξιωµατικών υπηρετούντων εις Μονάδας Ευζώνων.52 Οι προαγωγές Στις 9 Ιουλίου εγκαινιάστηκαν οι αποφάσεις προαγωγών της ΠΕΕΑ µε τις προαγωγές για ανδραγαθία του έφεδρου λοχία Θ. σ. Σαράφης. 100: Αναφέρεται στην έκθεση Μακρίδη του 1946.3. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. Ν. Επίσης προάχθηκαν σε υποστράτηγους οι συνταγµατάρχες Τσαµάκος. του ΕΛΑΣ. αρ. Ματσούκας και Καλαµπαλίκης. Τοµεύς Ιης Μεραρχίας 5. Γρηγόρης Φαράκος. Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία. σ. οι υποστράτηγοι Νεόκοσµος Γρηγοριάδης και Δηµήτρης Ψιάρης.291: Ανακοινωθέν υπ’ αριθ. σ. Β΄. 320. φ. Α΄. 405-406 // «Η συµµετοχή των µόνιµων αξιωµατικών στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα 1941-1944». Μάντακας. που σκοτώθηκε στις 5 Μαρτίου 1944 στη µάχη του Ντούσικου-Πόρτας µε γερµανική περίπολο. 30 του Γ. Αριθ. Περί προαγωγής µονίµων και εθελοντών Υπαξ/κών εις Ανθ/στας των υπηρετούντων εις τα Τάγµατα Ασφαλείας Ευζώνων // 9/5/1944. ΙΙ. Ν. τ. ηµετέρων εις τραυµατίας υποκύψας αργότερα τραύµατά του. 9/5/1944. Σταθοπούλου της Ι Μεραρχίας. Β΄. 36. Β΄. Απώλειαι Γερµανών 2 νεκροί και 3 τραυµατίαι. σ. σ. 55. 186: Απόφαση «Προαγωγή για ανδραγαθία του εφέδρου Λοχία Θ. φ. Σταθοπούλου».53 σε έφεδρο ανθυπολοχαγό του Πεζικού και του µόνιµου λοχαγού του Πυροβολικού Γιάννη Παντελάκη (Αµαριώτη) της ΙΙΙ Μεραρχίας. τ. 56.

τ.59 Η µεγαλύτερη κατηγορία των προαγωγών ήταν αυτή για ανδραγαθία στο µέτωπο. 316-317. […] Για τους αντάρτες. 59. 61. άρχισαν και οι προαγωγές για ανδραγαθία για αξιωµατικούς εν ζωή. καθόρισε προαγωγές σύµφωνα µε τις προτάσεις του Γ. Πολλές από αυτές αρχικά γίνονταν µετά θάνατον. Καθόριζε βαθµούς εφέδρου αξιωµατικού καπετάνιου. µε τις οποίες προάγονταν µόνιµοι µάχιµοι αξιωµατικοί αλλά και έφεδροι.Σ. και έχοντας υπόψη τη Διαταγή 2914/30-9-44 µε την οποία προάχθηκαν στο Στρατό της Αιγύπτου νεότεροί τους. 416-417. Λευτεριάς και Χατζής. µε αυτόν τον 58. στους καπεταναίους των τµηµάτων και µονάδων ανάλογα µε τις ικανότητές τους και τα τµήµατα που διοικούσαν. τ. για τους µόνιµους αξιωµατικούς. τ. από τη γραµµατεία στρατιωτικών. Επίσης προβίβασε τους µόνιµους αξιωµατικούς εφόσον είχαν τα προσόντα και είχαν προβιβασθεί οι νεότεροί τους στο στρατό Μέσης Ανατολής. 14 . Για τους µόνιµους. Κωτσάκης.60 Στις 18 Σεπτέµβρη προάγονται για πρώτη φορά εν ζωή 7 αντάρτες στο βαθµό του λοχία για τη δράση τους σε διάφορες επιχειρήσεις61 και στις 4 Οκτωβρίου παίρνονται αποφάσεις για µαζικές προαγωγές. κανονίστηκε εφόσον συνέτρεχε λόγος. Ο ΕΛΑΣ. σ. βαθµός που προβλεπόταν µόνο σε «εξαιρετική περίπτωση»58 και προάχθηκαν επίσης σε συνταγµατάρχες καπετάνιους οι Βαφειάδης. Β΄. Στις 5 Οκτωβρίου η Γραµµατεία Στρατιωτικών εξέδωσε και κοινοποίησε στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ τρεις διαφορετικές αποφάσεις. καπετάνιο του Γενικού Αρχηγείου ο βαθµός του έφεδρου υποστρατήγου. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. Φαράκος. Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία. Β΄. 100: (έκθεση Μακρίδη) 60.Στις 20 Ιουλίου απονεµήθηκε στον Άρη Βελουχιώτη. που έδειχναν εξαιρετική διαγωγή και σκοτώνονταν στη µάχη. Προάχθηκαν. σ. τους καπετάνιους και τους έφεδρους. Στις 29 Αυγούστου. Αναφέρει σχετικά ο Σαράφης: Άρχισε την εποχή αυτή η τακτοποίηση των αξιωµατικών καπεταναίων κλπ. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. Σαράφης. σ. Β΄. 18 εν ζωή και 78 µετά θάνατον. σ. η προαγωγή να γίνεται απ’ ευθείας στο βαθµό του ανθυπολοχαγού για να δοθεί καλύτερη σύνταξη στις οικογένειες τους. 212. που σύµφωνα µε τις προτάσεις ενεργούσε τις σχετικές προαγωγές.

385 προαγωγές. Έλληνες αξιωµατικοί στις τάξεις του ΕΛΑΣ. προβλεπόταν ότι το σχετικό έγγραφο «δεν δηµοσιεύεται στο «Δελτίο Πράξεων και Αποφάσεων». Στη συγκεκριµένη απόφαση (αρ. 700 περίπου µόνιµους αξιωµατικούς. σ. το Σεπτέµβρη του 1944 και µετά τη Συµφωνία της Γκαζέρτας. τ. προάχθηκαν. φακ. Κάτω από τις σηµαίες του λαϊκού στρατού. 87 καπετάνιοι. της VIII. 501-503.66 Δυστυχώς δεν γνωρίζουµε την περίοδο που εντάχθηκε ο κάθε µόνιµος αξιωµατικός στον ΕΛΑΣ.63 Για τους έφεδρους. 50 εν ζωή και 8 µετά θάνατον. 1270 έφεδρους της Σχολής του ΕΛΑΣ. της Ι. σύνολο 5915 αξιωµατικοί. Β΄. Άλλωστε. Δηµήτρης Κάϊλας.62 Στους καπετάνιους απονεµήθηκαν βαθµοί και σύµφωνα και µε την Πράξη 36 καθορίστηκε η ιεραρχία ανάµεσά τους. σε διάφορα όπλα και υπηρεσίες. 64. λαµβάνονταν υπόψη οι προτάσεις των διάφορων µονάδων και ονοµάζονταν αξιωµατικοί. // ΑΣΚΙ. 3030) αναφέρονταν 81 καπετάνιοι της ΙΙΙ. 493. Στο ίδιο. 1070 καπετάνιους και 600 αξιωµατικούς υπηρεσιών ονοµασίας ΠΕΕΑ. στρατιωτικών και καπεταναίων». σ.64 Συνολικά. σύνολο 5240 άτοµα. 504-507. 15 . της ΟΜΜ και της Ταξιαρχίας Ιππικού µε βαθµούς από ανθυπολοχαγό µέχρι αντισυνταγµατάρχη . τοποθέτησης. σ. Κείµενα της Εθνικής Αντίστασης. κιβ. 1500 απόστρατους του παλιού στρατού. 1263 από τη «σχολή εφέδρων του ΕΛΑΣ» και 2400 έφεδροι καπετανέοι ονοµασθέντες δια της ΠΕΕΑ. µε τα στοιχεία που έχουµε. 1550 έφεδροι του τακτικού στρατού. εκ µονίµων και εξ εφέδρων. Ο ΕΛΑΣ. σ.τρόπο. 202-203. 2005. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή. 508-512. ούτε και τον ακριβή αριθµό τους.65 Επίσης είναι λογικό να υποθέσουµε ότι οι τοποθετήσεις σε µονάδες και οι προαγωγές από τη Γραµµατεία της ΠΕΕΑ είναι περισσότερες από αυτές που γνωρίζουµε κυρίως από τα Δελτία Πράξεων και Αποφάσεων της ΠΕΕΑ. σύµφωνα και µε την Πράξη 47 περί «Πρόσληψης. σ. Ο Σαράφης αναφέρει στη δύναµη του ΕΛΑΣ. 240 έφεδροι. 63. όλοι εν ζωή. 30/1/5: σε έγγραφο µε ηµεροµηνία 24/11/1944 αναφέρεται ως δύναµη ΕΛΑΣ 702 µόνιµοι αξιωµατικοί. 65. µετάθεσης και απόλυσης πολιτικών υπαλλήλων. Στο ίδιο. Σαράφης. 104 από αυτούς εν ζωή και 136 µετά θάνατον και τέλος. Βλέπε πίνακες 1-3 στο τέλος. 100 έφεδρους εκ µονίµων. 23 αξιωµατικοί και 5 ανθυπασπιστές από διάφορα σώµατα και όπλα. Στο σύνολο. αλλά κοινοποιείται µόνο στην αρµόδια υπηρεσία». 79 «συναγωνιστές». από τους οποίους 98 αξιωµατικοί και 142 υπαξιωµατικοί και αντάρτες. από ανθυπασπιστές µέχρι ταγµατάρχες. ονοµασίες και τοποθετήσεις.67 62. 368. Αρχείο ΚΚΕ. 54 µόνιµοι αξιωµατικοί και 4 υπαξιωµατικοί. 67. 66.

σ. άρα ότι ο ΕΛΑΣ και η ΠΕΕΑ κατάφεραν συνολικά. «Η συµµετοχή των µόνιµων αξιωµατικών στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα 1941-1944». 16 . να προσελκύσει τα απαραίτητα διοικητικά στελέχη αλλά και να ενσωµατώσει τους µόνιµους αξιωµατικούς ενσωµατώνοντας η ίδια βασικά στοιχεία του παλιού στρατού στον ΕΛΑΣ. 55-67. Για τον ΕΛΑΣ.χ. πράγµα που δεν ίσχυε για 68. Έχοντας γενικότερη στενότητα για υλικές παροχές. καταµέτρηση των µόνιµων αξιωµατικών του ΕΛΑΣ τους ανεβάζει σε 855 ενώ αναφέρει και 46 νεκρούς βαθµοφόρους: Εθνική Αντίσταση 1941-1944. στην περίοδο ύπαρξης και δράσης τους. κατά την περίοδο του Λιβάνου και την τελική σύγκρουση µε την ΕΚΚΑ καθώς και στις παραµονές της απελευθέρωσης.Μια πρώτη προσπάθεια ταύτισης των αξιωµατικών του ΕΛΑΣ απέδωσε 607 ονόµατα συν 26 της Αστυνοµίας Πόλεων. και 110 υπαξιωµατικοί του ΕΛΑΣ και της ΠΕΕΑ καθώς και 100 αξιωµατικοί και υπαξιωµατικοί της Αστυνοµίας Πόλεων και της Χωροφυλακής. σε συζήτηση της ΠΕΕΑ στις 10ης Απριλίου αποφασίστηκε η τυποποίηση της ονοµασίας του ΕΛΑΣ σε «Εθνικός στρατός – ΕΛΑΣ». όπως η απόλυτη ελαστικότητα στην κινητικότητα των αξιωµατικών. Κάτω από τις σηµαίες του λαϊκού στρατού.]. εν ενεργεία και απόστρατοι. Άλλωστε. Με αυτό το πλέγµα αποφάσεων η ΠΕΕΑ µπορούσε να ανταµείψει και τους έφεδρους του αλβανικού µετώπου. στις συγκρούσεις µε τον ΕΔΕΣ το φθινόπωρο του 1943.] 69. ταυτίζονται 1044 αξιωµατικοί. [χ. Το ακριβές τους σύνολο είναι δύσκολο να προσδιοριστεί και λόγω της κινητικότητας των αξιωµατικών. ανά βαθµούς. // Άλλη αναλυτική. η ΠΕΕΑ επένδυε στη µεταπολεµική τάξη πραγµάτων και προέβλεπε προνόµια για τους αξιωµατικούς της ως προς την ένταξή τους στον ενιαίο στρατό ώστε να τους προσελκύσει. [χ.68 Σε πρόσφατη έκδοση. µπορούµε να υποθέσουµε τρεις τουλάχιστον σταθµούς µεγάλων αυξοµειώσεων της συµµετοχής των αξιωµατικών.ε. Με αυτόν τον τρόπο. απόστρατους ή απότακτους. 121-329. που υπήρξαν βασικά στελέχη του ΕΛΑΣ από τις αρχές της συγκρότησής του και να τους εντάξει στον µελλοντικό ενιαίο στρατό. να συσπειρώσουν συνολικά µεγάλο µέρος των Ελλήνων αξιωµατικών. Κάϊλας.69 Είναι λογικό να υποθέτουµε ότι ο πραγµατικός αριθµός είναι µεγαλύτερος. ο τελευταίος διεκδικεί την εµφάνισή του ως τη φυσική συνέχεια από τον καταξιωµένο στον Ελληνοϊταλικό πόλεµο παλιό στρατό στον καινούργιο ενιαίο µεταπολεµικό στρατό. Και άλλα στοιχεία δείχνουν τη µεγάλη προσοχή που τους απέδιδε. ΠΟΑΕΑ – ΠΣΑΕΕΑ. εν ενεργεία ή στην εφεδρεία.

τ. 70.70 Ενσωµατώνοντας και στο επίπεδο του στρατού. Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία. 17 . στοιχεία συνέχειας του προπολεµικού κράτους. 332-333. θα επιδίωκε την πολιτική εδραίωσή της µεταπολεµικά µέσα από τη σταθερή πολιτική γραµµή της εθνικής ενότητας και φυσικά µε τις πολύ σηµαντικές περγαµηνές της εθνικής Αντίστασης. Αθήνα: Νέα Σύνορα. Β΄. και τη δυσαρέσκεια παλιότερων στελεχών και των καπετάνιων. 1985. Αυτή η προσοχή επέσυρε.παράδειγµα για τους απλούς αντάρτες. σ. Αποµνηµονεύµατα. Μάρκος Βαφειάδης. Στην Ελλάδα του Χίτλερ. όπως αναµενόταν. σ. 10: (έκθεση Μακρίδη) // Mazower. 263 // Φαράκος. σ. όπως άλλωστε και στη νοµολογία της. Β΄ (1940-1944). τ.