You are on page 1of 10

SVEUČILIŠTE/UNIVERZITET VUTEZ U TRAVNIKU FAKULTET POSLOVNE INFORMATIKE U TRAVNIKU TRAVNIK

ARMIN AHMETOVIĆ Matematika za informatičare SEMINARSKI RAD

Travnik, 2012

SVEUČILIŠTE/UNIVERZITET VITEZ U TRAVNIKU FAKULTET POSLOVNE INFORMATIKE U TRAVNIKU TRAVNIK Matematika za informatičare SEMINARSKI RAD Predmet: Matematika za informatičare Mentor: prof. Esad Jakupović Student: Armin Ahmetović Broj indexa: 0120-11/VIT Smijer: Informacione tehnologije Travnik. dr. februar 2012 .

.........................................Kvadratne matrice..................................................................... 5 5................................ 3 3......................................................2........................................ 1 1................................................................... 3 2..................................................................... 7 ............................................... 1 1....................................3............... Ograničenost funkcije ..................................... Matrice I determinante ........... 3 1............................. Literatura .................. Asimptote . 5 6........ determinante I inverzne matrice ..................... Računske operacije sa matricama ..... 4 4.Sadržaj 1................................................................................................................Pojam I vrste matrica .............1......... Tablica osnovnih integrala ....................... Tejlorova formula...

. Pojam i vrste matrica U ekonomskim i ne samo ekonomskim istraživanjima često se služimo tabelama poput ove: Tabela 1. Dobavljači i sirovine Dobavljači 20 22 19 18 30 28 32 26 40 40 40 42 Sirovine 50 45 50 52 60 61 60 61 Radi lakšeg računanja sa njima podatci iz tabele 1 se mogu prikazati u obliku pravougaone šeme ovako: [ ] S obzirom da se radi o šemi u kojoj je poredak elemenata bitan.j) = rezultati operacije koje po potrebi možemo prikazati u obliku pravougaone šeme podanika poznate pod nazivom matrica. u oznaci: 1 . u opštem slučaju. a drugi broj kojoj koloni (stupcu) pripada posmatrani elemenat.1. U opštem slučaju elemente k-te vrste možemo označiti sa a elemente j-te kolone sa m:te da se ovakve šeme sastoje od elemenata ( ) Prema tome. možemo reći da je u pitanju ureĎeni skup čije elemente moćemo označiti ovako: Prvi broj u indeksu pokazje kojem redu (vrsti). možemo zaključiti da se radi o svojevrsnom preslikavanju operacija. gdje je: * + * + { } I gdje su: F(i. Matrice i determinante 1.1.

Ako je m=n onda je riječ o kvadratnoj matrici . Realnoj matrici. Radi eventualnog razlikovanja ovih specijalnih matrica od ostalih možemo ih označiti kao vektore. ovako: . Jedinični vektori. UvoĎenje ovih pojmova omogućava nam da o matricama govorimo kao o vektorskim sistemima. Submatrica ili podmatrica matrice A je matrica koja se dobije kada se iz A izostavi odreĎen broj vrsta i kolona. kojima je jedan od elemenata broj 1. koji se kao i skalar može pisati i bez znaka matrice. - Ako su svi elementi aij realni brojevi onda je riječ o tzv. Prema tome matrica se može podijeliti na više submatrica ili podmatrica.[ ] [ ] . - Matrica u kojoj su svi elementi nule naziva se nula matrica. pri čemu broj u indexu pokazje na kome mjestu se u vektoru nalazi broj 1. tj. 2 . [ ] Ako je n=1. Ako je m=n=1. malim slovima. a svi ostali su nule. Ako je u matrici broj vrsta jednak broju kolona. a naročito u svrhu rješavanja sistema linearnih jednačina. u oznaci . a x oznaka za vektor-kolonu.da bude oznaka za vektor-vrstu. Ako je m=1. s obzirom na značaj. onda je riječ o matrici koja ima samo jednu kolonu i koju nazivamo matrica – kolona (stubac) ili vektor (stubac). a za skup svih matrica istoga npa da čine vektorski prostor. Matrice (naročito realne) mogu korisno poslužiti pri rješavanju mnogih problema. Specijalni slučajevi ovakvih matrica su tzv. Kvadratne matrice su. predmet posebnog razmatranja. onda je riječ o matrici koja ima samo jednu vrstu i kao specijalni tip naziva se matrica-vrsta(red) ili vektor-vrsta(red) u oznaci: A=. O skupu konačno mnogo vektora. tj. onda je riječ o matrici koja ima samo jedan elemenat. i to x.

a sabiranje (oduzimanje) se vrši tako što se saberu (oduzmu) odgovarajući elementi matrica koje se sabiraju ili oduzimaju. 1. takav da za svakog x iz Df važi nejednakost ( ) 3 . Primjer 1. Ograničenost funkcije Za funkciju ( ) se kaže da je ograničena s gornje strane u oblasti definisanosti Df. s tim da specijalno za njih važi i operacija stepenovanja matrica. ako postoji realan broj G. Matrica se množi skalarom tako što se svaki elemenat matrice pomnoži skalarom. [ ] [ ] Za kvadratne matrice važe računske operacije koje važe za matrice uopšte. tj. a elemente Kvadratna matrica je dijagonalna ako su joj svi elementi izvan glavne dijagonale jednaki nuli. Računske operacije sa matricama Dvije matrice se mogu sabirati i oduzimati ako su istog tipa. determinante i inverzne matrice Opšti oblik kvadratne matrice tipa n x n. Dvije matrice se mogu pomnožiti ako je broj vrsta druge jednak broju kolona prve. Kvadratne matrice.1.2. Rezulatat množenja matrica je matrica kojoj je broj vrsta jednak sa brojem vrsta prve. 2. a kolona jedna sa brojem kolona druge. Ako su u dijagonalnoj matrici svi elementi glavne dijagonale isti i različiti od nule.3. Dijagonalne matrice su specijalni slučaj trouglastih matrica. Reda n je: [ ] [ ] Pri čemu sporedne dijagonale. čine elemente glavne.

Kod funkcije ograničene s donje strane postoji najveći broj m koji nije veći ni od jedne vrijednosti funkcije ( ) i naziva se donja meda ili infimum funkcije ( ) . Imamo mogućnost da skiciramo u konačnim dimenzijama. gdje je K=max |ig|. koje mogu biti: kose. Asimptote mogu da budu pravolinijske i krivolinijske. U tom cilju uporeĎuju se funkcija y= ( ) sa pogodno izabranom funkcijom čije ponašanje je dobro poznato. Dalje slijedi da važi –K ≤ f(x) ≤ K. a to znači da se grafik funkcije y=f(x) nalazi izmeĎu pravih y=K i y=K. U vezi inverznog preslikavanja gornje relacije znače da se grafici datih funkcija u beskonačnosti neograničeno približavaju jedan drugome. 3. horizontalne i vertikalne. Primjer 2. +∞).∞. U nastavku govorit će se o pravolinijskim asimptotama.( x e R) (-1 ≤ cos x ≤ 1. Ako je ( ) ograničena i sa gornje i sa donje strane. ali je neophodno da ispitujemo ponašanje funkcije kad x→±∞ ih u tačkama prekida. Funkcije y = sin x i y = cos su ograničene u intervalu (. Ako za svakog x iz Df važi nejednakost g≤|(x)≤F. jer je: ( x e R)(-1≤sin x ≤ 1). Asimptote Potpuno ispitivanje funkcija y=f(x) zahtjeva sistematično odreĎivanje svih karakterističnih osobina date funckije. pa se za f(x) kaže da je ograničena u D.Za f(x) se kaže da je ograničena s fonje strane u Df ako postoji realan broj g. tj. takav da za svako x iz Df važi nedjednakost f(x)>g. Kod funkcije ograničene s gornje strane postoji najmanji broj M koji nije manji ni od jedne vrijednosti funkcije f(x) u oblasti Df. 4 . Prilikom konstrukcije grafika veličina slike je ograničena. tada važi nedjednakost |f(x)|≤ K. funkcija ⱷ(x) se naziva asmiptota funkcije y=f(x) ako je ispunjen uslov.

Odrediti asimptote funkcije ( ) ( ) 4.Horizontalna asimptota je definisana relacijom. Tablica osnovnih integrala Tablica osnovnih integrala se dobija na osnovu tablice izvoda elementarnih funkcija dodavanjem proizvoljne konstante. Potrebno je napomenuti da prilikom odreĎivanja asimptota odreĎujemo granične vrijednosti i za +∞ i za . tada važi jednakost ( ) ( ) 5. Tejlorova formula Ako je funkcija f(x) neprekidna u intervalu [ ] i ima izvod u svakoj tački [ ] tada su ispunjeni uslovi Lagranžove teoreme o srednjoj vrijednosti. 5 .∞ Primjer 3. koju je moguće izreći ovako: ( Ako funkcija f(x) ima u ( ( ) ) ( ) ( ) ) i drugi izvod.

5∫ 6° ∫ 7° ∫ sin xdx = -cos x + C 8° ∫ cos xdx = sin x + C 9° ∫ 10° ∫ 6 .

LITERATURA Knjiga: Jakupović. 2008.: „Viša matematika“. Banja Luka.6. Paneuropski Univerzitet APEIRON u Banja Luci. 7 . E.