΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΣΟ ΠΑΝΕΠΙ΢ΣΗΜΙΟ
΢ΦΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙ΢ΣΙΚΩΝ ΢ΠΟΤΔΩΝ
΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ ΕΠΟ 31
ΟΙ ΕΠΙ΢ΣΗΜΕ΢ ΣΗ΢ ΥΤ΢Η΢ ΚΑΙ ΣΟΤ ΑΝΘΡΨΠΟΤ ΢ΣΗΝ ΕΤΡΨΠΗ
ΑΚΑΔΗΜΑΩΚΟ ΕΣΟ΢ 2012 – 2013

3η ΓΡΑΠΣΗ ΕΡΓΑ΢ΙΑ
΢το φιλοσοφικό ρεύμα του Εμπειρισμού ,το πρόβλημα των προϋποθέσεων και
ορίων της επιστημονικής βεβαιότητας ανάγεται στο πρόβλημα της εγκυρότητας
των επαγωγικών γενικεύσεων . Εξετάστε α)τη θεμελίωση των γενικεύσεων αυτών
στο έργο του Νεύτωνα και του Locke,και β)την αμφισβήτηση της λογικής
εγκυρότητας της επαγωγής στο έργο του David Hume.
1ο.

2ο. Eεντοπίστε στη συνέχεια τα κύρια προβλήματα του <<επαγωγισμού >>,και
εξετάστε τις απόπειρες επίλυσης τους από τον Λογικό Θετικισμό.

3ο. Δείξτε ,τέλος πώς οι εγγενείς δυσκολίες της θετικιστικής αντίληψης για την
επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο οδήγησαν στην αμφισβήτηση του
θετικισμού από τον Karl Popper με την διατύπωση της αρχής της
διαψευσιμότητας.

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ
Α.Μ. 86599
1

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟ΢…………………………………………………………………2
1Ο ΘΕΜΑ…………………………………………………………………….4
2Ο ΘΕΜΑ…………………………………………………………………….6
3Ο ΘΕΜΑ…………………………………………………………………….8
Επίλογος……………………………………………………………………12.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΥΙΑ…………………………………………………………….13.
΢ΦΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑ΢ΙΑ΢……………………………………………..14

2

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

ΠΡΟΛΟΓΟ΢
Με την ανάπτυξη της ορθολογικής επιστημολογίας και κυρίως της νέας επιστήμης
<<της Υιλοσοφίας >> κατά τον 17ο αιώνα ,προσπάθησαν νεώτεροι ερευνητές να
δώσουν συμπεράσματα σχετικά με την ορθή λειτουργία του λογικού.
Βέβαια μπορεί με τα δεδομένα της Νευτώνειας σύνθεση και του Locke να έγινε η
θεμελίωση των γενικεύσεων αλλά έχουμε και αμφισβητήσεις της λογικής
εγκυρότητας της επαγωγής, στο έργο του Ηume .
Επίσης παρουσιάζω την ύπαρξη προβλημάτων του επαγωγισμού και οι
προσπάθειες επίλυσης τους από τον λογικό θετικισμό.
Αργότερα και ο λογικός θετικισμός αμφισβητήθηκε από τον Karl Popper με την
αρχή της διαψευσιμότητας.

3

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

1Ο ΘΕΜΑ
΢ύμφωνα με τον εμπειρισμό η επιστημονική αλήθεια είναι μια γενίκευση πάνω σε
ένα σώμα εμπειρικών δεδομένων.
Η θεμελίωση των γενικεύσεων στο φιλοσοφικό ρεύμα του εμπειρισμού , το
πρόβλημα των υποθέσεων και ορίων της επιστημονικής βεβαιότητας ανάγεται στο
πρόβλημα της εγκυρότητας των επαγωγικών γενικεύσεων .
Α)Έτσι η θεμελίωση των γενικεύσεων αυτών στο έργο του Νεύτωνα

Σο 1ο στοιχείο που εισήγαγε ο Νεύτωνας στην πειραματική φιλοσοφία ήταν η
αναλυτική μέθοδος 1 που ενώνεται με την πειραματική επαγωγή και οδηγεί
στην διατύπωση γενικών προτάσεων ,η οποία βέβαια δεν ταυτίζεται με την
ανάλυση στα μαθηματικά.
Σο 2ο στοιχείο που εισήγαγε ο Νεύτωνας ήταν η αρχή της ποσοτικοποίησης.

Ενώ προσπάθησε και δημιούργησε μια επιστήμη που διακρίνεται από ακρίβεια –
σχολαστικότητα που στόχος της είναι να μελετά τις ιδιότητες των σωμάτων
,υποστηρίζει (δηλ. την σωματιδιακή θεωρία) την ύλη ,βασισμένη στην επαγωγική
αποδοχή .Έτσι π.χ με την απλή παρατήρηση ενός σώματος μπορούμε να
καταλάβουμε τις ιδιότητες του επιφανειακά ενώ με το πείραμα μπορούμε να τις
αποκαλύψουμε με ακριβή και μετρίσιμο τρόπο, γιατί τα σώματα κατά των Νεύτωνα
είναι σκληρά, αλλιώς τα υγρά δεν θα στερεοποιούνταν.
Σα μέρη των σκληρών σωμάτων εφάπτονται ανά μεταξύ τους ,και δεν αποδέχεται
την επινόηση των αγψυλωτών ατόμων ως αιτία 2 για την προσκόλληση των σωμάτων
Επίσης τα σώματα εκτός της αδρανειακής κίνησης που τα χαρακτηρίζει ,και η οποία
τα συνοδεύει από όλους τους παθητικούς νόμους της κίνησης αλλά και από κάποιες
ενεργειακές δυνάμεις όπως η βαρύτητα νόμοι αυτοί αποτελούν τους νόμους της
φύσης και όχι κρυφές ιδιότητες και δεν είναι πρώτες αιτίες. Έτσι η βαρύτητα
φαίνεται σαν εμπειρική κανονικότητα και η εγκυρότητα της βασίζεται στην
παρατηρητικότητα στη πειραματική επιβεβαίωση και στις ιδιότητες που πηγάζουν
απ’αυτή ,και με το πείραμα μπορεί πλέον ο ερευνητής να ξεπεράσει τα όρια της
εμπειρίας και να συμπεράνει ότι τα γνωρίσματα των φυσικών σωμάτων που μας
παρουσιάζονται είναι ιδιότητες σωμάτων.
Β) η θεμελίωση των γενικεύσεων αυτών στο έργο του Locke.
1. Καλδής Β. (επιμέλεια) (2008), Κείμενα Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών,
Πάτρα: ΕΑΠ. (κεφάλαιο 2).΢ελ. 45
2. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος
Β’), Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).΢ελ.109

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

4

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

O εμπειρισμός στηρίζεται :

Ότι τα όρια της γνώσης 3 συμπίπτουν με τα όρια της εμπειρίας
Ότι τα αντικείμενα της καθημερινότητας μας είναι <<σύνθετες ιδέες >> ,και
είναι όλες εκείνες οι ιδέες που εντοπίζουμε στην ανθρώπινη διάνοια από
απλές έως και δύσκολες ,και ότι μπορούμε να έχουμε γνώση μιας σύνθετης
ιδέας μόνο εάν έχουμε εξετάσει όλα τα βασικά της γνωρίσματα της.
Ότι ο εμπειρισμός επίσης στηρίζεται στις αισθήσεις δίδοντας μας
αισθητηριακά δεδομένα και χωρίς την πληροφόρηση των αισθητηρίων
οργάνων ανθρώπινος νους θα είναι κενός (μια άγραφη δέλτος)4
Και τα αντικείμενα μέσα στο νου είναι αντικείμενα γνωστικής διαδικασίας
δηλ. Ότι οι ιδέες μέσα στο νου συναποτελούν το υλικό της γνώσης ,επίσης ότι
το κύρος των ιδεών εξαρτάται από το αντίκρισμα που έχουν στην
πραγματικότητα ,τα στοιχεία του αντικειμενικού κόσμου , ο LOCKE τα
ονομάζει <<ποσότητες>> και η μέτρηση των ποσοτικών χαρακτηριστικών
των σωμάτων επιτρέπει στην επιστήμη τη διαμόρφωση μιας πληρέστερης
εικόνας του φυσικού συστήματος πιο κοντά στην αντικειμενική
πραγματικότητα.
Σέλος κατά τον LOCKE υπάρχουν δύο θεμελιώδεις αρχές –ότι η επιστήμη
είναι αυστηρώς περιγραφική5 (δηλ. Ότι τα φυσικά πράγματα έχουν μέσα τους
δυνάμεις που αποτελούν τα αίτια των ιδεών που ανακαλύπτουμε μέσα στον
νου ,και γίνονται γνωστές αυτές και μόνο μέσα από τις επιδράσεις τους πάνω
στα αισθητήρια μας)- και η επιστήμη μας διδάσκει πως λειτουργούν τα
πράγματα της εμπειρίας και δεν διδάσκει γιατί είναι αναγκαίο να
λειτουργούν μ’αυτό τον τρόπο ή αλλιώς όπως π.χ το μήλο για μας είναι μια
<<ονομαστική ουσία>> και όχι μια πραγματική <<πραγματική ουσία>> των
πραγμάτων ,είναι κάτι που κρύβεται πίσω από τις εμφανίσεις τους και ότι
αυτό το κάτι δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε .

Έτσι η επιστήμη παρά την κεντρική της θέση στην κατανόηση του φυσικού είναι μια
Ατελής διαδικασία περιορισμένης από τις εγγενείς αδυναμίες του ανθρώπινου νου.
Γ) την αμφισβήτηση της λογικής εγκυρότητας της επαγωγής στο έργο του David
Hume
Ο HUME δεν άργησε να αμφισβήτηση την λογική εγκυρότητας της επαγωγής .
3. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος Β’),
Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).΢ελ.122
4. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος Β’),
Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).΢ελ.122
5. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος Β’),
Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).΢ελ.125
ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

5

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

Για τον Ηume υπάρχει ένας υλικός κόσμος ανεξάρτητος από τα αισθητήρια μας και
σκοπός της επιστήμης δεν ήταν να διεισδύσει στην πραγματικότητα λόγω που δεν
υπήρχαν εμπειρικά μέσα , και γι’αυτό δεν είναι δυνατό να παρατηρήσουμε τις ιδέες
με την αντικειμενική δομή του κόσμου , βάση των παρατηρήσεων που σχετίζονται με
αυτές << η πραγματικότητα >> είναι η αντίληψη μας για την πραγματικότητα ,που
πραγματικότητα και αντίληψη είναι ταυτόσημες έννοιες.
Επίσης κατά τον Hume μέσα στο νου δεν υπάρχει το <<τρίγωνο >> ή ο άνθρωπος
αλλά π.χ μπροστά στα μάτια μας μπορεί να υπάρξει ένα συγκεκριμένο τρίγωνο και
ότι δεν είναι παρά μια ιδέα ενός πράγματος που χρησιμοποιείτε απλά να
παρουσιάσει την απειρία των συγκεκριμένων πραγμάτων που βρίσκονται στη λέξη
<<τρίγωνο>>.
Γι’ αυτό ένα εμπειρικό πράγμα π.χ είναι ένα αντικείμενο που υπάρχει μόνο για να
παρατηρηθεί και η συνολική του υπόσταση βρίσκεται μέσα στο νου του ανθρώπου ή
του θεού, εδώ βλέπουμε λοιπόν ότι (η θεωρία του Locke ) πίσω από τα πράγματα
υπάρχει μια <<πραγματική ουσία 6>> αίτια για το ότι Σα πράγματα εκδηλώνουν
αυτές τις παρατηρήσεις με ιδιότητες .
Ο Ηume δεν συμμερίζεται τον άκρατο ιδεαλισμό (την αναγωγή του υλικού
πράγματος σε πλέγμα υποκειμενικών αντιλήψεων ) διότι όταν δεν έχουμε εμπειρικά
στοιχεία με ένα πράγμα δεν έχουμε το δικαίωμα να συμπεράνουμε ότι αυτό δεν
υπάρχει εκτός εαν αναφέρουμε ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα γι’ αυτό .
Έτσι κατά τον Ηume υπάρχει μια ενδιάμεση θέση ,γι ‘αυτό στο μέλλον αυτό που θα
παρατηρηθεί θα είναι πλήρως ανεξερεύνητο ,απλά θα μπορούμε να εικάσουμε ότι η
δομή του πράγματος αυτού θα εξακολουθήσει να είναι ίδια μ’ αυτή που υπήρχε πριν.
Η γνώση μας σ’ αυτή την περίπτωση μπορεί να είναι μόνο μια επαγωγή γενίκευσης
που αφορά την εμπειρία του παρελθόντος την οποία χρησιμοποιούμε για να
βγάζουμε συμπεράσματα για το μέλλον.
Έτσι ο νους αναφέρεται μόνο στα περιεχόμενα του δηλαδή , ΢το εμπειρικό υλικό
που έχουν αποθέσει μέσα του οι αισθήσεις ,(π .χ δεν μπορούμε να αμφιβάλλουμε για
το αν θα δύσει ο ήλιος).

2Ο ΘΕΜΑ
Επαγωγή είναι η λειτουργία εκείνη του ανθρώπινου λογισμού ,κατά την οποία οι
προτάσεις ενός επιχειρήματος υποστηρίζουν το συμπέρασμα αλλά δεν το
κατοχυρώνουν .
6. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη
(Τόμος Β’), Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).΢ελ.128
ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

6

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

Με την αναλυτική παράδοση του λογικού θετικισμού /εμπειρισμού όμως είναι η
επιστημονική δραστηριότητα και ορίζεται ως θεωρητικός συλλογισμός με όρους
τυπικής λογικής ,μιας διεργασίας σκέψης που ξεκινά από τις προκείμενες ενός
επιχειρήματος και καταλήγει στο συμπέρασμα , έτσι οι επιστήμονες ανακαλύπτουν
υποθέσεις και με παραγωγικά επιχειρήματα τις δικαιολογούν .
΢ύμφωνα μ’ αυτά οι λογικοί επιστήμονες αντιμετωπίζουν προβλήματα του
επαγωγισμού όπως:
 Αν είναι δυνατή κάποια λογική θεωρία της επαγωγής ;
Αυτή θα ήταν δυνατή εάν τα επαγωγικά επιχειρήματα δεν συνιστούν λογικά έγκυρα
επιχειρήματα π. χ είναι δυνατό τα συμπεράσματα από ένα επαγωγικό επιχείρημα να
είναι ψευδή ,ενώ οι παρατηρήσεις να είναι αληθείς (όπως το παράδειγμα7 για ένα
μεγάλο αριθμό κορακιών έγιναν πολλές παρατηρήσεις κάτω από ποικίλες
παραστάσεις και το συμπέρασμα ότι σύμφωνα με τις παρατηρήσεις ήταν όλα μαύρα
κοράκια),οπότε είναι ένα νόμιμο επαγωγικό συμπέρασμα .Άρα οι θεωρίες να
αναπαριστούν με την γλώσσα της λογικής . Η λογική προϋπόθεση για να έχει μια
πρόταση νόημα είναι να μας υποδεικνύει εκείνο το συστατικό της εμπειρίας που θα
ήταν δυνατόν να την επαλήθευση ή να την διαψεύσει, αυτή είναι και η <<αρχή της
επαληθευσιμότητας>>.
 Αν η επιστημονική θεωρία είναι σε θέση να καλύψει το μέρος της
επιστημονικής γνώσης που δεν καλύπτεται από την παραγωγή.
΢το πλαίσιο του λογικού εμπειρισμού έχουν διατυπωθεί μεθοδολογίες που
στηρίζονται σε κριτήρια και κανόνες να μπορούν να επικυρώσουν τις επιστημονικές
θεωρίες. Έτσι η επικύρωση των θεωριών γίνεται επαγωγικά με βάση εμπειρικά
τεκμήρια . Γι’ αυτό για τους λογικούς εμπειριστές είναι πολύ σημαντικό8 το
υποθετικό –παραγωγικό .
Για να υπάρξει μια οποιαδήποτε τώρα παρατηρησιακή πρόβλεψη θα πρέπει να
υπάρχει όχι μόνο μια υπόθεση παραγωγής (π. χ άλλα και άλλες προκείμενες όπως
αρχικές συνθήκες που γίνετε ο έλεγχος αλλά και οι βοηθητικές υποθέσεις.
Άρα η επιστημονική θεωρία μπορεί να καλύψει μέρος της επιστημονικής γνώσης
που δεν καλύπτεται από τη παραγωγή.
7.

Chalmers, A.F. (2011), Τι είναι αυτό που το λέμε επιστήμη; Μια προσέγγιση της φύσης,
του καθεστώτος και των μεθόδων της επιστήμης, μετάφραση Γ. Υουρτούνης,
επιστημονική επιμέλεια Α. Μπαλτάς, Ηράκλειο: Παν/κές Εκδόσεις Κρήτης.
(έμφαση στα κεφάλαια 1-6).΢ελ. 20
8. Καλδής Β. (επιμέλεια) (2008), Κείμενα Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών,
Πάτρα: ΕΑΠ. (κεφάλαιο 2).΢ελ.124
ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

7

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

 Αν είναι δυνατό να στηριχθεί ορθολογικά η χρήση της επαγωγής, δεδομένης
της λογικής ακυρότητας.
΢ύμφωνα με το πρόβλημα που ερευνά όλες τις δυνατές λύσεις στήριξης της
επαγωγής εξετάζοντας τις απόπειρες παράκαμψης του προβλήματος ,αναλύοντας
και αξιολογώντας την υποτιθέμενη αρχή της κανονικότητας του φυσικού κόσμου,
καταγράφοντας και ταξινομώντας τα διάφορα είδη επαγωγικών συμπερασμάτων,
συστηματοποιεί ένα μέρος τους σε θεωρία με βάση την μαθηματική θεωρία των
πιθανοτήτων που εξακολουθούν να στηρίζονται μεθολογικά σ’ αυτή, πρόκειται δηλ.
για εμπειρικές γενικεύσεις με κατά προσέγγιση στη φυσική πραγματικότητα π. χ ένα
και ένα κάνουν δύο.

3Ο ΘΕΜΑ
Με την μεθοδολογική πρόταση του θετικισμού είδαμε ότι η θεωρία συνοψίζει
τα αποτελέσματα της παρατήρησης και ο βαθμός επαλήθευσης ή
επιβεβαίωσης είναι συνάρτηση του πλήθους των πειραματικών ευρημάτων
και συμφωνούν με τις προβλέψεις που προέρχονται απ’ αυτή.
Γι’ αυτό σαν αφετηρία μας έχουμε τις<< βασικές προτάσεις >> δηλ. Εκείνες
που καταγράφουν τα δεδομένα της παρατήρησης ανάλογα με το χρόνο και
τον τόπο ,που αυτό σημαίνει ότι τα πράγματα ερευνούνται χωρίς την
προϋπόθεση της αλήθειας καμιάς θεωρίας . Άλλο ένα επίσης στοιχείο είναι ότι
κάθε αφηρημένος << θεωρητικός όρος>> που χρησιμοποιείται για να δοθεί
στη θεωρία μια ολοκληρωμένη λογική μορφή πρέπει να είναι μετατρέψιμη με
όρους που πηγάζουν από την εμπειρία ,γιατί διαφορετικά θεωρείται στοιχείο
μεταφυσικό άνευ επιστημονικής υπόστασης.
Βάση αυτών των δεδομένων ,ο λογικός θετικισμός τις βλέπει σαν
κανονιστικές και ότι βάζουν το πλαίσιο της ερευνητικής δεοντολογίας.
Η επιστημονική γνώση όμως άλλαξε κατά τους νεώτερους αιώνες και τρία
βασικά στοιχεία βοήθησαν στην διαπίστωση αυτή.
 Η αδυναμία 9 του άτεγκου επαγωγισμού για να θεμελιώσει την
ορθολογικότητα των καθολικών φυσικών νόμων ,με άλλα λόγια την
αδυναμία να ανταποκριθεί στο αίτημα για την επαλήθευσιμότητα ,που έχει
σαν αποτέλεσμα ότι όσα θετικά τεκμήρια κι αν συλλέξουμε ,ποτέ δεν θα τα
συλλέξουμε όλα ,οπότε η αλήθεια της επιστήμης είναι μάλλον ανορθολογική.
9. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος Β’),
Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).΢ελ.174

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

8

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

 Η δραστική υποβάθμιση του καθαρά θεωρητικού τμήματος κάθε
ολοκληρωμένης φυσικής θεωρίας είναι δυνατόν να συσχετιστούν με τα ήδη
υπάρχων αισθητηριακά δεδομένα, έτσι η ιδέα ότι μια πρόταση έχει νόημα
μόνο όταν αναφέρεται έμμεσα ή άμεσα παρατηρούμενη φυσική δομή , αυτό
είχε σαν αποτέλεσμα να γίνει ανεπιθύμητη από τη μεριά του θετικισμού.
 Με την κατανόηση της αντικειμενικότητας και της απροκαταληψίας στην
πειραματική έρευνα είναι ότι << η φύση μιλάει μόνη της>> και το μόνο που
θα πρέπει να κάνει ο ερευνητής είναι να ακούσει τα μηνύματα της ,ή να την
αφήσει να πει την ιστορία της .΢ύμφωνα όμως μ’ αυτά δεν είναι δυνατόν η
εμπειρική έρευνα να αρχίσει χωρίς κάποια υπόθεση εργασίας , γιατί η έρευνα
δεν είναι παθητική αφομοίωση και καταγραφή σωμάτων που μας στέλνει από
μόνη της η φύση , αλλά είναι η κατασκευή μιας πλειάδας θεωρητικών
σχημάτων που εξηγούν τη σύσταση δομής τους .
Έτσι για να παρατηρήσουμε απαραίτητη είναι η χρήση της γλώσσας που μ’ αυτή
αναφερόμαστε σε έννοιες π. χ καρέκλα .
Οι έννοιες της θεωρητικής φυσικής λοιπόν είναι αναγκαίο να συσχετισθούν με τις
αισθητηριακές εντυπώσεις.
Σις αρχές του 20ου αιώνα ο Karl Popper κάνει όμως την 1η διαπίστωση ότι το
πρόβλημα της επαγωγής όπως το είχε ορίσει ο ΗUME είναι άλυτο, και ότι η λύση του
προβλήματος της επαγωγής είναι ψυχολογική και έρχεται σε αντίθεση με την
επιστήμη .
Γι’ αυτό κάθε εμπειρικό υλικό δεν περιορίζει ,αλλά υποπροσδιορίζει ,την θεωρητική
φαντασία . Κάτι τέτοιο έρχεται σε αντίθεση με το πρόγραμμα των θετικιστών ,ενώ
αντίθετα τα υποστηρίζει ο Karl Popper, π. χ η θετικιστική αντίληψη για την
επιστήμη είναι εγκλωβισμένη μέσα στο υποκείμενο της γνώσης κα τον τρόπο που ο
κόσμος παρουσιάζεται σ’ αυτό και δεν μιλάει για την αντικειμενική δομή των
πραγμάτων που βρίσκεται πίσω από τα φαινόμενα που καταγράφουν οι αισθήσεις.
Επίσης ο Karl Popper δηλώνει ότι εάν κανείς ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την
εμπειρική επικύρωση μιας θεωρίας ,τότε δεν υπάρχει θεωρία που να μην
επικυρώνεται .
Εάν όμως υπάρχει αδυναμία για την διακρίβωση της αλήθειας των υποθέσεων και
των θεωριών μας τότε δεν έχουμε τον τρόπο να εξακριβώσουμε ποιά από τις
αντίπαλες υποθέσεις είναι ψευδή.
Πολλές ήταν ωστόσο οι θεωρίες που συνέβαλαν στην πρόοδο της φυσικής μας
γνώσης που διαψεύστηκαν μέσα στην πορεία της επιστημονικής έρευνας, γι’ αυτό η
ορθολογικότητα μιας θεωρίας δεν εξαρτάται με κανένα τρόπο από την αλήθεια την
οποία έτσι κι αλλιώς δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τη στιγμή που προτείνεται .

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

9

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

Έτσι με τη θεωρία της διαψευσιμότητας που 1ο ρόλο έχει το ψεύδος και φαίνεται
σαν καταλύτη στην διαδικασία παραγωγής της επιστημονικής γνώσης , οι
επιστήμονες δεν πρέπει με κανένα τρόπο να φοβούνται ούτε να εμποδίζουν την
παραγωγή θεωριών έστω και να αποδειχθούν ψευδείς, γιατί μόνο έτσι θα
κυριαρχήσει η επιστημονική πρακτική.
Με αποτέλεσμα ο στόχος της επιστημονικής έρευνας δεν θα είναι με κανένα τρόπο η
επιβεβαίωση της αλήθειας όπως την βλέπουμε σήμερα ,αλλά η νέα πιο ενδιαφέρουσα
αλήθεια που θα ακυρώνει αυτό που μετράει για αλήθεια κατά το παρόν.

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

10

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

Επίλογος
Με τον θετικισμό σαν κυρίαρχη ιδεολογία και κυρίως ως φιλοσοφία της επιστήμης
που κατάγεται από τις θεωρήσεις του Νεύτωνα ,του Locke και του Hume .Θεωρεί το
η επιστήμη η μόνη έγκυρη διαδικασία για την παραγωγή γνώσης.
Ο λογικός θετικισμός στις αρχές του 20ου αιώνα είναι πιο τεχνικά ολοκληρωμένη με
βάση την ιδέα της επαληθευσιμότητας των προτάσεων που απορρίπτεται όλη η
παραδοσιακή φιλοσοφία.
Εξαιτίας όμως των δυσκολιών της θεωρίας αυτής άνοιξε ο δρόμος για μη
θετικιστικές αναγνώσεις της θεωρητικής προόδου στην επιστήμη.

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

11

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΥΙΑ
9. Βαλλιάνος Π. (2008), Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος
Β’), Πάτρα: ΕΑΠ. (ιδιαίτερη προσοχή στα κεφάλαια 4, 5, 7 & 8).
10. Καλδής Β. (επιμέλεια) (2008), Κείμενα Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών,
Πάτρα: ΕΑΠ. (κεφάλαιο 2).

11. Chalmers, A.F. (2011), Τι είναι αυτό που το λέμε επιστήμη; Μια προσέγγιση της φύσης,
του καθεστώτος και των μεθόδων της επιστήμης, μετάφραση Γ. Υουρτούνης,
επιστημονική επιμέλεια Α. Μπαλτάς, Ηράκλειο: Παν/κές Εκδόσεις Κρήτης.
(έμφαση στα κεφάλαια 1-6).

ΣΡΟΤΛΗ ΜΑΡΙΑ

12

΢ΠΟΤΔΕ΢ ΢ΣΟΝ ΕΤΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟ

΢ΦΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑ΢ΙΑ΢
ΠΡΟΛΟΓΟ΢
1Ο ΘΕΜΑ
Α.Η ΘΕΜΕΛΙΨ΢Η ΣΨΝ ΓΕΝΙΚΕΤ΢ΕΨΝ ΢ΣΟ ΕΡΓΟ ΣΟΤ ΝΕΤΣΨΝΑ
Β. Η ΘΕΜΕΛΙΨ΢Η ΣΨΝ ΓΕΝΙΚΕΤ΢ΕΨΝ ΢ΣΟ ΕΡΓΟ ΣΟΤ LOCKE
G. THN AMΥΙ΢ΒΗΣΗ΢Η ΣΗ΢ ΛΟΓΙΚΗ΢ ΕΓΚΤΡΟΣΗΣΑ΢ ΣΗ΢ ΕΠΑΓΨΓΗ΢
΢ΣΟ ΕΡΓΟ ΣΟΤ David Hume

2Ο ΘΕΜΑ
ΣΑ ΚΤΡΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΣΑ ΣΟΤ <<ΕΠΑΓΨΓΙ΢ΜΟΤ >>,ΚΑΙ Η ΕΞΕΣΑ΢Η
ΕΠΙΛΤ΢Η΢ ΣΟΤ΢ ΑΠΟ ΣΟΝ ΛΟΓΙΚΟ ΘΕΣΙΚΙ΢ΜΟ.

3Ο ΘΕΜΑ
ΟΙ ΔΤ΢ΚΟΛΙΕ΢ ΣΗ΢ ΘΕΣΙΚΙ΢ΣΙΚΗ΢ ΑΝΣΙΛΗΧΗ΢ ΚΑΙ Η
ΔΙΑΣΤΠΨ΢Η ΣΗ΢ ΑΡΦΗ΢ ΣΗ΢ ΔΙΑΧΕΤ΢ΙΜΟΣΗΣΑ΢
Επίλογος
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΥΙΑ
΢ΦΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑ΢ΙΑ΢

13