You are on page 1of 45

1

TRNOVI
Trnovi su puna ili uplja cilindrina
metalna tela bez navojnice.
Ugrauju se u prethodno izbiene
rupe koje su za 0,2 do 0,5 mm
manje od prenika trna
min
d = 8mm,
max
d = 24mm
Statika veza treba da ima min. 4 trna

d
l
2
Empirijsski obrasci za odreivanje nosivosti
trnova.

( Posebo za bono, a posebno za srednje drvo)

d a N
d d
o =
ili:
2
d k N
d
=
gde je:

N
d
- Nosivost trna za srednje
odnosno bono drvo (N)
a - Debljina drveta ( srednje ili
zbir bonih ) (cm)
d - Prenik trna (cm)
k i
d
o
- empirijski koeficijenti
iz tablice
3
4
>3d >3d >3d
>

5
d
>
3
d
>

6
d
>

3
d
>3d >3d >3d
>

3
d
>

5
d
>

3
d
5
b
1 1 b b
Z
3
d
3
d
3
d
3
d
6d 6d
Z
nx5d nx5d
h
h
6d 6d
nx5d nx5d 6d
Z
6d 6d
b
6d
3
d
3
d
3
d
Z
b b
h
1


RASPORED TRNOVA
6
nx5d nx5d
Z Z
b
3
d
3
d
3
d
b
h
2
d
3
d
2
d
2d 2d
TRNOVI I ELINE PODVEZICE
7
EKSERI

Glatki iani elementi sa spljotenom glavom uraeni
prema JUS-u M B4. 021

Prenik ekesera oznaava se sa d u mm/10

Duina eksera oznaava se sa L u mm

Izrauju se od Tomasovog elika

vrstoa na kidanje iznosi 600-850 N/mm
2

Granica razvlaenja iznosi oko 95% od vtstoe na
zatezanja


8
Ekseri se zabijaju u drvo tako
to se vlakna drveta razmiu u stranu.

Predhodno buenje rupa primenjuje se
kod debljih eksera
( 4.2 mm) i kod potpuno suvog
i tvrdog drveta. ( )
na celoj dubini zabijanja

Ekseri se zabijaju runo ili mainskim putem

Za svaku vezu izvedenu ekserima potrebno
je opredeliti:
najpovoljniju debljinu eksera,
optimalnu dubinu zabijanja,
najpovoljniji raspored eksera,

>
d d 85 . 0
1
=
9
Spoj sa ekserima smatra se nosivim ako je izveden sa
najmanje 4 eksera u svim spojnim ravnima.

Izuzetno se u
- spojevima oplata za rogove
- spojevima rogova
mogu koristiti samo 2 eksera

Ako ekserima spajamo dva obla elementa onda se takav
spoj ne smatra nosivim
10
Vrste eksera:

a. ekser sa uputenom glavom( najee u primeni)
b. ekser sa ravnom glavom
c. ekser sa ispupenom polukrunom glavom
11
Debljina eksera

Bira se i usvaja prema debljini najtanjeg elementa
u vezi
Ispitivanja su pokazala da je najpovoljniji odnos:
izmeu debljine najtanjeg elementa ..........a
i debljine ekesera d ( da se izbegne cepanje drveta)
10 8
a
do
a
d =
Vitkost eksera data je odnosom
5 . 11 6 s s =
d
a
12
Debljina najtanjeg elementa u spoju zavisi od debljine
eksera d : ( zbog opasnosti od cepanja):

Kod spajanja meke grae:

Kod kovanih nosaa ( rebra od ukrtenih dasaka) irina daske
10 do 14 cm


Kod spajanja furnirskih ploa:
| | ( ) cm d d cm a 4 . 2 8 3 > + =
| | ( ) cm d d cm a 8 . 1 8 3
3
2
> + =
| | ( ) cm d d cm a 0 . 1 8 3 5 . 0 > + =
13
Kovani nosa
14
Doputa se upotreba tankog lima u spojevima ekserima:
Za debljinu lima i ako je lim pocinkovan
ne trebaju posebni dokazi.
Za debljinu lima mora se nosivost veze
dokazati opitom
Veze ekserima mogu biti:
jednosene,
dvosene,
viesene.
mm t 2 >
mm t 2
15
s
<
Dvosecan
s
s
Jednosecan
<
Trosecan
<
s
Veze ekserima prema senosti:
s - je dubina zabijanja eksera u zadnjem drvetu koje se spaja

Dubina zabijanja iznosi:
za punu nosivost jednosene veze:

za punu nosivost viesene veze :
d s 12 =
d s 8 =
16
Kod spojeva sa tankim limom
dubina zabijanja eksera u zadnje drvo iznosi

mm t 2 >
d s 15 >
17
Nosivost jednosenog eksera
za meku grau i osnovno optereenje:

Nosivost viesene veze :

Nosivost eksera ne zavisi od odnosa
pravca sile prema prevcima vlakana.

Ekseri koji se zabijaju u element paralelno vlaknima
smatraju se nenosivim

Raunska nosivost buenih eksera i eksera u kombinaciji
sa tankim limom moe se uveati za 25% u odnosu na
osnovnu nosivost
| |
| | cm d
N
d
d
N
=
+
=
1
5000
2
1
1
N n N
n
=
1 , 1
25 . 1 N N
l
=
18
Nosivost eksera u tvrdom drvetu koji se uvek
ugrauju u predhodno buene rupe rauna se sa 50%
veom nosivou

Nosivost N
1
treba linearno smanjiti u sluaju ako je:
za jednosenu vezu odnosno
za dvosenu vezu
s tim da se smatra da ekser ne nosi u
zadnjoj spojnoj ravni ako je:
- kod jednosene veze
- kod dvosene veze
1 , 1
50 . 1 N N
td
=
d s 12
d s 8
d s 6
d s 4
19
Nosivost veze u kojoj ima vie od 10 eksera
u jednom redu mora se umanjiti za 10%

Nosivost veze u kojoj ima vie od 20 eksera
u jednom redu mora se umanjiti za 20%

Kod spajanja rezane grae ( daske, talpe) za oblo drvo
treba raunati sa 33% od osnovne nosivosti:


Kod grae sa vlagom veom od doputene nosivost eksera
rauna se sa koeeficijentom k = 0.65

Ekseri koji nisu zatieni od korozije ( pocinkovani)
ne smeju se raunati kao nosivi ako su ugraeni
u trajne objekte
1 . 1
33 . 0 N N
ob
=
20
Mogue greke pri projektovanju i i izradi veza sa ekserima:

Nepravilan raspored eksera i njihovo nemarno zabijanje,

Nedovoljna duina eksera,

Upotreba eksera koji ne odgovaraju projektu,

Upotreba nekvalitetne grae

21
Minimalni razmaci eksera ( kod dvostranih spojeva)
(ekseri su jednoseni, dubina zabijanja (s)
iza ravni koja definie senost eksera iznosi ) d s 12 >
Raspored eksera zavisi uglavnom od debljine
srednjeg drveta
Ekseri sa zabijaju sa obe strane
Debljina srednjeg drveta je
Rastojanje eksera u pravcu sile 10d ( 12d )
d s a
s
8 + >
22
Ako je debljina srednjeg drveta ( )
onda se ekseri postavljaju u naizmeninim redovima
tako da najmanje rastojanje u pravcu sile iznosi 10d (12 d)
s a
s
s
d s 12 >
23
Ako je debljina srednjeg drveta
onda se ekseri postavljaju u naizmeninim
redovima tako da najmanje rastojanje u pravcu sile
iznosi 5d ( u srednjem drvetu)

( ) d s a s
s
8 + s
24
JUS M.B4.021
25
26


Prenik
eksera d


Nosivost
jednosenog
eksera N
1

Otpor na
izvalaenje
w

Duine eksera
l
mm/10 N N/cm mm
20 150 20 25 30 35 40 45
22 200 25 30 35 40 45 50 55
25 250 30 40 45 50 55 60
28 300 35 50 55 60 65 70 75 80
31 350 40 50 55 60 65 70 75 80 90
34 450 45 55 60 65 70 80 90
38 550 50 60 65 70 80 90 100
42 650 55 70 80 90 100 110 120
46 750 60 90 100 110 120 130
50 850 65 90 110 120 130 140 150
55 1000 70 90 110 120 130 140 150
60 1150 80 120 140 160 180
65 1300 85 140 160 180
70 1450 90 140 160 180 200 210
75 1600 100 160 180 200 220 230
80 1750 110 230 260
90 2100 110 250 310
Nosivost dvosenog eksera N
2
= 2 N
1


Nosivost i duine eksera
27
>
5
d
>
5
d
>
5
d
>
5
d
LINIJA EKSERA-REDOVI EKSERA
B
R
O
J

R
E
D
O
V
A
>20d >20d
>10d >10d >10d >10d
>15d >10d [12d ]
PUNI
REDOVI
>15d
28
Povijanje vrhova eksera nije preporuivo
posebno kod tankih veza iz razloga to
oteuje povrinu drveta,
smanjuje vrstou drveta,
ne daje posebno poveanu nosivost.
29
Na irinu jedne daske ekseri se
mogu rasporediti prema slikama:
Najee se koriste puni redovi
30
Veze pod uglom:
Kod konstruisanja veza pod uglom posebno treba obratiti
panju na rastojanje eksera od optereenih ivica
31
Potreban broj eksera ( n
0
) za za vezu dijagonale D
za pojasni tap b
1
/h odnosno broj eksera n za vezu
jedne daske iznosi:
1
2 N
D
n=
N
1
- je nosivost jednosenog eksera
Mogu broj eksera S u jednom redu iznosi:
1
sin
1
5
6
10
+
|
|
.
|

\
|
=
o d
h
S
Broj S se zaokruuje na prvi
manji ceo broj
Broj redova eksera:
S
n
R =
Broj R se zaokruuje na prvi
vei ceo broj
Potrebna irina dijagonale za smetaj odg. redova eksera:
( ) d R b cm 5 1 20 + > >
32
Ako je kraj dijagonale ravan sa donjom ivicom pojasnog tapa
5 . 0
sin
1
10
7
10

|
|
.
|

\
|
=
o d
h
S
za eksere
10
42
mm
E<
odnosno:
25 . 0
sin
1
6
5
12

|
|
.
|

\
|
=
o d
h
S za eksere
10
42
mm
E>
33
PRITISNUTA DIJAGONALA
Za vezu pritisnute dijagonale vai
1
sin
1
5
6
10
+
|
|
.
|

\
|
=
o d
h
S
34
Odreivanje preseka dijagonale kada
se zna samo veliina sile D
a d A
br
5 =
bruto povrina
a d A
n
4 =
neto povrina
8 . 0
n
br
A
A =

d II t
n potr
D
A
,
o
=

d II t
br potr
D
A
,
8 . 0 o
=
Povrina jedne daske
2
1
A
A
potr
=
Za usvojenu debljinu daske a;
cm
a
A
b 20
1
s =
35
36
Primer nastavka zategnutog tapa ekserima
Poznata je sila zatezanja Z i kvalitet drveta
d II t ,
o
Dimenzionisanje:
- osnovni presek:
d tII
potr
Z
A
,
8 . 0 o
=
usvaja se pravougaoni
presek sa izraenom visinom
- podvezice
d tII
p
Z
A
,
8 . 0
5 . 1
o
=
Sila u podvezicama se uveava za 50% zbog
ekscentrinog unoenja sile, rasuivanja veze, vlage i sl.
b/h
a/h
1
37
Popreni presek podvezica bira
se tako da visina h
1
bude vea
od visine h za 2 do 3 cm tako da
se dobije manja debljina a
(primena tanjih eksera)

Za usvojeno a bira se E, d/l, i N
1

Za usvojenu dubinu zabijanja i
i debljinu podvezica odreuje se potr.
duina eksera l
( voditi rauna kako se ekseri mogu
zabijati zavisno od debljine srednjeg
drveta)
Potreban broj eksera s jedne strane veze
1
5 . 0
N
Z
n =
38
Broj redi eksera
1
5
=
d
h
r
(zaokruiti na manji ceo broj)
Broj eksera u redu
R
n
S =
Kontrola napona:
- srednje drvo: h b A
br
. =
)
2 . .
-
= A b d R A
*) kada se ekseri mimoilaze u srednjem
drvetu odbijaju se rupe po celoj
irini preseka

A A A
br n
A =
- podvezice:
d tII
n
tII
A
Z
,
o o s =
( ) d R h a A A A
br n
= A =
1
2
d tII
n
tII
A
Z
,
5 . 1 o o s =
39
40
41
42
43
44
45