รายวิชาสุ ขภาพสั ตว์ และการป้ องกันโรคสั ตว์

ยาทีใ่ ช้ ในสั ตว์

โดย
น.สพ.จิรวัฒน์ พัฒนพงศ์

Phamacology
• Phamacology is a science that deal with
the origin,nature,chemistry,effect,and
use of drug คือศาสตร์ ที่อธิบายถึงที่มา คุณสมบัติทางกายภาพ
คุณสมบัติทางเคมี ผลต่อร่างกาย และการใช้ ยาที่ถกู ต้ อง

Definition”Drug”
• Drug is any chemicals compound that may
be used on or administered to human or
animals as aid in diagnosis ,treatment,or
prevention of disease other abnormal
condition for the relief pain suffering or to
control or improve any physiology or
pathologic condition

Basic terminology
I. All drugs have a generic name: neomycin=
Biosol,Tritop,Panalog,Tresaderm
II. All drugs have specific animals species : extra-label
usage=used species not listed on the label
III. Drug are manufactured in many form
:Capsule,tablet,solution,suspensions,ointment,semisolid

IV. Drug that have potential to be additive=controlled
drug
V. Drug withdrawal time are importance in food animals

รู ปแบบยา (Dosage form)
 ยาฉีด (Injection)
 ยาผงละลายน ้า

(Water solution)

 ยาให้ ทางปาก (Oral Solution)
 ยาผสมอาหาร

(Medicated premix)

รูปแบบยา (Dosage form) • อาหารสัตว์ ผสมยา (Medicated Feed) • เภสัชเคมีภณ ั ฑ์ (Raw material) • ยาใช้ เฉพาะที่ (Topical use) – ยาสอดเต้ านม (Intamammary) .

การเดินทางของยา กระเพาะอาหาร ไต ต ับ ลาไส ้ .

07 ั องค์การเภสชกรรม ผู้ผลิตยา เลขทีผ่ ลิต วันทีผ่ ลิต ิ้ อายุ 11.No. 1A 195/34 Lot No. 63017 Mfg.10 ยาสน บรรจุ 100 เม็ด ราคา 50 บาท ขนาดบรรจุ ราคา .ฉลากยาบนภาชนะบรรจุ ตัวยาสาคัญ ความแรง ขนาดยา Paracetamol 500 mg ตาเตือน ขนาดยา 1-2 เม็ด ทุก 4-6 ชว่ ั โมง พาราเซตามอล 500 มิลลิกร ัม คาเตือน ห้ามร ับประทานติดต่อก ันเกิน 5 ว ัน ยาแก้ปวด ลดไข้ เลขทะเบียนยา Reg.Date 11.05.05.

การใช้ ยาฉีด 1. ทุกครัง้ ที่หยิบขวดยาต้ องดูช่ ือยา และความเข้ มข้ น 2. มองทุกขณะที่ดดู ยาในSyringe 3. ตรวจเช็คอีกครัง้ 3ก่ อนที่จะเก็บยาใส่ กลับเข้ าตู้ .

• • • • Microgram : 10-6 g Nanogram : 10-9 g Picogram : 10-12g Femtogram : 10-15 g µg/g : ppm ng/g : ppb pg/g : ppt fg/g : ppq 1 ppt = 1 ng/kg = 1 pg/g 1 ppb = 1 µg/kg = 1 ng/g part per million part per billion part per trillion part per quadrillion . ppb.Units ppm. ppt ….

Epinephrine High Alert Drug .

Epinephrine คืออะไร High Alert Drug • เป็ นยากระตุ ้นหัวใจ • เพิม ่ อัตราการเต ้นของหัวใจ • เพิม ่ ความแรงในการบีบตัวของกล ้ามเนื้อหัวใจ สง่ เลือดไปเลีย ้ งสมองดีขน ึ้ (β1) • ท า ใ ห เ้ กิ ด ห ล อ ด เ ลื อ ด ส่ ว น ป ล า ย ห ด ตั ว (peripheral vasoconstriction) (α1) ่ ลอดเลือด • ทาให ้มีการเพิม ่ ปริมาณเลือดเข ้าสูห หัวใจและสมอง • ก ร ณี แ พ ้/ห ล อ ด ล ม ตี บ ย า ไ ป ช ่ ว ย ข ย า ย หลอดลม (β2) .

Epinephrine ออกฤทธิเ์ วลา • หากให ้แบบ IV • Onset (เวลาเริม ่ ออกฤทธิ)์ = ทันที • Peak (เวลาออกฤทธิส ์ งู สุด) = 2-5 นาที • Duration (ระยะเวลาทีย ่ าออกฤทธิ)์ = 5-10 นาที High Alert Drug .

ความคงตัว High Alert Drug ี ะเริม • สจ ่ เข ้มอย่างชา้ ๆ เมือ ่ โดนแสงและอากาศ ิ กันแสง • ควรเก็บยาในภาชนะมิดชด • ยาฉีดควรเก็บที่ T ห ้อง • ขณะเตรียมอาจมีอากาศเข ้าไปใน syringe ทา ี มพู ให ้ยาเกิด oxidation ได ้ แรก ๆ จะเริม ่ เป็ นสช ี ้ าตาล ต่อมากลายเป็ นสน ้ • ห ้ามใช ยานี ้ ห ากส ีเ ปลี่ย นเป็ นส ีช มพู น้ า ตาล (หรือเข ้มกว่าเหลืองจาง ๆ) หรือตกตะกอน • ยาถูก ท าลายเมื่อ ผสมกับ alkalies เช ่น Sodium Bicarb .

กล ้ามเนือ ้ หัวใจไม่ทางาน. มีการผลิต lactate เพิม ่ ขึน ้ ทัง้ ในขณะทา-หลังทา CPR .ี Epinephrine ข ้อเสย • ี (อัตราเต ้น-แรงบีบตัวเพิม ข ้อเสย ่ ) –เพิม ่ ปริมาณความต ้องการใช ้ O2 ้ งงานในกล ้ามเนือ –เพิม ่ การใชพลั ้ หัวใจ High Alert Drug •ทาให ้หัวใจเต ้นเร็วผิดจังหวะ.

ื่ Epinephrine เรียนรู ้ชอ High Alert Drug • Outside US : Adrenaline • US/INN : Epinephrine • เหตุผล US ไม่ใช ้ Adrenaline เพราะไม่อยาก ื่ ทีเ่ หมือนชอ ื่ การค ้า Adrenalin® (ไม่ม ี – ใชช้ อ e) ของ บริษัทParke-Davis & Co. ออกฤทธิท ์ ี่ Adrenergics receptors/Adrenoceptors . • British Approved Name (BAN) : Adrenaline • สารทีอ ่ อกฤทธิค ์ ล ้าย Epinephrine = Adrenergics.

000 ml =1:1.เรียนรู ้ความเข ้มข ้น =1 mg/ml =1.000 (g/ml) =1g/L High Alert Drug =ในสารละลาย 1L มีตัวยา 1g =ในสารละลาย 1ml มีตัวยา 1mg .000 mg/1.000 ml =1 g/1.

ทา 1:พัน เป็ น 1:หมืน ่ m1v1 = m2v2 • 1:1000(g/ml)x1 ml=1:10000(g/ml)x V2 • 0.001(g/ml)x1(ml) 0.001(g/ml)x1(ml)=0.0001(g/ml) High Alert Drug • V2= 10 ml • ดูดยา 1:พัน มา 1 Amp (=1ml) เจือจางด ้วยสารน้ า ให ้ได ้ปริมาตรรวม 10 ml (เติมสารเจือจางอีก 9 ml) จะได ้ยา 1:หมืน ่ .0001(g/ml)x V2 • V2= 0.

1mg/ml) High Alert = Epinephrine Drug = สารน้ าสาหรับเจือจาง ั ว์ Doseปกติในสต เล็ก = 0.03 mg/kg จาก 1:10000 =0.ทา 1:พัน เป็ น 1:หมืน ่ ใน Syringe 10 cc นี้ มียา 1 cc/ สารละลาย ทัง้ หมด 10 cc (=1mg/10ml) ี ข ี อง ดังนัน ้ 1 ซซ สารละลายหลัง เจือจาง จะมีตวั ยา 0.1-0.01-0.1 mg (=0.3 ml/kg .

D10W. DEXTRAN 70 in NS • ห ้ามผสมกับ SODIUM BICARBONATE 5% w/v หรือ Other alkaline solutions. High Alert Drug . D5W.สารน้ าสาหรับเจือจาง • NS.

p650 .1mg/ml ใชกั้ บ IV High Alert Drug Pediatric Dosage Handbook.Med. 2008-2009. 15th edition.000 • มักสบ • Epinephrine 1:1000 = 1mg/ml สว่ น ใหญ่ใชกั้ บ IM • Epinephrine 1:10.000 = 0. Error สว่ นใหญ่คอ ื ความเข ้มข ้น ั สน 1:1000 กับ 1:10.

Med.000 High Alert Drug ั กรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย) การบริหารยาเพือ ่ ความปลอดภัยของผู ้ป่ วย สมาคมเภสช .000 • พยาบาลเข ้าใจผิดฉีด 3ml ของ Epinephrine 1:1. Error ทีเ่ คยมีอบ ุ ัตก ิ ารณ์เกิดขึน ้ • แพทย์ order 3 ml จาก Epinephrine 1:10.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

หยุดเรียก“ยาปฏิชีวนะ”ว่ า “ยาแก้อกั เสบ” การอักเสบ การอักเสบแบบติดเชือ้ ื้ ติดเชอ แบคทีเรีย ยาปฏิชว ี นะ ติดเชือ้ ไวรั ส ไมใช ่ ้ยา ปฏิชว ี นะ การอักเสบแบบไม่ ตดิ เชือ้ เช่น กลามเนื ้ออักเสบ ้ ภูมแ ิ พ้ โรค SLE • ยาสเตียรอยด ์ (Steriods) • ยาแกอั ้ กเสบทีไ่ มใช ่ ่ส เตียรอยด ์ (NSAIDs) .

Extra label use • การใช้ ยานอกเหนือจากที่ระบุในฉลาก หมายถึง (1) นายาสาหรับมนุษย์มาใช้ รักษาสัตว์ (2) นายาไปใช้ ในสัตว์ตา่ งชนิด (Species) นอกเหนือจากที่ระบุไว้ (3) ใช้ ยาในขนาด (dose) แตกต่างจากที่ระบุไว้ .

World Health Organization • รายงานความเชื่อมโยง ใช้ Fluoroquinolones ในการเลีย้ งสัตว์ การดือ้ ยา ในมนุษย์ เพิ่มขึน้ ( Salmonella และ Campylobacter) • แนะนาว่ าไม่ ควรใช้ Fluoroquinolones เป็ น Growth promoter • ควรยกเลิกการใช้ Antimicrobial drugs เป็ น Growth promoter ในกรณี ที่ใช้ เป็ นยารั กษาโรค หรื อ ก่ อให้ เกิดการดือ้ ยาข้ ามใน มนุษย์ .

หลักการผลิตและปรุงยา Dispensing Principles .

ประโยชน์ ของยาขึน้ กับปัจจัยต่ อไปนี้ • ๑. ยานัน้ หรื อตัวยานัน้ มีสรรพคุณดี สามารถจะนามารักษาโรคได้ • ๒. withdrawal time . ยานัน้ ยังไม่ หมดอายุ ยาบางอย่ างต้ องบอกวันหมดอายุหรื อสิน้ อายุ (Expiration Date) เช่ น Exp. ยานัน้ มีการใช้ ท่ ดี ีและถูกต้ อง route. ยานัน้ มีการเก็บรั กษาดีเช่ นเก็บอยู่ในภาชนะที่เหมาะสม (ขวดสีชา ป้องกันแสง) เก็บไว้ ในที่เหมาะสมเช่ นยาบางอย่ างต้ องเก็บไว้ ในตู้เย็น ไม่ ให้ ถูกความร้ อน ไม่ ถูกอากาศ หรื อความชืน้ • ๔. ยานัน้ มีการผลิตที่ดี เช่ น ขัน้ ตอนการผลิตดี ส่ วนผสมหรื อสูตรดี • ๓. Date Jan. dose. 2003 • ๕.

ปิ ดฝาขวดยาหรื อภาชนะ ไม่ สนิท) . ก่ อนออกสู่ ตลาด • ๒.หลักการผลิตยา • ๑. ยามีความคงทน (Stability) เช่ นยาจะต้ องคงสภาพ คง สรรพคุณอยู่จนกว่ าจะถึงวันหมดอายุของยา ยาอาจเสื่อมคุณภาพ ก่ อนถึงวันหมดอายุของยาก็ได้ (เก็บไว้ ไม่ ดี. ประสิทธิภาพของยา (Efficiency) • ๓. ความปลอดภัยของยา (Safety) ความสะอาดในการผลิต อุปกรณ์ สถานที่ ห้ องผลิตยาฉีด ความสะอาดของพนักงาน(ร่ างกาย เสือ้ ผ้ า) วัตถุดบิ บริสุทธิ์และมีคุณภาพตรงตามที่กาหนดไว้ ทดสอบ คุณภาพและความปลอดภัย Pyrogen Test etc.

ขั้นตอนการผลิตยา • ๑. ขัน้ ตอนก่ อนผลิต มี quality control เช่ นมีการ ตรวจสอบ raw material ต่ าง ๆ ที่จะนามาใช้ ในการผลิตยา • ๒. ขัน้ ตอนหลังผลิต ทดสอบก่ อนบรรจุ • ๔. ขัน้ ตอนนายาที่ผลิตออกสู่ตลาด ยาแต่ ละรุ่ นที่ผลิตออกมานัน้ เขาจะต้ องเก็บไว้ ส่วนหนึ่งไว้ เป็ นตัวแทน (reference) (๕ปี ) . ขัน้ ตอนขณะผลิต มีการสุ่มตัวอย่ าง (sampling) ยาที่ กาลังผลิตยังไม่ เสร็จอยู่นัน้ ไปทดสอบคุณภาพเป็ นระยะ ๆ • ๓.

corrective and vehicle) ตามสูตรหรื อตารั บที่กาหนดไว้ หรื อ ที่สร้ างขึน้ มา • ๒. นาตัวยาทัง้ หมดมาผสมกัน อาจพร้ อมกัน หรื อทีละอย่ าง ๆ • ๓. adjuvant. นามาเข้ าเครื่องอัดเม็ดขนาดใหญ่ เรี ยกว่ า slug • ๕. เมื่อผสมเข้ ากันดีแล้ วจึงนาไปอบให้ แห้ ง • ๔. นาตัวยาและส่ วนผสมต่ าง ๆ (basis.การผลิตยาเม็ด • กรรมวิธีการผลิตยาเม็ด(วิธีหนึ่ง) พอสรุ ปได้ ดังนี ้ • ๑. นา slug มาโม่ แล้ วร่ อนผ่ านตะแกรง (sieve) จะได้ granule .

นา granule ที่ได้ ไปอบให้ แห้ งพอสมควร • ๗.การผลิตยาเม็ด (ต่ อ) • ๖. เมื่อตอกเม็ดและทดสอบผ่ านแล้ ว (plain tablet) ยาที่ จาเป็ นจะต้ องเคลือบ ก็นาไปเคลือบ เสร็จแล้ วนามาทดสอบต่ าง ๆ อีกครัง้ ก่ อนส่ งออกสู่ท้องตลาด .๐๐๐ เม็ดที่ผลิตได้ ) เช่ น ทดสอบ นา้ หนักเม็ดยา การกระจายตัว ส่ วนประกอบในเม็ด ยา • ๘. นาเข้ าเครื่องตอกเม็ดยา ขณะตอกเม็ดนีใ้ ห้ ส่ ุมตัวอย่ างมา ทดสอบเป็ นระยะ ๆ ( ๑๐-๒๐ เม็ดทุก ๆ ๑๐๐.

เสือ้ ผ้ า. • เมื่อผลิตเสร็จแล้ วจะต้ องนายามาทดสอบทางชีววิทยา (Biological Test) ก่ อน เรี ยบร้ อยแล้ วจึงจะปล่ อยออกสู่ท้องตลาดได้ .positive pressure. light) …agar plate(petridish)… 2 colony / plate…พนักงานที่เข้ าไป ทางานในห้ องผลิตยา(อาบนา้ .V.… etc. ร้ องเท้ าถุงเท้ าที่sterile….. ผ้ าปิ ดจมูก(mask). หมวก.การผลิตยาฉีด • ยาฉีดจะต้ องสะอาดปราศจากเชือ้ โรค • กรรมวิธีการผลิตจึงต้ องควบคุมทุกขัน้ ตอนในด้ านของความสะอาด • เช่ น ห้ องผลิตยาจะต้ องสะอาดปราศจากเชือ้ (sterile) …ultraviolet light ( U.

การทดสอบทางชีววิทยา • • • • • • • การทดสอบทางชีววิทยา (Biological Test) คือการทดสอบที่ต้องใช้ ส่ งิ มีชีวิต คือสัตว์ ทดลอง เพื่อทดสอบคุณสมบัตขิ องยาในด้ านต่ าง ๆ มี ๔ การทดสอบคือ ๑. Potency Test ๔. Sterility Test ๓. Pyrogen Test ๒. Safety Test .

PYROGEN TEST • คือการทดสอบว่ ายาฉีดนัน้ ปราศจากสารที่เป็ นพิษ และปลอดภัย ที่จะนาไปใช้ ฉีดให้ สัตว์ • สารที่เป็ นพิษ อาจเป็ นพวก กรดอะมิโน (amino acid) ที่เกิด จากเชือ้ แบคทีเรีย หรือสารที่เป็ นพิษอื่น ๆ ที่อาจปะปนเข้ าไปใน ยา สารพวกนีจ้ ะทาให้ อุณหภูมิของร่ างกายสูงขึน้ คือทาให้ สัตว์ มี ไข้ ขนึ ้ • Pyro มาจากคาละตินว่ า pyre = fire • gen ต่ อท้ าย(suffix) = ยา . etc.๑.) . carcinogen.สาร (antigen.

(ถ้ าเป็ นยาผง ให้ ละลายใน normal saline solution (NSS) ให้ มีความ เข้ มข้ นที่จะใช้ ตามปกติ) … อ่ าน ๓ ครัง้ … ๐.๗ ถ้ าเกินถือว่ าไม่ ผ่านการทดสอบ.๘ องศา เซลเซียส …ear vein …๑ มล. ทิง้ .๔ องศา • ถ้ าเกินต้ องทดสอบใหม่ ใช้ ๕ ตัว อุณหภูมิท่ สี ูงขึน้ รวมกันทัง้ ๘ ตัว (๕+๓) ต้ องไม่ เกิน ๓.ตัว ๑ กก.๖ องศา/ตัว … ๓ ตัวรวมกันต้ องไม่ เกินค่ าปกติ ๑.๕-๓. ….PYROGEN TEST (Cont.๒-๓ วัน ….) • การทดสอบ • กระต่ าย ๓ ตัว … ๑.๓๙./ นน.๕ กก..

etc. . thioglycolate. STERILITY TEST • คือการทดสอบว่ ายานัน้ บริสุทธิ์ ปราศจากเชือ้ • โดยนายาที่จะทดสอบมาเพาะเลีย้ งใน อาหารเลีย้ งเชือ้ แบคทีเรีย หรือเชือ้ อื่น ๆ เช่ นเชือ้ รา(media) ต่ าง ๆ • เพื่อดูว่าจะมีเชือ้ แบคทีเรียหรือเชือ้ ราเกิดขึน้ หรือไม่ • ถ้ ามี แสดงว่ า ยานัน้ ไม่ sterile • ตัวอย่ าง media เช่ น tryptic soy broth.๒.

POTENCY TEST • คือการทดสอบประสิทธิภาพหรือความแรง (POTENCY) ใน การทาลายแบคทีเรียของยาปฏิชีวนะ ว่ ามีความแรงตาม มาตรฐานที่กาหนดไว้ โดยนาผลที่ได้ เทียบกับความแรงมาตรฐาน • การทดสอบ ทาคล้ ายกับการทา SENSITIVITY TEST คือ culture เชือ้ แบคทีเรียใน NUTRIENT AGAR PLATE แล้ วเอาสารละลายของปฏิชีวนะที่ผลิตได้ มาหยดลงในช่ องรูป กระบอกเล็ก ๆทาด้ วยโลหะ นาไป incubate ดูการเจริญของ เชือ้ แบคทีเรีย อ่ านค่ า inhibition zone (clear zone) ซึ่ง เป็ นบริเวณที่เชือ้ ไม่ ขนึ ้ .๓.

) • การอ่ านค่ า inhibition zone จะใช้ zone reader ช่ วยใน การอ่ าน • วัดขนาด zone (clear zone) เทียบกับ standard zone (zone ที่เกิดจากการใช้ ยามาตรฐานที่ทราบความแรง) แล้ ว นาไป plot curve ก็จะทราบถึงประสิทธิภาพ หรือความแรง ของยาปฏิชีวนะนัน้ ได้ .๓. POTENCY TEST (Cont.

จานวน ๑๐ ตัว ใช้ ยาขนาดเท่ าที่จะใช้ กับคน(หรือสัตว์ ) • ฉีดยาเข้ า coccygeal vein ของหนู ทิง้ ไว้ ๒๔ ชั่วโมง หนูต้อง ไม่ ตาย • ถ้ าหนูตายแสดงว่ ายานัน้ ไม่ ปลอดภัยที่จะใช้ กับคนหรือสัตว์ …ทิง้ .น. SAFETY TEST • คือการทดสอบความปลอดภัยของยา • โดยใช้ ยาฉีดเข้ าหลอดเลือดดาที่โคนหางของหนูทดลอง แล้ วดูผล ภายใน ๒๔ ชั่วโมง • การทดสอบแต่ ละครัง้ ใช้ หนูทดลอง (mice) ที่มี น.ตัว๑๕-๔๐ ก.๔.

.......................................ไม่มย ี าหรืออาหารเสริมวิเศษชนิดใดจะทาให ้ ั ว์สข สต ุ ภาพดีได ้ ถ ้าปราศจากการจัดการฟาร์ม อย่างถูกต ้อง ั ว์สข ้ สต ุ ภาพดีได ้ด ้วยการใชยาด ้วยความพอเพียง ..... ......

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful