You are on page 1of 64

UUŞŞAAKK TTİİCCAARREETT OODDAASSII RREEJJEENNEERREE İİPPLLİİKK SSEEKKTTÖÖRRÜÜ DDIIŞŞ TTİİCCAARREETT İİHHTTİİYYAAÇÇ AANNAALLİİZZİİ

U U Ş Ş A A K K T T İ İ C C A A

UUŞŞAAKK 22001122

ÖNSÖZ

.......................................................................................................................................

3

  • 1. GİRİŞ

4

A-) Genel Özeti

4

5

  • 2. REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ GENEL DURUMU

7

  • A. DÜNYA REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ ....................................................................

9

  • B. TÜRKİYE’DE REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ

14

  • C. UŞAK İLİNDEKİ REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ

20

  • 3. UŞAK REJENERE İPLİK KÜMELENME ÇALIŞMALARI

24

  • A. KÜMELENME TANIMI

24

  • B. DÜNYA’DA VE AB ÜLKELERİNDE KÜMELENME ÇALIŞMALARI

25

  • C. SEKTÖREL KÜMELENME YOL HARİTASI

26

  • a. Uşak Rejenere İplik Kümesinin Oluşturulması

26

  • b. Uşak Rejenere İplik Kümesinin Geliştirilmesi

27

  • D. KÜMELENMENİN BAŞARI FAKTÖRLERİ VE OLASI PROBLEMLER

28

  • a. Kümelenmenin Avantajları:

29

  • b. Kümelenmenin

31

  • 4. GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER

32

  • 5. UŞAK REJENERE İPLİK KÜMELENMESİ DIŞ TİCARET EĞİLİMLERİ ve

İHTİYAÇ ANALİZİ

33

  • A. DIŞ TİCARET EĞİLİMLERİ VE İHTİYAÇ ANALİZİ

33

  • a. İşletme ve Katılımcıların Profili

33

  • b. Dış Ticarette İhtiyaç Duyulan Unsurlar

41

  • c. İşletmelerin Rekabet Güçleri ile Rekabet Stratejileri

48

  • B. İŞLETMELERİN İHRACATA HAZIRLIK İHTİYAÇ ANALİZİ

53

  • C. REJENERE İPLİK KÜMESİ SWOT ANALİZİ

54

  • 6. SONUÇ VE ÖNERİLER

57

  • 7. KAYNAKÇA

64

ÖNSÖZ

Dünyada olduğu gibi tekstil Türkiye’de de önemli sektörlerden biridir. Ülkemizdeki istihdamın ana kaynaklarından birisidir. İstihdam, üretim, ihracat ve dolayısıyla döviz girdisi sağlaması adına tekstilin önemi çok net şekilde görülmektedir. Buna paralel olarak ülkemizde de bu sektöre geçmiş yıllarda verilen teşvikler Türk Sanayicisi tarafından çok güzel değerlendirilmiş, doğru ve zamanında yatırımlar yapılmış olup sonuçta bugün kalite ve kapasite bakımından Türkiye dünyada en ön sıralara ulaşmıştır.

Tekstil sektörünün en önemli alt birimlerinden biri olan endüstriyel iplik de irdelenmeye ve üzerinde geniş çapta çalışılmaya değer bir konudur. Bu amaçla dünyada nüfus artısına paralel olarak tekstil üretim artışını destekleyemeyen doğal lif üretiminin oluşturduğu boşluğun, sentetik liflerce doldurulması sürdükçe, sentetik sektörünün de önemi devam edecektir. Dünya konjonktüründe bundan sonra meydana gelecek değişiklikler bu önemi azaltmayacak sadece tür değişmesine neden olabilecektir.

Ülkemizin de dünya üzerindeki en önemli tekstil ve hammaddeleri üreticisi olma konumu sürdükçe, Türk tekstilinin önemli bir tedarikçisi olan sentetik sektörü de bundan

pay almaya devam edecektir. Bu çalışma endüstriyel iplik dünyasındaki gelişmeler ışığında, Türk ve Dünya Endüstriyel iplik sektörünün geçmiş yıllarını değerlendirirken, geleceğe yönelik hedeflerinin tespit edilmesi ve buna paralel olarak Uşak Tekstil sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin uluslararası pazarlara hangi stratejilerle ile gireceklerini ve bu süreçte karşılaştıkları sorunları saptamaktır. Uluslararası pazara giriş stratejileri ve bu süreçte ortaya çıkabilecek problemleri Rejenere iplik sektöründe faaliyette bulunan 33 işletme üzerinde anket çalışması yapılmış ve sonuçları değerlendirilmiştir.

Bu sebeple çalışmada sektör profilinin çıkarılması ve arz - talep durumunun değerlendirilmektedir. Dünya endüstriyel iplik üretiminde ön sıralarda yer alan ülkemizin daha etkin bir konumda kalabilmesi için Uşak ili Rejenere iplik sektörünün üretim, tüketim ve kapasite durumu ile dış ticaret projeksiyonunun tespiti yapılmaya çalışılmıştır.

1. GİRİŞ

A-) Genel Özeti

Uşak Rejenere İplik Sektörü firmalarının ihracatlarının geliştirilmesi projesi, Uşak Ticaret ve Sanayi Odası’ndaki 33 rejenere iplik firmalarına yönelik olarak uygulanacaktır. Proje Uşak bölgesine hitap edecektir. Belirsizlik ortamında ve yeterli bilgiye sahip olunmadan bölge hakkında kararların verilmesi ve gelişiminin sağlanması mümkün değildir. Buradan hareketle, projenin uygulanmasıyla iki temel amaç gerçekleştirilmiş olacaktır.

Çalışmada öncelikle bölgenin ihtiyaç analizi yapılacaktır. Bölgede, farklı alanlarda faaliyet göstermekte olan çok sayıda işletme bulunduğu için bunların ortak parametreler etrafında değerlendirilebilecek ihtiyaçlarının neler olduğu tespit edilecektir. Bu bağlamda firmaların üretim, finans, personel, inovasyon, danışmanlık, pazarlama ve küresel rekabet alanlarında hissettikleri ihtiyaçların neler olduğu ortaya çıkarılacaktır.

Çalışmada ikinci olarak, Üniversitemizin, Uşak Ticaret ve Sanayi Odası rejenere iplik kümesi ile analiz edilen ihtiyaçlarını gidermek üzere hangi noktalarda devreye gireceği konusu tespit edilecektir. Buradan hareketle, Üniversitemizin, firmaların ortak ihtiyaçlarına cevap verebilecek nitelikte açılımların ve bunun alt ayaklarının neler olabileceği hususuyla ilgili tespitlere ulaşılacaktır.

Dış ticaret 1980 sonrasında ülkemizde gerek sayısal olarak gerekse niteliksel olarak büyük bir gelişme ve değişme göstermiştir. Buna paralel olarak Uşak ilinde de dış ticaret açısından yıldan yıla artan bir gelişme gözlenmektedir. İlde genellikle sanayi, makine ve yedek parça ile hammaddeler dış ticarete konu olmaktadır. Yapılan ithalat, başta tekstil makine ve yedek parçaları ile ham deri, tekstil ve deri sanayinde kullanılan kimyevi maddeler ve sanayi maddelerini kapsamaktadır. Toplam ihracat değerinin % 67’sinin battaniye, toplam ithalat değerinin ise % 41’inin ham deri ile % 41’inin tekstil makinelerinden meydana gelmektedir. 1

Günümüzde küreselleşme süreci ve bölgesel entegrasyonlar kendine özgü bir rekabet yapısı doğurmaktadır. Yaşanan bu gelişmeler, işletmelerin yönetimi, faaliyetleri ve politikalarında önemli değişiklikleri de beraberinde getirmektedir. İşletmelerin faaliyetlerini

1 81 İl Durum Raporu, Sanayi Genel Müdürlüğü, Nisan 2011 / ANKARA

sürdürmeleri için bu değişime ayak uydurmaları ve oluşan yeni rekabet yapısı içinde yer almaları bir zorunluluk olmuştur. Bugün, işletmeler birçok yeni meydan okumalarla yüz yüze gelmektedir. Bunlardan bir kısmını küreselleşme, teknolojik yenilikler, yeni ekonomik gelişmeler, bilgi-iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler ve de çok yönlü beceri gereksinimleri şeklinde sıralamak mümkündür. Uşak ilinde sektöründe faaliyette bulunan KOBİ niteliğinki firmaların dış ticaret ve rekabet edebilirlikleri bu çalışmanın konusudur. 2

Günümüz iş dünyasında değişimin baş döndürücü hızı ve rekabetteki çeşitlilik firmalarımızın sürekli dinamik ve çevre ile uyumlu faaliyette bulunmalarını zorunlu hale getirmiştir. İş dünyasında rekabette başarı biraz da mevcut şartlar altında firmaların çevre şartlarına duyarlılığı ile senkronize işlemektedir. Çalışmada; hem sektörel bazda gerekse firma temelinde başarının anahtarı; mevcut şartların analiz edilmesi, rekabette üstünlük için gerekli unsurların tespit edilmesi önemini artırmaktadır. Bu amacı gerçekleştirmek maksadıyla Uşak’ta faaliyette bulunan rejenere iplik ürünleri firmalarının ulusal ve uluslararası pazarlardaki rekabet gücü araştırılmıştır.

Uşak Ticaret ve Sanayi Odası rejenere iplik kümesi projesi ile proje süreci sonunda ilin tekstil üreticilerinin yurt dışında kendi başlarına pazar arayabilen ve tüm dış ticaret operasyonlarını gerçekleştirebilen firmalar haline gelmeleri planlanmaktadır.

B-) Araştırma Metodolojisi

Uşak Rejenere iplik sektöründeki rekabet olgusu, kaynakları ve sektörün performansının sürekliliği; sektörün ekonomideki önemi, oluşturduğu istihdam ve ihracattaki durumu ile araştırmaya konu olarak görülmüştür. Araştırmada izlenen yöntem, “odak grup görüşmeleri” ve “anket” olmak üzere iki aşama üzerine inşa edilmiştir. Odak grup içerisinde Uşak ilindeki rejenere iplik ürünleri alanlarında faaliyet gösteren işletmeler yer almıştır. Odak grup görüşmelerinde anket sorularının tespit edilmesi ve işletme yöneticileri ile sektörün dış ticaret durumları ve sektörün ihracat beklentileri ile ilgili görüşleri alınmaya çalışılmıştır. Anket çalışması Uşak ilinde bulunan rejenere iplik sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin tamamı olan 33 adet işletme ile gerçekleştirilmiştir.

2 Nurettin CAN, Hakan BAŞER, “KOBİ’lerin Uluslararası Rekabette Farkındalık İle İhracata Yönlendirilmesi:

Mobilya Sektörü” 2012

Araştırmanın ana hatlarıyla beş ana safhası bulunacaktır. Araştırmanın kısa zamanda tamamlanması için bir safhayla ilgili çalışmalar devam ettirilmiş, diğer safhalarla ilgili çalışmalar da eş zamanlı yapılmıştır. Çalışma, toplamda 60 günlük bir süre içinde tamamlanmıştır.

Tablo1: İhtiyaç Analizi safhaları

Safhalar

Yapılan Çalışmalar

Süre

  • 1. Safha

Ön Çalışmalar (odak grupların oluşturulması, örneklem tespiti, gerekli temasların sağlanması vs.)

15

gün

  • 2. Safha

Odak grup çalışmaları

  • 2 gün

  • 3. Safha

Anket uygulaması

  • 7 gün

  • 4. Safha

Verilerin Analizi ve Değerlendirilmesi

  • 21 gün

  • 5. Safha

Nihai Raporun Hazırlanması

  • 15 gün

TOPLAM SÜRE

60

gün

Uşak ili rejenere iplik sektöründeki rekabet olgusu, kaynakları ve sektörün performansının sürekliliği; sektörün ekonomideki önemi, oluşturduğu istihdam ve ihracattaki durumu ile araştırmaya konu olarak görülmüştür. Yapılan araştırmalar Fatih Üniversitesi öğretim elemanları tarafından değerlendirilerek, analizlere tabi tutulmuştur. Mevcut durumun tespiti ve başarı için gerek duyulan unsurlar ‘ihtiyaç analizi’ kapsamında sunulmuştur.

2.

REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ GENEL DURUMU

İnsanlığın var oluşundan itibaren, yün ve ipekle başlayan insan-doğal lif dostluğuna zaman içerisinde pamuk ve keten gibi diğer doğal liflerde katılmış, talebin sürekli artışı nedeniyle pamuk ve ketenin kullanımı yün ve ipek seviyesini yakalamıştır. Son asırlarda artan nüfus nedeniyle doğal lifler talebi karşılayamamıştır. Bundan sonraki süreçte sentetik liflerin keşfi ve gelişmeleri başlamıştır. İlk sentetik lif üretimi ise 1927 yılında gerçekleştirilmiştir. Sentetik liflerin ticari mahiyetteki yoğun üretimi ise 1940'lı yıllarda naylonla başlamıştır. İlk ticari akrilik elyaf üretimi 1950’li yılların ilk yarısında, polyester üretimi 1950’li yılların ortasında, polipropilen üretimi ise 1958 yılında başlamıştır. 3

Türkiye'de 1938 den itibaren devlete ait fabrikada, selülozik elyaf (viskon) üretimi yapılmasına karşılık sentetik elyaf üretimi ilk kez 1964 yılında başlamıştır. Üretim çeşitleri içinde önceleri polyamid elyafın payı fazla iken daha sonraları akrilik ve polyester elyafın payı artmış, polyamid elyafın payı çok küçük seviyelerde kalmıştır. Türk sentetik iplik sektörü 1997 yılından itibaren yeni bir geçiş ve dönüşüm sürecine girmiştir.

Tekstilde kullanılan lifler beş kategoriye göre değerlendirilir. Bunlar hayvansal, bitkisel, madensel, suni ve sentetik liflerdir.

Rejenere iplik, endüstriyel iplikler grubunda yer almaktadır. Endüstriyel iplikler genel amaçların dışında ihtiyaç duyulan yüksek dayanımlara sahip (yüksek mukavemet, yanmazlık veya güç tutuşurluk, kimyasallara karsı direnç, yüksek elektrik yalıtımı veya iletimi gibi) endüstriyel lif veya karışımlarından yapılmış ürünleri kapsamaktadır. Bu kullanım yerlerine göre çok geniş bir alanı kapsamaktadır. 4

Endüstriyel ipliğin en önemli özellikleri; sağlamlığı, büküm ayarlarının tam olması, iplikte düzgünlük, renk solmazlığı, uzaması, ipliğin içindeki yağ miktarı ve apreleri’dir.

İplik, belli bir inceliğe sahip, doğal ya da yapay kesikli elyafların eğrilerek bir arada tutulması ile oluşan sonsuz uzunluktaki tekstil ürünüdür. İplikler kesikli veya sürekli elyafların kullanılmasıyla ya da her ikisinin birleştirilmesi ile elde edilir. İplik eğirme, elyafın bir takım hazırlık işlemlerinden geçirildikten sonra elde edilen temiz, paralel ve düzgün olan

  • 3 Dokuzuncu Kalkınma Planı, Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Grubu. Raporu, 2008 Ankara

  • 4 Emir Zafer KORKMAZ, “Kurulusu, Gelişme Süreci Ve Geleceği Açısından Türk Endüstriyel İplik Sektörü” Yayınlanmış Yüksek lisans Tezi, Bursa, 2005

ön ipliğin ( şerit, bant ) herhangi bir eğirme sistemi ile iplik haline getirilmesidir. Sentetik elyaf ve iplikler tüketim yerlerine göre iki ana grupta toplanabilir.

  • a) Tekstil sektörüne yönelik lifler

  • b) Endüstriyel lifler

ön ipliğin ( şerit, bant ) herhangi bir eğirme sistemi ile iplik haline getirilmesidir. Sentetik elyaf

A. DÜNYA REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ

Dünya Ticaret Örgütünün 2009 uluslar arası ticaret istatistikleri raporuna göre 2008 yılı toplam dünya tekstil ihracatı 250,198 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin dünya tekstil ihracatı içindeki payı %3,75, AB’nin ise %32 dir. Türkiye’de toplam ihracatın %7,12’ini, AB’de toplam ihracatın %1,4’ünü tekstil ihracatı teşkil etmektedir. Dünya tekstil ithalatının %2,1’ini Türkiye, %31,9’unu AB yapmaktadır.

2000 yılında 52,6 milyon ton olan toplam dünya elyaf arzı, 2009 yılı itibarıyla 70,5 milyon tona yükselmiştir. Dünya elyaf arzındaki yükseliş daha çok suni ve sentetik elyaf arzındaki artıştan kaynaklanmıştır. Bu dönemde elyaf arzı, sentetik elyaflarda yıllık ortalama %4 artışla 40,3 milyon tona, suni elyaflarda (selülozik) yıllık ortalama %3,6 artışla 3,8 milyon tona ulaşmıştır. Doğal elyaflardan pamukta yıllık ortalama %2,6 artışla 23,4 milyon tona ulaşırken yün arzı yıllık ortalama %2,2’lik düşüşle 1,1 milyon tona gerilemiştir. 2000 yılında %59 olan suni ve sentetik elyafların toplam elyaf arzı içindeki payı %63’e ulaşmıştır. 5

Dünya suni-sentetik elyaf üretiminin yarıdan fazlası Çin tarafından üretilmektedir. ABD, Hindistan, Tayvan, G.Kore, Endonezya ve Japonya senteik elyaf üretiminde önde gelen diğer ülkelerdir. 2007 yılında 72,2 milyon tonla en yüksek seviyesine ulaşan toplam elyaf tüketimi 2008 yılında 67,3 milyon tona kadar gerilerken 2009 yılında 70,5 milyar dolara yükselmiştir.

Dünya elyaf ve iplik sektöründe ticarete konu olan en önemli ürünler; sentetik ve suni filamentlerden iplikler, sentetik ve suni filament demet ve devamsız lifler, pamuk iplikler ve

pamuktur.

5 Ümit SEVİM, “Elyaf - İplik Raporu”, İGEME, 2011

Tablo2: Dünya Elyaf Tüketimi (bin ton)

 

Pamuk

Yün

Sentetik

Selülozik

Toplam

 
  • 1990 %5

%48

 

%40

%8

40.840

 
  • 1995 %3

%42

 

%48

%7

43.194

 
  • 2000 %3

%38

 

%54

%5

52.643

 
  • 2005 %2

%38

 

%55

%5

66.153

 
  • 2006 %2

%39

 

%54

%5

69.069

 
  • 2007 %2

%37

 

%56

%5

72.173

 

%35

  • 2008 %2

 

%57

%5

67.690

 
  • 2009 %2

%36

 

%57

%5

70.526

Kaynak: Oerlikon The Fiber Year 2009/10, A World Survey on Textile and Nonwovens Industry

2008 yılında 75 milyar dolar civarında gerçekleşen dünya elyaf ve iplik ticareti, küresel krizin etkisiyle 2009 yılında 60 milyar dolar civarına gerilemiştir. Sektördeki en büyük ticaret kaybı, yaklaşık 4,5 milyar dolarla pamukta ve 4,7 milyar dolarla suni sentetik filament ipliklerde görülmüştür.

Tablo3: Dünya Suni - Sentetik Elyaf Üretimi (milyon ton)

 

2000

2005

2006

2007

2008

2009

Polyester Filament

10,7

15,3

16,0

18,3

18,3

19,3

Polyester Kesikli Elyaf

8,1

11,0

11,5

12,4

12,1

12,6

Poliamid Filament

3,6

3,6

3,7

3,6

3,3

3,3

Poliamid Kesikli Elyaf

0,5

0,4

0,4

0,3

0,3

0,2

Polipropilen Elyaf

2,8

3,0

3,0

2,9

2,6

2,6

Akrilik Elyaf

2,6

2,6

2,5

2,4

1,9

1,9

Selülozik Elyaf

2,8

3,2

3,4

3,7

3,3

3,8

Diğer Elyaflar

0,2

0,4

0,4

0,5

0,5

0,4

TOPLAM

31,1

39,5

40,9

44,2

42,2

44,1

Kaynak: Oerlikon The Fiber Year 2009/10, A World Survey on Textile and Nonwovens Industry

Fransız Moda Enstitüsü (IFM) ile birkaç kuruluşun ortaklaşa hazırladıkları “Tekstil ve Hazır giyim Sektöründe 2005 Ticaret Serbestisinin Etkileri” başlıklı raporun; iş gücü, hammadde, ekipman ve pazarlama gibi faktörleri tablolara dayalı olarak detaylı bir şekilde analiz eden genel değerlendirmesine göre, Çin, Türkiye ve Güney Kore en rekabetçi ülke konumunda olan ülkelerdir.

İpek ve ipek iplik ithalatında Hindistan ve İtalya, yün ithalatında Çin ve İtalya, yün iplik ithalatında Hong Kong ve İtalya, pamuk ithalatında Çin, Türkiye ve Endonezya, pamuk ipliği ithalatında Çin ve Hong Kong, bitkisel lif ithalatında Çin, bitkisel iplik ithalatında Türkiye, sentetik ve suni filamentlerden iplik ithalatında Çin, ABD, İtalya, Türkiye ve Almanya, sentetik ve suni filament demet ve devamsız lif ithalatında Çin, ABD, Türkiye, Almanya ve İtalya, sentetik ve suni devamsız liflerden iplik ithalatında Brezilya, Türkiye, Güney Kore, Hong Kong ve Çin, kauçuk, metalize ve gipe iplik ithalatında İtalya, ABD, Almanya, Belçika ve İspanya önde gelen ülkelerdir. 6

Dünyanın en büyük tekstil ve konfeksiyon tedarikçisi Çin, elyaf ve iplik ihracatında olduğu kadar ithalatında da en önemli ülke olarak dikkat çekmektedir. Bu durum İtalya ve Almanya gibi gelişmiş ülkeler ile önemli tekstil sanayisi bulunan ülkeler için de söz

konusudur.

Sektörün rekabet gücü açısından uluslararası karşılaştırma noktasında İşçilik ile ilgili faktörler, Hammadde ve Makineler ile İlgili Faktörler, Pazarlama ile İlgili Faktörleri gibi faktörler açısından bakılabilir.

6 Ümit SEVİM, “Elyaf - İplik Raporu”, İGEME, 2011

Tablo 4: İşçilik ile İlgili Faktörler: Ülkelerin Avantaj durumları

0 (rekabet gücü zayıf), 5 (rekabetçi)

 
               

Konfeksi

 

İşçilik

Ücreti

Birim

Maliyet

İşçi

Sağlama

Operasy

on

Becerisi

Yönetim

Becerisi

Örme/

dokuma

Bilgisi

Terbiye/

Boyama

Bilgisi

yon/

Örme

Bilgisi

Genel

Ortalama

Çin

4

5

  • 5 5

   
  • 4 3

  • 4 5

 

4

Hindistan

4

4

 
  • 5 4

   
  • 3 4

    • 4 2

 

3

Pakistan

5

3

 
  • 5 4

 
  • 3 1

  • 3 2

 

2

Bangladeş

5

3

 
  • 5 4

 
  • 2 1

  • 3 4

 

2

Güney Kore

0

1

 
  • 1 5

 
  • 5 5

  • 5 5

 

2

Türkiye

2

3

  • 4 4

     
  • 4 5

    • 5 4

 

3

Bulgaristan

3

4

  • 3 5

   
  • 4 3

  • 3 5

 

3

Romanya

3

4

  • 4 5

   
  • 3 3

  • 3 5

 

3

Fas

2

3

  • 4 4

     
  • 3 4

    • 2 2

 

2

Tunus

2

3

 
  • 3 4

   
  • 3 4

    • 2 2

 

2

Kaynak: Consolidated Report- “2005 T/C Liberalization” IFM and partners-February 2004

Sektörde işçilik, rekabet gücünü etkileyen önemli bir maliyet unsurudur. Yukarıdaki tablo da görüldüğü gibi sadece işçiliğe dayalı rekabet dikkate alındığında Çin en rekabetçi ülke konumunda iken, onu Hindistan, Türkiye, Bulgaristan ve Romanya takip etmektedir.

Tablo 5: Pazarlama ile İlgili Faktörler (Ülkelerin Avantaj Durumları)

Avantajlar 0 (rekabet gücü zayıf), 5 (rekabetçi)

 
 

Güvenli

Teslim

Kalite

Düzeyi

Uygunluk

Esneklik

Tasarım

ve Moda

AB’ye

Coğrafi

Dil ve

Kültür

Genel

Ortalama

Kapasitesi

Yakınlık

Çin

 

4

  • 4 2

 
  • 4 0

  • 2 2

 

2

Hindistan

 

3

  • 2 4

 
  • 3 1

  • 2 2

 

2

Pakistan

 

2

  • 2 1

 
  • 2 1

  • 1 1

 

1

Bangladeş

 

3

  • 2 1

 
  • 3 1

  • 1 1

 

1

Güney Kore

 

5

  • 4 4

 
  • 4 0

  • 4 3

 

3

Türkiye

 

4

  • 4 5

 
  • 4 5

  • 4 4

 

4

Bulgaristan

 

4

  • 4 4

 
  • 4 5

  • 2 4

 

4

Romanya

 

4

  • 4 3

 
  • 4 5

  • 2 4

 

4

Fas

 

4

  • 3 4

 
  • 3 5

  • 2 4

 

3

Tunus

 

4

  • 3 4

 
  • 3 5

  • 2 4

 

3

Kaynak: Consolidated Report- “2005 T/C Liberalization” IFM and partners-February 2004

Tablo 5te da açıkça görüldüğü gibi, Euro-Akdeniz ülkeleri Asya ülkelerinden çok daha rekabetçi görülmektedir. Türkiye, neredeyse bütün alanlarda üstün durumdadır. En önemlisi, AB ülkelerine en hızlı teslimatı yapabilen ve esneklik konusunda en başarılı olan ülke konumunda olmasıdır

Günümüz şartlarında rekabetin en önemli unsurlarını barındıran aşağıdaki tabloya baktığımızda Türkiye, Bulgaristan ve Romanya en avantajlı konumda bulunmaktadır. Pakistan ve Bangladeş en zayıf halkayı oluştururken, Asya ülkeleri arasında en avantajlı konumda bulunan ülke ise Güney Kore’dir.

Tablo 6: Genel Faktörler (Ülkelerin Avantaj Durumları)

Avantajlar 0 (rekabet gücü zayıf), 5 (rekabetçi)

 
 

Finansman

Enerji

İşletme

Taşımacılık

Altyapı

Genel

Sağlama

Maliyeti

Maliyeti

Ortalama

Çin

5

 
  • 4 3

  • 4 3

 

4

Hindistan

3

 
  • 2 1

  • 3 2

 

2

Pakistan

3

 
  • 3 1

  • 2 1

 

1

Bangladeş

2

 
  • 2 1

  • 2 1

 

1

Güney Kore

4

 
  • 3 4

  • 4 5

 

4

Türkiye

2

 
  • 3 5

  • 5 5

 

4

Bulgaristan

1

 
  • 3 4

  • 4 2

 

3

Romanya

2

 
  • 3 4

  • 4 3

 

3

Fas

2

 
  • 2 2

  • 4 2

 

2

Bir ülkenin verimlilik konusundaki rekabetçiliği başarının anahtarıdır. Bu çerçevede yukarıdaki konsolide sonuçlar değerlendirildiğinde, Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve bir ölçüde Fas verimlilik konusunda başarısız olurken, Çin ve Türkiye oldukça başarılıdır. Güney Kore bu anlamda gelişmiş bir ekonomi ve sağlam altyapısı nedeni ile iyi bir pozisyonda iken, gelişmişlikten de kaynaklanan nedenlerden ötürü fiyat rekabeti açısından negatif bir görüntü çizmektedir

B. TÜRKİYE’DE REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ

Tekstil ve hazır giyim sektörü elyaftan başlayarak mamul maddeye kadar oldukça uzun bir üretim zincirine sahiptir. Kabaca alt sektörleri iplik, dokuma, örme, dokusuz yüzey, terbiye, hazır giyim, konfeksiyon yan sanayi olarak sayabiliriz. Tekstil sanayi; otomotivden,

inşaata, ağır sanayiden tıbba kadar geniş bir yelpazedeki sektörler ile ilişki içindedir.

Tekstil sektörü, ulaştığı ihracat rakamı, istihdam kapasitesi ve GSMH içindeki payı ile ülkemizin sanayileşmesinin ve küresel pazarlarda var oluşunun temelini oluşturmaktadır. Türkiye’de tekstil sektörünün geneli günümüzde olgunluk dönemine girmiştir. Sektör geçmişte gelişmiş ülkelerde olgunluk dönemine girerken, üretim Türkiye’ye kaymaya başlamış ve sektör Türkiye’de gelişme dönemini yaşamıştır. Ancak günümüzde daha düşük işgücü maliyetine sahip ülkelerin üretimde küreselleşmeyle birlikte dünya ticaretinden daha çok pay almaya başlaması Türkiye’de sektörün olgunluk dönemine girmesine neden olmaktadır. Geçiş döneminin en iyi şekilde yönetilmesi ve değişen dünya rekabet şartlarına uyumun sağlanması Türkiye’de bu sektörün geleceğini ve aynı zamanda tüm ekonomiyi etkileyecektir. 7

Ülkemiz istihdamında çok önemli bir yer işgal eden sektörü, fiyat-maliyet rekabetinden ziyade kalitenin rekabeti belirlediği, yüksek kalitede; moda, tasarım, marka ve bilgi bazlı ürünlerin üretildiği ve satıldığı bir yapıya dönüştürürken, sektörden orta vadede çıkmak zorunda kalacak iş gücünün yeniden istihdamının planlanması önem kazanmaktadır. Sektörde Türkiye’nin Dünya’daki yeri;

AB ülkelerine Tekstil ve Hazır Giyim İhracatında 2’nci,

Pamuk Üretiminde Dünya’da 7’nci

Pamuk Tüketiminde Dünya’da 4’ncü,

Elyaf Ring İplik Üretiminde Dünya’da 5’nci,

Openend İplik Üretiminde Dünya’da 4’ncü,

Organik pamukta dünya lideridir.

Türkiye iplik sanayi yaklaşık 500 fabrika, 7,5 milyon iğ ve 600 bini aşan rotor sayısı ile Avrupa’nın birinci, Dünya’nın üçüncü büyüğüdür. Ayrıca, Türkiye kısa elyaf ring iplik

7 Sanayi Genel Müdürlüğü, “Tekstil, Hazır Giyim, Deri ve Deri Ürünleri Sektörleri Raporu, Mart 2010

üretiminde

dünyada

beşinci,

openend

iplik

üretiminde

ise

dünyada

dördüncü

sırada

bulunmaktadır.

 

Sektörde iplik üretimi Kahramanmaraş, İstanbul, Adıyaman, Gaziantep, Bursa gibi illerde yoğun olarak yapılırken, Denizli’de havlu, bornoz, ev tekstili, Uşak’ta iplik, battaniye, Çorlu ve Çerkezköy’de tekstil terbiyesi, Adana’da pamuklu dokuma ve terbiye, Gaziantep’te polipropilen, dokusuz yüzey, makine halıcılığı, İstanbul’da konfeksiyon ve örme üretimi ön plana çıkmaktadır.

Tablo 7: Sektörün Dış Ticareti / İhracat-İthalat ( Milyar Dolar )

Yıllar

İhracat

Değişim%

İthalat

Değişim%

Denge

  • 2000 2,845

 

-

3,213

-

-0,368

  • 2001 3,060

 

7,5

2,745

-14,4

0,315

  • 2002 3,158

 

3,2

3,819

39,1

-0,661

  • 2003 3,943

 

24,8

4,665

22,1

-0,722

  • 2004 4,952

 

25,5

5,661

21,3

-0,709

  • 2005 5,466

 

10,3

5,947

5,05

-0,287

  • 2006 6,143

 

12,3

6,352

6,8

-0,209

  • 2007 6,363

 

3,5

8,039

26,5

-1,676

  • 2008 6,640

 

4,3

7,301

-9,1

-0,661

  • 2009 5,373

 

-19,1

6,297

-13,7

-1,597

Kaynak: İTKİB

Elyaf – iplik sektöründe yurt içi üretim yurt içi talebi karşılayamamaktadır. Küresel krizin etkisiyle 2009 yılında 2,5 milyar dolardan 2,2 milyar dolara gerileyen sektörün dış ticaret açığı, 2010 yılında tekrar yükselişe geçmiş ve 3,8 milyar dolara ulaşmıştır. Sektör ihracatı küresel krizin etkisiyle 2009 yılında %17 oranında (315 milyon dolar) gerilerken

  • 2010 yılında %26 oranında (391 milyon dolar) artış göstermiştir. Buna karşın, ithalat 2009

yılında %14 oranında (615 milyon dolar) küçülürken 2010 yılında %53 oranında (1,9 milyar

dolar) artış göstermiştir.

Sektörün ihracat miktarını son yıllarda sürekli ve istikrarlı şekilde arttırmaktadır. 2009 yılında, küresel krizin de etkisiyle, ciddi bir gerileme yaşamış ve %17,4 oranında düşerek 1,8 milyar dolardan 1,5 milyar dolara gerilemiştir. 2010 yılındaki toparlanma ile birlikte sektör ihracatı %26,1’lik artışla 1,9 milyar dolara ulaşarak 2008 yılındaki seviyesini de aşmıştır.

Türkiye’nin iplik ve elyaf ihracatında en önemli yeri 465 milyon dolarla sentetik ve suni filamentlerden iplikler, 424 milyon dolarla sentetik ve suni devamsız liflerden iplikler, 377 milyon dolarla sentetik ve suni filament demet ve devamsız lifler ve 324 milyon dolarla pamuk iplikler almaktadır.

2010 yılında ürün grupları bazında en önemli ihracat artışı yukarıda sayılan ürün gruplarında görülmüştür. Bu ürün gruplarından sadece pamuk ipliği çeşitlerinde ihracat 2008 yılı seviyesinin gerisinde kalmıştır. Diğer üç grupta ise ihracat 2008 yılındaki düzeylerini geride bırakmıştır. 2009 yılı iplik ve elyaf ihracatında %12 pay ile İtalya ilk sırada yer almıştır. İtalya’yı, sırasıyla Almanya (%6), ABD (%5), Mısır (%5), Suriye (%5), İngiltere (%4), İran (%4), Belçika (%4) ve Rusya (%4) takip etmiştir.

Tablo 8: Türkiye’nin Elyaf ve İplik İhracatı (milyon dolar)

Ürünler

2008

2009

2010

İpek ve ipek iplikler

0,9

0,8

0,4

Yün, yapağı, kıl ve bunların döküntüleri

28,7

14,5

24,7

Yün iplikler

58,3

41,2

49,8

Pamuk ve pamuk döküntüleri

169,1

113,1

137,3

Pamuk iplikler

347,1

266,6

323,9

Keten, kendir, jüt vb. bitkisel lifler

0,4

0,3

0,1

Keten, jüt vb. iplikler

5,8

4,4

5,5

Sentetik suni filamentlerden iplikler

422,0

330,8

464,8

Sentetik – suni filament demet ve devamsız lifleri

343,2

278,2

377,2

Sentetik ve suni devamsız liflerden iplikler

361,6

377,4

423,6

Kauçuk, metalize ve gipe iplikler

77,9

72,3

83,6

TOPLAM

1.815,0

1.499,6

1.890,9

Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı

İhracatın kompozisyonu ise %60 ların üzerinde A.B. ülkelerine %10 civarında Afrika ve %10 civarında D.Avrupa Ülkeleri dir. Gümrük Birliği öncesinde A.B. nin ağırlığı %43-44 seviyesindeydi. Diğer yandan birim ihracat fiyatları yıllar içinde ciddi seviyelerde artmamaktadır. Son yıllarda geleneksel sentetik iplik ve elyafın yanı sıra endüstriyel sentetik iplik ve elyaf ihracatı da artmaya başlamıştır. Son yıllarda Polyester iplik daha ziyade yurt içi tüketiciler tarafından ısrarla talep edilmesi nedeniyle ihracat yönü daha düşük kalmaktadır.

Tablo 9: En Fazla Tekstil Ve Hammaddeleri İhracatı Yapılan İlk 10 Ülke ($)

 

ÜLKELER

2009

2010 Ock/Haz.

2009/10

Toplamda

Ock/Haz.

Değişim

Pay

Rusya

237.340.404

373.315.828

  • 57 12,4

 

Federasyonu

İtalya

252.468.581

296.292.498

  • 17 9,8

 

Almanya

149.431.566

171.875.635

  • 15 5,7

 

Romanya

114.221.988

125.472.095

  • 10 4,2

 

İran

101.988.329

113.904.079

  • 12 3,8

 

Polonya

102.826.755

107.868.370

5

3,6

Bulgaristan

91.425.734

107.620.177

  • 18 3,6

 

A.B.D

68.046.000

107.258.783

  • 58 3,5

 

Mısır

74.710.505

103.647.618

  • 39 3,4

 

İngiltere

79.419.779

102.146.321

  • 29 3,4

 

Toplam Tekstil

2.448.552.142

3.022.695.942

 

İhracatı

Kaynak: İTKİB

Tüm bu göstergelere rağmen sektörün ihracat değeri, mevcut potansiyelinin çok altındadır. Türkiye her geçen gün yeni ürünlerle dünya pazarına açılmakta ve sanayileşme sürecini ihracatla güçlendirmektedir

Dönemsel olarak ithalatın artışı azalışı sadece sektörün talebine bağlı olmayıp sektör dışı faktörlerde önemli rol oynamaktadır. Son dönemlerde daha sık yaşanamaya başlanan ekonomik krizler bir yandan taleplerin ertelenmesine diğer yandan da yerli üreticilerin rekabet güçlerinin azalmasına yol açmaktadır.1997 yılında 185.000 ton seviyesine ulaşan ithalat 2003 yılında 345.000 ton seviyesine ulaşmasıyla birlikte yerli endüstri üzerindeki yıkıcı etkisi de geçmiş yıllardan çok daha fazla ortaya çıkmıştır. Son yıllardaki aşırı değerlenmiş TL ve uzak doğu ülkelerinin dampingli ihracat politikaları ithalatın yerli endüstri üzerindeki yıkıcı etkisini hızlandırmıştır.

Tablo 10: Türkiye’nin Elyaf ve İplik İthalatı (milyon dolar)

Ürünler

2008

2009

2010

İpek ve ipek iplikler

9,9

6,0

6,5

Yün, yapağı, kıl ve bunların döküntüleri

174,6

106,0

148,8

Yün iplikler

65,9

56,2

59,6

Pamuk ve pamuk döküntüleri

1.005,8

1.008,3

1.726,4

Pamuk iplikler

415,5

283,5

560,0

Keten, kendir, jüt vb. bitkisel lifler

2,8

1,9

3,5

Keten, jüt vb. iplikler

130,2

115,8

221,3

Sentetik suni filamentlerden iplikler

1.084,1

856,6

1.163,8

Sentetik – suni filament demet ve devamsız lifleri

886,6

775,0

1.059,5

Sentetik ve suni devamsız liflerden iplikler

510,8

467,6

659,2

Kauçuk, metalize ve gipe iplikler

25,2

19,3

28,4

TOPLAM

4.311,4

3.696,2

5.637,0

1997 yılında Uzakdoğu Asya ülkelerinin ucuz fiyatlarla dünya pazarlarına girmesiyle önemli ölçüde artan sentetik iplik ve elyaf ithalatı, 1998 yılında da artış eğilimi içinde olmuş, ancak 1999 yılında üretimin artmasına paralel olarak gerilemiştir. 2000 yılında ise Türk lirasının yabancı paralar karsısında değer kazanması ve dahilde işleme rejimi kapsamında yapılan iplik ve elyaf ithalatının antidamping vergilerinden muaf tutulması sebebiyle sentetik iplik ve elyaf ithalatında önemli oranda artış gerçekleşmiştir. İthalatın kıymet olarak değerlendirilmesinde ithal ürün birim fiyatlarının yıllar itibariyle azaldığı ortaya çıkmaktadır. Diğer yandan ağır uluslararası rekabet nedeniyle ihraç fiyatlarında da düşüş sürmektedir.

Tablo 11: En Fazla Tekstil Ve Hammaddeleri İthalatı Yaptığı 10 Ülke ($)

ÜLKELER

2009 Ock/Haz.

2010

2009/10

Toplamda

Ock/Haz.

Değişim

Pay

Çin Halk Cumh.

360.765.199

674.529.346

  • 87 15,3

 

A.B.D

249.212.628

471.492.860

  • 89 10,7

 

Hindistan

144.588.035

390.174.029

170

8,9

Endonezya

159.730.560

249.552.709

56

5,7

İtalya

221.277.104

231.288.220

5

5,3

Almanya

139.504.063

206.899.409

  • 48 4,7

 

Pakistan

142.560.393

187.114.943

  • 31 4,2

 

Suriye

11.856.008

178.479.912

1.405

4,1

Güney Kore

87.599.644

141.998.200

  • 62 3,2

 

Cumh.

Yunanistan

107.872.163

134.740.329

  • 25 3,1

 

Toplam Tekstil

2.498.468.241

4.403.373.192

 

İthalatı

Kaynak: İTKİB

C. UŞAK İLİNDEKİ REJENERE İPLİK SEKTÖRÜ

Uşak ilinde toplam 1.353 adet sanayi sicil belgeli işletme mevcuttur. Uşak ilinde yer alan işletmenin %53’ü gıda sektöründe faaliyet göstermekte olup gıda sektörünü %25 ile tekstil, %12 ile dericilik ve %8 ile mobilya sektörleri takip etmektedir.

İstihdam açısından bakıldığında Uşak ilindeki sanayi sicil belgeli 1.353 adet işletmede istihdam edilen 15.667 kişinin %35’inin tekstilde, %23’ünün gıdada, %18’inin seramikte, %16’sının dericilikte, %5’inin mobilyada ve %3’ünün madencilikte istihdam edildiği görülmektedir.

Tablo12: Uşak İli Sanayi Sicil Belgeli İşletmeler ve Çalışan Sayılarının Sektörel Dağılımı

C. UŞAK İLİNDEKİ REJENER E İPLİK SEKTÖRÜ Uşak ilinde toplam 1.353 adet sanayi sicil belgeli işletme

Uşak İli’nin sanayi yapısı üç ana sektörden oluşmaktadır. Bunlar;

Tekstil (Pelüş battaniye, pamuklu dokuma, iplik, halı, kilim. vb.),

Dericilik (Zig deri, deri konfeksiyon) ve

Seramik

sektörleridir. Uşak sanayisinin birinci öncelikli sektörü tekstildir. Bu sektörde şu ana imalat grupları yer almaktadır.

1-Pamuklu Dokuma (tülbent, mermerşahi, kaput, patiska)

2-Apre- boya- baskı

3-İplik İmalatı (pamuk, yün, sentetik)

4-Pelüş battaniye imalatı

5- Döşemelik Kumaş İmalatı

İl genelinde ortalama olarak pamuklu dokuma imalatı konusunda 500 işyeri, apre-boya baskı konusunda 11 işyeri, halı, kilim, battaniye, trikotaj, sentetik, akrilik, pamuk ve kamgarn iplikleri imalatı konusunda 152 işyeri faaliyet göstermektedir. İlde Pelüş battaniye üretimi konusunda ise 70 tesis faaliyet göstermektedir. 8

Uşak İlinde bulunan sanayi işletmelerinin sektörel dağılımına baktığımızda, % 64 ile Tekstil ürünleri imalatı, % 11 ile Gıda ürünlerinin imalatı sektörlerinin ilk sırada yer aldığı görülmektedir.

Rejenere İplik Sektörünün Uşak’taki Durumu Ege'nin önde gelen sanayi şehirlerinden biri olan Uşak ilimiz yıllık 136.740 tonluk üretimi ile bu sektörde öne çıkmış bulunmaktadır ve Türkiye’de bulunan şifanoz tesislerince üretilen rejenere elyafın %62’sini tek başına yapmaktadır.

Uşak ili rejenere iplik sektöründe de ülkemiz açısından önemli bir merkez haline gelmiş ve doğal bir kümeleme oluşturmuştur. Yıllık 75.951 ton rejenere iplik üretimi ile sektöründe %75’lik payla birinci sırada olan Uşak ilimiz öncülüğünü yaptığı sektörün sürekliliğinin de sağlanması için sürekli olarak ar-ge ve projeler geliştirmektedir. Ayrıca Uşak ili Ürettiği rejenere ipliğin %35 sini de ihraç etmektedir. Geri dönüşüm ve Rejenere İplik konusunda Türkiye ekonomisinde büyük bir yer tutan Uşak ili bu sektörde doğal bir kümelenme oluşturmuş bulunmaktadır.

Ülke ihracatının yaklaşık yüzde 9’unu gerçekleştirilen Ege Bölgesi’nden sadece İzmir ve Denizli ülke sıralamasında ilk 10 il arasında yer almaktadır. Ege Bölgesindeki dış ticaretin % 64,8’lik oran ile aslan payını üstlenerek birinci sırada yer alan İzmir, kendisine en çok yaklaşan il olan Denizli’den yaklaşık 4 kat daha fazla ihracat yapmıştır.

Tablo13: Ege Bölgesine Ait İhracat Bilgileri

 

2009

2010

2011

IHRACAT

IHRACAT

IHRACAT

   

Firma

 

Firma

 

Firma

İL ADI

Değer

Adet

Değer

Adet

Değer

Adet

Afyon

186.316.131,00

  • 213 285.727.808,00

211.502.142,00

209

244

Aydın

421.663.365,00

 
  • 248 523.908.056,00

445.263.527,00

255

 

272

Denizli

1.588.271.958,00

 

1.969.405.800,00

  • 760 2.484.436.327,00

766

 

809

8 81 İl Durum Raporu, Sanayi Genel Müdürlüğü, Nisan 2011 / ANKARA

Kütahya

101.331.187,00

66

116.625.901,00

71

147.577.002,00

83

Manisa

936.024.588,00

 
  • 322 1.071.923.414,00

 
  • 322 1.491.787.646,00

387

Muğla

194.580.408,00

 
  • 205 210.763.623,00

 
  • 187 231.321.282,00

203

Uşak

96.903.298,00

 
  • 131 114.986.124,00

 
  • 150 151.308.239,00

159

İzmir

6.094.931.801,00

3,694

6.821.607.792,00

3,920

8.182.427.483,00

4,190

Uşak’ta üretilen tekstil ürünlerinin ihracatı hemen hemen tamamına yakın başta İstanbul ve İzmir olmak üzere diğer illerde gerçekleştirilerek bu iller üzerinden ihraç edilmektedir. İlde tekstil konusunda faaliyet gösteren işletmelerin büyük bir çoğunluğunun üretim konusunu iplik, battaniye ve kumaş üretim tesisleri oluşturmaktadır. Uşak ilinde dış ticaret verileri sektörel dağılımı aşağıda tablolarda yansıtılmıştır.

Tablo14: Uşak İli Sektör Bazında Dış Ticaret Verileri

 

2011 ( 1 - 12 )

Sektör Adı

İHRACAT

İTHALAT

1- TARIMSAL ÜRÜNLER

45.762.602,00

87.390.007,00

--- i-Gıda Maddeleri

8.589.556,00

1.835.068,00

--- ii-Tarımsal Ham maddeler

37.173.046,00

85.554.939,00

2- MADENCİLİK ÜRÜNLERİ

5.294.228,00

30.237.514,00

--- i- (27, 28) Maden cevherleri ve döküntüleri

5.291.381,00

1.622.231,00

--- ii- Mineral yakıtlar ve mineral yağlar (3)

 

28.537.990,00

--- iii- Demir dışı metaller (68)

2.847,00

77.293,00

3- SANAYİ

100.251.409,00

119.204.791,00

i-Demir ve çelik (67)

23.052,00

4.845,00

ii-Kimyasallar

1.550.776,00

28.530.183,00

iii-Diğer yarı mamuller

23.725.166,00

9.623.169,00

iv- Makinalar ve ulaşım araçları

2.399.535,00

29.125.117,00

(75, 76, 776) Büro makinaları ve haberleşme cihazları

 

259.288,00

(781,782,783,784,7132, 7783) Otomotiv sanayii ürünleri

177.298,00

110.361,00

Diğer makina ve ulaşım araçları

2.222.237,00

28.755.468,00

v- Dokumacılık ürünleri (65)

65.525.940,00

48.586.993,00

vi- Hazır giyim (84)

4.872.920,00

209.806,00

vii - Diğer tüketim malları (81,82,83,85,87, 88,89(-891) )

2.154.020,00

3.124.678,00

Genel Toplam

151.308.239,00

236.832.312,00

Uşak ilinde Sektörel bazda ele alındığı zaman dokumacılık sektörünün ihracatta lokomotif bir rol aldığı gözlemlenmektedir. İlde yapılan ihracatın yaklaşık olarak %45’lik bir kısmını sanayi sektörünün alt dalı olan iplik- dokumacılık sektörü tarafından gerçekleştirilmektedir.

Tablo15: Uşak İline Ait İthalat Bilgileri

 

İTHALATÇI

İTHALAT DEĞE

Yıl

FİRMA SAYISI

(1.000 USD)

  • 2008 169

 

78.652

  • 2009 166

 

85.611

  • 2010 209

 

129.744

Uşak İlinde sanayinin gelişimi tekstil ürünleri sektöründe olmuştur. Diğer sektörler bu yapıya uygun bir doğal kümelenme içerisindedir. Uşak İlinde sanayide çalışanların % 53 ü Tekstil ürünleri imalatı, % 13’ü Gıda ürünleri imalatı, %’10 u Metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı sektöründe istihdam edilmektedir. Sanayideki istihdamın % 87’si işçi, %1’i hendistir. Uşak İlinde bulunan sanayi işletmelerinin %61 i Mikro Ölçekli, % 33’ü Küçük Ölçekli, %5’i Orta Ölçekli, % 1’i Büyük Ölçekli işletmelerdir.

3.

UŞAK REJENERE İPLİK KÜMELENME ÇALIŞMALARI

Uşak Rejenere İplik sektöründe kümelenme çalışmasının fizibilite incelemesine başlarken ilk olarak kümelenme olgusunun anlamını iyi bir şekilde kavramak gerekmektedir. Bu nedenle raporun bu bölümü kümelenmenin tanımı ile başlamaktadır. Tanımın ardından sırasıyla “Dünya’da ve AB Ülkelerinde Kümelenme Çalışmaları” ve “Ülkemizde Kümelenme Çalışmaları” alt başlıkları irdelenecektir. Son olarak ise “Uşak Rejenere İplik Kümelenme Yol Haritası ile Kümelenmenin Başarı Faktörleri ve Olası Problemler” konuları ele alınacaktır.

A. KÜMELENME TANIMI

1990’lı yılların başlarından itibaren özellikle Avrupa’da değişik ülkelerde ve bölgelerde uygulanmaya başlanan “kümelenme” olgusunun temelinde verimlilik ve inovasyon vardır. Bunların birleşimi olarak da bölgesel gelişimin sağlanması ve uluslar arası rekabet üstünlüğünün bu yolla elde edilmesi amaçlanmıştır.

Avrupa Komisyonu İşletmeler ve Sanayi Genel Müdürlüğü Kurumsal Kümeler ve Ağlar Uzman Grubu (2004) çalışmasında da küme “bağımsız firmalar ve ilişkili kuruluşlar tarafından oluşturulan aşağıdaki özelliklere sahip bir grup” olarak tanımlanmaktadır:

Birbirleri ile işbirliği ve rekabet içerisinde olan,

Coğrafi olarak bir veya birkaç bölgede yoğunlaşmış (global boyutta uzantısı olan kümeler de olabilir),

Belirli bir alanda uzmanlaşmış,

Ortak teknolojiler ve kabiliyetler ile birbirine bağlı,

Bilimsel veya geleneksel bazda çalışan,

Kurumsallaşmış (resmi bir küme yöneticisine sahip) veya kurumsallaşmamış olma.

B. DÜNYA’DA VE AB ÜLKELERİNDE KÜMELENME ÇALIŞMALARI

Kümelenme modelinin geçmişi çok uzaklara dayanmamasına rağmen dünya üzerinde bu çalışmaları çok başarılı bir şekilde uygulayan ülkeler bulunmaktadır. AB ülkeleri arasında özellikle İngiltere, İtalya, Almanya ve Fransa, Uzak Doğu’da Çin ve Hindistan, ayrıca ABD dünyada kümelenme modelini başarıyla uygulayan ülkelere örneklerdir.

Örneğin, İngiltere’de kümelenme çalışmalarında devlet teşviki muazzam oranda hissedilmektedir. İngiltere'de yapılan çalışmalar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından merkezi düzeyde başlatılmış, daha sonra küme oluşturma yetkisi Bölgesel Gelişim Kurumlarına tamamen devredilmiştir. 1998 hükümetinin Rekabetçilik Beyaz Raporunda kümeler bölgesel ekonomik gelişimde ayrıcalıklı bir araç kabul edilmiştir. 1999 ve 2003 yılları arasında yapılan düzenli toplantılarda bir araya gelen Üst Düzey Kümelenme Politikası Yürütme Kurulu kümelenme yaklaşımının getirdiği avantajları ve önündeki engelleri ele almış ve genel öneriler oluşturmuştur. Ayrıca, 2001 yılında, ulusal düzeyde mevcut kümelenme faaliyetinin tespit edilmesine yönelik yapılan ve bir ilk olan çalışmada kapsamlı bir kümelenme haritalaması çalışması gerçekleştirilmiştir. Haritalama çalışması kümelerin seçiminde kullanılmamış olup, kümelenme yaklaşımına dikkatleri çekmek üzere araç olarak kullanılmıştır.

Sonuç olarak, kümelenme modeli ile birçok ülke başarılı bir şekilde sektörlerinde rekabet güçlerini artırmış, ekonomik anlamda olumlu sonuçlar almışlardır. Burada vurgulanması gereken diğer bir önemli nokta ise yine İngiltere örneğinde yaşanmıştır. İngiltere’de kümelenmelerin merkezi düzeyde başlatılan, tabandan tavana ve ticaretin yönlendirdiği yaklaşımların teşvik edilmesinin etkin bir yolunu ortaya koyarken sonuç olarak gelişen küme girişimlerinin çeşitliliği çok farklı ihtiyaçların karşılanabilmesi için esnekliğin gerekli olduğunu ortaya koymuştur. (Dış Ticaret Müsteşarlığı, Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi, 07/05/2009).

  • C. SEKTÖREL KÜMELENME YOL HARİTASI

Uşak’ta Rejenere İplik sektöründe Uşak Ticaret ve Sanayi Odası’nın önderliğinde ve Ticaret Bakanlığı’nın katkılarıyla gerçekleştirilen “Uşak Rejenere İplik Sektörü Firmalarının İhracatlarının Geliştirilmesi Projesi” ve beraberinde kümelenme çalışmasının kendisi belirli bir yol haritası izlenerek hayata geçirilmeye başlanmıştır. 9 Yol haritası “kümenin oluşturulması” ve “kümenin geliştirilmesi” adı altında iki ana başlıktan meydana gelmektedir.

  • a. Uşak Rejenere İplik Kümesinin Oluşturulması

Bölgedeki Kümelenme İhtiyacının Tanımlanması:

Uşak’ta ili rejenere iplik sektöründeki yatırımlar ve hareketlenmeler, bölgenin coğrafi konumu, lojistik anlamda iyi bir mevkide olması, sektördeki KOBİ’lerin verimliliklerini, inovasyonlarını ve rekabet güçlerini artırma arzuları ve bu yoldaki işlem maliyetlerini azaltma ihtiyaçları gibi etkenler sonucunda bölgede bir kümelenme çalışması ihtiyacı doğmuştur. Kümelenme çalışmasının ilerleyen aşamalarında gerekli işbirliğinin sağlanması açısından bölgenin kanaat önderlerinin çalışma için oluru alınmıştır. Ayrıca bu durum bölgesel kaynak ve/veya imkânlarının ihtiyaç halinde kullanılmasına da olanak tanıyacaktır.

Ulusal Kümelenme Politikalarının Araştırılması:

Türkiye’de ne tür kümelenme politikaları olduğu, örnek kümelenme çalışmaları, hangi birimlerin kümelenme çalışmalarına finansman kaynak sağladığı gibi konular hakkında ön bilgi araştırması yapılmıştır.

Bölgenin SWOT Analizi:

Bölgenin ve bağlantılı olarak bölgedeki iplik sektörünün SWOT analizi, yani güçlü

yanları, zayıf yanları, fırsatları ve tehditlerini belirten çalışma gerçekleştirilmiştir. Genellikle bölgedeki kuruluşlar tarafından yapılan bu tür çalışmalarda ele alınan konu detaylı olarak

incelenir.

9 Kümelenme için yol haritasında referans ‘Barış Cihan Başer’in sanayi ve ticaret odaları için hazırlamış olduğu “ Kümelenme Yol Haritası” isimli çalışmasıdır.

Bölgedeki Mevcut Sektörlerin ve Bunların Rekabet Güçlerinin Tanımlanması:

Uşak Ticaret ve Sanayi Odası bölgede var olan sektörleri uzun zamandır mercek altında tutmakta ve gerekli verileri toplayarak bunları tahlil etmektedir. Bölgenin rekabet analizini de detaylı bir şekilde sonuçlandırdıktan sonra kümelenme çalışması için en uygun olan sektörün, iplik sektörü olduğu bilgisine ulaşılmıştır.

Sektörün Belirlenmesi:

Bir üst adımda da belirtildiği gibi bölgedeki sektörlerle ilgili gerekli takip ve analizler yapıldıktan ve değerlendirildikten; ulusal politikalar ve küresel eğilimler de göz önünde bulundurulduktan sonra ortaya çıkan birkaç sektör arasından iplik sektöründe karar kılınmıştır. Ayrıca bölgedeki kanaat önderlerinin fikirleri alınmış, işbirliği içerisinde olunan farklı kurumlardan değerli uzmanların görüşlerinin de iplik sektörünün kümelenme çalışması için seçilmesinde rolü olmuştur.

  • b. Uşak Rejenere İplik Kümesinin Geliştirilmesi

Hedeflerin Belirlenmesi:

Kümenin geliştirilmesi çalışmaları ile ulaşılmaya çalışılan bazı hedefler vardır. Bu hedefler kısa- orta ve uzun dönemli hedefler olarak gruplandırılmıştır. Özet halinde kısa- orta vadeli hedefler; devlet teşviklerinin ve Uşak Ticaret ve Sanayi Odasının destekleriyle bölgeye olan yatırımların (hem ana sektör hem de yan sektörlerde) artması ve kümelenme çalışmalarının sektöre yeni katılacak firmalarla genişlemesi yoluyla firmaların verimlilik, yenilik ve inovasyonlarını artırmalarıdır. Uzun vadeli hedefler ise bölgesel rekabet gücünü artırarak, bölgenin sosyal ve ekonomik kalkınmışlığına katkıda bulunmak dolayısıyla da ülke ekonomisine katkıda bulunmaktır.

İş Planı Oluşturulması:

Hedeflere

kesintisiz

ve

sorunsuz

bir

şekilde

ulaşmak

için

iyi

bir

planı

oluşturulmuştur. Başta kümelenmenin fizibilite çalışması olmak üzere tüm projeler önceliklerine göre sıralanmıştır ve bir iş planı haline getirilerek uygulanmaya başlanmıştır.

Uygulama:

Daha önce oluşturulan iş planının uygulanmasından belirtilen küme geliştirme ekibi sorumludur. Hazırlanan iş planında belirtilecek işler kümelenmenin gelişimi ve devamlılığının sağlanması açısından en önemli olanlarıdır ve sürekli olarak yapılmaktadır.

D. KÜMELENMENİN BAŞARI FAKTÖRLERİ VE OLASI PROBLEMLER

Kümelenme olgusunun temelinde aynı anda hem rekabet etme hem de işbirliği içerisinde bulunma durumları vardır. Kümelenmeler, gerek sanayilerin gerekse bulundukları bölgelerin rekabet gücünü artırmak amacıyla işbirliği bilinci çerçevesinde ortak hareket eden firmalar ve kurumlardan oluşmaktadır. Kümelenmenin temel dayanağı, kümeye dahil olan işletmeler arasında işbirliği ve koordinasyon yapılarının geliştirilmesidir. Böylece, karşılıklı güven tesis edilecek ve değişim daha hızlı sağlanacaktır. Nitekim kurumların veya işletmelerin bireysel çabalarının bir arada değerlendirilerek müşterek çalışma ile en yüksek katma değerin oluşturulabilmesi için kümelenme bir araç olarak değerlendirilmektedir.

Bir bölgenin ekonomik gelişmesinde, kümelenmenin arka planında oldukça fazla sayıda etken olduğu açıktır. Bu kapsamda kümelenme yaklaşımı rekabet avantajı ve bölgesel rekabet edebilirlik için gerekli olan genel çerçeveyi çizmektedir. Kümelenmenin yapılanması şeklinde görülen her bir unsur, kümenin etkin bir şekilde işlemesinde önem taşımaktadır. Zira bir bölgedeki küme içerisinde faaliyet gösteren lokomotif durumdaki işletmeler ihracat potansiyeli daha yüksek olan ve bölge için katma değer oluşturan işletmelerdir. Rekabet avantajının muhafaza edilmesinde lider firmalar, uzman tedarikçi ağına, hizmet ve altyapı sunucularına ihtiyaç duyarlar. İnsan kaynakları, Ar- Ge, mali kaynaklara erişim, iş ve yatırım ortamı ve fiziksel altyapı kümenin performansını doğrudan ya da dolaylı olarak

etkilemektedir. Aşağıda bulunan şekilde lider firmalar, tedarikçi firma ağı ve kurumlar arasındaki işbirliğinin nasıl işlediği bir döngü olarak sunulmuştur.

  • a. Kümelenmenin Avantajları:

Kümenin verimliliğine katkı yapan birçok faktörden bahsedilebilir. Bu faktörler aşağıdaki gibi özetlenebilir:

İşçi ve Tedarikçilere Erişim: Kümelerde işletmeler mevcut bir uzmanlaşmaya ulaşmış durumdadırlar. Bu uzmanlaşma ile işletmeler deneyimli ve vasıflı işçiler havuzuna ulaşabilir, böylece işe alımlardaki deneyimsiz insan kaynakları maliyetleri azaltılabilir. Kümeler, iş fırsatları verdiği ve işçilerin yer değiştirme riskleri azaldığı için başka yerdeki uzman insanları daha kolay çeker, bu da bazı sanayiler için önemli bir avantajdır.

Bilgiye Erişim: Yoğun pazar ve teknik ile rekabetçi bilgi, bir topluluk içinde birikir ve her üye bunlara ulaşma hakkına sahiptir. Buna ilaveten bireysel ilişkiler ve topluluk bağları, güven sağlar ve bilgi akışını kolaylaştırır. Bu şartlar bilginin transferini mümkün kılar ve de daha şeffaflaştırır.

Tamamlayıcılar: Topluluk, üyeleri arasındaki karmaşık parçaların bir araya gelmesinden çok daha büyük sonuç elde eder. Örneğin Uşak iplik sektörü kümelenmesinde iplik üreten bir işletmenin başarısı sadece kendi üretimi ile değil bu ürünleri kullanan yan sektörlerdeki işletmelerin varlığı ve başarısına da bağlıdır. Ayrıca ihracat gerçekleştirilirken tamamlayıcı ürünler bir sepet halinde sunularak satılabilmekte, böylece aynı anda birden fazla firmanın satışı olmaktadır. Topluluğun üyeleri karşılıklı olarak bağımlı olduklarından birinin iyi performansı diğerlerinin başarılarını da etkileyebilir.

Kurumlara ve Kamu Hizmetlerine Erişim: Özel altyapı ya da eğitim programları için devlet veya kamu kurumları tarafından yapılan yatırımlar, bir işletmenin verimliliğini artırabilir. Örneğin, KOSGEB’in işletmelere sağladığı genel desteklerinden küme iştirakçileri birlikte yararlanarak daha hızlı bir şekilde faydalanabilirler ve bu durum işletmelerin eğitim maliyetlerini azaltır. Kümenin bilgi ve teknoloji havuzları ve diğer kamu malları, rekabetin doğal yan ürünleri olarak ortaya çıkmaktadır.

Maliyet Avantajı: Kümelenme çalışmasında olan bir işletme, rakiplerinin sahip olduğu faydalara daha düşük maliyetle ulaşabildiğinde veya bunları sunabildiğinde maliyet avantajı ortaya çıkmaktadır.

Farklılık Avantajı: Bir işletme, rekabet ettiği firmaların ürünlerinin, sahip olmadığı faydalar sunabildiğinde ise farklılık avantajını elde etmiş olur. Bu farkındalığı kümelenme çalışması içerisinde bulunduğu işletmeler ile ortak hareket ederek oluşturması daha kolay

olabilmektedir.

Bahsedilen bu açıklamalar çerçevesinde genel olarak bir kümelenme uygulamasının verimliliğine katkı sağlayan faktörleri göz önünde bulundurduğumuzda Uşak iplik sektörü kümelenmesinin, kümeye dahil olacak işletmeler açısından avantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

Firma maliyet avantajı sağlar,

İşgücü ve ürün kalitesi, verimlilik ve istihdamı arttırır,

Tedarik avantajı sağlar,

Yerel rakiplerle yarışmayı öğretir,

Yeniliklerin yayılmasını sağlar,

Ar-Ge, pazarlama, finansal kaynaklara ulaşım gibi kaynakların daha etkin kullanılması sağlanır,

Devlet teşviklerinden daha kapsamlı faydalanılır

Taklit edilmesi güç rekabet avantajı ile bölgesel kalkınmayı destekler,

Yerel ortak gereksinim ve menfaatler için çalışılmasını sağlar,

Bölgeyi yatırımcılar için ilgi merkezi haline getirir,

Üniversite/ sanayi işbirliğini destekler,

Yeni iş ve girişim sayısını arttırır,

Teşvik almayı kolaylaştırır,

Bölge ekonomisini güçlendirir,

Eğitim ve danışmanlık faaliyetlerini geliştirir.

  • b. Kümelenmenin Dezavantajları:

Kümelenmelerde bazı problemlerin ortaya çıkması yalnızca başarısız kümelenmelere özgü bir durum değildir. Daha aktif ve başarılı olan kümelenmelerde de zaman zaman bazı sorunlarla karşılaşılması mümkündür. Ancak başarılı bir kümelenmeyi başarısız bir kümelenme ile kıyasladığımız zaman ortaya daha farklı problemler çıkabilir. Hızlı büyüyen bir kümelenme yerel ekonomi açısından bir takım gerginlikler oluşturabilir. Örneğin; yüksek arsa fiyatlarına, çalışan ücretlerinin ve barınma maliyetlerinin artmasına neden olabilir. Ayrıca, yerel ulaşım ve kamusal altyapı üzerinde bir baskı oluşabilir. Yerel firmaların ihtiyaçları nedeniyle aralarındaki gerilim artabilir ve yerel planyacılar daha geniş zorunluluklar ile yüz yüze gelebilir. Bazı çalışmalar, başarılı kümelenmelerin, farklı çalışan grupları arasında kendi sosyal eşitsizlik problemlerini üretebildiğini göstermektedir. Bunun nedeni; yerel işgücünün bütün bölümlerinin, kümelenmenin büyümesinden yeterince yararlanamaması ve firmalardaki çalışanlar için çalışma koşullarının uygun-elverişli olmamasıdır.

Belirtilen hususlar göz önüne alındığında Uşak iplik sektörü kümelenme çalışmasını başarısız kılabilecek bazı olası etkenler vardır. Bunlar;

  • 1. Küme içerisindeki üretim isteği eksikliği,

  • 2. Eski teknoloji ve teçhizat,

  • 3. Küme içerisindeki işletmelerin birbiri ile rekabeti,

  • 4. Dayanışma etkinlikleri yeteneğinin kaybolması,

  • 5. Kemikleşme içinde iç dinamizm kaybı.

Bu noktada önemli olan Uşak Ticaret ve Sanayi Odasının ve kümeye dahil olacak işletmelerin muhtemel tehditlerin farkında olmaları ve buna göre ortak hareket etmelerinin gerekliliğidir.

4.

GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER

Uşak Rejenere İplik Ürünleri Kümesi’nin Dış Ticaret İhtiyaç Analizi Araştırması “odak grup görüşmeleri” ve “anket” olmak üzere iki ayak üzerine inşa edilmiştir. Odak grup içerisinde Uşak ilinde faaliyet gösteren iplik ürünleri işletmeleri yer almıştır. Hazırlanan anket soruları daha önceden yapılan ihtiyaç analizleri, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın düzenlemiş olduğu sorular ve alanlarında uzman olan bir kadro tarafından düzenlenmiş olan dış ticaret anketinden oluşacaktır. Araştırma, ana hatlarıyla üç konu üzerinde yoğunlaşmaktadır.

İlk olarak araştırma kapsamına alınan işletmeler ve bu işletmelerin dış ticaret eğilimleri incelenmiştir. İşletmelerin faaliyet türü, büyüklüğü, çalışan sayısı, kapasite kullanım oranı, ihracat hedef coğrafyaları, ihracat mevzuat bilgisi, dış ticarette yetersiz oldukları hususlar, bu işletmelerde çalışan/çalışacak dış ticaret işgücünün çalışma durumu ve firmanın ihracat teşviklerinden faydalanma durumu araştırma konusu edilmiştir.

İkinci olarak, araştırmanın merkez konusu olan ihracata hazırlık durumları incelenerek ele alınmıştır. Firmaların rekabetçilik düzeyi, piyasada tanınırlıkları, kalite standart belgeleri, dış ticaret amaç ve stratejileri, firmanın finansal durumları ve firmanın ihracat konusunda bilgi ve birikimleriyle ilgili tespitler bu kapsamda irdelenmiştir.

Araştırmada üçüncü olarak Uşak Rejenere İplik Ürünleri Kümesindeki işletmelerin eğitim ihtiyacı sorunu ele alınmıştır. Firmaların eğitim ihtiyaçlarının göstergeleri, işletmelerin yönetimlerinin mesleki eğitim ihtiyacı ve yöneticilerin bireysel eğitim ihtiyaç analizleri gibi konular bu çerçevede ele alınarak incelenmiştir.

Ayrıca “Uşak Rejenere İplik Ürünleri Kümesinin İhtiyaç Analizi” uygulanırken buna paralel olarak Uşak ilinin “Dış Ticaret Eğilimleri”, “İhtiyaç Analizi” ve “İşgücü Analizi” ortaya konacaktır. Bölge işletmelerinin kapasite ölçümü hazırlanırken, gelecekte bölge ile ilgili yapılması düşünülen yatırımlarla alakalı potansiyel yatırımcılara bölgenin durum analizi (Fırsat/ Tehdit ve Üstün/ Zayıf Yönler) çıkarılmış olacaktır.

5. UŞAK

REJENERE

İPLİK

KÜMELENMESİ

DIŞ

EĞİLİMLERİ ve İHTİYAÇ ANALİZİ

TİCARET

“Dış Ticaret Eğilimleri ve İhtiyaç Analizi” anketi 27 sorudan oluşmakta olup, dört aşamada ele alınmıştır. Birinci aşama, işletmeyi ve anketi dolduran yetkiliyi tanıtıcı demografik bilgilerden oluşmaktadır. İkinci aşamada, işletmenin dış ticaret departman kadrolarına eleman alımı, çalışan personelin durumu ve iş dünyasının beklentileri incelenmiştir. Üçüncü aşamada, işletmelere göre dış ticaret personellerinin hangi mesleki eğitimlere ihtiyaç duydukları, dış ticaret konusunda ne tür beklentileri olduğu incelenmiştir. Son aşamada ise küme içerisinde bulunan işletmelerin rekabet güçleri, işletme olarak yaşadıkları sorunlar ve rekabet güçlerini artırma yöntemleri ile rekabet stratejileri incelenmiştir.

A. DIŞ TİCARET EĞİLİMLERİ VE İHTİYAÇ ANALİZİ

Dış Ticaret Eğilimleri ve İhtiyaç Analizi anketi dört ana başlık halinde düzenlenmiştir. İlk olarak firmalarımızın genel karakteristik özellikleri sorulmuştur. İkinci hususta firmalarımızın dış ticaret faaliyetleri düzeyleri, üçünce aşamada ihtiyaç duyulan unsurlara yönelik sorular değinilmiş olup son olarak ise işletmelerin rekabet güçleri, rekabet güçlerini artırma yöntemleri ile rekabet stratejileri incelenmiştir.

  • a. İşletme ve Katılımcıların Profili

Bu bölümde çalışma grubunda yer alan odak grup ve ankete katılan işletmeler ile katılımcıların analizi yapılacaktır. İşletmelerin sektörel ve işkoluna göre dağılımı, işletmelerin hukuki yapısı, işletmede çalışan sayısı, katılımcının pozisyonu, katılımcının eğitim düzeyi ve işletmelerin dış ticaret bölümünün durumu, E- Ticaret Yapma Durumu, Web Sayfası Olması, Kapasite Kullanım Oranları gibi hususlar ele alınıp incelenmiştir. Çalışma grubunu oluşturan işletmelerin hukuki yapısına göre dağılımı Grafik 1’te görülmektedir.

Grafik 1: İşletmelerin Hukuki Yapısı

İşletmelerin Hukuki Yapısı 78% 22%
İşletmelerin Hukuki Yapısı
78%
22%

Limited

A.Ş.

Uşak ili rejenere İplik kümesinde bulunan işletmelerin hukuki yapısı Grafik 1’de görüldüğü gibi tamamı sermaye şirketinden oluşmaktadır. İşletmelerin %78’i limited, %22’si ise Anonim Şirket oluşturmaktadır.

Grafik 2: İşletmelerin Faaliyet Türü

İşletmelerin Faaliyet Türü 28% Üretim 48% İhracat İthalat 24%
İşletmelerin Faaliyet Türü
28%
Üretim
48%
İhracat
İthalat
24%

Grafik 2’de görüldüğü üzere işletmelerin biri hariç hepsi üretim işletmesidir, %28i ithalat ve %24’ü de ihracat işleri ile uğraşan işletmelerden oluşmaktadır. Uşak iplik ürünleri kümesinde bulunan şirketlerin çoğunun üretim alanında faaliyet gösterdiği belirlenmiş olup yarıya yakını da ithalat ve ihracat faaliyetinde bulunduğu gözlemlenmiştir. “İşletmenizin faaliyet türü nedir?” sorusuna alınan cevaplardan firmalarımızın üretim ağırlıklı faaliyette bulundukları gözlenmiştir.

Grafik 3: Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonu

Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonu

3% 16% 81% Diğer İşletme Sahibi Genel Müdür
3%
16%
81%
Diğer
İşletme Sahibi
Genel Müdür

Katılımcıların işletmedeki pozisyonunu Grafik 3’te yansıtmaktadır. Katılımcılardan %84’sı işletme sahibi, %13’ ü ise genel müdür ve %3’ü dış ticaret müdüründen oluşmaktadır. Anket katılımcılarının tamamı işletme sahibi ve üst düzey yöneticilerden oluşmaktadır. Nitekim araştırmanın neredeyse tamamını oluşturan işletmelerin kendi sahipleri tarafından yönetildikleri gözlemlenmiştir ve bu durum olağan olarak belirtilmiştir.

Grafik 4: İşletmede Çalışan Kişi Sayısı

Çalışan Kişi Sayısı

3%

12% 19% 22% 13% 31%
12%
19%
22%
13%
31%
1- 9 Kişi

1- 9 Kişi

10 - 19 Kişi
  • 10 - 19 Kişi

20 - 29 Kişi
  • 20 - 29 Kişi

30 - 49 Kişi
  • 30 - 49 Kişi

50 - 99 Kişi
  • 50 - 99 Kişi

Grafik 4’de işletmelerde çalışan kişi sayısı oransal olarak görülmektedir. Çalışanlarının 1- 9 kişi olduğu işletmeler ankete katılanların %3’ünü, 10- 19 kişi olanlar %12’sini, 20- 29 çalışanı olan işletmeler %22’ini, 30- 49 çalışanı olan işletmeler %31’ini, 50- 99 kişi çalıştıran işletmeler %19’unu ve 100ve üzeri çalışanı bulunan işletmelerin oranı % 13’ünü oluşturmaktadır. Rejenere iplik sektöründe işletmelerde makine ağırlıklı çalışmasına rağmen Uşak ili rejenere iplik kümesinde çalışan sayısı fazla olmaktadır ve ortalama olarak

küme içerisinde bulunan işletmelerde 50 civarı kişi çalıştığı tespit edilmiştir. Bir başka özellik ise, anket uygulamamızda yer alan işletmelerin neredeyse yarısı orta ölçekli oluşmuştur.

Grafik 5: Katılımcıların Eğitim Düzeyi

3% 0% 10% 25% 56% 6% Katılımcıların Eğitim Düzeyi İlk Öğretim Lise Çıraklık Eğitim MYO Lisans
3%
0%
10%
25%
56%
6% Katılımcıların Eğitim Düzeyi
İlk Öğretim
Lise
Çıraklık Eğitim
MYO
Lisans

Grafik 5’de görüldüğü üzere katılımcıların %3’ü ilköğretim, %25’i lise, %10’si meslek yüksekokulu, %56’si ise lisans eğitimi ve %6’sı lisansüstü eğitiminden mezun olmuşlardır. Katılımcılar arasında çıraklık eğitimi mezunu olan kimse bulunmamaktadır. Aynı zamanda işletmelerin yönetici kademelerinde bulunan anket katılımcılarının %70’inden fazlası üniversite eğitimle donanımlı olduğu bilgisine ulaşılmıştır. Buna göre katılımcılar işletmelerinde istihdam etmek isteyecekleri meslek mensuplarının da bilgi birikimlerinin ve becerilerinin fazla olduğu eğitimli bireylerden oluşmasını istemektedirler.

Grafik 6: Katılımcıların Meslek Örgütleri Üyeliği

Meslek Örgütüne Üyelik 47% 53%
Meslek Örgütüne Üyelik
47%
53%
  • Evet

  • Hayır

Grafik 6’daki verilere göre katılımcıların %53’ü bir meslek örgütüne üye iken %47 oranındaki katılımcı herhangi bir meslek örgütüne üye değildir. Yaklaşık yarıdan fazla kısmın mesleki bir kuruluşa üye olmaması iplik sektöründeki işletmelerin birlikte hareket etme kültürünün tam olarak yerleşmediğinin bir göstergesidir.

Grafik 7: İşletmelerin Dış Ticaret Departmanı

İşletmede Dış Ticaret Departmanı 72% 28%
İşletmede Dış Ticaret Departmanı
72%
28%
  • Evet

  • Hayır

Grafik 7’de görüleceği üzeri rejenere iplik kümesinde bulunan işletmelerin %28’inde dış ticaret departmanlarının olduğu , %72’lik kısmında ise dış ticaret departmanının olmadığı tespit edilmiştir. Küme bünyesinde bulunan işletmelerde uşak ilinin genelindeki işletmeler gibi dış ticaretlerini genel olarak şehir dışındaki işletmeler aracılığı ile yapılmaktadır.

Grafik 8: İşletmelerin Kapasite Kullanım Oranları

E- Ticaret 72% 28%
E- Ticaret
72%
28%
  • Evet

  • Hayır

Grafik 8’de görüleceği üzeri rejenere iplik kümesinde bulunan işletmelerin E Ticaret yapma oranlarına bakıldığında %28’lik bir kısmı E-Ticaret yaparak malzeme aldığı veya sattığı görülmektedir. İşletmelerin %72’lik bir kısmı ise E-Ticaret yapmamaktadırlar.

Grafik 9: İşletme Adına Web Sayfası Olma Oranı

Web Sitesi Hayır 41% 59% Evet
Web Sitesi
Hayır
41%
59%
Evet

Grafik 9’da görüleceği üzeri rejenere iplik kümesinde bulunan işletmelerin Web sitelerinin olma durumları incelenmiştir. Buna göre işletmelerin %59’luk kısmının kendi adlarına bir web sayfalarının bulunmakta olup, %41’lik kısmının ise herhangi bir web sayfasının olmadığı gözlemlenmiştir.

Grafik 10: İşletmelerin Kapasite Kullanım Oranları

İşletmelerin Kapasite Kullanım Oranları

6% 0% 28% 31% 35% 40% 41 %- 60% 61% - 80 % 81%-90% Tam Kapasite
6%
0%
28%
31%
35%
40%
41 %- 60%
61% - 80 %
81%-90%
Tam Kapasite

İşletmelerin kapasite kullanım oranları Grafik 10’da gösterilmiştir. Buna göre iplik kümesinde bulunan işletmelerin hiçbirisi %40 kapasitenin altında çalışmamakta, %6’sı %41 - %60 kapasiteyle, %35’si %61 - %80 kapasiteyle, %31’si ise %81- %90 kapasite ile çalışmakta olup işletmelerin %28’ tam kapasite ile çalıştıkları gözlemlenmiştir. Bu verilere bakıldığında Uşak iplik ürünleri kümesinde yer alan işletmelerin yarısından fazlası %80 kapasitenin üzerinde üretim yapmaktadırlar.

Grafik 11: İşletmelerin İhracat Kapasite Kullanım Oranları

İhracat Kapasitesi

34% 19% 0% 31% 16% İhracat Yok 0 %- 10% 11% - 20 % 21%-40% 41%
34%
19%
0%
31%
16%
İhracat Yok
0 %- 10%
11% - 20 %
21%-40%
41% ve Üzeri

İşletmelerin ihracat oranlarının genel kapasite oranları içerisindeki oranlarını Grafik 11’de gösterilmiştir. Küme içerisinde bulunan işletmelerin %31’i mevcut durumda ihracat yapmakta, %31’i kapasitelerinin %10’u kadar, %16’sı %11 -%20 ihracat kapasitesinde, %19’u %21-%40 oranında ihracatta bulunmakta iken işletmelerin %34’ %41 ve üzerinde bir ihracatta bulunmaktadırlar. Genel olarak baktığımızda küme dahilinde bulunan işletmelerin üretim kapasitelerinin yüksek olduğu ve bu üretiminde büyük bir çoğunluğunun dış Pazar ağırlıklı olduğu görülmektedir.

Grafik 12: İşletmelerin İhracat Açısından Hedef Coğrafyaları

İşletmelerin İhracat Açısından Hedef Coğrafyaları

Avrupa Kuzey Afrika Dağ. Sovyet Cumhuriyetleri Orta Asya Ortadoğu ve Körfez Kuzey Amerika Güney Amerika
Avrupa
Kuzey Afrika
Dağ. Sovyet Cumhuriyetleri
Orta Asya
Ortadoğu ve Körfez
Kuzey Amerika
Güney Amerika
10%
5%
28%
16%
7%
8%
26%

Grafik 12’de Uşak ili iplik kümelenmesinin ihracat açısından hedef coğrafyalarının dağılımı görülmektedir. Dağılımda işletmelerin sırasıyla %28’i Avrupa ülkelerini, %26’sı Rusya ve Dağılan Sovyet Cumhuriyetlerini, %16’sı Ortadoğu ve Körfez ülkelerine, %10 Kuzey Amerika ülkelerini, %8 Orta Asya ülkelerine, %7 ile Kuzey Afrika ülkelerine ve % 5’i de Güney Amerika ülkeleri hedef Pazar ülkeleri olabilir denilmiştir. Bu sonuca göre Uşak iplik kümesinin hedef ihracat coğrafyasına baktığımız zamanda %50’den fazlasını Avrupa ve Rusya oluşturduğu görülmektedir. Buna ilave olarak küme içerisinde bulunan işletmeler özellikler Amerika kıtasının yeni bir Pazar olduğunu belirtmiş olup gelecek zamanlarda Pazar paylarının bu ülkelere kaydıracaklarını belirtmişlerdir.

Grafik 13: İşletmelerin Rakipleri

İşletmelerin Rakipleri

4% 15% 13% 33% 35% Küçük Yerel Ulusal Büyük Yerel Uluslararası Rakibim Yok
4%
15%
13%
33%
35%
Küçük Yerel
Ulusal
Büyük Yerel
Uluslararası
Rakibim Yok

Grafik 13’de Uşak ili iplik kümelenmesinde bulunan işletmelerin rakipleri incelenmiştir. Buna göre işletmelerin rakipleri incelendiğinde %35’lik bir kısmının rakibi ulusal firmalar, %33’ büyük ölçekli yerel firmalar, %15’i küçük ölçekli yerel firmalar, %13’ünün uluslar arası firmalardan oluşmaktadır. Küme dahilinde bulunan işletmelerin %4’ü ise rakibinin olmadığını belirtmiştir.

Grafik 14: İşletmelerin İhracat Bağlantıları

İşletmelerin İhracat bağlantısı var mı? Hayır Evet 31% 69%
İşletmelerin İhracat bağlantısı var mı?
Hayır
Evet
31%
69%

Grafik 14’deki verilere göre katılımcıların %69 gibi yüksek bir oranının ihracat bağlantısının olduğunu, ancak %31’inin herhangi bir ihracat bağlantısının bulunmadığı olduğu görülmektedir. İhracat yapan firmaları kendi bağlantıları ile bulmadıkları ve büyük bir çoğunluğunun ihraç kayıtlı satış yaptıkları görülmüştür.

  • b. Dış Ticarette İhtiyaç Duyulan Unsurlar

Bu bölümde çalışma grubunda yer alan odak grup ve ankete katılan işletmelerin dış ticarette ihtiyaç duydukları bilgileri, işletmelerin dış ticarette yetersiz olduğu konular, işletmelerin dış ticaret elemanına ihtiyacı, dış ticaret personelinin kişilik özellikleri ve temel yetenekleri incelenmiştir. Sonrasında ihracat teşviği kullanma durumu ve işletmelerin ihracat teşviklerinden haberdar olma durumları gibi hususlar ele alınıp incelenmiştir.

Çalışma grubunu oluşturan işletmelerin dış ticarette elemanına duyulan ihtiyaç bilgiler Grafik 15’te görülmektedir.

Grafik 15: İşletmelerin Dış Ticaret Elemanına İhtiyacı

İşletmelerin Dış Ticaret Elemanına İhtiyacı Hayır Evet 31% 69%
İşletmelerin Dış Ticaret Elemanına İhtiyacı
Hayır
Evet
31%
69%

Ankete katılan işletmelerin dış ticaret elemanına karşı duydukları ihtiyacı olduğu Grafik 15’de yansıtılmıştır. Grafik 15’a göre İplik Kümesinde bulunan işletmelerin %69’si bir dış ticaret elamanına ihtiyaçları olduğunu söylerken, %31’ü ise dış ticaret personeline ihtiyaç duymadıklarını belirtmişlerdir. Dış ticaret personeli ihtiyacı olmayan işletmelerin bazılarının bu alanda yeterli personeli olduğu gözlemlenmektedir. Bunların da Grafik 14’deki ihracat yapan işletmeler olduğu tespit edilmiş veya ihracatlarını ihraç kayıtlı yaptıklarından dolayı buna gerek görmemektedirler.

Grafik 16: İşletmelerin Dış Ticarette İhtiyaç Duydukları Bilgiler

Dış Ticarette İhtiyaç Duyulan Bilgiler

30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l 15190001900r1l 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Çok Önemli Önemli Fark Etmez Önemli Değil Hiç Önemli
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
15190001900r1l
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Çok Önemli
Önemli
Fark Etmez
Önemli Değil
Hiç Önemli Değil

Grafik 16’de işletmelerin dış ticaret yaparken ihtiyaç duydukları bilgilerin önem derecelerine göre sıralanmasında işletmeler için öncelik sırasına göre;

1.

Müşteriye ulaşım kanalları ve müşteri bilgisi,

 

2.

İhracat teşviklerinin nasıl kullanılacağı,

3.

İhracatın devamında alacakların tahsilâtı,

4.

Sözleşme yapma bilgisi,

 

5.

İhracat yapılacak ülke bilgisi,

6.

Incoterms,

gelmektedir. Bu bilgileri takiben dış ticaret mevzuat bilgisi, ve dış ticarette kullanılan

belgelerle ilgili bilgiler en az öneme sahip olanlar şeklinde sıralanmaktadır.

Grafik 17: İşletmelerin Dış Ticarette Yetersiz Olduğu Konular

 
 

İşletmelerin Dış Ticarette Yetersiz Olduğu Konular

20190001900r1l

18190001900r1l

16190001900r1l

14190001900r1l

12190001900r1l

10190001900r1l

8190001900r1l

6190001900r1l

4190001900r1l

2190001900r1l

0190001900r1l

Önemli
Önemli

Çok Önemli

Fark Etmez

Önemli Değil

Hiç Önemli Değil

 

İhraca Uyg.

Standart

Bilgi

Mali

Y.İhracat

Ürünün

Ürün

Kültürel ve

 

Uyg.

Eksikliği

Kaynak Yet.

Maliyet

Olmaması

Maliyeti

Dil Farklılığı

Ayrıca işletmelere sorulan diğer bir soru, işletmelerin dış ticarette yetersiz oldukları konular Grafik 17’de incelenmiştir. Uşak ili rejenere iplik kümesi işletmelerinin dış ticarette yetersiz oldukları konular önem derecelerine göre sıralanmasında işletmeler için öncelik sırasına göre;

1.

İhracat ve uluslar arası ticaretteki bilgi eksikliği

 

2.

Yüksek ihracat maliyeti,

 

3.

Hedef ülkelerdeki gümrük oranları ve ithalat uygulamaları,

 

4.

Kültürel ve yabancı dil farklılıkları

gelmektedir. Bu bilgileri takiben standart uygulamaları, vasıflı işgücü eksikliği, ürün maliyetleri ve ürün bulunamayışı gibi konuların geldiği görülmektedir.

Grafik 18: Dış Ticaret Personelinde Aranan Özellikler

Dış Ticaret Personeli Özellikleri

30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l 15190001900r1l 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Çok Önemli Önemli Fark Etmez Önemli Değil Hiç Önemli
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
15190001900r1l
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Çok Önemli
Önemli
Fark Etmez
Önemli Değil
Hiç Önemli
Değil

Dış ticaret departmanında çalıştırmayı düşündüğünüz elemanın en çok hangi bilgiyle donanımlı olmasını isterdiniz sorusu, Grafik 18’de verilmektedir. Çalışma grubunda yer alan işletmelerin, mesleğe giren adayların dış ticaret alanlarında yetersiz kalmalarının nedenlerini önem derecelerine göre sıralaması aşağıdaki gibidir.

  • 1. Yabancı dil yetersizliği,

  • 2. Müşteri ile yazışma yapmak,

  • 3. Sözleşme yapmak,

  • 4. İhracat teşviklerinden faydalanmak,

  • 5. Dış ticarette kullanılan belgeler,

  • 6. Müşteri bilgisi,

  • 7. İhracattan doğan alacağın tahsilâtı,

  • 8. Dış ticaret mevzuat bilgisi, İşletmelerin dış ticaret personelinde istedikleri yeterlilikler ile Grafik 16’da verilen

işletmelerin

dış

ticarette

ihtiyaç

duyduğu

bilgiler

birbirine

paralellik

arz

etmektedir.

İşletmelerin dış ticaret departmanında istihdam edecekleri elemanlarda aradıkları kişilik özellikleri ve temel yetenek Grafik 19 ve Grafik 20’de verilmiştir.

Grafik 19: Dış Ticaret Personelinin Kişilik Özellikleri

Dış Ticaret Personelinin Kişilik Özellikleri

4190001900r2l 30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l 15190001900r1l 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Çok Önemli Önemli Fark Etmez Önemli Değil
4190001900r2l
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
15190001900r1l
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Çok Önemli
Önemli
Fark Etmez
Önemli Değil

Grafik 19’daki veriler doğrultusunda, araştırma grubunda yer alan işletmelere göre dış ticaret biriminde çalışan\çalışacak kişilerin özellikleri önem derecesine göre aşağıdaki gibi sıralanmıştır.

  • 1. Dürüst ve ahlaklı olma,

  • 2. Ekip çalışmasına yatkın olabilme,

  • 3. Verilen işi eksiksiz yapabilme,

  • 4. Konular arasında ilişki kurabilen

  • 5. Analitik düşünebilen

  • 6. Özeleştiri yapabilen

Görüldüğü üzere dış ticaret biriminde çalışan\çalışacak kişilerde işletmelerin aradıkları kişilik özelliklerinden en önemlisi bireylerin dürüst ve ahlaklı olmalarıdır. Bunun sebebi işletmenin ülke dışındaki faaliyetlerinde firmayı temsil eden kişinin güvenilir ve adil kimselere ihtiyaç duyulmasıdır. İşletmeler bu özellikten sonra ikinci olarak kişilerin verilen işi eksiksiz yapabilmelerine, üçüncü olarak da ekip çalışmalarına yatkın olmalarına önem vermektedirler. Bu iki özellik de genel olarak işin verimliliği, etkinliği ve kalitesi açısından düşünüldüğünde dış ticaret personeli elemanlarında istenilen özellikler arasında üst sıralarda

yer almaktadır. Anket katılımcıları bilhassa ekip çalışması sayesinde ortaya çıkan sinerji ve çalışanlar arasındaki uyuma önem verdiklerini de belirtmişlerdir.

Grafik 20: Dış Ticaret Personelinin Temel Yetenekleri

Dış Ticaret Personelinin Temel Yetenekleri

30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l 15190001900r1l 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Çok Önemli Önemli Fark Etmez Önemli Değil Hiç Önemli
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
15190001900r1l
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Çok Önemli
Önemli
Fark Etmez
Önemli Değil
Hiç Önemli Değil

Araştırmada yer alan işletmelerin dış ticaret birimlerinde istihdam edilecek elemanlarda aradıkları genel özellikler ve bireylerin kişilik özelliklerinden sonra, bu kimselerde aranan temel yetenekler de Grafik 20’de gösterilmiştir.

Çalışmaya katılan işletmelere göre, dış ticaret meslek çalışanları\adaylarında aranan temel yetenekler önem derecelerine göre sıralandığında aşağıdaki gibidir.

  • 1. Yabancı dil bilmesi,

  • 2. Üretken ve gelişime açık olan

  • 3. Bilgisayar kullanabilme

  • 4. Sistemli çalışma

  • 5. Araştırmacı olma

  • 6. Sorun çözebilme

Grafik 20’de görüldüğü gibi işletmelerin dış ticaret meslek çalışanları\adaylarında aradıkları temel yeteneklerin en önemlileri, bireylerin sistemli çalışan ve sorun çözebilen

kişiler olmalarıdır. Araştırmada öne çıkan bir nokta ise dış ticaret bölümünde çalışan/ çalışacak olan personelin yabancı dil bilgisine çok fazla önem verilmesidir. Katılımcılar genelde KOBİ olduklarından ve de yurt içindeki sektörde faaliyet gösterdiklerinden dolayı, işletmelerin yurt dışına açılımları esnasında dış ticaret personelinin yabancı dil bilmesini bilhassa gerekli görmektedirler.

Bu sıralamaya göre mesleğe giren adayların dış ticaret bölümünde yetersiz kalmalarının en önemli nedenleri pratik deneyim yetersizliği ve çalışma hayatını algılayamamalarıdır. Çalışmaya dahil olan katılımcıların belirttiği böyle bir sonuç, yeni mezunların donanımlarında mevcut eğitim sisteminin yol açtığı bazı eksikliklerin olduğunu göz önüne sermektedir. Yeni mezun bir genç iş yaşantısını algılamada sıkıntı çekiyor ve pratik çalışma hayatında yetersiz bulunuyorsa, bu durum eğitim sisteminin teorik eğitim üzerinde yoğunlaşarak, pratik eğitimden yoksun kalındığının göstergesidir.

Grafik 20: İhracat Teşviği Kullanma

İhracat Teşviği Kullanma Oranı 31% 69%
İhracat Teşviği Kullanma Oranı
31%
69%
  • Evet

  • Hayır

Araştırmada yer alan işletmelerin dış ticaret alanında devlet teşviklerinden faydalanma durumlarını incelediğimizde işletmelerin %31’i devlet desteklerinden kullanmışlardır. İşletmelerin büyük çoğunluğunun ise devlet teşviklerini kullanmadıkları gözlemlenmiştir. Küme içerisinde devlet teşviki kullandım diyenlerin büyük bir kısmı da KOSGEB aracılığı ile istifade ettiklerini bildirmişlerdir. İşletmelerin, ihracat teşvikleri ve bunların kullanma düzeylerine ilişkin sorularımıza aşağıda gösterilmekte olan oranlarla cevap vermiş bulunmaktadırlar.

Grafik 21: İşletmelerin İhracat Teşviklerinden Haberdar Olma Durumları

Evet Hayır 30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l 15190001900r1l 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Yurt Dışı Ofis Belgelendirme Yurt Dışı Fuar
Evet
Hayır
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
15190001900r1l
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Yurt Dışı Ofis
Belgelendirme
Yurt Dışı Fuar
AR - GE
Diğer
URGE
Pazar

Araştırması

Uşak ili rejenere iplik kümesinde bulunan işletmelerin dış ticarette devlet destekleri ile ilgili bilgilerini incelediğimizde işletmelerin büyük bir bölümü devlet desteklerini yalnızca duyduklarını ama bunlardan faydalanmadıklarını belirtmişlerdir. Teşviklerden faydalanmama nedenlerini de bürokratik zorluk olarak nitelemektedirler. İşletmelere dahil oldukları devlet desteğinden haberdar olma durumlarını sorduğumuzda da işletmelerin yarıdan fazlasının URGE desteğinin bilincinde olmadıkları gözlemlenmiştir.

  • c. İşletmelerin Rekabet Güçleri ile Rekabet Stratejileri

Bu bölümde çalışma grubunda yer alan odak grup ve ankete katılan işletmelerin rekabet gücünü artırma yöntemleri, işletmelerin geçmiş yıllarda yaşadığı sorunlar, işletmelerin rekabet gücünü artırma yöntemleri ve işletmelerin rekabet stratejileri gibi hususlar ele alınıp incelenmiştir.

Çalışma grubunu oluşturan işletmelerin rekabet gücünü artırma yöntemleri dağılımı Grafik 22’te görülmektedir.

Grafik 22: İşletmelerin Rekabet Gücünü Artırma Yöntemleri

Grafik 22: İşletmelerin Rekabet Gücünü Artırma Yöntemleri 30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l Evet 15190001900r1l Hayır 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l
30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l Evet 15190001900r1l Hayır 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Pazar Payı Mak. Yatırımı Yeni Ürün Y.
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
Evet
15190001900r1l
Hayır
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Pazar Payı
Mak. Yatırımı
Yeni Ürün
Y. Bölg. Pazar
Y. İhrc. Pazar
AR-GE
Birleşme
Ortak Girişim
Kümelenerek
Satınalma
Rejenere
iplik
kümesi
içerisinde
yer
alan
işletmelerin
rekabet
gücünü
artırma

yöntemleri rekabet stratejileri önem derecelerine göre sıralandığında aşağıdaki gibidir;

  • 1. Yeni üretim tesislerine veya makinalarına yatırım yaparak

  • 2. Yeni ürün veya hizmetler sunarak

  • 3. Yeni bölgesel pazarlara açılarak

  • 4. Pazar payı veya satışları artırarak

  • 5. Yeni ihracat pazarlarına açılarak

  • 6. Ar-Ge ve yenilikçilikle

grafik 22’de görüldüğü gibi işletmelerin rekabet gücünü artırmada kümelenme yöntemine işletmelerin yarısı uzak durmaktadırlar. Bunun en önemli etkeni sektörel kümelenme faaliyeti

ile ilgili bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır.

Grafik 23: İşletmelerin Geçmiş Yıllarda Yaşadığı Sorunlar

Pazarlama- Satın Alma Vergiler Pazarlama Makine - Paketleme Ürün Nakliye- İhracat Kalite Standart İmkanları Tech Fiyatlaması
Pazarlama-
Satın Alma
Vergiler
Pazarlama
Makine -
Paketleme
Ürün
Nakliye-
İhracat
Kalite
Standart
İmkanları
Tech
Fiyatlaması
Dağ
Promosyon
Satış
Çok Önemli
İstihdam
Finansman
0190001900r1l
2190001900r1l
4190001900r1l
6190001900r1l
8190001900r1l
10190001900r1l
12190001900r1l
14190001900r1l
Değil
Hiç Önemli
Önemli Değil
Fark Etmez
Önemli

Rejenere

iplik

kümesi

içerisinde

yer

alan

işletmelerin

geçmiş

yıllarda

yaşadığı

sorunları önem derecelerine göre sıralandığında aşağıdaki gibidir;

 
  • 1. Vergiler

  • 2. İstihdam maliyetleri

  • 3. Satın alma – mal kalitesi ve tedariki

  • 4. Düşük kalite standartları

  • 5. Pazarlama ve satış

  • 6. Pazarlama imkânlarına erişim

  • 7. Makine ve teçhizat

  • 8. Paketleme ve etiketleme

  • 9. Finansmana erişmek

10. İhracat promosyonu – fuar ve diğer faaliyetlere katılma

Küme dâhilinde olan işletmelerin en az karşılaştıklar sorunların başında finansmana ulaşım, nakliye ve ihracat promosyonları gelmektedir. Finansmana ulaşmada Firmaların cirolarının yüksek olması ve kredi imkânlarının yüksek olmasından kaynaklanmaktadır. İhracat promosyonu - fuar ve diğer faaliyetlerde sorun yaşamamalarının sebebi ise bu ve buna benzer faaliyetlerinin çok az olmasından kaynaklanmaktadır.

Grafik 24: İşletmelerin Rekabet Gücünü Artırma Yöntemleri

0190001900r1l Geliştirme Yatırımı Art. Art. Faal. Art. Yeni Ürün Makine Ürün Kalt. Verimliliği Pazarlama Satışları Art
0190001900r1l
Geliştirme
Yatırımı
Art.
Art.
Faal. Art.
Yeni Ürün
Makine
Ürün Kalt.
Verimliliği
Pazarlama
Satışları Art
Çok Önemli
5190001900r1l
10190001900r1l
15190001900r1l
20190001900r1l
25190001900r1l
Değil
Hiç Önemli
Önemli Değil
Fark Etmez
Önemli

Çalışmaya katılan işletmelere göre, dış ticarette işletmenin rekabet gücünü artırma yöntemleri önem derecelerine göre sıralandığında aşağıdaki gibidir;

  • 1. İç ve dış pazarda Satışları artırarak

  • 2. Pazarlama faaliyetini artırarak

  • 3. Maliyet verimliliğini artırarak

  • 4. Ürün kalitesini artırarak

  • 5. Yeni ürün geliştirmeye yatırım yaparak

  • 6. Üretim ekipmanlarına yatırım yaparak

olacağını düşünmektedirler. İşletmeler yurt içinde ve yurt dışında satışları artırdıkları zaman rekabet güçlerinin artacaklarına inanmaktadırlar. Satışlarını artırmanın yollarının en önemlileri ise pazarlama faaliyetini artırmak, maliyet verimliliğini artırmak ve ürün kalitesini artırarak olacaklarını söylemektedirler.

Grafik 25: İşletmelerin Rekabet Stratejileri

30190001900r1l 25190001900r1l 20190001900r1l 15190001900r1l 10190001900r1l 5190001900r1l 0190001900r1l Çok Önemli Önemli Fark Etmez Önemli Değil Hiç Önemli
30190001900r1l
25190001900r1l
20190001900r1l
15190001900r1l
10190001900r1l
5190001900r1l
0190001900r1l
Çok Önemli
Önemli
Fark Etmez
Önemli Değil
Hiç Önemli Değil

Rejenere iplik kümesi işletmelere göre, işletmelerinin rekabet stratejileri yöntemleri önem derecelerine göre sıralandığında aşağıdaki gibidir;

  • 1. Kalite (Marka)

  • 2. Çeşitlendirme (farkli urun/servis)

  • 3. Pazarlama Politikaları

  • 4. Fiyat (Maliyet)

  • 5. Hedeflenmek (tek bir urun/servis)

olarak sıralanmaktadır. Küme dahilindeki işletmeler rekabet stratejilerinde kaliteye öncelik vermektedirler. Kaliteden sonra ise ürün yelpazesini çeşitlendirme gelmektedir. İşletmelerin geneli tek bir ürün üzerinde pazarda olmak istememektedirler. İşletmelerin geneli bir pazarlama politikalarının olmadığını ve bunun üzerinde yoğunlaşmak istediklerini vurgulamaktadırlar.

B. İŞLETMELERİN İHRACATA HAZIRLIK İHTİYAÇ ANALİZİ

Uşak rejenere iplik kümesi dâhilinde bulunan işletmelerin ihracata hazır olup olmadıklarının araştırıldığı bu bölümde işletmelere toplamda 16 sorudan oluşan bir anket uygulanmıştır. Anket soruları toplamda 100 puan üzerinden değerlendirmeye alınmış olup, değerlendirmede esas alınan puan dilimlerine göre 5 başlık altında incelenmiştir. Bu değerlendirme kriterleri firmalar açısından şöyledir;

0- 20 Puan: İşletme ve ürünün iç piyasadaki fiili durumu, bilgi birikimi ve finansal yapı olarak ihracat yapmaktan çok uzaktır. İşletmenin öncelikle iç piyasada belirli bir gelişme göstermesi ve finansal olarak güçlenmesi ve anlayışını geliştirmesi gerekebilir.

20-40 Puan: Bu aşamada işletme ihracata hazır değildir. Gidilmesi gereken uzun bir yol vardır.

40-60 Puan: İşletme doğru yolda ancak bazı eksiklikler bulunmaktadır. İşletmeye, ihracata başlamadan önce kapsamlı bir hazırlık çalışması yapması tavsiye edilmektedir.

6080 Puan: İşletmenin ihracat alanındaki hazırlığı oldukça yeterli bir düzeydedir. İşletmenin ihracat pazarlama planını hazırlaması gerekmektedir.

80-100 Puan: İşletme olarak hazırlıklar yeterli düzeydedir ancak yine de bazı eksikliklerin tamamlanması gerekebilir (Pazar/ sektör/ ülke raporları işletmeye çok yardımcı olabilir).

Ankete katılan firmaların değerlendirme sonuçları aşağıdaki gibidir;

Katılan firmalardan 7 tanesi 40- 60 ve aşağı skor almıştır. Bu işletmelere ihracata başlamadan önce kapsamlı bir hazırlık yapmaları tavsiye olunur.

Çalışmaya katılan 12 firma 60-80 arası puan almıştır. Bu firmalar ihracata görece hazır olmakla beraber, bu işletmeler için özel konularda danışmalık ve eğitim ihtiyaçları öngörülmektedir.

Çalışmaya katılan 13 firma 80-100 arası puan almıştır. Bu kısımdaki firmalar ihracat hazırlıkları üst seviyededir. Yine de sektörel Pazar ve ülke şartları ile ilgili özel danışmanlık tavsiye olunur.

  • C. REJENERE İPLİK KÜMESİ SWOT ANALİZİ

SWOT analizi, önceden belirlenmiş bir konu dâhilinde karar alma aşamasında yardımcı bir araç olarak kullanılan, iç ve dış çevrenin değerlendirilmesine imkân sağlayan bir süreci içeren analiz tekniğidir. SWOT analizi ile bir çeşit mevcut durum tespiti yapılır. SWOT analizi yapılmasının temel amacı, karar alma sürecinde konunun güçlü ve zayıf yönleri ile karşı karşıya bulunduğu fırsatlar ve tehdit unsurları ortaya konularak beraberce değerlendirilmesidir. SWOT aynı zamanda gelecekteki durumunun ne olacağını tespit ve tahmin etmeye yarayan bir analiz tekniğidir.

Bu bölümde belirtilen SWOT analizinde, Uşak rejenere iplik sektörünün güçlü ve zayıf yönlerini belirlenmiş ve dış çevreden kaynaklanan fırsat ve tehditler ortaya konmuştur. Amaç, bölgedeki iplik ve iplik ürünleri sektörü için, iç ve dış etkenleri dikkate alarak, güçlü yönler ve fırsatlardan en üst düzeyde yararlanacak, tehditlerin ve zayıf yönlerin etkisini en aza indirecek plan ve stratejiler geliştirmektir. Odak grup ve anket çalışmaları sonucunda iplik ürünleri sektörlerinde faaliyet gösteren firma yöneticilerinin sektör hakkında genel bilgi ve sektörün son durumu hakkında tespitleri çerçevesinde SWOT analizi oluşturulmuştur.

Tekstil ipliği sektörü, kalkınmalarının sağlanması ve sürdürülmesini sanayileşme ile sağlayabilecekleri gerçeği ışığında, ithal ikamesi şeklindeki başlangıç günlerinden dünyanın en büyük üretici ve ihracatçıları arasına girebilmesi tesadüf değildir. Bunun yanında sektörün güçlü yönlerini ön plana çıkarmakla birlikte sektör üzerinde zafiyet oluşturan özellikleri de göz ardı etmemek gerekir. Aksine zafiyetlerin giderilmesi, hem devletin hem de üreticilerin müştereken yerine getirmeleri gereken sorumluluklar bulunmaktadır.

Rejenere İplik Ürünleri Kümesi SWOT Analizi

Güçlü Noktalar

Zayıf Noktalar

Tekstil sektörü bölge için stratejik sektördür

Aile şirketleri fazla olması Organizasyon eksikliği

İşletmelerin çoğu aile şirketi olduğu için

Pazarlama/ pazar

Sektörün üretim becerisi ve modern üretim

Kalifiye eleman sıkıntısının yaşanması

yapabilmesi

Yönlendirme / devlet desteği yetersizliği

Gelişmiş Altyapı

Kayıt dışılığın yüksekliği

Coğrafi avantajlarını iyi kullanmasıdır

Haksız ithalata açık olmamız

Büyük ölçekli firmalar

kurumsallaşamamaktadır

Yüksek işgücü potansiyeli

Finans yetersizliği

Malzeme/ ürün çeşitliliği

Yatırım yetersizliği

İplik kullanım alanlarının çeşitliliği

Kalifiye eleman yetersizliği Mesleki eğitim yetersizliği

Sektörün işsizliğin giderilmesinde büyük rol oynaması

Yüksek enerji maliyeti Üniversite-sanayi-araştırma kurumu işbirliği

Pazarın geniş olması nedeniyle işletmeler tam kapasiteye yakın bir üretim ile çalışmaktadır

yetersizliği vardır Yüksek hammadde maliyetleri

Ulusal boyutta pazara sahip isletmeler

İşletmeler danışmanlık hizmeti

bulunmaktadır

almamaktadırlar

Fırsatlar

Tehditler

Türkiye’nin stratejik konumu Küreselleşme

Dünya ülkelerinde yapılan çok düşük maliyetlerle üretim

Devlet teşvikleri

Düşük standartlar, sosyal yapı

Yeni pazar arayışları/ genişleme

Yavaş değişim ve yenilenme

Kalite konusunda bilincin oluşması

AB’ye ihracatta yüksek/ düşük maliyet

Bölgenin dış pazara açılmadaki ulaşım kolaylığı

AB pazarındaki doyumluluk

Üretimdeki artış/ gelişme

Özellikle bölgedeki genç nüfusa yeni istihdam

Tasarım eksikliği (kopyalama)

Tasarımın kullanımı ve artırılması

Büyük ölçekli firmalar (Kayseri ve Ankara)

Markalı/kimlikli ürünler Etkili iletişimin oluşumu/ kullanımı

Bölgede kalifiye iş gücünün talebine yeterli arzın olmaması

Türkiye’deki tekstil sektöründe etkinliği

Teknolojideki hızlı değişime ayak

olanakları sağlamak

uyduramama

Günümüzde ileri teknoloji sahibi ülkelerdeki mevcut üretim yapısı aynen muhafaza edilirken yeni yatırımların ağırlıklı olarak üçüncü ülkelerde gerçekleştirildiği görülmektedir. Bundaki temel neden hammadde, işçilik ve çevre maliyetlerinin üçüncü ülkelerde çok daha düşük seviyelerde olmasıdır. Üçüncü ülkelerde özellikle Uzakdoğu ülkelerinde üretilen yüksek miktardaki ucuz ürünler, fiyatlardaki düşüklüğe rağmen firmaların ayakta kalmalarını sağlamaktadır. Petrol krizleri dışında, hammadde tedarikinde ciddi fiyat artışları olmamasına rağmen rekabetin yoğunluğu nedeniyle sentetik iplik ve elyaf fiyatları reel bazda gerilemektedir. Özellikle Uzakdoğu Asya ülkelerinde üretilen mallar dünya piyasasında ciddi fiyat kırılmalarına yol açmaktadır.

6.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Ulusal ve uluslararası ortamlarda rekabetin artması kalifiye insan gücünü dolayısıyla da eğitim- öğretim faaliyetlerini her zamankinden daha önemli hale getirmiştir. Bilginin stratejik kaynak olarak kabul edildiği günümüz dünyasında bilgi, bilgi teknolojileri sayesinde üretilmekte, sınıflandırılmakta ve yine bu teknolojiler sayesinde ulaşılabilir hale

getirilmektedir.

Kuşkusuz hemen her şeyin kendisini bilgiyle ifade ettiği yaşadığımız bu modern çağda kalifiye insan arayışı inanılmaz bir hız kazanmıştır ve öyle görünüyor ki önümüzdeki yıllarda bu hız daha da artacaktır. Gelişmiş ülkeler sanayinin ihtiyaç duyduğu iş gücünü uluslararası tecrübelerden de faydalanarak kendi iç dinamiklerine göre oluşturdukları mesleki eğitim metotları ile karşılamaktadırlar. Bu bağlamda ülkemize baktığımızda, Türkiye genç ve dinamik nüfus yapısıyla gelişmiş ülkelere göre çok önemli bir avantaja sahiptir.

Uşak sanayileşme hamlesine öncülük eden bir şehir olarak, bölgesel anlamda ekonomik gelişmesini devam ettiren bir il konumundadır. Uşak ili ekonomik anlamda çeşitlilik gösteren bir il olmasına rağmen, ana sektörleri tekstil, deri, seramik, geri dönüşüm ve gıda endüstrisidir. Uşak’ta üretim yapan başlıca sanayi tesislerinin üretim konularına bakıldığında, iplik, ham ve baskılı bez, elyaf, battaniye, deri, seramik ve halı üretimi ön plana çıkan faaliyet konularıdır.

Yukarıda da ifade edildiği gibi, Uşak ilinde, lokomotif sektör tekstil ve tekstil yan ürünleridir. İl ekonomisinin büyük potansiyelini bu ana sektör oluşturmaktadır. Tekstil sektöründe ana imalat grupları pamuklu dokuma, apre, boya baskı, pamuk ipliği, halı, kilim, battaniye ipi, peluş battaniye, makine kilimi ve halısıdır. Türkiye’de üretilen battaniyenin %90’ı, sargı bezinin % 91’i, yün ipliğinin ise % 65’i Uşak’ta üretilmektedir.

Uşak ili tekstil sektörünün genel olarak ele aldığımızda;

İstanbul ve İzmir limanlarını kullanarak yapılan ihracatın Uşak il sınırları içerisine

çekilmesi AR-GE faaliyetlerini cazip hale getirmek üzere özendirici tedbirler alınmalıdır.

Pazar konusunda elektronik ticaret son derece önemli bir potansiyel sunabilir.

Sanayicinin kalifiye ara eleman ihtiyacını giderecek tekstil ve tekstil yan sektörleri konularında eğitim verecek mesleki eğitim kurumları açılmalıdır.

Özel mülkiyet ve aile işgücü kullanımının yaygın olduğu aile tipi işletmelerde üretimin kitlesel hale dönüştürülmesi gerekmektedir. Genel ve KOBİ teşviklerinden yararlanılarak finansman darboğazları giderilmeli ve tesisler azami kapasitede çalıştırılmaya gayret edilmelidir. sektörün katma değer oluşturmaya devam etmeleri, hem kendilerinin gelişimlerini sağlayacak, hem de diğer yatırımların gerçekleştirilmesine neden olacaklardır.

Bu çalışmanın hayata geçirildiği Uşak ilinde lokomotif sektör olan tekstil alanında uluslararası rekabet edilebilirlik düzeyine gelinmesi için, sektördeki işletmelerin ihracat kapasitelerini geliştirmeleri ve dış pazarlara açılmaları gerekmektedir. Bu hedefe ulaşmak üzere işletmelerin dış ticaret eleman ihtiyacı ve ihracat bilgi eksikliklerini karşılamak maksadıyla işletmelere eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin verilmesi gerekliliği açıktır.

İşbu çalışma Uşak ili rejenere iplik ürünleri kümesinin dış ticaret ihtiyaç analizine göre bahsedilen eğitimlerin yapılandırılması konusuna ışık tutmak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmayla ilgili elde edilen sonuç ve öneriler eğitim ve danışmanlık olarak iki kısımda düzenlenmiştir.

  • A. EĞİTİM İHTİYAÇLARI

İhtiyaç analizi sonucu ortaya çıkan en belirgin eksiklik, analiz yapılan küme firmalarının, ITC (International Trade Center) tarafından “mature exporter” olarak tanımlanan, pazar araştırması yapabilme kapasitesine erişmiş ve temel dış ticaret kurallarını (teslim şekilleri, ödeme şekilleri, sözleşme kuralları, müşteri bilgisi, ülke bilgisi, incoterms ve benzerleri) bilmekten oldukça uzak olmalarıdır. Bu çerçevede, Uşak ili iplik ürünleri kümesinin dış ticarette aktif bir rol alabilmesi için kümeye dahil olan firmaların eğitim ihtiyaçları şöyle sıralanabilir;

Temel Dış Ticaret Programı

Dış Ticaret Uzmanlaşma Programı

Sektör ve Pazar Odaklı Dış Ticaret Eğitim Programı

Potansiyel Hedef Pazarlara Yönelik Eğitim Programı

  • a. Temel Dış Ticaret Programı

İplik kümesinde bulunan firmalarının “temel ihracat bilgilerine başlangıç” başlığı altında ve ilk elden “farkındalık” olarak adlandırdığımız bir eğitime tabi tutulmaları zorunlu görülmüştür. Bu eğitim içerisinde, uluslararası ticaretin temel kurallarına ilişkin bilgi kümelerinin, tercihen uygulamanın içinden gelmiş uzmanlarca verilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir. Yine aynı program içerisinde, uluslararası pazarlama konusunun yer alması gereği, analiz sonuçlarından anlaşılmaktadır. Bu program bünyesinde;

  • a. Stratejik Dış Ticaret Yönetimi ve Uluslararası Pazara Giriş

  • b. Dış Ticarette Teslim ve Ödeme Şekilleri

  • c. İhracat Prosedürleri ve Teşvik Sistemi

  • d. Dış Ticarette Fiyatlandırma Teknikleri

  • e. Dış Ticaret Sözleşmeleri ve Sözleşme Hukuku Uygulaması

başlıklarının yer alması, analiz çalışmalarının bir sonucu olarak tespit edilmiş bulunmaktadır.

  • b. Dış Ticaret Uzmanlaşma Programı

Temel uluslararası ticarî kurallar eğitimini müteakip, dış pazarlara açılma arzusu taşıyan bir firmanın ihracat uzmanlaşması ihtiyacı göz önüne alınarak bir önceki kısımda belirtilen temel kurallar eğitiminin detaylandırıldığı bir eğitim programı ihtiyacı ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu program bünyesinde;

  • a. İhracatta Hedef Pazarların Belirlenmesi

  • b. Hedef Pazarlarda Pazar Araştırması ve Pazar Potansiyelinin Ölçülmesi

  • c. İhracat Pazarlaması ve Dağıtım Kanallarının Seçimi

  • d. AB ve GATT Çerçevesinde Türk Dış Ticaret Mevzuatı

  • e. Uluslar arası Ticarette Alınması Gereken İzinler, Belge ve Sertifikalar

  • f. İhracat Alacaklarının Güvenli Tahsil Yöntemleri ve Akreditif Mekanizması

  • g. Dış Ticaret Sözleşmeleri ve Sözleşme Hukuku

  • h. INCOTERMS 2010’un Uluslar arası Ticarete Getirdiği Yenilikler

  • i. INCOTERMS 2010 Çerçevesinde Sigorta Konuları

  • j. İhracat ve Lojistik

  • k. İhracat ve Gümrükleme İşlemleri

  • l. Döviz Kuru Konuları ve Kur Riskinden Korunma Mekanizmaları

  • m. İhracatı Teşvik Sistemi ve Firmalara Doğrudan Devlet Yardımları

  • n. Türk Eximbank Kredi ve Sigorta Programları

  • o. Bir Uluslararası Pazarlama Aracı Olarak Fuarlar ve Fuarcılık

  • p. Uluslararası İş Kültürü ve Dış Ticarette Yazışma Teknikleri (Pazarlarla Etkin İletişim)

  • q. Dış Ticaret İşlemlerinin Vergilendirilmesi ve İhracatta KDV İstisnası

Analizi yapılan küme işletmelerinin dış ticaret teşviklerinden haberdar olma durumları incelendiğinde, işletmelerin yarıdan fazlasının teşviklerden haberdar oldukları görülmüştür. Bununla birlikte odak grup toplantı sonuçlarından elde edilen verilerde ise işletmelerin bu teşviklerden istifade etmedikleri gerçeği orta çıkmıştır. Bu durum tam bilgiye sahip olmadıkları kanısını pekiştirmiştir. Sonuç olarak işletmelerin başta Ar-Ge, yurt dışı fuar etkinlikleri, belgelendirme, ofis açma, pazar araştırması gibi başlıklarda danışmanlık ve eğitim ihtiyaçlarının bulunulduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Takdir edilir ki, analiz çerçevesinde ihtiyaç kalemi olarak belirlenen ve yukarıda ifade edilen isimler, sadece eğitim başlıklarıdır. Eğitimi verecek olan profesyonel kuruluşun kullanacağı isimler ve ders saati miktarları farklı olabilir (Örneğin INCOTERMS 2010 konusu, gerek küme katılımcısı firmaların ihtiyacı, gerekse eğitimi verecek olan eğitmenin tarzı çerçevesinde 6 ilâ 10 saat arasında sürebilir. İhtiyaç analizi sonucu çerçevesinde, her bir başlığın 6 saatten kısa olmamasını eğitim tekniği açısından tavsiye etmekteyiz)

  • c. Sektör ve Pazar Odaklı Dış Ticaret Eğitim Programı

Uşak ili iplik ürünleri kümesindeki işletmelerin tamamına yakını aile işletmesi olmaları ve küme üyeleri ile yapılan odak grup çalışmasında özellikle yönetim kademesinde bulunan yönetim kadrosunda ekip çalışmasına yatkın olma, analitik düşünme kabiliyeti olan, dil kullanabilen, özeleştiri yapabilen, hatalardan ders alabilen özellikler ön plana çıkmaktadır. Bu çerçevede;

  • a. Ekip Çalışması,

  • b. Liderlik,

  • c. Üründen Markaya Geçiş,

  • d. İletişim Teknikleri,

  • e. İnsan Kaynakları Yönetimi,

  • f. Sorun Çözme,

  • g. Kurumsallaşma,

  • h. Strateji Analizi,

  • i. Kariyer Planlama

başlıklarında eğitim ihtiyaçları saptanmıştır.

  • d. Potansiyel Hedef Pazarlara Yönelik Eğitim Programı İşletmelere

verilecek

toplu

ve

bireysel

danışmanlık

hizmetlerinin

daha

ziyade

“potansiyel pazar analizi” üzerine odaklanacağı göz önünde bulundurulursa, potansiyel hedef pazarlara yönelik eğitim programlarının da ele alınması isabetli olacaktır. Örneğin, danışmanlık çalışmaları sonucunda hedef pazarın X ülkesi olarak tespit edilmesi durumunda;

  • a. X Ülkesinin İthalat Rejimi (En az 6 saat)

  • b. X Ülkesinin Gümrük Mevzuatı (En az 6 saat)

  • c. X Ülkesinin Bankacılık ve Kambiyo Rejimi (En az 3 saat)

  • d. X Ülkesi ile Ticarette Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar (En az 3 saat)

başlıklarının yer aldığı ve hedef pazar odaklı eğitimlerin verilmesi tavsiye edilmektedir.

  • B. DANIŞMANLIK İHTİYAÇLARI

İhtiyaç analizi çalışmaları çerçevesinde ortaya çıkan danışmanlık ihtiyacı son derece belirgin hatlara sahip bulunmaktadır. Küme katılımcısı işletmeler, her şeyden önce bir “ihracat pazarlama stratejisi” ne ihtiyaç duymaktadırlar. Bu ihtiyaçları, analiz neticesinde şu tarzda ortaya çıkmış bulunmaktadır:

-Acaba

dünya

genelinde iplik ve iplik ürünleri en çok hangi ülkelerce ithal

edilmektedir?

-İthalatçı ülkelerin listesine nasıl ulaşılabilir?

-Ulaşılan listeden, sadece kantitatif değil, kalitatif ithalat analizleri nasıl yapılabilir? (Yani hedef pazar olarak belirlenecek pazar, ithalat anlamında büyüyen bir pazar mıdır, küçülen bir pazar mıdır, yoksa sabit midir?)

-Ülkemizin, ilgili hedef pazarların hangileri ile

Gümrük Birliği

Serbest Ticaret Anlaşması

Tercihli Ticaret Anlaşması

bulunmaktadır? Bu ve benzeri anlaşmalardan küme üyesi işletmeler nasıl istifade ederek ihracat gerçekleştirebilir?

-Hedef pazar olarak tespit edilen ülke ile “iş yapma” usulleri nelerdir? (Kimi pazarda acente/ distribütör mekanizması yoğun olarak kullanılabiliyor iken, kimisinde doğrudan pazarlama şekli yaygın olmaktadır ve küme üyesi firmanın bu usule vâkıf olması

gerekecektir.)

-Hedef pazar olarak tespit edilen ülkede “iş kültürü” (business culture) anlamındaki uygulamalar nelerdir?

-Hedef pazar olarak belirlenen ülkede “nokta atışı” biçiminde ithalatçı adreslerine ulaşılabilir mi?

Görüldüğü gibi, küme üyesi işletmelerin/ firmaların “danışmanlık” anlamında beklentileri oldukça yüksek düzeyde olup, bu beklentileri karşılayabilecek kapasitede bir danışmanlık hizmetini almaları gerekmektedir. Ülkemizde dış ticaret danışmanlığının genellikle ehliyeti ve kifayeti yetersiz kişi ve kuruluşlarca gerçekleştirilmeye çalışıldığı dikkate alınırsa, özenle seçilmiş bir danışmanlık hizmetinin küme katılımcılarına aldırılmasının önemi ortaya çıkmaktadır.

Danışmanlık safhasındaki eğitim ile danışmanlık çalışmalarını birbirinden ayıran temel çizgi; eğitim başlıkları altında her firmayı ilgilendiren genel bilgilerin yer alması, danışmanlık başlıklarının ise “firma ihtiyaçlarına özel” olmasıdır. Bu çerçevede, toplu danışmanlık çalışmaları, her ne kadar küme katılımcısı firmaların sektörleri aynı olsa da, her birinin ihracat çalışmaları esnasında karşı karşıya kalabilecekleri sorunların farklı olabileceği gerçeği, ihtiyaç analizleri sonucunda tespit edilmiş bulunmaktadır.

7. KAYNAKÇA

Ali ŞAHİN, “Kilim İsletmelerinde SWOT Analizi, Uşak ve Eşme Uygulaması”, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar, 2006

Barış Cihan BAŞER, “ Kümelenme Yol Haritası”

Bekir

KARAKOÇ,

“Uşak’ta

Tekstil

Sanayi”

Yayınlanmış

Yüksek

Lisans

Tezi,

Fırat

Üniversitesi

 

Dokuzuncu Kalkınma Planı, Sentetik Elyaf ve İplik Çalışma Grubu. Raporu, 2008 Ankara

Emir Zafer KORKMAZ, “Kurulusu, Gelişme Süreci Ve Geleceği Açısından Türk Endüstriyel İplik Sektörü” Yayınlanmış Yüksek lisans Tezi, Bursa, 2005

Hasan Hüseyin CEYLAN “Yerel Kalkınma ve Rekabet Aracı Olarak Şehir Pazarlamasında Yatırımcıların Yatırım Destinasyon Tercih Yapılarının Belirlenmesi ve Uşak Tekstil Sektöründe Bir Uygulama” Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar, 2010

Murat ÇETİN, Eyyüp ECEVİT “İhracatın Sürükleyici Gücü Olarak Tekstil Sektörü:

Kahramanmaraş İli Örneği”, Celal Bayar Üniversitesi, Yönetim Ve Ekonomi Yıl:2008 Cilt:15

Sayı:2

Nurettin CAN, Hakan BAŞER, “KOBİ’lerin Uluslararası Rekabette Farkındalık İle İhracata Yönlendirilmesi: Mobilya Sektörü” 2012

Sanayi Genel Müdürlüğü,