You are on page 1of 108

CORPUS THOMISTICUM Sancti Thomae de Aquino Sentencia super Meteora a libro I ad librum II caput X Liber Caput !

"##$%& Super Meteora' lib( cap( n( Sicut in rebus naturalibus nihil est per)ectum dum est in potentia' sed solum tunc simpliciter per)ectum est' quando est in ultimo actu* quando +ero medio modo se habens )uerit inter puram potentiam et purum actum' tunc est quidem secundum quid per)ectum' non tamen simpliciter* sic et circa scientiam accidit( Scientia autem quae habetur de re tantum in uni+ersali' non est scientia completa secundum ultimum actum' sed est medio modo se habens inter puram potentiam et ultimum actum( ,am aliquis sciens aliquid in uni+ersali' scit quidem aliquid eorum actu quae sunt in propria ratione eius- alia +ero sciens in uni+ersali non scit actu' sed solum in potentia( Puta' qui co.noscit hominem solum secundum quod est animal' solum scit sic partem de)initionis hominis in actu' scilicet .enus eius- di))erentias autem constituti+as speciei nondum scit actu' sed potentia tantum( Unde mani)estum est quod complementum scientiae requirit quod non sistatur in communibus' sed procedatur usque ad speciesindi+idua enim non cadunt sub consideratione artis* non enim eorum est intellectus' sed sensus( !"##$/& Super Meteora' lib( cap( n( 0 1uia i.itur Aristoteles in libro de .eneratione determina+it de transmutationibus elementorum in communi' necessarium )uit ad complementum scientiae naturalis' determinare de speciebus transmutationum quae accidunt circa elementa- et de his determinat in hoc libro' qui intitulatur Meteorolo.icorum( 2st i.itur intentio eius in hoc libro determinare de transmutationibus quae accidunt circa elementa' secundum sin.ulas species( 2t ad mani)estandam suam intentionem' praemittit prooemium( In quo tria )acit- primo enim enumerat ea de quibus tractatum est in libris scientiae naturalis praecedentibus hunc librum* secundo mani)estat de quibus in hoc libro sit a.endum' ibi- reliqua autem

pars huius etc(* tertio ostendit de quibus in sequentibus libris restat a.endum' ibi- pertranseuntes autem de his et cetera( !"##$3& Super Meteora' lib( cap( n( % Praecedunt autem hunc librum' secundum ordinem' in scientia naturali tres libri( Unde tria )acit( Primo ponit de quo sit actum in libro ph4sicorum( In quo quidem' quantum ad duos primos libros eius' a.itur de causis naturae- et hoc tan.it' concludens e5 determinatione praecedentium librorum' cum dicit- de primis quidem i.itur causis naturae* ut intelli.antur primae causae naturae prima principia' quae sunt materia' )orma et pri+atio' et etiam quatuor .enera causarum' scilicet materia' )orma' a.ens et )inis' in sequentibus autem libris ph4sicorum a.itur de motu in .enerali- et hoc est quod subdit- et de omni motu naturali( Secundus scientiae naturalis liber est liber de caelo et mundo( In cuius prima parte' scilicet in duobus eius primis libris' a.itur de caelo et stellis' quae mo+entur motu circulari- et quantum ad hoc dicit- adhuc autem de secundum superiorem lationem perornatis astris* perornatis' idest +alde ornate dispositis' secundum superiorem lationem' idest secundum motum circularem' quo mo+entur omnia corpora caelestia( In secunda autem parte huius libri' scilicet tertio et quarto libro' determinat de numero elementorum et de motu locali eorum- et quantum ad hoc dicit- et de elementis corporalibus' quot et quae sint( 6icit autem elementa corporalia' ad di))erentiam primorum principiorum' scilicet materiae et )ormae' quae non sunt corpora' sed corporum elementa seu principia- i.nis autem et aqua et terra corpora sunt' et sunt aliorum corporum elementa( Tertius liber scientiae naturalis est liber de .eneratione- in quo determinat de permutatione elementorum in in+icem' in secundo libro' et de .eneratione et corruptione in communi in primo libro( 2t hoc tan.it consequenter' cum dicit- et de ea quae in+icem et cetera( !"##$$& Super Meteora' lib( cap( n( / 6einde cum dicit- reliqua autem pars huius etc(' mani)estat de quo sit in hoc a.endum( 2t circa hoc duo )acit- primo ponit nomen consuetum huius doctrinae* secundo enumerat ea quae in hac doctrina continentur( 6icit er.o primo quod reliqua pars huius methodi' idest scientiae naturalis' quam prae manibus habemus' restat adhuc consideranda' quam omnes priores philosophi

+ocabant meteorolo.iam' a meteoron' quod est e5celsum +el ele+atum' et lo.os' quod est sermo +el ratio- considerantur enim in hac doctrina ea quae in e5celsis .enerantur' sicut stellae cadentes' stellae cometae' plu+iae' ni+es' et alia huiusmodi( 1uam+is et alia quaedam considerentur quae )iunt in imo' sicut )ulmina' terraemotus' et alia huiusmodi- sed quia ea quae )iunt in alto' sunt mirabiliora et ma.is desiderata' ideo ab eis tota doctrina nomen accepit( !"##$7& Super Meteora' lib( cap( n( 3 Secundo ibi- haec autem sunt etc(' enumerat ea de quibus in hac doctrina consideratur( 1uae +identur in quatuor distin.ui( 1uaedam enim sunt quae )iunt in loco supremo propinquo corpori caelesti- et haec primo tan.it' cum dicit- haec autem sunt' scilicet de quibus adhuc restat considerandum' quaecumque accidunt quidem secundum naturam' sed inordinatam' et casualiter' ut quidam putabant( ,atura tamen inordinatior non est natura illa quae est primi elementi corporum' idest corporis caelestis* quod dicitur elementum' quia est pars totius uni+ersi corporalis' licet non +eniat in compositionem corporis mi5ti' sicut elementa( 2st autem natura secundum quam haec accidunt' inordinatior natura caelestis corporis- quia ea quae sunt in caelesti corpore' semper similiter se habent' in huiusmodi autem transmutationibus in)eriorum corporum' accidit multa +arietas( Propter quam quidam crediderunt quod haec non a natura' sed a casu acciderent' non considerantes quod naturaliter )iunt non solum ea quae sunt semper' sed etiam quae sunt ut in pluribus( Haec' inquam' accidunt circa locum ma5ime propinquum lationi astrorum' idest astris circulariter motis( 2t hoc ponit ad di))erentiam subsequentium( 2t e5empli)icat' dicens- puta de lacte' idest de lacteo circulo qui 8ala5ia dicitur' et stellis quae cometae dicuntur' et phantasmatibus' idest apparitionibus' i.nitis et motis' quae dicuntur stellae cadentes( !"##$"& Super Meteora' lib( cap( n( $ Secundo cum dicit- et quaecumque ponemus etc(' enumerat ea quae sub praedictis )iunt* scilicet quaecumque ponuntur esse passiones communes aeris et aquae' quia e5 materia aquea in loco aeris .enerantur' +aporibus in aquam transmutatis(

!"##$9& Super Meteora' lib( cap( n( 7 Tertio cum dicit- adhuc autem terrae etc(' enumerat ea quae in in)imo sunt( 2t dicit- adhuc autem oportet dicere de his quae sunt partes terrae' puta oriens' occidens' Septentrio' meridies* et quae sunt species' puta quod quaedam terra est calida et arenosa' quaedam )ri.ida et calcata* et passiones partium terrae' puta quod quaedam est sulphurea' quaedam lapidosa' +el aliquo modo dissoluta( 25 quibus terrae rationibus considerabimus omnes causas spirituum' idest +entorum' quorum di))erentia attenditur secundum di+ersitatem terrae( Similiter de terraemotibus' quorum etiam causae assi.nantur e5 di+ersa specie terrae* et de omnibus quae )iunt secundum motus horum' idest +entorum et terraemotuum( In quibus non omnia per)ecte et secundum certitudinem tradere possumus' sed quaedam sub dubitatione relinquemus' ad utramque partem rationem inducentes- in quibusdam +ero +eritatem attin.emus aliquo modo( !"##7#& Super Meteora' lib( cap( n( " 1uarto ibi- adhuc autem de )ulminum casu etc(' enumerat ea quae e5 alto in in)imum descendunt' e5 +entis causata' dicens- adhuc autem dicemus de casu )ulminum et t4phonibus :qui dicuntur siphones;' et incensionibus quae circa huiusmodi t4phones accidunt' et aliis circularibus' quaecumque propter coa.ulationem accidunt passiones ipsorum corporum' scilicet elementorum( 6icit autem hoc' quia t4phones e5 materia compacta .enerantur cum quadam rotatione* et multa alia similia accidunt t4phonibus' e5 materia coa.ulatione compacta' cum quadam circulatione( <el potest hoc re)erri ad iridem et halonem :idest circulum continentem solem et lunam et stellas;' quae accidunt e5 re+erberatione radiorum ad aliquam materiam spissam( !"##7 & Super Meteora' lib( cap( n( 9 6einde cum dicit- pertranseuntes autem de his etc(' ponit de quo restat a.endum in libris sequentibus( 2t dicit quod postquam pertransi+erimus de his quae dicta sunt' tunc speculabimur' secundum nostrum posse' modo inducto in libris praecedentibus' scilicet non tantum recitando opiniones aliorum sed etiam causas inquirendo' de animalibus et plantis' et in uni+ersali et secundum sin.ulas species( 2t tunc )ere erit )inis scientiae naturalis' quam a

principio ele.imus tradere( 6icit autem )ere' quia non omnia naturalia ab homine co.nosci possunt( Caput 0 !"##70& Super Meteora' lib( cap( 0 n( Completo prooemio' in quo philosophus suam intentionem mani)esta+it' hic incipit procedere ad suum propositum ostendendum( 2t di+iditur in duas partes- in prima resumit ea quae sunt necessaria ad co.noscendum principia transmutationum de quibus in hoc libro tractaturus est* in secunda incipit de eis tractare' ibi- resumentes i.itur eas et cetera( Circa primum duo )acit- primo enumerat principia harum transmutationum' et di))erentiam eorum adin+icem* secundo ostendit quomodo se habeant adin+icem in causando' ibi- est autem e5 necessitate continuus et cetera( !"##7%& Super Meteora' lib( cap( 0 n( 0 6icit er.o primo quod prius determinatum est' tam in libro de caelo quam in libro de .eneratione' quod inter alia principia corporalia quae sunt principia aliorum corporum' unum est principium illorum corporum e5 quibus constituitur natura corporum circulariter motorum' scilicet sphaerarum et stellarumhoc autem principium dicit ipsam quintam essentiam' e5 quo omnia huiusmodi )ormantur( Alia +ero principia corporum in)eriorum sunt quatuor' propter primas tan.ibiles qualitates' quae sunt principia a.endi et patiendi' scilicet calidum' )ri.idum' humidum et siccum' quarum sunt tantum quatuor possibiles combinationes- nam calidum et siccum est i.nis' calidum et humidum est aer' )ri.idum et humidum aqua' )ri.idum et siccum terra* calidum +ero et )ri.idum' +el humidum et siccum aliquid esse' impossibile est( Horum autem quatuor corporum sunt duo motus- unus quidem qui est a medio mundi sursum' qui est motus le+ium' scilicet i.nis et aeris* alius autem motus est ad medium' qui est motus .ra+ium' scilicet terrae et aquae( 2t sic est triple5 motus corporum- scilicet ad medium' qui est .ra+ium* a medio' qui est le+ium* et circa medium' qui est corporum caelestium' quae neque sunt .ra+ia neque le+ia( Le+ium autem et .ra+ium est quaedam di))erentia( ,am aliquid est le+e simpliciter' scilicet i.nis' qui supereminet omnibus* aliquid autem est .ra+e

simpliciter' scilicet terra' quae subsidet omnibus* alia +ero duo sunt secundum quid .ra+ia et le+ia- nam aer est le+is respectu terrae et aquae' .ra+is +ero respectu i.nis* aqua autem est le+is respectu terrae' .ra+is autem respectu i.nis et aeris( 2t ideo haec duo ad alia duo e5trema proportionaliter se habent' ut scilicet sicut aer est propinquior i.ni' ita aqua est propinquior terrae( Sic i.itur patet quod iste mundus qui est circa terram' constat e5 quatuor corporibus- et huius mundi oportet nos in hoc libro passiones considerare' quae sunt transmutationes +ariae in elementis in+entae( !"##7/& Super Meteora' lib( cap( 0 n( % 6einde cum dicit- est autem e5 necessitate continuus etc(' ostendit quomodo principia praedicta se habeant adin+icem in causando( 2t dicit quod necessarium est quod iste mundus in)erior consistat e5 quatuor elementis' sic continuatis superioribus lationibus' idest corporibus circulariter motiscontinuum autem hic accipit pro conti.uo' ut scilicet nihil sit medium inter ea( Cuius quidem necessitatis ratio est' non solum quia impossibile est locum +acuum esse' unde corpora oportet corporibus conti.uari- sed etiam propter )inem' ut scilicet tota +irtus in)erioris mundi .ubernetur a superioribus corporibus' quod non esset nisi se tan.erent* oportet enim quod a.ens corporale tan.at passum et motum ab ipso( !"##73& Super Meteora' lib( cap( 0 n( / 1uod autem in)erior mundus re.atur a superioribus corporibus et mo+eatur' probat duabus rationibus( 1uarum prima talis est( Causa mo+ens' unde scilicet est principium motus' necesse est quod sit prima causa( 2t hoc intelli.itur per respectum ad causam )ormalem et materialem- nam materia patitur ab a.ente' a.ens autem naturaliter est prius patiente* )orma etiam est e))ectus mo+entis' qui educit materiam de potentia in actum( Sed )inis est prior a.ente' quia mo+et a.entem- non tamen semper est prior in esse' sed solum in intentione( Mani)estum est autem corpus caeleste inter naturalia esse primam causam- quod eius incorruptibilitas et nobilitas demonstrat( Oportet i.itur quod corpus caeleste' respectu horum corporum in)eriorum' sit causa unde principium motus(

!"##7$& Super Meteora' lib( cap( 0 n( 3 Secundam rationem ponit ibi- adhuc autem etc(- quae talis est( Motus caelestis corporis est perpetuus( 2t hoc apparet e5 ipsa dispositione loci- nam in linea recta est accipere )inem in actu' scilicet e5tremum ipsius lineae' in circulo +ero non est accipere )inem- et ideo dicit quod motus circularis non habet )inem secundum locum( 2t ne aliquis crederet propter hoc' quod motus circularis esset imper)ectus' sicut motus rectus antequam per+eniat ad )inem' subiun.it quod motus circularis semper est in )ine- quodlibet enim si.num datum in circulo est principium et )inis* et motus circularis in qualibet parte ita est per)ectus' sicut motus rectus quando est in )ine( Sic i.itur apparet e5 ipsa dispositione loci' quod motui caelesti competit perpetuitas( Motus autem in)eriorum corporum non possunt esse perpetuiquia in)eriora corpora mo+entur motibus rectis' motus autem rectus non durat unus continuus nisi secundum mensuram ma.nitudinis rectae per quam transit* motus autem re)le5us non est continuus' ut in <III Ph4sic( probatum est( Unde cum omnia corpora in)eriora distent )initis locis abin+icem' et nullum eorum sit in)initum' ut probatum est in III Ph4sic( et in I de caelo' necesse est quod motus eorum sint )initi' et non perpetui( Illud autem quod est perpetuum et semper' consequenter est moti+um eorum quae non sunt semper( Unde elementa in)eriora' scilicet i.nem et terram et alia s4n.enea his' idest con.enerabilia eis' scilicet aerem et aquam' et quae e5 eis componuntur' oportet putare causas accidentium circa ipsum mundum in)eriorem' ut in specie materiae' idest per modum causae materialis- quia hoc modo dicimus subiectum et patiens esse causam rerum( Sed quod est causa dictorum ut unde principium motus' idest per modum causae mo+entis' causandum est' idest e5istimandum est esse causam' eam +irtutem quae est semper motorum' idest corporum caelestium' quae semper mo+entur- quod enim semper mo+etur' comparatur ad id quod non semper mo+etur' sicut a.ens ad patiens( Caput % !"##77& Super Meteora' lib( cap( % n( Ostenso quae sunt principia acti+a et quae sunt principia materialia passionum de quibus intendit tractare' incipit nunc

determinare de eis( 2t di+iditur in partes duas- in prima determinat de particularibus transmutationibus elementorum quibus secundum se transmutantur* in secunda determinat de transmutationibus eorum secundum quod +eniunt in compositionem mi5ti' in quarto libro' ibi- quoniam autem quatuor et cetera( Prima autem pars di+iditur in duas- in prima enim determinat de transmutationibus seu passionibus elementorum quae in alto accidunt* in secunda de his quae accidunt in in)imo' et hoc in secundo libro' ibi- de mari autem et cetera( Prima autem pars di+iditur in tres- in prima dicit de quo est intentio* in secunda praemittit quaedam quae sunt necessaria ad subsequentium determinationem' ibi- dicimus itaque i.nem et aerem etc(' in tertia incipit determinare de principali proposito' ibi- his autem determinatis et cetera( 6icit er.o primo quod dicendum est de phantasia lactis' idest de apparitione lactei circuli' et de cometis' et de aliis omnibus huiusmodi quae sunt his s4n.enea' idest con.enerabilia* ita tamen quod resumamus positiones a nobis positas in prioribus libris' et determinationes in eis prius determinatas' ut eis utamur ad propositum mani)estandum' cum opus )uerit( !"##7"& Super Meteora' lib( cap( % n( 0 6einde cum dicit- dicimus itaque i.nem et aerem etc(' praemittit quaedam quae sunt necessaria ad subsequentia( 2t circa hoc duo )acit- primo praemittit aliquid quod pertinet ad transmutationem elementorum adin+icem* secundo dicit de ordinatione eorum in mundo' et specialiter de aere' ibi- primum quidem i.itur dubitabit et cetera( 6icit er.o primo quod i.nis et aer et aqua et terra )iunt e5 in+icem' quam+is 2mpedocles contrarium senserit- et hoc resumit ut probatum in II de 8enerat( 2t huius rationem assi.nat' quia unumquodque elementorum est in alio in potentia* et quae sic se habent' adin+icem .enerari possunt( Ulterius huius rationem assi.nat' quia communicant in una materia prima' quae eis subiicitur' et in quam sicut in ultimum resol+untur- omnia enim quorum materia est una communis' sic se habent quod unum eorum est potentia in alio* sicut cultellus est potentia in cla+i' et cla+is in cultello' quia utriusque materia communis est )errum( !"##79& Super Meteora' lib( cap( % n( %

6einde cum dicit- primum quidem i.itur dubitabit etc(' inquirit de ordine elementorum' et praecipue aeris( 2t circa hoc tria )acit( Primo mo+et quaestionem- et dicit quod primo dubitatur circa corpus quod +ocatur aer' quam naturam habeat in mundo qui ambit terram' utrum scilicet totum sit aer* et si non' quomodo ordinetur ad alia elementa( Secundo ibi- moles quidem enim etc(' proponit quaedam circa ordinem elementorum mani)esta( 1uorum primum est de terra- scilicet quod non est immani)estum quanta sit moles terrae' per comparationem ad ma.nitudines ambientes' scilicet caelestium corporum et aliorum elementorum( Iam enim apparuit per considerationes astrolo.icas' quod terra est multo minor quibusdam astris' et quod in comparatione ad ultimam sphaeram obtinet +icem puncti( Secundum proponit de aqua' ibi- aquae autem naturam et cetera( 2t dicit quod non +idemus aquam per se constantem' et separatam a corpore locato circa terram' scilicet a mari et )luminibus' quae sunt mani)esta nobis' et a con.re.ationibus aquarum' si quae sunt in pro)undo terrae immani)estae nobis' ut quidam posuerunt( ,ec etiam contin.it aquam sic con.re.atam esse- eo quod humidum aqueum non terminatur nisi termino alieno( !"##"#& Super Meteora' lib( cap( % n( / Iterum ibi- intermedium autem terrae etc(' hic prosequitur quaestionem suam iam motam' qua quaerit quid est inter praedicta medium( 2t circa hoc duo )acit( Primo enim ostendit quod non totum spatium quod est a supremis stellis usque ad terram' est plenum uno aliquo corpore' scilicet i.ne +el aere' aut utroque* sed supra hoc est aliquod corpus praeter ista( Secundo ostendit quomodo ad illud supremum corpus ordinentur alia corpora secundum positionem' ibi- reliquum est autem et cetera( Circa primum sic procedit( Primo dicit quod dubium est utrum inter terram et inter astra ultima' quae dicuntur non errantia sed )i5a' sit putandum esse unum corpus' secundum proprietatem naturae' +el plura- et si plura' quot sunt' et ubi terminentur secundum locum( !"##" & Super Meteora' lib( cap( % n( 3 Secundo ibi- nobis quidem i.itur etc(' resumit quoddam in libro de caelo determinatum- quod est' quale est' secundum +irtutem' primum elementum' scilicet caeleste corpus* et quod totus ille

mundus qui est circa superiores lationes' idest qui mo+etur motu circulari' est plenus illo corpore* omnia enim corpora caelestia ad naturam illius primi elementi pertinent( 2t quia philosophi ponebant contrarium' ideo' ne sua opinio no+a +ideretur' subiun.it quod hanc opinionem non solum ipse habuit' sed )uit etiam antiqua opinio priorum hominum( Illud enim corpus quod dicitur aether' quod nos caelum dicimus' antiquam habet appellationem( Sed Ana5a.oras +idetur putasse quod si.ni)icaret idem quod i.nis- accepit enim quod aether dicitur non propter semper currere' idest continue mo+eri' sed ab aethein' quod est ardere* quia superiora corpora credidit esse plena i.ne( 2t quam+is in hoc male diceret' ut ibi probatum est' tamen hoc recte puta+it' quod nomen aetheris con+eniret alicui potentiae corporali quae est praeter ista corpora( Omnes enim antiqui +isi sunt opinari' et determina+erunt illud corpus nominari aethera' quod semper currit' idest mo+etur' et quod est quoddam di+inum' idest perpetuum' secundum suam naturam* tanquam illud corpus nulli corporum quae sunt apud nos' sit idem( ,ec est mirum si hanc opinionem' quam nos de no+o +idebamur assumpsisse' etiam antiqui habuerunt- quia nos dicimus quod eaedem opiniones sunt reiteratae in hominibus' postquam desierunt propter ne.li.entiam studii' non tantum bis +el ter' sed in)inities( Hoc autem dicit secundum suam opinionem' qua puta+it mundum et .enerationem hominum )uisse ab aeterno' ut apparet in prioribus libris- hoc enim supposito' mani)estum )it quasdam opiniones et artes a quibusdam certis temporibus incoepisse* et oportet dicere quod multoties' +el ma.is in)inities' sunt destructae' propter bella +el alias corruptiones' et iterum rein+entae( !"##"0& Super Meteora' lib( cap( % n( $ Tertio ibi- quicumque autem i.nem etc(' ostendit quod non est unum horum corporum in)eriorum' corpus quod circulariter mo+etur( 2t circa hoc tria )acit- primo ostendit hoc quantum ad i.nem* secundo quantum ad aerem' ibi- at +ero neque aere etc(* tertio quantum ad utrumque' ibi- et etiam si duobus et cetera( Circa primum sciendum est quod aliqui puta+erunt solum corpora caelestia delata' idest solem' lunam et stellas' esse naturae i.neae* quod +ero est inter eas' est naturae aereae- quidam +ero posuerunt totum esse naturae i.neae' sicut Ana5a.oras di5it( 6icit er.o quod quicumque posuerunt non solum corpora delata

i.nem purum' sed totum ambiens' scilicet omnes sphaeras* et id quod est intermedium terrae et astrorum est aer' scilicet a terra usque ad orbem lunae' et quod est desuper' totum est i.nis* qui' inquam' sic dicunt' si considerarent ea quae nunc sunt su))icienter ostensa per mathematicam de ma.nitudinibus corporum' )orte desisterent ab hac puerili opinione( <alde enim simplicis hominis est et ineruditi putare stellas esse par+as ma.nitudinibus' quia +identur par+ae nobis tam a remotis aspicientibus( 6ictum est autem de his in superioribus theorematibus' scilicet in II de caelosed etiam nunc eadem ratione dicemus ad destructionem praedictae positionis( Cum enim corpora astrorum et sphaerarum quasi improportionaliter e5cedant quantitatem terrae et eorum quae sunt circa terram' si non solum corpora stellarum constarent e5 i.ne' sed etiam distantiae quae sunt inter eas essent plenae i.ne' iam olim annihilatum esset unumquodque aliorum elementorum' propter e5cessum i.nis super ea( !"##"%& Super Meteora' lib( cap( % n( 7 6einde cum dicit- at +ero neque aere etc(' ostendit idem quantum ad aerem' dicens quod non est possibile quod istae distantiae sint plenae aere( Mani)estum est enim quod adhuc quantitas aeris multum e5cederet aequalitatem analo.iae' idest proportionis' quae debet esse communis inter elementa' ad hoc quod elementa conser+entur( !"##"/& Super Meteora' lib( cap( % n( " 6einde cum dicit- et etiam si duobus etc(' ostendit idem quantum ad utrumque( 2t circa hoc duo )acit- primo ponit rationem* secundo e5cludit quandam ca+illationem' ibi- di))ert autem nihil et cetera( 6icit er.o primo quod proportio debita elementorum non ser+atur' si totus locus qui est medius inter terram et supremum caelum' est plenus duobus elementis' scilicet i.ne et aere( 1uia moles terrae' in qua continetur etiam omnis aquae multitudo' quasi nulla pars est' habens proportionem ad totam ma.nitudinem ambientium corporum' cum ad solam ultimam sphaeram obtineat +icem puncti' secundum astronomos( <idemus autem quod' cum e5 aqua per dis.re.ationem si+e rare)actionem )it aer' aut e5 aere i.nis' non est tam immensus e5cessus quantitatis( Oportet autem ad hoc quod conser+etur debita proportio in elementis' quod eandem rationem' idest

proportionem' habeat haec par+a aqua ad aerem )actum e5 ipsa' et tota aqua ad totum aerem* ut +idelicet quantum e5cedit quantitas aeris quantitatem aquae e5 qua )it' tantum e5cedat in mundo quantitas totius aeris quantitatem totius aquae( !"##"3& Super Meteora' lib( cap( % n( 9 6einde cum dicit- di))ert autem nihil etc(' e5cludit quandam ca+illationem- dicens quod nihil di))ert ad propositum si quis dicat' secundum opinionem 2mpedoclis' quod elementa non .enerantur e5 in+icem( Oportet enim' secundum eius opinionem' elementa esse aequalia proportione +irtutis( Unde sic oportet quod conser+etur aequalitas proportione +irtutis in ma.nitudinibus elementorum' si non .enerantur e5 in+icem' sicut si .enerarentur( 6einde recolli.it quod dictum est' concludens e5 dictis mani)estum esse quod neque aer tantum replet medium locum qui est inter terram et supremas stellas' neque i.nis- sed praeter haec duo elementa' oportet super ipsa esse corpus caeleste' quod nullum in)eriorum est elementorum( Caput / !"##"$& Super Meteora' lib( cap( / n( Postquam philosophus ostendit i.nem et aerem non esse corpus caeleste' quod +ocatur primum elementum si+e primum corpus' nunc intendit ostendere quomodo i.nis et aer se habeant ad illud primum corpus( 2t circa hoc duo )acit- primo mo+et hanc quaestionem' et duas alias necessarias ad propositum* secundo sol+it eas' ibi- nos autem dicamus et cetera( Prima di+iditur in tres' secundum tres quaestiones quas mo+et- secunda incipit ibiet propter quam causam etc(* tertia ibi- de aere i.itur et cetera( 6icit er.o primo quod post praedicta relinquitur perscrutari de ordine aeris et i.nis ad primum corpus' scilicet caeleste' e5 quo ostensum est ipsum esse aliud praeter ista( !"##"7& Super Meteora' lib( cap( / n( 0 6einde cum dicit- et propter quam causam etc(' mo+et secundam quaestionem- scilicet' propter quam causam a superioribus stellis causetur caliditas in his locis quae sunt circa terram( 2t haec etiam quaestio habet ortum e5 praemissis( <idetur enim secundum naturam esse quod simile .eneret sibi simile- si i.itur

corpus caeleste non est calidum' quia non est i.nis neque aer' ut supra habitum est' remanet in dubio quomodo a corpore caelesti possit causari calor in istis in)erioribus( !"##""& Super Meteora' lib( cap( / n( % 6einde cum dicit- de aere i.itur etc(' mo+et tertiam dubitationem' quae etiam e5 praemissis ortum habet( 6i5erat enim prius quod oportebat considerare quomodo sit accipienda natura aeris in uni+erso- et hoc ideo' quia multa eorum de quibus determinaturus est' .enerationem habent in aere( 6icit er.o quod' sicut supra supposuimus' oportet primo aliquid dicere de aere- et sic erit dicendum de aliis duobus quaestionibus motis( Unde statim incipit mo+ere dubitationem ad naturam aeris pertinentem( Ostensum est enim in libro de 8enerat( quod aqua )it e5 aere' et e con+erso( Cum autem e5 condensationibus nubium .eneratur plu+ia' hoc est aerem con+erti in aquam( 1uaerit er.o' si aqua )it e5 aere et aer e5 aqua' quare in superiori parte aeris non inspissentur nubes ad .enerationem aquae( 2t inducit rationem ad ostendendum quod hoc )ieri deberet( Mani)estum est enim quod condensatio nubium )it e5 )ri.iditate- nam sicut calidi est rare)acere' ita )ri.idi inspissare( Locus autem aeris qui est remotior a terra' +idetur esse )ri.idior- quia +identur ibi cessare duae causae cale)actionis( 1uarum una est propinquitas ad astra' e5 quibus causatur calor- et hoc tan.it cum dicit quod neque ille locus aeris' superior scilicet' est sic prope astra e5istentia calida' scilicet secundum e))ectum' ut caliditas astrorum possit impedire inspissationem nubium( Alia causa cale)actionis est re+erberatio radiorum solis a terra- et hoc tan.it cum dicit- neque iterum ille locus superioris aeris est prope radios re)ractos' idest re+erberatos' a terra' qui prohibent con.re.ari nubes prope terram' per hoc quod sua caliditate dis.re.ant consistentias +aporum( 2t quod haec secunda causa non impediat con.re.ationem' mani)estat per si.num( Mani)estum est enim quod con.re.ationes nubium )iunt ibi' ubi radii repercussi a terra iam desinunt habere +irtutem cale)aciendi' propter hoc quod in immensum spar.untur' et sic multum distant a radiis cadentibus* unde non multiplicatur causa caloris( Ad huius autem intelli.entiam' sciendum est quod radii procedentes a sole ad terram sunt causa caliditatis( Cum autem radius in terram cadens repercutitur' )it iterum alius radius a terra quasi resursum

tendens( 1uanto er.o hi duo radii )uerint ma.is sibi in+icem propinqui' tanto plus de calore causatur- quia +irtus utriusque radii' scilicet cadentis et re)le5i' pertin.it ad eandem partem aeris( 2t inde est quod ubi radius solis cadens super terram )acit an.ulum rectum' ibi est ma5imus calor' quia re)le5io )it in eandem partem- quanto +ero radius cadens in aliquo loco )ecerit an.ulum maiorem recto' tanto est minus de calore* quia' cum repercussio )iat secundum pares an.ulos' radius repercussus' propter amplitudinem an.uli' multum distat a radio primo cadente( Mani)estum est autem quod quanto duae lineae continentes an.ulum ma.is procedunt' tanto ma.is distant abin+icem( Unde quanto ma.is receditur a terra' ubi )it re+erberatio' tanto praedicti duo radii ma.is distant abin+icem' et est minor calor( 2t ideo propter immensam separationem praedictorum radiorum abin+icem in loco superiori' desinit calor' et condensantur ibi nubes propter )ri.us( 2t hoc est quod dicit- nubium con.re.ationes )iunt ubi desinunt iam radii propter spar.i in immensum( Sic i.itur utraque causa quae posset impedire con.re.ationem nubium in superiori parte aeris' cessat' ut dictum est( 2t cum ibi non condensentur nubes' oportet dicere quod aqua non sit nata )ieri e5 omni aere- aut si similiter se habet omnis aer ad hoc quod .eneretur e5 eo aqua' oportet quod iste aer qui est circa terram' non solum sit aer' sed sicut +apor' et e5 hac causa con.re.etur ad .enerationem aquae* superior autem' qui est purus aer' non posset condensari in aquam( Sed hoc non potest esse- quia si totus iste aer qui est circa terram' cum sit tam ma.nus' +apor est' +idetur sequi quod natura aeris et aquae multum e5cedat alia elementa( 1uia superiores distantiae' quae scilicet sunt inter stellas' sunt plenae aliquo corpore' cum nihil sit +acuum' ut in I< Ph4sic( probatum est- impossibile est autem quod sint plenae i.ne' quia sic omnia alia e5siccarentur' ut supra probatum est- relinquitur er.o quod sint plenae aere' et illud quod est circa terram sit plenum aqua( Sed hic aer est +apor- quia +apor est quaedam dis.re.atio aquae' idest aqua rare)acta( 2t sic positis tribus quaestionibus' quasi colli.ens subdit quod de praedictis dubitatum sit hoc modo( !"##"9& Super Meteora' lib( cap( / n( / 6einde cum dicit- nos autem dicamus etc(' sol+it propositas quaestiones- et primo eam quae est de ordinatione elementorum*

secundo eam quae est de .eneratione nubium' ibi- eius quidem i.itur etc(* tertio eam quae est de caliditate a stellis in in)erioribus causata' ibi- de )acta autem caliditate et cetera( Circa primum tria )acit( Primo resumit quod dictum est de natura primi corporisdicens quod' ad intellectum et eorum quae nunc quaesita sunt' et eorum quae postmodum sunt dicenda' oportet determinando dicere quod supremum corpus usque ad lunam est alterum ab i.ne et aere' sicut iam ostensum est* et quod in ipso supremo corpore est aliquid purius' et aliquid minus purum +el sincerumnon quod ibi sit aliqua compositio +el mi5tio e5traneae naturae* sed ma.is purum dicitur quod est ma.is nobile' ma.is +irtuosum' ma.is )ormale( Unde et habet di))erentias in +irtute et nobilitateet ma5ime ista di))erentia mani)esta est e5 illa parte qua desinit ad aerem et ad mundum in)eriorem qui est circa terram* in luna enim apparet de)ectus luminis' et quando est plena' apparent in ea quaedam umbrositates( !"##9#& Super Meteora' lib( cap( / n( 3 Secundo ibi- lato autem primo elemento etc(' ostendit e))ectum quem habet corpus superius in in)eriora( 2t dicit quod primo elemento' idest caelo' circulariter moto' et motis corporibus quae sunt in ipso' idest sole et stellis' illa pars in)erioris mundi quae est ei propinquior' quasi dis.re.ata seu rare)acta per motum superioris corporis' accenditur- et sic )it caliditas( 2t subiun.it rationem' dicens quod hoc oportet intelli.ere incipiendo( Tota enim natura corporalis quae est sub corpore circulariter moto' est sicut quaedam materia e5istens in potentia ad caliditatem' )ri.iditatem' siccitatem et humiditatem' et ad alias passiones et )ormas quae consequuntur ad haec- et quia materia reducitur in actum a primo a.ente' natura etiam corporalis )it talis actu per hoc quod participat de motu +el non participat' sed immobilis permanet' a corpore caelesti' quod supra di5imus esse causam et principium unde est motus in istis in)erioribus( ,on est autem intelli.endum quod corpora in)eriora recipiant huiusmodi passiones a superioribus tanquam accidentaliter' et non secundum naturam' sicut aqua cum cale)it ab i.ne- sed ipsam naturam +el )ormam' secundum quam naturaliter sunt calida +el )ri.ida' a superiori corpore recipiunt multo principalius quam a .enerante* nam primum .enerationis principium est corpus caeleste(

!"##9 & Super Meteora' lib( cap( / n( $ Tertio ibi- in medio quidem i.itur etc(' ostendit ordinem elementorum( Si enim per participationem motus )it calor in istis in)erioribus' et per elon.ationem a motu caelesti e con+erso )it )ri.us' necesse est quod illud quod est )ri.idissimum et .ra+issimum' idest aqua et terra' sit ma.is remotum a motu caelesti' e5istens in medio quantum ad terram' et circa medium quantum ad aquam( <el dicit circa medium' eo quod medium' cum sit indi+isibile' non potest esse locus corporis- sed circa medium' idest centrum mundi' est terra et aqua' centrum autem terrae est in centro totius( Circa haec autem' scilicet terram et aquam' et habita his' idest consequenter ordinata post ipsa' est aer et id quod consueto nomine +ocamus i.nem' in quibus abundat calor( 25ponit autem quod di5erat' dicens quod quartum elementum supra aerem ordinatum non proprie +ocatur i.nis( I.nis enim si.ni)icat e5cessum calidi' et est quasi quidam )er+or et accensio quaedam* sicut .lacies non est elementum' sed est quidam e5cessus )ri.oris ad aquam con.elatam( Id autem ad quod sic se habet i.nis sicut .lacies ad aquam' non est nominatum' et ideo nominamus ipsum nomine i.nis- sicut si aqua non haberet nomen' et nominaremus elementum aquae .laciem( Sed oportet intelli.ere quod de toto isto corpore quod a nobis dicitur aer' una pars' quae est propinqua terrae' est quasi calida et humida' propter id quod habet de +apore et e5halatione terrae( Sic enim elementa sunt ordinata' secundum quod eorum naturae competitunde quia aer secundum naturam suam est calidus et humidus' sic est dispositus ut +aporem terrae suscipiat' ad eius calorem et humiditatem ser+andam( Sed illa pars corporis quod communiter +ocatur aer' quae est superior' est calida et sicca* et hanc partem +ocamus elementum i.nis( 2t sic aer nomen commune est duobus elementis( 2t quia di5erat de +apore et e5halatione terrae' ostendit di))erentiam inter ea( 2t dicit quod natura +aporis est esse humidum et calidum' natura autem e5halationis est esse calidum et siccum- et sic +apor' propter humiditatem' est quasi in potentia ad aquam* e5halatio autem' propter siccitatem' est quasi in potentia ut i.niatur( Caput 3

!"##90& Super Meteora' lib( cap( 3 n( Soluta quaestione de ordinatione elementorum' sol+it quaestionem de inspissatione nubium( 2t ponit duas solutiones( 1uarum primam concludit e5 praedictis' dicens quod hanc e5istimandum est esse causam quare in superiori parte aeris non con.re.antur nubes' quia pars eius superior' quae communiter +ocatur aer' non solum est aer' sed ma.is est quasi i.nis' ut dictum est( Sed quia etiam multo in)erius in)ra illam partem adhuc non .enerantur nubes' necesse )uit ut poneret aliam solutionem( !"##9%& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 0 Unde secundam solutionem ponit ibi- nihil autem prohibet et cetera( 2t dicit quod nihil prohibet etiam propter motum aeris in circuitu' prohiberi quod nubes non con.re.entur in superiori locoquia necessarium est quod totus aer qui est in circuitu terrae' )luat circulariter motus( Sed ab isto )lu5u e5cipit illum aerem qui capitur inter peripheriam' idest circum)erentiam' de)initam' idest quae continetur in)ra partes terrae' ut sic tota terra in+eniatur esse sphaerica cum aere incluso inter partes terrae( 2t sic ille aer qui e5cedit omnem altitudinem montium' in circuitu )luit- aer autem qui continetur in)ra montium altitudinem' impeditur ab hoc )lu5u e5 partibus terrae immobilibus( 2t propter hoc .eneratio +entorum +idetur esse nunc in locis terrae sta.nantibus' idest in aere qui continetur in)ra partes terrae' ac si essent sta.na aeris quiescentis( Si enim aer in quo .enerantur +enti' mo+eretur circulariter' oporteret quod omnes +enti cum eo circulariter circum)errentur- nunc autem +idemus e5 di+ersis partibus +entos )lare( 2t quia in aere )luenti non .enerantur +enti' sed in quiescenti' propter hoc +enti non e5cedunt montes altos- dicitur enim ab antiquis quod' sacri)iciis )actis in altissimis montibus' post annum in+eniebatur cinis adhuc sal+us' in eodem loco manens( 2t hoc quod +enti non .enerantur ibi' est si.num quod etiam nubes ibi non condensantur in plu+ias( 1uare autem aer qui e5cedit montes )luat' ostendit' subdens quod ideo )luit in circuitu' quia simul trahitur cum circulatione caeli- i.nis enim est continuus' idest conti.uus' cum corpore caelesti' aer autem cum i.ne( 1uia er.o superior aer )luit' per eius motum prohibetur con.re.ari in aquam- quia motus rare)acit et con.re.ationem impedit( Sed si qua pars illius aeris aliquo modo condensetur' aut

aliquod spissum aliquo modo )eratur per aliquam +iolentiam' )eretur deorsum' idest in locum aeris propinqui terrae- et si quid calidum erat in ea' )eretur sursum( 2t alia pars illius aeris' quae non .ra+atur' )eretur sursum simul cum i.ne e5halato( 2t sic' dum eorum quae resol+untur a terris et aquis aliquid manet in loco aeris' aliquid autem )ertur ad locum i.nis' continue unus locus manet plenus aere' et alius plenus i.ne- non tamen ita quod semper maneat idem aer et i.nis numero incorruptus* sed semper' corrupta una parte aeris +el i.nis' +el per +iolentiam ad terram e5pulsa' .eneratur alia' quae sursum a terra et aqua ele+atur( 2t ita' licet semper maneat in loco aeris aer' et in loco i.nis i.nis' tamen semper unumquodque ipsorum )it aliud et aliud per continuam .enerationem et corruptionem* sicut in )lu+io decurrenti patet' in quo semper manet aqua' non tamen eadem numero' sed una de)luente et alia succedente( !"##9/& Super Meteora' lib( cap( 3 n( % 6einde recolli.it ea quae dicta sunt' ibi- de eo quidem i.itur etc(' et dicit- tanta sunt dicta a nobis de eo quod non )iunt nubes' neque inspissatio +aporum in aquam' in superiori parte aeris* et etiam de hoc' quomodo oporteat accipere de loco qui est inter suprema astra et terram' quo scilicet corpore plenus est( !"##93& Super Meteora' lib( cap( 3 n( / 6einde cum dicit- de )acta autem caliditate etc(' sol+it tertiam quaestionem( 2t circa hoc duo )acit( Primo dicit de quo est intentio- dicens quod de caliditate quam sol )acit in istis in)erioribus' ma.is con+eniret dicere secundum se et dili.enter' idest per)ecte' in his quae dicenda sunt in libris de sensu- quia calidum est quaedam sensuum passio' est enim obiectum sensus tactus* sensus autem et sensibile habent eandem scientiam' cum adin+icem dicantur quodammodo( Sed quia materia praesens hoc requirit' dicendum est nunc propter quam causam' cum corpora caelestia non sint calida in sui natura' )it ab eis caliditas in istis in)erioribus( !"##9$& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 3 Secundo ibi- +idemus itaque etc(' sol+it quaestionem( 2t di+iditur in duas partes- primo ponit quaestionis solutionem* secundo probat +erum esse quod in quaestione supponebatur' ibi- si.num

autem su))iciens et cetera( Prima di+iditur in duas' secundum duas causas quas assi.nat- secunda incipit ibi- et quia ambiens et cetera( Circa primum tria )acit( Primo assi.nat causam propter quam a corporibus caelestibus non calidis e5istentibus' calor in istis in)erioribus .eneratur( 2t dicit quod sensibiliter +idemus quod motus' quia potest dis.re.are aerem et rare)acere' potest etiam eum i.nire- nam raritas et i.neitas se consequuntur' sicut )ri.iditas et spissitudo* et propter hoc ea quae )eruntur' sicut sa.ittae' si habeant plumbum et ceram' saepe +identur lique)ieri' quasi motu ea cale)aciente( Unde nihil incon+eniens est' si caelum suo motu cale)acit ista in)eriora( !"##97& Super Meteora' lib( cap( 3 n( $ Secundo ibi- eius quidem i.itur etc(' assi.nat causam quare calor in istis in)erioribus causatur ma.is e5 motu solis' quam e5 motu alicuius alterius corporis superioris( 2t dicit quod sol solus su))iciens est )acere aestuantem calorem in istis in)erioribus- nam calor qui )it e5 aliis corporibus caelestibus' est quasi insensibilis respectu caloris qui )it a sole( Huius autem ratio est' quia motus qui causat +ehementem calorem' oportet quod sit +elo5' et quod propinquus nobis( Motus autem astrorum tam )i5orum quam quinque errantium quae sunt supra solem' secundum opinionem Aristotelis' scilicet Saturni' Io+is' Martis' <eneris et Mercurii' est quidem +elo5' remotus tamen a nobis lon.e* motus autem lunae' licet sit propinquus' est tamen tardus* motus autem solis habet utrumque su))icienter ad causandum calorem in istis in)erioribus' scilicet et +elocitatem et propinquitatem( 1uod autem hic dicitur de +elocitate motus solis' re)erendum est ad motum quo mo+etur secundum motum diurnum' non ad proprios motus stellarum( Mani)estum est enim quod motum diurnum omnia astra eodem temporis spatio pera.unt- quanto autem aliquod caelestium corporum est propinquius centro' tanto minorem circum)erentiam circuit' unde tardius mo+etur( Secundum autem proprios motus' luna +elocissime mo+etur( !"##9"& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 7 Tertio ibi- )ieri autem ma.is etc(' assi.nat causam quare ma.is .eneratur calor e5 motu ipsius solaris corporis' quam e5 motu sphaerae eius( 2t dicit quod rationabile est quod caliditas )iat ma.is cum ipso solari corpore( 2t huius simile possumus sumere

e5 his quae sunt apud nos- quia etiam hic' aer +icinus rebus spissis quae )eruntur per +iolentiam' ma5ime )it calidus( 2t hoc accidit etiam rationabiliter- quia ma5ime motus corporis solidi dis.re.at aerem* unde cum ipsum corpus solare sit ma.is solidum quam ceterae partes sphaerae ipsius' cum non sit diaphanum' ma.is e5 motu eius .eneratur calor' quam e5 motu sphaerae eius( Sic i.itur propter causam istam caliditas a sole pertin.it ad locum istum' quam+is sol non sit calidus( ,ec huic causae impedimentum praestat quod luna est inter solem et nos' quae cale)ieri non potest- quia licet non cale)iat a sole' aliquo tamen modo immutatur ab eo' +idemus enim quod illuminatur ab eo* non semper autem eadem specie immutationis immutatur medium et e5tremum' sicut radius solis non in)lammat +as +itreum plenum aqua' sed stupam oppositam( Apparet etiam ratio quare' ubi est umbra' non est tantus calor quantus est in loco ubi radii solares proiiciuntur- quia scilicet umbra causatur e5 aliquo corpore opposito soli' quod interrumpit continuationem transmutationis quae est a sole* sed actio solis pertin.it ad locum umbrae per quandam re)le5ionem( ,ec tamen putandum est quod motus solis' inquantum est motus tantum' causet calorem- sed inquantum est motus talis corporis' in sua natura habentis +irtutem cale)aciendi( Omnes enim )ormae corporum in)eriorum reducuntur in corpora caelestia sicut in quaedam principia- et inde est quod di+ersa corpora caelestia di+ersos e))ectus in rebus corporalibus habent' non solum secundum calidum' sed etiam secundum alias passiones et )ormas( !"##99& Super Meteora' lib( cap( 3 n( " 6einde cum dicit- et quia ambiens etc(' ponit propriam causam caliditatis .eneratae e5 motu solis- quae tamen non est uni+ersalis' sed particularis( Unde dicit quod )requenter i.nis qui ambit in)eriores partes mundi' e5 motu corporis caelestis' )ertur quadam +iolentiam deorsum' et spar.itur per aerem- quia' sicut supra dictum est' superior pars aeris et i.nis quendam )lu5um habet e5 motu caeli( !"# ##& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 9 6einde cum dicit- si.num autem su))iciens etc(' mani)estat quod quaestio supponebat' scilicet quod corpora caelestia non sunt calida aut i.nita- et hoc per duo si.na( Primum est quia ibi non

apparent discursus astrorum quae +identur cadentia' quae e5 i.nitione .enerantur in in)eriori loco- quod non esset si corpora caelestia essent calida aut i.nita* quia ubi est motus maior et +elocior' ibi citius aliquid i.nitur( Secundum si.num est quod sol' qui ma5ime +idetur esse calidus e5 e))ectu' +idetur coloris albi et non i.nei( Caput $ !"# # & Super Meteora' lib( cap( $ n( Positis his quae ad mani)estationem sequentium philosophus indu5erat' incipit primo determinare de his quae in alto e5 materia sicca .enerantur* secundo de his quae .enerantur e5 materia humida in alto' ibi- de loco autem positione et cetera( Prima di+iditur in tres- primo determinat de stellis cadentibus' et his quae similem habent causam* secundo determinat de cometis' ibi- de cometis autem etc(* tertio de lacteo circulo' qui dicitur 8ala5ia' ibi- qualiter autem et propter quam causam et cetera( Circa primum duo )acit- primo enim determinat de stellis cadentibus et aliis huiusmodi* secundo determinat de quibusdam aliis apparitionibus quae in aere +identur' ibi- apparent autem aliquando nocte et cetera( Circa primum duo )acit( Primo dicit de quo est intentio( 2t dicit quod post determinationem praedictorum' dicendum est propter quam causam apparent in caelo )lammae accensae' et sidera discurrentia' et +ocati a quibusdam dali' idest titiones' et ae.es' idest caprae( Ideo autem dicendum est simul de omnibus istis' quia omnia huiusmodi sunt idem secundum speciem' et secundum eandem causam )iunt* sed di))erunt per ma.is et minus' ut in)ra patebit( !"# #0& Super Meteora' lib( cap( $ n( 0 Secundo ibi- principium autem et horum etc(' determinat propositum( 2t circa hoc duo )acit( Primo praemittit causas .enerationis praedictorum( 2t dicit quod principium praedictarum passionum et multarum aliarum' tam acti+um quam materiale' est quod dicetur( Cum enim terra cale)acta )uerit per motum solis' oportet aliquam e5halationem resol+i a terra( 1uae non est uniusmodi' ut quidam putant' sed est duple5- quaedam enim est ma.is +aporosa et humida' quaedam +ero est ma.is spumosa et sicca- nam ab humido aqueo quod est super terram' resol+itur et

ele+atur +aporosa e5halatio et humida* ab ipsa autem terra' quae est siccae naturae' ele+atur e5halatio )umosa si+e spumosa( Harum autem e5halationum' spumosa quidem supereminet propter calidum' quod in ea dominatur et ma.is ipsam subtiliatsiccum enim et calidum le+e est' et talis est i.nis natura( <aporosa autem e5halatio' quae est ma.is humida' subest spumosae propter pondus' non enim ita rare)it- calidum enim et humidum pertinent ad naturam aeris' qui subest i.ni calido et sicco e5istenti( 2t huic attestatur ordo elementorum quae sunt circa terram( ,am sub circulari motu caeli primo est locatum id quod est calidum et siccum' quod communiter dicitur i.nis' licet non sit nomen proprium' ut supra dictum est- quia enim id quod est commune omni )umosae e5halationi' est innominatum' et quod tale est ma5ime natum est e5uri' propter hoc sic necessarium )uit uti nominibus' ut talis )umosa e5halatio i.nis diceretur( Sub )umosa autem e5halatione est aer( Sic er.o posita est causa et e))ecti+a praedictarum passionum' quae est latio solis' et causa materialis' quae est )umosa e5halatio( !"# #%& Super Meteora' lib( cap( $ n( % Secundo ibi- oportet autem intelli.ere etc(' determinat de .eneratione praedictarum passionum( 2t circa hoc duo )acitprimo assi.nat rationem .enerationis harum passionum* secundo assi.nat rationem quorundam accidentium circa ipsas' ibipropter positionem et cetera( Circa primum tria )acit- primo assi.nat causam praedictarum passionum in communi* secundo assi.nat di))erentiam earum adin+icem' ibi- quacumque i.itur se habeat ma5ime etc(* tertio mo+et dubitationem circa determinata' ibi- dubitabit utique quis et cetera( 6icit er.o primo quod' secundum praedicta' oportet intelli.ere hoc quod nunc di5imus i.nem' scilicet )umosam e5halationem' esse ut quoddam h4ppeccauma' idest quandam materiam incendii* et quod ordinatur in rotunditate quae est circa terram ultimo :incipiendo scilicet a terra;* ita quod propter propinquitatem ad motum caelestem' saepe e5uratur' sortiens au.mentum caloris' modico motu' idest cum parum mo+etur e5 motu superioris corporis* sicut accidit de )umo' dum incenditur et )it )lamma- nihil enim est aliud )lamma quam ardor spiritus' idest )umi' sicci( Ipsa er.o )lammatio praedicti h4peccaumatis' communiter loquendo' est .eneratio

praedictarum passionum' e5 appropinquatione materiae praeparatae causae e))icienti( !"# #/& Super Meteora' lib( cap( $ n( / 6einde cum dicit- quacumque i.itur se habeat ma5ime etc(' assi.nat di))erentiam praedictarum passionum( 2t circa hoc duo )acit( Primo ostendit unde sit accipienda di))erentia( 2t dicit quod e5 qua parte se habet praedicta materia :quocumque modo se habeat talis consistentia' idest praedicta materia incendii; optime disposita ad hoc quod i.niatur' tali modo e5uritur' quando )uerit mota per cale)actionem a circulari motu caeli- et di))ert passio e5i.nita secundum positionem praedictae materiae et multitudinem( !"# #3& Super Meteora' lib( cap( $ n( 3 Secundo ibi- si quidem enim etc(' assi.nat di))erentiam praedictarum passionum( 2t dicit quod si praedicta materia habeat ma.nam latitudinem et lon.itudinem' +idetur esse quaedam )lamma accensa in caelo' sicut cum stipula ardet in area( Si +ero non habeat multum in latitudine' sed solum in lon.itudine' .enerantur et apparent illic dali' idest titiones' et ae.es' idest caprae' et sidera discurrentia( 1uia si praedicta materia )uerit plus secundum lon.itudinem quam latitudinem' et quando simul dum comburitur' i.nis scintillat' idest +idetur salire et discurrere quasi ae.es' idest sicut caprae :quod quidem )it propter hoc quod incipit i.niri non tota materia simul' sed secundum aliquas par+as partes' incipiens e5 aliquo principio illius materiae;- quando inquam hoc )it' tunc +ocatur ae.es' idest capra( Sed quando )it incensio praedictae materiae sine praedicta passione' idest sine scintillatione' eo quod materia tota accenditur simul' tunc +ocatur dalus' idest titio( Sed quando e5halatio non )uerit continua' sed )requens et dispersa per modicas partes et multis modis' tam secundum lon.itudinem quam secundum latitudinem' quam etiam secundum pro)unditatem' tunc )iunt sidera quae putantur +olare- eo quod illa materia cito consumitur' et desinit esse ibi ubi prius accensa )uerat' sicut accidit de stuppa' si modicum de ea per lon.itudinem disponatur et accendatur- currit enim combustio' et +idetur similis esse motui alicuius corporis i.nei( Sic i.itur patet quod plurimum habet de materia )lamma accensa* mediocriter

:propter quod +ocantur; titiones et caprae* minimum autem stellae discurrentes' et propter hoc )requentius apparent( !"# #$& Super Meteora' lib( cap( $ n( $ Sed quia sidera +olantia habent aliam causam suae .enerationis' ideo subiun.it quod aliquando e5halatio e5usta a motu solis .enerat ea* aliquando autem' inspissato aere propter )ri.us' illud quod est ibi calidum' inspissatum e5truditur in)erius et separatur a )ri.ido* et propter hoc illud inspissatum i.nitur' et +idetur stella cadens( Propter quod et motus siderum sic cadentium non assimilatur e5ustioni' sed ma.is proiectioni( Caput 7 !"# #7& Super Meteora' lib( cap( 7 n( 1uia assi.na+it duas causas .enerationis siderum discurrentium' hic mo+et quandam dubitationem circa ea( 2t circa hoc duo )acit( Primo mo+et dubitationem- quae est utrum discursus siderum currentium )iat hoc modo' sicut cum )umosa e5halatio in)erioris candelae incenditur a )lamma superioris candelae +el lucernae :tunc enim +idetur i.nis descendere cum mirabili +elocitate' et +idetur proiectio unius et eiusdem i.nis' et non +idetur quod i.nis )iat in alio et alio corpore;* aut secundum +eritatem discursus siderum cadentium sunt proiectiones alicuius eiusdem corporis cadentis( !"# #"& Super Meteora' lib( cap( 7 n( 0 Secundo ibi- +idetur itaque etc(' sol+it propositam dubitationem( 2t circa hoc duo )acit( Primo dicit quod propter utramque causam +idetur esse discursus siderum cadentium( 1uandoque enim sic )it talis discursus per continuam i.nitionem materiae' sicut dictum est de )umo lucernarum- quandoque autem aliqua i.nita proiiciuntur' propter hoc quod e5pelluntur a superiori )ri.ore' sicut cum aliqua cadunt e5pulsa e5 di.itis' ut nu5 cerasii( Unde et in terram et in mare +identur cadentia' et hoc tam in die quam in nocte' serenitate e5istente( 6icit autem de die' et non solum per noctem' quia huiusmodi i.nis cadens' nisi appropinquaret terrae per motum' non appareret de die( 6icit autem serenitate e5istente' quia tempore nebuloso talis i.nis ab humiditate nubium et aeris e5tin.ueretur( Sed licet ista quae cadunt e5pulsa

sint i.nita' et ita' ut +idetur' deberent esse le+ia et ascendere' tamen deorsum iaciuntur' quia coa.ulatio )ri.oris impellens ea inclinat deorsum( 2t propter hanc causam )ulmina cadunt deorsum' licet sint i.nita- quia .eneratio omnium horum sic cadentium non est per e5ustionem ab aliquo calido i.niente' sed per separationem ab aliquo )ri.ido e5pellente* quia omne calidum secundum naturam habet )erri sursum( !"# #9& Super Meteora' lib( cap( 7 n( % Secundo ibi- quaecumque quidem i.itur etc(' assi.nat di))erentiam inter discursus siderum e5 duabus causis pro+enientes( 2t dicit quod quaecumque siderum discurrentium ma.is .enerantur in supremo loco' )iunt per adustionem e5halationis- quaecumque +ero demissius .enerantur' )iunt propter hoc quod humidior e5halatio concernitur' idest inspissatur' et in)ri.idatur( Haec enim humida e5halatio con.re.ata deorsum tendens' impellit et quasi proiicit calidum deorsum' cum aliqua materia inspissata( !"# #& Super Meteora' lib( cap( 7 n( / 6einde cum dicit- propter positionem etc(' assi.nat rationem quorundam accidentium circa praedicta( 2t circa hoc duo )acitprimo assi.nat rationem de modo motus huiusmodi astrorum cadentium' secundum dispositionem ipsorum* secundo determinat locum .enerationis eorum' ibi- omnia autem haec sub luna et cetera( 6icit er.o primo quod secundum di+ersam positionem e5halationis in latitudine et pro)unditate' secundum hoc di+ersimode )ertur stella cadens' aut sursum aut deorsum aut ad latus e5pulsionis a )ri.ore( 1uia si materia )ri.ida inspissata e5pellens )uerit adunata sursum' stella cadens per e5pulsionem )ertur deorsum* si autem )uerit adunata in)erius' )ertur sursum* cum autem e5 neutra parte adunatur' tunc )ertur ad latus' quasi oblique et in diametrum( 2t hoc pluries e+enit- quia calidum e5pulsum )ertur duabus lationibus* naturaliter enim' inquantum est calidum' )ertur sursum' sed per +iolentiam e5pulsionis )ertur deorsum* omnia autem talia' quorum motus sic compositi sunt' )eruntur secundum diametrum' idest oblique' quia talis motus est quasi medius inter ascensum et descensum( 2t ideo motus discurrentium siderum ut plurimum )it obliquus( His autem dictis' epilo.at quae dicta sunt( 2t dicit quod omnium praedictorum

causa materialis est e5halatio- causa autem mo+ens est duple5* quandoque quidem motus superioris corporis' quandoque autem condensatio aeris inspissati e5 )ri.ore' et e5 hoc e5pellentis calidum( !"# & Super Meteora' lib( cap( 7 n( 3 6einde cum dicit- omnia autem haec sub luna etc(' determinat locum .enerationis praedictorum( 2t dicit quod omnia praedicta .enerantur sub luna( Cuius si.num est quod apparent nobis +alde +elociter mo+eri' sicut illa quae proiiciuntur a nobis' utpote sa.ittae et alia huiusmodi' quae propter propinquitatem ad nos +identur e5cedere +elocitatem astrorum et solis et lunae* quam+is mani)estum sit quod' secundum rei +eritatem' superiora corpora multo +elocius mo+entur quam aliquid quod sit hic( Caput " !"# 0& Super Meteora' lib( cap( " n( Postquam philosophus assi.na+it causam accensionum quae +identur mo+eri in aere' hic assi.nat causam quorundam aliorum nocte apparentium( 2t circa hoc duo )acit( Primo proponit illa quorum causas assi.nare intendit( 2t dicit quod aliquando apparent in nocte' cum )uerit serenitas' phantasmata' idest apparitiones' in caelo* sicut hiatus' idest quaedam aperturae' ac si caelum esset apertum' et both4ni' idest +ora.ines' quasi pro)undae aperturae' et etiam san.uinei colores( !"# %& Super Meteora' lib( cap( " n( 0 Secundo ibi- causa autem et in his etc(' assi.nat causas horum( 2t circa hoc duo )acit- primo assi.nat causam quare appareant praedicta* secundo quare multa alia )iunt quae non apparent' ibiomnino autem in ni.ro album et cetera( Circa primum duo )acitprimo assi.nat causam colorum* secundo assi.nat causam hiatus et +ora.inis' ibi- hiatus autem et cetera( 6icit er.o primo quod eadem causa est in his apparitionibus' quae etiam est i.nitionum de quibus supra dictum est( Cum enim mani)estum sit quod aer superior :quem supra di5it h4peccauma; sic disponitur quod in eo )iat i.nitio* quae quidem aliquando talis est ut +ideatur ardere )lamma' quandoque autem taliter )it i.nitio ut +ideantur )erri titiones et sidera* nullum est incon+eniens' cum incensiones )iant

in aere multi)ormes' quod ille aer superior coloratus appareat omni .enere colorum( 6uobus enim modis contin.it quod aer aliquatenus inspissatus omnes modos colorum repraesentet- uno modo quando aliquod minus lumen' quod non su))icit totaliter illuminare' transparet per aliquem )umum aut +aporem spissiorem* alio modo quando )it repercussio luminis ad aliquem aerem aliquatenus inspissatum( Sed ma5ime e5 istis duabus causis apparent in aere color puniceus et purpureus' idest rubeus et subrubeus- quia ma5ime hi colores apparent e5 aliquo i.neo et albo mi5tis ni.ro( 1uae quidem mi5tio potest )ieri secundum duas supradictas causas- scilicet secundum superappositiones :quod supra di5it transparentiam minoris luminis per aliquod spissius;' sicut sol et luna et alia astra apparent punicea in ortu et occasu et quasi subrubea' quando eorum lumen non est per)ectum( Sed hoc dico si )uerit calor- quia quando est )ri.us' +apores sunt condensati' et ma.is obscurant lumen astrorum orientium +el occidentium' ut transparere non possit* quando autem est calor' e5halationes sunt rariores' et sic per eas lumen astrorum transparere potest( 2t similiter si astra +ideantur mediante )umo' +identur talis coloris( 2t secundum etiam aliam praedictam causam )it praedicta mi5tio' scilicet per re)ractionem* cum illud ad quod )it re)ractio luminis :quod hic speculum dicit;' si+e sit nubes aquosa si+e aliquid huiusmodi' )uerit tale ut non repraesentet )i.uram' sed colorem( Haec autem e5ponet cum de iride a.etur( Assi.nat autem causam consequenter quare huiusmodi colores cito disparent et non multo tempore manent- quia scilicet causa apparitionis ipsorum est +elo5' idest cito pertransiens* aer enim non multo tempore manet similis' sed de )acili in.rossatur +el subtiliatur( !"# /& Super Meteora' lib( cap( " n( % 6einde cum dicit- hiatus autem etc(' assi.nat causam hiatus et +ora.inis( 2t dicit quod cum lumen quod apparet in aere' discontinuatur e5 aliquo obscuro et ni.ro' quod scilicet est propter aliquem +aporem ma.is spissum' apparet quod sit aliqua pro)unditas et apertura in caelo( 2t huius si.num est quod' cum ille +apor qui interrumpit lumen' ma.is inspissatur' e5 talibus hiatibus e5eunt +el e5cidunt titiones i.nei' quasi calido e5pulso a )ri.ore +aporem inspissante( Sed quando ille +apor obscurus' discontinuans lumen' concretus et inspissatus )uerit ma.is' )acit

+ideri maiorem pro)unditatem' quia album superatur a ni.ro- cum autem )uerit e con+erso' tunc +idetur solum hiatus +el apertura( Patet er.o quod utraque apparitio' et colorum et hiatuum' habent similem causam' scilicet admi5tionem adin+icem albi et ni.ri- sed color purpureus aut puniceus )it e5 albo transparente per ni.rum* hiatus autem et +ora.o e5 ni.ro interrumpente album( !"# 3& Super Meteora' lib( cap( " n( / 6einde cum dicit- omnino autem in ni.ro album etc(' ostendit quod multa huiusmodi )iunt quae non apparent( 2t dicit quod album coniunctum ni.ro multas )acit di))erentias colorum* sicut apparet de )lamma in )umo' quae )acit di+ersos colores' secundum quod )umus )uerit densior +el rarior( Sed de die sol sua claritate prohibet huiusmodi colores apparere- de nocte +ero non apparent nisi rubeus' quia alii colores' sicut +iridis et alii obscuriores' sunt similes colori noctis' propter obscuritatem( Ultimo epilo.at praedeterminata( 2t dicit quod praedictas causas oportet e5istimare de astris discurrentibus et i.nitis' et de aliis huiusmodi apparitionibus' quaecumque )estinas )aciunt phantasias' idest quaecumque pertranseuntes +identur absque ma.na mora temporis( Caput 9 !"# $& Super Meteora' lib( cap( 9 n( Postquam philosophus determina+it de stellis cadentibus et similibus' hic determinat de cometis( 2t primo dicit de quo est intentio- dicens quod nunc dicendum est de cometis et lacteo circulo' hoc ordine ser+ato circa utrumque' ut primo in)eramus dubitationes' idest obiectiones' ad ea quae dicta sunt ab aliis' et postea determinemus quod nobis +idetur( Secundo ibiAna5a.oras quidem i.itur etc(' prosequitur propositum ordine praemisso( Unde primo ponit opiniones aliorum de cometis* secundo determinat de eis secundum opinionem suam' ibiquoniam autem de immani)estis et cetera( Prima di+iditur in duasin prima ponit opiniones* in secunda improbat eas' ibi- omnibus autem et cetera( Prima di+iditur in tres' secundum tres opiniones quas ponit( !"# 7& Super Meteora' lib( cap( 9 n( 0

Primo er.o ponit opinionem Ana5a.orae et 6emocriti' qui di5erunt cometas esse s4mphasim' idest coapparitionem' stellarum errantium( 1uae sunt quinque' scilicet Saturnus' Iupiter' Mars' <enus et Mercurius* quarum aliquae' cum appropinquant adin+icem' +identur se tan.ere* et ita +idetur una stella' et apparet ei coma' propter au.mentum luminis( !"# "& Super Meteora' lib( cap( 9 n( % Secundam opinionem ponit ibi- Italicorum autem et cetera( 2t )uit quorundam P4tha.oricorum in Italia commorantium' qui di5erunt cometam esse unam de stellis errantibus* sed non esse phantasiam' idest +isionem' eius' nisi post multum tempus' propter hoc quod e5cedit' idest recedit a sole' modicum* sicut et accidit circa stellam Mercurii' quae quia modicum di.reditur' idest elon.atur a sole' )requenter non apparet' ita quod post lon.um tempus appareat' cum diu non apparuit( !"# 9& Super Meteora' lib( cap( 9 n( / Tertiam opinionem ponit ibi- similiter his etc(- quae )uit quorundam sequentium Hippocratem et Aesch4lum eius discipulum( 1uae quidem opinio in hoc similis est secundae' quod posuit stellam cometam esse unam de errantibus- sed in hoc di))ert ab ea' quod secunda opinio posuit quod illa stella erratica habet comam e5 se* sed ista tertia opinio ponit quod non habet comam e5 seipsa' sed cum sit errans' e5 loco aliquando accipit comam( 1uia dicebant quod ab ipsa stella attrahitur quidam humor* et cum ponerent quod +isus )ieret e5tramittendo' posuerunt quod radius +isualis pertin.ens ad illum humorem attractum ab ea' repercutitur usque ad solem* et sic ille +apor attractus est quasi quoddam speculum i.neum solis :nam repercussio est causa quod aliquid in speculo +ideatur;* et ita dicunt )ieri comam( !"# 0#& Super Meteora' lib( cap( 9 n( 3 Assi.nat autem consequenter causam de tempore apparitionis( 2t dicit quod stella cometa apparet post plurimum tempus aliorum astrorum' idest ma.is occultatur quam aliquae aliae stellae' quia tardissime discedit a sole secundum tempus' +idelicet cum pere.erit totum suum circulum( 1uod appellat subde)iceredicuntur enim stellae errantes subde)icere respectu primi motus*

+el quia mo+entur motu contrario' et sic +identur secundum proprium motum posteriorari* +el quia' sicut quidam di5erunt' tardius mo+entur quam primum caelum' quod re+ol+it omnia motu diurno( Sic autem dicebant quod stella cometa subde)icit a sole' totum suum circulum pera.endo- et ideo' cum redierit ad illum terminum e5 quo incoepit discedere' iterum apparet' quousque iterum coniun.atur soli( 2t dicebant etiam quod ista stella in suo motu recedit a sole' non tantum secundum lon.itudinem' sed etiam secundum latitudinem' declinans ad arctum et Austrum' idest ad Septentrionem et meridiem( !"# 0 & Super Meteora' lib( cap( 9 n( $ Assi.nat etiam consequenter causam circa locum apparitionis huius stellae( 2t dicit quod haec stella non apparet in medio duorum tropicorum' scilicet cancri et Capricorni- quia per illam partem caeli mo+etur sol et consumit humiditatem' unde in ea parte caeli non potest praedicta stella attrahere aquam( Sed cum declinat ad Austrum' recedens a +ia solis' in+enit copiam ibi talis humiditatis' eo quod non est consumpta a sole( Sed propter obliquitatem hori=ontis' nobis qui habitamus in parte Septentrionali' pars circuli paralleli quae est supra terram est par+a' quae autem est sub terra est maior- et sic sol' qui de nocte' cum +idetur cometa' est sub terra' tantum distat ab humore attracto a stella' quod non potest +isus hominum repercuti ab humore ad solem* neque si sol sit propinquus tropico' scilicet Capricorno' neque si sit in aesti+is +ersionibus' idest in tropico aesti+o' qui est cancer( Ubicumque enim )uerit sol sub terra' erit maior distantia eius ad +aporem contractum quam sit con+eniens repercussioni' +el e5 circulo' +el e5 latitudine =odiaci( Sed quando stella illa relinquitur a sole +ersus >oream' idest ad Septentrionalem partem' tunc potest recipere comam- quia ibi est multum de humiditate' et peripheria circuli quae est super hori=ontem est ibi ma.na' et quae est subtus est par+a' et sic de )acili +isus hominum re)ractus potest pertin.ere ad solem( Caput # !"# 00& Super Meteora' lib( cap( # n( Positis opinionibus' hic improbat eas( 2t primo ponit modum improbandi- et dicit quod quaedam intendit inducere quae sunt

communiter contra omnes praedictas opiniones' quaedam +ero quae sunt contra aliquam earum specialiter tantum( Secundo ibiprimo quidem i.itur etc(' disputat contra positas opiniones- et primo contra secundam' quae )uit P4tha.oricorum* secundo contra tertiam' quae )uit Hippocratis' ibi- adhuc autem si propter etc(* tertio contra primam' quae )uit 6emocriti et Ana5a.orae' ibicommune autem et his et cetera( !"# 0%& Super Meteora' lib( cap( # n( 0 Circa primum ponit duas rationes- quarum prima talis est( Omnes stellae erraticae subde)iciunt' idest mo+entur quasi subde)iciendo' sicut e5positum est' in circulo animalium qui dicitur =odiacus* sed multi cometae +isi sunt e5tra hunc circulum* er.o non omnes cometae sunt stellae erraticae( Secunda ratio talis est( Saepe +isi sunt cometae plures uno simul )acti- non i.itur cometa est una stellarum errantium( Harum rationum prima est communis contra has opiniones- secunda est propria contra secundam et tertiam opinionem( !"# 0/& Super Meteora' lib( cap( # n( % 6einde cum dicit- adhuc autem si propter etc(' improbat opinionem Hippocratis per tres rationes( Circa quarum primam dicit quod' si aliquis planetarum propter re)ractionem +isus habet comam' sicut di5it Hippocrates' oporteret quod aliquando haec stella erratica appareret sine coma( 2t hoc ideo' quia non ubique habet comam' ut dictum est' sed solum cum est e5tra tropicos' declinans ad Septentrionem- mani)estum est autem quod etiam in aliis locis subde)icit' quasi discedens a sole* et ita oportet quod aliquando +ideatur sine coma( Sed nulla stella +isa est sine coma errans praeter quinque stellas supra nominatas* quae quandoque omnes apparent simul ele+atae super hori=ontem' et omnibus eis e5istentibus super hori=ontem' +el etiam quibusdam earum apparentibus super hori=ontem et quibusdam e5istentibus cum sole' nihilominus apparent cometae( 2t sic mani)estum est quod non semper cometa est una quinque stellarum errantium( 2t nulla est alia sine coma praeter has( 2r.o cometa non est stella errans' quandoque sine coma apparens- quod oporteret si comam e5 seipso non haberet' sed e5 aliquo loco determinato' ut ipsi dicunt( !"# 03& Super Meteora' lib( cap( # n( /

Secundam rationem ponit ibi- at +ero neque hoc +erum et cetera( 2t dicit quod non est +erum quod cometa )iat solum in loco qui declinat ad Septentrionem' hoc simul obser+ato quod sol tunc sit circa tropicos aesti+ales' quasi propinquius stellae( 1uia ma.nus cometes qui )actus est eo tempore quo )uit )actus terraemotus ma.nus in Achaia et super.ressio )luctuum' ortus )uit ab occasibus aequinoctialibus- et ita mani)estum est quod )uit in)ra tropicos( 2t iam etiam multi )acti sunt ad Austrum( ?alsum est er.o quod dicunt' quod )iat tantum ad Septentrionem( !"# 0$& Super Meteora' lib( cap( # n( 3 Tertiam rationem ponit ibi- sub principe autem et cetera( 2t dicit quod tempore cuiusdam principis Atheniensium' )acta )uit stella cometa' sole e5istente circa tropicos hiemales' idest circa Capricornum' et hoc mense 8amelione' idest 6ecembri +el Ianuario( 2t hoc +idetur esse impossibile' sicut etiam ipsi dicunt' quod )iat tanta re)ractio +isus nostri ad solem' propter distantiam eius quae est tunc temporis de nocte ad solem' et propter ma.nitudinem decisionis circuli qui est sub hori=onte( ?alsum est er.o quod dicunt' quod non appareat cometa nisi sole e5istente circa tropicum aesti+alem( !"# 07& Super Meteora' lib( cap( # n( $ 6einde cum dicit- commune autem et his etc(' improbat primam opinionem per quatuor rationes( 1uarum prima est contra omnes praedictas opiniones dicentes cometas esse stellas erraticas- quia etiam quaedam stellarum non errantium accipiunt comam( 2t hoc non solum oportet credere Ae.4ptiis studentibus in mathematicis' qui hoc dicunt* sed ipse Aristoteles dicit se hoc +idisse' quod una stellarum quae est in )i.uratione canis' apud )emur eius' comam habuit' sed debilem- quod patuit quia' quando aliquis )ortiter intendebat in ipsam' debilitabatur lumen comae* sed quando aliquis iaciebat +isum in stellam non nimis intense et remissius' plus apparebat lumen comae( !"# 0"& Super Meteora' lib( cap( # n( 7 Secundam rationem ponit ibi- adhuc autem omnes et cetera( 2t dicit quod omnes cometae qui suo tempore )uerunt +isi' disparuerunt in loco super hori=ontem sine occasu' idest sine appropinquatione ad solem( Tunc enim dicitur occasus stellarum'

quando intrant sub radiis solis- sed cometae apparentes suo tempore' disparuerunt sine hoc quod appropinquarent ad solem' adhuc super hori=ontem e5istentes lon.e a sole( 2t disparuerunt quasi paulatim consumpti' ita quod non derelinqueretur neque corpus unius stellae neque plurium( 1uia ma.na stella de qua supra di5imus quod )uit tempore terraemotus in Achaia' apparuit tempore hiemis in +espere' e5istente .elu et serenitate' sub Astio principe Atheniensium* et primo die non apparuit ipsa stella' sed solum coma eius' quasi occidens ante solem* secundo autem die apparuit quantum possibile )uit' quia per modicum tempus remansit post solem et mo5 occubuit* sed lumen cometa e5tendit usque ad tertiam partem caeli' quasi simul et non paulatim crescens in lumine' ita ut ille ascensus luminis +ocatus )uerit +ia cometae* et ascendit etiam' retrocedens a sole' usque ad quasdam stellas quae +ocantur =ona Orionis' et ibi )uit dissoluta' non appropinquando ad solem' sed ma.is ac ma.is discedendo ab eo( Haec etiam ratio est contra omnes opiniones praedictas' quae dicunt cometam esse unam +el plures stellarum errantium( 2t sic patet per hanc rationem quod illud quod 6emocritus di5it ad con)irmandam suam opinionem' non )uit su))iciens( 6i5it enim quod' dissolutis cometis' aliquando apparuerunt stellae quaedam remanentes- quod ideo est insu))iciens' quia oportebat ipsum probare quod' non aliquando' sed semper remanserunt stellae dissolutis cometis* quod apparet esse )alsum e5 eo quod dictum est( !"# 09& Super Meteora' lib( cap( # n( " Tertiam rationem ponit ibi- adhuc autem et Ae.4ptii etc(- quae talis est( Ae.4ptii dicunt quod )iunt coniunctiones stellarum errantium adin+icem et ad alias stellas )i5as( 2t dicit se +idisse stellam Io+is se supposuisse cuidam stellae quae est in .eminis' ita quod )ecit eam disparere( Sed tamen non )uit )actus cometaquod oporteret secundum opinionem 6emocriti et Ana5a.orae( !"# %#& Super Meteora' lib( cap( # n( 9 1uartam rationem ponit ibi- adhuc autem et e5 ratione etc(- quae talis est( 1uam+is stellarum quaedam +ideantur esse maiores et quaedam minores adin+icem comparatae' tamen unaquaeque secundum se considerata +idetur quasi punctalis et indi+isibilis( Sed si essent +ere indi+isibiles' se in+icem tan.entes non )acerent

maiorem ma.nitudinem' ut probatum est in <I Ph4sic( 2r.o quando +identur indi+isibiles licet non sint' quando coniun.untur adin+icem' non debent +ideri maiores secundum apparentem ma.nitudinem( 2t ita e5 contactu stellarum non debet +ideri coma' quasi propter au.mentum luminis( Hae autem duae ultimae rationes sunt proprie contra opinionem 6emocriti( Ultimo autem recolli.it illud quod dictum est- et patet in littera( Caput !"# % & Super Meteora' lib( cap( n( Postquam philosophus reproba+it opiniones aliorum' hic incipit ponere opinionem propriam de cometis( 2t primo ostendit modum certitudinis qui est in hac materia e5quirendus( 2t dicit quod de talibus' quae sunt immani)esta sensui' non est e5quirenda certa demonstratio et necessaria' sicut in mathematicis et in his quae subiacent sensui* sed su))icit per rationem demonstrare et ostendere causam' ita quod quaestionem sol+amus per aliquam solutionem possibilem' e5 qua non sequatur aliquod incon+eniens' per ea quae hic apparent secundum sensum( Unde hoc modo in proposito ad habendam causam est procedendum( !"# %0& Super Meteora' lib( cap( n( 0 Secundo ibi- supponitur enim nobis etc(' secundum praedictum modum incipit assi.nare causam de apparitione cometae( 2t circa hoc duo )acit- primo assi.nat causam de apparitione cometae* secundo de loco et tempore apparitionis' ibi- eius autem quod est et cetera( Prima di+iditur in duas- in prima assi.nat causam apparitionis cometae* secundo hoc mani)estat per si.num' ibi- de eo autem quod est et cetera( Circa primum duo )acit- primo ostendit cometas apparere e5 duabus causis* secundo ostendit di))erentiam inter cometas e5 di+ersis causis apparentes' ibiquando quidem i.itur et cetera( !"# %%& Super Meteora' lib( cap( n( % Circa primum tria )acit( Primo resumit quaedam superius dicta' ad mani)estandum propositum( 2t dicit quod oportet supponere supradicta' quod huius in)erioris mundi qui est circa terram' prima pars et suprema' sub corporibus circulariter motis' est e5halatio calidi et sicci( Iterum oportet supradicta supponere'

quod ista e5halatio calida et sicca' et multa pars aeris' qui continuatur ad i.nem' simul circumducitur circa terram sub sphaera caelesti' motu circulari' quasi delata et tracta a circulatione caeli( 2t tertio oportet supponere quod e5halatio praedicta sic mota' )requenter i.nitur' quocumque modo sit disposita ad hoc quod i.nis in ea bene dominetur- propter quam causam )iunt discursus siderum' ut dictum est( !"# %/& Super Meteora' lib( cap( n( / Secundo ibi- cum i.itur in talem etc(' assi.nat causam apparitionis cometae( 2t dicit quod quando talis e5halatio )uerit condensata' et propter motum superioris corporis inciderit in ipsam e5halationem aliquod principium i.neum' ita scilicet quod e5 aliqua parte incipiat e5uri* sic quod i.nis non sit tam multus ut cito e5urat materiam' neque etiam sit ita debilis ut cito e5tin.uatur priusquam accendatur' sed sit talis quod plus et diu possit permanere' cum quantitate i.nis et dispositione materiae inspissatae* cum hoc etiam quod simul de in)erioribus ascendat continue e5halatio bene disposita ad hunc modum e5ustionis' ut scilicet diu duret* tunc )it stella cometa- quia illud quod iam i.nitum est +idetur quasi stella' reliqua autem e5halatio' quae nondum est per)ecte i.nita' sed apta i.nitioni' +idetur coma eius( 1uia qualitercumque )i.uretur talis e5halatio' huiusmodi )i.ura +idebitur( 1uia si e5halatio sit undique circumposita stellae' idest principio +el parti i.nitae' +idetur quasi coma' unde et cometes dicitur- si autem disponatur ad lon.itudinem principii i.niti' +idetur e5halatio esse quasi barba stellae' et ideo +ocatur po.onias' idest quasi barbatus( !"# %3& Super Meteora' lib( cap( n( 3 Tertio ibi- sicut autem talis latio etc(' mani)estat quod dictum est de cometa' per comparationem ad stellam cadentem( 6ictum est enim supra quod motus i.nis accensi in tali materia' cum )uerit motus per e5pulsionem' +idetur esse motus stellae- et similiter mansio +el quies i.niti principii in praedicta materia' +idetur esse mansio +el quies stellae( 6icit autem stellam cometam quiescere' ad e5cludendum motum qui apparet in stellis cadentibus* non autem ad e5cludendum motum cometae secundum quod circum+ol+itur simul cum caelo' de quo post dicet( Huiusmodi autem mansio praedicti principii accidit propter hoc' quod

materia non statim consumitur* tum propter multitudinem et spissitudinem' et i.nis debilitatem* tum propter aliam materiam succedentem' ut dictum est( 2t est simile sicut si aliquis in ma.num cumulum palearum immiserit titionem' aut aliud quodcumque i.nitum principium- non enim statim discurret' quasi e5urens paleam' sed +idetur i.nitio diu in uno loco manere( 2t ita' si quis recte consideret' +idetur similitudinem quandam habere discursus stellarum cadentium apparitioni cometae( 1uia in stellis discurrentibus cito procedit i.nitio in lon.itudinem' propter dispositionem scilicet h4peccaumatis ad hoc quod de )acili aduratur- sed si i.nitio maneret' et non pertransiret consumendo materiam' aut materia esset multum densa' ut non posset cito consumi' tunc' quasi subtracto medio discursu' remaneret solummodo stella manens' sicut est in principio discursus et in termino( 2t tale quid est cometa- ut ima.inemur quod cometa sit quasi stella discurrens' prout talis stella est in principio et in )ine discursus' subtracto motu discursionis( Sic i.itur concludit quod' quando principium consistentiae ipsius )uerit in in)eriori loco' idest sub .lobo lunari' dicitur cometa per se apparens' sine aliqua stella errante +el )i5a( !"# %$& Super Meteora' lib( cap( n( $ 6einde cum dicit- quando autem sub astrorum aliquo etc(' assi.nat alium modum apparitionis cometae( 2t dicit quod quando sub aliqua stellarum errantium +el non errantium' e5halatio adunatur per motum illius stellae' tunc aliqua stellarum dictarum )it cometa- non quod stella quae apparet sit aliquod i.neum in aere' sicut in superiori modo dictum est' sed est +era5 stella' errans +el non errans* non tamen coma eius )it in loco caelesti ubi sunt astra' sed est sub caelo in aere( 2t ponit e5emplum de halo' idest de aere qui +idetur aliquando circumstare solem et lunam' etiam sole et luna motis( Huiusmodi enim halo non est in loco solis et lunae' licet sequatur solem et lunam' etiam sole et luna motis- haec enim passio )it in aere condensato sub motu solis et lunae' ut in)ra dicetur( Sicut i.itur halo se habet ad solem et lunam' ita coma se habet ad stellas )i5as +el erraticas' quando apparent cum comis- et est aliqua e5halatio in)erius' scilicet in superiori loco aeris' consequens motum illarum stellarum( Sed tamen haec est di))erentia inter halo et comam' quia color eius quod dicitur halo' non est in ipso +apore'

sed est e5 re+erberatione ad nubem' ut in)ra ostendetur- sed hoc quod +idetur de comis' est proprie color ipsarum e5halationum )umosarum( !"# %7& Super Meteora' lib( cap( n( 7 6einde cum dicit- quando quidem i.itur etc(' ostendit di))erentiam inter cometas secundum duos dictos modos apparentes( 2t dicit quod quando adunatio e5halationis )it secundum aliquam stellam )i5am +el errantem' necesse est quod in cometa mani)este +ideatur ille motus qui est stellae cui adhaeret coma- sed quando stella cometa est per se i.nis e5istens in aere' sine aliqua superiorum stellarum' tunc +identur subtardantes( 2t hoc mani)estat per hoc quod latio in)erioris mundi qui est circa terram' talis est' scilicet tardior motu caelestiquam+is enim circum+ol+atur i.nis et ma.na pars aeris per motum )irmamenti' non potest tamen attin.ere ad +elocitatem motus caelestis( 25halatio i.itur i.nita e5istens in superiori parte aeris' circum+ol+itur solum cum aere et i.ne- sed quia motus horum corporum est tardior motu )irmamenti' ideo cometa e5istens in aere remanet post corpora caelestia' quae +elocissime mo+entur* et sic +idetur habere motum contrarium )irmamento' sicut et planetae' e5 sola retardatione( 1uod etiam quidam opinati sunt circa planetas- et inde est etiam quod praedictae opiniones posuerunt cometas esse planetas( Sed hoc quod cometa saepe )it per se' et )requentius quam circa aliquam stellarum determinatarum' idest )i5arum' quae habent esse )i5um et determinatum in caelo' ma5ime mani)estat quod cometa non est repercussio )acta in e5halatione :quam nominat h4peccauma; ad ipsam stellam cui adhaeret coma' sicut est in halo( Si autem esset sicut est in halo' )ieret repercussio +isus ab e5halatione ad ipsam stellam' et non ad solem' sicut dicunt sequaces Hippocratis( Sed de halo posterius dicetur( !"# %"& Super Meteora' lib( cap( n( " 6einde cum dicit- de eo autem quod est etc(' mani)estat quod di5erat' per si.num( 2t dicit quod huius quod est consistentiam cometarum esse i.neam' +el quantum ad comam apparentem' ar.umentum est hoc' quod plures cometae si.ni)icant spiritus et siccitates( Mani)estum est enim quod +enti et siccitates )iunt propter hoc' quod multa e5halatio sicca est se.re.ata a terra*

unde necesse est aerem esse sicciorem' et humidum quod e+aporat ab aquis' rare)ieri et dissol+i' propter multitudinem calidae e5halationis' ita quod non de )acili +apores in aquam condensentur' sed ma.is .enerentur +enti' qui causantur e5 e5halationibus siccis* hoc autem erit mani)estius quando dicetur de +entis( Sic i.itur' quando apparent )requentes et multi cometae' quod accidit propter multitudinem e5halationis siccae' oportet quod anni sint notabiliter sicci et +entosi( Sed quando rarius )iunt cometae' et non ita ma.ni )iunt' non sunt anni notabiliter sicci et +entosi* sed tamen' ut )requenter' )it e5cessus +enti' aut secundum tempus' quia diu durat' aut secundum ma.nitudinem' quia +ehementer )lat( 2t ponit e5empla( Aliquando enim in quibusdam )lu+iis cecidit lapis e5 aere per diem' ele+atus a +ento* et tunc )uit )actus quidam cometa circa +esperum( 2t similiter circa illum ma.num cometam de quo supra di5it' )uit hiems sicca et borealis' et propter contrarietatem +entorum )actus )uit supere5cessus )luctuum' ita quod propter hoc destructae dicuntur quaedam ci+itates* quia e5tra in pela.o )labat ma.nus Auster' sed in sinu +incebat >oreas( Similiter sub principe ,icomacho apparuit quidam cometa' et tunc etiam )uit )actus ma.nus +entus apud Corinthum( !"# %9& Super Meteora' lib( cap( n( 9 6einde cum dicit- eius autem quod est etc(' assi.nat causam de loco et tempore apparitionis cometae( 2t dicit quod causa eius quod non )iant multi neque saepe' et ma.is e5tra tropicos' idest e5tra +iam solis' quam intra' est quod per motum solis et astrorum non solum sunt e5halationes calidae a terra resolutae' sed etiam' si aliquid est in huiusmodi e5halationibus consistens et spissum' per motum solis et stellarum dis.re.atur* et sic impeditur causa apparitionis cometae' nisi quando )uerit superabundans talis e5halationis multiplicatio' quod raro accidit( 2t ma5ime etiam causa est rarae apparitionis cometarum' quia plurimum de materia tali e5 qua causatur apparitio cometae' adunatur in re.ione lactei circuli' ut in)ra dicetur- unde raro tantum multiplicatur e5halatio' quod su))iciat apparitioni cometae et lactei circuli( Caput 0

!"# /#& Super Meteora' lib( cap( 0 n( Postquam philosophus determina+it de stellis cadentibus et cometis' nunc determinat de lacteo circulo( 2t primo ostendit de quo est intentio( 2t dicit quod iam dicendum est de lacteo circulo' qualiter et propter quam causam est apparitio eius' et quid est illa claritas quae est quasi lac* hoc ser+ato ordine' ut primo discutiamus ea quae ab aliis dicta sunt( Secundo ibi- +ocatorum quidem i.itur etc(' e5equitur propositum( 2t primo ponit opiniones aliorum* secundo opinionem propriam' ibi- nos autem dicamus et cetera( Prima di+iditur in tres' secundum tres opiniones quas ponit- secunda incipit ibi- qui autem circa Ana5a.oram etc(* tertia ibi- amplius autem est tertia et cetera( !"# / & Super Meteora' lib( cap( 0 n( 0 Circa primum duo )acit( Primo ponit opinionem( 2t dicit quod quidam de numero philosophorum qui +ocantur P4tha.orici' di5erunt quod lacteus circulus est quaedam +ia( Sed in hoc di+ersi)icati sunt- quidam enim di5erunt quod erat +ia alicuius stellae quae per hanc partem caeli transi+it' derelicto proprio cursu' tempore e5orbitationis caeli' quae dicitur in )abulis )uisse )acta sub Phaetonte* sed alii dicunt quod per istum circulum quandoque transi+it sol( 2t ita per motum solis +el stellae' locus iste caeli est quasi e5ustus' +el passus aliquam talem passionem' ut +ideatur ibi quaedam albedo( !"# /0& Super Meteora' lib( cap( 0 n( % Secundo ibi- incon+eniens autem etc(' improbat hanc opinionem( 2t dicit quod incon+eniens )uit quod ponentes hanc opinionem non simul intelli.ebant quod' si transitus solis +el stellae esset causa huius claritatis in hac parte caeli' multo ma.is oportebat quod haec dispositio esset in circulo =odiaco' quam in circulo lacteo- quia non solum sol' sed omnes stellae errantes )eruntur per =odiacum( Circulus autem =odiacus totus mani)estus est nobis' di+ersis temporibus' quia de nocte semper apparet medietas =odiaci super terram :terra enim obtinet +icem puncti respectu sphaerae stellarum )i5arum- unde per .rossitiem terrae nihil occultatur nobis de =odiaco;- sed quam+is totus =odiacus sit a nobis +isibilis' tamen non +idetur in eo aliqua talis dispositio' nisi in parte qua coniun.itur lacteo circulo(

!"# /%& Super Meteora' lib( cap( 0 n( / 6einde cum dicit- qui autem circa Ana5a.oram etc(' ponit secundam opinionem( 2t primo recitat eam( 2t dicit quod sectatores Ana5a.orae et 6emocriti di5erunt claritatem lacteam quae apparet in caelo' esse lumen quarundam stellarum( Cum enim sol )ertur sub terra' dicebant quod umbra terrae pertin.it usque ad sphaeram stellarum )i5arum' et occultat quasdam stellas' ne recipiant radios solis* non autem omnes' quia propter par+itatem terrae' umbra eius non occupat totum caelum' sed aliquam par+am partem( 6icebant enim quod claritas stellarum quae respiciuntur a sole' non apparet' quia prohibetur apparere a radiis solis ad eas pertin.entibus* et sic circa eas non +idetur claritas lactis( Sed illarum stellarum ad quas non pertin.unt radii solis' impediente terra' apparet proprium lumen* quod dicebant esse claritatem lactis( !"# //& Super Meteora' lib( cap( 0 n( 3 Secundo ibi- mani)estum est autem etc(' reprobat hanc opinionem per duas rationes( 1uarum primam ponit' dicens mani)estum esse hoc quod dictum est esse impossibile( 1uia claritas lactis semper apparet in eisdem stellis- quia circulus lacteus +idetur esse unus de ma5imis circulis sphaerae' qui di+idit eam per medium( Sed quia sol non semper manet in eodem loco caeli' oportet quod semper sint alia et alia astra quae occultantur radiis solis per umbram terrae- quia oportet ima.inari motum umbrae in oppositum motui solis( Si i.itur occultatio stellarum per umbram terrae esset causa apparitionis lacteae claritatis' oporteret' moto sole' trans)erri et lacteam claritatem( Sed hoc non +idetur )ieri' quia semper apparet in eodem loco et in eisdem stellis' ut dictum est( ?alsa est i.itur praedicta opinio( !"# /3& Super Meteora' lib( cap( 0 n( $ Secundam rationem ponit ibi- adhuc autem si quemadmodum etc(' dicens quod probatum est per astrolo.icas rationes et considerationes' quod sol est maior terra' et quod plus distant astra )i5a a terra quam sol' sicut et sol plus quam luna( 1uando autem corpus lucidum est maius corpore opaco e5 cuius oppositione )it umbra' umbra non ascendit in immensum' sed p4ramidaliter ascendit in conum usque ad aliquam quantitatem* et tanto minorem' quanto corpus lucidum minus distat a corpore

opaco' et quanto ma.is e5cedit ipsum( Unde mani)estum est quod non multum lon.e conus umbrae terrae proiicitur ad radios qui sunt a sole' neque umbra terrae' quae +ocatur no5' est apud astra )i5a- sed necesse est quod sol prospiciat omnia astra )i5a' et quod nulli eorum obsistat terra( Obsistit autem lunae eclipsans ipsam' quia est in)erior sole' ut dictum est( 2t sic patet quod praedicta opinio )alsum supponebat( !"# /$& Super Meteora' lib( cap( 0 n( 7 Tertiam opinionem ponit ibi- amplius autem est tertia et cetera( 2t primo recitat ipsam' dicens quod quaedam tertia opinio )uit de circulo lacteo( 6i5erunt enim quidam quod claritas lactea est e5 eo quod +isus noster repercutiebatur a stellis quibusdam ad solem* et ideo apparebat claritas circa illas stellas repercutientes +isum' ita quod sunt quasi quoddam speculum claritatis solaris' sicut et Hippocrates di5it de apparitione cometae( !"# /7& Super Meteora' lib( cap( 0 n( " Secundo ibi- impossibile autem etc(' improbat hanc opinionem per duas rationes( 1uarum primam ponit' dicens quod impossibile est quod praedicta opinio ponit( 2t praemittit hanc propositionem( Si omne' idest totum hoc' scilicet +idens et speculum et res quae +idetur per speculum' immobilis maneat' necesse est quod eadem pars emphaseos' idest )ormae apparentis' appareat in eodem si.no speculi' idest in eodem puncto ad quod )it repercussio lineae +isualis( Sed si speculum mo+eatur' et similiter res +isa per speculum' +idens autem quiescat* et illa duo quae mo+entur' semper remaneant in eadem distantia ad +identem' sed adin+icem comparata neque aequali +elocitate mo+entur' neque sunt semper in eadem distantia* impossibile est quod eadem apparitio )iat in eadem parte speculi( 1uia nihil di))ert quod speculum et res +isa mo+eantur di+ersa +elocitate' quam si unum mo+eretur et alterum quiesceret- quod si esset' mani)estum est quod +ideretur in alia et alia parte speculi )orma rei +isae' propter di+ersam oppositionem secundum situm( 2t hoc dico si +idens quiescat- quia si +idens mo+eatur' et speculum quiesceret' et res +isa mo+eatur' posset )orma rei +isae apparere in eadem parte speculi* quia per motum +identis recompensaretur quod deesset motu rei +isae' si sic proportionaliter mo+erentur( Unde oportet quod' quando +idens quiescit' et speculum et res +isa mo+entur inaequali +elocitate'

quod )orma non appareat in eadem parte speculi( Sed astra quae sunt in circulo lacteo e5istentia' quae ponuntur quasi speculum' mo+entur* et similiter sol mo+etur' ad quem ponitur )ieri repercussio +isus' et sic obtinet locum rei +isae* nos autem' qui sumus +identes' quiescimus' propter quietem terrae :motus autem quo mo+emur per terram' non )acit aliquam sensibilem di))erentiam respectu tantae ma.nitudinis;* astra autem praedicta et sol mo+entur aequaliter nobis quidem' et distantia eorum semper :est; aequalis nobis( 1uod non est sic intelli.endum' quod aequalis sit distantia a nobis ad solem' distantiae quae est a nobis ad stellas' cum supra dictum sit quod stellae sunt supra solem* sed quod sol per motum suum non )it a nobis ma.is +el minus distans( 2t similiter con+enit stellae- ut intelli.atur maior +el minor distantia' quae sit notabilis respectu distantiae quae est inter solem et stellas* et hoc propter par+itatem terrae( Sed a seipsis sol et stellae non semper distant aequaliter- quia 6elphis' hoc est constellatio delphini' quae est in lacteo circulo' quandoque oritur in media nocte' quandoque autem diluculo* et mani)estum est quod plus distat a sole quando oritur in media nocte' quam quando oritur diluculo( Sed partes lactei circuli semper manent in eodem loco- quod non oportebat si esset apparitio e5 repercussione pro+eniens* non enim esset haec claritas in eisdem locis' ut ostensum est( Unde patet praedictam opinionem esse )alsam( !"# /"& Super Meteora' lib( cap( 0 n( 9 Secundam rationem ponit ibi- adhuc autem nocte et cetera( 2t dicit quod de nocte in aqua et aliis huiusmodi corporibus specularibus aspicitur )orma lactei circuli( Sed incon+eniens est dicere quod tunc +isus repercutiatur ab aqua ad solem- +el propter distantiam enim +idetur +alde incon+eniens quod sint ibi duae repercussiones' una scilicet ab aqua ad lacteum circulum' et alia a lacteo circulo ad solem( Ultimo autem epilo.ando concludit quod lacteus circulus neque est +ia alicuius planetarum' ut prima opinio di5it* neque est lumen stellarum quae non respiciuntur a sole' ut di5it secunda opinio* neque est repercussio +isus a stellis ad solem' ut di5it tertia opinio( Hae enim opiniones )uerunt ante eum de 8ala5ia( Caput %

!"# /9& Super Meteora' lib( cap( % n( Reprobatis opinionibus aliorum de circulo lacteo' hic ponit propriam opinionem( 2t circa hoc duo )acit- primo resumit quaedam superius dicta' quae sunt utilia ad propositum mani)estandum* secundo mani)estat propositum' ibi- quod itaque secundum unum astrorum accidit et cetera( Resumit autem duoprimo quidem quod supra dictum est de positione siccae e5halationis' et eius in)lammatione( Unde dicit quod +ult resumere id quod supra posuit tanquam principium( 6ictum est enim supra quod communiter +ocatur aer totum hoc quod est intra terram et .lobum lunarem* huius autem suprema pars' licet non proprie possit dici i.nis' quia i.nis si.ni)icat e5cessum in caliditate' sicut .lacies in )ri.ore' tamen illa pars superior aeris habet +irtutem i.nis' quia est calida et sicca* ita quod' cum aer per motum caelestem dis.re.atur' talis consistentia e5halationis praedictae se.re.atur a terra et ab aere in)eriori' et ele+atur sursum' et e5 hoc dicimus apparere stellas cometas( !"# 3#& Super Meteora' lib( cap( % n( 0 Secundo ibi- tale itaque oportet etc(' resumit quod dictum est supra de uno modo apparitionis cometae( 2t dicit quod oportet intelli.ere aliquid simile esse in lacteo circulo' quod )it in cometis' quando cometa non )uerit aliqua e5halatio ele+ata et i.nita per se e5istens absque aliqua stella' sed )it eius apparitio ab aliqua stellarum )i5arum +el errantium' sicut dictum est( 1uia tunc apparent cometae propter hoc' quod tales e5halationes ele+atae consequuntur motum stellarum quae +identur cometae* sicut etiam solem sequitur talis adunata e5halatio' e5 qua' propter repercussionem radiorum' apparet halo' cum aer ad hoc )uerit dispositus( !"# 3 & Super Meteora' lib( cap( % n( % 6einde cum dicit- quod itaque secundum unum astrorum accidit etc(' mani)estat propositum' ostendens quae sit causa apparitionis lactei circuli( 2t circa hoc tria )acit- primo proponit causam apparitionis lactei circuli* secundo inducit si.num eorum quae dicta sunt' ibi- si.num autem etc(* tertio concludit propositum' ibi- quare si quidem et cetera( Circa primum duo )acit( Primo ostendit causam apparitionis lactei circuli( 2t dicit

quod illud quod accidit in apparitione secundum unam stellam' oportet accipere esse )actum circa totum caelum et circa totum motum ipsius- quia rationabile est quod' si motus unius stellae attrahit et circumducit aliquam e5halationem' quod multo ma.is hoc possit )acere motus omnium stellarum* et praecipue in loco illo caeli' ubi apparent )requentissimae stellae et plurimae et ma5imae( !"# 30& Super Meteora' lib( cap( % n( / Secundo ibi- qui quidem i.itur animalium etc(' ostendit causam quare in hac determinata parte caeli circuli lactei claritas apparet( 2t dicit quod circulus animalium' qui dicitur =odiacus' dissol+it adunationem praedictae e5halationis' propter hoc quod per =odiacum mo+etur sol et alii planetae( 2t haec est etiam causa propter quam' ut plurimum' cometae non apparent in =odiaco' sed e5tra tropicos' ut dictum est( 2t haec est etiam causa propter quam circa solem et lunam non )it coma- quia +idelicet per motum solis et lunae citius dis.re.atur e5halatio :quam di5imus esse causam apparitionis cometae et lactei circuli;' quam ut possit adunari ad causandum apparitiones praedictas( Sed iste circulus in quo apparet nobis +identibus lactea claritas' et est unus ma5imorum circulorum' quia di+idit sphaeram per medium* et est sic dispositus secundum situm' ut e5 utraque parte multum e5cedat utrumque tropicum' scilicet hiemalem et aesti+um' licet intersecetur a =odiaco( 2t etiam hic locus istius circuli est plenus ma.nis stellis )ul.idis' et quae propter )requentiam et spissitudinem +ocantur sporadicae' idest seminatae in caelo :quod etiam mani)este oculis +ideri potest;* ita quod propter huiusmodi causam semper in tali parte caeli adunetur e5halatio* quia +idelicet in hac parte caeli est e))ica5 +irtus stellarum ad attrahendam e5halationem' et non est causa +ehemens quae impediat eius adunationem' sicut accidit sub =odiaco circulo( Ista i.itur e5halatio adunata sub tali parte caeli' )acit ibi +ideri lacteam claritatem' sicut et e5halatio consequens aliquam stellam' )acit ibi +ideri comam( !"# 3%& Super Meteora' lib( cap( % n( 3 6einde cum dicit- si.num autem etc(' mani)estat quod dictum est' per si.num- dicens quod si.num praedictorum est' quod in ipso lacteo circulo unus eius semicirculus duplatur' et habet amplius

de lumine( Cuius causa est' quia in illo semicirculo sunt plures stellae et ma.is )requentes quam in alio' ac si nulla esset alia causa claritatis apparentis' quam motus astrorum plurimorum )requentium( 1uia si in isto circulo apparet claritas in quo plures stellae ponuntur' et in illa eius parte plus apparet in qua sunt stellae plures et ma.is )requentes' +erisimile est multitudinem stellarum esse causam huius apparitionis( 1uod autem dictum est de isto circulo et de stellis in eo e5istentibus' potest considerari e5 descriptione- quia astrolo.i describunt totam sphaeram cum stellis in ea e5istentibus( !"# 3/& Super Meteora' lib( cap( % n( $ 25ponit autem consequenter quare stellae in circulo lacteo e5istentes +ocantur sporadicae' idest seminatae- quia +idelicet sic sunt dispersae per illam partem caeli' quod non contin.it eas ordinare sub aliqua )i.uratione' sicut stellas e5istentes in aliis partibus caeli* quia unaquaeque earum non habet aliquam determinatam positionem' ut possit ad similitudinem alicuius )i.urae reduci( 2t hoc mani)estum est aspicienti in caelo- quia in solo hoc circulo spatia intermedia inter stellas maiores' sunt plena quibusdam par+is stellis* sed in aliis locis caeli mani)este de)iciunt stellae' quapropter intermedia apparent +acua a stellis( !"# 33& Super Meteora' lib( cap( % n( 7 6einde cum dicit- quare si quidem etc(' concludit e5 supradictis suam intentionem( 2t dicit quod si causa supra assi.nata de apparitione cometae' acceptanda est tanquam mediocriter dicta :quia scilicet nullum habet incon+eniens mani)estum;' e5istimandum est etiam sic se habere de circulo lacteo- quia quod in cometis est coma circa unam stellam' eandem passionem accidit )ieri circa quendam circulum( Ita quod lactea claritas' ut ita dicatur quasi de)iniendo' nihil aliud sit :lactea +ia; quam coma eiusdem ma5imi circuli' in caelo apparens propter se.re.ationem' idest ele+ationem a terra' e5halationis ad illam partem adunatae( 2t ideo' sicut prius dictum est' non )iunt multi cometae neque )requenter' quia talis adunatio e5halationis quae ele+ata est a terra' ele+atur secundum unamquamque circulationem' et adunatur ma5ime in loco lactei circuli* ita quod a lacteo circulo e5halatio superabundans non relinquitur' quae possit esse materia apta ad cometae apparitionem(

!"# 3$& Super Meteora' lib( cap( % n( " Ultimo autem recapitulat ea quae dicta sunt( 2t dicit quod dictum est de his quae )iunt in hoc mundo qui est circa terram' qui scilicet est suppositus .enerationi et corruptioni' quantum ad illum locum qui est continuus' idest conti.uus' motibus caelestibusscilicet de discursu astrorum' et de i.nita )lamma' et de cometis et lacteo circulo* quia huiusmodi passiones apparent circa locum istum superiorem( Caput / !"# 37& Super Meteora' lib( cap( / n( Postquam philosophus determina+it de his quae causantur e5 e5halatione sicca ad supremum locum aeris ele+ata' hic determinat de his quae causantur e5 e5halatione humida( 2t primo de his quae causantur e5 e5halatione humida super terram* secundo de his quae causantur e5 e5halatione humida in terra' ibide +entis autem et cetera( !"# 3"& Super Meteora' lib( cap( / n( 0 Circa primum duo )acit( Primo ostendit de quo est intentio- dicens quod nunc dicendum est de his quae )iunt in loco qui secundum situm' descendendo' est secundus post locum supremum aeris' in quo )iunt ea quae dicta sunt' sed ascendendo est primus' immediatus circa terram* quae in)erior pars aeris est( Iste enim locus est communis et aquae et aeri- quia in eo aer est secundum naturalem ordinem elementorum' et aqua e5 +aporibus ele+atis ibi .eneratur( Unde non solum est communis aquae et aeri' sed etiam eis quae accidunt circa .enerationem ipsius aquae et aeris' quae )iunt superius dum aqua resol+itur in +apores' qui pertinent ad naturam aeris' et +apores con.re.antur in aquam( Ostendit etiam modum determinandi de istis' dicens quod debemus sumere primo principia communia et causas omnium horum accidentium( !"# 39& Super Meteora' lib( cap( / n( % Secundo ibi- quod quidem i.itur etc(' determinat propositum( 2t primo ponit ea quae communiter pertinent ad causam omnium huiusmodi passionum* secundo determinat de sin.ulis

passionibus' ostendens di))erentiam inter eas' ibi- ele+ato autem humido et cetera( Circa primum tria )acit( Primo ponit causam e))ecti+am harum passionum( 2t dicit quod illud quod est causa sicut mo+ens et principale et primum principium omnium harum passionum' est circulus =odiacus' in quo mani)este mo+etur sol' qui et dis.re.at resol+endo +apores a terra' et con.re.at eos per suam absentiam- )ri.ore enim in+alescente in aere per absentiam solis' nubes condensantur in aquam( 2t ideo subiun.it quod e5 hoc quod quandoque )it prope nos' quandoque autem elon.atur a nobis' e5istit causa .enerationis et corruptionis( ?it prope autem nobis secundum proprium motum' quando accedit ad si.na Septentrionalia- elon.atur autem a nobis' dum moratur in si.nis meridionalibus( !"# $#& Super Meteora' lib( cap( / n( / Secundo ibi- manente autem terra etc(' ostendit causam materialem harum passionum( 2t dicit quod' cum terra quiescat in medio' illud humidum aqueum quod est circa ipsam' tum a radiis solis tum ab alia caliditate quae est a superioribus corporibus' resol+itur in +aporem' et sic subtiliatum per +irtutem calidi sursum )ertur( !"# $ & Super Meteora' lib( cap( / n( 3 Tertio ibi- caliditate autem etc(' ostendit modum .enerationis horum de quibus intendit( 2t circa hoc tria )acit( Primo ponit in communi modum .enerationis harum passionum( 2t dicit quod +apor qui sursum )ertur per +irtutem caloris' deseritur a caliditate quae sursum eum )erebat( 1uod quidem contin.it dupliciter- uno modo per hoc quod id quod erat subtilius et calidius in +apore' ele+atur ulterius ad superiorem locum e5halationis siccae' et sic residua pars +aporis remanet )ri.ida* alio modo per hoc quod calor qui est in +apore e5tin.uitur' propter hoc quod lon.e ele+atur a terra in aere qui est supra terram' ubi de)icit calor propter hoc quod radii re+erberati a terra in immensum spar.untur' ut supra dictum est( Sic i.itur de)iciente calore cale)aciente et ele+ante +aporem aqueum' +apor aqueus redit ad suam naturam' coadunante etiam )ri.iditate loci* et sic in)ri.idatur' et in)ri.idatus inspissatur' et inspissatus cadit ad terram(

!"# $0& Super Meteora' lib( cap( / n( $ Secundo ibi- est autem quae quidem etc(' ostendit quid sit medium in praedictis transmutationibus( In prima enim transmutatione' secundum quam aqua subtiliatur et ele+atur' medium est +apor- nam ipsa e5halatio resoluta ab aqua +ocatur +apor' qui est medius inter aerem et aquam( In illa autem transmutatione secundum quam aer condensatur in aquam' medium est nubes' quae est +ia .enerationis aquae( Sed cum nubes condensatur in aquam' id quod est residuum de nube' quod scilicet in aquam condensari non potuit' est cali.o nebulae( 2t ideo nebula ma.is est si.num serenitatis quam plu+iae- quia nebula est quasi quaedam nubes sterilis' idest sine plu+ia' quae est naturalis e))ectus nubis( Contin.it tamen aliquando nebulam ele+ari in ipsa e5halatione +aporum' antequam condensentur in nubem per)ecte- et tunc nebula potest esse si.num plu+iae( !"# $%& Super Meteora' lib( cap( / n( 7 Tertio ibi- )it autem circulus iste etc(' ostendit quomodo in praedictis transmutationibus representatur similitudo primae causae mo+entis' scilicet circulationis solis( Attenditur enim quaedam circulatio in praedictis transmutationibus' dum aqua resol+itur in +apores' qui condensantur in nubes' et nubes in aquam' quae cadit in terram( 6icit er.o quod ista circularis transmutatio imitatur circularem motum solis- sol enim permutatur ad di+ersas partes caeli' puta ad Septentrionem et meridiem' et circulatio ista completur in hoc quod +apores ascendunt sursum et descendunt deorsum( Sed oportet intelli.ere quod iste )lu5us +aporum ascendentium et descendentium' sit quasi quidam )lu+ius circularis communis aeri et aquae- nam quod aqua resol+itur in +aporem' ad aerem attinet' quod autem nubes in aquam condensantur' ad aquam( Cum er.o sol prope e5istit' iste )lu+ius +aporum ascendit sursum* cum autem elon.atur sol' descendit deorsum* et hoc indesinenter )it secundum ordinem praedictum( Unde concludit quod )orte antiqui dicentes Oceanum esse quendam )lu+ium circumdantem terram' occulte loquebantur de hoc )lu+io' qui circulariter )luit circa terram' ut dictum est( !"# $/& Super Meteora' lib( cap( / n( " 6einde cum dicit- ele+ato autem humido etc(' determinat de praedictis passionibus in speciali' ostendendo di))erentias earum

adin+icem( 2t di+iditur in duas partes- in prima determinat de .eneratione illorum quae mani)estiorem habent causam* in secunda de .eneratione .randinis' circa quam est maior di))icultas' ibi- ipsa autem aqua et cetera( !"# $3& Super Meteora' lib( cap( / n( 9 Circa primum duo )acit( Primo determinat de plu+iis- dicens quod cum humidum aqueum ele+atur e5 +irtute calidi' et iterum )ertur deorsum propter in)ri.idationem' secundum quasdam di))erentias' huiusmodi passionibus aeris di+ersa nomina imponuntur( 1uia quando per modicas partes +apores inspissati in aquam cadunt' tunc dicuntur psecades' idest .uttae' sicut aliquando contin.it quod par+ae .uttae decidunt- quando +ero secundum maiores partes decidunt .uttae e5 +aporibus .eneratae' +ocatur plu+ia( !"# $$& Super Meteora' lib( cap( / n( # Secundo ibi- e5 eo autem quod de die etc(' determinat de rore et pruina( 2t circa hoc tria )acit( Primo determinat modum .enerationis eorum( 2t dicit quod ros et pruina contin.unt e5 hoc quod de die' sole e5istente super terram' aliquid e+aporat e5 humido aqueo propter solis calorem* quod quidem e+aporatum non multum suspenditur +el ele+atur super terram' propter hoc quod i.nis' idest calor ele+ans huiusmodi +aporem' est par+us in comparatione ad humorem aqueum qui ele+atur( 2t ita' cum de nocte in)ri.idatus )uerit aer' inspissatur ille +apor ele+atus de die' et cadit in terram' et +ocatur ros +el pruina- ut ita se habeat accessus solis et recessus secundum motum diurnum ad .enerationem roris et pruinae' secundum quod se habet ad .enerationem plu+iae secundum motum proprium' secundum quod accedit et recedit in aestate et hieme( !"# $7& Super Meteora' lib( cap( / n( Secundo ibi- pruina quidem etc(' ostendit di))erentiam eorumdicens quod pruina )it' quando +apor prius con.elatur quam condensetur in aquam* et propter hoc )it in hieme et in hiemalibus locis' idest in )ri.idis locis( Sed ros )it' quando +apor inspissatur in aquam' et neque est tantus aestus quod +apor ele+atus desiccetur' neque est tantum )ri.us quod +apor con.eletur( 2t ideo oportet quod sit aut in tempore aut in loco calido- quia ros

semper )it in tempore temperato et in locis temperatis' sed pruina' sicut dictum est' )it in tempore et loco ma.is )ri.idis( Cum enim +apor sit calidior aqua' quia adhuc est in eo aliquid de calore ele+ante' maior )ri.iditas requiritur ad con.elationem +aporis quam aquae* et sic pruina nunquam )it nisi in ma.no )ri.ore( !"# $"& Super Meteora' lib( cap( / n( 0 6einde cum dicit- )iunt autem ambo etc(' ostendit qualiter e5istente aere disposito' )it ros et pruina( 2t primo ostendit hoc communiter quantum ad utrumque* secundo specialiter de rore' ibi- )it autem ros ubique et cetera( Circa primum duo )acit- primo ostendit quod proponit* secundo ponit quoddam si.num praedictorum' ibi- si.num autem et cetera( 6icit er.o primo quod tam ros quam pruina )iunt cum aer )uerit serenus absque nubibus et plu+ia' et tranquillus absque +ento( 1uia si non sit serenus' non possunt ele+ari +apores de die' propter de)ectum caloris- si autem non )uerit tranquillitas' +ento )lante' non poterunt +apores condensari' ut .eneretur ros* nam +entus' commo+endo aerem' impedit con.re.ationem +aporum( !"# $9& Super Meteora' lib( cap( / n( % 6einde cum dicit- si.num autem etc(' mani)estat per si.num quod supra posuerat de .eneratione roris et pruinae( 2t dicit quod si.num huius quod ros et pruina causentur e5 hoc quod +apor non lon.e ele+atur a terra' est hoc quod in montibus non )it pruina' cum tamen ibi ma.is +ideatur )ieri propter loci )ri.iditatem( Huius er.o sunt duae causae( Una quidem' quia +apor e5 quo .eneratur ros et pruina' ele+atur e5 locis in)imis et hume)actis' e5 quibus multi +apores .enerantur et ele+antur- unde caliditas quae eos ele+a+it' non potuit ele+are eos ad multam altitudinem' quasi portans onus quod e5cedit suam +irtutem* sed prope loca in)ima dimittit calor +apores' et cadit ros et pruina( Unde in montibus altis pruina esse non potest( Secunda autem causa est' quia sicut supra dictum est' aer superior e5cedens montes' )luit quasi tractus e5 motu caeli* et ideo suo )lu5u dissol+it huiusmodi adunationem +aporum' quae est causa roris et pruinae( Plus autem de motu requiritur ad multam materiam +aporosam dis.re.andam' quam dis.re.andam par+am- materia autem plu+iae et ni+is est multa' materia autem roris et pruinae est pauca simpliciter' licet sit multa in comparatione ad calorem

par+um ele+antem ipsam- unde in montibus altissimis' propter maiorem )lu5um aeris' neque plu+ia neque ros neque pruina cadit* in montibus autem non ita altis cadit plu+ia et ni5' propter minorem )lu5um' non autem ros et pruina( !"# 7#& Super Meteora' lib( cap( / n( / 6einde cum dicit- )it autem ros ubique etc(' ostendit specialiter de rore quali dispositione )iat( 2t circa hoc tria )acit( Primo proponit +eritatem- dicens quod ros )it in omnibus locis' )lantibus Australibus +entis' non tamen ita +alidis quod impediant con.re.ationem +aporum( ,on autem )it )lantibus borealibus +entis' nisi in re.ione Ponti' quae est )ri.idissima- ibi enim contrarie accidit' nam tempore boreali )it ros' non autem tempore Australi( !"# 7 & Super Meteora' lib( cap( / n( 3 Secundo ibi- causa autem similiter etc(' assi.nat causam eius quod communiter accidit( 2t dicit quod causa huius est similis ei quod dictum est- quia scilicet ros )it in tempore temperato' sed non )it in hieme' idest in tempore +alde )ri.ido( 2t rationem similitudinis ostendit- quia Auster )acit temperiem' sed >oreas )acit hiemem et )ri.us' est enim )ri.idus* et ideo e5 hieme' idest e5 )ri.iditate' e5tin.uit caliditatem e5halationis' ut scilicet non possint +apores ele+ari ad .enerationem roris( !"# 70& Super Meteora' lib( cap( / n( $ Tertio ibi- in Ponto autem etc(' assi.nat causam eius quod accidit in Ponto( 2t est quod ibi' propter ma.nam )ri.iditatem' Auster non su))icit ad )acere tantam temperiem quae su))iciat ad ele+ationem +aporis* et ideo tempore Australi ibi non )it ros( Sed >oreas' propter suam )ri.iditatem' con.re.at calidum quod est in locis humectis' antiperistasim )aciens' idest cum quadam contrarietate circumstans calidum- cum enim )ri.idum circumstat calidum' si non omnino possit e5tin.uere ipsum' con.re.at illud( 2t sic e5 con.re.atione calidi +i.oratur e))ectus eius' et ideo ma.is resol+itur +apor( 2t hoc non tantum in Ponto accidit' sed etiam in aliis locis )requenter +idetur )actum- quia putei ma.is +aporant )lantibus +entis borealibus quam Australibus' propter calorem con.re.atum interius e5 )ri.ore circumstante( Sed tamen in aliis locis )ri.iditas >oreae e5tin.uit caliditatem +aporum'

antequam aliqua multitudo possit adunari ad .enerationem rorissed quando )iunt +enti Australes' non impeditur con.re.atio +aporum ut .eneretur ros( Sed in Ponto etiam aliquando propter >oream e5tin.uitur calor +aporum' et impeditur eorum ele+atiosed aliquando' propter multitudinem )ri.oris' multum de calido includitur intra terram' et )it multa e5halatio +aporum* ita quod ad modicum tempus resistit )ri.iditati aeris' donec con.re.etur tantum quod su))iciat ad .enerationem roris( Caput 3 !"# 7%& Super Meteora' lib( cap( 3 n( Postquam philosophus determina+it de .eneratione plu+iae' roris et pruinae' hic incipit determinare de .eneratione .randinis( 2t circa hoc tria )acit- primo ostendit locum .enerationis .randinis* secundo enumerat quaedam accidentia circa .randinem' quae )aciunt di))icultatem circa .enerationem ipsius' ibi- oportet autem accipere etc(* tertio assi.nat causam .enerationis eius' ibi- his quidem i.itur et cetera( 6icit er.o primo quod' licet +apor con.eletur in hoc in)eriori aere +icino terrae' tamen aqua non coa.ulatur hic ad .enerationem .randinis' sicut coa.ulatur in loco nubium( 25 illo enim loco +eniunt tria corpora inspissata propter in)ri.idationem' scilicet aqua plu+iae et ni5 et .rando( Sed duobus horum corporum quaedam proportionalia )iunt in loco in)eriori +icino terrae' quae e5 eisdem causis .enerantur' sed di))erunt a plu+ia et ni+e secundum ma.is et minus' prout scilicet citius +el tardius )it .eneratio' et secundum multitudinem et paucitatem( ,i5 enim et pruina proportionaliter sunt idem' et similiter plu+ia et ros- sed di))erunt secundum multum et paucum( 1uia plu+ia )it e5 multo +apore in)ri.idato- huius autem multitudinis causa est et locus ma.nus et spatiosus' et multum tempus in quo +apor adunatur et colli.itur' et multus etiam locus e5 quo colli.itur* quia enim in alto .enerantur plu+iae' e5 multis partibus illuc concurrunt +apores( Ros autem habet paucum de +apore' quia tempus in quo colli.itur est paucum :consistentia enim illius +aporis est ephemeros' idest unius diei;' et locus in quo con.re.atur par+us est' quia con.re.atur in propinquo terrae- et hoc mani)estum )it per hoc quod .eneratio roris est +elo5' et multitudo eius est par+a( 2t sicut se habet de rore et plu+ia' ita se habet de ni+e et pruina- quando enim tota nubes

con.elatur' )it ni5* quando +ero aliquis par+us +apor circa terram con.elatur' tunc )it pruina( 2t ideo utrumque eorum est si.num temporis aut re.ionis )ri.idae- quia cum in +apore et nube adhuc sit aliquid de caliditate' non con.elaretur nisi esset ma.num )ri.us super+incens caliditatem ipsam* quia in nube adhuc multum residuum est de calore qui )ecit e+aporare humidum aqueum a terra' in +apore autem adhuc ma.is( Sic er.o' sicut plu+ia et ni5 )iunt superius' ita ros et pruina in)erius( Sed tamen' licet .rando )iat superius' non con+enit ei proportionale in)eriuset huius causa erit mani)esta' cum e5posita )uerit causa .enerationis .randinis( !"# 7/& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 0 6einde cum dicit- oportet autem accipere etc(' proponit quaedam accidentia quae accidunt circa .randinem' et )aciunt di))icultatem circa .enerationem ipsius( 2t proponit duas di))icultates circa .enerationem .randinis- secundam ponit ibi- incon+eniens autem et cetera( 6icit er.o primo quod oportet accipere ea quae accidunt circa .enerationem .randinis' quae putantur esse rationabilia' et non sunt )alsa( 2t primo proponit quod .rando est sicut cr4stallus quidam' idest aqua +ehementer con.elata- et proponit iterum quod aqua ma5ime con.elatur in hieme- e5 quibus +idetur sequi quod .rando ma5ime )iat in hieme( Sed contrarium +idetur accidere- quia .randines ma5ime )iunt in +ere et in autumno* et post hoc' tempore )ructuum' idest in aestate et circa principium autumni* minus autem in hieme' et tunc quando )uerit minus )ri.us hiemis( 2t uni+ersaliter .randines )iunt in locis ma.is temperatis- ni+es autem in )ri.idioribus locis et temporibus( Unde et .randines' in quibus apparet maior con.elatio' ma.is deberent )ieri locis et temporibus )ri.idis( !"# 73& Super Meteora' lib( cap( 3 n( % 6einde cum dicit- incon+eniens autem etc(' ponit secundam di))icultatem( 2t circa hoc tria )acit( Primo ponit di))icultatem( 2t dicit quod incon+eniens +idetur quod aqua con.eletur superiusquia non potest con.elari antequam sit )acta* neque postquam est )acta' remanere ele+ata' quoniam statim cadit( Unde non +idetur quod possit dari tempus in quo con.eletur ad .enerationem .randinis(

!"# 7$& Super Meteora' lib( cap( 3 n( / Secundo ibi- at +ero neque quemadmodum etc(' ponit quandam apparentem solutionem huius di))icultatis( Posset enim aliquis dicere quod aqua' di+isa in partes minimas' remanet in aere quasi ei commi5ta* et non cadit statim' sed immoratur in aere( 2t per hunc modum accidit quando cadunt psecades' de quibus supra dictum est( 2t simile est etiam de terra respectu aquae' quae ita se habet ad terram sicut aer ad aquam- )requenter enim aurum +el terra supernatat aquae propter par+itatem partium* sed si con.re.arentur illae partes terrae +el auri' caderent sub aqua( Unde' con.re.atis par+is partibus aquae quae resident in aere' )iunt ma.nae .uttae' et sic deorsum )eruntur psecades( 2t ita posset aliquis dicere non esse incon+eniens quod aqua insidens aeri con.elaretur ad .enerationem .randinis( !"# 77& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 3 Tertio ibi- hoc enim non contin.it etc(' e5cludit dictam solutionem- dicens quod non contin.it )ieri in .randine' sicut contin.it in psecadibus( 1uia partes aquae con.elatae' si essent par+ae' non possent uniri ut )acerent aliquod ma.num' sicut est .rando' sicut continuantur partes aquae humidae e5istentis- quia duriora' ut sunt con.elata' non ita adunantur sicut humidiora( Unde oporteret quod tanta aqua quanta est ma.nitudo .randinis' sursum maneret in aere non cadens- quod patet' quia non esset tanta post con.elationem' si non )uisset tanta ante con.elationem* e5 multis enim par+is non possunt )ieri multa ma.na continua( Sed quod tanta aqua sursum maneat non cadens' +idetur impossibile( !"# 7"& Super Meteora' lib( cap( 3 n( $ 6einde cum dicit- his quidem i.itur etc(' assi.nat causam .enerationis .randinis( 2t primo ponit opinionem aliorum* secundo opinionem propriam' ibi- sed quoniam +idemus et cetera( Circa primum duo )acit( Primo proponit opinionem aliorum( 2t dicit quod quibusdam +idetur quod' cum nubes e5 ma.no calore )uerit impulsa in locum superiorem' qui est +alde )ri.idus e5 eo quod ibi desinunt radii re)racti a terra' aqua +eniens ibi coa.ulatur' propter )ri.iditatem loci( 2t ideo in aestate et in re.ionibus calidis )iunt .randines' quia ma.nus calor multum impellit nubes in superiorem locum sursum lon.e a terra(

!"# 79& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 7 Secundo ibi- accidit autem etc(' impu.nat praedictam positionem tribus rationibus( 1uarum prima est' quod +idemus in altis montibus non )ieri .randines- quod tamen oportebat' si per ele+ationem +aporis in locum multum altum .enerarentur .randines* sicut etiam +idemus in montibus altis )ieri ni+es' quae .enerantur in alto( !"# "#& Super Meteora' lib( cap( 3 n( " Secundam rationem ponit ibi- adhuc autem saepe et cetera( 2t dicit quod saepe +isae sunt nubes quae )eruntur prope terram cum multo sono' ita ut quidam audientes cadentes terreantur' ac si aliquod maius )uturum portendatur( Aliquando etiam' talibus nubibus +isis prope terram sine sono' )it multa .rando' incredibilis ma.nitudinis et )i.urae non rotundae( Hoc autem' scilicet quod .rando non sit )i.urae rotundae et quod sit ma.nae quantitatis' accidit e5 hoc quod con.elatio .randinis est )acta prope terram' et ideo par+o tempore )it motus ipsius- quia si multo tempore )ieret' deminuta )uisset quantitas .randinis' et )i.ura )uisset )acta rotunda' motu dissol+ente praecipue partes an.ulares' )ortius di+identes aerem et ma.is ei resistentes( ,on er.o +erum est quod .eneratio .randinis )it multum lon.e a terra( !"# " & Super Meteora' lib( cap( 3 n( 9 Tertiam rationem ponit ibi- at +ero necessarium et cetera( 2t dicit quod necesse est quod ma.nitudo .randinis contin.at e5 )ortitudine causae coa.ulationis .randinis- quia .rando est quoddam con.elatum sicut cr4stallus' ut est cuilibet mani)estum( Sed ma.nitudo .randinis maior est in .randinibus quae non sunt rotundae- e5 quo potest concludi quod .randines quae non sunt )i.urae rotundae' habeant )ortem causam con.elationis( Sed hoc quod .rando non sit )i.urae rotundae' est si.num quod sit con.elata prope terram- quia si +enirent de lon.e' circumquaque essent attritae' propter motum a lon.inquo' et sic essent )i.urae rotundae et ma.nitudine minores( Unde concludit quod coa.ulatio .randinis non accidit propter hoc quod +apores propellantur in locum )ri.idum supremum' multum remotum a terra(

!"# "0& Super Meteora' lib( cap( 3 n( # 6einde cum dicit- sed quoniam +idemus etc(' assi.nat causam .enerationis .randinis( In quo primo e5cludit unam di))icultatem superius motam* secundo e5cludit aliam' ibi- accidit autem hoc et cetera( 6icit er.o primo quod per e5perimentum +idemus quod calidum et )ri.idum sua contrarietate circumstant se in+icem et a..re.ant( 2t hoc mani)estum est in terra( ,am in aestu interiora terrae sunt )ri.ida' propter hoc quod caliditas aeris )ri.iditatem terrae circumstat* unde con.re.atur interius( 2 con+erso autem tempore )ri.oris interiora terrae sunt calida' propter hoc quod )ri.us concludit interius calorem qui erat in terra( 2t inde est quod aqua )ontium in aestate est )ri.ida' et in hieme calida( 2t hoc oportet putare )ieri etiam in superiori loco( Unde in tempore calido )ri.idum' contrarietate calidi circumstantis inclusum' +ehementius operatur- unde aliquando +alde cito e5 nube )acit aquam( 2t propter hoc multo maiores .uttae )iunt in calidis diebus quam in hieme' et aquae plu+iae )iunt labroterae' idest +iolentiores- quae quidem ma.nitudo et +iolentia accidunt e5 eo quod quasi subito simul tota descendit plu+ia' quod accidit propter celeritatem con.elationis( 2t sic contrarium accidit ei quod di5it Ana5a.oras( 6icebat enim hoc accidere' quando +apor e5 quo .eneratur plu+ia' ascendit in aerem +alde )ri.idum- sed nos e con+erso dicimus quod hoc accidit' cum +apor descendit in aerem calidum* et tanto ma.is' quanto in ma.is calidum( Sic i.itur e5 calido circumstante )ri.idum et con.re.ante ipsum' )iunt ma.nae .uttae plu+iarum et +iolentae( Sed cum )ri.idum ma.is con.re.atur conclusum ab e5teriori calido' non solum subito condensantur nubes in aquam' sed ulterius aqua con.elatur e5 +ehementi +irtute )ri.idi inclusi' et sic )it .rando( Unde patet solutio primae di))icultatis- quare scilicet aqua con.elatur in .randinem ma.is tempore aestatis quam hiemis( !"# "%& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 6einde cum dicit- accidit autem hoc etc(' sol+it secundam di))icultatem( 2t circa hoc tria )acit- primo sol+it di))icultatem* secundo assi.nat rationem de tempore .enerationis .randinis' ibi- minus autem aestate etc(* tertio ponit quoddam con)erens ad celeritatem .enerationis .randinis' ibi- con)ert autem et cetera( ?uit autem secunda di))icultas e5 hoc quod non +idebatur posse dari tempus in quo superius aqua con.elaretur in .randinem* quia

statim dum aqua .eneratur' cadit* et antequam .eneretur' con.elari non potest( Ad sol+endam i.itur hanc di))icultatem' dicit quod .eneratio .randinis accidit' quando est +elocior aquae con.elatio' propter +irtutem )ri.oris con.re.ati' quam motus aquae plu+iae deorsum( 2t quod hoc sit possibile' ostendit( Cum enim omnis motus localis sit in tempore' mani)estum est quod in aliquo determinato tempore aqua plu+iae )ertur deorsum* contin.it autem quod in minori tempore )ri.iditas' propter suam +ehementiam' con.elat aquam' quam sit tempus descensus eius* unde nihil prohibet si con.elatio )iat in minori tempore quam motus deorsum aquae' si )ri.idum e5istat )ortius et +ehemens( 2t hinc est quod quanto propinquius nobis )it .eneratio aquae +el .randinis' tanto ma.is subito con.eletur' calido e5istente )ortiori prope terram' et +ehementius e5pellente et concludente )ri.idum( 2t ideo oportet quod et aquae plu+iae )iant +iolentiores' et tam .uttae plu+iarum quam .randinum sint maiores' propter hoc quod per minus spatium )eruntur' et minus e5 eis dissol+itur( Illae autem .uttae quae cadunt ma.nae' non sunt crebrae' propter eandem causam- quia enim subito et simul con.elantur in ma.nas' non in multas partes di+iduntur' et subito etiam cadunt* sicque materia plu+iae et .randinis non tam spissim cadit( !"# "/& Super Meteora' lib( cap( 3 n( 0 6einde cum dicit- minus autem aestate etc(' assi.nat rationem de tempore .enerationis .randinis( 2t dicit quod minus cadunt .randines in aestate quam in +ere et in autumno' sed ma.is quam in hieme( Ideo autem minus in aestate quam in +ere et autumno' quia in aestate est siccior aer* in +ere autem est adhuc humidus' propter hiemem praecedentem' et in autumno iam incipit humectari( 2t sic in aestate non est tanta materia +aporum humidorum ad .enerationem .randinis' sicut in +ere et in autumno' licet sit maior calor( In hieme autem' licet abundet materia' de)icit tamen calor qui sit potens concludere )ri.idum ad .enerationem .randinis( ?iunt etiam .randines tempore maturationis )ructuum' idest in )ine aestatis' propter eandem causam- quia tunc calor adhuc +i.et' et etiam aer iam incipit humectari( !"# "3& Super Meteora' lib( cap( 3 n( %

6einde cum dicit- con)ert autem etc(' quia di))icultatem superius motam sol+erat propter +elocitatem .enerationis .randinis' contin.entem e5 +ehementia )ri.oris' ponit hic quoddam aliud con)erens ad celeritatem eandem( 2t dicit quod con)ert ad celeritatem coa.ulationis' quod aqua )uit praecale)acta' adiu+ante materia +aporosa caliditatem temporis- et ideo citius in)ri.idatur' quia )ri.us +ehementius a.it in ipsam' et potest intrinsecus penetrare aquam rare)actam per calorem( 2t ideo multi' cum +olunt in)ri.idare calidam aquam' ponunt eam ad solem primo( 2t illi etiam qui piscantur in re.ione Ponti' cum )ecerint habitacula tempore .laciei ad +enandum pisces' quos +enantur scindentes .laciem )lu+iorum +el maris' circum)undunt aquam calidam calamis quibus +enantur' ut citius coa.uletur* et sic utuntur .lacie quasi plumbo' ut calami )irmiter quiescant( Sed et in re.ionibus et in temporibus calidis aqua calida )it cito )ri.ida' eo quod cito inspissatur' propter praedictam causam( 2t ideo in Arabia et Aethiopia )iunt plu+iae aestate et non hieme- quia scilicet +apores cito in)ri.idantur e5 contrarietate calidi circumstantis' cum re.io illa sit +alde calida( Ultimo autem epilo.at quae dicta sunt- et est planum in littera( Caput $ !"# "$& Super Meteora' lib( cap( $ n( Postquam philosophus determina+it de his quae .enerantur in alto ab e5halatione humida' hic determinat de his quae .enerantur in terra e5 eadem materia' scilicet de )ontibus et )luminibus( 2t di+iditur in partes duas- in prima determinat de causa .enerationis )lu+iorum* in secunda de duratione eorum' ibinon semper autem eadem loca et cetera( Circa primum tria )acit( Primo dicit de quo est intentio( 2t dicit quod est de +entis et omnibus quae e5 +entis causantur' et de )lu+iis et de mari( 6e quibus hoc ordine dicetur' quod primo proponemus dubitationes ad nosipsos' et postea declarabimus +eritatem ad nosipsos' et non ad alios- quia de talibus nihil accepimus dictum ab aliis' quod non quilibet possit dicere' sicut et circa alias materias contin.it( !"# "7& Super Meteora' lib( cap( $ n( 0 Secundo ibi- sunt autem quidam etc(' ponit opiniones quorundam de +entis( 2t dicit quod quidam di5erunt quod corpus quod dicitur

aer' dum )luit et mo+etur' est +entus* dum autem constat et inspissatur' est nubes et aqua* ac si eadem natura sit aquae' aeris et +enti' et nihil aliud sit +entus quam aer et aqua( 2t quia aer totus est unus' ideo quidam' +olentes multum sapienter loqui' di5erunt quod non est nisi unus +entus* et quod +ideantur +enti di))erre' hoc non est nisi e5 di))erentia locorum e5 quibus mo+entur( 1uod est simile ac si dicerent quod omnes )lu+ii sunt unus )lu+ius' et quod omnis aqua est una- quod mani)este )alsum est( Unde multitudo hominum' qui +ul.ariter et sine inquisitione philosophiae loquuntur de +entis' melius loquuntur quam isti' qui sic inquirendo erra+erunt( 1uia si hoc esset +erum' quod omnes )lu+ii )luerent e5 uno principio' et hoc etiam posset aliquo modo esse +erum' quod omnes +enti essent e5 uno principio- sed de +entis etiam' sicut de )lu+iis' mani)estum est quod id quod di5erunt' le+iter et mendaciter di5erunt( Opportunum est autem de hoc considerare in proprio tractatu' quid est +entus' et quomodo .eneratur' et quid mo+et ipsum' et unde est principium +entorum* et utrum oporteat accipere +entum )luentem sicut e5 aliquo +ase' qui tandiu )luat donec illud e+acuetur' ac si esset emissum ab aliquo utre' ut )abulatur Homerus* aut non est e5 uno principio sed e5 multis' sicut pictores pin.unt di+ersos +entos emittentes e5 seipsis principium )latuum( !"# ""& Super Meteora' lib( cap( $ n( % Tertio ibi- similiter autem de .eneratione etc(' inducit similes opiniones de .eneratione )lu+iorum- propter hoc enim indu5erat quod dictum est de +entis( 2t circa hoc tria )acit- primo ponit quorundam )alsam opinionem* secundo reprobat eam' ibiquam+is mani)estum etc(* tertio e5cludit quandam rationem ipsorum' ibi- non solum sed et talia et cetera( 6icit er.o primo quod similiter +idetur quibusdam se habere de .eneratione )lu+iorum' sicut dictum est de .eneratione +entorum( 6icunt enim quod' cum aqua ele+atur a terra per +aporationem' et iterum )luit deorsum' con.re.atur sub terra' et sic )luit ad .enerationem )ontium et )lu+iorum* sicut si intelli.antur e5ire e5 aliquo ma.no +entre' idest e5 aliqua ma.na +ora.ine' ubi sit con.re.ata multa aqua* si+e ita sit quod omnes )lu+ii )luant e5 uno principio tali' si+e e5 di+ersis talibus principiis di+ersi )lu+ii )luant( 2t secundum hoc' aqua non .eneratur sub terra de no+o ad )lu5um )ontium et )lu+iorum* sed illa quae prius )uit collecta in praedicta

receptacula' est principium multitudinis aquarum et )lu+iorum( 2t huius si.num dicebant esse' quod in hieme est maior )lu5us )lu+iorum quam in aestate( 2t hinc assi.nant causam quare quidam )lu+iorum sunt perpetui' et quidam non perpetui( 1uando enim' propter ma.nitudinem +ora.inis' tanta aqua con.re.atur in hieme sub terra' ut su))iciat ad perpetuitatem )lu+ii' ita quod non de)iciat aqua )luens priusquam iterum super+eniat in no+a hieme' tunc )lu+ius )it perpetuus usque in )inem- si autem receptaculum sit par+um' tunc propter paucitatem aquae de)icit ori.o )lu+ii' quasi e+acuato +ase' antequam iterum )luat aqua de caelo* et ideo )lu+ius non perenniter )luit( !"# "9& Super Meteora' lib( cap( $ n( / 6einde cum dicit- quam+is mani)estum etc(' improbat praedictam positionem quadrupliciter- primo quidem dicens quod' si aliquis +elit prae oculis considerare multitudinem aquae quae continue )luit per )lu+ios per totum uni+ersum' e5cederet totam quantitatem terrae' +el parum ab ea de)iceret' si oporteret esse aliquod receptaculum sub terra' +el unum +el plura' unde )lumina )luerent( 2t sic oporteret totam terram interius esse conca+am' ad capiendam tantam multitudinem aquae* et hoc ipsum non su))iceret( Hoc autem patet esse )alsum( Cum enim terra naturaliter sit in medio' et naturaliter partes tendant ad medium' non potest dici quod terra sit tantum conca+a interius ad suscipiendam aquam* licet non sit incon+eniens quod in multis locis terrae sint aliqua receptacula aquarum( !"# 9#& Super Meteora' lib( cap( $ n( 3 Secundo ibi- non solum sed et incon+eniens etc(' ponit secundam rationem( 2t dicit quod incon+eniens est' si quis non putet quod e5 aere e+aporato intra terram )iat aqua' propter eandem causam propter quam )it etiam supra terram in aere( Unde si supra terram in aere aer e+aporatus propter )ri.iditatem condensatur in aquam' oportet putare quod etiam a )ri.iditate terrae hoc idem )iat( 2t sic non solum aqua separatim e5istens in terra quasi in aliquo receptaculo' )luet per )lu+ios* sed continue in)ra terram .eneratur per in)ri.idationem +aporum' et haec e))luet per )lu+ios( !"# 9 & Super Meteora' lib( cap( $ n( $

Sed quia posset aliquis dicere quod e5 +aporibus in)ra terram .eneratur quaedam aqua' sed tota simul colli.itur in aliquibus receptaculis' e5 quibus )lu+ii )luunt' quod esset simile et quasi idem positioni praedictae' ideo tertio hoc e5cludit per quoddam si.num' ibi- adhuc autem et cetera( 2t dicit quod adhuc non est intelli.endum tale esse principium )lu+iorum' quod aqua quidem .eneretur in)ra terram' sed e5istat ibi quotidie dum )lumina )luunt' ac si essent quaedam sta.na aquarum sub terra' ut quidam dicunt- sed oportet intelli.ere sic )ieri intra terram' sicut )it supra terram( Supra terram enim' dum primo condensatur +apor' )iunt par+ae .uttae' quae adunantur cum aliis* et sic )acile aqua )luens descendit cum quadam multitudine( Ita etiam )it in)ra terramprimo enim par+ae .uttae .enerantur* et sic principia )lu+iorum sunt quaedam scaturi.ines paulatim scaturientes in imo terrae( 2t hoc mani)estatur per opus- qui enim +olunt ducere aquas' puta )acientes puteos +el aliquid tale' colli.unt aquas in locis in)imis et de)ossis' ac si )ieret quaedam resudatio terrae per aquam a locis e5celsis ad in)ima( 2t e5 hoc apparet quod aqua .uttatim pro)luit a terra ad .enerationem )lu+iorum et )ontium* non autem ita quod in)ra terram sint loca quae sint quasi sta.na aquarum actu e5istentium( !"# 90& Super Meteora' lib( cap( $ n( 7 1uarto ibi- propter quod et rheumata etc(' ponit aliud si.num ad idem' sumptum e5 naturali )lu5u aquarum- nam praecedens si.num )uit sumptum e5 opere( 2t dicit quod propter eandem causam rheumata' idest )lu+iorum )lu5us' +identur esse e5 montibus' et ma5imi )lu+ii )luunt e5 ma5imis montibus* et )ontes' ut plurimum' sunt +icini montibus et locis altis* sed in campestribus sunt pauci )ontes separati a )lu+iis( 2t hoc ideo est' quia loca montana et alta sunt sicut quaedam spon.ia spissa' propter soliditatem lapidum' ad eiiciendam aquam* et sunt suspensa' ad hoc quod aqua possit )luere* et sic producunt aquam in multis locis* et colli.unt etiam aquam desuper complutam( Sed hoc secundum modicas partes' non tamen ita quod in)ra montes sint +ora.ines in quibus con.re.atur aqua( 2t ideo dicit quod colli.unt aquam' quia suscipiunt ma.nam multitudinem aquae desuper ad+enientis per plu+iam( 2t ad hoc cooperatur )i.ura montium- nam )i.ura rotunda est capacissima )i.urarum( ,ihil autem di))ert ad recipiendam multitudinem aquae' an

circum)erentia sit disposita supreme secundum conca+itatem' an secundum con+e5am .ibbositatem- quia utroque modo aequalem quantitatem capiet( Unde licet montes non sint positi secundum conca+itatem' sed ma.is secundum .ibbositatem' tamen multitudinem aquarum recipere possunt( 2t non solum colli.unt multitudinem aquarum ut aliunde receptam' propter )i.uram' sed etiam producunt eam ut interius .eneratam propter )ri.iditatemquia +aporem resolutum a terra' et ascendentem propter caliditatem innatam' )ri.iditas terrae in)ra terram partim coa.ulat' et sic iterum condensat ipsum in aquam( 2t ideo' ut dictum est' ma5imi )lu+iorum )luunt e5 ma5imis montibus( 2t hoc mani)estum est' si quis consideret circularem descriptionem terrae- qui enim sic descripserunt terram' +el ipsi +iderunt )lumina et re.iones' +el ab aliis inquisi+erunt( Ponit er.o e5emplum primo quidem in Asia de Parnaso' qui est ad ortum hiemalem' et de Caucaso' qui est ad ortum aesti+alem' e5 quibus' cum sint ma5imi montes' multi et ma5imi )lu+ii oriuntur* in 2uropa autem de monte P4renaeo' qui est ad occasum aequinoctialem' et de quibusdam aliis montibus qui sunt ad Septentrionem in Sc4thia' e5 quibus etiam )iunt ma.na )lumina* et in A)rica' si+e in Lib4a' de quibusdam aliis ma.nis montibus' e5 quibus alia ma.na )lumina )luunt( 2t similiter dicit esse de aliis montibus et )lu+iis- et quod' quicumque alii )lu+ii )luunt e5 paludibus' paludes istae sunt positae prope montes' et sic in idem redit( 2t sic' e5emplis positis' concludit propositum' dicens- quod quidem i.itur non oportet et cetera( 2t repetit quod supra dictum est- unde planum est in littera( !"# 9%& Super Meteora' lib( cap( $ n( " 6einde cum dicit- non solum sed et talia etc(' e5cludit rationem ponentium praedictam positionem( 2t dicit quod non est incon+eniens quod in+eniantur aliqua loca habentia actu multitudinem aquae' ac si essent sta.na* sed non ad tantum hoc +alet' ut e5 hoc possit accidere )lu5us )lu+iorum( ,on enim ma.is possumus dicere quod aquae' si quae collectae in+eniuntur sub terra +el in montibus' contineant totam aquam )lu+iorum' quam si quis dicat quod )ontes qui mani)este apparent e5tra terram' totam aquam )lu+iorum actu contineant- plurimi enim )lu+iorum )luunt e5 )ontibus :quod dicit propter hoc quod aliqui )luunt e5 paludibus' ut dictum est;( Unde simile est putare quod contineant

totum corpus aquae quae )luit per )lumina' illae collectiones subterraneae' ut e5istimare quod ipsam contineant istae collectiones aquarum quae in+eniuntur e5tra terram in )ontibus( Unde' cum de )ontibus mani)estum sit hoc esse )alsum' per simile potest co.nosci hoc etiam esse )alsum de collectionibus aquarum quae sunt sub terra( 1uod autem sint tales collectiones aquarum sub terra' mani)estum esse potest per hoc quod multa )lumina absorbentur a terra( 2t hoc mani)estat per multa e5empla- et est planum in littera( Caput 7 !"# 9/& Super Meteora' lib( cap( 7 n( Postquam philosophus ostendit causam .enerationis )lu+iorum' hic determinat de duratione eorum( 2t circa hoc duo )acit( Primo ponit opinionem suam circa hoc( 2t dicit quod non semper eadem loca terrae sunt aquosa +el arida* sed hoc permutatur secundum quod )lu+ii .enerantur de no+o +el de)iciunt( Propter quam causam )it permutatio circa terram' ut quae nunc est arida' aliquando )iat mare' et e con+erso* et non semper in una et eadem parte terrae sint mare +el terra sicca( Sed hoc non accidit casu' sed secundum quendam ordinem' et secundum aliquam circulationem caeli* sicut et omnes transmutationes quae )iunt in istis in)erioribus' ordinantur secundum motum caeli( !"# 93& Super Meteora' lib( cap( 7 n( 0 Secundo ibi- principium autem etc(' mani)estat quod di5erat( 2t circa hoc duo )acit- primo assi.nat causam unam eius quod dictum est* secundo e5cludit quandam causam ab aliis opinatam' ibi- qui quidem i.itur respiciunt et cetera( Circa primum duo )acitprimo assi.nat causam praedictae transmutationis* secundo assi.nat causam quare praedicta transmutatio lateat' ibi- sed propterea quod )it et cetera( 6icit er.o primo quod causa et principium transmutationis praedictae hoc est' quod +irtus terrae habet suo modo statum et senectutem' sicut corpora animalium et plantarum( In hoc tamen est di))erentia' quod animalia et plantae patiuntur statum et senectutem' non successi+e secundum di+ersas partes' sed simul secundum totum- sed in terra haec transmutatio est secundum partem et partem' propter caliditatem et )ri.us' crescente una parte in caliditate +el )ri.ore' et alia

deminuta' propter motum solis et alias circulationes caelestium corporum( 2t inde est quod secundum di+ersum situm in aspectu solis et stellarum' partes terrae recipiunt di+ersam +irtutem* ita quod aliquae partes terrae possunt diu permanere in humiditate et aquositate' secundum aliquod determinatum tempus' quod est eis quasi iu+entus +el status* et postmodum siccari' quod est terrae quasi senectus' quae naturaliter propter de)ectum humorum habet desiccare( 2t dum hae partes terrae e5siccantur' alia loca terrae +i+i)icantur' et )iunt aquosa secundum aliquam partem( 1uod patet per hoc' quia in +ere omnia quasi iu+enescunt per humiditatem* quae in hieme postea senescunt propter nimiam siccitatem( 2t in +ere etiam nostrae partes terrae sunt in +i.ore' alibi +ero sunt iam desiccata omnia( 2t sic patet quod senectus et iu+entus non accidunt secundum totum in terra' sicut in animalibus et plantis* sed secundum partem et partem( Sic i.itur in aliquibus partibus terrae' desiccatae modo praedicto )ontes destruuntur- et e5 hoc sequitur quod )lu+ii primo quidem e5 ma.nis redi.untur in par+os' et tandem totaliter e5siccantur' propter siccitatem )ontium e5 quibus oriebantur( 2t sic in una parte terrae' quae iam senuit' e5siccantur* in alia autem' quae )acta est aquosa' proportionaliter de no+o )iunt )ontes et )lumina( 2t ita )acta transmutatione circa )lumina' ut scilicet in una parte terrae de)iciant et in alia de no+o esse incipiant' transmutatur per consequens mare* et ubi abunda+erat primo per e5crescentiam )lu+iorum' siccatis )lu+iis' recedit mare et remanet arida* ubi +ero mare e5siccabatur per aliquam atterrationem causatam e5 aliquibus )lu5ibus super+enientibus terrae' iterum ibidem sta.nat' aquae abundantia con.re.ata( !"# 9$& Super Meteora' lib( cap( 7 n( % Secundo ibi- sed propterea quod )it etc(' assi.nat rationem quare praedictae transmutationes latent( 2t dicit quod praedictae transmutationes maris et aridae latent' quia omnis naturalis transmutatio non )it subito' sed successi+e* et praedictae transmutationes' quae accidunt circa ma.nas partes terrae' )iunt in temporibus lon.issimis* et prius )it interitus et corruptio omnium .entium' quam maneat memoria transmutationis talis a sui principio usque in )inem( Si enim semper eaedem .entes remanerent in eisdem partibus terrae' posset remanere aliqua memoria rerum etiam antiquissimarum' et transmutationum- sed

quando aliqua .ens deletur' et super+enit no+a in locum eius' non remanet in secunda .ente memoria antiquitatum quae )uerunt in prima .ente* et multo minus in tertia +el quarta( Corruptiones autem .entium quae no+issimae sunt' )iunt per praelia' aliae autem )iunt per in)irmitates et epidemias' aliae autem per sterilitates* et harum corruptionum quaedam sunt ma.nae simul' quaedam +ero )iunt paulatim* ut etiam transmutationes .entium de loco ad locum lateant' eo quod aliqui a principio' e5 eo quod incipit terra )ieri sterilis +el in)irma' +el propter .uerras' relinquunt re.ionem' alii autem permanent quandiu possunt ibi nutriri* ita quod a primo discessu usque ad ultimum' quandoque est ma.num tempus' et non est memoria primi recessus' etiam si homines non moriantur sed transmi.rant( 2t sicuti est de desertione terrarum' ita etiam est de habitatione earum- quia non est memoria' propter lon.inquitatem temporis' quando et a quibus .entibus primo inhabitari coeperunt' et quando sunt immutata e5 paludosis in siccitatem' ut habitari possint* quia hoc paulatim )actum est et in multo tempore( 2t ponit e5emplum de terra Ae.4pti' quae paulatim e5siccata est quasi a )lu+io* et de quibusdam aliis terris' quae sunt transmutatae et desiccatae ab aquositate' et e con+erso* et est planum in littera( !"# 97& Super Meteora' lib( cap( 7 n( / 6einde cum dicit- qui quidem i.itur respiciunt etc(' e5cludit causam a quibusdam opinatam( 2t circa hoc tria )acit( Primo e5cludit causam )alsam( 2t dicit quod aliqui' respicientes ad aliquid modicum' +olunt iudicare de toto caelo- putant enim causam talium transmutationum esse mutationem totius mundi' ac si caelum et mundus de no+o sit .eneratus( 2t e5 hac causa dicunt quod mare est minoratum' quia a principio coepit desiccari a sole- unde plura loca apparent modo desiccata' quae prius non erant( Sed hoc partim est +erum' partim non( 1uod enim aliqua loca sint desiccata' quae erant prius aquosa' +erum est- licet etiam contrarium +erum sit' quia in aliquibus locis in+enitur super+enisse mare ubi prius erat arida( Sed hoc est )alsum' quod causa huius transmutationis sit mundi .eneratio( 6erisibile enim +idetur ponere transmutationem in toto' propter transmutationes in par+is partibus* ma.nitudo autem terrae quasi nihil est in comparatione ad totum caelum* obtinet enim +icem puncti(

!"# 9"& Super Meteora' lib( cap( 7 n( 3 Secundo ibi- sed horum omnium etc(' resumit +eram causam( 2t dicit quod +era causa istarum transmutationum est quod' sicut unus annus di+iditur per di+ersa tempora' scilicet per hiemem et aestatem et consueta' sic et ma.na aliqua circulatio di+iditur secundum statuta tempora' per ma.nam hiemem' in qua est multus e5cessus imbrium' et ma.nam aestatem' in qua est siccitas ma.na- non autem ita quod simul )iat iste ma.nus e5cessus imbrium +el siccitatis secundum totam terram' +el semper secundum easdem partes' sed in di+ersis partibus( 2t ponit e5emplum de dilu+io )acto tempore 6eucalionis' in quadam determinata parte 8raeciae( !"# 99& Super Meteora' lib( cap( 7 n( $ Tertio ibi- cum i.itur talis )actus )uerit etc(' assi.nat e5 praedictis causam diuturnitatis )lu+iorum( 2t dicit quod cum in aliqua terra )actus )uerit ma.nus e5cessus imbrium' ita imbibitur terra humiditate' quod su))icit ad multum tempus ad .enerationem )lu+iorum( 1uod quidem commune est di+ersis opinionibus- si+e dicatur quod perpetuitas )lu+iorum est e5 ma.nitudine +ora.inum continentium multam aquam' ut quidam dicunt' sicut praedictum est* si+e dicatur' secundum nostram opinionem superius positam' quod causa perpetuitatis )lu+iorum est ma.nitudo et spissitudo et )ri.iditas altorum locorum' ita quod huiusmodi loca possunt recipere multam aquam' et continere eam' et .enerare( Sed illa loca in quibus sunt par+ae substantiae montium et non multum ele+atae in altum' aut sunt quasi spon.iosae' ut non possit in eis conser+ari humiditas' et sunt lapidosae' ut non possint recipere aquam' et sunt ar.illosae' ut non possint eam .enerare- in talibus' inquam' locis de)icit )lu5us )lu+iorum' quoadusque iterum loca humectentur( Sic er.o oportet putare quod in quibuscumque locis ad+enerit abundantia imbrium in ma.na hieme' humiditates locorum erunt ma.is perpetuae' idest diuturnae( Sed tamen tempore procedente e5siccantur' et quaedam eorum )iunt minus humida' donec iterum re+ertatur periodus secundum quam )iat e5cessus imbrium( 2t sic ultimo concludit quod' quia in toto uni+erso necesse est )ieri permutationem* non tamen ita quod .eneretur et corrumpatur' si totus mundus est perpetuus* necesse est' sicut dictum est' quod non semper eadem loca sint humida

per mare +el )lumina' aut etiam sicca* sed quae prius )uerunt humida' )iunt sicca' et e con+erso( !"#0##& Super Meteora' lib( cap( 7 n( 7 6einde cum dicit- mani)estat autem quod etc(' mani)estat quod dictum est' per e5empla( 2t circa hoc tria )acit( Primo ponit tria e5empla( 1uorum primum est de terra Ae.4pti' quae in+enitur demissior mari circumstante- propter quam causam impediti sunt quidam re.es ne coniun.erent duo maria' +identes per hoc destrui )lu5um )lu+ii( Secundum e5emplum est de Maeotide palude' in qua' propter )lu5us )lu+iorum' semper maior atteratio )acta est- ita quod poterat )erre multo minores na+es tempore suo' quam ante se5a.inta annos( Tertium e5emplum est de >osphoro di+idente 2uropam ab Asia' qui in+enitur minoratus et semper tendens in an.ustum' propter eandem causam( !"#0# & Super Meteora' lib( cap( 7 n( " Secundo ibi- mani)estum i.itur etc(' inducit conclusionem principaliter intentam- dicens quod' e5 quo tempus non de)icit et totum uni+ersum est aeternum :quod dicit secundum opinionem suam positam in libro ph4sicorum et de caelo et mundo;' sequitur quod neque Tanais neque ,ilus' qui sunt ma5imi )lu+ii' semper )lu5erunt' sed aliquando locus unde )luunt erat siccus- quia opus eorum' scilicet )lu5us ipsorum' habet terminum( 2t similiter est in aliis )lu+iis( 2t si hoc est de )lu+iis' oportet quod idem sit de mari' in quod intrant )lu+ii- et sic secundum di+ersa tempora permutatur mare et arida( Hoc tamen quod supponit mundum et tempus aeternum' est erroneum et alienum a )ide* nec rationes quibus hoc proba+it' sunt demonstrationes' ut alibi est ostensum( Tertio ibi- quia quidem i.itur' recapitulat quod di5erat- et est planum in littera( Liber 0 Caput !"#0#0& Super Meteora' lib( 0 cap( n( Postquam philosophus determina+it de his quae .enerantur in alto' si+e ab e5halatione sicca si+e a +apore humido' adiun.ens etiam de .eneratione )lu+iorum' propter similitudinem ad .enerationem plu+iarum' nunc incipit determinare de his quae

)iunt in parte in)eriori ab e5halatione sicca( 2t di+iditur in partes duas- in prima determinat de quibusdam principalibus passionibus* in secunda de quibusdam consequentibus' et hoc in tertio libro' ibi- de residuis autem et cetera( Prima di+iditur in duas- in prima determinat de mari' cuius salsedo e5 siccitate causatur* in secunda determinat de +entis et his quae e5 eis causantur' ibi- de spiritibus autem dicamus et cetera( !"#0#%& Super Meteora' lib( 0 cap( n( 0 Satis autem apparet con+eniens ordo quem philosophus obser+at( ,am post ea quae in suprema parte aeris .enerantur ab e5halatione sicca' quae stellae cadentes' cometae' lacteus circulus' et similia sunt' in secundo loco determina+it de his quae in in)eriori loco .enerantur ab e5halatione humida' scilicet de plu+iis et huiusmodi* et quia eodem modo habent )lumina causam .enerationis in terra' sicut plu+iae in aere' post plu+ias de )luminibus determina+it* post quae determinat de mari' in quod omnia )lumina decurrunt( Circa hoc er.o primo mani)estat de quo est intentio( 2t dicit quod dicendum est de mari- quae scilicet sit natura ipsius' utrum sit naturalis locus aquae' +el accidentaliter ibi aqua con.re.etur* et propter quam causam tanta multitudo aquae est salsa* et de prima .eneratione maris' utrum scilicet habeat principium suae .enerationis' et quomodo( !"#0#/& Super Meteora' lib( 0 cap( n( % Secundo ibi- antiqui quidem i.itur etc(' e5equitur propositum( 2t circa hoc duo )acit- primo ponit opiniones aliorum de mari* secundo inquirit +eritatem' ibi- quod quidem i.itur )ontes et cetera( Circa primum duo )acit- primo ponit opiniones antiquorum theolo.orum* secundo naturalium' ibi- qui autem sapientiores et cetera( Circa primum sciendum est quod ante tempora philosophorum' )uerunt quidam qui +ocabantur poetae theolo.i' sicut Orpheus' Hesiodus et Homerus- quia sub te.umento quarundam )abularum' di+ina hominibus tradiderunt( 6e his er.o dicit quod posuerunt quod mare habeat )ontes proprios e5 quibus causatur( 2t hoc posuerunt ut terrae et mari non ponerent e5tranea principia sed propria- puta+erunt enim quod terra et aqua sint re+erendissima' quasi haec sit ma.na pars totius uni+ersi* et dicebant totum caelum esse propter terram et aquam' et ideo circumdari terram et aquam ab aliis corporibus et ab ipso'

ac si haec pars esset honoratissima' et primum principium inter omnia corpora mundi( !"#0#3& Super Meteora' lib( 0 cap( n( / 6einde cum dicit- qui autem sapientiores etc(' ponit opiniones philosophorum naturalium de mari( 2t ponit tres opiniones( 1uarum prima est de .eneratione maris( 2t dicit quod illi qui )uerunt sapientiores praedictis poetis sapientia humana :quod dicit quia isti naturales non tracta+erunt de di+inis' ut illi' sed de naturalibus* quae est sapientia proprie humana' idest con)ormis humano intellectui;- isti er.o di5erunt quod mare habet .enerationem( 1uia a principio totus locus qui est circa terram' erat humidus et plenus aqua' sed est desiccatus a sole per e+aporationem humidi* et illud quidem quod e+apora+it' secundum eos' causa+it aerem et +entos :et e5 hoc dicunt causari motum solis et lunae et stellarum;* illud autem quod est relictum nondum e5siccatum' est mare( Unde putant quod per continuam e5siccationem semper minoretur' et tandem aliquando totum e5siccabitur' et mare iam non erit( Haec dicitur )uisse opinio Ana5a.orae et 6io.enis( Secunda opinio est de salsedine maris( 2mpedocles enim di5it quod terra' cale)acta a sole' emittit quendam sudorem' quem credidit esse aquam maris( 2t propterea dicit quod mare est salsum' quia etiam sudor animalium in+enitur salsus( Tertia opinio est Ana5a.orae etiam de salsedine maris( 1ui di5it quod terra per quam transit aqua' +el quae admiscetur aquae' est causa salsedinis maris- sicut enim illud quod colatur per cinerem' )it salsum' sic et aqua maris per admi5tionem terrae )it salsa( !"#0#$& Super Meteora' lib( 0 cap( n( 3 6einde cum dicit- quod quidem i.itur )ontes etc(' inquirit +eritatem circa praedictas opiniones- et primo circa opinionem poetarum theolo.i=antium* secundo circa opiniones philosophorum naturalium' ibi- de .eneratione autem ipsius' si )actum est et cetera( Circa primum duo )acit- primo ostendit quod mare non habet )ontes' ut illi di5erunt* secundo remo+et quoddam quod +idetur suae rationi contrarium' ibi- )luens autem mare +idetur et cetera( Circa primum ponit duas rationes( 1uarum prima est' quod aquarum quae sunt circa terram' quaedam sunt )lu5ibiles' quaedam stationariae( 6e his quae )luunt' mani)estum

est quod omnes deri+antur e5 )ontibus( 1uod non oportet sic intelli.ere' quod )ontium sit aliquod principium quasi +as continens multitudinem aquae' e5 quo )lumina deri+entur- sed oportet intelli.ere' ut prius dictum est' quod e5 multis partibus' in quibus paulatim .eneratur' aqua ad unum concurrit' et con)luendo primum sibi occurrit ut in tanta multitudine sit( Sed aquarum stationariarum quaedam sunt collectae et sustentatae ab aliquo impediente )lu5um earum' +el per artem +el per naturam* quae dicuntur paludosae +el sta.nales( 6i))erunt autem haec multitudine et paucitate- nam si )uerint multae aquae sic collectae' dicuntur sta.na* si autem paucae' paludes( 1uaedam autem aquae stationariae sunt )ontanae' idest in ipso suo )onte stant- et omnes istae sunt manu)actae' sicut illae quae dicuntur puteales( Omnium enim harum aquarum sic per artem stantium' oportet esse aliquem )ontem' qui esset principium )lu5us' nisi impediretur per artem( Unde patet quod omnes aquae )ontales et )lu+iales sponte )luunt secundum impetum naturae' +el indi.ent operatione artis ad hoc quod stent( 1uibus determinatis' patet quod aqua maris non est de )ontibus' quia in nullo duorum dictorum .enerum continetur- quia nec )luit' ut )lu+ialis' nec potest dici quod sit manu)acta' ut putealis( Omnes autem aquae quae sunt e5 )ontibus' +el )luunt' +el stant per artem- nisi )orte aliquae sint par+ae aquae quae sponte stent non per artem' sicut contin.it cum aqua )luens in+enit aliquam conca+itatem aut aliquod obstaculum( Sed hoc non potest esse in ma.na quantitate- quia dum multiplicatur aqua )luens' oportet quod +el super.rediatur obstaculum et iterum )luat' +el submer.atur in terra' sicut in multis locis accidit' ut supra dictum est( Unde non potest dici quod tanta aqua sicut aqua maris' possit spontanee stare' si sit e5 )ontibus( Relinquitur er.o quod mare non habeat )ontes( !"#0#7& Super Meteora' lib( 0 cap( n( $ Secundam rationem ponit ibi- adhuc autem quoniam plura sunt et cetera( 2t dicit quod multa maria sunt quae in nullo loco adin+icem commiscentur( ,am mare rubrum coniun.itur quidem secundum modicum ad mare Oceanum' quod est e5tra columnas Herculis* a quo mari omnino separata sunt mare H4rcanum et Caspium :quod est mare Ponticum;* et habitantur undique per

circuitum' ita quod non laterent )ontes illius maris' si illud mare )ontes haberet( ,on er.o +erum est quod maris sint aliqui )ontes( !"#0#"& Super Meteora' lib( 0 cap( n( 7 6einde cum dicit- )luens autem mare +idetur etc(' quia in quibusdam maribus apparet communis )lu5us' ne credatur mare esse )lu5ibile tanquam e5 )ontibus procedens' cuius contrarium in prima ratione supposuerat' assi.nat causam )lu5us qui +idetur in mari( 2t circa hoc tria )acit- primo ostendit quare aliquod mare )luat* secundo mani)estat quoddam quod supponit' per si.num' ibi- de eo autem etc(* tertio recapitulat' ibi- quod quidem i.itur et cetera( Assi.nat autem )lu5us maris tres causas( 1uarum prima est' quod mare )luit propter eius an.ustiam' ubi e5 ma.no pela.o restrin.itur in modicum spatium' propter hoc quod coarctatur ab adiacente terra( Aqua autem maris saepe mo+etur huc et illuc' et ma5ime secundum consequentiam ad motum lunae' quae secundum naturam propriam habet commo+ere humidum- haec autem aquae commotio in ma.no mari et amplo est immani)esta* sed ubi obtinent par+um locum propter an.ustiam terrae' ma.is apparet( Secunda causa est' quod illud mare quod continetur in)ra Heracleas columnas' et non continuatur alicui' sicut de mari Pontico iam dictum est- istud' inquam' )luit propter multitudinem )lu+iorum( 2t propter eandem causam unum mare decurrit in aliud- nam Maeotis )luit in mare Ponticum' Ponticum )luit in Ae.eum( In aliis autem maribus minus hoc +idetur- sed in praedictis maribus hoc accidit propter multitudinem )lu+iorum' quia in praedicta maria multa )lumina intrant( Tertia ratio )lu5us est propter hoc quod mare occupat multum de terra secundum proportionem quantitatis aquae' et unum est minus pro)undum quam aliud- illud autem quod est minus pro)undum' semper decurrit ad pro)undius( Unde illud mare semper +idetur pro)undius' ad quod aliud decurrit' sicut Ponticum est pro)undius Maeotide' et Pontico mare Ae.eum' et Ae.eo Siculum* Sardicum autem et T4rrhenum sunt pro)undissima( Sed mare quod est e5tra columnas' non est pro)undum- quod apparet e5 luto apparente in aqua quae )luit e5 ipso* et huius si.num est quod sunt sine +ento' ac si e5istant in aliqua conca+itate( Sicut i.itur particulariter )lu+ii +identur )luentes e5 altioribus locis ad demissiora' sic in mari )lu5us )it e5 altioribus locis terrae' quae sunt ad Septentrionem-

ut sic maria Septentrionalia' quae emittunt aquam' non sint ita pro)unda sicut maria meridionalia' quae recipiunt( !"#0#9& Super Meteora' lib( 0 cap( n( " 6einde cum dicit- de eo autem etc(' mani)estat per si.num quoddam quod di5erat' scilicet quod terra e5 parte Septentrionis sit altior( 2t huius si.num accipit e5 hoc quod quidam antiquorum crediderunt quod sol non iret sub terra' sed solum circa terram' et dispareret de nocte propter altitudinem Septentrionalis partis occultantis( 6einde cum dicit- quod quidem i.itur etc(' recapitulat quod di5erat- et est planum in littera( Caput 0 !"#0 #& Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( Hic incipit inquirere +eritatem circa opiniones quas habuerunt antiqui naturales de mari( 2t primo ostendit de quo est intentiodicens quod est de .eneratione maris' si est )actum* et de sapore eius' quae sit causa salsedinis et amaritudinis ipsius( Secundo ibicausa quidem i.itur etc(' e5equitur propositum( 2t di+iditur in partes tres- in prima determinat de natura maris' utrum scilicet sit naturalis locus aquae* in secunda determinat de .eneratione eius' utrum scilicet sit )actum +el non' ibi' de salsedine autem etc(* in tertia determinat de sapore maris' quare scilicet sit salsum' ibi- de salsedine autem his quidem et cetera( Prima autem pars di+iditur in partes duas- in prima ostendit opinionem antiquorum de natura maris* in secunda obiicit contra eam' ibi- opponitur autem et cetera( !"#0 & Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( 0 6icit er.o primo quod antiqui puta+erunt quod mare sit principium omnis aquae' et quod sit substantia et corpus totius aquae' quasi mare sit naturalis locus aquae( 2t causa inducens eos ad hoc )uit' quod +idebatur rationabile esse quod' sicut omnium aliorum elementorum ma.nitudo est con.re.ata in unum locum' et est unum principium unde deri+atur partialiter elementum et commiscetur aliis elementis' propter multitudinem substantiae elementaris in illo loco e5istentis' ita est in aqua( <idemus enim quod multitudo i.nis est in superiori loco huius in)erioris mundi' qui est naturalis locus eius* et similiter multitudo aeris est sub

loco i.nis' quasi in proprio loco con.re.ata* et mani)estum est quod corpus terrae est in medio' circa quod omnia alia corpora sunt ordinata( Unde mani)estum est quod necesse est etiam' secundum eandem rationem' esse aliquem locum ubi sit con.re.ata multitudo aquae' quasi in loco proprio et naturali( Huiusmodi autem non potest esse aliud quam mare- quia aquae )lu+iorum non sunt omnes simul' cum tamen oporteat unius elementi esse unum locum continuum( Iterum aqua )lu+iorum non est stabilis' sed )luens' cum tamen oporteat omne elementum stare in proprio loco- )luit autem )lu+iorum aqua' utpote quae +idetur semper .enerari' et non quiescere in eodem loco( Propter hanc i.itur dubitationem' puta+erunt quod mare esset principium omnis aquae et omnium humidorum( 2t propter hoc puta+erunt quod omnia )lumina non solum intrant in mare' sed etiam )luunt a mari- quia locus naturalis alicuius elementi +idetur esse principium et terminus motus omnium illorum quae sunt de natura illa' quia omnia naturaliter tendunt ad locum proprium( 2t secundum antiquos erat etiam principium- quia ponebant quod elementa erant in.enerabilia et incorruptibilia' unde aqua non .enerabatur de no+o* et sic oportebat quod' ubicumque aqua e5tra locum proprium in+eniretur' quod in)lueret a naturali loco aquae( 2t quia posset aliquis obiicere quod mare est salsum' et aqua )lu+iorum est dulcis' et sic non +idetur )luens a mari* ad hanc obiectionem e5cludendam' subditur quod illud quod est salsum' quando colatur' )it dulce* et sic aqua maris' quando colatur per terram' e))icitur potabilis in )lu+iis( !"#0 0& Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( % 6einde cum dicit- opponitur autem etc(' mo+et quasdam dubitationes circa praedeterminata- et primo unam contra hoc quod mare est locus naturalis aquae* secundo contra hoc quod dictum est quod mare est terminus aquarum currentium' ibiquaerere autem antiquam et cetera( Circa primum duo )acit( Primo mo+et dubitationem- quae talis est( Si mare est principium omnis aquae' quasi naturalis locus aquae e5istens' quare aqua maris non est dulcis et potabilis' sed salsa@ Omne enim elementum in primo loco +idetur esse intransmutatum' et naturaliter se habenssalsedo autem non est naturalis proprietas aquae' sed e5 aliqua transmutatione ei accidit(

!"#0 %& Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( / Secundo ibi- causa autem simul etc(' sol+it praedictam dubitationem( 2t circa hoc tria )acit- primo praemittit quoddam' resumens e5 praedeterminatis' quod est necessarium ad solutionem* secundo e5 hoc quod propositum est' e5cludit quandam )alsam opinionem' ibi- propter quod et deridendi etc(* tertio sol+it dubitationem' ibi- potabile quidem i.itur et cetera( 6icit er.o primo quod assi.nando causam praedictae dubitationis' non solum sol+etur haec dubitatio' sed necessarium erit per hoc accipere rectam opinionem de mari( Resumit er.o quod aqua est ordinata circa terram' sicut sphaera i.nis super aerem' et sphaera aeris super aquam( I.nis enim est supremum elementorum' si+e i.nis e5istimetur esse corpus caeleste' ut plurimi dicunt' si+e sit quoddam corpus ordinatum sub caelesti corpore' sicut ipse supra di5it( Cum i.itur e5 solis motu causetur .eneratio et corruptio' et omnes permutationes in istis in)erioribus' oportet quod illud quod est subtilissimum et dulcissimum in aqua rare)acta' e+aporans continue )eratur in superiorem locum* et ibi iterum condensatum e5 +irtute )ri.oris' )eratur deorsum in terram( 2t hoc semper )it secundum naturam' ut prius dictum est( !"#0 /& Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( 3 6einde cum dicit- propter quod et deridendi etc(' e5cludit quandam )alsam opinionem per praemissa( 2t primo ponit opinionem( 2t dicit quod per praedicta patet quod deridendi sunt antiqui' qui di5erunt quod sol cibaretur humido aquoso' et ob hanc causam circumiret' quia idem locus non potest semper praebere huiusmodi alimentum* quod est necessarium ipsum habere' aut' nisi ipsum haberet' corrumperetur( Putabant enim quod sol esset naturae i.neae- mani)estum est autem quod quandiu i.nis habuerit nutrimentum' tandiu durat* solum autem humidum est nutrimentum i.nis( Unde' consumpto totaliter humido' e5tin.uitur i.nis( !"#0 3& Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( $ Secundo ibi- tanquam pertin.at etc(' improbat praedictam positionem quinque rationibus( 1uarum prima est' quod +apor qui sursum ele+atur' non ascendit usque ad locum solis' ut e5inde possit cibari( 2t hoc satis e5 praedictis potest esse mani)estum(

Secundam rationem ponit ibi- aut ascensus et cetera( 1uae est quod ponentes hoc quod dictum est' +identur e5istimare quod talis sit ascensus +aporis ad solem' qualis est ascensus )umi ad )lammam* e5 qua acceperunt si.num ad sic opinandum de sole( Sed non est simile( 1uia )lamma non semper manet eadem' sed continue )it no+a' per hoc quod materia alia et alia continue in)lammatur* quae quidem prius est humida' apta in)lammationi' et per i.nem totaliter desiccatur' et desinit in)lammari' et succedit alia( 2t sic patet quod )lamma non nutritur- quia quod nutritur oportet manere idem' ut patet in animalibus et plantis* sed )lamma quasi nullo tempore permanet' ut dictum est( Sed hoc non potest accidere circa solem- quia si sic nutriretur secundum quod ipsi dicunt' continue inno+aretur' et non solum semel in die' sicut posuit Heraclitus( Tertiam rationem ponit ibi- adhuc autem et cetera( 2t dicit quod ele+atio +aporis humidi ad solem' similis est cale)actioni aquarum in ollis i.ne supposito( I.nis autem ardens sub olla non nutritur ab aqua e+aporante( Unde nec etiam sol' si )aciat e+aporare tantam aquam( 1uartam rationem ponit ibiincon+eniens autem et cetera( 2t dicit quod incon+eniens )uit quod attribuerent tantum soli nutrimentum' et non aliis stellis' ad eorum salutem' cum tamen ponantur ab eis i.neae naturae( 1uae quidem astra sunt tot et tam ma.na' quod tota aqua non su))iceret ad nutrimentum eorum( 1uintam rationem ponit ibiidem autem accidit et cetera( 2t dicit hanc rationem esse communiter et contra istam opinionem' et contra illos qui di5erunt quod a principio tota terra erat cooperta aquis' et postea' aqua +aporante e5 calore solis' esse )actum aerem* et sic totum caelum est au.mentatum' per hoc quod aer' cum sit rarior' plus occupat de loco quam aqua e5 qua .eneratur* et hoc quod sic est resolutum ab aquis' causat +entos et motum caeli( Utraque i.itur harum opinionum destruitur per hoc quod mani)este +idemus illud quod ele+atur sursum ab aquis' iterum redire ad terram* et si non per eundem locum et similiter per omnes re.iones :quia aliquando' et in quibusdam re.ionibus' plus e+aporat quam pluat ibi;' sed tamen in aliquibus locis' per aliquam ordinationem temporis' omne quod sursum ele+atur' redit iterum ad terram( 2t sic patet quod neque superiora corpora aluntur e5 +aporibus* neque aliqua pars +aporis remanet aer' et alia iterum redit in aquam(

!"#0 $& Super Meteora' lib( 0 cap( 0 n( 7 6einde cum dicit- potabile quidem i.itur etc(' e5 eo quod supra praemissum est' concludit solutionem praedictae dubitationis( 2t dicit quod cum +apor ele+etur superius' illud quidem quod est dulce et potabile' totum ele+atur superius' propter id quod est le+ius- illud autem quod est salsum' quia .ra+ius est' manet deorsum' quasi in proprio loco( Hoc enim +idetur rationabiliter et con+enienter esse dictum in praemissa dubitatione' scilicet quod mare est locus naturalis aquae- irrationabile enim est si aqua non habeat proprium locum naturalem' sicut alia elementa( Sed solutio motae dubitationis contra hoc e5 salsedine aquae' est quod locus quem mare occupat' est locus naturalis aquae' inquantum aqua- sed tamen +idetur esse locus naturalis aquae maris solum' propter hoc quod salsum manet deorsum propter .ra+itatem' dulce autem e+apora+it sursum propter le+itatem( 2t ponit e5emplum de eo quod accidit in corporibus animalium( 1uia' cum cibus assumptus sit dulcis et humidus' h4postasis quae remanet e5 cibo' et super)luum alimenti' apparet amarum et salsum' propterea quia illud quod est dulce' est attractum a calore naturali ad carnem et ad quamlibet partem corporis' sicut quaelibet apta nata est nutriri( Per hoc er.o concludit a simili quod' sicut incon+eniens esset si quis putaret quod +enter non esset locus cibi' sed solum super)luitatis' quia dum nutriuntur membra' cito sumitur materia cibi' et super)luum remanet* sed tamen iste non bene e5istimaret' quia' ut prius di5imus' iste est locus naturalis cibi' inquantum cibus' et non solum cibi in +entre e5istentis- similiter et in proposito iste locus occupatus a mari' est locus naturalis aquae( 2t omnis aqua mo+etur ad ipsum tanquam ad locum proprium- )lu5us enim aquae est ad id quod est ma.is conca+um' et talis est locus maris( Sed quam+is locus iste sit naturalis aquae' tamen illud quod est dulce' cito )ertur sursum' propter solem ele+antem +aporem- illud autem quod est salsum' remanet in)erius propter praedictam causam( Caput % !"#0 7& Super Meteora' lib( 0 cap( % n( Hic philosophus mo+et aliam dubitationem' contra hoc quod dictum est quod mare est terminus )lu+iorum( 2t circa hoc tria )acit( Primo mo+et dubitationem' quam dicit esse antiquam-

propter quid scilicet' cum sin.ulis diebus )lumina et innumerabilia numero et immensa ma.nitudine intrent in mare' non tamen +idetur crescere* et hoc in ipso non apparet' quod tanta multitudo aquae ad ipsum de+eniat( !"#0 "& Super Meteora' lib( 0 cap( % n( 0 Secundo ibi- hoc quidem nullum etc(' sol+it dubitationem( 2t dicit quod' licet non sit incon+eniens quod sint aliqui qui circa hoc dubitent' tamen' si quis recte consideret' non est di))icile +idere solutionem huius( 1uia si aliqua aqua di))undatur per aliquam latitudinem' supposito quod sit eadem multitudo aquae in di+ersis locis di))usa' si non sit eadem quantitas latitudinis' non est aequale tempus desiccationis aquae e))usae* sed erit di))erentia e5 di+ersitate latitudinis in qua aqua di))unditur' quod aliquando manet aqua et non e5siccatur per totum diem' aliquando autem statim ad oculum e5siccatur* sicut si aliquis unum sc4phum aquae di))underet super ma.nam mensam' statim tota aqua assiccaretur' si autem in aliquo par+o loco tantum de aqua proiiceretur' diu conser+aretur( Sic i.itur accidit circa )lu+ios et mare- nam totum quod e5 )lu+iis ad mare per+enit' disper.itur in locum ma5imae latitudinis' et cito insensibiliter desiccatur per continuam e+aporationem aquae' de qua supra dictum est( !"#0 9& Super Meteora' lib( 0 cap( % n( % Tertio ibi- quod autem scriptum est in Phaedone etc(' e5cludit quandam )alsam solutionem praedictae dubitationis( 2t primo ponit ipsam solutionem( 2t dicit quod impossibile est esse +erum quod a Platone de mari et )lu+iis dicitur in libro suo qui intitulatur Phaedo( 6icit enim ibi quod omnia )lumina et mare concurrunt sub terra ad aliquod principium' quasi terra sit per)orata a mari et )lu+iis( Hoc autem principium' quod secundum ipsum est principium aquarum omnium' +ocatur Tartarus' qui est quaedam ma.na multitudo aquae e5istens circa medium mundi- e5 quo quidem principio dicit prodire omnes aquas quae non )luunt' sicut sunt mare et sta.na' et quae )luunt' sicut )ontes et )lumina( 6icit autem quod Tartarus undique )luit ad sin.ula rheumatum' idest ad sin.ulos discursus aquarum- quod ideo contin.it' quia illud principium aquarum semper mo+etur( 2t hoc ideo' quia non habet aliquem locum )i5um in quo quiescat' sed semper mo+etur circa medium' quasi +acillans hinc inde( 2t sic' dum mo+etur sursum'

)acit e))usionem rheumatum' idest discursus marium et )lu+iorum' non tantum +ersus istam partem terrae quam nos habitamus* sed e5 multis aliis partibus terrae e))undit et alia sta.na' quale est mare quod est apud nos( Sed omnia maria et )lumina quadam circulatione reducuntur ad illud principium unde primo e))lu5erunt' sed di+ersimode( ,am quaedam redeunt secundum eundem locum secundum quem e))lu5erunt' ut sit quidam motus re)le5us- quaedam +ero e5 contraria parte redeunt parti unde e))lu5erant' ut' puta' si e))lu5erunt de subtus' rein.rederentur desuper( ,on est tamen sic intelli.endum de subtus et desuper' quod aliquid possit esse subtus respectu medii' in quo ponitur primum principium aquarum- quia a super)icie terrae usque ad medium' est descensus' sed de cetero' si secundum rectam lineam ultra procederet aqua' esset motus ad sursum* idem enim est mo+eri a medio' et mo+eri sursum( 2t secundum hoc )acile est assi.nare causam di+ersitatis colorum et saporum in aquis- quia aqua )luens recipit colorem et saporem secundum modum terrae per quam e))luit( !"#00#& Super Meteora' lib( 0 cap( % n( / Secundo ibi- accidit er.o )lu+ios etc(' improbat praedictam positionem quinque rationibus( 1uarum prima est quod' cum quandoque )lumina redeant per eandem +iam' quandoque autem per contrariam' sequitur secundum hanc positionem quod )lu+iorum )lu5us non semper )it ad eandem partem( 1uia enim redeunt ad medium a quo )lu5erunt' non ma.is )luent subtus quam supra' comparando super)iciem terrae ad medium' quod semper intelli.itur- a super)icie terrae +ocatur aliquid sursum et aliquid deorsum' propter altitudinem et demissionem( Si enim motus )lu+iorum causatur e5 e))luentia Tartari' e))luentia autem Tartari est ad omnem partem' sequitur quod aqua' quasi impulsa a Tartaro' indi))erenter )luat ad quamlibet partem' sicut et Tartarus )luctuans tendit ad omnem partem( 2t sic accidet illud quod dicitur in pro+erbio' sursum )lu+iorum' scilicet quod )lumina sint superiora )ontibus' +el quod sursum )luant- et hoc est impossibile( Secundam rationem ponit ibi- adhuc quae )it aqua etc(- quae talis est( Secundum praedictam positionem' +idetur quod oporteat semper aequalem aquam sal+ari- quia quantum )luit de aqua a Tartaro' tantum ponit quod iterum re)luat ad principium( 2t sic oportet totaliter e5cludere .enerationem aquae

in aere' et ele+ationem aquae a terra per e+aporationem- quod patet esse )alsum( Tertiam rationem ponit ibi- quam+is omnes )lu+ii et cetera( 2t est quod omnes )lu+ii terminantur ad mare' quicumque non terminantur ad alios )lu+ios* et nullum )lumen est sic terminatum ad terram' quasi terram per)orans' quod +adat ad Tartarum* sed si sunt aliqua )lumina intrantia in conca+itatem terrae' iterum e5eunt in aliquo loco( 2t sic non +idetur +erum quod )lumina iterum redeant ad Tartarum( 1uartam rationem ponit ibi- ma.ni autem )iunt etc(- quae talis est( Si cursus )lu+iorum causatur e5 e))luentia Tartari' oporteret quod ab ipso sui principio )lumina multitudinem aquae haberent( Sed hoc non +idemus- quia inter )lu+ios illi in+eniuntur ma.ni' qui per lon.am +iam )luunt' eo quod recipiunt discursiones multorum )lu+iorum' et detruncant +ias eorum et secundum locum' quia sunt pro)unda ma.is et ma.is conca+a' et secundum lon.itudinem' quia lon.iorem +iam currunt( 2t ideo Ister' idest 6anubius' et ,ilus sunt ma5imi )lu+iorum qui in mare Mediterraneum e5eunt* et de )ontibus eorum di+ersi di+ersa dicunt' propter di+ersitatem )lu+iorum qui in hos intrant( 1uintam rationem ponit ibi- haec itaque et cetera( 2t est quod' ultra praedicta incon+enientia' est etiam hoc' quod sequeretur quod mare habeat principium a Tartaro( 1uod incon+eniens est- quia mare +idetur esse locus naturalis aquarum' sicut supra dictum est( !"#00 & Super Meteora' lib( 0 cap( % n( 3 Tertio ibi- quod quidem i.itur etc(' recolli.it quae supra dicta sunt( 2t dicit quod tanta dicta sint de hoc quod locus iste quem mare occupat' est locus naturalis aquae' et non solum locus naturalis maris' idest aquae salsae e5istentis( 2t dictum est quare illud quod est potabile et dulce' non mani)estatur in mari' sed in aquis )luentibus* illud autem quod salsum est' subsidet in mari' quasi derelictum post e+aporationem eius quod erat potabile et dulce( 2t dictum est etiam quod mare ma.is est terminus aquarum quam principium- quia scilicet aqua e5tra mare .eneratur' et sursum in aere' ut dictum est de .eneratione plu+iarum' et intra terram' ut dictum est de .eneratione )ontium et )lu+iorum* et tamen' ubicumque .eneratur aqua' )luit ad mare' nisi impediatur( 2t sic aqua salsa se habet sicut illud quod est super)luum alimenti in corporibus animalium- nam super)luum alimenti est salsum +el amarum( 1uod +erum est de super)luo

cuiuslibet alimenti' sed ma5ime de super)luo alimenti humidi' sicut urina' quae est ma.is indi.esta' et ideo est ma.is amara et salsa' ut patet( Caput / !"#000& Super Meteora' lib( 0 cap( / n( Postquam philosophus determina+it de natura maris' ostendens quod est locus naturalis aquae' hic inquirit de .eneratione ipsius( 2t primo dicit de quo est intentio( 2t dicit quod dicendum est de salsedine maris* et iterum utrum mare est sempiternum' aut )uit aliquod tempus quando non erat mare' et erit aliquod tempus quo non erit' sed totaliter de)iciet( !"#00%& Super Meteora' lib( 0 cap( / n( 0 Secundo ibi- etenim sic putant quidam etc(' prosequitur propositum' destruendo opiniones aliorum circa hoc( 2t primo destruit opiniones antiquorum* secundo e5cludit rationem eorum' ibi- acceperunt autem suspicionem hanc et cetera( Circa primum duo )acit( Primo destruit opiniones antiquorum de incoeptione maris( 2t dicit quod quidam puta+erunt quod mare non semper )uit' sed quandoque incoepit- et posuerunt etiam quod totus mundus esse incoepit per .enerationem quandam' dicentes quod simul .eneratum est mare cum mundo( 2t hoc rationabiliter- quia cum mare sit aliquo modo locus aquae' quae est unum elementum' oportet quod sit de principalibus partibus mundi* et ideo quandocumque )uit mundus' )uit mare( 2t ideo' sicut illi ar.umentantur quod' quia mundus .enitus est' et mare sit .eneratum' ita possumus e con+erso ar.umentari quod' si mundus est perpetuus' et mare sit perpetuum( 1uod autem mundus sit perpetuus' praesupponit e5 his quae proba+it in libro Ph4sic( et in libro de caelo* quam+is hoc sit )alsum et alienum a )ide' ut supra dictum est( !"#00/& Super Meteora' lib( 0 cap( / n( % Secundo ibi- putare autem minus etc(' destruit opiniones antiquorum de de)ectu maris( 2t primo comparat opinionem istam opinionibus )abulosis( 2t dicit quod putare hoc quod mare )iat minus secundum quantitatem' et tandem de)iciat' secundum quod di5it 6emocritus' non di))ert a )abulosis opinionibus Aesopi' qui

di5it )abulose quod Char4bdis' quae est quaedam +ora.o in mari' bis absorbuit mare* ita quod ante aqua totam terram circumdabat' +ora.o autem tantum de aqua absorbuit' quod montes apparuerunt discooperti ab aquis' et terra quae interiacet montibus* secundo autem tantum de aqua absorbuit' quod apparuerunt insulae* ultimo autem absorbebit totam aquam maris' et sic undique remanebit terra arida sine mari( Sed licet componere )abulam talem con.rueret Aesopo )abularum in+entori' qui hoc di5it dum )orte esset iratus ad porthmeum' idest ad quendam portum +el litus maris' ut' iratus aquis' quasi )in.eret eas omnes esse absorbendas* tamen talia dicere philosophis inquirentibus +eritatem minus con+enit( !"#003& Super Meteora' lib( 0 cap( / n( / Secundo ibi- propter quam causam etc(' improbat praedictam positionem per rationem( 2t dicit quod propter quamcumque causam aqua maris primo mansit circa terram' oportebit quod semper maneat- si+e dicatur quod hoc accidit propter .ra+itatem aquae' quae pondere suo hoc habet quod subsideat aeri et praeemineat terrae' :quae quidem causa est +era et mani)esta;* si+e quaecumque alia causa sit' propter hoc oportet quod' si aliquando )uit aqua maris super terram' quod semper maneat( 1uia aliter' si hoc non esset' oporteret eos dicere quod aqua quae ele+atur a sole e+aporata' non redeat iterum ad terram* cuius contrarium mani)este +idemus in plu+iis( Aut si aqua ele+ata redit' necesse est +el quod semper duret mare' si aqua semper ele+atur et redit* aut quod remaneat quandiu hoc )uerit' quod aqua redit( 2t iterum oportebit )erri sursum per e+aporationem illud quod est potabile in aqua( 2t sic nunquam e5siccabitur mare in tali alternatione- quia iterum aqua descendet in mare( 2t non di))ert utrum hoc semel )iat' scilicet quod aqua ele+ata iterum descendat' aut )iat saepe- quia utroque modo non minuitur aliquid de aqua( 1uia scilicet posset dici quod haec alternatio non semper erit' motu solis cessante' ideo subiun.it quod si aliquis dicat quod motus solis cesset' non remanebit aliquid quod possit e5siccare aquam maris- si autem motus solis semper maneat' oportebit quod semper sol' appropinquans ad aliquam partem terrae' ele+et per e+aporationem aquam* et quando lon.ius recedit' eam cadere propter )ri.iditatem( 2t sic non potest dici quod mare totaliter e5siccetur' si+e motus solis cesset si+e non(

!"#00$& Super Meteora' lib( 0 cap( / n( 3 6einde cum dicit- acceperunt autem suspicionem hanc etc(' e5cludit rationem mo+entem eos ad hoc ponendum( 2t dicit quod acceperunt hanc opinionem' quod scilicet totaliter e5siccaretur mare' et quod quandoque incoeperit' propter hoc quod multa loca apparent ma.is sicca nunc quam prius( Sed causa propter quam accidit haec passio' dicta est prius' quia scilicet secundum quaedam determinata tempora )iunt e5cessus aquarum- sed non accidit propter hoc quod totum uni+ersum .eneretur* sed eius partes .enerantur( 2t iterum secundum alia determinata tempora erit contrarium' scilicet quod erit ma.nus e5cessus siccitatis* quod cum )actum )uerit' iterum desiccabitur terra' quae erat cooperta aquis propter e5cessum aquarum prius )actum( 2t necesse est quod hoc semper procedat circulariter' scilicet quod post e5cessum aquarum' determinato tempore' )iat e5cessus siccitatis' et e con+erso( Rationabilius enim est sic opinari' quam ponere quod totum caelum permutetur' propter quasdam particulares permutationes e5istentes circa terram( 2t quia praedicta positio' contra quam locutus est' in super)icie rationabilis apparet' subiun.it quod circa hoc immoratus est eius sermo plus quam di.num )uerit( Caput 3 !"#007& Super Meteora' lib( 0 cap( 3 n( Postquam philosophus determina+it de natura maris et eius .eneratione' nunc determinat de eius salsedine( 2t primo inquirit de ea secundum opiniones aliorum* secundo ponit suam opinionem' ibi- nos autem dicamus et cetera( Circa primum' prosequitur de salsedine maris secundum tres opiniones philosophorum naturalium' in principio huius tractatus de mari positas( !"#00"& Super Meteora' lib( 0 cap( 3 n( 0 6icit er.o primo quod illi qui di5erunt quod mare semel .eneratum est' +el qualitercumque posuerunt ipsius .enerationem' non possunt assi.nare causam salsedinis( 6icunt enim isti quod a principio aqua circumdabat totam terram' et sol ele+a+it ma.nam partem aquae' e5 quo contin.it quod ma.na

pars terrae remansit discooperta ab aquis* et illud quod )uit residuum et nondum desiccatum a sole' )actum est mare( Si er.o in multitudine aquae maris' quae secundum naturam suam deberet esse dulcis' )acta est causa salsedinis propter admi5tionem alicuius terrae ad aquam quae remansit' quae potuit dulce con+ertere in tantam salsedinem* cum' redeunte per plu+ias aqua quae e+apora+it' necesse sit quod aequalis multitudo aquae conser+etur supra terram' ut supra dictum est* necesse est quod etiam primo' antequam sol incoeperit desiccare' mare esset salsum* +el' si prius non )uit salsum' neque posterius salsum erit' e5 quo tota aqua quae ele+ata est' redit( 2t sic non potest dici quod terra admi5ta )acit aquam e5istentem nunc minoris quantitatis salsam' quod non poterat )acere salsam totam' cum sit aequalis quantitatis nunc et prius( Si autem etiam a principio mare erat salsum' remanebit assi.nare causam salsedinis( 2t etiam dicendum est quare' si a principio non )erebatur sursum aqua per e+aporationem' nunc hoc accidit( !"#009& Super Meteora' lib( 0 cap( 3 n( % 6einde cum dicit- at +ero et quicumque terram etc(' prosequitur secundam opinionem( 2t dicit quod illi etiam qui di5erunt admi5tionem terrae esse causam salsedinis maris' non su))icienter ostendunt quare mare est salsum( 6icunt enim quod terra habet multos sapores secundum di+ersas sui partes* ita quod terra quam )lumina de)erunt ad mare' admiscetur mari' et )acit ipsum salsum( Sed hoc incon+eniens +idetur' quod mare sic )iat salsum per admi5tionem terrae' et )lu+ii non sint salsi' qui sunt minoris quantitatis( Si er.o ma.na multitudo aquae maris permutatur ad salsedinem e5 admi5tione terrae' multo ma.is immutaretur aqua uniuscuiusque )lu+ii( Mani)estum est enim quod mare est con.re.atio omnium )lu+ialium aquarum- in nullo enim di))ert aqua maris ab aquis )luminum' nisi per salsedinem aquae* quae non accidit in aquis )luminum' sed solum in loco in quo omnia )lumina con.re.antur( 2t hoc non +idetur possibile' si sola admi5tio terrae a )luminibus delatae' salsedinem causaret( !"#0%#& Super Meteora' lib( 0 cap( 3 n( / Tertio ibi- similiter autem derisibile etc(' improbat tertiam opinionem tribus rationibus( 1uarum prima est sumpta e5 hoc quod immani)este causam salsedinis assi.na+it( 2t dicit quod

derisibile est' si quis putet aliquid planum di5isse' dicens mare esse sudorem terrae' et ob hoc esse salsum' sicut 2mpedocles di5it( ?orte enim su))icienter di5it' si intendit metaphorice dicere' secundum modum poeticum- dicere enim aliquid per metaphoras pertinet ad poetas' et probabile est quod 2mpedocles' qui metrice scripsit' ut dicitur' multa metaphorice protulerit( Sed tamen sic aliquid dicere non su))icit ad co.noscendam naturam rei- quia res naturalis per similitudinem quae assumitur in metaphora' non est mani)esta( 1uomodo enim' cum illud quod homo potat' sit dulce' sudor e5inde .eneratus )iet salsus@ ,on enim )it mani)estum per metaphoram- utrum scilicet sudor remaneat salsus per separationem alicuius quod erat dulcissimum in poculo* aut e))iciatur salsus per commi5tionem alicuius' sicut accidit in aquis quae colantur per cinerem' quia per admi5tionem cineris e))iciuntur salsae +el amarae( 2t eadem causa +idetur esse de sapore urinae' quae est super)luitas collecta in +esica- quia huiusmodi super)luum )it amarum et salsum' cum humidum potatum sit dulce( Si i.itur ita est' quod aqua colata per calcem )it amara* et similiter etiam cum urina de)ertur aliqua res talis +irtutis' quod possit ipsam salsam )acere :nam in +asis in quibus residens conser+atur urina' subsidere in+enitur quaedam limositas salsa;* et similiter est in sudore' quod adhaeret ei aliquid simile' cum sudor resol+itur a carnibus' quod )acit ipsum salsum' tanquam si hoc humidum' quod e5it a corpore per sudorem' abluat a carnibus illam super)luitatem quae )acit sudorem salsum- si inquam ita est in istis tribus rebus' et metaphora de sudore est bene accepta' mani)estum est quod etiam in mari erit causa salsedinis aliquid terrestre admi5tum aquis( 1uid autem sit quod )acit salsedinem in corpore animalis' in sudore et urina' co.noscitur- quia est h4postasis alimenti' idest illud quod subsidet residuum ab eo quod attrahitur in usum alimenti nutriti( 2t hoc quidem est causa salsedinis' quia non est di.estum( Sed quid sit illud quod hoc modo possit )acere salsedinem in mari' adhuc esset dicendum 2mpedocli' cum non sit mani)estum( 2t sic patet quod in hoc pecca+it 2mpedocles' quod non mani)este assi.na+it causam( !"#0% & Super Meteora' lib( 0 cap( 3 n( 3 Secundam rationem ponit ibi- omnino autem quomodo possibile etc(- quia' desiccata et cale)acta tanta multitudine aquae' quanta a

mari se.re.atur' tamen tota aqua maris salsa remanet* pars autem quae ele+atur a terra per e+aporationem' est submultiple5 illius aquae quae in terra relinquitur :dicitur autem submultiple5' quae comparatur ad aliud sicut dimidium ad duplum' +el sicut subtriplum ad triplum' et sic de aliis;( Unde non +idetur quod aqua maris' cum sit maior pars quam aqua ele+ata per e+aporationem' e5 hoc possit )ieri salsa- nam sudor et urina' quae )iunt salsa' sunt multo minora quam humiditas in corpore remanens( !"#0%0& Super Meteora' lib( 0 cap( 3 n( $ Tertiam rationem ponit ibi- adhuc autem propter quid et cetera( 2t dicit quod quaerendum est ab 2mpedocle quare nunc terra' postquam desiccata est a sole in aliqua parte sui' si+e maiori si+e minori' non sudat' ita quod sudor eius appareat amarus- si enim hoc )uit a principio' quod terra sudaret humorem amarum' et nunc deberet )ieri( Sed hoc non +idetur nunc accidere- +idemus enim quod terra' cum est humida' siccari potest' et postquam est sicca' non patitur aliquid tale' scilicet ut sudet( ,eque i.itur possibile )uit quod in prima .eneratione mundi' terra e5istens humida' quia circumdata aquis' sudaret per e5siccationem- sed ma.is +erisimilis est opinio illorum qui di5erunt quod mare non est sudor terrae' sed aqua relicta post e5siccationem alicuius partis terrae- quod enim terra humida e5istens sudet' +idetur impossibile( 2t sic ultimo concludit quod causae quae adducuntur de salsedine maris' +identur e))u.ere rationem( Caput $ !"#0%%& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( Reprobatis opinionibus de salsedine maris' hic ponit opinionem propriam( 2t circa hoc tria )acit- primo praemittit quaedam quae sunt necessaria ad propositum mani)estandum* secundo assi.nat causam salsedinis maris' ibi- his autem sic se habentibus etc(* tertio mani)estat quod di5erat per si.na' ibi- quod autem est in commi5tione et cetera( Circa primum duo )acit( 1uorum primum resumit e5 praedictis' +idelicet quod est duple5 e5halatio' una humida et alia sicca- et hanc putandum est esse principium horum' scilicet salsedinis maris( Secundum est' quod mo+et dubitationem' de qua oportet primo +idere +eritatem' antequam

propositum mani)estet( 2t est ista quaestio- utrum partes maris semper maneant eaedem numero* aut permutentur secundum numerum' et maneant eaedem secundum quantitatem' sicut accidit in aere et in aqua potabili )luminum et in i.ne( In his enim omnibus partes )iunt aliae et aliae numero' sed species +el )orma multitudinis harum partium manet eadem- et hoc apparet ma5ime in aquis )luentibus et in )lu5u )lammae' quae per successionem )umi semper inno+atur' ut supra dictum est' et tamen )lamma semper manet eadem in numero( Unde probabile est non esse eandem rationem in his omnibus- nam ad minus di))erentia est secundum +elocitatem permutationis* mani)estum est enim quod citius permutantur partes aquae )luentis' quam partes terrae( In omnibus tamen est .eneratio et corruptio secundum partes per aliquem ordinem( !"#0%/& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( 0 6einde cum dicit- his autem sic se habentibus etc(' assi.nat causam salsedinis maris( 2t circa hoc duo )acit- primo ostendit in .enerali unde causetur sapor salsus* secundo unde causetur salsedo in mari' ibi- propter quod et mare et cetera( 6icit er.o primo quod' cum praemissa sic se habeant ut dictum est' oportet reddere causam de salsedine maris( Mani)estum est autem per multa si.na quod sapor salsus causatur e5 admi5tione alicuius( <idemus enim quod in corporibus animalium illud quod est indi.estissimum' est salsum et amarum- hoc autem ma5ime est super)luitas alimenti' et ma5ime quae con.re.atur in +esica( 2t quod haec sit indi.estissima' si.ni)icatur per hoc quod est subtilissima inter omnes super)luitates* omnia autem di.esta +identur inspissata esse a calore( 2t sicut est de urina' ita est de sudore- similiter enim cum sudore se.re.atur aliquid indi.estum' quod )acit talem saporem( Similiter est in adustis- quia illud quod est residuum ab actione caloris' inquantum calor non potest +incere' in corporibus animalium )it super)luitas' in adustis autem )it cinis' per cuius admi5tionem aqua etiam redditur salsa et amara( !"#0%3& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( % 6einde cum dicit- propter quod et mare etc(' assi.nat specialiter causam salsedinis maris( 2t circa hoc tria )acit- primo )acit quod dictum est* secundo hoc mani)estat per quaedam si.na' ibi- et

propter hoc Australes etc(* tertio e5cludit quasdam obiectiones' ibi- )it i.itur semper alterum et cetera( 6icit er.o primo' quod propter hoc quod sapor salsus et amarus in+enitur causari e5 admi5tione alicuius indi.esti +el adusti' quidam di5erunt quod mare erat )actum e5 terra adusta( 1uod quidem incon+eniens est' si intelli.atur secundum quod dicitur- sed si intelli.atur dictum per similitudinem' ut scilicet salsedo in mari causetur per admi5tionem alicuius quod est simile cum terra adusta' sic +erum est( Sicut enim contin.it in praedictis' scilicet urina' sudore et cinere' sic oportet intelli.ere et in tota terra- sicuti enim e5 i.nitis relinquitur aliquid quod non potuit i.nis dissol+ere' ita oportet intelli.ere relinqui circa terram ab actione caloris aliquid simile cineri relicto ab actione i.nis( 2t huius similitudinem habet e5halatio quae )it e5 arida' cuius multitudinem terra e5hibet( Huiusmodi i.itur e5halatio sicca cum admiscetur +aporosae e5halationi' quae condensatur in nubes et plu+iam' necesse est quod semper in illa e5halatione humida contineatur aliquid +irtutis huius' scilicet e5halationis siccae* et sic simul utrumque commi5tum )ertur deorsum' aqua pluente( Hoc autem )it secundum quendam ordinem semper' ut scilicet e5halationes commi5tae ele+entur' et iterum cadant per plu+iam( 6ico autem hoc secundum ordinem )ieri' secundum quod ea quae hic in)erius )iunt' possunt participare ordinem- non enim sic pure participant ordinem ut sint semper eodem modo' sicut est de corporibus caelestibus' sed accidunt ut )requenter( 2t sic concludit quod dictum est unde )iat .eneratio salsi in aqua maris( !"#0%$& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( / 6einde cum dicit- et propter hoc Australes etc(' mani)estat quae di5erat per quaedam si.na( 2t dicit quod propter hoc quod e5halatio sicca admiscetur e+aporationi humidae' aquae Australes et aquae quae primo cadunt in autumno' sunt latiores' idest .ra+iores et ma.is ad salsedinem tendentes( 2t primo mani)estat hoc de aquis Australibus' idest quae cadunt Austro )lante( Auster enim et )latu et ma.nitudine est +alde calidus- )lat enim a locis calidis et siccis' in quibus est parum de +apore humido' et ideo est calidus( Sed quia posset aliquis dicere quod )lat a locis )ri.idis' scilicet a polo Antarctico' quem oportet esse )ri.idum propter distantiam a sole' ideo subiun.it quod' etsi hoc dicatur quod non )lat a locis calidis sed a )ri.idis' tamen oportet

quod transeat ad nos per loca calida et sicca' e5 locis propinquis* et ideo est calidus( Sed >oreas' qui +enit ad nos immediate e5 locis )ri.idis' con.re.at multos +apores humidos et )ri.idos* et propter hoc est )ri.idus( Sed tamen nobis est serenus' quia impellit huiusmodi +apores ad partem oppositam- sed in locis et re.ionibus meridionalibus est aquosus' quia illuc impellit +apores( 2t e con+erso Auster est serenus illis qui habitant in meridionalibus' scilicet circa L4biam' cum nobis sit plu+iosus( Sic i.itur quia Auster colli.it multum de e5halatione sicca' talis +entus con)ert multum ad hoc quod descendat aqua salsa( 2t sic patet ratio unius eorum quae dicta sunt' scilicet quare aquae Australes sunt latiores( Sed quia hoc etiam di5erat de primis aquis autumnalibus' assi.nat etiam huius causam- quia scilicet necesse est quod ea quae sunt .ra+issima in +aporibus ele+atis' prius deorsum )erantur* .ra+issima autem sunt in quibus est plurimum de terrestri* et ideo aquae primo cadentes in autumno post aestatem' sunt latiores' +alde plurimum de terrestri habentes( Aliud etiam si.num assi.nat praedictae rationi assi.natae de salsedinis causa- quia scilicet propter hoc mare est calidum' et re.iones propinquae mari sunt calidiores' propter abundantiam scilicet praedictae e5halationis mi5tae aquae maris( 1uaecumque enim )uerint i.nita' etiam post e5tinctionem +identur habere +irtutem caloris in seipsis' ut patet in cinere et calce et super)luitate animalium habentium calidos +entres( 2t huius ratio est' quia in huiusmodi manet +irtus caloris alterantis cum e5halatione sicca( Unde' cum e5halationem siccam resolutam a terra desiccata' di5erit esse causam salsedinis maris' consequens est ut etiam in mari caliditas e5 hoc abundet( !"#0%7& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( 3 6einde cum dicit- )it i.itur semper alterum etc(' e5cludit quasdam dubitationes circa praedicta( 2t circa hoc duo )acit- primo e5cludit dubitationes* secundo concludit e5 praemissis causam salsedinis maris' ibi- nunc autem tantum et cetera( Prima di+iditur in duas' secundum duas dubitationes quas sol+it( 2st autem prima dubitatio- cum aqua maris non continue maneat eadem numero secundum partes' sed e+aporet et iterum cadat' non +idetur esse causa salsedinis maris e5halatio sicca admi5ta' sed ma.is e+aporatio ab aqua salsa( 2t ad hanc dubitationem tollendam' dicit quod aqua maris semper )it altera et altera secundum partes'

et quaelibet pars habet in sui .eneratione praedictam causam salsedinis' idest admi5tionem terrestris e5halationis( <erum est etiam quod semper aliqua pars aquae salsae ele+atur per e+aporationem cum dulci- sed cum citius e+aporet subtile quam .rossum' et dulce est subtilius quam salsum' oportet quod minus de salso ele+etur quam de dulci* sed per admi5tionem e5halationis siccae' illud dulce accrescit iterum in salsedinem* et sic mare semper conser+atur aequale et in quantitate et in salsedine( 2t hoc ut ad totum' idest per comparationem ad totum mare' conser+atur aequale +el quasi aequale- non enim semper punctalis conser+atur praedicta quantitas( !"#0%"& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( $ Secundam dubitationem sol+it ibi- quod autem )it +aporans et cetera( 2t est haec dubitatio- cum aqua maris sit salsa' unde contin.it quod e +aporibus resolutis ab aqua maris .eneratur aqua dulcis@ 2t ad hoc sol+endum dicit- iterum dicendum est quod illud quod e+aporat in mari' quando condensatur' )it aqua potabilis et dulcis* et ideo non con+ertitur in mare' idest in aquam salsam' sed in aquam simpliciter( 2t hoc idem patiuntur alia* sicut +inum et omnes humores' cum condensantur' con+ertuntur in aquam simpliciter* cum enim e+aporant' +apores illi condensati con+ertuntur in aquam( 2t huius ratio est' quia principium omnium humorum est aqua* resol+untur autem omnia in sua principia( Omnia autem alia humida .enerantur e5 aqua per aliquam passionem +el alterationem* quae passiones +ariantur propter admi5tionem' et )it sapor eius secundum conditionem eius quod miscetur( 2t propter hoc in .eneratione +ariatur aqua' et )it salsa( Sed quia unumquodque resol+itur in suum principium simpliciter' ut dictum est' consequens est ut tam e5 aqua maris salsa' quam e5 omnibus humoribus' cuiuscumque sint +aporis' per e+aporationem .eneretur aqua simpliciter( !"#0%9& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( 7 6einde cum dicit- nunc autem tantum etc(' e5 omnibus praemissis colli.it causam de salsedine maris( 2t dicit quod nunc dicendum est quod semper aliqua pars aquae maris sursum ducitur per e+aporationem' et )it potabilis quando condensatur- et iterum cum aqua desursum pluente descendit aliquid terrestre' quod non )uit sursum ductum e5 aqua maris' sed e5 arida( 2t hoc terrestre'

propter pondus' subsidet potabili et dulci* ut sic quod est subtilius' ma.is e+aporet( 2t ideo' propter continuam .enerationem et corruptionem' non de)icit mare' sicut nec )lu+ii* nisi )orte hoc accidat in aliquibus locis' tam in mari quam in )lu+iis' secundum aliquas determinatas periodos' ut supra dictum est( ,ec tamen semper eaedem partes remanent aut maris aut terrae' sed solum tota moles utriusque( Sic enim oportet e5istimare de terra' sicut de mari' quod una pars sursum ele+atur per e5halationem' et alia descendit* et quod etiam illa quae supernatant et quae descendunt' transmutant loca' ut sic quaelibet pars utriusque corrumpi et .enerari possit( Considerandum est autem quod supra Aristoteles' causam salsedinis maris assi.nans' ubi tracta+it de loco naturali aquae' di5it quod salsedo maris causatur per e+aporationem eius quod est subtile et dulce( Haec autem causa nulla esset' si in aqua maris nihil alienum admisceretur- quia oporteret hoc etiam quod remanet' esse dulce et potabile' secundum simplicis aquae naturam( 2t ideo' ad ostendendum quomodo aqua maris sit salsa' ostendit quod sit aliquid e5traneum admi5tum' quod subsidens post ele+ationem dulcis potabilis' reddit aquam maris salsam- et propter hoc dicit terrestre adustum esse admi5tum +aporibus e5 quibus .eneratur aqua( Unde' cum quaelibet pars maris sic .eneretur' relinquitur quod sin.ulis partibus maris sit huiusmodi terrestre admi5tum' quod secundum plurimum subsidet dulci et subtili' in maiori parte ele+ato( 2t quia e5 eo quod e+aporat .eneratur aqua dulcis' omnis autem aqua )ontium et )lu+iorum e5 eo quod e+aporat .eneratur' +el supra terram +el in)ra terram' consequens est ut aqua )ontium et )lu+iorum sit dulcis' utpote propinqua principio .enerationis* aqua autem maris sit salsa' utpote residuum e5istens +aporum ele+atorum a sole' et ultimus terminus in quem aquae .eneratae colli.untur( !"#0/#& Super Meteora' lib( 0 cap( $ n( " 6einde cum dicit- quod autem est in commi5tione etc(' mani)estat quod e5 commi5tione terrestris causatur salsus sapor( 2t ponit multa si.na( 1uorum primum est de +ase cereo' quod si claudatur et ponatur in aqua' quod resudat interius e))icitur dulce' tanquam depurato terrestri per ceram( Aliud si.num est' quod aqua maris plus ponderat quam dulcis( Tertium si.num est' quod aqua maris est .rossior quam aqua )lu+iorum' ita quod na+es oneratae plus

pro)undantur in aquis )lu+iorum quam maris( 1uartum si.num est' quod o+a' si sint plena' supernatant in aqua quae )it salsa per admi5tionem salis' et etiam supernatant in mari( Unde et mare +idetur sicut lutum' propter .rossitiem( 2t hoc )aciunt salientes' ut accipiant si.num si sal sit bene mi5tum aqua' e5 hoc quod o+a supernatant( I.itur et aqua maris est .rossa per admi5tionem alicuius terrestris in.rossantis( 1uintum si.num est' quod in sta.no Palestinae' quod est salsum +el amarum' si quis immerserit hominem +el asinum' non submer.itur* et +estimenta ibi per)usa )oedantur( Se5tum autem si.num est de quodam )onte aquae latae' idest salsae' in pro+incia Chaoniae' qui e))luit in quendam )lu+ium dulcem' sed non habentem pisces* in quo quidem )lu+io' propter admi5tionem )ontis' in+enti sunt aliquando sales pro piscibus* cuius quidem aqua +ertitur per decoctionem in sales' e+aporante calido et humido( Huiusmodi autem sales non sunt spissi' sed subtiles sicut ni5* et sunt debiliores aliis' et isti in cibariis ma.is delectant( Septimum autem si.num est' quod in quodam loco calami et scirpi comburuntur' et eorum cinis' dum in aqua decoquitur' post in)ri.idationem e))icitur sal' secundum terrestris combusti mi5tionem' quam di5erat esse causam salsedinis( Unde oportet quod tam in aqua horum cinerum quam in aqua maris' combustio sit quae causet salsedinem( 2t hinc est quod uni+ersaliter quaecumque aqua )luens )ontium +el )lu+iorum est salsa' aliquando )uit calida' utpote e5 terra i.nita procedenssed postea i.nis e5tin.uitur in)ra terram' et terra quae e5 combustione )it sulphurea +el aliquid huiusmodi' remanet adhuc combusta ad modum calcis +el cineris- unde aqua transiens per eam )it salsa( 2t non solum )it salsa' et salsedinem recipit aqua e5 terra per quam transit' sed etiam alios sapores' ut mani)estat per quaedam e5empla- et littera plana est( Ultimo autem recapitulat ea quae dicta sunt- et hoc etiam est planum in littera( Caput 7 !"#0/ & Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( Postquam philosophus determina+it de mari' cuius salsedo causatur e5 admi5tione e5halationis siccae terrestris' consequenter determinat de +entis' qui ab eadem e5halatione sicca causantur( 2t di+iditur in partes duas- in prima determinat de ipsis +entis* in secunda de quibusdam passionibus e5 +entis

causatis' ibi- de a.itatione autem et motu et cetera( Prima iterum di+iditur in duas- in prima determinat de +entis in communi* in secunda de speciebus +entorum' ibi- de positione et cetera( Prima di+iditur in tres partes- in prima determinat de .eneratione +entorum* in secunda de motu locali eorum' ibi- latio autem ipsorum etc(* in tertia de au.mento et quietatione ipsorum' ibi- sol autem et cessare et cetera( Circa primum tria )acit- primo praemittit principia .enerationis +entorum* secundo ponit modum .enerationis eorum' ibi- e5halatione autem sicut etc(* tertio mani)estat quod dictum est' ibi- hoc autem quod isto modo et cetera( !"#0/0& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( 0 Circa primum duo )acit( Primo assi.nat principium materiale +entorum( 2t dicit quod' cum dicendum est de spiritibus' idest de +entis' oportet resumere hoc principium' quod iam prius dictum est' scilicet quod sunt duae species e5halationis- una quidem humida' quae +ocatur +apor* alia autem sicca' quae' quia non habet nomen commune' a quadam sui parte +ocetur )umus* nam )umus proprie dicitur e5halatio sicca li.norum i.nitorum( 6uae autem hae e5halationes non sic discretae sunt ad in+icem' quod humidum sit sine sicco' et siccum sine humido- sed ab eo quod e5cedit' utraque denominatur( !"#0/%& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( % Secundo ibi- lato autem sole etc(' ponit principium e))iciens' quod est motus solis( 2t dicit quod cum sol suo motu appropinquat ad aliquam partem terrae' sua caliditate ele+at humidum- eo autem elon.ato' +apor ele+atus' propter )ri.iditatem' condensatur in aquam( 2t inde est quod in hieme ma.is pluit quam in aestate' et in nocte quam in die' licet aquae nocturnae lateant propter somnum( Aqua autem pluens di+iditur per terram' et bibitur ab ea( In terra autem est multum de calore' e5 actione solis et aliorum corporum caelestium* et sol desuper eam cale)aciens' non solum attrahit per e+aporationem humidum quod supernatat terrae' ut puta aquam maris' )lu+iorum et sta.norum' sed etiam ipsam terram desiccat' attrahens humorem imbibitum in terra( 1uod er.o e5halat ab humido supernatante' dicitur +apor- quod autem e5halat per desiccationem terrae' dicitur )umus* sicut in simili dicitur )umus' quod e5halat a li.nis cale)actis(

!"#0//& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( / 6einde cum dicit- e5halatione autem sicut etc(' determinat .enerationem +entorum( 2t dicit quod' cum e5halatio duple5 sit' ut dictum est' una +aporosa et alia )umosa' necesse est quod e5 motu solis )iat utraque( 2a autem quae plus habet de humido' est principium pluentis aquae' ut supra dictum est :quod dicit propter hoc' quia supra di5erat ei admisceri aliquid de e5halatione sicca;sicca autem e5halatio est principium +entorum( !"#0/3& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( 3 6einde cum dicit- hoc autem quod isto modo etc(' mani)estat quod dictum est de .eneratione +entorum( 2t circa hoc tria )acitprimo hoc mani)estat per rationem* secundo e5 hoc quod dictum est' e5cludit )alsas opiniones de +entis' ibi- quoniam autem altera etc(* tertio hoc mani)estat per si.na' ibi- attestantur autem quae )iunt et cetera( 6icit er.o primo quod' cum sit duple5 e5halatio' propter duo e5 quibus consur.it' scilicet terram et aquam' possibile est' immo necessarium' quod sol et caliditas quae est circa terram' possit causare resolutionem utriusque e5halationis( !"#0/$& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( $ 6einde cum dicit- quoniam autem altera etc(' e5cludit )alsas opiniones de +entis( 2t primo quantum ad hoc' quod dicebant quod eadem natura est +enti et plu+iae( 1uod quidem e5cludit per hoc' quod di+ersorum di+ersi sunt e))ectus- unde' cum e5halationes di))erant secundum siccum et humidum' necesse est quod non sit eadem natura +enti et natura aquae pluentis' ut quidam posuerunt' dicentes quod idem aer quando mo+etur' est +entus' quando autem condensatur' )it aqua( Sed' sicut dictum est in libro de .eneratione' aer habet aliquid +aporis et aliquid )umi( <apor eius est )ri.idus et humidus' et bene terminabilis' propter .rossitiem- et hoc con+enit aeri inquantum est humidus( Sic etiam +apor' qui ele+atur ab aqua' est )ri.idus secundum suam naturam' sicut et aqua non cale)acta- sicut autem aqua cale)acta remanet )ri.ida secundum naturam' ita et +apor( Sed )umus est calidus et siccus- siccus quidem propter terram' calidus autem propter i.nem( Unde mani)este patet quod superior aer' qui est calidus et humidus' habet similitudinem cum utroque(

!"#0/7& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( 7 Secundo ibi- etenim incon+eniens etc(' e5cludit )alsam opinionem quantum ad hoc' quod dicebant quod +entus nihil aliud est quam aer motus( 2t dicit quod incon+eniens est' si quis e5istimet quod iste aer qui circumstat unumquemque nostrum' quando mo+etur est +entus* +el quod unusquisque motus qui accidit in aere' sit +entus* sicut etiam non e5istimamus )lu+ium esse aquam qualitercumque )luentem' etiam si multa sit' sed solum quando )luit e5 aliquo principio determinato' quod est )ons e5 terra scaturiens( Sic etiam est de +entis- non enim est +entus' si aer mo+eatur aliquo modo casu' etiam in ma.na multitudine' nisi habeat principium' quasi )ontem' e5halationem siccam ele+atam( Sic i.itur non est +erum quod aer motus est +entus- tum quia quandoque par+us aer mo+etur' tum quia non habet principium( !"#0/"& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( " 6einde cum dicit- attestantur autem quae )iunt etc(' mani)estat quod dictum est de .eneratione +entorum' per si.na( 2t di+iditur in partes tres' secundum tria si.na quae ponit- secunda pars incipit ibi- adhuc autem post imbres etc(* tertia ibi- adhuc autem )iendi et cetera( 6icit er.o primo quod ea quae )iunt circa +entos et plu+ias' attestantur his quae dicta sunt de .eneratione eorum( 1uia enim continue )it e5halatio' licet quandoque ma.is et quandoque minus' propter hoc nubes' e5 quibus causantur plu+iae' et +enti semper )iunt' secundum quod natura temporis habet- quia quandoque ma.is )it' quandoque minus' secundum di+ersam temporis conditionem( 2t quia quandoque e5halatio +aporosa plus ele+atur' quandoque autem plus de )umosa' secundum di+ersos e))ectus solis et stellarum' ideo quandoque )iunt anni ma.is plu+iosi et humidi' quandoque autem ma.is +entosi et sicci( 1uod quidem contin.it dupliciter- uno modo secundum unam totam re.ionem continuam' in qua aliquo tempore multiplicantur plu+iae' et aliquo tempore +enti* alio modo )it secundum partes( 1uandoque enim in una parte unius re.ionis accidunt multi imbres' in alia +ero parte eiusdem re.ionis accidit multa siccitas- quandoque etiam contin.it contrarium' quod tota re.io circumstans habet mediocres aquas' +el etiam e5cedit in siccitate' alia +ero abundat multitudine aquarum( 2t huius causam assi.nat' dicens quod causa huius est' quod +erisimile est quod eadem passio +el siccitatis +el

humiditatis' pertin.at )requentius ad multam re.ionem' e5 hoc quod loca quae sunt prope' eandem habent positionem +el situm respectu solis' qui est causa plu+iarum et +entorum- nisi )orte aliqua habeat aliquid proprium quod immutet dispositionem eius' ut puta montes +el aquas( Sed quam+is ut plurimum hoc accidat' quod tota re.io eandem participet passionem' tamen quandoque contin.it quod secundum unam partem unius re.ionis abundet e5halatio sicca' ad .enerandum +entos' aliquando autem humida' ad .enerandum plu+ias- et quandoque contin.it contrarium' ut scilicet ubi olim abunda+it plu+ia' ibi nunc abundet +entus( 2t huiusmodi di+ersitatis causa est' quia contin.it de utraque e5halatione quod transeat in e5halationem alterius re.ionis habitae' idest consequenter se habentis- ut puta' quandoque sicca e5halatio )acit )lu5um +entorum in illa re.ione unde ele+atur' sed e5halatio humida a +entis impellitur ad aliquam re.ionem propinquam terrae +entosae* et aliquando remanet humida' et trans)ertur sicca( Sicut enim in corpore animalis aliquando superior +entositas' quae e5 stomacho e5halat' contrarie disponitur in)eriori' quae e5halat e5 intestinis* sic et circa loca accidit quod patiuntur quandam contraiacentiam e5 permutatione e5halationum* scilicet dum in re.ione e5 qua trans)ertur e5halatio humida' abundat siccitas' et in illa ad quam trans)ertur' abundat humiditas( !"#0/9& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( 9 6einde cum dicit- adhuc autem post imbres etc(' ponit secundum si.num( 2t dicit quod pluries )it +entus post plu+ias in locis in quibus pluit* et e con+erso +enti cessant aqua pluente( 2t hoc accidit propter hoc quod dictum est de principiis plu+iae et +entorum' quia scilicet unum eorum )it e5 e5halatione sicca' aliud e5 humida( 1uia cum plu+ia ceciderit et humecta+erit terram' iterato a terra e5halat e5halatio sicca' quae est materia +entorum' desiccata ipsa terra tum a caliditate intrinseca' tum a superiori caliditate solis( 2t haec est causa quare post plu+ias )iunt +enticum scilicet +enti in+alescant per separationem talis ele+ationis a terra( 2t cessant propter hoc' quod e5 +irtute caloris iterato separatur calidus +apor a terra' et ele+atur in superiorem locum' et propter )ri.iditatem ibi condensatur' et )it plu+ia- et haec est causa quare post +entos plu+iae super+eniunt( ,ec solum plu+iae succedunt +entis' sed etiam destruunt eos- quia cum nubes a

+ento adunentur in unum locum' )ri.iditas circumstans condensat eas' et .enerantur aquae* aqua +ero in)ri.idat et humectat e5halationem siccam' quae erat materia +entorum( Unde mani)estum est quod aquae )luentes )aciunt cessare +entos' et succedunt' ipsis cessantibus' plu+iae' propter praedictas causas( 2t hoc accipit ut si.num ad ostendendum quod +entus et plu+ia )iunt e5 causis contrariis( !"#03#& Super Meteora' lib( 0 cap( 7 n( # 6einde cum dicit- adhuc autem )iendi etc(' ponit tertium si.num quod +enti .enerentur ab e5halatione sicca( Haec enim est causa quare )iunt +enti ma5ime ab ursa' idest a Septentrione :quod +ocatur ab ursa' eo quod duae ursae' maior et minor' circumeunt polum Septentrionalem de propinquo;' et iterum a meridie- inter omnes enim +entos ma.is abundant >oreae' qui sunt a Septentrione' et Austri' qui sunt a meridie( 2t huius causa est' quia super ista loca non mo+etur sol' sed accedit ad ea et recedit ab eis( Ad polum quidem Septentrionalem ma5ime accedit' cum per+enit ad principium cancri- et tunc incipit ab eo recedere continue ma.is' quousque per+eniat ad principium Capricorni* tunc enim ma5ime accedit ad polum contrarium' a quo iterum recedens circulariter redit ad principium cancri( 2t propter hoc haec duo puncta' scilicet principium cancri et Capricorni' dicuntur tropica' idest con+ersi+a- et quando est in principio cancri' )it +ersio aesti+a' quando autem est in principio Capricorni' +ersio hiemalis( Ultra autem haec duo si.na non accedit ad alterutrum polorum( Sed super orientem et occidentem semper )ertur( 2t ideo in locis qui lateraliter se habent ad +iam solis' multae nubes con.re.antur- quia appropinquante sole' )it e5halatio humidi propter calorem* recedente autem sole ad locum contrarium' )iunt plu+iae et hiemalia )ri.ora( Sic i.itur propter hoc quod sol accedit ad tropicos +el recedit' )it aestas et hiems' et ele+atur aqua per e+aporationem' et iterum pluit( 1uia cum in caelo accedit sol ad principium cancri' )it aestas nobis' et ele+antur plurimi +apores propter calorem e5 +icinitate solis- cum autem accedit ad principium Capricorni' )it nobis )ri.us et hiems' et multitudo plu+iarum' propter elon.ationem solis a nobis( 2 con+erso autem accidit in illa parte terrae sita ad alium polum( 1uia i.itur in istis locis qui sunt ad meridiem et Septentrionem' plurima aqua descendit' oportet quod ibi etiam plurima )iat e5halatio* sicut e5

li.nis +iridibus et humidis maior e5halat )umus quam e5 siccis( Unde' cum e5halatio talis sit principium +entorum' rationabile est quod plures et ma5imi +entorum sint' qui )lant a meridie et +ocantur Austri' et qui a Septentrione et +ocantur >oreae( Considerandum est tamen quod Aristoteles hic dicit Austrum )lare ab alio polo' secundum aliorum opinionem- sed contrarium in)ra dicet secundum suam opinionem' et aliam causam assi.nabit de +ehementia huius +enti( Caput " !"#03 & Super Meteora' lib( 0 cap( " n( Postquam determina+it de .eneratione +entorum' hic determinat de motu ipsorum( 2t circa hoc duo )acit- primo ostendit qualis sit motus eorum* secundo inquirit de principio motus eorum' ibipropter quod et dubitabit et cetera( 6icit er.o primo quod' quam+is e5halatio quae est principium +entorum' sursum ele+etur in rectum' tamen motus eorum non est in rectum- )lant enim +enti circa terram ab una parte in aliam procedentes' sicut ab oriente in occidentem' +el e con+erso( 2t causa talis motus est quod' ut supra dictum est' superior pars aeris )ertur circulariter secundum motum caeli* et licet in illo superiori aere non )lant +enti' ut supra dictum est' sed in aere in)eriori qui est in)ra altitudinem montium supremorum' tamen iste etiam aer aliquid participat de motu superioris' licet ista circulatio non compleatur( 2t e5 hoc contin.it quod e5halationes commo+entes aerem' non mo+ent ipsum in sursum aut in deorsum' quod +idetur e5i.ere subtilitas e5halationis cale)actae' aut )ri.iditatis iam condensatae* sed commo+ent aerem in obliquum' quasi aere retinente aliquid de utroque motu( Unde non oportet quod semper motus +enti sit ad occidentem' sicut est motus caeli' sed )it in oppositum e5halationis compellentis* quae tamen impulsio e5 motu caeli habet quod sit obliqua( ,ec propter hoc sequitur quod motus +enti non sit naturalis' quia obliquitas eius causatur e5 motu corporis caelestis- tum quia motus qui )iunt in in)erioribus a corpore caelesti' dicuntur naturales' licet non sint secundum naturam corporis in)erioris' ut patet in )lu5u et re)lu5u maris' quia corpora in)eriora naturaliter subduntur superioribus* tum quia naturale est unicuique' quod consequitur ipsum e5 causa suae .enerationis* unde' cum causa acti+a +entorum sit motus solis' ut

supra dictum est' sequitur quod obliquitas motus e5 motu caeli causata' sit ei naturalis( !"#030& Super Meteora' lib( 0 cap( " n( 0 6einde cum dicit- propter quod et dubitabit etc(' inquirit de principio motus +entorum- et primo unde incipiant mo+eri* secundo qualiter e5 illo principio procedant' ibi- quod autem e5halationibus et cetera( 6icit er.o primo quod' quia non est motus +enti in rectum' scilicet neque sursum neque deorsum' sed in obliquum' dubitabit utique quis unde sit principium motus +entorum' utrum sursum aut deorsum( Sed quod principium motus +entorum sit sursum' mani)estat ipse aer' in quo apparet motus +enti' antequam +entus )la+erit in terra( ,am si apparuerit aliqua nubes aut cali.o' +idetur mo+eri a +ento iam e5istente in aere' antequam mani)este +eniat circa terram' tanquam +ento habente principium motus sursum( Sed quia +entus .eneratur e5 multitudine e5halationis siccae resolutae a terra' mani)estum est quod' licet principium motus sit desuper' tamen materiale principium .enerationis est de subtus( 2t hoc ideo' quia ab illo loco incipit motus +enti' in quem tendit e5halatio sicca ele+ata* sicut ab illo loco incipit descendere plu+ia' quo ascendit +apor( 2t hoc apparet e5 hoc quod motus +enti ma.is dominatur in locis altis remotis a terra* et etiam' cum e5halatio in rectum sursum )eratur' ibi incipit motus* et in loco ubi appropinquat illi principio' ma.is potest +entus( Sed tamen mani)estum est quod principium .enerationis +enti est e5 terra( !"#03%& Super Meteora' lib( 0 cap( " n( % 6einde cum dicit- quod autem e5halationibus etc(' ostendit quomodo +enti procedunt a suo principio( 2t dicit quod sicut principia )lu+iorum paulatim con.re.antur e5 di+ersis partibus terrae' ita etiam paulatim ab e5halationibus adunatis con.re.atur +entus( 2t hoc mani)estat per duo si.na( 1uorum unum est' quod +enti minimi apparent in locis in quibus oriuntur' sed procedentes )iunt ma5imi( Aliud si.num est' quod in partibus Septentrionalibus' in hieme est tranquillitas' et loca illa sunt sine +ento boreali* sed secundum quod receditur ab eis' paulatim crescit +entus' et )it ma5imus( Ultimo recolli.it quod dictum estet est mani)estum in littera* sed oportet attendere quod eosdem +entos hic notos +ocat' quos supra di5it Austros(

Caput 9 !"#03/& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( Postquam philosophus determina+it de .eneratione et motu +entorum' hic determinat de eorum au.mento et deminutione( 2t di+iditur in partes duas- in prima determinat de deminutione +entorum* in secunda de au.mento eorum' ibi- indiscretus autem et di))icilis et cetera( Circa primum duo )acit- primo ostendit quomodo sol sit causa deminutionis +entorum* secundo uni+ersaliter colli.it causas e5 quibus contin.it +entos cessare +el deminui' ibi- uni+ersaliter autem )iunt et cetera( 6icit er.o primo quod' sicut sol mo+et +entos' ita etiam eos cessare )acit( Cum enim sunt paucae e5halationes et debiles' caliditas solis quod est ma.is calidum in e5halatione distrahit' ipsum consumendo et dissol+endo e5halationes' sicut maior )lamma e5terminat minorem' consumendo materiam eius- et sic cessant +enti( ,ec solum )acit eos cessare iam e5istentes' sed etiam impedit eos ne )iant* dum scilicet prae+enit' e5siccando terram' con.re.ationem e5halationis' quae est materia +entorum :et hoc contin.it ma5ime temporibus et locis calidis et siccis;* ut si quis proiiceret modicum cumbustibile in ma.num i.nem' e5 +ehementia i.nis desiccatur prius humiditas combustibilis' quam )umus inde e5halare possit( Sic i.itur sol et cessare )acit +entos' consumendo materiam iam recollectam* et impedit ne )iant' +elociter desiccando terram( 2t ideo circa ortum Orionis' idest ante tempus in quo constellatio Orionis incipit apparere' e5iens de sub radiis solis' tempore )er+entis aestatis' )it ma5ima tranquillitas in aere a +entis' usque ad 2tesias' idest ad +entos annuales' qui annuatim consue+erunt )lare in aestate' et prodromos' idest praecursi+os- quia 2tesias aliquando aliqui +enti praecurrunt' propter hoc quod aliquando aliqua materia +elocius praeparatur( !"#033& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( 0 6einde cum dicit- uni+ersaliter autem )iunt etc(' colli.it causas cessationis +entorum( 2t dicit quod tranquillitas a +entis )it propter duas causas- aut propter ma.num )ri.us e5tin.uens caliditatem resol+entem e5halationem' sicut accidit tempore quo est ma.num .elu' cum supra dictum sit quod pruina impeditur a +entis' et ideo cum est ma.num )ri.us et pruina' non sunt +enti*

aut etiam accidit propter ma5imum calorem' qui su))ocat et e5tin.uit e5halationem' ut supra dictum est( Sed etiam temporibus intermediis' scilicet inter ma5imum )ri.us et ma5imum calorem' )iunt plurimae tranquillitates- +el quando nondum )acta est e5halatio post impedimentum )ri.oris aut caloris* aut quando iam )acta est aliqua e5halatio et praeteriit' et alia nondum ad+enit' postquam e5 praeterita .enerati sunt +enti( !"#03$& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( % 6einde cum dicit- indiscretus autem et di))icilis etc(' determinat de au.mento +entorum- et primo de au.mento quod accidit in ortu Orionis* secundo de au.mento quod accidit post ortum canis' ibi- 2tesiae autem et cetera( 6icit er.o primo quod )i.uratio Orionis in suo ortu et occasu' idest quando incipit apparere et quando incipit disparere' est indiscreta' si+e intolerabilis' et di))icilis' idest habet .ra+es et tempestuosos +entos( ,ec est contrarium ei quod supra di5it- nam ante ortum Orionis est quaedam tranquillitas' ut supra di5it' sed in ipso ortu et occasu est tempestas( Causa autem huius est' quia ortus ipsius accidit in permutatione aestatis ad autumnum' occasus autem in permutatione autumni ad hiemem( Utrumque autem tempus' et ortus et occasus' per plures dies durat' propter multitudinem constellationis' quae non tota simul incipit apparere +el disparere( In permutationibus autem temporum accidunt multae perturbationes- quia quando tempus non est determinatum ad unum' modo declinat ad hoc' modo ad contrarium( 2t ideo multiplicantur plu+iae et +enti propter e5halationes( !"#037& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( / 6einde cum dicit- 2tesiae autem etc(' determinat de au.mento +enti post ortum canis( 2t circa hoc tria )acit- primo proponit propositum* secundo assi.nat causam' ibi- causa autem etc(* tertio circa praedicta mo+et dubitationem' ibi- dubitant autem quidam et cetera( 6icit er.o primo quod 2tesiae' idest +enti quidam annuales' quasi semper )lantes in eodem tempore' )lant post con+ersiones' idest post solstitium aesti+ale* et non solum statim post ipsum solstitium' sed etiam post ortum caniculae( 2t hoc ideo' quia non )lant quando sol ma5ime appropinquat nobis' scilicet in prima +ersione' scilicet in principio cancri* neque

quando est lon.e' utpote quando est in si.nis meridionalibus( 2t iterum' 2tesiae )lant diebus' et noctibus cessant( !"#03"& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( 3 6einde cum dicit- causa autem etc(' assi.nat causam praedictorum( 2t primo' quare de die )lant 2tesiae' et ma5ime in mane et circa +esperum- dicens quod quando sol est ma5ime propinquus' e5siccat humorem' e5 quo posset con.re.ari materia +enti' si resol+i posset* sed quando aliquantulum recedit' tunc e5halatio resol+itur et )it mediocris* et caliditas etiam est mediocris' ita quod aquae con.elatae liquescunt* et terra' dum e5siccatur tum a caliditate solis tum a caliditate intrinseca' quasi tur.escit' et dum multiplicatur humiditas resoluta' e5halat* et sic .enerantur +enti( !"#039& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( $ Secundo ibi- nocte autem de)iciunt etc(' ostendit causam quare nocte de)iciunt 2tesiae( 2t dicit quod hoc ideo accidit' quia )ri.iditas noctium con.elat humores liquescentes' ut sic e5halatio cesset( Mani)estum est enim quod neque id quod est con.elatum e5halat' neque siccum non habens humiditatem* sed siccum habens humiditatem cale)actum e5halat( 2t ideo neque in ma5ima propinquitate solis )lant 2tesiae' propter desiccationem* neque in noctibus' propter con.elationem( Licet etiam huius possit assi.nari alia ratio- quia scilicet in nocte sol ma5ime distat a nobis' et ideo e5halationem ele+are non potest( !"#0$#& Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( 7 6einde cum dicit- dubitant autem quidam etc(' mo+et dubitationem circa praedeterminata( 2t circa hoc tria )acit- primo mo+et dubitationem* secundo sol+it' ibi- habet autem non irrationabiliter etc(* tertio e5cludit quoddam quod +idetur solutioni contrarium' ibi- Auster autem ab aesti+a et cetera( 6icit er.o primo quod quidam dubitant quare sic +enti boreales continue )lant post solstitium aesti+ale' et ,oti' idest Austri' non sic )lant post solstitium hiemale( <idetur enim quod' sicut post appropinquationem solis ad polum Septentrionalem' )lant +enti e5 illa parte' ita post appropinquationem solis ad polum contrarium' deberent )lare +enti e5 parte opposita(

!"#0$ & Super Meteora' lib( 0 cap( 9 n( " 6einde cum dicit- habet autem non irrationabiliter etc(' sol+it praedictam dubitationem( 2t dicit quod opposito tempore )iunt quidam +enti qui +ocantur leuconoti' sic dicti quia in sereno )lant :nam leucos in 8raeco album si.ni)icat;* sed non sic )iunt continui' sicut 2tesiae boreales' et ideo' quia latent' latentia causat praedictam dubitationem( Causa autem quare non )lant continue' est ista( 1uia >oreas )lat a locis qui sunt sub polo Arctico' in quibus est abundantia aquarum et ni+ium* quae quidem lique)iunt a sole ma.is post +ersiones aesti+as quam in primis +ersionibus' licet tunc sol ma5ime appropinquet nobis* et ideo post aesti+as +ersiones' et non in ipsis +ersionibus )lant 2tesiae( Ita etiam ma5ime su))ocationes caliditatum )iunt' non quando sol ma5ime appropinquat nobis' qui sumus in parte Septentrionali* sed post est maior calor' propter continuationem cale)actionis in lon.o tempore( Primo enim' quando sol accedit +ersus tropicum' in+enit materiam dispositam- sed paulatim dominando in ipsam' ma.is imprimit e))ectum suum postquam incipit recedere' cum tamen adhuc sit prope( 2t ideo post ortum canis' in diebus scilicet canicularibus' est maior calor quam ante solstitium +el in ipso solstitio( 2t ma.is etiam tunc lique)iunt et aquae et ni+es- et ideo tunc plures )iunt e5halationes' et ma.is )lant +enti( Sed +erum est quod in ipso solstitio' quando est ma.is prope' ma.is e5siccat' ut supra di5it' et ma.is disponit materiam ad e5halationem- sed e5halatio maior )it post ortum canis* et tunc )lant 2tesiae continue( 2t similiter post +ersiones hiemales )lant Ornithiae' dictae ab a+e +el .allina- quia oriente aliqua constellatione a+is )lant' sicut 2tesiae post ortum canis :has autem Ornithias supra di5it leuconotos;( 2t dicit quod Ornithiae sunt debiles' quia sunt minores- et tardius )lant quam 2tesiae* incipiunt enim )lare septua.esimo die post +ersionem hiemalem' quasi circa principium +eris( 2t hoc ideo' quia necesse est quod sol multum elon.etur et minus in+alescat' et non totaliter e5urat re.ionem illam e5 qua )lant +enti Australes' ut possint aliquae e5halationes ele+ari ad .enerationem +entorum( 2t haec est ratio quare non continue )lant- quia quaedam humiditates in super)icie terrae e5istentes et debiles' e5halant e5 illa parte terrae' sole sic elon.ato' e5 quibus non potest .enerari continuus +entus* aliae autem humiditates' quae sunt ma.is con.elatae' indi.ent maiori caliditate ad hoc quod e5halent* cum scilicet caliditas quam tunc

e5hibet sol' sit par+a' quia sol est distans( 2t ideo isti +enti non continue' sed interpolate )lant' donec iterum post +ersiones aesti+as )la+erint 2tesiae e5 parte Septentrionis- huiusmodi enim +enti aquilonares ma.is habent aptitudinem ut continue )lent' propter supradictam causam( Caput # !"#0$0& Super Meteora' lib( 0 cap( # n( 1uia in solutione praedictae dubitationis posuerat quod +enti Australes non )lant continue post hiemales +ersiones' sicut aquilonares post aesti+as* et causa quam assi.na+it' supponebat quod +enti Australes non )larent a locis in quibus abundant aquae et ni+es* quod esset )alsum' si Auster )laret ab altero polo' quia etiam ibi abundat talis materia' ut supra dictum est* ideo nunc intendit ostendere quod Auster non )lat ab altero polo' sed a loco qui est sub tropico aesti+ali( 2t circa hoc tria )acit- primo proponit quod intendit* secundo mani)estat dispositionem terrae habitabilis' ut melius accipiatur quod intendit' ibi- duabus enim e5istentibus etc(* tertio mani)estat quod proponit' ibi- quoniam autem similiter et cetera( 6icit er.o primo quod Auster )lat nobis ab aesti+a +ersione' idest a loco qui est sub tropico aesti+ali' scilicet sub cancro* et non ab altera ursa' idest ab altero polo immani)esto nobis( Utitur autem tali modo loquendi' quia polum Arcticum' qui nobis apparet' circumeunt constellationes ursae' maioris scilicet et minoris( !"#0$%& Super Meteora' lib( 0 cap( # n( 0 6einde cum dicit- duabus enim e5istentibus etc(' ostendit dispositionem terrae habitabilis( 2t primo ostendit quod )i.ura terrae habitabilis est sicut t4mpani* secundo autem e5cludit opinionem contrariam quorundam' ibi- propter quod et ridicule et cetera( 6icit er.o primo quod duae partes sunt quae possunt habitari- una quidem quae est +ersus superiorem polum Arcticum' in qua scilicet nos habitamus* altera +ero est +ersus alterum polum' et est nobis ad meridiem' sicut et nostra habitabilis est eis ad meridiem ipsorum( Sed utrum illa terra habitetur' relinquit immani)estum( Utriusque tamen partis est )i.ura ad modum t4mpani( Cuius ima.inationem oportet sic accipere e5 eis quae ponit( Mani)estum est enim quod aliqua pars caelestis sphaerae

est nobis semper apparens' scilicet a polo Arctico usque ad aliquam quantitatem' quae tanto minor est' quanto ad polum oppositum polo Arctico aliquis ma.is appropinquat( Alia autem pars est nobis semper immani)esta' scilicet a polo contrario usque ad aliquam quantitatem' quae etiam tanto maior est' quanto est maior propinquitas ad polum Arcticum( In medio autem inter utrumque polum est circulus aequinoctialis' quem intersecat =odiacus' declinans ad utramque partem( Ubi er.o =odiacus ma5ime declinat ab aequinoctiali +ersus polum Arcticum' est tropicus aesti+alis' idest principium cancri- ubi autem ma5ime declinat +ersus polum occultum nobis' est tropicus hiemalis' idest principium Capricorni( Haec er.o est tertia pars caelestis sphaerae' quae est inter duos tropicos( 6uae autem aliae partes considerantur- una scilicet inter tropicum aesti+alem et id quod est semper nobis mani)estum* alia inter tropicum hiemalem et id quod est nobis occultum de caelo( 2t quia tota terra sphaerica est' et in centro caelestis sphaerae locata' necesse est quod sub sin.ulis partibus sphaerae caelestis considerentur sin.ulae partes sphaerae terrestris( In puncto i.itur terrae qui est sub polo Arctico' describatur a* in puncto +ero qui est sub termino partis semper mani)estae' describatur b* in puncto +ero qui est sub aesti+o tropico' describatur c* in puncto +ero qui est sub hiemali tropico' describatur d* in puncto autem qui est sub termino partis semper occultae' describatur e* in puncto autem qui est sub polo Antarctico' describatur )* in puncto autem qui est in centro terrae' describatur =* et producantur rectae lineae a centro terrae' scilicet in b et in c( :Lineae =b et =c; )aciunt duos an.ulos cum linea ducta per super)iciem terrae' quos an.ulos hic conos +ocat( 2t quia linea ducta per super)iciem terrae est cur+a' eo quod terra est sphaerica' mani)estum est quod duae praedictae lineae )aciunt )i.uram t4mpani' descindentes super)iciem terrae in )i.uram non circularem( 2t hoc est' quod dicit- talem enim )i.uram' idest t4mpani' terrae habitabilis e5cidunt duae lineae ductae e5 centro ipsius' idest terrae' et )aciunt duos conos' idest duos an.ulos' cum linea ducta per super)iciem terrae' hunc quidem habentem basim tropicum' idest e5istentem in basi in tropico puncto' hunc +ero semper mani)estum' idest alium an.ulum apud terminum partis caelestis semper nobis mani)estae* +erticem autem' idest caput trian.uli =bc' cuius basis est bc' )aciunt in medio terrae' idest in centro( 2t eodem modo e5 alia parte +ersus in)eriorem

polum- quia illam partem e5cidunt duae lineae ductae a centro' scilicet in d et in e( 2t hae duae partes solae possunt habitari( ,am illa pars quae est inter duos tropicos' +idetur inhabitabilis propter immensitatem caloris- eo quod sol pertransit quasi directe super eam' et super summitatem capitis habitantium' si habitaretur( Aliae +ero partes' quae sunt sub parte caeli semper mani)esta et occulta nobis' prope utrumque polum' sunt inhabitabiles propter immensitatem )ri.oris e5 distantia solis( 2t quod illa pars quae est ultra tropicum aesti+alem' non habitetur' ostendit quia' si habitaretur' non semper apud omnes homines +ersus polum Arcticum habitantes umbra )ieret +ersus Septentrionem( Si enim sol aliquando esset inter eos et Septentrionem' )ieret aliquando eis umbra ad meridiem' in oppositum scilicet solis* si autem aliqui habitarent ultra tropicum aesti+um' prope polum Arcticum' tunc quando sol est in tropico aesti+o' esset inter eos et polum Arcticum* unde umbra tunc )ieret eis +ersus meridiem( Sed hoc non in+enitur ad loca habitabilia' quod de)iciat umbra aut permutetur ad meridiem( Ibi quidem de)icit umbra' ubi sol e5istit super summitates capitum' ut sic in nullam partem umbra )ieri possit- ibi autem umbra )it ad meridiem' ubi sol declinat ma.is ad Septentrionem( Talia autem loca dicit esse inhabitabilia' quia etsi aliqui habitent ibi' propter aliquam contemperantiam aut aquarum aut montium' tamen rarae sunt habitationes et .ra+es( Sicut autem praedicta loca inhabitabilia sunt propter nimium aestum' ita loca quae sunt sub constellatione ursae' quae quidem pars caeli semper nobis apparet' sunt inhabitabilia propter )ri.us' causatum e5 distantia solis( Similiter er.o pars ista terrae in qua nos habitamus' est inter utrumque circulum' scilicet inter eum qui transit per tropicum aesti+alem' et eum qui terminat partem caeli semper nobis mani)estam( 2t hoc e+identer apparet e5 hoc quod constellatio coronae' quae quidem est inter utrumque dictorum circulorum' )it nobis super summitatem capitum' quando )uerit in circulo meridiano' idest in circulo qui transit per polos mundi et per punctum qui est supra caput nostrum( !"#0$/& Super Meteora' lib( 0 cap( # n( % 6einde cum dicit- propter quod et ridicule etc(' e5cludit quorundam )alsam opinionem( 2t dicit quod per praedicta apparet quod deridendi sunt describentes terram habitatam a nobis quasi

circularem- hoc enim apparet impossibile et secundum rationem' et secundum si.na apparentia( Ratio enim ostendit quod habitatio terrae determinatur secundum latitudinem' e5 una parte ad loca inhabitabilia propter aestum' et e5 alia parte inhabitabilia propter )ri.us( Sed quantum ad lon.itudinem posset copulari circulus' ut tota pars terrae praedicta undique habitaretur' propter eius temperantiam- non enim in+enitur e5cessus )ri.oris et caloris secundum distantiam orientis et occidentis' secundum quam lon.itudo terrae attenditur' sed secundum latitudinem' quae attenditur secundum distantiam Poli ad circulum aequinoctialem* eo quod in super)icie maior dimensio +ocatur lon.itudo' minor +ero latitudo' ab oriente +ero in occidentem desi.natur totus semicirculus' a polo autem Arctico usque ad aequinoctialem circulum' quarta pars circuli( Rationabiliter etiam distantia orientis et occidentis non di+ersi)icat calorem et )ri.us' quia per hoc non )it maior aut minor appropinquatio ad +iam solis' sicut )it per distantiam latitudinis( Unde' nisi alicubi prohiberet multitudo maris' totum esset perambulabile quod est ab occidente in orientem' et iterum ab oriente in occidentem' quia totum +idetur esse temperatum( ,on tamen in+enitur habitatum de terra' nisi secundum quantitatem semicirculi ab oriente in occidentem- ad alium enim semicirculum prohibet accessum nobis multitudo maris( Sic i.itur ratio ostendit su))icienter quod super)icies terrae habitabilis non est circularis +el sphaerica( 2t hoc etiam apparet per si.na apparentia circa na+i.ationes et itinera- quia multum di))ert secundum quantitatem lon.itudo a latitudine' et sic super)icies terrae habitabilis non est sphaerica( 2t quod multum di))erat' patet quia illud quod est a columnis Herculis' quae sunt in ultimis partibus Hispaniae' quasi in ultimo termino occidentis' usque ad Tanaim Indicum' quae est lon.itudo' plus e5cedit secundum ma.nitudinem id quod est ab ultimis terminis 2thiopiae usque ad e5trema Sc4thiae loca' quae est latitudo nostrae habitabilis' quam sit proportio quinque ad tria( Si quis ratiocinetur na+i.ationes et itinera' prout con+enit' talium distantiarum accipiet certitudinem( Sed in hoc di))ert secundum lon.itudinem et latitudinem' quia scimus totum illud quod est habitabile de terra secundum latitudinem' esse habitatum usque ad loca inhabitabilia' quae non habitantur +el propter )ri.us +el propter aestum- sed non est ita de lon.itudine' quia id quod est circa terminum Indicum e5 parte orientis' et quod est circa

columnas Herculis e5 parte occidentis' non +identur posse copulari adin+icem' ut sit reditus e5 alia parte' et sic tota ista portio terrae sit habitabilis continue' quia impeditur accessus propter mare( Unde non est nobis certum' utrum aliqui habitent ibi +el non( !"#0$3& Super Meteora' lib( 0 cap( # n( / 6einde cum dicit- quoniam autem similiter etc(' ostendit propositum de principio Austri( 2t circa hoc tria )acit- primo ostendit quod Auster non )lat ab altero polo* secundo quod non )lat a tropico hiemali' sed aesti+o' ibi- quoniam autem neque ille etc(* tertio ostendit causam +ehementiae Austri' ibi- ille autem et cetera( 6icit er.o primo quod sicut ista pars terrae in qua habitamus' se habet ad polum Arcticum' ita etiam necesse est quod aliqua alia se habeat ad polum oppositum( Unde oportet quod proportionabiliter sit ibi )latus +entorum sicut et hic( Unde sicut )lat >oreas a polo Arctico' ita ibi )lat aliquis +entus a polo opposito :quem nominat aliam ursam;( Sed ille +entus qui )lat ab alio polo' non potest pertin.ere huc- quia >oreas non solum non potest pertin.ere ad aliam partem terrae habitabilem' sed nec etiam in totam istam habitabilem nostram pertin.ere potest* est enim >oreas +entus apo.eios' quod non multum procedere potest( Sed propter hoc quod ista nostra habitabilis posita est ad arctum' plurimi >oreae )lant nobis- sed sicut hic )lant plurimi >oreae et Austri' ita et e5tra mare Lib4cum' quod est ad Austrum' )lant plurimi 2uri et Aeph4ri( Sic i.itur mani)estum est quod Auster non )lat ab alio polo( !"#0$$& Super Meteora' lib( 0 cap( # n( 3 6einde cum dicit- quoniam autem neque ille etc(' ostendit quod non )lat a tropico hiemali( 1uia si Auster )laret a tropico hiemali' alium oporteret dare +entum qui )laret a tropico aesti+ali' cum ista duo loca sibi proportionaliter correspondeant( Sed hoc non contin.it- solus enim unus +entus )lat nobis e5 illa parte( 1uare necesse est quod Auster sit +entus )lans a tropico aesti+ali' ubi est e5usta re.io( !"#0$7& Super Meteora' lib( 0 cap( # n( $ a 6einde cum dicit- ille autem etc(' quia supra assi.na+erat causam +ehementiae >oreae et Austri' supponendo quod