You are on page 1of 17

UNIVERZITET U SARAJEVU

FILOZOFSKI FAKULTET
ODSJEK ZA HISTORIJU

VELIKI CRKVENI RASKOL (seminarski rad)

Student: Haris Lepi

Mentor: prof.dr. Dubravko Lovrenovi

Sarajevo, mart 2013.

SADRAJ

UVOD

Podjela kranstva

Do konanog raskola na katoliku i pravoslavnu crkvu je dolo 1054. Godine. Nakon pada Zapadnog rimskog carstva 476. Godine na Zapadu se nije oblikovala trajnija dravna organizacija koja bi objedinla itav Zapad, te je tamonja crkva teila veoj samostalnosti u odnosu na svjetovne vladare. Na Itoku je dolo do kvre veze izmeu dravne i crkvene vlasti, zato to se dugo vremena bizantijski dravni teritorij podudarao sa crkvenom jurisdikcijom carigradskog patrijarha. Zapadna crkva je bila vie izloena reformskim strujanjima. U isto vrijeme je imala veliku ulogu na svjetovne vladare. Bizant nije mogao prihvatiti crkvenu prevlast Rima zbog vjerskog i politikog univerzalizma.1 Manji sukobi izmeu latinske i grke crkve su se i prije dogaali.2 Meutim, spor iz 1054. Godine se nije mogao rijeiti tako jednostavno kao oni prije njega. Tada je bizantski car bio Konstantin IX Monomah, a carigradski patrijarh Mihailo Cerularije (1043-1058). Cerularije je poeo osuivati zapadne crkvene obrede. Carigradski studitski monah Nikola Stidat je 1053. Godine pisao polimike knjige protiv Latina.3 Protiv latinskog bogosluenja je istupao i ohridski arhiepiskop/nadbiskup Lav, koji je napisao pismo latinskom episkopu u Trani u Apuliji Ivanu Tranijskom u kome Latinima prebacuje: to pri euharistiji upotrjebljavaju azime i tako uvode judejske obiaje u kransku crkvu, to subotom poste, to jedu krv, to vre priest beskvasnm hljebom (hostijom) i to za vrijeme uskrnjeg posta ne pjevaju Aleluja. Ovo pismo je dolo u ruke rimskog pape Leona IX. (1048-1054), kome je avljeno da je Mihailo Cerularije netolerantan spram Latina, da je zatvorio latinske crkve u Carigradu i da je istjerao latinske monahe koji su imali manastire/samostane u Carigradu i oko Carigrada. Leon IX. je poslao otro pismo Cerulariju u kome je gledao da opravda zapadne obiaje. Pisao je i ostalim istonim patrijasima i opominjao ih da prekinu veze sa Cerularijem.4 Bizantski car Konstantin IX.Monomah je zbog nepovoljnog poloaja Bizantinaca u junoj Italiji pokuao da ublai Cerularija,a s druge strane je molio papu da poalje izaslanike u Carigrad i da se uklone razlike crkvene razlike. Papa je kao izaslanike u Carigrad poslao
1

Ivo Goldstein, Borislav Grgin, Europa i Sredozemlje u srednjem vijeku, Novi Liber, Zagreb, 2006, 230. Najznaajniji od tih sporova je spot za vrijeme carigradskog patrijarha Fotija i pape Nikole I, ali je on za kratko vrijeme rijeen. Hubert Jedin, Velika povijest crkve, III/1 Krdanska sadanjost, Zagreb, 1971, 474 3 Miroslav Brandt, Srednjovjekovno doba povijesnog razvitka, SNL, Zagreb, 1980, 460. 4 Jevsenije Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, Srpska manastirska tamparija, Sremski Karlovci, 1912, 793.
22

kardinala Umberta, rimskog kancelara Fridriha Lotarinkog i i nadbiskupa Petra od Amalfija. Meutim, Umberto je meu Grcima bio veoma omraen, jer je istonjake osuivao zbog manihejstva, donatizma, nikolaitizma, kao i zbog falsificiranja Simbola, jer je dodatak filoque po njegovom miljenju prvobitno bio u Simbolu, kao i za druge pogreke. Ovo poslanstvo je car primio sa svim poastima, ali ga patrijarh nije htio primiti. Poslanici su se pozivali na Konstantinovu darovnicu, na bezuvjetni papin primat izveden iz Petrova nasljea, traili su da se prizna rimski juridikcijski primat i primat zapadnih obiaja, za koje su tvrdili da jedini vrijede i da su u skladu sa predajom.5 Odmah po dolasku u Carigrad Umberto je izdao estoke polemike spise protiv Grka, a posebno protiv Cerularija, Lava Ohridskog i Nikite Stitata. Car Konstantin IX. je sa Umbertom prisilio Nikitu Stitata da povue temu sa svog spisa i da ga spali. Tako je htio postupiti i sa patrijarhom Ceularijem, ali on nije elio lino sastati sa Umbertom, nego je izjavio da e to uiniti na saboru. Zbog toga se Umberto razljutio i sastavio dekret na latinskom jeziku u kome je uz estoke prijekotre bacio anatemu na Cerularija i na sve njegove istomiljenike. S tim dekretom su papski legati 16. Jula 1054. godine doli u crkvu Svete Sofije, gdje je bio okupljen kler i narodi stavili ga na svetu trapezu i odlazei rekli: Neka budi Bog i sudi.6 Cerularije je odmah sazvao sabor i donio rjeenje da se anatema koja se nalazi u ostavljenom ekskomunikacijskom dekretu baca na glavu onih koji su je izrekli. Zatim je publicirao taj sinodalni dekret u jrdnoj enklitici u kojoj je optubama na Latine dodao i neke druge optube. Rekao je da e potaknuti narod na pobunu ukoliko mu se car bude protivio.7 Prebacivao im je to to njihovi svetenici briju bradu, to njihovi monasi jedu meso (a to istoni monasi nisu radili), to zapadnjaci u danima posta jedu mlijeko i jaja, to krste jednim zagnjurenjem, otro je osuivao celibat, osudio je latinski obiaj beskvasnog hljeba kod slavljenja misne rtve, otro je osudio celibat, umetanje Filique u Simbol i slino.8 Neki istonjaki svetenici su nisu smatrali da je sve navedeno vano da bi se Latini zbog toga osuivali. Meutim, u pogledu nekih taaka, kao to je uenje o ishoenju Svetog Duha, a posebno u pogledu dodatka filique u Simbolu su se svi slagali. Meu umjereni bogoslove i episkope spada i tadanji antiohijski patrijarh Petar III, koji je u jednom pismu pisao
5 6

Augustin Frazen, Povijest crkve, Krdanska sadanjost, Zagreb, 2004, 88. Hubert Jedin, Velika povijest crkve, III/1 Krdanska sadanjost, Zagreb, 1971, 462-465. 7 Goldstein, Grgin, Europa i Sredozemlje u srednjem vijeku, 233. 8 Tatjana Dosid, Aleksandsar Stojanovid, Pavle Babac, Istorija hrianske crkve, tamparija Dimitrijevida, Beograd, 1997, 75.

Cerulariju da su sve razlike izmeu njih i Latina koje Cerularije navodi ba tako vane, ali takoe navodi da nee biti zajednitva sa Latinima dokle god se uvrtavaju filique u simbole. Naveo je kako se ime pape ne komemorie u njegovom patrijarhatu.9 Akvilejski patirjarh ne odobrava to Latini protivno staroj crkvenoj tradiciji uvode novi obiaj te u euharistiji uporjebljavaju beskvasni hljeb. Zapad je ostao pri uenju da Sveti Duh ishodi i od Oca i od Sina, pri jurisdikcionom primatu pape, pri anatemi na Cerularija i njegove istomiljenike. Na Zapadu se i danas Cerularije smatra kao jedina odgovorna osoba za raskol.10 Kada sve uzmemo uobzir glavne razlike koje su dovele do raskola su: celibat na Zapadu, ali ne i na Istoku meu niim svetenstvom; prilikom Gospodnje veere za Zapadu je dodijeljen samo hljeb, a na Istoku hljeb i vino; na Zapadu se koristio beskvasni hljeb, a na Istoku hljeb s kvascem; svetenici na Zapadu se briju, a na Istoku nose bradu; post na Zapadu je bio subotom; zapadna crkva je dopustila jedenje mesa s krvom; na Istoku je krtenje obavljano samo ronjenjem tri puta, a na Zapadu na razne naine; istona crkva je odbacila ideju izvornog grijeha, otuda je na Istoku vei naglasak na uskrsnue nego na krst; razlika u miljenju u odnosu na Filique.11 Obje strane su prebacivale jedna drugoj raskol i heterodoksiju, pri emi jedni druge nazivaju izmaticima i lacima. Na Zapadu se udomaio naziv katolicizam, a na istoku ortodoksija, odnosno pravoslavlje, to je ostalo i do danas.12

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 794. Tatjana Dosid, Aleksandar Stojanovid, Pavle Babac, Istorija hrianske crkve, tamparija Dimitrijevida, Beograd, 1997, 75. 11 Stephen Ecthes, Pregled povijesti crkve, 126 12 Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 796.
10

Ishoenje Svetog Duha

Pored mnogih zajednikih stavki istona i zapadna crkva se spore u mnogim stvarima. Istonjaci su smatrali da su stari oci ivaseljenski sabori potpuno izradili crkveno uenje, te da nema mjesta daljim dodacima. Strogo su se toga drali te su to nazvali ortodoksijom, pravoslavljem. Nasuprot tome Zapad je donosio nove vjerske definicije i dogme pored vjerskih definicija starih otaca i vaseljenskih sabora. Zbog toga je dolo do dogmatskog konflikta izmeu Istoka i Zapada.13 Do spora je dolo posebno u uenju o ishoenju Svetog Duha. Istok se strogo drao rijei Svetog Pisma, po kome Duh Sveti ishodi od Oca i rijei Nikeocarigradskog simbola, koje glase kao i tekst Svetog Pisma, odnosno da Duh Sveti ishodi samo od Oca, kao i uenja svioh istonih otaca, dok je Zapad sve vie pristajao uz Augustnovo uenje (430. Godine) da Duh Sveti ishodi i od Oca i od Sina, to se poelo uzdizati kao dogmat. To je prvo uinjeno u paniji kada je na sinodu u Toledu 447. Godine protiv zapadnogotskog arijanstva, koje Sina smatra manjim od Oca, rijeeno da treba vjerovati da Duh Sveti ishodi i od Oca i od Sina. Uenje da Duh Sveti ishodi i od Oca i od Sina sveano je izrekla i rimska stolica u sinodalnom pismu pape Martina I 649. Godine, a dodatak filique, i od sina, primljen je i na drugim mjestima, posebno u Franakoj za vrijeme Karla Velikog (768-814.).14 Tako je na sinodu u Friaulu 786. Godine akvilejski arhiepiskop Pavlin branio dodatak Simbolu, a na sinodu u Ahenu 809. Godine je rijeeno da se filique unese u simbol u cijeloj franakoj dravi. Carevi izaslanici su o tome obavijestili papu Leona III (795-816), koji je izjavio da je on istog miljenja u pogledu tog uenja, ali je naglasio da se to ne mora unositi u simbol kao dogmat. Dao je urezati Simbol na grkom i latinskom jeziku, onako kako je utvren na drugom vaseljenskom saboru u Carigradu 381. Godine na dvije srebrne tablice te ih je dao postaviti u rimskoj katedrali.15 Simbol se u Rimu odrao bez dodatka filique formalno do 1014. Godine, iako je u Rimu vailo uenje da Duh Sveti ishodi i od Oca i od Sina. Meutim, dodatak filique se sve vie
13 14

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 797. Augustin Franzen, Povijest crkve, 88. 15 Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 798.

irio. Za ovaj dodatak su se zalagali si njemaki svetenici u Moravskoj u 9.vijeku, te su metodija koji se tome protivio nazivali arijevcem, zato to je filique uvedeno u IV. Vijeku protiv arijanstva. Istonjaci su se poeli svevie buniti protiv dodatka filique.16 Tako je carigradski patrijarh Fotije na carigradskom saboru 867. Godine sveano osudio kako dodatak u Simbolu, tako i uenje o ishoenju Svetog Duha i od Sina, a na saboru 879. Godine sveano je osuen svako dodatak Nikeocarigradskom simbolu,17 to je jedan od glavnih uzroka raskola izmeu Istoka i Zapada.18 Godine 879. nije dolo do raskola zato to na Zapadu dodatak filique nije jo bio prihvaen kao stvarno dogmat m nego se koristio samo u nekim podrujima. Tek se 1014. Godine rimskonjemaki car Henrik II zauzeo kod pape Benedikta VIII, te je tek tada dodatak filique primljen i u Rimu.19

16 17

Miroslav Brandt , Srednjovjekovno doba povijesnog ravitka, 461. Carigradski patrijarh Fotije je prokleo papu Nikolu I, ali ova odluka nije dobila na zamahu. Uskoro je ubijen bizantski car Mihailo, a na njegovo mjesto je doao Vasilije Makedonac, koji je za carigradskog patrijarha ponovo postavio Ignjatija, te se situacija na taj nain smirila. Dosid, Stojanovid, Babac, Istorija hrianske crkve,74 18 Dosid, Stojanovid, Babac, Istorija hrianske crkve, 74. 19 Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 799.

Spor o euharistiji i predestinaciji

Pored spora izmeu istone i apadne crkve o idhoenju Duha Svetog bila su jo dva velika spora u zapadnoj crkvi, jedan se tie pretvaranja u euharistiji20, a drugi uenja o predestinaciji.21 Oba ova spora su jo vie poveala razliku izmeu istone i zapadne crkve. Spor o euharistiji poveo je oko 831. Godine franaki monah, kasnije opat u Korbeji Paskalije Radbert, koji je u svom spisu O hljebu i krvi Gospoda, o pretvaranju hljeba i vina u euharistiji uio da pri tome ostaje vid hljeba i vina, ali se pod tim vinom daje ono isto Isusovo tijelo koje je Marija rodila, te se u prieu prima samo meso i krv toga tijela.22 Oduvijek se smatrala da se hljeb i vino u euharistiji pretvaraju u pravo Isusovo tijelo i pravu krv, ali se u pojedinosti pretvaranja i kvalitet tog pravog tijela nije zalazilo. Izlaganje Paskalija Radberta je 844. Godine izazvalo sumnju drugih bogoslova, koji su smatrali da ne treba zalaziti u detalje pretvaranja jer je to tajna, i da euharistiko Kristovo tijelo po prirodi treba smatrati identinim sa pravim Kristovim tijelom. Paskalijevo uenje su pobijali opat u Fuldi Raban Mavar i franaki monah Ratramno Korbejski. U pobijanju Paskalijevog uenja je dalje otiao Irac Don Erigena Skot 887. Godine koji je pri tome napustio dotadanje crkveno uenje o pretvaranju i zastupao tezu da su Kristovo tijelo i krv u euharistiji vie simbolino prisutni, a da su hljeb i vino vie napomene na Kristovo tijelo i krv, simboli njegovog duhovnog prisustva u euharistiji.23 Spor je mirovao do sredine XI. Vijeka, kada je ponovo izbio. Camo se kanonik Berengar Turonski 1031. Godine digao protiv toga i pribliio Erigeninom uenju, uei samo o duhovnom primanju Kristovog tijela i krvi u euhatistiji, a ne o primanju onog tijela koje je

20

Priest ili euharistija je ustanovljena na posljednjoj veeri stoga se i naziva Gospodnja veera. Kroz euharistiju je najpotpunije vidljivo oitovanje naega drugovanja s Bogom i jedinstva svega Bojega naroda na zemlji. Sam Isus Krist slavio je starozavjetnu vazmenu (pashalnu) veeru i esto sudjelovao u drugim religioznim gozbama svoga vremena. On je udesnim umnaanjem kruha. Svojim govorom o kruhu ivota te prispodobom o kraljevskoj svadbenoj veeri navijestio da de svojoj Crkvi ostaviti gozbu kao novi oblik tovanja Boga i bratskog okupljanja vjernika. Tako se Isus u znakovima kruha i vina sav predao Ocu i ljudima. Ustanovio je Euharistiju, Gospodnju veeru ili misu kao spomen-in svoga potpunog predanja, svog rtvovanja; http://www.hkmm.de/index.php?option=com_content&view=article&id=19&Itemid=14 21 Predodreenje ili latinizam predestinacija (lat.praedestinatio) je uenje po kome su sva dogaanja unaprijed predodreena sudbinom ili Bojom voljom. Predodreenost ne iskljuuje potpuno slobodnu volju i slobodu djelovanja, ved ih samo ograniava i podreuje Bojoj volji i Bojoj milosti; http://hr.wikipedia.org/wiki/Predodre%C4%91enje
22 23

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 799. Kempf, Beck, Ewig, Jungman, Velika povijest crkve, 480.

Marija rodila. Berengarovo uenje je pobudilo krajnje nezadovoljstvo i od 1046. Godine su ga osuivali itavi sinodi. Posebno ga je od 1050. Godine pobijao opat i uitelj u Beku u Normandiji i vie sinoda u Francuskoj i Italiji, dok 1059. I 1079. Godine Rim nije ustao protiv Berengara i osudio njegovo uenje. On je na kraju umro u miru.24 Osuivanjem njegovog uenja je sve vie izraivano Paskalijevo uenje , te se openito izriito poelo uiti da se u euharistiji supstancija hljeba i vina pretvara u supstanciju Kristovog tijela i krvi, da je dakle ro pretvaranje , pretvaranje supstancije, transsupstancija. Taj naziv je od tada openito zaveden na Zapadu, a od XV. vijeka adoptiran i na Istoku. Meutim, netano je rei da je uenje o pretvaranju elemenata u euharistiji uveo tek Paskalije, jerje to staro crkveno uenje, a Paskalije ga je samo tano precizirao i detaljno razjasnio.25 Obnovljeni spor o predestinaciji je kratko trajao. Povod za ovaj spor je dao progonjeni monah Goak iz njemakog plemikog roda. ivio je u IX. Vijeku. Roditelji su ga posvetili u manastir jo dok je bio dijete. Kada je odrstao elio je da napusti monatvo i jedan sinod ga je 829. Godine razrijeio monatva. Ali dozvolom Luja Pobonog (814-840) opat Raban Mabar ga je 830. Godine prisilio da ostane pri zavjetu svojih roditelja. Poslat je iz Njemake iz manastira Fulde u Francusku u manastirOrbe u soasonskoj episkopiji, gdje se odao prouavanju Augustina. Izuavajui njegova djela poeo je zastupati djela da Bog od bjenosti jedne bez obzira na njihovo budue ponaanje predodreuje bezuvjetno za blaenstvo, a druge obzirom na njihovo budue vladanje za propast, i da Bog nee spasenje svih dua, pa ni Krist nije za sve ljude umro.26 Opet ga je 848. godine optuio njegov prijanji opat, sada nadbiskup u Majncu (847-856) Raban Mavar, te 849. Godine zadobio protiv njega i rajmskog nadbiskupa Hinkmara (845882) u ijoj je mitropoliji bio manastir Orbe, tako da su ga obojca osudila kao heretika. Protiv njega se izjasnio ak i Erigena, iako se Erigenino uenje nije slagalo sa uenjem Rabana Mavra i Hinkmara Rajmskog. Goaka su podravali ugledni korbejski monah Raramno, lionski nadbiskup Remigije i drugi, tako da su ga jedni osudili kao heretika, a drugi su ga branili. Ostao je u rukama njegovih protivnika, a umro je 868. Godine u manastirskom zatvoru kao ekskomuniciran, jer se nije htio odrei svojih uenja, dok je spor izmeu njegovih

24 25

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 800. Stephen Ecthes, Pregled povijesti crkve, 26 Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 801.

10

protivnika i branitelja poslije vie meusobno suprotnih sinoda dovren jednom posrednom formulom 860. Godine na sinodu u Tusi-u.27

NOVINE U ZAPADNOM KRANSTVU

U periodu prije i nakon crkvenog raskola 1054. Godine dolo je do niza reformi koje su potpuno reformisale posebno Zapadnu, kasnije katoliku crkvu, dok je istona crkva ostala poprilino vezana za svjetovne vladare, jer su se na Istoku crkvni i dravni interesi proimali. Istona crkva nije mijenjala svoje ureenje, se su se zbog toga vremenom pojavio niz razlika izmeu istone i zapadne crkve. Zapadna crkva je poela svoj reformni zahvat za vrijeme pontifikata Grgura VII. iako grgurovska reforma znai poetak novog ivota i rovog razdoblja u zapadnoj crkvi, ona se opravdana naziva zavretnom stare epohe i ulaskom zapadne crkve u novi period, odnosno u period reforme crkve. Grgurovska reforma je uzrala rascjep irmeu istone i zapadne crkve, jer se mou njima stvarao sve vei jaz.28 Meutim, da bi se ti odnosi mogli podrobnije objasniti potrebno je razjasniti kakve su bile prilike prije pojave razlika. Jo na prvom vaseljenskom saboru utvrdeno je da starjeinstvo nad kranskom crkvom imaju tri episkopa: rimski u Italiji, antiohijski u Maloj Aziji i aleksandrijski u Egiptu. Na drugom vaseljenskom saboru s njima se u pravima izjednaio carigradski episkop, a na halkidonskom i jerusalemski episkop. Na halkidonskom saboru su dobili i naziv patrijarsi. Iz potovanja prema Rimu, kao staroj prijestolnici imperije rimski patrijarh je nazvan prvi, a a carigradski kao episkop novog Rima drugi, to je bilo samo po nazivu jer su svi bili nezavisni jedan od drugog.29 U VII. Vijeku je dolo do odreenih izmjena. U to vrijeme su teritorije kojima su upravljali antiohijski, jerusalemski i aleksandrijski patrijarh potpale pod vlast muslimana, a i carigradski patrijarh je izgubio mnoge oblasti. Iu isto vrijeme se proirio utjecaj rimskog episkopa, jer se kranstvo proirilo u Britaniji, Galiji i Germaniji. Postavljajui u novoobraenim zemljama episkope rimski episkopi, koji su dobili naziv pape, su uspjeli da ih potine svojoj vlasti. nakon to je rimski episkop, odnosno papa krunisao Karla Velikog za cara , pape su dobile svjetovnu zatitu i veliki utjecaj. Nisu vie htjeli da budu na istom rangu sa ostalima

27 28

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 802. Hubert Jedin, Velika povijest crkve, III/1, Krdanska sadanjost, Zagreb, 1971., 473 29 Dosid, Stojanovid, Babac, Istorija hrianske crkve, 57-58.

11

patrijarsima, koji su gubili utjecaj, i poeli su raditi na tome da postanu poglavari svih krana. To su dokazivali pomou Isidorovih dekretalija.30 Protiv toga su ustali svi istoni patrijarsi, a naroito carigradski. To je bio povod nesuglasica izmeu istone i zapadne crkve.31 Politike okolnosti prije i nekoliko godina poslije Crkvenog raskola 1054. godine su bile veoma povoljne za ostvarenje nakana papinstva. Nezavisnost papinstva je uvrena odredbom o nainu izbora pape donsesenom 1059. godine, kojom se nastojao suzbiti svaki svjetovni utjecaj na taj postupak.32 Papa je trebao birati i kardinale. Nakon izbora pape trebao ga je formalno potvrditi rimski narod. Zahvaljujui odnosu snaga od tada carevi vie nisu mogli imenovati pape.33 Jedna od tvorevina reformnog papinstva je i institucija kolegija kardinala, koja prije nije postojala. Cardinales su prvobitnonazivni svi svetenici sa stalnim poloajem i stalni svetenici kod izvjesne crkve, a od X. Vijeka svetenici katedralne crkve. Poev od 5. Vijeka rvetenici rimskih titularnih crkava su morali obavljati liturgijsku sedminu slubu. Od Grgura Velikog svetenike koji su upotrebljavani u drugim crkvama su nazivali cardinales. Ovaj naziv je bio primjenjivan i za biskupe i svetenike koji su obavljali rimsku sedminu slubu. Njihove funkcije su bile posve liturgijske. U kolegij kardinala je ulo 7 biskupa, 28 svetenika i 18 akona.34 Kasnije je naslov kardinala rezervisan samo za papske savjetnike. to je vie rasla papska mo kardinali su postali sve ugledniji.Oni su tvorili kardinalski zbor, te vidili crkvenu upravu i crkvene slube. Postepeno su u kardinalski zbor poeli sve vie ulaziti lanovi iz razliitih dijelova Evrope, a ne samo iz Rima i Italije.35 Naprotiv vlast arhiepiskopa ije je ime prvobitno pripadalo vrhovnim mitropolitima, ali koje je na Zapadu ponegdje davano i obinim mitropolitima, a sada na cijelom Zapadu pripadalo i svim mitropolitima jako je opala, jer je metropolitanska vlast sve vie prelazila na papu. Mitropolitanski sinodi sakupljli su se sve rjee, a apelacije i tube od episkopa prelazile su

30

Isidorove dekretalije su se pojavile u IX. Vijeku. Njima se dokazivalo da vrhovna uprava u svim crkvenim poslovima, a naroito pravo nadzora i konanog suda nad svim episkopima pripada rimskom episkopu, odnosno papi. Istorija hridanske crkve 57 31 Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 744. 32 Etephen Ecthes, Pregled povijesti crkve, 63. 33 Goldstein, Grgin, Europa i Sredozemlje u srednjem vijeku, 237. 34 Kempf, Beck, Ewig, Jungman, Velika povijest crkve, 484-485. 35 Goldstein, Grgin, Europa i Sredozemlje u srednjem vijeku, 238.

12

direktno na papu. Arhiepiskopi su se sada od obinih episkopa razlikovali samo viim rangom i predsjedavanjem u episkopskim skupovima, a inae su bili samo zamjenici ili papski vikari. Arhiepiskopi su kasnije doli u toliku zavisnost od Rima da su mogli biti postavljeni samo iz Rima dobijanjem arhiepiskopskog znaka, odnosno palijuma, za koji je kasnije svaki mirtopolit rimskom prijestolju morao platiti taksu i koji je vrijedio samo za onog kome je namijenjen, a ne i za njegove nasljednike. Arhiepiskop se pri primanju paliuma morao zakleti na vijernost papi.36 Slabljenjem mitropolitske vlasti porasla je vlast redovnih episkopa, jer nisu bili podloni odgovornisti mitropilitima koji su ih postavljli na funkciju nego su bili podloni papi. Meutim, episkopi su prema mitropilitima imali dunost sufrafijuma, odnosno glasanje u mitropolitskom koncilu. Vremenom su episkopi na Zapadu poeli dobijati lena od dravnih vladaram ime su postajali namjesnici dotinih vladara. Zbog toga su potpadali pod njihov utjecaj i ti vladari su poeli postavljati episkope u svojim dravama. To je kasnije dovelo do borbe za investituru. 746

36

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 746.

13

Brak svetenih lica u katolicizmu i pravoslavlju

Prije crkvenog raskola 1054. godine kler, odnosno svetena lica sa Istoka i sa Zapada su stupala u brak. Meutim, nakon velikog crkvenog raskola 1054. godine i podjele kranstva na katolicizam i pravoslavlje meu njima su se poele javljati vee razlike. Tako su pravoslavci dozvolili sveteniki brak do ranga episkopa, a katolici su ga reformama potpuno zabranili. Za vrijeme pontifikata papa Nikole II i Aleksandra II borba protiv sklapanja svetenikih brakova je naroito dobila na snazi. Oenjeno svetenstvo je sada nazivano nikolaitima. Rimska sinoda iz 1059. godine je otvoreno udarila po nikolaitizmu. Zakoni o celibatu su postali crkveni zakoni za kler. Jedan dalji dekret suspendirao je klerike koji su bili obavezni na celibat, a koji su i nakon naredbe Leona IX i dalje drali konkubinu.37 Pored svega toga se u Franakoj, Irskoj, kotskoj i Lombardiji oenjeni klerci su se jo dugo drali. To je bilo protivno crkvenom zakonu i osuivano od strane crkvene vlasti. Zbog toga je rimska crkva reformama zabranila klericima da ive u braku, a vjernicima je zabranila da sluaju misu kod oenjenih klerika i da ne smiju primiti nikakvu duhovnu funkciju od njih.38 Zbog toga je u Milanu 10. maja 1057. godine pod vodstvom svetenika Arialda od Varesea i milanskog plemia Landolfa Cotte izbio ustanak u kojem su silom obavezali svetenike na celibat. Stjepan IX je naloio svom legatu da posjeti Milano i da vidi kakvo je stanje. Dok je on ekao sukob u Milanu se zaotrio. Milanci su se zakleli da nee priznati nijednog svetenika koji ima enu ili je simonist. Papa Nikola II je krajem 1059. godine u Milano poslao Petra Damianija, kome je polo za rukom da uspostavi red, a svetenstvo se zaklelo da e napustiti simonistike i nikolaistike obiaje i posluno je primilo blage kazne koje je dobilo zbog simonistiih prijestupa. Na taj nain je obaveza celibata meu svetenstvom dobila na snazi, a vremenom se proirila i na druge zemlje kojima je ispovjedano katolianstvo.39 to se tie pravoslavlja svetenstvo se moe eniti do zvanja episkopa/biskupa. Ve je 692. godine utvreno da episkopi ne smiju ivjeti u braku i ako je odreena osoba izabrana za episkopa kao oenjena, on se mora rastaviti od svoje ene, a ona mora ii u

37 38

Kempf, Beck, Ewig, Jungman, Velika povijest crkve, 409. Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 751. 39 Kempf, Beck, Ewig, Jungman, Velika povijest crkve, 411-412.

14

manastir/samostan. U suprotnom ne moe postati episkop. to se tie prezbitera i drugih klerika, ak ni oni ne smiju stupati u brak. Brak je mogao biti sklopljen samo prije posveivanja za ipoakona. Ova crkvena pravila koja su u istonom kranstvu uvedena jo u VII. i VIII. vijeku i danas vae, dok je, kako je ve ranije reeno zapadna, odnosno katolika crkva svetenim licima bilo kojeg ranga potpuno zabranila stupanje u brak.40

40

Popovid, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, 731-732.

15

ZAKLJUAK

16

LITERATURA

1. Goldstein, Ivo; Grgin, Borislav, Europa i sredozemlje u srednjem vijeku, Novi Liber, Zagreb, 2006. 2. Franzen, Augustin, Pregled povijesti crkve, Kranska sadanjost, Zagreb, 2004.

3. Kempf, Friedrich; Beck, Hans-Georg; Erwig Eugen; Jungman, Josef, Andreas, Velika povijst crkve, Kranska sadanjost, Zagreb, 1971. 4. Popovi, Jevsenije, Opa crkvena istorija sa crkvenostatikim dodatkom, Srpska manastirska tamparija, Sremski Karlovci, 1912.

5. Brandt, Miroslav, Srednjovjekovno doba povijesnog razvitka, SNL, Zagreb, 1980. 6. osi, Tatjana; Stojanovi, Aleksandar; Babac, Pavle, Istorija hrianske crkve, tamarija Dimitrijevia, Beograd, 1997. 7. Jedin, Hubert, Velika povijest crkve, III/1, Kranska sadanjost, Zagreb, 1971. 8. http://www.hkmm.de/index.php?option=com_content&view=article&id=19&Itemid= 14 9. http://hr.wikipedia.org/wiki/Predodre%C4%91enje 10. Ecthes, Stephen, Pregled povijesti crkve,

17