You are on page 1of 15

CLAUDE DEBUSSYNN MZNE GENEL BR BAKI AN OVERWIEV TO CLAUDE DEBUSSYS MUSIC

Yksel PRGON Sleyman Demirel niversitesi Gzel Sanatlar Fakltesi

zet: Yaptlarnn ounda doa izlenimlerini mzie aktaran C. Debussy, romantik dnem mziinin anlatm ve slubuna kar kp, yeni bir ifade biimi bulma abasna girmitir. Kendi bulunduu dneme kadar belli kalplar ierisinde sregelen mziin temel prensiplerini snrlayc bulmu, ekillendirmeye alt yeni mzik anlaynn ilk etkilerini izlenimci resim ve simgeci iirden almtr. Besteciliinin merkezine piyanoyu alan C.Debussy, bu algdan elde edebilecei tnsal renk spektrumlarn kefetme konusunda olduka aba harcam ve arzu ettii sonulara ulamtr. Bu almada izlenimcilik ve sembolizm akm hakknda ksaca bilgi verilirken, 20, yy. mziinde yeni bir dnem balatan C.Debussynin mzie getirmi olduu slup; ritim, melodi, tn ve armoni asndan irdelenmitir. Anahtar kelimeler: Claude Debussy, Mzik, Empresyonizm, Sembolizm, Claude Debussynin Mzii.

Abstract: C. Debussy, who transferred impressions of nature to music in the most of the works, was not only object to period of romantic musics expression and style but also try to new manner of expression. Until his period, he found restrictive to basic principle in ongoing music and adopted the first impacts, which he tried to shape the new manner of music, from impressionist painting and symbolist poem. C.Debussy, who took the piano the center of his composition, tried to discover the spectrum of tones colour, consequently he arrived the point where his desired. In this research, which has been not only informed to the style of impressionism and symbolism, but also examined to the style which was brought by C. Debussy, who started the new period in 20th. Century, in the terms of rhythm, melody, tone and harmony. Keywords: Claude Debussy, Music, Impressionism, Symbolism, Claude Debussys Music.

104

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

1. GR Mziin geliimi, toplumsal ilikilerin zenginliine baldr. nsanlar toplumsal yaamlarnda birbirleriyle ve doayla ilikiye girerler. Bu iliki eitlenip zenginletike olaylar, olgular birden fazla boyutuyla alglanmaya balar. Sesin kendine zg zellikleri bu iliki boyutunda kefedilir ve zenginleir. Sesin renk, tn ve ykseklii gibi zellikleri, kullanld formlarn eitlilii, anlatm deiir, boyut kazanr, mzii oluturan eler basitten karmaa doru ilerler. Melodi, ritim, armoni ile bunlarn bileimleri olan yaps, yani formlar karmak hale gelir (Barbur, 2008:1). Olaylar alglamada sregelen bu ok boyutluluk, zenginlik ve farkl bak alarnn, bu sre ierisinde yaayan besteci ve icraclarn mzii yaratma, anlama ve yorumlama biimlerinde kendisini gstermesi olduka doaldr. Her mzik dneminin sonu ve ardndan gelen yeni dneme gei srecinde, krlma noktasnda bulunan ve bu sreci sonlandrmada ateleyici bir g olarak varlk gsteren besteciler bulunmaktadr. Debussy, 20 yy. mziine geite, bu rol stenen en nemli bestecilerden birisidir. Debussyi hareketlendiren srelerin en nemlileri ise resim sanatnda 19. yy. balarnda Fransada ortaya kan izlenimcilik akm ve bu akmn iirde karl sembolizm akmdr. zlenimciliin mzikteki yaratcs Debussydir. Debussy, klasik armoninin kurallarn ykarak, eski modlar, tam-ton gam, beli akorlara eklenen ikili ve altllar, paralel beli ve oktavlarla mzikte yepyeni bir r aan bir anlatm, ritim anlay ve deiik bir armoni dili bulmutur (Feridunolu, 2005:195). Bulmu olduu bu armoni dili ilk etapta olduka tepki grmtr. 1902

ylnda bir dergiye verdii rportajda, mziin gelecei konusunda dnceleri sorulduunda, Debussy sze armoni ile ilikin dilekleriyle balar: nsann Fransz mzii iin dileyebilecei en iyi ey, armoni dersinin konservatuarlarda uygulan biiminin kaldrldn grmektir. Bu cevap, Debussynin yazm olduu mziin yeniliinden kaynaklanan yaygn rahatszln bir davurumu olarak deerlendirilebilir (Griffiths, eviren: Spatar, 2010:212). Bu almada, Debussye ilham veren izlenimcilik ve sembolizm akmnn oluum ve geliim srecine ksaca deinilmi, sonrasnda Debussynin mzie getirmi olduu yeni slup; ritim, melodi, tn ve armoni asndan incelenmitir. 2. KAVRAMSAL EREVE 2.1. zlenimcilik ve Sembolizm Henz 19. yzyln sonlarna doru gelien ve yaklak olarak bir eyrek yzyl iinde etki alann genileterek btn kta Avrupasna yaylan zlenimcilik (empresyonizm), dnsel olarak Ernst Mach (1838-1916)n felsefesine dayanan, grgl (ampirik) ve duyumcu bir sanat anlaydr. E. Mach, duyum karmaalarnn kendi dnsel dizgesi iindeki yerini ve nemini, 1883 ylnda yazd Mekanik adl kitabnda yle zetlemektedir: Duyumlar, eylerin simgeleri deildir; ey, tersine, greli kararlln duyumlar karmaasnn zihn bir simgesidir. Dnyann gerek eleri, eyler (cisimler) deil, renkler, sesler, basnlar, uzaylar, zamanlardr ki bunlar, alld zere, duyumlar dediimiz eylerdir. Bu tanmlamada, duyumlarn, algnn ve bunlarla balantl olarak izlenimlerin oynad rol, aka grlmektedir (Kalkan, 2006:29).

105

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

zlenimcilik akm nce resimde Monet, Manet ve Cezannen ilk bakta izlenim brakan, detay ve kesin izgileri bulunmayan tablolaryla balad. Ressamlar bir nesneyi detaylaryla gstermek yerine onu belli belirsiz k oyunlaryla, deiik fra darbeleriyle gizleyerek yapyorlard. D dnyay plak gz yerine bir tl perde arkasndan bakarcasna silik gsteren bu resimler, kiide izlenim brakmaya ynelikti. Bu akm iirde ise sembolizm olarak ortaya kt (Feridunolu, 2005:195). Debussy de oluturmaya alt yeni mzik anlay erevesinde gerek armonik, gerek ritmik adan belirsiz bir yaklam tercih etmi, kesinlik, netlik ve kuralclktan kanarak mzii ile izlenim brakmay hedeflemitir. ekil 1: Clauda Monetin zlenimcilik Akmna ismini Veren Soleil Levant (zlenim: Gndoumu) Tablosu

orman olduunu ifade ederek sembolizmin prensiplerini belirledi. P. Verlain, A. Rimbaud ve S. Mallarme sembolizmi hazrlayan Fransz airleridir. Fransada yaklak 1902 ylna kadar sren sembolist hareket, 1890 ylnda yaratc gcnn doruuna ulamtr. Esasen, sembolist iir, 1880 ylna doru Fransada yaylmaya balayan idealist felsefenin etkisinde kalmtr, bu nedenle sembolizm prensip itibaryla idealizmi benimsemitir (zkaya, 1990:411). Sembolist akm, szcklerin musikisi ve simgelerin yardmyla duygularn en kk paralarna inmeye alan ve gerei simgelerle ifade etmeye alan bir edebiyat akmdr. Sembolizm, iirde bireysel duygularn ve yazarn eyann arkasnda gerei aramas ynyle znellik gsterdiinden romantizmle benzerlik tar. Dier benzer yan her iki akmn da znel oluudur (Boyacolu, 2012:26). Cahit Stk Tarancnn Trkeye evirdii, Paul Verlaineya ait Gk yle Mavi iiri sembolist iire bir rnektir. GK YLE MAV Gk yle mavi, yle durgun, Damlar zerinde! Yeil bir dal sallanadursun, Damlar zerinde. rpertip gkyzn birden, Bir an tn tn eder Bir kutur u aata ten Trksn syler te hayat! A gzn gr, Bak ne kadar sade. Her gnk sakin grltdr ehirden gelmekte. Ey sen ki durmadan alarsn

C. Debussy mziine yn verirken, izlenimci resmin yan sra sembolist iirden de etkilenmitir. Sembolizm (simgecilik), gerekilie tepki olarak 1885 ylna doru Fransada ortaya kan bir iir, edebiyat ve sanat akmdr. C. Baudelaire, Correspondances balkl iirinde, dnyann semboller

106

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

Dversin dizini, Gel syle bakalm ne yaptn, Nettin genliini? zlenimci ressam eseriyle, bir sis bulutunun ya da su damlacklarnn ardndan anlk bir imaj ve bu imajn brakt izlenimi vermeyi hedefler. Ressam ifade etmeyi istedii konuyu dorudan betimlemek yerine, bellekte braklan izlenimi daha ok nemser. Tpk resimde olduu gibi, izlenimci mzikte, hareket halindeki bir oluumun kendisini deil, o hareketin neticesinde oluan anlk olaylar yakalamay ve sunmay hedefler. Ses renkleri bu bestecilerde tutku haline gelmi, onlarn elinde yumuak, uucu renkler, doadaki varlklarn sudaki yansmas gibi verilmitir. Bu genel yaklam mzikte melodinin, biimin, ok seslilik dokusunun, akor balantlarnn umursanmay anlamna gelir (Say, 2005:174, cilt 2). Her dnemin sosyo-ekonomik, kltrel ve hatta bilimsel ynelimleri/yaps sanatta ifade biimlerini de bir ekilde etkilemektedir. Etkilenen sanat dallarnn erevesi ierisinde ortaya kmaya alan yeni ifade biimi dier sanat dallarnda da yank bulmaktadr. zlenimci resimdeki imaj krntlarnn brakt belli belirsiz anlk izlenimler yava yava mzik sanatnda da vcut bulma abasna girmitir. Bu abann ilk kvlcmlarn yaratan besteci ise hi kukusuz Debussydir. 2.2. Debussynin Mziine Genel Bir Yaklam 19.yy.n sonunda Fransz mziinde Debussy yeniliki tutumu ve ayrcalkl yaptlaryla nc bir besteciydi. 20.yy. boyunca etkisini srdren yaptlar, gelenei, zelliklede Alman mzik geleneinin baskn karakterini sorguluyordu (Bo-

ran, enrkmez, 2007:226). Debussy her frsatta belirttii ve yaptlarnda da uygulad gibi ncln yapm olduu yeni mzik stilinde gerek melodik ve armonik, gerek ritmik, gerekse form bakmndan o ana kadar allagelmi stili tamamen reddetmi, sesin brakt izlenimi nemsemi ve bundan tr tn aray, yaptlarnn belki de en nemli unsuru olmutur. Debussynin stili 20.yy. mziine yn veren en nemli etmenlerden biridir. renciyken geleneksel kurallara ba kaldrmas, Mahler ve R. Strauss gibi post-Wagnercilerin armonik stillerine kar koymas dikkati eker. Tpk airlerin ve ressamlarn baard gibi daha zarif elerin mzie egemen olmas gerektiini savunur. Mziinin sanki hibir zaman notalara dklmemiesine, doatan bestelenmi duygusunu yaratmasn n grr (lyasolu, 1999:202). Bu ekilde, mziini belli kurallar cenderesi ierisine sktrma gibi bir abas olmad izlenimini yaratmaya alr. Debussy, duygularn doasal gd ile aa vurabilmede olaanst baarya ulam bir sanatdr. Mzik sanatnn kesinlikle bir yenilie muhta olduuna inanm ve bunu, en nemli kollar olan senfoni, lied, oda mzii, piyano eserleri ve yazd bir tek opera ile sanat dnyasna batan aa byk bir yenilik getirerek kantlamtr boluk (Karg, 2005:1). Yzyln en nemli bestecilerinden Debussy, dnemine kadar sregelen armoni, biim, l ve ritm anlayna gsterdii farkl yaklamlaryla, yirminci yzyl mziine yeni kaplar aar. Eserlerinde izlenimci ressamlardan, simgeci edebiyatlardan, Uzakdou ve Ortaa kilise mziinden, antik dnemin diyatonik dizilerinden, tonal sistem kurallaryla zmlenemeyen

107

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

kromatizm ve dizonans kullanmndan rneklere rastlanr (Sayar, 2010:3). Devrimci bir kiilie sahip Debussy, mzik dilinin bu teknik alanlarda yenilenmesinin ba mimarlarndan biri olmutur. Tn renklerini ngren kendine zg uyumsal anlayla, geleneksel tartm ve dzm alkanlklarn sarsan tutumuyla, kromatizmi tonal kurallarla zmlenemeyecek biimde kullanmasyla Debussy, geleneksel mzik anlayn geri dnlemeyecek bir teknik ve duyarllkla am, 20. yzyl mziinde nemli rol oynayan tn ve kakkan/disonans gibi kavramlarn yolunu aarak, gemi alara ilikin besteciliin sayfalarn kapatmtr (Gedikli, 2006:12). 2.3. Debussynin Balca Yaptlar Opera: Pelleas ve Melisande (1902). Bale: Oyunlar(Jeux) (1912); Khamma (1912). Tiyatro Mzii: Aziz Sebastienn ehadeti (Le Martyre de Saint Sebastien) (1911); Kral Lear (1904). Orkestra: lkbahar (Printemps) (1887); Bir Kr Perisinin leden Sonrasna Preld (Prelude al Apres-midi dun faune) (1894); Noktrnler (1899); Deniz (La Mer) (1905); imgeler (mages) (1912); Piyano ve Orkestra iin Fantezi (1889); Saksofon ve Orkestra iin Rapsodi (1905); Arp ve Yayl alglar iin Dinsel Dans ve Din D Dans (Danse Sacree et Danse Profane) (1904). Piyano Paralar: ki Arabesk (Arabesques) (1888); Suit (Suite) (1901); Bergamo Suiti (Suite Bergamasque) (1905); Estamplar (Estampes) (1903); Neeli Ada (Lsle Joyeuse) (1904); mgeler (mages) (1905-1907); ocuklarn Kesi (Child-

rens Corner) (1908); Preldler-2 cilt (Preludes) (1910-1913); Ettler (Etudes) (1915). ki Piyano ve Drt-el Paralar: Kk Suit (Petite Suite) (1889); sko Mar (Marche Ecossaise) (1891); Lindaraja (1901); Epigraphes Antiques (1914); Siyah ve Beyaz (En Blanch et Noir) (1915). Oda Mzii: Yayl alglar Kuvarteti (1893); ello Sonat (1915); Flt, Viyola ve Arp iin Sonat (1915); Keman Sonat (1917). Solo alglar: Flt iin Syrinx (1912). arklar: Baudelaireden Be iir (1889); Unutulmu Aryacklar (Ariettes Oubliees) (1888); Soylu enlikler (Fetes Galantes) (1891-1904); Bilitisin arklar (Chansons de Bilitis) (1898); Mallarmeden Blad (1913); 60 kadar dier arklar. Koro: Kutsanm Gen Kz (La Damoiselle Elue) (1888); Harika ocuk (LEnfant Prodigue) (1884) (lyasolu, 1999:203-204). 2.4. almann nemi Bu alma, mzik eitimi veren kurumlarda yrtlmekte olan Bat Mzii alglarnn eitimi srecinin 19. ve 20. yzyl mzii kesitinde olduka byk bir neme sahip olan Claude Debussynin mziinin ritmik, mzikal, tn ve armoni asndan anlalmas srecinde olduka nemlidir. Ayrca bu alma, Claude Debussynin kendi mziini ekillendirme aamasnda, bu sreci etkileyen sanat akmlarnn anlalmas ve tannmas asndan da olduka nemlidir. 3. YNTEM Bu alma, kavramsal ve literatr erevesi ierisinde durum saptamaya ynelik betimsel

108

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

bir aratrmadr. Aratrmada nitel aratrma yntemlerinden genel tarama modeli kullanlmtr. Bylece, temel veri toplama arac olan yazl kaynaklar taranm ve elde edilen veriler vurgulanmak istenen konular erevesinde alt balklar oluturularak, sistematik bir ekilde sunulmutur. 4. BULGULAR VE YORUM Bu blmde, Debussynin mziinin uslubu; ritim, melodi, tn ve armoni balklar altnda toparlanarak sunulmutur. 4.1. Ritim Debussye gre geleneksel ritim kalplarnn sradanl, mziin dsel akkanln engellemekteydi. Bu nedenle ritim, daha srprizli ve karmak bir hale getirilmeliydi. Debussy, mziin ritmik yapsn oluturma aamasnda izlenimcilik akmnn temel prensipleri dorultusunda belirsiz bir yapy benimsemitir. Fakat yinede bu belirsizlik kendi ierisinde ll barndrmaktadr. Bu ekilde Debussy, ounlukla Alman mzik geleneinden gelen yaygn ritim anlayn kabul etmez ve serbest bir ritim anlayn benimser. Yirminci yzyln mzie getirdii en nemli yeniliklerden biri de l vurgularnn deiiklie uramasdr. Ge romantik dnemde balayan ve Debussynin yaratlarnda byk bir ivme kazanan bu yeni yaklam, nceleri geleneksel

anlay erevesinde ve ekingen bir biimde, daha sonra ise ok daha arpc bir aklkla uygulanmtr. Trl araylarla ileriye ynelen besteciler, vurgunun zayf zamanlara getirildii mzik tmceleri yazmak yoluyla, insan kulann doal karlad ak bozmular ve beklenenin ok tesinde bir etki yaratmlardr. Yine de bu tr yaratlarn partiturlar incelendiinde, sz konusu bu sra d vurgularn, geleneksel ller iinde dnlp, yazld grlecektir. Debussynin La cathdrale englouti adl piyano yaratsnn girii, tam olarak bu etki dnlerek tasarlanmtr (Kalkan, 2006:23-24). Debussynin yaptlarndaki ritmik ve tartmsal rg, zaman zaman kurguland biimini yitirerek belirsiz bir hal alr ve gittike tekrar belirginlemeye, kurguland biimine ulamaya balar. Ritimlerdeki kalpsallk ve lllk dzenli olmayan aralklarda oluur, fakat bu dzensiz dizilim geicidir. Debussy bu ekilde, serbest bir lm dizgesini elde etmeyi hedeflemitir. Debussy, senkop kullanarak, lnn zayf ve kuvvetli zamanlarnn duyularn engellemek ister. Bu ekilde l konturlar duyuunu ortadan kaldrmay hedefler. Debussy, armoni deiimleri senkop kullanmyla belirsiz ya da srprizli bir ekle sokmay hedeflememitir. Debussy senkopu, ritmin olaan ve allagelmi dngsel akn engellemek iin kullanmay tercih etmitir.

109

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

ekil 2: La Cathdrale Englouti Adl Piyano Preldnden Bir Blm (4. lden 7. lye Kadar)

La Cathedrale Englouti adl preldde de grld gibi, senkoplarn kullanld noktalarda, belirgin bir armonik vurgulamalara rastlanmamakla beraber amacn, ritim dngsn belirsizletirmeye ve yumuatmaya ynelik bir kullanmn olduu grlmektedir. Senkoplu notalarda armonik yapnn nadiren ve arpc olmamak koulu ile deitii grlebilir. Debussynin egzotik olana dknl ve stn incelikteki duyarll Onu her zaman allagelmiin dna itmitir. Onun bu zellii, elbette mziinin tartm ve dzmsel yapsn da

etkilemitir. Geleneksel tartmsal (metrum) yapnn Debussyde biraz sarsld grlr. Eserlerinde metrik bir saplant yoktur. senkop ve ostinato motif kullanmnda da yine belirli bir anlam amalad grlr (Gedikli, 2006:17). Debussynin birok eserinde senkop ve ostinatonun bir arada kullanld motiflere rastlamak mmkndr. Des Pas Sur La Deige adl preldnn sol el partisyonunda da senkop ve ostinato motif yaplarnn youn bir ekilde kullanm dikkat ekmektedir.

110

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

ekil 3: Des Pas Sur La Deige Adl Piyano Preldnden Bir Blm(1. lden 7. lye Kadar)

4.2. Melodi Debussynin mziinde ezgiler belli form kurallar erevesinde belli kararlara ulamak ya da belli bir sese zlme ve ya yrme gibi bir zorunluluk hissetmezler. Kullanmay tercih ettii ezgi biimlerinin doal geliim ve yry srelerinden ve Debussynin bu yaplar ustalkla ileyebilme becerilerinden tr, bu durum duyuta rahatszlk verici deildir. Debussy ile ezgi yaps, kurallarn snrlayc basksnda kendisini kurtarm ve zgrlemitir. Ezginin evrim izgisindeki ilerlemeyi en somut biimde gzleyebileceimiz besteci, hi kuskusuz C. A. Debussydir (Kalkan, 2006:18). Oysa yine de onu en ok etkileyen olay, 1889 ylnda Pariste alan Dnya Fuarnda dinledii Javann Gamelan Mziidir. Bu Uzakdou lkesinin halk mziinde, yarm seslerin bulunmad, tam sesli bir dizi kullanlyordu: Burada dizi sadece byk ikililerden kurulur; Do, Re, Mi, Fa diyez, Sol diyez, La diyez gibi. Bylece her ses zgrce kullanlabilir, yeden sesi de yoktur. Besteci, piyano

111

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

iin preldlerin birinci cildindeki Tller adl kinci Preldn byk bir blmn bu dizi ile

yazm, br eserlerinde de diziyi zaman zaman kullanmtr (Ktahyal, 1981: 26).

ekil 4: Voiles Adl Piyano Preldnden Bir Blm (1. lden 4. lye Kadar)

Voiles adl preldde, sa elin 1. ve 2. llerinin tiz yrylerinde sol#-fa#-mi-re-do notalar ile inici; 3. ve 4. llerinin tiz yrylerinde ise sol#-fa#-mi-re-do notalar ile inici ve dosib-lab notalar ile inici, artk 5li ve byk 3l aralklar ierisinde tam sesli dizi kullanm dikkat ekmektedir. Ayn zamanda, sa elin 1. 2. 3. ve 4. llerinin pest yrylerinde ise, sol#-fa#-mi-re-do notalarna 3l paralel oluturacak ekilde, mi-re-do-sib-lab notalar ile inici, artk 5li aral ierisinde tam sesli dizi kullanm dikkat ekmektedir.

Debussynin ezgileri genellikle uzun deildir. Beli ve drtllerin sralanmasndan doan ince ezgiler, tam ton gamlar ile ezgi ancak kk paracklar halinde duyurulur (Pamir, t.y. 144). Onun elinde tema, ounlukla bir takm ezgi paracklar ya da ses renkleri zelliine indirgenmitir (Say, 2005:175, cilt.2). Ezgi yaplarnda youn bir pentatonizm dikkat eker. Pentatonik doku ile Estampes adndaki piyano koleksiyonunun ierisindeki pagodes adl eserde karlamak mmkndr.

112

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

ekil 5: Estampes Adndaki Piyano KoleksiyonundanPagodes Adl Eser (1. lden 9. lye Kadar)

113

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

Pagodes adl eserinin sa el partisyonunun tiz ezgi izgisinde genel olarak 8li oktav aralk ierisinde, sol#-do#-re#-fa#-sol# notalar ile kc pentatonik dizi kullanm dikkat ekmektedir. Ayn zamanda sol el partisyonunun 7. 8. ve 9. llerinde de, yine hemen hemen ayn notalar ile inici ve kc olmak koulu ile pentatonik dizi kullanm dikkat ekmektedir. Debussynin ses izgilerindeki dikey ve yatay ayrmlarn ortadan kalkmasyla, homofoni (tek ses) ve polifoni (ok ses) ayrm da ortadan kalkar. Debussy, bu yeni tn dilinin duyarlln ve tn renklerini yaratma amacyla bir renk gereci olarak diziselliin ilk admn atmtr (Barbur 2008:22). 4.3. Tn ve Armoni Debussy mziinde, diyatonik dizinin kurallam ve iyice oturmu armoni yazsn ykp yerine daha zgr bir armoni anlay getirmitir. Eserlerinde sklkla blok ve modal akor kullanmn tercih etmitir. Debussynin yaptlarndaki disonanslarn serbeste zlleri ya da zlmeden tek bana durmalar, tonalite d sralanan akor paralelleri, l iindeki ritimlerin srekli deikenlii, vurgusuz senkoplar, belirli bir ilke ve manta dayanmaz (Pamir, t.y. 144). Debussyde her akor, kendine zg tns dolaysyla yer alr, bir nceki ya da sonraki akorla balantl deildir. Bylece tonik ve dominant gibi atklar silinmitir. Dominant yedili akorunun zlmesi zorunluluu da yoktur. Bu akorun yan sra yedili, dokuzlu, onbirli akorlar zlme srt evirerek pe pee kullanlmtr (Say, 2005:175, cilt.2). Debussy, Fransz Ekolnn kat armonik kurallarn reddetmitir. Pelleas et Melisande adl operasnda, 5li aralklar kullan biimiyle

byk ilgi ekmitir. 5li aralklar paralel olarak kullanmak yasak olduundan renciyken az daha konservatuardan kovulacak olan sanat, operasn izledikten sonra stadm, zafer kazandnz! Paralel 5lileriniz ba dndrc gzellikteydi diyen gen bir mzisyene, aman evladm, renciyken bunlar byle kullanma yoksa konservatuardan kovulursun. nce mezun ol sonra ne istersen yap diye cevap vermitir (Hrel, 2008:202). Debussynin bu ifadesinde, sregelen armoni yapsna ve bu yapsall savunan, koruyan ve kollayan kurum ya da kiilere kar tepkisi ironik bir biimde hissedilebilmektedir. Debussy, zellikle yeni pedal kullanm ile kendi mzik diline uygun bir tnlar evreni yaratmakta olaanst baarl olmutur. Debussy, tny en nde gelen ama olarak deerlendirmektedir. Elbette ki, tn kavramnn ele alnmasnda gzlenen ve gerek bir devrim niteliinde bulunan gelimeler sadece piyano yaznnda gereklememi, orkestra mziinde de ondan daha arpc birtakm tn araylar yaanmtr. rnein, Debussynin, tnsal bir homojenlik yakalayabilmek ve yayl alglar ile fleme alglarn ses renklerinin daha dengeli karmasn salayabilmek iin, orkestrada farkl oturtumlar denedii bilinmektedir. zellikle La Mer ve Prlude laprs-midi dun faune adl orkestra yaratlarnda, bu abann izlerini grmek mmkndr. Oda mziinde de yeni tnsal deneyler peinde olan besteci, yayl alglar iin yazm olduu nl kuartetinin nc blmnde batan sona kadar pizzikato etkisini kullanarak, bir ilki gerekletirmitir (Kalkan, 2006:26). Debussy mziinde polifoniyi, tnlar zerinde dnerek oluturmu, tnlarn birbiri ile uyumu Debussy iin polifoniyi elde etmede en nemli

114

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

koul olmutur. Tn kmelerine olduka nem veren Debussyden sonra, akor iin; tn bile-

imleri, tn kmeleri gibi deyimleri kullanlmaya balanmtr.

ekil 6: Feux dArtifice Adl Piyano Preld (57. lden 60. lye Kadar)

Feux dArtifice adl preldnde, Debussynin mziiyle 19. yzylda yeni yeni olumaya balam youn armonik doku ve bu dokulardan

oluturulmu tn kmlerinin kullanm dikkat ekmektedir.

115

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

Mzikte tnnn yenilenmesini amalayan bu deiim nasl gerekleti? nce, temel ses (tonalln karar sesi) yerine sk sk yeden ses getirilmeye balanmtr. yle ki, glendirilmi bir ezgisel gerilim esi, bir karar sesle ilikisi kalmayan ve zm de gerekmeyen, yalnzca bir renk deeri olarak alglanan tnlar haline gelmitir. rnein byk 3llere dayal tnlar (Do-Mi_Sol# gibi) (Gedikli, 2006:5-6). Debussy tn arayn u cmleleri ile ifade etmitir: Mzisyenler tn ayrm bilmiyorlar. Tnnn safiyetini unutuyorlar. Bense her rengi en saf haliyle vermeyi amalyorum. Wagner bu konuda ok ileri gitti. alglar iftledi, ledi. Bunlarn en ktsn de Richard Strauss yapt. Trombonla flt birletirdi. Orkestray, bir kokteyl orkestrasna evirdi. Bense tnnn z rengini ve safiyetini korumaya alyorum (Pamir,1989:191). 5. SONU Resim sanatnda Monet, Manet ve Cezannen nclk ettii izlenimcilik akmnn ve P. Verlain, A. Rimbaud ve S. Mallarme gibi Fransz airlerin ncln yapt sembolizm akmnn mzie ilk yansmas Debussy aracl ile olmutur. Debussynin mziinde, izlenimci resmin yan sra sembolist iirin de etkileri grlmtr. 20. yzyln en nemli bestecilerinden Debussy, dnemine kadar sregelen armoni, biim, l ve ritim anlayna gsterdii farkl yaklamlaryla, 20. yzyl mziine yeni kaplar amtr. Debussy, Mahler ve Strauss gibi bestecilerin armonik stillerine kar daha zarif elerin mzie egemen olmas gereini savunmu ve eserlerini bu dncelerine ynelik ekillendirmitir.

Debussy, eserlerinde sklkla blok ve modal akor kullanmn benimsemi, kullanm olduu her akoru, kendine zg tns dolaysyla tercih etmi ve bir nceki ya da sonraki akorla balantl olmasn hibir ekilde nemsememitir. Debussy, bylece tonik ve dominant gibi kuralc akor anlaylarn sonlandrm, dominant yedili akorunun zlme zorunluluunu ortadan kaldrm ve hatta daha da ileri giderek bu akorun yan sra, dokuzlu, onbirli akorlarn zlmne srt evirmitir. Hemen hemen btn eserlerinde bu akorlar pepee zme ulatrmadan sralamtr. Debussy mziinde, o ana kadar mevcut olan tn renklerinin spektrumunu geniletmeye alm ve daha da ileri giderek tny, mzikte ifade edilmesi istenen duygularn takdiminde en nde gelen ara olarak deerlendirmitir. Debussy mziinde polifoniyi, tnlar zerinde dnerek oluturmu, tnlarn birbiri ile uyumu Debussy iin mzikte en vazgeilmez koul olmutur. Debussy, eserlerinin ritmik yapsnda geleneksel tartm ve dzm alkanlklarnn yerine farkl bir ritim anlay kurgulamaya almtr. Debussynin anlayna gre geleneksel ritim kalplarnn sradanl, mziin zgrce ifade edilmesinin nn kesmitir. Debussy bu nedenle, mziin ritmik yapsn oluturma aamasnda izlenimcilik akmnn temel prensipleri dorultusunda belirsiz bir yapy benimsemitir. Debussyyi mziinin ezgisel yapsn ekillendirme aamasnda en ok etkileyen olayn, 1889 ylnda Pariste alan Dnya Fuarnda dinledii Javann Gamelan Mzii olduu bilinmektedir. Bu uzakdou lkesinin halk mziinde, yarm seslerin bulunmad, tam sesli bir dizi kullanlmaktayd ve Debussy bu dizi yapsn

116

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

birok eserinde kullanmtr. Bu ekilde Debussy mziinde her sesi zgrce kullanlabilmi ve yaptlarnda mevcut dizinin yapsndan tr yeden ses kavramn da doal olarak ortadan kaldrmtr. Debussynin ezgi yaplarnda en dikkat ekici unsurlardan bazlar da youn bir pentatonik ve kromatik dokudur. Debussy, tam ses dizi yapsna verdii nemi pentatonizm ve kromatizme de vermitir. Tm bu anlatlanlar erevesinde, Debussynin geleneksel mzik anlaynda geri dnlemeyecek bir teknik ve duyarllk devrimi yaratm olduu, bu ekilde yeni bir dneme nclk ettii, 20. yzyl mziinde nemli rol oynayan tn ve kakkan/disonans gibi kavramlarn yolunu aarak, gemi alara ilikin bestecilik anlayn sonlandrd grlmtr.

FERDUNOLU, L. ,(2005). z Brakan Besteciler Yaamlar ve Yaptlar nklp Kitabevi, stanbul, 195. GEDKL, S.A., (2006). Debussy Preldlerin 20. Yzyl Piyano Mziindeki Yeri ve nemi Dokuz Eyll niversitesi Gzel Sanatlar Enstits Mzik Anasanat Dal Sanatta Yeterlik Tezi, 1-82. GRIFFITHS, P. (EV: M. HALM SPATAR) (2010). zgn Ad: A Consice History of Western Music (Bat Mziinin Ksa Tarihi). Trkiye Bankas Kltr Yaynlar, stanbul, 210-218. HREL, F. , (2008). Klasik Mzik Rehberi Say Yaynlar, stanbul, 202-203. LYASOLU, E. ,(1999). Zaman inde Mzik Yap Kredi Kltr Sanat Yaynclk Ticaret ve Sanay A. stanbul, 5. Bask, 201-204. KALKAN, ., (2006).Dizisel Mzie Giden Yol Dokuz Eyll niversitesi Gzel Sanatlar Enstits Mzik Anasanat Dal Yksek Lisans Tezi, 1-74. KARGI, I., (2005). C. Debussynin Preldlerinin ncelenmesi Trakya niversitesi Sosyal Bilimler Enstits Yksek Lisans Tezi, 1-71. KTAHYALI, ., (1981). ada Mzik Tarihi Bakent Mzikevi, Ankara, 21-30. ZKAYA, T., (1990). Rus Edebiyatnda Sembolizm Ankara niversitesi Dil ve TarihCorafya Fakltesi Dergisi Cilt: 33 Say: 1.2, 411-425.

KAYNAKLAR BARBUR, S. ,(2008). zlenimcilik Akmnn Mzie Yansmas Ve Bu Akmdan Etkilenmi Bestecilerin ncelenmesi Mersin niversitesi Sosyal Bilimler Enstits Mzik Anasanat Dal Yksek Lisans Tezi, 1-48. BORAN, . ve ENRKMEZ, K.Y. ,(2007). Kltrel Tarih Inda ok Sesli Bat Mzii Yap Kredi Yaynlar, stanbul, 220-226. BOYACIOLU, F., (2012). Albert Camusnn Sylence-Roman (Roman- Mythe) Veba: Esinlendii Kaynaklar ve artrd Simgeler Ondokuz Mays niversitesi Eitim Fakltesi Dergisi 31(2), 21- 33 117

UHBAB www.uhbabdergisi.com Uluslararas Hakemli Beeri ve Akademik Bilimler Dergisi Nisan/Mays/Haziran lk Bahar Dnemi Cilt: 2 Say: 4 Yl:2013 Jel Kodu: Z0-ZOO ID:60 K:120

PAMR, L., (t.y.). ada Piyano Eitimi Beyaz Kk Mzik Saray Yaynlar, stanbul, 143-144. PAMR, L., (1989). Mzikte Geni Soluklar Ada Yaynlar, stanbul, 187-194. SAY, A., (2005). Mzik ansiklopedisi Ahmet Szkesen Matbaas, Ankara, cilt:2, 174.

SAYARI, E., T., (2010).Performans Teknii Asndan Debussy Ettler: II. Defter Dokuz Eyll niversitesi Gzel Sanatlar Enstits Mzik Anasanat Dal Sanatta Yeterlik Tezi, 1-57.

118