You are on page 1of 48

Jeerj %eeveesoe evLeceeuee kee heg<he veb.

33
ISBN 978-93-82071-12-9

Jeerj %eeveesoe evLeceeuee

eYeeJevee
(Dekeuebke-efvekeuebke keLee ebLe kes DeeOeej mes)

-uesefKekeeleerLekej pevceYetefceeeW kes efJekeeme keer esjCeeeesle,


250 ebLeeW keer uesefKekee

hetpe ieefCeveerecegKe Deeefe&kee eer %eeveceleer ceeleepeer


MejohetefCe&cee ceneslmeJe, 11 Deketyej 2011 kees pecyeterhe-nefmleveehegj
ceW hetpe ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer eje Ieesef<ele
eLece heeeee& eer Jeerjmeeiej Je<e& kes Devleie&le ekeeefMele

-ekeeMekeefoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve


pecyeterhe-nefmleveehegj (cesj") G.e.-250404
heesve veb.- (01233) 280184, 280994
Website : www.jambudweep.org
E-mail : jambudweeptirth@gmail.com
oMeJeeB mebmkejCe
5500 eefleeeB

Jeerj efve. meb. 2538, JewMeeKe Meg. 15


6 ceF& 2012

efoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve eje mebeeefuele

cetue
24/-.

Fme evLeceeuee ceW efoiecyej pewve Dee<e&ceeie& kee hees<eCe kejves


Jeeues efnvoer, mebmke=le, eeke=le, keVe[, Debespeer, iegpejeleer,
ceje"er Deeefo Yee<eeDeeW kes veee, efmeevle, DeOeelce,
Yetieesue-Keieesue, JeekejCe Deeefo efJe<eeeW hej ueIeg SJeb
Je=nod ebLeeW kee cetue SJeb DevegJeeo meefnle ekeeMeve
neslee nw~ mecee-mecee hej Oeeefce&ke ueeskeesheeesieer
ueIeg hegefmlekeeSb Yeer ekeeefMele nesleer jnleer nQ~

-: mebmLeeefhekee SJeb esjCeeeesle :ieefCeveerecegKe Deeefe&keeefMejesceefCe eer %eeveceleer ceeleepeer


-: ceeie&oMe&ve :e%eeeceCeer Deeefe&kee eer evoveeceleer ceeleepeer
-: efveoxMeve SJeb mecheeoke :mJeefmleeer kece&eesieer heer"eOeerMe jJeervkeerefle& mJeeceer peer
-: eyebOe mecheeoke :peerJeve ekeeMe pewve
meJee&efOekeej ekeeMekeeOeerve
eLece mebmkejCe-meved 1980, eefleeeB 00000
efleere mebmkejCe-meved 1982, eefleeeB 000000
kecheesefpebie-%eeveceleer vesJeke&, pecyeterhe-nefmleveehegj (cesj") G.e.

(3)

(4)

mecheeokeere

ngDee, pees efke Delevle ueeskeefee jne, hegve: Fmekeer DeleefOeke


ceebie Deeves hej meved 1982 ceW ner Fmekee efleere mebmkejCe ekeeefMele
efkeee ieee~ Deye en le=leere mebmkejCe Deehekes neLe ceW nw, efpemes
he{kej Deepe keer egJee heer{er Oece& kes mebmkeejeW mes mebmkeeefjle
neskej osJe-Meee-ieg keer Yeefe SJeb j#ee ceW melele lelhej jnves
kee mebkeuhe uesJes Deewj mecee Deeves hej Gmes cetle&he oskej megvoj
GoenjCe emlegle kejles ngS Deheves ceeveJe peerJeve kees mecegppJeue
yeveeJes, ener Fme hegmleke kes ekeeMeve keer meeLe&kelee nw~

-mJeefmleeer kece&eesieer heer"eOeerMe jJeervkeerefle& mJeeceer


meeefnle meceepe kee ohe&Ce nw~ nj Jeefe ieefleMeerue nw Deewj
veF&-veF& KeespeeW ceW efJeeeme kejlee nw~ Deepe kes Jew%eeefveke SJeb
heeeele mebmke=efle mes eYeeefJele egie ceW ye[s-ye[s hegjeCe ebLeeW kees
he{ves kee mecee Deepe efkemeer kes heeme veneR nw, FmeefueS Gve hegjeCe
ebLeeW kes esjCeeoeeer, Deeieceese, mele keLeeveekeeW ceW Ske keLeeveke
kees ieeiej ceW meeiej kes meceeve Fme eser meer Deewheveeefmeke
Mewueer ceW efueKeer ieF& eYeeJevee hegmleke ceW meceeefnle efkeee ieee
nw~ Deepe keer vetleve heer{er efJeMes<e veS-veS Deeke<e&ke meeefnle
keer Deesj efeJeeve nesleer nw, en ke=efle Gmeer kee Ske he nw~
eeeerve keLeeveke keer DeeOegefveke heefjJesMe ceW jevee ner Fmekeer
efJeMes<elee nw~
Jewmes lees hetpeveere ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer ves
Demeneer pewmes ceneveleced ebLe kee DevegJeeo efkeee nw, efhej Yeer
YeeeW kes efJeMes<e Deeen hej Fme ekeej kes Deveske jeseke keLeevekeeW
kees megvoj, meewJehetCe& Deewj heefj<ke=le Yee<ee Mewueer ceW efueKekej nceW
eoeve efkeee nw, efpemekes efueS nce meye Gvekes $e+Ceer nQ~ Fme keLeeveke
ceW pewveOece& kes ceneve Deeeee& mJeeceer Dekeuebke osJe SJeb efvekeuebke osJe
kes peerJeveJe=e kee mebef#ehle efoioMe&ve kejeee ieee nw~
Fme hegmleke kee eLece mebmkejCe meved 1980 ceW ekeeefMele

B:C: B:C

(5)

(6)

emleeJevee

Deve OeceeX keer keee efmLeefle Leer, Gvekes meeLe kewmee DeceeveJeere SJeb
etjleehetCe& JeJenej neslee Lee, Fve meyekeer peevekeejer nceW Dekeuebkeefvekeuebke mJeeceer kes eefj$e ceW efieesej nesleer nw~ JeemleJe ceW Oece& kes
veece hej mebkegefele efJeeejOeeje Deewj Ie=efCele ceeveefmekelee kees Deheveekej
ye[s mes ye[e %eeveer Oecee&lcee Jeefe Yeer efkeleveer peIevelee kej mekelee
nw, en yeele efJeeeuee efMe#ee kes ceOe ngS Dekeuebke-efvekeuebke kes
eefle JeJenej mes mhe Peuekeleer nw~ FvneR meye keejCeW mes Gme mecee
kee JeeleeJejCe Flevee DeefOeke kekeejer SJeb Deelebke mes heefjhetCe& nes
egkee Lee pees yeew Oece& kes heleve kee cegKe keejCe yevee Deewj Gmekes
yeeo lees en Deheves osMe mes oes Meleeyoer ceW ner uegghle nes ieee~
JeemleJe ceW Deepe kes mecee ceW Ssmes keLeeveke osJe-Meee-ieg
keer Yeefe, Oece& kes Thej meJe&me veeseJej kejves keer YeeJevee
Deeefo keer efMe#ee menpe he ceW os peeles nQ efkevleg heeeele mebmke=efle
kes eYeeJe Deewj meceeeYeeJe kes keejCe Deepe ye[s-ye[s Meee-hegjeCeeW
kees he{ves kee mecee efkemeer kes heeme veneR nw Deewj Ssmes mecee ceW
{eF& meew mes Yeer DeefOeke ebLeeW keer jeefe$eer Meejoe mJehee, hetpe
ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer Ske Deveceesue efveefOe kes he
ceW yeermeJeeR Meleeyoer ceW Fme pewve peiele kees eehle ngF& nQ efpevneWves
pewveeiece kes elegjvegeesieeW kee ienve DeOeeve, efebleve-ceveve kej
peneB nceW Demeneer Deeefo efkeue ebLeeW kees mejue kejkes efoee
JeneR eLeceevegeesie kes ebLeeW mes Ssmes Deveske ueIeg keLeeveke efvekeeuekej
jeseke Deewheveeefmeke Mewueer ceW eoeve efkeS, efpemekes he"ve mes Deeyeeueieesheeue, egJee-Je= meYeer peerJeve efvecee&Ce nsleg Deer efMe#ee eehle

-ye. keg. Fvog pewve (mebIemLe)


efpeveMeemeve kes ceenelce kees Je=efbiele kejves Jeeues Deveske
ceneve Deeeee& mecee-mecee hej Fme Yetleue hej ngS nQ, efpeveceW
Dee"JeeR Meleeyoer kes Deeeee& eer Dekeuebke osJe kee veece Fefleneme ceW
DeefJemcejCeere jnsiee, efpevneWves Gme mecee yeeweW mes MeeeeLe& kej
mechetCe& YeejleJe<e& ceW Deveskeeble kes efmeevle kee eefleheeove efkeee
Lee~ DeMeleer kes jeefelee Deeeee& eer DekeuebkemJeeceer yeeuekeeue
mes ner Delevle cesOeeJeer Les, Jes Skehee"er Les DeLee&led Ske yeej megveves
cee$e mes GvnW Jen yeele meoe meJe&oe kes efueS keb"mLe nes peeleer Leer~
yeeueeJemLee mes ner Gvekeer efpeveOece& kes eeej-emeej keer ueieve,
yeeueyeeee& ele kes eefle { DeemLee, efJe<ece heefjefmLeefleeeW ceW Yeer
yeew efJeeeuee ceW peekej Gmekes KeC[ve nsleg efJeeeOeeve, ess YeeF&
efvekeuebke eje yeefueoeve kejves hej Yeele=-ceesn kes meeLe mebmeej keer
Demeejlee kees mecePekej oer#ee OeejCe kejvee leLee Deheveer efJeefMe
leeefke&ke Meefe mes MeeeeLe& ceW efJepee eehlekej efpeveOece& keer keerefle&heleekee
kees henjevee, hegve: Deeies Ge keesef kes veee ebLeeW kee uesKeve Deeefo
Gvekes peerJeve keer efJeefYeVe IeveeDeeW ceW Gvekeer {lee, lespeefmJelee
Deeefo Deueewefkeke iegCe efiele nesles nQ, Jemlegle: Ssmes ceneheg<eeW kes
eefj$e peerJeve efvecee&Ce ceW cenlJehetCe& Yetefcekee Deoe kejles nQ~
Gvekes mecee ceW efkeme ekeej yeew Oece& kee yeesueyeeuee Lee,

(7)

(8)

kej osJe-Meee-ieg keer Yeefe ceW levcee nes ceneve hegCe kee
mebee kej mekeles nQ~
Gvekeer GvneR ke=efleeeW ceW ner Ske ke=efle en eYeeJevee veeceke
Gheveeme nw, pees ueIeg nesles ngS Yeer Delevle jeseke, oemheMeea,
ceeefce&ke Deewj efMe#eemheo nw~
JeemleJe ceW pewveeiece kes elegjvegeesieeW ceW eLeceevegeesie ceW
JeefCe&le ceneheg<eeW kee peerJeve eefj$e YeJe eeCeer kes peerJeve efvecee&Ce
ceW meneesieer yevelee osKee peelee nw efpemekee ele#e GoenjCe hejce
hetpeveeree ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer nQ, efpevneWves FvneR
Dekeuebke-efvekeuebke kes peerJeveJe=e kees veeefkee kes ceeOece mes
osKekej Gmekeer Ske hebefe e#eeueveeef hebkeme otjeomheMe&veb Jejced
DeLee&led keere[ ceW hewj jKekej Oeesves keer Dehes#ee keere[ ceW hewj veneR
jKevee Dee nw kees oebiece kej cee$e 7-8 Je<e& keer ueIegJee ceW
ner Deheves peerJeve kees JewjeieheLe hej cees[ efueee Deewj Deheveer
Deeeflceke Meefe kees eke kej yeermeJeeR Meleeyoer ceW kegceeefjkeeDeeW
keer heLeeoefMe&kee yevekej Jen Ssefleneefmeke ieewjJehetCe& keee& efkeS,
efpevekes efueS efpeveMeemeve meowJe Gvekee $e+Ceer jnsiee~ Jemlegle: Fme
eYeeJevee hegmleke kees he{kej hee"keieCe Deveskeevleceeer meeeoMeemeve
kes eefle { DeemLee jKeles ngS Deheves peerJeve kees mecegVele yeveeJeW Deewj
hetpe ceeleepeer keer uesKeveer mes Ssmeer ner Deveghece ke=efleeeB eehle neskej
nceejs GppJeue YeefJe<e ceW meneeke nesJeW, Gvekee Jejonmle meowJe nce
hej yevee jns, ener efpevesvosJe mes nceejer cebieue YeeJevee nw~

je^ieewjJe, ieefCeveerecegKe, Deeefe&keeefMejesceefCe

eer %eeveceleer ceeleepeer kee


mebef#ehle-heefjee
-e%eeeceCeer Deeefe&kee evoveeceleer
Yeejle keer JemegvOeje meowJe mes lehemee, leeie SJeb mebece keer
Yetefce jner nw~ YeieJeeve $e+<eYeosJe, jece, ceneJeerj keer en Yetefce
Deepe Yeer Ssmes ceneve JeefelJeeW mes megMeesefYele nw efke pees Deheves
peerJeve ceW ner Ssefleneefmeke yeve peeles nQ~
Ssmee ner Ske ceneve JeefelJe nw-Jele&ceeve efoiecyej pewve
meceepe keer meyemes eeeerve oeref#ele meeOJeer-hetpe ieefCeveerecegKe eer
%eeveceleer ceeleepeer~ meved 1934 ceW MejohetefCe&cee kes efove efpeuee
yeejeyebkeer (G.e.) kes efkewleveiej eece ceW ceelee ceesefnveer SJeb efhelee
eer essueeue pewve kes oechele peerJeve kes eLece heg<he kes he ceW
keveejlve cewvee kee pevce ngDee~ eser meer Deeeg mes ner Deheveer ceeB
keer esjCeeJeMe pewve ebLeeW kes mJeeOeee eje Fme yeeefuekee ves
Deheves Jewjeie kees YeueerYeeBefle { kej efueee Deewj 18 Je<e& keer Deuhe
Deeeg ceW MejohetefCe&cee kes efove ner heefjJeej kes eyeue efJejesOe kes
yeeJepeto Yeer Deepevce yeeee&ele SJeb ie=nleeie kes keef"ve efveece
OeejCe kej efuees~ meved 1953 ceW eer ceneJeerj peer (jepe.) DeefleMee
#es$e hej Deeeee&jlve eer osMeYet<eCe peer cenejepe mes Deeheves #egefuuekee

(9)

( 10 )

oer#ee ueskej Jeerjceleer veece eehle efkeee~ hegve: 1956 ceW yeermeJeeR
meoer kes eLece Deeeee& eeefj$eeeJeleea eer Meebeflemeeiej peer cenejepe
keer Dee%eevegmeej Gvekes eLece heeOeerMe efMe<e Deeeee&eer Jeerjmeeiej
peer cenejepe mes ceeOeesjepehegje (jepe.) ceW Deeheves Deeefe&kee oer#ee
ueskej %eeveceleer veece eehle efkeee~ %eeve eeefhle nsleg DeOeeveDeOeeheve SJeb mJeeOeee kes eefle Deehekeer efJeMes<e DeefYeefe osKekej
ner iegJej ves Deehekees en veece eoeve efkeee Lee~ oer#ee kes
eejbefYeke Je<eeX ceW Deeheves meJe&eLece mebmke=le JeekejCe SJeb pewve
Deeiece kee leuemheMeea %eeve eehle efkeee leLee meeLe ner meneveece
ceb$eeW keer jeveehetJe&ke Deheveer uesKeveer kee MegYeejbYe Yeer kej efoee~
60 Je<eeX mes meeOeveejle Fve ceneve meeOJeer ves Deye leke 250
mes Yeer DeefOeke iebLeeW kee me=peve efkeee nw~ mebmke=le, efnvoer, eeke=le,
keVe[ Fleeefo Yee<eeDeeW keer ekeeC[ efJeog<eer hetpe ceeleepeer keer
keeJe eefleYee Yeer Deefleere nw~ efpevesv Yeefe kes jme mes Yejs ngS
ve peeves efkeleves ner hetpeve-efJeOeeveeW keer jevee hetpe ceeleepeer ves
Deheveer uesKeveer eje keer nw~ meved 1995 ceW [e@. jece ceveesnj
ueesefnee DeJeOe efJeeefJeeeuee (hewpeeyeeo) ves hetpe ceeleepeer keer
efJeje %eeve meeOevee kees osKekej pewve Fefleneme ceW eLece yeej
efkemeer meeOJeer kees [er.efued. keer ceeveod GheeefOe eoeve keer~ hegve:
Fmekes Ghejeble 8 Deewue 2012 kees hetpe ceeleepeer kes 57JeW Deeefe&kee
oer#ee efoJeme kes DeJemej hej leerLekej ceneJeerj efJeeefJeeeuee,
cegjeoeyeeo ceW efJeeefJeeeuee kee eLece efJeMes<e oer#eeble meceejesn
Deeeesefpele kejkes efJeeefJeeeuee eje hetpe ceeleepeer kes kejkeceueeW

[er.efued. keer ceeveo GheeefOe eoeve keer ieF&~


kece&"lee, {mebkeuhe, DevegMeemeve kes meeLe-meeLe Jeelmeue
keer eefleefyecye hetpe ceeleepeer keer esjCee mes keewjJeeW-heeC[JeeW keer
jepeOeeveer nefmleveehegj (cesj"-G.e.) ceW pewve Yetieesue keer Deefleere
jevee-pecyeterhe kee efvecee&Ce ngDee nw~
eLece leerLekej YeieJeeve $e+<eYeosJe keer oer#ee SJeb kesJeue%eeve
keueeCeke Yetefce-eeeie (Fueeneyeeo) ceW leerLekej $e+<eYeosJe lehemLeueer
leerLe& kee YeJe efvecee&Ce Yeer hetpe ceeleepeer keer me=peveMeefe kee
ner megvoj eefleheue nw~ Fmeer ekeej YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefcekegC[uehegj (veeueboe) ceW vebeeJele& cenue leerLe& kee YeJe efvecee&Ce
hetpe ceeleepeer keer esjCee SJeb memebIe meeefveOe ceW cee$e 22 ceen kes
Deuhe Devlejeue ceW ngDee nw~
2600 Je<e& hetJe& kegC[uehegj (veeueboe) keer pees Oejleer Deefnbmee
kes DeJeleej YeieJeeve ceneJeerj kes pevcekeueeCeke mes ceneve Glmeen
SJeb n<e& kees eehle ngF& Leer Jen keeue kes Lehes[eW mes Yeues ner efJemce=le
pewmeer nes ieeer nes, hejvleg pewve meceepe kes eeuegDeeW kee JeneB peevee
ncesMee mes peejer jne Deewj Deye hetpe %eeveceleer ceeleepeer kes ceneve
Ghekeej mJehe en pevceYetefce hegve: Fme ekeej peieceiee G"er nw efke
Deeves Jeeuee YeefJe<e meowJe Fmekeer eceke mes eYeeefJele jnsiee~
hetpe ceeleepeer keer esjCee mes pecyeterhe %eevepeesefle (1982)
SJeb YeieJeeve $e+<eYeosJe meceJemejCe eerefJenej jLe (1998) kee
osMeJeeheer eJele&ve mecheVe ngDee SJeb kegC[uehegj mes eJeefle&le YeieJeeve
ceneJeerj peesefle jLe (2003) kee eJele&ve meheueleehetJe&ke mecheVe

( 11 )

( 12 )

ngDee nw~ Fve jLeeW kes eje mechetCe& Yeejle ceW Deefnbmeeceeer efmeevleeW
keer Jeeheke eYeeJevee ngF&~
Mew#eefCeke #es$e ceW Deveskeeveske je^ere SJeb Debleje&^ere
mebieesefeeB-mesefceveej Fleeefo hetpe ceeleepeer keer esjCee eje meceemecee hej mecheVe ngS nQ leLee Deepe Yeer nes jns nQ~ hetpe ceeleepeer
kes efJeje JeefelJe kee DeefYevebove kejves kes efueS meceepe ves GvnW
mecee-mecee hej egieeJeefle&kee, eeefj$eeefvkee, veee eYeekej,
Deeefe&keejlve, ieefCeveerecegKe, egieveeefekee, je^ieewjJe, efJeeefJeYetefle,
JeeiosJeer, YeejleYet<eCe pewmeer GheeefOeeeW mes mecceeefvele kejkes mJeeb
kees ieewjJeeefvJele DevegYeJe efkeee nw~ Jele&ceeve ceW ceneje^ eevle kes
ceebieerlegbieer heJe&le hej efJee keer meyemes TBeer 108 heg Gegbie YeieJeeve
$e+<eYeosJe keer eeflecee kee efvecee&Ce hetpe ceeleepeer keer esjCee mes nes
jne nw~
24 Iebs ceW Ske yeej Deenej ueskej, kesMeueesbe SJeb heoefJenej
pewmeer keef"ve meeOevee kejles ngS yeeee& SJeb eeefj$e kes lespe kees
meJe&$e efyeKesjves Jeeueer hetpe %eeveceleer ceeleepeer Yeejleere mebmke=efle
keer ceneve Oejesnj nQ, efpevneWves 15 Deewue 2006 kees Deheveer
Deeefe&kee oer#ee kes 50 Je<eeX kees hetCe& efkeee nw~ 21 efomecyej 2008
kees pecyeterhe-nefmleveehegj ceW hetpe ceeleepeer keer esjCee mes Deeeesefpele
efJeeMeebefle Deefnbmee meccesueve kee GodIeeve Yeejle keer eLece ceefnuee
je^heefle eerceleer eefleYee osJeerefmebn heeerue kes kejkeceueeW mes ngDee
Deewj meved 2009 MeebefleJe<e& kes he ceW Ieesef<ele ngDee~ je^heefle
peer ves pecyeterhe-nefmleveehegj ceW heOeejkej hetpe ceeleepeer kee

DeeMeerJee&o eehle efkeee~


oerIe&keeueerve leheefmJeveer Ssmeer hetpeveeree ceeleepeer ves meved
2009 ceW Deheves peerJeve kes 75 Je<e& hetCe& efkeS efpemes meved 2008 mes
2009 leke je^ere mlej hej nerjke peebleer ceneslmeJe Je<e& kes
he ceW ceveeee ieee~
JeemleJe ceW Deepe kes keefuekeeue ceW Yeer DeeOeeeflceke %eeve,
eeefj$e, meeOevee SJeb cees#eheLe kees meekeej kejves Jeeues iegDeeW kee
efpelevee DeefYevebove efkeee peees, Glevee kece nw~ pees efyevee keg
kens Deheveer cege eje ner Meebefle, mebece, meoeeej kee GheosMe osles
nQ Ssmes meeOeg Fme Yeejle JemegvOeje keer Meeve nQ Deewj nce pewmes pees
Yeer eeCeerieCe hejcemeewYeeie mes Gvekes ejCeeW ceW Deeee eehle kej
uesles nQb, Jes Yeer Deheves peerJeve kees mener DeLeeX ceW meeLe&ke kej uesles nQ~
Ssmes elegceg&Keer eefleYee keer Oeveer hetpe ceeleepeer kes eerejCeeW
ceW YeeJeYeervee keesefMe: veceve nw~

B:C: B:C

( 13 )

( 14 )

efoiecyej pewve ef$eueeske


MeesOe mebmLeeve-mebef#ehle heefjee

kejes[eW Ceceeskeej ceb$e pecee efkees peeles nQ~


7. mecee-mecee hej efMe#eCe-eefMe#eCe efMeefJejeW leLee mebieesefeeW kes
Deeeespeve efkees peeles nQ~
8. eeef$eeeW kes Meg Yeespeve kes efueS jepee eseebme Yeespeveeuee kee
mebeeueve~
9. eeef$eeeW kes "njves kes efueS DeeOegefveke megefJeOeeege [eruekeme
heuewdme Jeeueer keF& Oece&MeeueeDeeW leLee keesef"eeW SJeb yebieueeW kee efvecee&Ce efkeee
ieee nw~
10. pecyeterhe heefjecee kes efueS veewkee efJenej, SsjeJele neLeer leLee
ceveesjbpeve nsleg efceveer ^sve, Petues Deeefo nQ~
11. %eeveceleer keuee cebefojced ceW nefmleveehegj kes eeeerve Fefleneme mes
mebbyebefOele PeeBefkeeeB nQ~
12. leerLekej pevceYetefceeeW keer Jebovee SJeb Oeeefce&ke efheuceeW kee eoMe&ve
kejves Jeeues efLeesj mes meceefvJele ieefCeveer %eeveceleer nerjke peebleer Skemeesme~
efouueer, cesj", cegpehehejveiej, nefjej, PeeBmeer, eflepeeje Deeefo mes
pecyeterhe mLeue leke Deeves kes efueS efove Yej yemeW efceueleer jnleer nQ~
efo. pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve kes Devleie&le YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefce
kegC[uehegj (veeueboe) efyenej ceW YeJe vebeeJele& cenue leLee eeeie-Fueeneyeeo
(G.e.) ceW efveefce&le leerLekej $e+<eYeosJe lehemLeueer leerLe& kee Yeer mebeeueve neslee
nw~
pecyeterhe SJeb Deve jeveeDeeW kes oMe&ve nsleg nefmleveehegj heOeejkej
DeeOeeeflceke SJeb Yeewefleke megKe keer eeefhle kejW~

efoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve keer mLeehevee hetpe ieefCeveerecegKe


eer %eeveceleer ceeleepeer keer esjCee mes meved 1972 ceW jepeOeeveer efouueer ceW ngF&
Leer~ mebmLeeve kee cegKe keeee&uee meved 1974 mes nefmleveehegj cesW eejbYe ngDee~
Fme mebmLeeve kes Devleie&le Deveske ieefleefJeefOeeeB nefmleveehegj ceW leLee Deve$e
eue jner nQ1. meved 1972 mes Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee kes ceeOece mes ueeKeeW ebLe
ekeeefMele nes jns nQ~
2. meved 1974 mes Fme mebmLeeve kes cegKehe$e kes he ceW mecei%eeve
efnvoer ceeefmeke heef$ekee kee efvejblej ekeeMeve nes jne nw~
3. meved 1974 mes 1985 leke nefmleveehegj ceW pecyeterhe jevee kee
efvecee&Ce keee& ngDee~
4. meved 1974 mes Deye leke pecyeterhe jevee kes Deefleefje Deveske
efpevecebefojeW kee efvecee&Ce ngDee nw-keceue cebefoj, leerve cetefle& cebefoj, Oeeve
cebefoj, MeebefleveeLe cebefoj, Jeemeghetpe cebefoj, cebefoj, meneket cebefoj,
efJeeceeve yeerme leerLekej cebefoj, DeeefoveeLe cebefoj, Deeheo cebefoj, $e+<eYeosJe
keerefle&mlebYe, mJeefCe&ce lesjnerhe jevee, veJeenMeebefle efpevecebefoj, leerve ueeske
jevee SJeb eer MeebefleveeLe-kegbLegveeLe-DejnveeLe keer 31-31 heg Gegbie eefleceeDeeW
keer mLeehevee ~
5. pecyet er h e heg m lekeeuee ef p emeceW ueieYeie 15000 eb L e
meb ener l e nQ ~
6. Ceceeskeej ceneceb$e yeQke efpemeceW YeeeW eje efueKekej Yespes iees

B:C: B:C

( 15 )

( 16 )

Jeerj %eeveesoe ievLeceeuee kes efMejesceefCe mebj#eke

Jeerj %eeveesoe ievLeceeuee kes hejce mebj#eke

1. eerceleer efvece&}e pewve Oe.he. mJe. eer hesceevo pewve, lelheg$e heoerhe kegceej
pewve, Keejer yeeJe}er, efouueer-6~
2. eerceleer megceve pewve Oe.he. eer efoeqiJepee eEmen pewve, Fboewj~
3. eer ceneJeerj he meeo pew ve mebIeheefle, peer-19, meeTLe SkemesvMeve, veF& efouueer~
4. eer censv heeue njsv kegceej pewve, metjpece} efJenej, efouueer~
5. eerceleer ceesnveer pewve Oe.he. eer megveer} pewve, heerle efJenej, efouueer~
6. eer osJesvo kegceej pewve (Oeens[e Jee}s) ieg[ieeBJe (nefj.)~
7. eerceleer Meejoe jeveer pewve mJe. efjKeyeebo pewve, yeengyeueer SvkeuesJe, efouueer~
8. [e@. osJesv kegceej pewve, Yeesheeue (ce.e.)~
9. eerceleer mebieerlee pew ve Oe.he. eer meb peer Je keg ceej pewve, Mes jkees (efyepeveewj) G.e.~
10. eer Deefveue kegceej pewve, oefjeeiebpe, efouueer~
11. eer yeer.[er. ceoveeFke, cegcyeF&~
12. eer Oevekegceej pewve, yeengyeueer SvkeuesJe, efouueer-92~
13. eer efpelesv kegceej pewve SJeb eerceleer megveerlee pewve keesef[ee, heueesefj[e,
et.Sme.S.~
14. eerceleer efJeceuee osJeer pewve Oe.he. eer DeesceekeeMe pewve, efMeJeeefueke
veiej, nefjej (GejeKeb[)~
15. eer Deefcele pewve SJeb mebYeJe pewve megheg$e eerceleer Deveerlee pewve Oe.he.
eer cetueebo pewve heeveer, efomehegj (keecehe) Deemeece~
16. eerceleer Deefpele kegceejer pewve Oe.he. eer censv kegceej pewve, Deesyesoguueeiebpe
(jeemesve) ce.e.~
17. eer veeefYekegceej pewve, pewve yegke ef[hees, meer-4, heer.Jeer.Deej. hueepee kes
heers, kevee@ huesme, veF& efouueer~

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.

eer ceeBieer}e} yeeyet}e} hene[s, nwojeyeeo (DeevOe heosMe)~


[e@. hekeeMeevo pewve, 792 efJeJes keevebohegjer, efmeefJe} }eFve, meerleehegj (G.he.)~
eer megcele hekeeMe pewve, ieppet keje, Meenoje, efouueer~
eer megveer} kegceej pewve, eje-megveer} wkemeeF&ume, mejOevee (cesj")
G.he.~
mJe. eer hekeeMe ebo Decees}ke ebo pewve meje&He, meveeJeo (ce.he.)~
eer heegcve kegceej peJesjer, jeskeef[ee}sve, yeesjerJe}er (Jesm) cegbyeF&~
eerceleer Ge|ce}e osJeer Oe.he. eer keevleer hemeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~
eerceleer G<ee pewve Oe.he. eer efJece} hemeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~
eer Deevevo hekeeMe pewve (meewjce Jee}s) , ieebOeerveiej, efouueer~
eerceleer meefjlee pewve Oe.he. eer jepekegceej pewve, efkeoJeF& veiej, keevehegj~
mJe. eerceleer kew}eMeJeleer Oe.he. eer kew}eMe ev pewve , leesheKeevee
yeepeej, cesj"~
eer Yeevesv kegceej pewve, eje-eer efJeee pewve, Yeiele eEmen ceeie&, peehegj~
eer heoerhe kegceej Meeeqvle}e} efye}e}e, Devetheveiej, Fboewj, (ce.he.)~
eer megjsMeebo heJeve kegceej pewve, yeejeyebkeer (G.e.)~
eer veLeceue heejmeceue pewve, keuekeee-7~
eerceleer mJe. MeebleeyeeF& Oe.he. eer keceueebo pewve, meveeJeo (ce.e.)~
eer heebo pewve keeefjee, efouueer
eer DeeMeg pewve, keeuekee peer, veF& efouueer
eer eegcve kegceej pewve eser mee., eer Decejebo pewve meje&he,
ueKeveT~

B:C: B:C

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

G
eYeeJevee
(1)
efpevecebefoj kes efJeMeeue eebieCe ceW pewve pevelee kee Deheej
mecetn Gce[lee euee Dee jne nw~ keejCe nw efke Deepe heeuiegve
Megkeuee Deceer nw, Deeeefvnke veeceke ceneheJe& kee eLece efoJeme
nw~ en ceneheJe& Je<e& ceW leerve yeej Deelee nw~ en Dee<ee{, keeefle&ke
Deewj heeuiegve ceeme keer Megkeue he#e keer Deceer mes hetefCe&cee leke
ceveeee peelee nw~ peien-peien jlveeW kes etCe& mes ceb[ue hetjs iees nQ~
ebesheke, eecej, $e, Decebieue, cebi euekegbYe, OetheIe Deewj
eppJeefuele ngS oerhekeeW kes ekeeMe mes ceb[ue DeefleMee MeesYeeeceeve
nes jns nQ~ meJe&$e obheleer ueesie Deheves heefjJeej Deewj efJeMeeue JewYeJe kes
meeLe veboerej hetpeveefJeOeeve, efmeee hetpeve efJeOeeve kee Deeeespeve
kej jns nQ~ leesjCe, heleekee Deewj eser-eser IebefeeW mes meeje

eYeeJevee

cebefoj mepeeee ieee nw~ Iebe kee iebYeerj veeo Deewj IebefeeW keer
ceOegj OJeefve Menj keer pevelee kees ceeveeW yeguee ner jner nw~
cebefoj kes eejeW lejhe megboj Geeve nw~ jbie-efyejbies heg<he efKeue
jns nQ~ Deece keer cebpeefjeeW hej keeseue keer kegnt-kegnt pevelee kes
ceve kees Deeke= efkees yeiewj veneR jnleer nw~ yemeble $e+leg ves Dehevee
eYeeJe GeeveeW Deewj GheJeveeW leke ner veneR ie=nmLeeece ceW jnves Jeeues
meYeer leCe egJekeeW Deewj egJeefleeeW kes oe leke hewuee jKee nw~
eneB leke ner veneR, Je=eW kees Yeer leLee yeeeejer Deeece ceW jnves
Jeeues keesceue oeer efkeMeesj yeeueke-yeeefuekeeDeeW hej Yeer Dehevee
Demej [eue jKee nw~ Jekegue, ceeueleer, iegueeye Deeefo heg<heeW keer
megiebefOe eejeW Deesj Ietceleer ngF& ueesieeW kes veeefmekee Deewj ceve kees lees
efee ueie ner jner nw, meeLe ner heJeve Yeer Gme megiebefOe kees egje-egje
kej hegve: Goejcevee neskej eejeW lejhe otj-otj leke efyeKesj jne
nw~ JeneR hej cebefoj kes Gej keer Deesj DeMeeske Je=#e kes veeres TBeer
efMeuee hej Ske keeemeeve hej efe$eieghle veeceke cenecegefvejepe
efJejepeceeve nQ efpevekes heeme mebece keer jef#ekee ceetj hebKeeW keer
efheefkee jKeer ngF& nw Deewj meeceves Ske eewkeer hej Meee efJejepeceeve
nQ leLee keg ner otj yeeeeR lejhe kee" kee Ske keceb[ueg jKee ngDee
nw efpemeceW Meg eemegke iejce peue Yeje ngDee nw~ en cegefvejepe kes
efueS Meewe kee GhekejCe ceevee ieee nw~ yeme, Fmekes efmeJeee Gvekes
heeme keesF& Yeer heefjen veneR nw~ efkebefeled otj Gmeer Geeve ceW Jemeeflekee
yeveer ngF& nw efpemeceW yew" kej Jes Dehevee Oeeve-DeOeeve efkeee
kejles nQ~ DeYeer-DeYeer OeceexheosMe meceehle ngDee nw Dele: Gvekes

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

efveke efveece uesves Jeeues eeJekeeW keer Yeer[ ueieer ngF& nw~ Oeerjs-Oeerjs
ueesie JeneB mes n jns nQ~
Deye iegosJe kes efveke jepee MegYelegbie kes ceneceb$eer heg<eesece
peer Deheveer Oece&helveer heeeJeleer Deewj megheg$e Dekeuebke-efvekeuebke kes
meeLe yew"s ngS nQ~ keg Oece&eee& eue jner nw~ Deveblej mecee heekej
ceb$eer cenesoe efveJesove kejles nQ-YeieJeved! Fme ceneheJe& ceW Dee"
efove kes efueS nceW yeeee& ele os oerefpees~ Flevee kenkej ceb$eerpeer
Deheveer helveer kes meeLe-meeLe cemleke Pegkeeles nQ Deewj cegefvejepe
efheefkee G"ekej keg ceb$e he{les ngS oesveeW kees yeeee& ele os osles
nQ~ oesveeW efkeMeesj yeeueke keewlegkehetCe& ef mes osKeles ngS ele uesves kes
efueS Glkebef"le efoKeeF& osles nQ efke menmee heg<eesece peer yeesue G"les
nQ-keeeW yess! keee legce Yeer ele enCe kejvee eenles nes ?
oesveeW heg$e Ske mJej ceW yeesue G"les nQ-neB efheleepeer! nceW Yeer
ele efouee oerefpees~
efheleepeer nbmeles ngS iegosJe mes efveJesove kejles nQ-YeieJeved!
Fve yeeeW kees Yeer yeeee& ele os oerefpees~
Flevee megveles ner oesveeW yeeueke Iegves skekej neLe pees[kej
cemleke Pegkee uesles nQ Deewj cegefvejepe keg ceb$e he{les ngS Fve oesveeW
kes cemleke hej ye[s esce mes efheefkee efhejeles ngS eleejesheCe kej
osles nQ~ hegve: emeVecevee neskej yeesueles nQefee yeeuekeeW! legce oesveeW keer Deelcee yengle ner ceneve nw
Deewj legcneje YeefJe<e yengle ner GppJeue eleerle nes jne nw pees efke
Fme DeyeesOe Jee ceW legceves ele enCe efkeee nw~

eYeeJevee

ieg kes cegKe mes Ssmes MegYe Jeekee megvekej oesveeW yeeueke lees
n<e& mes efJeYeesj nesles ner nQ, meeLe ner Gvekes ceelee-efhelee Yeer Deevebo
mes hegueefkele nes peeles nQ~ hegve: meYeer iegosJe kees vecemkeej kejkes
Gvekes ejCeeW kee mheMe& kejkes Gvekeer Dee%ee ueskej Jeeheme Iej Dee
peeles nQ~

(2)
yeieeres ceW Dekeuebke-efvekeuebke Deheves yengle mes efce$eeW kes meeLe
Kesue jns nQ~ kebogke keer eer[e ceW Deemee ngS Fve yeeuekeeW kees
osKekej keg yeew efYe#egke JeneR hej "nj peeles nQ Deewj Ske ess
mes efYe#egke kees Gve yeeuekeeW kes efveke Yespe osles nQ~ Jen leCe
efYe#egke Fve ueesieeW mes hetlee nw-yeeuekeeW! Fme Menj kee keee
veece nw ?
Dekeuebke Deeies neskej yeesueles nQ-en Menj ceeveKes
veece mes eefme nw~
eneB kes jepee kee keee veece nw ?
cenejepee MegYelegbie~ es jepee veeeveerefle mes Deheveer epee
kes heeueve kejves ceW kegMeue nQ~
es yeeueke Fve efYe#egDeeW kees vecemkeej veneR kejles nQ leYeer
Jen meeOeg het yew"lee nw-keee legce ueesie pewve nes ?
meYeer yeeueke Ske meeLe yeesue he[les nQ-peer neB, nce pewve nQ~
efYe#egke hetlee nw-keee eneB yeew ce" nw ?
efvekeuebke yeesueles nQ-peer neB, nw~ Flevee megvekej Jen

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

efYe#eg Deheves mecegoee kes heeme Dee peelee nw Deewj meYeer efYe#egke yeew
ce" ceW hengBeves kee ceeie& hetkej JeneB mes eues peeles nQ~ leye yeeuekeeW
ceW eee& eueleer nw~ mebpee kenlee nwDekeuebke! nce ueesieeW ceW mes efkemeer yeeueke ves Fvekees vecemkeej
veneR efkeee Dele: es ueesie yegje ceeve iees neWies~
Oevebpee yeesuelee nw-neB osKees vee, leYeer lees Gme leCe efYe#eg
ves hete efke keee legce ueesie pewve nes ? DeveLee keeeW hetlee ?
Dekeuebke yeesueles nQ-lees keee nes ieee ? efce$eeW! nce ueesieeW
kee cemleke Yee mes, DeeMee mes, mvesn mes ee ueesYe mes efkemeer Yeer
nsleg mes efpevesvosJe Deewj efoiecyej ieg kes efmeJeee Deve efkemeer kes
Deeies kewmes Pegke mekelee nw ?
ef vekeueb ke kenles nQ - YeFee! Deehleceerc eeb mee ceW lees
eer mecebleYe mJeeceer ves Fve yeeweW kes mebeoee keer yengle ner
Yelme&vee keer nw~
Flevee megvekej Dekeuebke keg #eCe kes efueS mleyOe mes Ke[s
jn peeles nQ Deewj efJeeejeW ceW GuePekej efebleemeeiej ceW efveceive nes
peeles nQ~ Gvekes DeefYeeee kees mecePekej Yeer efvekeuebke hetles nQYeFee! Deehe Deekeefmceke efebeflele kewmes nes iees ?
YeeF& efvekeuebke! keee kentB ? cesjs Deblej ceW jn-jnkej
Jesovee G"leer nw~ ns YeieJeved! keewve mee Ssmee efove Deeesiee efke efpeme
efove Fme YeejleosMe ceW yeew Oece& kee veeceesefveMeeve Yeer veneR jn
peeesiee~ Deesn! efpeOej osKees GOej leCe-leCe yeew efYe#eg efJeejCe
kejles jnles nQ Deewj Jes peneB hengBeles nQ JeneR ner keg-ve-keg Yeesues

eYeeJevee

ueesieeW kees yeewOece& ceW oeref#ele kej uesles nQ~


mebpee hetlee nw-efce$e! Deheves efoiecyej iegDeeW keer Deepe
Fleveer keceer keeeW nw ?
Dekeuebke kenles nQ-YeeF&! Deheves eneB meJeexlke= leeie
efkeee peelee nw~ ieceea, meoea, YetKe, heeme Deeefo menve kejves he[les
nQ efhej Yeer, Deepe Yeer e$e-le$e pewve efoiecyej cegefveeeW kee mebIe
efJeeceeve nw efkevleg Fve efYe#egDeeW ceW Keeves-heerves kee keesF& efJeJeske
veneR nw DeleSJe es ueesie mejue Oece& kee eeej kejves ceW peuoer
meheue nes peeles nQ~ efhej Yeer legcnW ceeuetce veneR nw keee ? eer
hetpeheeo mJeeceer ves JeekejCe ceW meJe&eLece ner en met$e jKee nw
efke-efmeefjveskeebleeled YeeF&! efyevee Deveskeeble kes efkemeer Yeer ekeej
mes efkemeer Yeer Jemleg keer efmeef veneR nes mekeleer nw~
efJepee hetlee nw-YeeF&! keee YeejleJe<e& ceW Fme mecee
Ssmee keesF& Yeer veneR nw efke pees MeeeeLe& kejkes yeeweW kees hejeefpele
kej os Deewj pewveOece& kees efoiedefoieble Jeeheer yevee os~
Dekeuebke hegve: efJeeej meeiej cesW [tye peeles nQ leye efvekeuebke
kenles nQYeFee! Deheves kees lees pewveOece& kes eeej kes efueS keoce
G"evee ner nw~ euees eueW, Deheves DeOeeve ke#e ceW euekej meJee&Le&efmeef
kee DeYeeme kejW~ iegpeer ves Deepe oMece DeOeee kee Debeflece met$e
he{e efoee nw Deye keue Gmekeer hejer#ee nesveer nw~
efJevee kegceej mebpee mes kenlee nw-osKees efce$e! nce ueesieeW
kees Kesueves kee yengle Meewke nw efkevleg Fve Dekeuebke-efvekeuebke kees

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

lees osKees, es ncesMee ner keg-ve-keg Meee eee& ner efkeee kejles
nQ Deewj FvnW pewveOece& kes eeej keer efkeleveer efeblee yeveer jnleer nw~
keF& yeej ceQves FvnW yeew Oece& ceW ye{les ngS Deelebke kees osKekej
efebeflele nesles ngS osKee nw~
efJepee kegceej yeesue G"lee nw-neB yebOegJej! es keesF& ceneheg<e
nesves Jeeues nQ Ssmee eleerle neslee nw~
pewveOece& kes GlLeeve keer eee& kejles ngS meYeer yeeueke DehevesDeheves Iej Dee peeles nQ~

(3)
ceb$eer heg<eesece peer Deheves cenue ceW yew"s ngS nQ~ heeme ner
Gvekeer ie=nCeer heeeJeleer peer yew"er ngF& nQ~ oesveeW ner Deepe efJeMes<e
emeVe efoKeeeer os jns nQ~ neW Yeer keeeW vee, GvnW Deheves uee[ues yeseW
kes efJeJeen kes mJehve meekeej nesles ngS efoKeeF& os jns nQ~ ceb$eer
cenesoe kenles nQmeecege ceW, ceQb Deepe Deheves kees ye[e YeeieMeeueer mecePe
jne ntB efke pees Fve oesveeW megheg$eeW kes iegCeeW keer eMebmee Deheves
ceeveKes veiej ceW ner veneR, Deeme-heeme kes efkeleves ner jepeeW ceW
efJeMes<e he mes nes jner nw~ osKees vee! keefuebie osMe kes jepee kes otle
ves Yeer ener lees yeleeee nw efke JeneB kes Deceele Yeer nceejs heg$eeW kes
iegCeeW mes Deekeef<e&le nQ Deewj Jees Deheveer keveeeW Fve kegceejeW kees osvee
eenles nQ~
heeeJeleer yeesueleer nQ-mJeeefceved~ Fve yeeuekeeW keer melele

eYeeJevee

Oece&eee& ves lees meejs pewve peiele ceW Ske nueeue meer ceee oer nw~
meYeer ueesie ener kenles nQ efke es yeeueke nesles ngS Yeer iecYeerj
eke=efle kes nesves mes Je= kes meceeve efJeJeskeMeerue nQ~ Fvemes pewve
meceepe kees yengle keg efceueves Jeeuee nw~ JeemleJe ceW es oesveeW ner
OegjbOej efJeeved yeve egkes nQ~
heg<eesece peer kenles nQ-osKees vee, Dekeuebke lees Skehee"er
nw Gmes Ske yeej iegpeer hee" he{eles nQ Deewj eeo nes peelee nw Deewj
efvekeuebke kees hegve: Gme hee" kees otmejer yeej osKevee he{lee nw~ en
yeele efveefele nw efke es oesveeW nesvenej ceneheg<e nQb~
heg<eesece peer yeesueles nQ-Dee, lees Deye Fve oesveeW kees
yegueeDees~ Deheve Ske yeej Gvekes meeceves efJeJeen keer eee& jKevee
eenles nQ keeeWefke Gvekeer Fe kes Devegmeej ner mebyebOe efveefele
efkeee peevee eeefnS~
heefle keer Dee%ee heekej heeeJeleer Oeee kees yegueekej kenleer
nQ-legce peekej oesveeW yeeeW kees kenes efke legcnejs efheleepeer yeguee
jns nQ~
pees Dee%ee kenkej Jen Oeee Gve yeeuekeeW kes heeme hengBekej
GvnW metevee osleer nw~ leYeer Dekeuebke het yew"les nQ-ceeB! ceQ Ske
yeele hetBt keee legce yeleeDeesieer ?
neB yess! hetes, keeeW veneR yeleeTBieer~
en cenue keer mepeeJe, Flevee ye[e Deeeespeve Yeuee
Deepekeue ceW keeeW efkeee pee jne nw ?
Oeee nbmekej yeesueleer nw-Jeen, legcnW helee ner veneR~ Dejs

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

legcnejs oesveeW kes cebieue efJeJeen ceneslmeJe kees mecheVe kejves kes efueS
ner lees en meye MeesYee keer pee jner nw, Deewj legcnW helee ner veneR ?
Deeee&eefkele nes oesveeW yeesue G"les nQefJeJeen! keee mee ceW Ssmeer yeele nw....keee DeYeer efheleepeer
nceW FmeerefueS yeguee jns nQ ?
nes mekelee nw ener eee& Deehemes kejveer nes~
Dee, lees Deehe eefuees ceQ keg #eCeeW ceW ner Dee jne nBt~
Oeee kees Jeeheme kejkes Dekeuebke-efvekeuebke mes hetles nQkeee YeeF&! legcnW eeo nw peye efke nce oesveeW ves yeeheve ceW
cegefvejepe efe$eieghle kes meceerhe ceW yeeee&ele efueee Lee~
neB-neB, YeeF& nceW hetCe&he mes eeo nw~ Dele: Deye efJeJeen keer
eee& kewmeer ? Deheves kees lees pewveOece& kes eeej kes efueS meceefhe&le nes
peevee nw~
lees YeeF&! Deehe {mebkeuhe nQ ?
neB YeeF&! ceQ meoe ner {mebkeuhe jntBiee~
lees efhej euees, nce oesveeW efheleepeer kes meeceves Dehevee efveCe&e
megvee oW~
Flevee kenkej oesveeW G"kej efhelee kes mece#e GheefmLele nesles
nQ~ Iegves ske kejefheleepeer eCeece~
Deeeg<ceeved jnes yess! DeeDees, DeeDees, eneB cesjs heeme ceW yew"es~
oesveeW kees yegueekej ye[s esce mes neLe heke[kej Deheves heeme
efye"e uesles nQ~

10

eYeeJevee

hegve: cebo cegmkeeve efyeKesjles ngS yeesueles nQyess! Deye legce oesveeW egJeeJemLee ceW eJesMe kej egkes nes Dele:
Deye legcnW Deheves Fve yeueJeeve kebOeeW hej ie=nmLeeece kes Yeej kees
Jenve kejvee nw~
Dekeuebke neLe pees[kej yeesueles nQhetpe efheleepeer! keee Deehe Yetue iees ? Deeheves ner lees nceW
cenecegefve efe$eieghle kes meebefveOe ceW yeeee& ele efoueeee Lee~ hegve:
ie=nmLeeece kes Yeej kes Jenve kee Yeuee keee meJeeue G"lee nw ?
nce oesveesb lees...~
yeere ceW ner yeele keekej heg<eesecepeer efJemceehetCe& MeyoeW
ceW yeesue G"les nQDejs! yeeee& ele ? keye, Yelee ceQves legcnW keye efoueeee nw ?
efvekeuebke yeesueles nQneB efheleepeer! eeo keerefpees, peye Deeeefvnke ceneheJe& ceW
cebefojpeer kes yeieeres ceW cegefvejepeeer heOeejs Les leye Deeheves Yeer ele
efueee Lee Deewj nce oesveeW kees Yeer efoueeee Lee~
keg #eCe meesekej ceb$eerpeer yeesueles nQcesjs heejs heg$eeW! Gme mecee lees ceQves cee$e Dee" efove kes efueS
ner yeeee& efueee Lee Deewj legce oesveeW kees Yeer nbmeer-nbmeer ceW ele
efouee efoee Lee~
Dekeuebke ves kene-hetpeJej! eleeW kees efoueeves ceW Yeuee
nbmeer keer keee yeele nw ?
efheleepeer kenles nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

11

yess! Gme mecee ele eefo efoueeee Yeer ieee Lee lees kesJeue
ceneheJe& ceW Dee" efove kes efuees ner efoueeee Lee ve efke ncesMee kes
efuees ...heejs heg$eeW! legce Deepe kewmeer yeeleW kej jns nes ? Deesn!
....nceves legce oesveeW mes efkeleveer DeeMeeeW kej jKeer nQ, keee legce
nceejs meejs DejceeveeW hej heeveer hesj oesies ?
Flevee kenles-kenles heg<eesllecepeer kee ieuee bOe peelee nw
Deewj Gvekeer DeeBKeeW ceW Deeg Dee peeles nQ~ heeeJeleer Yeer efJeue nes
G"leer nQ Deewj kenleer nQheejs heg$eeW! Gme mecee ele lees kesJeue Dee" efove kes efuees ner
efoueJeeee ieee Lee hegve: legce oesveeW ner Ssmee keeeW meese jns nes ?
Dekeuebke yeesueles nQceeleepeer! Gme mecee nce oesveeW kes efuees lees Dee" efove keer
keesF& yeele DeeF& ner veneR Leer~ Dele: nce oesveeW ves lees peerJeve Yej kes
efuees efveece ues efueee Lee~ Deehe efebvlee keeeW kejleer nQ~ Deehekes
megheg$e pewveOece& keer OJepee henjeves kee mebkeuhe kej egkes nQ Fmeefuees
Deehekees emeVelee nesveer eeefnes~
hegve: efvekeuebke kenles nQceeleepeer! YeFee yeele lees mener ner ken jns nQ~ osKees,
mebmeej ceW meYeer ceeleeSB Deheves heg$eeW kee efJeJeen jeekej Iej yemee
osleer nQ Deewj ceesn ye{ekej Gmeer ceW heBmeer jnleer nQ~ efJejues ner Ssmeer
ceeleeeW nesleer nQ efpevekes heg$e Oece& kes ceeie& ceW euekej otmejeW kees
Yeer cees#eceeie& kee efoioMe&ve kejeles nQ, Gve ceeleeDeeW keer lees Deeeee&
Yeer eMebmee kejles nQ~

12

eYeeJevee

ceelee kenleer nQheg$eeW! legce oesveeW efkeleves efveceexner yeve iees nes ? keee
legcnejs efJeeesie kees nce oesveeW menve kej mekeWies ? Deesn!...efyevee
yengDeeW kes Deewj efyevee ess-ess yeeeW kes en Iej kewmes nje-Yeje
oerKesiee ? efJeOeelee ves en keee kej [euee ? nce oesveeW keer
FeDeeW hej en kewmee JeeeIeele nes jne nw ?...
Flevee kenles-kenles Jen ove kejves ueieleer nQ~ hegve: heeme
ceW yew"s nges Dekeuebke-efvekeuebke kes efmej hej neLe hesjles ngS
yeesueleer nQheejs heg$eeW! legce oesveeW ner cesjer yeele ceevees Deewj legce pewmeer
kevee eenles nes Jewmeer megueYe nQ~ legcnejs efueS lees helee veneR
efkeleves ueesie Deheveer-Deheveer keveeeW osves keer eee& kej egkes nQ~
Dekeuebke yeesueles nQceeleepeer! mebmeej ceW en ceesn ner Fme peerJe kees Deveeefo
keeue mes YeceCe keje jne nw~ Deehe meesees lees mener, Deeheves Fme
Deveble mebmeej ceW efkemekees lees heg$e he mes pevce veneR efoee nw Deewj
efkemekeer lees Deehe ceelee veneR ngF nQ ? lees keee en ceeB-yess kee
mebyebOe efejmLeeeer nw, Meeele nw ? keee efpevekes heg$eeW ves efJeJeen
kejkes Iej kees nje-Yeje kej jkeKee nw Gvekeer ceeleeeW hetCe&leee
megKeer nQ ? Deewj eefo megKeer Yeer nQ lees efkeleves efove kes efuees ? ebo
efoveeW kes efueS ner vee, hegve: GvnW ce=leg kee meecevee lees kejvee ner
he[lee nw, leye eneB kee mebyebOe eneR lees meceehle nes peelee nw~ keee
Deeheves megkeewMeue keer ceelee menosJeer kee GoenjCe veneR megvee nw~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

13

ceelee! Deehe mJeeb efJeog<eer nes~ Deeheves ner lees nce oesveeW hej Oece& kes
Deefce mebmkeej [eues nQ~ hegve: nce ueesie keee Deehekees efMe#ee osves
kes efuees meenme kej mekeles nQ ? veneR! Dele: Deye Deehe nce ueesieeW
kes efJeJeen kee n" es[es Deesj Ssmee DeeMeerJee&o oes efke nce oesveeW
YeeF& DeKeb[ yeeee& ele kee heeueve kejles ngS Oece& keer eYeeJevee
ceW Deheveer meJe&Meefe ueiee oW~
keg #eCe JeeleeJejCe Meeble nes peelee nw~ Gmekes yeeo efhelee
heg<eesece peer yeesueles nQyess Dekeuebke-efvekeuebke! osKees meoe mes ner Deheveer meveeleve
hejbheje en jner nw efke henues efJeJeen kejkes ie=nmLeeece kees
eueevee~ GmeceW Oece&, DeLe& Deewj keece Fve leerve heg<eeLeeW kee
efJeefOeJeled mesJeve kejvee, hegve: Iej es[kej oer#ee uesvee Deewj cees#e
heg<eeLe& kees meeOevee~ heg$eeW! legcnejer en keesceue Jee yeeee&
pewmes ke"esj ele kees enCe kejves keer veneR nw~ DeYeer legce efJeJeen
kejes Deewj Dehevee Iej leLee cesje en ceb$eerheo kee Yeej mebYeeuees
Deewj ceQ Deye efveJe=efeceeie& ceW ueietB~ hegve: peye cesjer DeJemLee ceW legce
oesveeW DeeDeesies, leye yeeee& ele ues uesvee~
Dekeuebke kenles nQhetpe efheleepeer! metefe lees ener nw efkee#eeueveeef hebkeme otjeomheMe&veb Jejced~
keere[ ceW hewj jKekej Oeesves keer Dehes#ee keere[ ceW veneR
heBmevee ner Dee nw~ ns leele! Gmeer ekeej efJeJeen kejkes yebOeve ceW
heBmekej hegve: es[vee Deewj yeeee& ele ueskej leheejCe kejvee,

14

eYeeJevee

Fmekeer Dehes#ee ie=nmLeeece ceW veneR heBmevee ner esemkej nw~


efheleepeer efvekeuebke keer Deesj osKeves ueieles nQ leye Jes yeesueles nQneb, efheleepeer! YeFee pees ken jns nQ mees efyeukegue "erke ner
ken jns nQ Deewj efhej peye nce oesveeW ves yeeee& ele ues ner jkeKee
nw lees efhej DeefOeke meeseves keer Yeer Deye keee pejle nw~ Deye lees
Deehe nce oesveeW kes efJeJeen keer eee& ner meceehle keerefpees~
peye heg<eesece peer Deheves heg$eeW kee { efveee osKe uesles nQ
leye ceesn kes efveefcee mes keg #eCe leke Goeme cegKe efkees yew"s jnles
nQ hegve: keg meesekej kenles nQDee, yess! pees legcneje efveCe&e nes egkee nw GmeceW ceQ
yeeOeke veneR yevevee eenlee ntB~
hegve: helveer keer lejhe osKeles ngS yeesueles nQheeeJeefle! legce Yeer ceesn es[kej Fvekes melkeee& keer mejenvee
kejes Deesj Dehevee meewYeeie mecePees efke pees legcnejs uee[ues yess pewve
Meemeve keer j#ee ceW meJe&mJe mecehe&Ce kes efuees {mebkeuhe nes egkes
nQ~ hegve: heg$eeW mes hetles nQyess! DeYeer legcneje Oeeefce&ke DeOeeve efkelevee yeekeer nw ?
yeleeDeeW ceQ legcnejs DeOeeve keer Deewj mecegefele JeJemLee kej otB~
Dekeuebke-efvekeuebke emevve nes yeesue G"les nQefheleepeer! DeYeer nce oesveeW kee DeOeeve yengle keg Mes<e nw~
nce ueesie JeekejCe, bo, Deuebkeej Deewj MeyokeesMe ceW hetCe& efve<Ceele
nes egkes nQ efhej Yeer pewveoMe&ve kes meeLe Deve oMe&ve-MeeeeW kee Yeer
efJeMes<e DeOeeve kejvee eenles nQb~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

15

Dee heg$eeW! ceQ Gve ebLeeW keer Deewj Gvekes efJeeveeW keer Yeer
JeJemLee kej otBiee~
yengle Dee efheleepeer!
keg #eCe yeeo meye eLeemLeeve eues peeles nQ~ Dekeuebkeefvekeuebke Yeer Deheves DeOeeve ke#e ceW eues peeles nQ~

(4)
ceneceele heg<eesece peer Deheves Deemeve hej efJejepeceeve nQ
Dekeuebke-efvekeuebke eJesMe kejles nQ Deewj Iegves ske kej neLe
pees[kej yeesueles nQefheleepeer, eCeece!
Deeeg<ceeved nes yess! DeeDees~
oesveeW kes cemleke hej neLe hesjles ngS ye[s heej mes Deheves
Deepet-yeepet ceW efye"e uesles nQ Deewj hetles nQkenes yess! legcneje DeOeeve "erke eue jne nw ?
neB, efheleepeer! Deehekeer ke=hee mes yengle ner Dee nes jne nw~
efhej Yeer efheleepeer, nce oesveeW Deepe Deehekes mece#e keg efveJesove
kejves kes efueS Deees nQ~
kenes heg$eeW, kenes, pees Yeer kenvee nes efve:mebkeese neskej kenes ?
efheleepeer! Deepekeue yeew mebeoee kee eeej-emeej yengle
ner peesjeW mes nes jne nw~ Gve ueesieeW ves lees pewveeW hej iepeye kee
Deelebke ceee jKee nw~ Fvekees hejemle kejkes pewveOece& kee eeejemeej nce kewmes kejW ? keee kejW ? nce oesveeW kees yengle ner efeblee

16

eYeeJevee

nes jner nw~


yeesuees, legce oesveeW cesjs mes keee meneesie eenles nes ? yeesuees,
ceQ cenejepee MegYelegbie kee ceneceb$eer ntB~ legcnW ceeuetce ner nw efke
cenejepee meenye kee cesjs eefle Deewj legce oesveeW kes eefle Yeer Demeerce
mvesn nw~ Jes peye-leye legce oesveeW keer eMebmee efkeee ner kejles nQ~
hetpe efheleepeer! DeYeer cegPes jepee keer ee Deehekes meneesie
keer keesF& Yeer Dehes#ee veneR nw~ cee$e nce oesveeW yeewoMe&ve kes MeeeeW
kee hetCe&leee DeOeeve kejvee eenles nQ efke efpememes Gvekes efmeevleeW
kee meeeo kes yeue hej nce Keb[ve kej mekeW~
keg meesekej efheleepeer kenles nQyess! Deepekeue efpeleves yeew efJeeeuee nQ GveceW Jes ueesie
pewveeW kees eJesMe veneR osles nQ~ hegve: legce Gvekes ebLeeW kee met#ce
DeOeeve kewmes kej mekeesies ?
hetpeJej! ceQves Ssmee meesee nw efke keg efove kes efuees nce
oesveeW ke=ef$ece he mes yeew kes mebeoee kees Dehevee ueWies Deewj Gvekes
efJeeeuee ceW Yeleea neskej DeOeeve kej ueWies~
efhelee keg #eCe meese-efJeeej ceW he[ peeles nQ~ hegve: Gvekeer
efJeeejOeeje kes eJeen kees Yebie kejles ngS efvekeuebke yeesueles nQhetpeJej! nce ueesieeW ves megvee nw efke ceneyeesefOe veece kee
Ske yengle ye[e ceneefJeeeuee Fve yeeweW kee nw pees efke jepeie=ner kes
efveke nw...~
yeere ceW efvekeuebke keer yeele kees keekej Dekeuebke yeesueles nQefheleepeer! nce oesveeW JeneR peekej Fvekes MeeeeW kee DeOeeve

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

17

kejvee eenles nQ~


efheleepeer keg Gvcevemke neskej kenles nQyess! legcns helee veneR nw efke yeenj he{ves ceW efkeleves ke
G"eves he[les nQ~
Dekeuebke kenles nQ-hetpe efheleepeer! yeeweW kes iet{ leJeeW
kee DeOeeve kejkes Gvekee Keb[ve kejves ceW ke lees G"eves ner
he[Wies~ nce Deehe pewmes JeerjeW keer mebleeve nQ efhej Yeuee pewveMeemeve
keer j#ee kes efueS keeW mes [jvee keee ?
Deeeee& eer mecevleYe mJeeceer kenles nQDe%eeveefleefcejJeeefhleceheeke=le eLeeeLeced~
efpeveMeemeveceenelceekeeMe: meeleYeeJevee~~
mebmeej ceW pees DebOekeej Jeehle nes jne nw, pewmes yeves Jewmes
Gmekees otj kejkes efpeveMeemeve kes ceenelce kees eke kejvee ner
lees eYeeJevee nw~
Dele: ns efheleepeer! Deye Deehe KegMeer mes Dee%ee oerefpees Deewj
meeLe ner en DeeMeerJee&o oerefpees efke nce oesveeW Deheves mebkeuhe ceW
meheue neW~
Dee heg$eeW! "erke nw, legce oesveeW peeDees hejvleg Oeeve jKees
yengle ner meeJeOeeve jnvee Deewj JeneB pewveOece& kes efJe<ee ceW efyeukegue
cetKe& yeves jnvee, efpememes legcnW Jes ueesie keg yeeOee ve hengBee mekeW~
oesveeW yeeueke emeVe neskej efhelee kees vecemkeej kej Gvekes
ejCeeW kee mheMe& kejles nQ Deewj efheleepeer cemleke hej neLe hesjkej
DeeMeerJee&o osles ngS Gve oesveeW kees efJeoe kejles nQ~

18

eYeeJevee

efhelee kes heeme mes euekej Jes oesveeW Deheveer ceelee kes heeme
hengBeles nQceeleepeer eCeece!
efejbpeerJe jnes yess! DeeDees, Deepe lees oesveeW yengle ner emeVe
efoKeeF& os jns nes~ kenes keee Deepe keesF& efJeMes<e yeele ngF& nw ?
Dekeuebke yeesue G"les nQneB ceeleepeer! Deepe yengle ner efJeMes<e efove nceejs peerJeve ceW
Deeee nw~ FmeerefueS nce oesveeW yengle ner KegMe efoKeeF& os jns nQ~
kenes keee efJeMes<e ueeYe legcnW efceuee nw ?
ceelee! Deepe nce ueesie Deheves mebkeuhe keer hetefle& kes efuees
efheleepeer mes Dee%ee eehle kej egkes nQ Deewj Deye Deehe mes Dee%ee
uesves Deees nQ~ nceW hetCe& efJeeeme nw efke Deehe Yeer KegMeer-KegMeer
Dee%ee os oWieer~
ceelee heg$eeW kee cegKe osKeles ngS efJemcee mes hetleer nQJen keee Dee%ee nw kenes lees mener ?
ceeleepeer! nce oesveeW ceneyeesefOe veeceke ceneefJeeeuee ceW
he{ves kes efueS peevee eenles nQ~
ceelee Skeoce efJeue nes peeleer nQ Deewj kenleer nQSW!! ceneyeesefOe efJeeeuee keee eneB efveke ceW nw ? yess! Jen
lees Fme ceeveKes veiej mes yengle ner otj nw~ Deewj efhej Jen lees yeeweQ
kee efJeeeuee nw~ legcnejs efheleepeer ves keee en veneR yeleeee efke JeneB
hej lees pewveeW kee veece Yeer uesves Jeeuee obef[le efkeee peelee nw~
ceeleepeer! nceW efheleepeer ves meYeer yeeleW yeleuee oer nQ~ nce

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

19

oesveeW ves en mebkeuhe efkeee nw efke yeew mebeoee kes ienve leJeeW kees
Deer lejn mes mecePevee, hegve: meeeoheer Mee mes Gvekees efVeefYeVe kej osvee~ Dele: Fmeer GsMe mes ner nce oesveeW yeew kes Jes<e ceW
peekej ner JeneB he{Wies hegve: Deheves pewveMeemeve keer eYeeJevee kejWies~
ceelee keg #eCe kes efuees efeefvlele cege ceW nes peeleer nQ~
hegve: kenleer nQheg$eeW! henues lees legce oesveeW ves efJeJeen kee emleeJe "gkeje
efoee, Gmemes nce oesveeW kees yengle ner ke ngDee~ efhej Yeer legce
oesveeW kee cegKe osKeles ngS nce oesveeW pewme-lewmes meblees<e kees OeejCe
kejles jnles nQ~ Deesn! Deye legceves nceejer DeeBKeeW mes Yeer DeesPeue
nesvee meese efueee nw~ keee legce oesveeW cegPes Deye peerJeve Yej ueevee
ner eenles nes ?
Dekeuebke Deewj efvekeuebke Ske meeLe yeesue he[les nQveneR, ceeleepeer veneR, Deehe Ssmee keeeW meese jner nQ, peye
Deehekes megheg$e Oece& keer OJepee kees eejeW lejhe henjeeWies leye
Deehekes og:Keeeg veneR DeeeWies elegle n<ee&eg DeeeWies Deewj Deehe
Deheves peerJeve kees Oeve mecePeWieer~
heg$eeW! helee veneR Jen efove keye Deeesiee ?
Fmeer ceOe heeeJeleer keer henues oeefnveer Yegpee he[keves ueieleer
nw, hegve: yeeeeR DeeBKe Deewj yeeeeR Yegpee GppJeue YeefJe<e keer MegYe
metevee osves ueieleer nw~ heeeJeleer efebeflele nesleer ngF& keg Jee nes
peeleer nw hegve: Oewe& kes meeLe yeesueleer nQheejs heg$eeW! helee veneR, efJeosefMeeeW kes mLeeve hej jnkej

20

eYeeJevee

legcnW efkeve-efkeve keeW kee meecevee kejvee he[s~....cesjer oeefnveer


Yegpee Yeer helee veneR keee ken jner nw ?
ceeleepeer! Deehe kesJeue ceesn kes JeMe neskej ner Ssmee meese
jner nQ~ Dejs! Yeuee Deehe pewmeer Jeerjemetlee ceelee keer mebleeve
neskej nce ueesie keeW mes Ieyejeves Jeeues nQ~ ceele:! nce oesveeW Jeerj
yeeueke lees keeW kee Deeeve kejkes Gvemes kekej ueWies Deewj Skeeble
#eefCeke cele kee efJeOJebme kejkes Deheves pewveMeemeve kees efJeeJeeheer
yeveeeWies~ efpeme pewveOece& keer MejCe ceW Deeves mes ceveg<e keee heMeghe#eer Yeer hejcheje mes Deheveer Deelcee kees hejceelcee yevee egkes nQ~
hegve: efvekeuebke kenles nQceeleepeer! Deehe nce oesveeW kes efJe<ee ceW efkebefeled Yeer Deefve
keer DeeMebkee ve kejW~ Deehe lees nce oesveeW kees MeerIe ner peeves keer
Dee%ee oW Deewj cebieue DeeMeerJee&o osJeW~
heeeJeleer peye Fve oesveeW kes { efveee kees osKe uesleer nQ leye
Jes efJeJeMe nes oesveeW kes cemleke hej yeej-yeej Jeelmeue kee neLe
efhejeles ngS mewke[eW DeeMeerJee&o osleer nQ~ oesveeW yeeueke vecemkeej kej
ejCe mheMe& kejles nQ~
yese Dekeuebke! osKees en efvekeuebke DeYeer ese nw~ yeenj
ceW Fmekeer mecYeeue jKevee legcneje hejce kele&Je nw~
Flevee kenles-kenles heeeJeleer kes ves$e mepeue nes peeles nQ
Deewj Jen Decebieue keer DeeMebkee mes Deheves DeegDeeW kees jeskeleer ngF&
hegve: BOes ngS keb" mes yeesueleer nQpeeDees heg$eeW! legce oesveeW kee Deeheme kee esce jece Deewj

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

21

ue#ceCe kes meceeve yevee jns leLee osMeYet<eCe Deewj kegueYet<eCe kes
meceeve Deeheves keee& ceW efmeef eehle kejes~
ceelee kee DeeMeerJee&o eehle kej es oesveeW egJeke efpevecebefoj ceW
peekej efpevesvosJe keer hetpee Jebovee kejkes hegve: iegDeeW keer Jebovee
kejkes Gvekee DeeMeerJee&o enCe kej jepeie=ner veiej keer lejhe
emLeeve kej osles nQ~

(5)
ceneyeesefOe efJeeeuee kee YeJeve yengle ner efJeMeeue nw~ keeheer
otj leke kecejs yeves ngS nQ~ ceOe ceW yeewOece& kes efoiiepe efJeeved
eeeee&peer kee efveJeeme mLeeve nw~ es oesveeW yeeueke eeeee& kes
ojJeepes hej hengBe kej kece&eejer mes kenles nQ efke nceW eeeee& kes
oMe&ve kejvee nw~ Jen Deboj peelee nw Deewj yeesuelee nwieg peer! oes vees ue[kes Deees ngS nQ~ Jes Deehekes oMe&ve
kejvee eenles nQ~
Deboj Deeves oes~
Dekeuebke-efvekeuebke Deboj hengBe kej iegpeer kee DeefYeJeeove
kejles ngS kenles nQieg peer eCeece!
Deeeg<ceeved jnes yess! DeeDees yew"es! Flevee kenles ngS iegpeer
Gve oesveeW lespemJeer yeeuekeeW kees Deheves heeme ceW efye"e uesles nQ hegve:
hetles nQkenes yeeeW! Deehe keneB mes Dee jns nQ ?

22

eYeeJevee

iegpeer! nce oesveeW ceeveKes Menj kes heeme kes Ske ess
mes ieeBJe mes Dee jns nQ~
legcnejs efhelee kee keee veece nw ? Deewj legce oesveeW kee keee
veece nw ?
cesjs efhelee kee veece Depeg&ve efmebn Lee, Deye Jes veneR jns nQ~
Gvekeer yengle Fe Leer efke nce oesveeW yeew Oece& kes kegMeue efJeeved
yeveW~ Fmeerefuees nce Gvekeer YeeJevee kees hetCe& kejves kes efueS Deehekeer
MejCe ceW Deees nQ~ nceeje veece Dekeuebke nw Deewj en cesje ese
YeeF& nw, Fmekee veece efvekeuebke nw~
emeVe neskej iegpeer yeesueles nQyengle Dee heg$eeW! legce ye[s YeeieMeeueer efoKeles nes~ eneB
legcnejer meejer JeJemLee nes peeesieer, legce megKe mes Ketye he{eF&
kej mekeesies~
iegpeer Ske #eCe kes efueS lees Fvemes eYeeefJele nes peeles nQ
hegve: ceve ceW meeseves ueieles nQ efke es keesF& ueer lees veneR nQ efke pees
pewve neW Deewj Deeies euekej nceejs ner Mee mes nceeje ner Ieele
kejves ueie peeeW, Dele: Jes hegve: yeesueles nQDee yeeeW! ceQ legcemes keg eMve keBiee, yeleeDees legce
eele: G"kej efkemekee veece mcejCe kejles nes ?
iegpeer! nce eele: G"kej yegosJe kee mcejCe kejles nQ Deewj
yeesueles nQyegb MejCeb ieeefce!! Oecceb MejCeb ieeefce!! mebIeb MejCeb
ieeefce!!

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

23

iegpeer emeVe nes peeles nQ Deewj hegve: hetles nQDee yeleeDees, yeew Oece& kes eJele&ke keewve ngS nQ ?
Dekeuebke yeesueles nQkeefheueJemleg kes jepee Megesove kes heg$e efmeeLe& ves yeew
Oece& kee eJele&ve efkeee nw~ oer#ee uesves kes yeeo Gvekee veece ieewlece
yeg eefme ngDee nw~
yeew Oece& kee cegKe efmeeble keee nw ?
meJe& #eefCekeb meJeeled~ meYeer esleve-Deesleve JemlegSB #eefCeke
nQ keeeWefke Jes meled he nQ~ #eCe-#eCe ceW ve nesvee ener eleske
Jemleg kee mJeYeeJe nw Deewj ener #eefCekehevee ner yeew Oece& kee cetue
efmeeble nw~
MeeyeeMe yess MeeyeeMe!! Dee en yeleeDees efke pewveeW kee cetue
efmeeble keee nw ? Deewj meebKeeW kee cegKe efmeeble keee nw ?
Dekeuebke veeke YeeQnW efmekees[kejiegpeer! pewveeW kee lees cetue efmeeble nw Deveskeeble pees efke
efyevee heWoer kee ueese nw Dele: Gmekee lees nce ueesie veece megvevee Yeer
hemebo veneR kejles nQ~ cesjs efheleepeer kees lees Fme Deveskeeble veece mes
yengle ner efe{ Leer Deewj nce ueesie Yeer ncesMee yeeeW ceW Fmekeer
efKeuueer G[eee kejles Les leLee meebKeeW kee cetue efmeeble nw Jemleg
keer efvelelee Jes eleske Jemleg kees ketmLe efvele ceeveles nQ~ hejvleg
Jes Yeer efvejs cetKe& nQ Yeuee eleske Jemleg kees meJe&Lee efvele ceeveves mes
nce yeeueke mes leCe kewmes nes iees ? lees en Yeer nceejs ieues veneR
Glejlee nw~ nceW lees eleske Jemleg #eCe-#eCe yeoueleer ngF& ner efoKeeF&

24

eYeeJevee

osleer nw Deewj Fmeerefuees nce yeg YeieJeeved kes hejce Yee nQ~
yengle "erke, yengle "erke! Dee yeeeW~ legce Deye eneB hej
DeOeeve kej mekeles nes~
hegve: iegpeer kece&eejer kees yegueeles nQiegoeme! iegoeme!
kece&eejer neLe pees[kej GheefmLele nes peelee nwDee%ee oerefpees!
neB, osKees eyevOeke cenesoe mes kenes efke Fve oesveeW yeeeW kes
efueS eneB jnves kee hetje eyevOe kej oW~
pees Dee%ee~
oesveeW yeeueke ehejemeer kes meeLe eues peeles nQ~

(6)
ceneyeesefOe efJeeeuee kee Geeve mLeeve nw~ eejeW lejhe mes
iegueeye, ecesueer, ceewueefmejer Deeefo hetueeW keer megieefvOe hewue jner nw
Deewj cevo, megiebOe heJeve yen jner nw~ heeme ceW ceetj Deheves hebKe
hewueees veee jns nQ Deewj Deece keer cebpeefjeeW hej keeseueeW keer kegntkegnt nes jner nw pees efke keeveeW kees DeefleMee efee ueie jner nw~
iegpeer Ske TBes Deemeve hej efJejepeceeve nQ Deewj Gvekes meeceves
yengle mes e$e hegmlekeW ueskej yew"s ngS nQ~ Dekeuebke-efvekeuebke oesveeW
ner keg osj mes Deeles nQ Deewj heers ner yew" peeles nQ~ iegpeer kee
ue#e Fve oesveeW veJeerve efJeeeefLe&eeW keer Deesj euee peelee nw Deewj Jes
hetves ueieles nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

25

keeeW Dekeuebbke! legce osj mes keeeW Deees ?


Dekeuebke [jles ngS Deewj MeyoeW kees mKeefuele kejles ngS yeesueles nQ
ieg....peer! ceQ....keg ue[keeW kes meeLe Kesueves ceW ueie
ieee Lee~
Dee Deye Oeeve jKees, ke#ee ceW hee" eejbYe nesves mes henues
ner GheefmLele nes peeee kejes~
Dee iegpeer!
hegve: iegpeer hetles nQDekeuebke! Denb heef"legb efJeeeueeb ieeefce Fmekee kece&efCe
eeesie keee nesiee ?
ceee heef"lJee efJeeeuees iecebles
iegpeer PegbPeueekejDejs cetKeeX! legce oesveeW Fleveer otj mes lees he{ves Deees nes,
metjle-Mekeue mes lees yengle ner kegMeue efoKeles nes hejvleg kewmes he{esies?
keF& efoveeW mes legcnW kele&efj Deewj kece&efCe eeesie efmeKeees pee jns nQ
hejvleg Deepe leke Yeer legce Meg Jeekee veneR yevee mekes~ Dee
efvekeuebke! legce yeesueeW, pewveeW ves efkeleves leJe ceeves nQ ? Deewj Gvekee
Keb[ve legce kewmes kejesies ?
pewveeW ves heeBe leJe ceeves nQ-peerJe, Oece&, DeekeeMe, hegodieue
Deewj DepeerJe~ GvneWves FveceW mes peerJe Deewj hegodieue kees Decetefle&ke
ceevee nw Deewj DeekeeMe, DepeerJe leLee DeOece& kees cetefle&ke ceevee nw~
Jes kenles nQ efke es meye #eefCeke Yeer nQ Deewj efvele Yeer nQ mees Yeuee
pees Jemleg #eCe-#eCe ceW ve nes jner nw Jen efvele kewmes jnsieer ?

26

eYeeJevee

yeme Ssmes ner Fvekee KeC[ve kej oWies~


iegpeer ceeLee "eskekejDejs js!! let Yeer efveje cetKe& nw, yew" pee, cegPes lees Ssmee ueielee
nw efke es oesveeW YeeF& keesjs cetKe& ner jnkej eneB mes peeeWies, keg
enCe kejkes veneR~
Dee, eleeheebo! legce yeesuees pewveeW ves efkeleves leJe ceeves nQ~
neB, osKees meese mecePekej yeesuevee, Jejvee legce Yeer FvneR cetKeeX keer
keesef cesW Ke[s efkees peeDeesies~
peuoer mes Ke[s neskejiegpeer! pewveeW ves leJe meele ceeves nQ-peerJe, DepeerJe, DeeeJe,
yebOe, mebJej, efvepe&je Deewj cees#e~
"erke, yengle "erke~
Dee MewuesMe! legce yeesuees yeg YeieJeeve ves efveJee&Ce kee keee
ue#eCe yeleueeee nw ?
pewmes oerheke yegPe peelee nw lees Jen ve efoMee ceW peelee nw, ve
efJeefoMee ceW, Jen meceehle nes peelee nw~ Jewmes ner en Deelcee peye
efveJee&Ce ceW peelee nw leye ve efoMee ceW peelee nw ve efJeefoMee ceW,
Fmekee DeefmlelJe ner meceehle nes peelee nw~ ener yeg YeieJeeved ves
efveJee&Ce kee ue#eCe yeleueeee nw~
efJepeekeerefle&! legce yeleeDees yeeweW kes eneB leJe efkeleves
nesles nQ ?
eej nesles nQ~
Dekeuebke! legce yeesuees Gvekes veece-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

27

neB, iegpeer! megefvees, og:Ke, Gvekes ceeie& Deewj megKe leLee


Gmekee ceeie&~
Dejs, Dejs! efyeukegue yegt nes, eghe jnes....~
Dee efJeceuekeerefle&! legce mener-mener yelee mekeles nes ?
neB iegpeer! og:Ke, mecegoe, leefVejesOe Deewj ceeie& es eej
leJe nQ~
Dee efvekeuebke! peue kes veece yeleeDees ?
YetefceYet&: he=efLeJeer he=LJeer.... Flevee megveles ner meye ue[kes
nBme he[les nQ Deewj iegpeer lecelecee G"les nQ Deewj yeesueles nQosKees yeeeW! es legcnejs meeLeer efkeleves pe[yegef nQ~ Yeuee
meesees lees mener Gvekees kewmes he{eee peee ?
Fmeer yeere ceW efvekeuebke keebheles ngS Dekeuebke kee cegKe osKeves
ueieles nQ Deewj Dekeuebke ess YeeF& kees ef mes meevlJevee osles ngS
Dehevee ceeLee veeres Pegkee uesles nQ~
ke#ee meceehle nesves hej meye ueesie eLeemLeeve eues peeles nQ~

(7)
Dekeuebke-efvekeuebke yeieeres ceW nue jns nQ Deewj efveYeeake
neskej Jeelee&ueehe kej jns nQYeFee! Deheves kees eneB jnles ngS yengle efove Jeleerle nes
egkes nQ~ Deye Iej euevee eeefnes~
nBmeles ngSkeeeW efvekeuebke! keee ceelee-efhelee keer eeo Dee jner nw ?

28

eYeeJevee

keee cesjs eje legcnW keesF& ke nes jne nw ?


veneR-veneR YeFee, legce Ssmee kewme ken jns nes~....YeFee
nceW ener efevlee nes jner nw efke Deye peuoer eueW Deewj pewveOece& keer
eYeeJevee kejW~ Deye Deehe lees meye keg mecePe ner egkes nes~
Dee YeFee, en lees yeleeDees~ Deepe pees iegpeer ves he{eee
nw efke DeefYeIecce veeceke efheke ceW keee JeCe&ve nw ? Deehe lees FOejGOej osKeles jnles nQ, ceQves Ske yeej megvee Lee Dele: Yetue ieee nBt~
YeFee efvekeuebke! ceQ Ske yeej megvelee ntB Deewj cegPes Jen
efJe<ee keb"ee nes peelee nw Dele: ceQ keeheer ceW Yeer keg efueKelee ntB
keg es[ oslee ntB~
YeFee! legcnW lees Ske yeej megveves cee$e mes ner eeo nes peelee
nw Fmeefuees Deepe kee en efJe<ee nceW otmejer yeej mecePee oes~
megvees, efJeveeefheke ceW mebIe kes efveeceeW kee JeCe&ve nw,
megeefheke ceW yeg YeieJeeved kes Jeelee&ueehe Deewj Gvekes GheosMeeW kee
JeCe&ve nw leLee Oecceefheke ceW oeMe&efveke efJeeejeW kee meben
nw~....Fleves ceW ner Deve keg e$e Dee peeles nQ Deewj Ske e$e
Dekeuebke kes neLe mes keeheer ues ueslee nw, hespe Gue-heue kej
osKeles ngS JebiehetJe&ke kenlee nwJeen, Ketye jner, legce lees Fleves ye[s efJeeved nes efke Meeeo
yeg YeieJeeved kees Yeer heers [eue oesies~
Flevee megvekej meYeer e$e nBme he[les nQ Deewj kenles nQneB efce$e! nce ueesieeW ves Yeer Fvekeer keeefheeeB keF& yeej osKeeR
nQ~ GmeceW meye ekejCe DeOetje ner jnlee nw~ leYeer lees iegpeer kenles

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

29

nQ efke es efvejs cetKe&& nQ~


Dee Dekeuebke! vewjelceJeeo kee keee DeLe& nw ?
megvees efJeveekeerefle&, ceQ legcnW mecePeelee ntB~ vewjelce kee
DeLe& nw Metve~ lees YeFee ve yeg YeieJeeved nQ, ve Gvekee keesF&
mebeoee nw, ve Gvekes Devegeeeer meeOeg nQ, ve nce nQ Deewj ve legce nes,
yeme keg Yeer veneR nw~
hegve: meYeer e$e efKeueefKeuee kej nBme he[les nQ~ GOej mes Ieber
keer DeeJeepe Deeleer nw Deewj Dekeuebke-efvekeuebke Deeefo meYeer e$e
Ske meeLe efceuekej ke#ee kes eebieCe ceW eues peeles nQ~ eeLe&vee Meg
nesleer nw hegve: meYeer e$e Deheveer-Deheveer ke#ee ceW eues peeles nQ~ keg
e$e ieg kes meeefveOe ceW yew" peeles nQ Deewj DeOeeve Meg nes
peelee nw~ iegpeer kenles nQyeeeW megvees, ceeOeefceke, eesieeeej, meew$eeefvleke Deewj
JewYeeef<eke es yeeweW kes eej Yeso nQ~
ceeOeefceke yeee-DeeYeblej mecemle Jemleg kees Metve ceeveles
nQ~ eesieeeej yeee Jemleg kee DeYeeJe ceeveles nQ~ meew$eeefvleke yeee
Jemleg kees Devegceeve kee efJe<ee ceeveles nQ Deewj JewYeeef<eke yeee Jemleg
kees ele#e kenles nQ~ mecePe iees meYeer ueesie!!
meYeer Ske mJej ceW yeesue G"les nQneB, iegpeer mecePe iees~
Dee Deewj megvees, Deepe nce legcnW meYeer kes ecegKe efmeebleeW
kes keg-keg veece yeleekej Gvekes Keb[ve kejves keer eefeee mecePeeeWies~
osKees yeees, meye ueesie FOej osKees-

30

eYeeJevee

eeJee&ke kes cele ceW YetleewleveJeeo nw Deewj ele#e Ske eceeCeJeeo


nw~ meebKe eke=efle kees ner kelee& ceevelee nw Dele: eke=efle kele=&lJeJeeo,
Deesleve%eeveJeeo, melkeee&Jeeo Deewj efvele SkeebleJeeo Deeefo Gvekes ceew efueke
efmeeble nQ~ veweeefeke Deewj JewMesef<eke es oesveeW ner <ees[Me-heoeLe&Jeeo,
mehle heoeLe&Jeeo, meefVeke<e&Jeeo Deewj meceJeeeJeeo kee eefleheeove kejles
nQ~ ceerceebmeke Jeso kees Deheew<ese ceeveles nQ Deewj DeYeeJe eceeCeJeeoer nQ
leLee Meyo keess efvele ceeveles nQ~ Deew j nce ueesie....yeew uees ie efveefJe&keuheJeeo,
meekeej%eeveJeeo, #eCeYebieJeeo, MetveJeeo, DeheesnJeeo Deeefo kees ceeveles
nQb~ Deewj pewve ueesie.....n n n n n~ .....es ueesie lees efveleeefveleJeeoer
nQ~ es Deheves kees DeveskeebleJeeoer kenles nQ~ De n n n n....es yeme
mebMeeJeeoer nQ, ve FOej kes nQ ve GOej kes nQ yeme Fvekeer oMee ef$eMebgke kes
meceeve nw pees ef ke DeekeeMe ceW DeOej ner uekelee jnlee nw~ yeeeW!
mecePe iees~
meYeer Ske mJej ceWneB iegpeer! mecePe iees~
Dee, heejs yeeeW! Deye ceQ legcnW mehleYebieer kee ue#eCe
mecePeekej Gmekes Keb[ve kejves keer Mewueer yeleueeTBiee~ meye ueesie
Oeeve mes megvees~
iegpeer heueke hej Ske Mueeske efueKe osles nQefJeOeseb Jeee& eevegYeecegYeeb efceeceefhe leled,
efJeMes<ew: eleskeb efveeceefJe<eeweeheefjefcelew:~
meoeveesveehes#ew: mekeueYegJevepeesiegCee,
lJeee ieerleb leJeb yengveeefJeJe#eeuebIeveeled~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

31

osKees pewve kenles nQ pees Jemleg efJeefOehe nw, Jener efve<esOehe


nw, Jener DevegYee he nw, Jener GYeehe nw Deewj Jener efceehe
nw~.... Dene ne ne keee Ketye jner~ osKees yeeeW 1. pees ieOee nw
2. Jener ieOee veneR nw DeLee&led Jener Iees[e nw 3. Jener ve ieOee nw ve
Iees[e nw 4. Jener ieOee Yeer nw Iees[e Yeer nw, 5. Jener ieOee nw Deewj ve
ieOee nw ve Iees[e nw, 6. Jener Iees[e nw ve ieOee nw ve Iees[e nw, 7. Jener
ieOee nw, Iees[e nw Deewj ve ieOee nw ve Iees[e nw....~
meYeer yees yeere ceW ner efKeueefKeueekej nBme he[les nQ~ hegve:
iegpeer kenles nQneB yeees! en meye efkemeves kene nw ? pees leerveeW ueeskeeW ceW
pes Ssmes Gvekes YeieJeeve ceneJeerj ves kene nw~ Deewj Ssmee kewmes nw?
mees osKees, yengle ekeej kes veeeW keer efJeJe#ee kee GuuebIeve kej osves
mes....~
ceOe ceW ner iegpeer DeLe& kejves ceW ke peeles nQ Deewj keg
meeseves ueieles nQ hegve: meeseles-meeseles ner yeenj eues peeles nQ~ FOej
meYeer Kesueketo ceW ueie peeles nQ Deewj meyekeer vepejW yeeekej Dekeuebke
Mueeske kes hee" kees DeMeg osKekej Gmes megOeej osles nQ~ DeLee&led Jes
Deefvlece ejCe kes Debeflece Jeekee efJeJe#eeuebIeveeled kes mLeeve hej
efJeJe#eslejJeMeeled kej osles nQ Deewj egheeehe Deheves mLeeve hej Dee
peeles nQ~
iegpeer yeenj mes Deboj Deeles nQ Deewj heueke hej ef [eueles
nQ lees Skeoce Ieyeje G"les nQ Deewj ceve ner ceve meeseves ueieles nQSW!! en keee?....efpeme GuePeve ceW ceQ Fleveer osj mes yeenj

32

eYeeJevee

GuePe jne Lee Jen lees eneB meguePee ngDee nw~ keee yeele nw ?...
Dee, Ssmee ueielee nw efke Meeeo henues hee" DeMeg Lee Dele: DeLe&
mebiele veneR yew" jne Lee efkevleg Deye hee" efkemeer kes eje Meg
efkeee ieee nw~
hegve: Mueeske keer lejhe osKeles ngS hetles nQkeeeW yeeeW! eneB keesF& meeOeg cenelcee ee efJeeved ueesie
Deees Les~
Ske mJej ceW meYeer yees yeesue G"les nQveneR iegpeer! eneB Deepe megyen mes keesF& Yeer veneR Deees nQ~
hegve: yeleeDees, legce yeeuekeeW ceW mes Fme heueke kes Mueeske ceW
efkemeves heefjJele&ve efkeee nw ?
meYeer yeeueke Ske meeLe yeesue G"les nQiegpeer, nce ueesieeW ceW mes lees keesF& Yeer Fme heueke kes heeme
veneR ieee nw~
mee-mee yeesuees DeveLee legce meYeer kees yengle ye[e oC[
Yegielevee he[siee~.... keee legcnW ceeuetce veneR nw efke Pet" yeesueves
JeeueeW keer efpee so oer peeleer nw~
iegpeer, Deehe eens pees keg kejbs efkevleg nce meYeer e$eieCe
Pet" veneR yeesue jns nQ~
keg iegveiegveeles ngS eesOe ceW Peuuee G"les nQ Deewj kenles nQDee yeeeW! keee legce meYeer yeg YeieJeeved keer MeheLe Keekej
ken mekeles nes, efke legceves FmeceW heefjJele&ve veneR efkeee nw~
neB iegpeer! nceW yeg YeieJeeve keer MeheLe nw, nce ueesieeW ves

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

33

keg Yeer heefjJele&ve veneR efkeee nw~


Dejs cetKeeX! Ske-Ske kejkes FOej Deeles peeDees Deewj efJeefOeJeled
neLe pees[kej yeg YeieJeeve keer MeheLe Keekej Deheveer melelee
eie kejles peeJees, Ssmes keesueenue kejves mes keg veneR nesiee~
Ske yeeueke Deeies Deekej neLe pees[kej kenlee nwceQ yeg YeieJeeve keer kemece Keelee ntB efke ceQves Fme Mueeske ceW
keg Yeer heefjJele&ve veneR efkeee nw~
Fmeer lejn Ske-Ske kejkes meYeer yeeueke MeheLe Keekej yew"
peeles nQ~ leye iegpeer Deewj DeefOeke Gefive nes G"les nQ~ Deeies keg
ve he{ekej ke#ee keer ger kejkes Deehe Deheves efJeeece YeJeve ceW eues
peeles nQ Deewj efkemeer efJeMes<e Jeefe kees Yespe kej ieg Oece&keerefle&
kees yeguee uesles nQ~ Oece&keerefle& Deeles nQ Gvekes meeceves peekej Gvekee
DeefYeJeeove kejles ngS GvnW vecemkeej kejles nQ, hegve: GvnW Ge
Deemeve hej efye"ekej Deehe veeres Deemeve hej yew" peeles nQ Deewj
efebeflele cege ceW cemleke hej neLe jKe uesles nQ~ Oece&keerefle&peer
iegpeer kes cemleke hej neLe jKekej ye[s esce mes hetles nQkeefnes, eeeee& peer, keee yeele nw ? Deepe Deehe Fleves
efebeflele keeeW nes jns nQ ?
cenelceepeer! ceQ keee yeleeTB ye[e DeveLe& nes jne nw~
Deeee&eefkele neskejkenes-kenes, keee Ievee nes ieF& nw ?
cenejepe peer! nceejs ceneefJeeeuee ceW keesF& Oetle& pewve yeewJes<e
ceW he{ jne nw~

34

eYeeJevee

en kewmes peevee ?
ceQ Deepe ceOee ceW Ske mehleYebieer kee Mueeske efueKekej
Gmekee DeLe& mecePeeves euee efkevleg Mueeske keg ieuele nesves mes cesje
ceefmle<ke ekeje ieee leye ceQ efJe<ee es[kej yeenj euee ieee
Deewj keg #eCe yeeo peye Jeeheme Deelee ntB lees osKelee nBt efke Mueeske
kees efkemeer ves megOeeje nw~ iegosJe! ceQ mee kenlee nBt efke efyevee pewve
kes en keee& efkemeer kes JeMe ceW veneR nw~
cenelcee Oece&keer efle& efKeueefKeueekej nBme he[les nQ Deewj kenles nQ
Jeen eeeee& peer Jeen, Ketye jner, legce Gme pewve yeeueke mes
Flevee [j iees ?....ye[s Deeee& keer yeele nw, Dejs!.... nesiee keesF&
pewve yeeueke, pees e Jes<e ceW he{ jne nesiee lees legcnW Gmemes Fleveer
ye[er Deeheefe keer DeeMebkee keeeW nes ieF& ?
Dejs cenejepe! Deeheves keg veneR mecePee~ Dejs Jen Oetle&
eneB mes met#ce DeOeeve kejkes peeesiee Deewj efhej nceejs ner
MeeeeW kees Mee yeveekej nceejer ner JebMeuelee kees kee [euesiee~
Oece&keerefle& peer keg meesekej iebYeerj cege ceW yeesueles nQneB, eeeee& peer, yeele lees mener nw, en efJe<ee Lees[e iebYeerj
nw, efJeeejCeere nQ~
lees Deye keee kejvee ? ceQves lees meYeer yeeeW mes yegosJe keer
MeheLe keje ueer, keg Yeso veneR Kegue heeee nw mees Deye keee kejvee
eeefnes ?
Oece&keerefle& peer efkemeer efJeemle Jeefe kees Yespekej eYeekej
peer, efoiveeie peer Deeefo kees yeguee uesles nQ Deewj efmLeefle kee efoioMe&ve

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

35

keje osles nQ~ hegve: meYeer efceuekej hejeceMe& kejles nQ~ keg osj yeeo
Ske egefe metPe Deeleer nw Deewj meye KegMeer mes veee G"les nQneB, en egefe yengle ner megboj nw, eeeee& peer! Deehe peuoer
kejW, efkemeer kegMeue Jeefe mes efoiecyej pewvecebefoj mes Ske ye[er
eeflecee peer cebieJee uesJeW Deewj meYeer yeeeW mes GueebIeves kees kenW~
Deheves Deehe Jen Oetle& pewve heke[ efueee peeesiee~ uesefkeve neB,
osKevee yengle ner meeJeOeeveer jKevee Deewj DeYeer jeef$e ceW eejeW lejhe
ke[e henje ueiee osvee efke efpememes jeef$e ceW keesF& yeeueke Yeeie ve
peee~
efJeeej efJeceMe& kes meceehle nesles ner meye Deheves-Deheves mLeeve
hej eues peeles nQ~ FOej iegpeer Yeer efkemeer efJeemle mes pewveeeflecee
ueeves kee DeeosMe oskej Deheves Meeveke#e ceW eues peeles nQ~ otmejs
efove DeOeeve eejbYe nesves mes henues ner hejer#ee eeuet nes peeleer nw~
eeeee& peer yeeeW kees yegueekej ke[s MeyoeW ceWs Oecekeeles ngS kenles nQDejs yeeuekeeW! legceceW mes keewve pewve nw ? Deepe Yeer yelee oes
DeveLee hejer#ee kes yeeo heke[s peeves hej Gmes ce=legob[ efoee peeesiee~
meYeer yeeueke mleyOe nQ, keesF& Yeer keg veneR yeesuelee nw~ leye
iegpeer eefleceepeer kees ceBieJeekej JeneB meeceves jKeJeeles nQ Deewj Deehe
mJeeb Deemeve hej Dee{ nes peeles nQ~ ke[keles ngS DeeosMe osles nQneB, en YeieJeeve ceneJeerj keer eeflecee nw~ legce meye yeg
YeieJeeve kes Yee nes Dele: ece-ece mes GueebIeles euees~
Ske-Ske yeeueke GueebIe jns nQ~ FOej ceewkee heekej efvekeuebkeDekeuebke mes efeblee Jee kejles nQ-

36

eYeeJevee

YeFee! Deye keee nesiee ?


leye Dekeuebke Yeer yeesueles nQDeesn! en yengle ye[e Oece& mebke Dee henBgee nw Deye keee efkeee
peeS ? FOej-GOej Yeeieves mes ee efheves mes Yeer keece veneR euesiee~
efvekeuebbke keer DeeBKeeW mes Deeg Dee peeles nQYeFee, YeFee!!.....Deye Fme mecee Deheve oesveeW yesceewle
eneB ce=leg kes cegKe ceW Dee he[s nQ~ nee! Deye nce Deewj Deehe Deheves
mebkeuhe kees kewmes hetje kejWies ?
Dekeuebke Gmeer #eCe efvekeuebke kees eleer mes efehekee uesles nQ
Deewj Deheves neLe kes ceeue mes Deeg heeW osles nQ leLee kenles nQYeeF&! meeJeOeeve jnes~
eEkeefeled #eCe meesekej cegmkeje G"les nQ Deewj yeesueles nQYeeF& efvekeuebke! nceW Ske Gheee metPe Deeee~ nce ueesie
efoiecyej eeflecee kes Gheemeke nQ Dele: Fme eeflecee hej elegjeF& mes
Ske metle kee Oeeiee [eue osJeW, yeme en mejeieer yeve peeesieer efhej
Deheve Fmes GueebIe peeeWies~ ve Deheves kees efpevesvosJe kes Deheceeve kee
oes<e ueiesiee Deewj ve ner Yeso Kegue mekesiee~
Fleves ceW ner Fvekee Yeer vebyej Dee peelee nw Deewj es oesveeW
mees efpeveMeemeve kes Yee Deheveer egefe mes eeflecee kees GueebIe
peeles nQ~ peye meYeer yees GueebIe uesles nQ leye eeeee& peer yengle ner
Gefive nes peeles nQ Deewj hegve: jeef$e ceW Oece&keerefle& Deeefo kees yeguee
Yespeles nQ~ Iebs, oes Iebs efJeeej-efJeceMe& euelee jnlee nw hegve:
efoiveeie peer yeesueles nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

37

cesjer mecePe ceW Ssmee Deelee nw efke peneB meye yees meesles nQ
JeneB hej efkebefeled otj mes keg TBeeF& hej Ske keeBmes kes yele&ve keer
yeesjer jKe osvee eeefnes Deewj DeeOeer jele ceW peye yees iee{ efvee ceW
mees jns neW leye Jen yeesjer Keesuekej yele&ve efieje osves eeefnes efke
efpememes meYeer yees Skeoce [j peeeWies Deewj Deheves-Deheves FosJe
kee mcejCe kejves ueieWies~ neB, meeJeOeeve jnvee nesiee, osKees, eeeee&
peer! Oeeve jns oes-oes, leerve-leerve yeeeW kes heeme Ske-Ske ieghleej
efveege jns, pees efke ceneJeerj ee Dejnble keer DeeJeepe efvekeueles ner
Gme yees kees heke[ ueW~
meYeer Ske mJej ceW yeesue G"les nQyengle "erke, yengle "erke!!
hejeceMe& meceehle nesles ner meye eLeemLeeve eues peeles nQ Deewj
DeOe&jeef$e ceW Dekemceeled yengle peesj mes Oeceekee neslee nw~ meYeer
yeeeW keer veeRo Kegue peeleer nw meYeer kes oe ceW Oe[keve Meg nes
peeleer nw~ meyekes cegKe mes Ske ner OJeefve efvekeueleer nwyegb MejCeb,....yegb MejCeb,....yegb MejCeb!!
FOej Dekeuebke Deewj efvekeuebke kes cegKe mes Meyo efvekeueles nQDejnble MejCeb...Dejnble MejCeb.....Dejnble MejCeb heJJeppeeefce~
yeme Gmeer #eCe Ske Jeefe Fve oesveeW kees Oej oyeeselee nw
Deewj yeesuelee nwDee!! legce pewve nes ? yeeweQ kee ceeue Keekej Dejnble keer
MejCe uesles nes ? Deesnes...yengle cegefMkeue mes legce heke[ ceW Deees nes~
Ssmee kenles ngS Jes kece&eejer Fve oesveeW kees heke[ kej ues

38

eYeeJevee

peeles nQ Deewj iegpeer peneB hej eleer#ee kejles ngS yew"s nQ, JeneB
Gvekes mece#e oesveeW kees GheefmLele kej osles nQ Deewj kenles nQueerefpees iegpeer, Fve OetleeX kees...~
iegpeer Deeee&eefkele neskej DeeBKe hee[les ngS Fve oesveeW
kees Thej mes veeres leke osKeles nQ Deewj yeesueles nQDee!! legce oesveeW lees efvejs cetKe& Les, ye[s Oetle& efvekeues~
Jen kece&eejer yeesuelee nwDeye keefnes iegpeer, Fve ogeW kee keee efkeee peee ?
iegpeer oeBle heermeles ngS yeesueles nQkenes OetleeX, legcneR kenes, Deye legcnejer kewmeer ieefle keer peee ?
oesveeW yeeueke efveYe&e JeeCeer ceW Gej osles nQpees Deehekees peBes~
Deeee& mes ieg peer yeesueles nQDee!! lees keee legce oesveeW cejves kees leweej nes ?
keeeW veneR, eefo nce cejves mes [jles lees Jes<e yeouekej eneB
he{ves kees Deeles ner keeeW ?
Dee!! ye[s efve[j nes ?
hegve: iegpeer kes oe ceW keg keCee kee mebeej nes Deelee nw
Deewj Jes oee mes Dee& neskej mvesnhetCe& JeeCeer ceW kenles nQyeeeW! legce DeYeer yengle ner megkegceej nes, cesje kenvee
ceeveeW Deewj yeg YeieJeeve kes Yee yeve peeJees~ keeeW JeLe& ceW
eeCe ieBJeeles nes ?
oesveeW ner egheeehe Ke[s jnles nQ~ leye hegve: iegpeer kenles nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

39

keee yeele nw yeesuees, [jes cele, ceQ legcnW ye[s esce mes jKetBiee~
leke&Metve Fme pewveOece& kes Deeee mes legcnW keee megKe efceuesiee~
Dekeuebke Gej osles nQiegpeer! en pewveOece& Deelcee kes Deveble DeefmlelJe kees mJeerkeej
kejlee nw, en eleske Deelcee kees hejceelcee yevee oslee nw~ Fmeefuees
nce mJeeb lees Fmekes Deeee ceW nQ ner, Deve Deveble eeefCeeeW kees
Fmekes Deeee ceW jnves keer keecevee kejles nQ efkevleg Deelcee kes
DeefmlelJe mes Metve kesJeue vewjelcehe en yeew Oece& efkemeer kees
Meeele megKe keer eeefhle veneR keje mekelee nw~
iegpeer Deeee& mes kenles nQDejs legce lees pewveOece& kes efJe<ee ceW ye[s ner cetKe& Les~
iegpeer! nce cetKe& veneR Les, yeve iees Les, nce oesveeW kees
pewveOece& kee Flevee %eeve nw efke ceQ Deepe ner Deehekees MeeeeLe& kes
efuees egveewleer oslee ntB~ keefnes mJeerkeej nw ?
Dee!! legcnejs ceW Flevee meenme nw....keee pewveOece& Ssmes
ner ue kejvee, Pet" yeesuevee efmeKeelee nw ?
veneR, efkevleg nceW mJeeLe&JeMe Ssmee ue kejvee he[e nw~ etBefke
Deehe ueesie Kegues Deece pewveeW kees eJesMe veneR osles nQ Fmeefuees~
keg #eCe "nj kej iegpeer hegve: yeesueles nQyeeeW! legcnW ceeuetce nw efke nceeje yeew Oece& Yeejle, eerve,
efleyyele, efMeueebie Deeefo osMeeW ceW Jeehle nes egkee nw hegve: Debiegueer hej
efieves peeves Jeeues Ssmes pewveeW keer Yeuee keee nmleer nw pees Deepe Jes
nceeje yeeue Yeer yeebkee kej mekeW~

40

eYeeJevee

Dekeuebke kenles nQntB!! ceQ Dekesuee ner keeheer ntB~ Mesj kes Ske yees kes Deeies
efkeleves efmeeej efke mekeWies, osKelee ntB~
peye Deehekee Oece& meJe&$e Jeehle nes jne nw Deewj GmeceW keg
Goejlee nw lees Deehe ueesie pewveeW kes eefle Deepe Ssmee Ie=efCele JeJenej
keeeW kejles nes ? Gvekes efueS eJesMe kee ej keeeW yebo efkeee nw ?
keg #eCe leke iegpeer ceewve jnles nQ hegve: ke[ke kej kenles nQefoKelee nw legcnejs efmej hej ce=leg meJeej nes egkeer nw ?
leye Dekeuebke MeeblehetCe& MeyoeW ceW Gej osles nQiegpeer! nce oesveeW efpevesvosJe kes hejce Yee nQ Deewj eefo
keoeefeled peerefJele yees lees yeeweW kee veeceesefveMeeve efcee oWies~
iegpeer iegje& kej yeesueles nQntB! osKelee nBt legce oesveeW kewmes peerefJele yeeesies ?
ieghleej keer Deesj osKekejDee! legce Fve oesveeW kees ues peeJees Deewj DeYeer kewoKeeves ceW
[eue oes~ DeYeer DeOe&jeef$e kee mecee nw peye keg jeef$e Mes<e jn
peeJes leye FvnW eghekes mes MceMeeve ceW ues peevee Deewj Fve oesveeW kees
leueJeej kes Iee Gleej osvee~ mecePe iees....neB, yengle ner meeJeOeeveer
mes keee& kejvee efke efpememes yeenj ceW efkemeer kees efkebefeled Yeer
DeeYeeme leke ve efceue mekes~
pees Dee%ee iegpeer!
Flevee kenkej Jees ieghleej Fve oesveeW kes neLeeW ceW nLeke[er
[euekej ues peekej keejeJeeme ceW yebo kej oslee nw Deewj kenlee nw-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

41

ogeW ! Deye legcnejer Kewj veneR nw Deye lees legcnW cejvee ner nesiee~
oesveeW meenme kes meeLe yeesue G"les nQnceW cejves mes keesF& [j veneR nw~
pesue ceW yebo ngS oesveeW YeeF& keg #eCe leke lees ceneceb$e kee
mcejCe kejles jnles nQ hegve: Deeheme ceW Jeelee&ueehe Meg nes peelee nw~
efvekeuebke kenles nQYeFee! en kewmeer efJeheefe Dee Ke[er ngF& nw, Deye keee nes iee ?
Dekeuebke ves keneYeeF&! legce eEkeefeled Yeer DeOeerj cele nesJees, osKees, peye leke
efJeheefe veneR Deeleer nw leYeer leke Gmemes [jvee neslee nw efkevleg peye
efJeheefe cemleke kes Thej Dee peeleer nw leye efveYe&e nes Gmekee
meecevee kejvee eeefnes~
YeFee!! cejves mes [jves keer yeele veneR nw efkevleg nce ueesieeW
ves eneB Deekej yeew kes efJeeeuee ceW Fvekes iebLeeW kee DeOeeve
Fmeefuees efkeee Lee efke Fvekes ye{les ngS Deelebke kees meceehle kejkes
pewveOece& kee eeej emeej kejWies mees Deye....~
....Flevee kenles-kenles efvekeuebke keer DeeBKeeW mes Deeg keer
Oeeje yen eueleer nw, Deye Dekeuebke kes ves$e mepeue nes peeles nQ Deewj
Jes yeesueles nQYeeF&! DeOeerj cele nesJees Deewj DeYeer efnccele cele nejes,
DeeJees, Deheve efpevesvosJe keer mlegefle kejW, DenleosJe kes emeeo mes
Deheves kees Fme keejeJeeme mes gkeeje efceue mekelee nw Deewj cesjs
heeme en lejer Yeer nw Fmemes Deheves kees efheekej Deheve oesveeW Yeeie

42

eYeeJevee

mekeles nQ~
efvekeuebke kees Oewe& Dee peelee nw Deewj oesveeW YeeF& neLe pees[kej
efpevesvosJe mes eeLe&vee kejles nQveeLe! lesjs efmeJee keewve cesje~
Deekes efJeheoe ves ncekees nw Iesje~~
Deekes YeieJeved nceW Deye yeeeDees~
pesue yebOeve mes ncekees g[eJees~~1~~
Oece& keer Deeve jKe uees eYetpeer~
ncekees Dehevee mecePe uees eYetpeer~~
cesjer j#ee kejes veeLe! cesjs~
Jes ie mebke njes veeLe cesj s ~~2~~
yee iees eeCe eefo cesjs YeieJeve~
cesje peerJeve legcnW ner mecehe&Ce~~
Fme #eef Ceke cele kee kejkes meceeheve~
meJe& Jeeheer keB pewveMeemeve~~3~~
pewve Meemeke kes j#eke keneB nes~
DeeDees ns osJe Deye legce peneB nes~~
ceg Pe kees yeme Deehekeer ner MejCe nw~
Deehe ner Ske leejCelejCe nQ~~4~~
Deekes YeieJeve nceW Deye yeeeDees~
pesue yebOeve mes ncekees g[eJees~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

43

eeLe&vee hetCe& nesles ner oesveeW kes neLeeW keer yesef[eeb tkej efiej
he[leer nQ Deewj meeceves ef [eueles nQ lees leeuee Yeer Keguee ngDee
efceuelee nw~ emeVe neskej efkeJee[ Keesueles nQ, osKeles nQ efke efmeheener
veeRo ceW Kegje&s Yej jns nQ~ yeme oesveeW ner eghekes mes elee ueieekej
pesue mes Yeeie efvekeueles nQ Deewj peer-peeve mes yengle ner peesj mes
oew[les ngS pebieue keer lejhe efvekeue peeles nQ~ es yes Yeeve oew[les eues
pee jns nQ~ ceOe ceW efvekeuebke Leke peeles nQ Deewj kenles nQYeeF&! Deye ceQ efyeukegue Leke egkee ntB~ Deye cesjs mes Ske keoce
Yeer Deeies veneR euee peeesiee~
YeeF&! DeeJees yew" peebe Deewj eEkeefeled efJeeece kej ueW~
oesveeW yew" peeles nQ~ Dekeuebke efvekeuebke kees Deheveer ieeso ceW meguee
uesles nQ Deewj yeesueles nQYeFee! ceneceb$e kee mcejCe Deheves meYeer mebkeeW kees otj
kejves Jeeuee nw~ osKees ve, #eCe Yej ceW ecelkeej nes ieee~
Denes!!...Oece& mes ye{kej Deewj keg Yeer veneR nw~
Ske #eCe yeeo ner efvekeuebke yeesueles nQYeFee! nes mekelee nw efke og ueesie nce ueesieeW kees {tB{les
ngS Dee jns neW....
neB efvekeuebke! en yeele mebYeJe nw Dele: DeeJees G"es, eueW
efpeleveer Yeer otjer lee kej ueW Glevee ner Dee nw~
oesveeW G"kej Jesie mes oew[ves ueieles nQ~
efheueer jeef$e kee mecee nw~ eeeee& efJepeeeer peer Deheveer
Meee hej ner uess ngS nQ~ Dekemceeled efmeheener ueesie Deekej yeenj

44

eYeeJevee

ceW keesueenue Meg kej osles nQ~ ejheeue mes kenles nQDejs! ejheeue! eeeee& peer DeYeer peeies efke veneR osKe~
keee nes ieee? efove lees efvekeueves osJees YeeF&!! eeeee& peer
Deepe yengle osj mes meeses nQ~
efmeheener ueesie peesj-peesj mes nuuee ceeeves ueieles nQ GOej
efJepeeeer G" yew"les nQ~ Meeveeieej mes yeenj efvekeue kej Dee peeles
nQ Deewj hetles nQkeee ngDee ? keeeW nes nuuee ceee jKee nw ?
iegpeer! yengle ye[e DeveLe& nes ieee~
Dejs! yeesue lees mener keee DeveLe& nes ieee ?
iegpeer! Jes oesveeW kewoer kewoKeeves mes Yeeie iees~
iegpeer ceeLee "eske uesles nQ hegve: ke[kekej yeesueles nQDejs cetKeeW! legceves en keee kej [euee ? Jes Oetle& kewmes Yeeie
iees ? pesueKeeves kes heeke efkemeves Keesues ?....Dejs kecyeKleeW!
legce ueesieeW ves iepeye kej efoee legce ueesie kewmes mees iees ?...
Fmeer yeere ceW efmeheener yeesuelee nwiegpeer! nce ueesieeW kees helee veneR keee nes ieee, pewmes
efkemeer ves peeot ner kej efoee nes ?...kewmes veeRo DeeF& nceW lees helee
ner veneR eue heeee ?...Deewj meesles kes meesles ner jn iees~ Jes oesveeW
keye efvekeue Yeeies keg helee ner veneR eue heeee~
iegpeer eesOe ceW leceleceekej yeesueles nQDejs og<eW! meyemes henues legcnW ner oC[ Yegielevee he[siee~ Ssmee
ueielee nw efke legce ogesW ves Gve OetleeX mes meeb"-ieeb" kej ueer nesieer

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

45

Deewj heeke kee leeuee KegueJee efoee nesiee~


efmeheener ueesie Ieye[eves ueieles nQ Deewj keebheles ngS yeesueles nQDeVeoelee! leeues keer eeyeer lees ceeefueke pesuej kes heeme
nw~....nce ueesie lees Gve OetleeX kees peer-peeve mes ceej osves kees leweej
Les, nce Gve hej jnce keeeW kejles ?
Dee, Dee, peeJees legce peuoer mes Oece&keerefle& Deeeee& peer
kees Deewj mesveeheefle leLee mewefvekeeW kees metevee kejes~
keg ner #eCeeW ceW meye ueesie Dee peeles nQ Deewj Jeelee&ueehe Meg
nes peelee nwDee lees mesveeheefle! legce yengle ner MeerIelee kejes~ Jes Oetle&
DeeefKej hewoue oew[les ngS efkeleveer otj pee mekeles nQ ? legce oMeeW
efoMeeDeeW ceW Ieg[meJeejeW kees oew[e oes~ eejeW lejhe Gve ogeW keer eveyeerve Meg kej oess Deewj Gvekeer metjle efoKeles ner GvnW Kelce kej oes~
neB, osKeeW Ieg[meJeejeW kes neLe ceW vebieer leueJeej jnveer eeefnes~
eejeW lejhe Ieg[meJeej oew[ he[les nQ Gvekes neLeeW ceW ueheueheeleer
ngF& vebieer leueJeejW efoKe jner nQ~
FOej oew[les-oew[les Dekeuebke-efvekeuebke kes hewjeW mes Ketve keer
Oeej yenves ueieer nw~ efvekeuebke kenles nQYeFee! Jees osKees eYeele keer efkejCeeW kes meeLe-meeLe heers mes
yengle ner Thej Oetefue G"leer ngF& efoKeeF& os jner nw!
neB,neB, Jees nleejs Ieg[meJeej nceeje heere kejles ngS Dee
jns nQ~ Deye...Deye lees eeCe yeeevee keef"ve nw~ YeFee efvekeuebke
Deye lees cejvee ner nw~ Ceceeskeej ceb$e kee mcejCe kejes~

46

eYeeJevee

YeFee! ye[s Keso keer yeele nw efke nce ueesie pewveOece& keer
keg mesJee veneR kej mekes~....Deesn!! heefJe$e pewveMeemeve keer j#ee
kejves kee pees mebkeuhe efkeee Lee Jen ceve-ner-ceve ceW jn ieee...~
keg Deeies ye{kej efvekeuebke yeesueles nQcesjs Deepe! cesjer eeLe&vee mJeerkeej kejes, Deehe peuoer mes
Fme mejesJej ceW Glej peeJees, FmeceW yengle meejs keceue efKeue jns nQ
GveceW efhekej legce Deheves eeCe yeeeDees....peeDees peuoer peeDees~
Dejs YeeF&! ceQ legcnW es[kej keee peerefJele jn mekelee ntB ?
Deesn!! legce en keee meese jns nes ? eefo yeeWies lees oesveeW ner yeeWies
Deewj cejWies lees oesveeW Ske meeLe ner cejWies~....
YeeF&! Deehe Fleves mecePeoej nes, en mecee ceesn kejves kee
veneR nw Deehe lees pewmes yeves Jewmes Deheves eeCeeW keer j#ee kejes~.. osKees
osKees, Jen G[leer ngF& Oetue efyeukegue vepeoerke ceW ner efoKe jner nw~
YeFee!! legce Ske hee"er nes legcnejs eje efpeleveer pewveMeemeve keer
mesJee nes mekeleer nw cesjs eje Gleveer veneR~ etBefke ceQ oes hee"er nBt~
Deehe efpelevee DeYeeme n cenerves ceW kejWies Gmekes efueS nceW Ske
Je<e& eeefnS~ YeFee! nce oesveeW ceW mes eefo Ske Yeer yeesiee lees Fme
ye{les ngS Skeevle #eefCeke cele kees hejemle kejkes Deveskeebleceeer
meeJe&Oece& kee Peb[e henjeesiee ner~ Deewj nce oesveeW ceW mes Deehekee
peerefJele jnvee cesjer Dehes#ee DeefOeke Gheeesieer nw~ osKees-osKees, Jen
meeceves Oeesyeer kehe[s Oees jne nw cegPes GOej ner Yeeieves oes~ peeDeespeeDees cesjs heejs YeeF& peeDees, Deehe Deheves heejs pewveOece& keer j#ee
kejes Deewj nceW Oece& kes efueS eeCeeW kee mecehe&Ce kejves oes~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

47

Flevee kenles-kenles efvekeuebke oce lees[kej lespeer mes Yeeieles


nQ Deewj Dekeuebke YeFee-YeFee kenles ngS eEkekele&JeefJecet{ nes
peeles nQ, hegve: DeeghetCe& ves$eeW mes osKeles nQ, YeeF& kes DeeBKeeW mes
DeesPeue nes peeves hej Gmeer kes kens Devegmeej DeleerJe elegjeF& mes
mejesJej ceW Iegmekej Ske keceue kee Deeee ueskej efhe peeles nQ~
JeemleJe ceW GvneWves Gme mecee keceue kee Deeee keee efueee Lee,
meJe&peve-efnlew<eer mees pewveMeemeve kee ner Deeee efueee Lee Deewj
ceve ner ceve ceneceb$e kee mcejCe kej jns Les~
GOej efvekeuebke kees Fme lejn mes oew[les osKekej Jen Oeesyeer
Ieyejeee mee hetves ueielee nwYeFee! legce keneB peele new, Ssmeer oew[ keens ueieee jns new,
kee yeele nw, ncentB kee yeleee osJe ?
efvekeuebke kenles nQDejs YeeF&! Jen osKees heers mes Ieg[meJeej Dee jns nQ GvnW pees
efceuelee nw Gmes ner ceej [eueles nQ~
lees YeFee! ncentB kee meeLe uew uesJe, ncekee yeeee uesJe~
Dee pee, Dee pee, cesjs meeLe Dee pee, oew[ eue, Deheve keneR
Pee[er ceW efhe peeeWies lees Meeeo yee Yeer peeeWies....DeveLee lees
cejWies ner~
oesveeW peesj mes oew[les ngS eues pee jns nQ~ peye efvekeuebke ves
osKee efke Deye efyeukegue ner vepeoerke Ieg[meJeej Dee egkes nQ, Fvekes
neLeeW ceW vebieer leueJeej ueheuehee jner nw leye Jes Jesie kees es[kej
Dehevee cejvee efveefele mecePekej Meebleefele nes peeles nQ Deewj Oece&

48

eYeeJevee

kes efueS nBmeles-nBmeles cejvee nw Ssmee meesekej Ceceeskeej ceb$e kees


Ge mJej mes yeesueves ueieles nQ~ Fmeer yeere Jees nleejs Gvekes efveke
Deekej henues efvekeuebke kes ieues hej Jeej kejkes Gvekes efmej kees Oe[
mes Deueie kej osles nQ hegve: Gme Oeesyeer kes ieo&ve hej Jeej kejkes Gmekes
efmej kees Oejleer hej efieje osles nQ~
efvekeuebke kee efmej Oejleer hej efiejlee ngDee Ssmee eleerle
neslee nw efke ceeveeW pewveOece& kee mete& ner Oejleer ceelee kees emeVe
kejves kes efueS Gmekeer ieeso ceW hengBee nw~ es nleejs Gve oesveeW efmejeW
kees ueskej kehe[s ceW uehes kej Iees[s hej meJeej neskej ke=leke=le ngS
kes meceeve gleieefle mes Deheves ceneyeesefOe efJeeeuee kes eeeee& cenesoe
kes meceerhe hengBe peeles nQ~
peye Iees[eW keer ehe keer DeeJeepe Meeble nes peeleer nw Deewj Oetue
kee G[vee Yeer meceehle nes peelee nw, leye Dekeuebke Gme keceue kes
Deeee kees es[kej yeenj Dee peeles nQ Deewj efvekeuebke YeeF& kees
{tB{les ngS FOej-GOej efheele kejles nQ~ Dekemceeled Gvekeer ef
JeneB he[leer nw efke peneB mes Ketve keer Oeej yen jner nw~ Oeerjs-Oeerjs
heeme hengBeles nQ Deewj heejs YeeF& kes Oe[ kees Ske lejhe he[e ngDee
osKeles nQ~ FOej-GOej ef [eueles nQ efkevleg efmej kees veneR osKe
heeles nQ~ Skeoce eerKe G"les nQnee YeeF&!...legce keneB iees ? keee meecege ceW Gve nleejeW
ves legcnejer nlee kej oer.... Flevee kenles ner Jes cetef&le nes efiej
he[les nQ~ keg osj yeeo peye GvnW nesMe Deelee nw leye Jes YeeF& kes Oe[
kes heeme yew"kej efJeueehe kejvee Meg kej osles nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

49

keeeW es[ euee YeeF&, efvekeuebke cesje heeje~


let keneB ieee YeeF&, efvekeuebke cesje heeje~~
Me$eg efveo&eer Dee kejkes, lesjer peeve kees ueskej Yeeies~
Oeesyeer ves Yeer eeCe iebJeeS, cesjs yeoues ceW Deekes~~
ceQ osKe jne YeeF&, efvekeuebke cesje heeje~
efpeveOece& keer j#ee Keeeflej, let yeefueJesoer hej Deeee~~
en Decej leeie legPekees, efpeveOece& ves ner efmeKeueeee~
cegPes es[ ieee YeeF&, efvekeuebke cesje heeje~~
efvekeuebke! legceves en keee kej [euee ? cesjs heejs YeeF&! ceQ
legcnejs yeiewj Deye keee keB ? keneB peeTB ? Deewj efkememes Deheves
ceve keer JeLee megveeTB ?.....nee, nee!! YeFee yeeheve mes
ueskej Deepe leke letves cesje meeLe efveYeeee Lee-cesjs meeLe ner meeslee
Lee, cesjs meeLe ner Keelee Lee, cesjs meeLe ner nBmelee Lee Deewj cesjs
meeLe ner jeslee Lee, Deye let cegPes Dekesues es[kej keneB euee ieee ?
Deesn!!...Deye ceQ kewmes peerefJele jntBiee ? lesjs efyevee ceQ kewmes Deheves
mebkeuhe kees hetje keBiee ?....nee ogozJe ! letves en keee efkeee ?
letves cesjs eeCeeW mes DeefOeke heejs YeeF& kees cesjs mes pegoe kewmes kej
efoee ? nee efJeOeelee! legPes nce oesveeW kee efveMe esce keeeW veneR
menve ngDee ? ns YeieJeved! ceQves hetJe&pevce ceW keewve mee Ieesj heehe
efkeee Lee ? efkemekee Deeheme ceW efJeeesie kejeee Lee ? pees efke
Deepe cegPes en efJeeesie menvee he[e nw~....
.....keg osj leke jesles jnles nQ hegve: mJeeb efkebefeled Oewe&
OeejCe kejles nQ~ Deewj efhej jes he[les nQ-

50

eYeeJevee

ns YeieJeved! en ceneved efJeheefe cesjs cemleke hej kewmes Dee


he[er nw? Deye ceQ ogefveeeB ceW kewmes Dehevee cegBn efoKeeTBiee ? Iej
peekej ceelee-efhelee kees keee peJeeye otBiee ? GvnW Dehevee cegBn kewmes
efoKeeTBiee ? Dekesuee Gvekes meeceves kewmes peeTBiee ? nee ogozJe! let
efkelevee efvegj nw ?.....Deesn!! iegpeer! legceves lees nce oesveeW hej
meowJe Demeerce Jeelmeue yejmeeee Lee~ efkebefeled Yeer nceW og:Ke kee
Denmeeme veneR nesves efoee Lee~ ceelee-efhelee kes meceeve heej efoee
Lee Deewj Deepe....legce Fleves efveo&eer kewmes nes iees? Denes! keee
Oece&s<e Ssmeer ve=Mebme nlee Yeer keje mekelee nw ? legcnW pewveOeceea mes
Flevee s<e keeeW ? Fleves keesceue efkeMeesj yeeuekeeW kee JeOe kejekej
legcnejs oe kees Meebefle kewmes efceueer nesieer ?
hegve: peesj-peesj mes jesve ueieles nQ~ keg #eCe yeeo mJeeb ner
Meeble neskej yew" peeles nQ~ keg meeseles-meeseles yeesue G"les nQYeFee efvekeuebke! keee legce Deye cesjs mes veneR yeesueesies ?
keee legce Deye meoe-meoe kes efueS cegPes es[kej eues iees ?...yeleeDees
lees mener ceQ legcnejs yeiewj efkememes keg hejeceMe& keBiee ? keee ceQ
Dekesuee efpeveMeemeve keer j#ee kejves ceW meceLe& nesTBiee ?....
Deveblej mebmeej keer efmLeefle kee efJeeej kejves ueieles nQ~
Deesn! mee nw, peye en Dehevee Mejerj Yeer efejkeeue leke efkeves
Jeeuee veneR nw lees efhej YeeF&-YeeF& kee mebyebOe keee nw ? JeemleJe ceW
mebmeej ceW meye veeles-efjMles #eefCeke nQ cee$e Ske Deelcee ner DeefJeveeMeer
Depej-Decej nw~ heefJe$e pewveMeemeve ener lees efmeKeelee nw~....mee
ceW en mecee ceesn mes efJeueehe kejves kee veneR nw~ Deye nceW Deheves

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

51

kele&Je kees hetje kejves kes efueS Deeies ye{vee nw~ e$e-le$e YeceCe
kej Fme Skeeble cele kees hejeefpele kejvee nw Deewj Deveskeeble keer
efJepeeheleekee henjeveer nw~
Fleeefo ekeej mes meeseles ngS keg osj yeeo ceW G" Ke[s nesles
nQ Deewj YeeF& kes Oe[ kee efJeefOeJeled oen mebmkeej kejkes Gmeer
mejesJej ceW mveeve kejkes Deehe mJeeb Deve$e eues peeles nQ~

(9)
Ske mes"peer Deheveer ieer hej yew"s ngS nQ~ cekeeve ceW yeeeW keer
enue-henue nes jner nw~ mes"eveer peer Deheves keece ceW ueieer ngF nQ~
mes"peer veewkej kees DeeJeepe osles nQDejs meecet! keneB nw ?....FOej Dee~
Deeee mejkeej!
veewkej Deekej meeceves Ke[e nes peelee nwkeefnes ceeefueke! keee eeefnes ?
Dejs meecet, letves Deepe megyen mes cegPes otOe veneR efoee~ YetKe
ueie jner nw Deewj ye[er yesewveer nes jner nw~ Yeuee legPes mecee kee
Oeeve keeeW veneR jnlee nw ?...
ceeefueke! Deepe iJeeues ves otOe efvekeeuee ner veneR lees Yeuee ceQ
keneB mes ues Deelee ? osKees! Deehe lees keee, Deepe yees Yeer lees YetKe
mes jes jns nQ~ DeYeer Decceepeer peuoer-peuoer jmeesF& yevee jner nQ~
lees keee Keeueer hes jeser Kee uetBiee ? Dejs yeg, let Yeer
mecePelee veneR nw~ pee peuoer mes pee Deewj iJeeues kees yeguee uee, Jen

52

eYeeJevee

peuoer mes otOe ogn os~


ceeefueke! Deepe ieewMeeuee ceW ieee YeQmeW lees nQ ner veneR, Yeuee
iJeeuee otOe keee cesje ognsiee ?
mes" peer Deeee&eefkele nes peeles nQ Deewj hetles nQSW! keee kene ? keee ieee-YeQmeW iJeeues ves jKe ueeR ? keee
keue ejkej veneR DeeF LeeR ?
neB mejkeej!
Dejs yeg! lees letves keue keeeW veneR yeleeee Lee ? Dejs pee,
peuoer pee Deewj ieee, YeQmeeW kees lees Gmekes eneB mes ueskej Dee~
meecet euee peelee nw Deewj keg osj yeeo Deekej yeesuelee nwmejkeej! Jen lees ieee, YeQmeeW kees osves kees leweej veneR nw~
keeeW ? Jen keee kenlee nw ?
Jen kenlee nw efke cesjer Deelcee lees DeYeer DeeF& nw~ cegPes helee
ner veneR efke es ieee-YeQmeW efkemekeer nQ ? es lees cesjer nQ Dele: ceQ GvnW
Jeeheme kewmes kej otB ?
Dejs, iepeye kej efoee, yegueeDees Gme Oetle& kees eneB ?
neB, ceQ DeYeer yegueees ueelee ntB~
keg osj yeeo meecet veewkej iJeeues kees meeLe ueskej eJesMe
kejlee nw~ mes" peer Gmes osKeles ner ke[ke kej yeesueles nQDejs jecet! letves cesjer ieee-YeQmeW kewmes n[he ueeR ?
ceefueke! ceQves lees efyeukegue Ssmee DeveLe& veneR efkeee nw~
lees keue let cesjs ieewMeeues mes ieee YeQmeW Keesuekej ues ieee Lee
Deye Deepe GvnW Jeeheme keeeW veneR oslee nw ?

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

53

ceeefueke! keue Deehekes ieewMeeues mes ues peeves Jeeuee keesF& Deewj
Lee Deewj ceQ Deepe keesF& Deewj ntB Dele: Deehe JeLe& ner cegPes eesj
yeleeles nes~
Dejs cetjKe! Jen keewve Lee ? Deewj Deye let Gmemes Deve Deewj
keewve nw ?
mejkeej! DehejeOe #ecee nes, cesjer Deelcee #eCe-#eCe ceW
yeoue jner nw DeYeer pees Deehekes eneB ceQ Deeee ntB Jen Yeer cesjer
Deelcee Fme Mejerj mes eueer ieF& nw Deewj Deye otmejer ner Dee ieF& nw~
iegmmes ceW Deekej mes" peer hekeejles nQDee, Deye let Oece& keer otneF& osves euee nw ? eghe jn Deewj
cesjer ieee YeQmeW cesjs ieewMeeues ceW yeeBOekej pee~
mejkeej! Gme efove ceQ Ske cenerves kee Jesleve ceeBieves Deeee
Lee, leye Deeheves Yeer lees kene Lee efke DeYeer Fme Mejerj ceW cesjer
Deelcee Deve ner nw Deewj Ske cenerves henues Deve ner Leer, Dele: ceQ
keee peevetB lesjs Jesleve mesleve keer ? Deewj peye cesjer Deelcee keue
otmejer Leer Deepe otmejer Dee ieF& nw Ssmee ceQves ken efoee lees Deehekees
yengle ner iegmmee Dee ieee~ keee ener veee nw yeew Oece& ceW ? efke
veewkej kee Jesleve n[heles mecee Deehekeer Deelcee otmejer Dee peeleer nw
Deewj ceQ peye ieee-YeQmeW n[he uetB, leye cesjer Deelcee otmejer veneR
Deeleer nw~ Jeen js yeew Oece&! let Yeer Ketye jne, let mes"eW kee ner Oece&
nw efke cesje Yeer nw~
mes" peer Gmekeer leke&hetCe& yeeleeW kees megvekej Deewj Deheveer
ieueleer kees eeo kej nkekes-yekekes jn peeles nQ~ hegve: yeesueles nQ-

54

eYeeJevee

Dee! ues en meJee cenerves kes Jesleve kes hees ues pee Deewj
YeF&, Deye lees peuoer mes cesjer ieee-YeQmeW os pee~ neB, megve otOe Yeer ogn
peevee~ osKe, yees jes jns nQ Deewj cegPes Yeer efyevee otOe kes ewve veneR
he[lee nw~
iJeeuee nBmelee ngDee hees mebYeeue ueslee nw Deewj euee peelee nw~
keg osj yeeo pebieue ceW ieee-YeQmeW ejelee ngDee iJeeuee yeeBmegjer
yepee jne nw~ GOej mes Ske Oeesyeer Deewj Ske veeF& Yeer Dee peelee nw~
leerveeW Keguekej Jeelee&ueehe kejves ueieles nQ~ veeF& kenlee nwceQves Yeer Deepe keF& Ske nesefMeeejeW kees efMeeej yevee efoee,
osKe jecet! ceQves peye Gvemes hewmes ceeBies leye GvneWves ken efoee efke
yeeue yeveJeeles mecee cesjer Deelcee Deve Leer Deewj Deye Deve Dee ieF&
nw Deye ceQ hewmes keeeW otB ? ceQves Yeer GvnW Ketye keeee, ceQves keneneB ceQ legcnejs yees kees cegb[ve kejves kes efueS ues ieee Lee leye ues
peeves Jeeuee keesF& Deve ner Lee Deewj Deye Deve ner Dee ieee nw Dele:
Jen yeee legcneje nw en cegPes keee ceeuetce ? cesjer Deewjle lees Gmes
Dehevee ner yelee jner nw~ Ssmee kenkej peye ceQves Gvekee yeee veneR
efoee leye Jes Ieye[eles ngS Deees Deewj cesjs hees oskej Deheves yees
kees ues iees~
Dejs Jeen! ceQves Yeer Ssmes ner keeee~ osKe vee keuuet! Gme
mes" ves cesjs hees veneR efoee, yeesuee efke peye kehe[s Oeesves efoes Les
Jen Deelcee Deve Leer Deewj Deye cesjs ceW pees Deelcee Dee ieF& nw Jen
Deve nw, Dele: ceQ keee peevetB lesjs OegueeF& kes hewmes ? yeme, ceQves Yeer
oeBJe ceej efoee~ peye cesjs Iej kehe[s ceeBieves Deees ceQves Yeer ken

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

55

efoee, mes"peer! peye ceQ kehe[s Oeesves kes efueS ueeee Lee leye cesjer
Deelcee keesF& Deewj Leer Deewj Deye Jen lees eueer ieF& nw~ cesjer Deelcee
Deye keesF& Deewj ner Fme Mejerj ceW Dee ieF& nw Dele: cegPes keee helee efke
legcnejs kehe[s keneB nQ ? leye mes"peer Ieye[ees Deewj oew[s-oew[s Deees
henues kes meYeer hees egkeekej Deheves kehe[s ues iees~
iJeeuee yeesuelee nw-Ssmes ner Deepe ceQves mes"peer keer ieee-YeQmeW
jeske ueeR, peye Gvekee efoceeie ef"keeves hej Deeee nw~
YeFee! Ssmes yeew Oece& mes hetjer he[es~ Deheves kees lees Dehevee
jece veece ner yeef{ee nw pees Deheves kees Fbmeeve lees yeveelee nw~
neB, YeF&! nce lees pewveeW kes eneB kee veceke Keeles nQ lees nceW
lees Jener Oece& Dee ueielee nw~ Deheves kees efnbmee, Pet", eesjer, kegMeerue
Deewj heefjen Fve heeheeW kes es[ves kee ner JeneB GheosMe jnlee nw~
Dekeuebke GOej mes efvekeueles nQ Deewj Fve ueesieeW keer yeeleW
megvekej Deeee& kejles nQ Deewj meeseles nQDenes! Deepe meJe&$e Fme yeewOece& kee yeesueyeeuee nes jne nw~
peien-peien ueesie Fme #eefCeke yeewOece& kee Deeee ueskej otmejeW
kees "ieves ceW kegMeue yeve jns nQ~ Deesn!!.....meecege ceW es yeseejs
Yeesues eeCeer efceLeelJe kece& kes Goe mes esefjle neskej Deheveer Deelcee
kees ner "ie jns nQ~ kewmes Fve ueesieeW kees Fme #eefCeke Skeeble cele mes
yeeeee peee ? Deewj kewmes FvnW mener meeJe&Yeewce Deveskeeble cele ceW
ueieeee peee ? Dejs!! peneB Fme Mejerj ceW #eCe-#eCe ceW Deelcee
yeoue jner nw JeneB hej efnbmee kes YeeJe kees kejves Jeeuee keesF& Deewj
nesiee, efnbmee kejves Jeeuee keesF& Deewj nesiee, efnbmee kes Devevlej heehe

56

eYeeJevee

yebOe kejves Jeeuee keesF& Deewj ner nesiee, Gmekes heuemJehe heehe kee
heue Yeesieves Jeeuee keesF& Deewj ner nesiee~ hegve: Yeuee ueesie efnbmee mes
[jWies kewmes ? Deewj Gmes heehe mecePekej es[Wies kewmes ?....Deesn!
kewmee Ieesj heeKeb[ ceee jKee nw Fve #eefCekeJeeefoeeW ves~ Deewj osKees
vee, Gme hej Yeer pewveOece& mes Fvekees efkelevee Yeebkej s<e nw~ Fvekes
efJeeeueeeW ceW keesF& pewve eJesMe veneR hee mekeles nQ~ meJe&$e pewveOece&
kes keeeeX ceW Fvekeer lejhe mes keeJeW Deeleer jnleer nw~ Deesn,
Deeee& nw!....DeefOeke keee ? ele#e ceW peye cesjs YeeF& kees Fve
ueesieeW ves pewve nesves kes veeles ceewle kes Iee Gleej efoee nw~ Deesn!!....
Dekeuebke Ske uebyeer eeme uesles nQ Deewj hegve: meeseles nQns efpevesvosJe! DeYeer peye Fme hebece keeue kes cee$e [s{
npeej Je<e& ner Jeleerle ngS nQ, DeYeer lees Fmekes mee{s GVeerme npeej
Je<e& Deewj yeekeer nQ leye Deepe ner Fme Deee&#es$e ceW Ssmee Ieesj
efceLeelJe kewmes hewue jne nw~ eYees! cegPeceW Jen Meefe oes efke
efpememes ceQ Gvceeie& kee, Fme vewjelceJeeo kee Keb[ve kejkes heefJe$e
heeJeve Fme pewveceeie& kee Geesle kej meketB~
Dekeuebke keer DeeBKeeW mes DeegOeeje yenves ueieleer nw~ Jes keg osj
leke DeeBKe yebo kej eYeg kee Oeeve kejles nQ hegve: Deve$e eues peeles nQ~

(10)
jlvemebeehegj veiej mee#eeled jlveeW kee mebee kejves Jeeuee
ner nw~ JeneB hej eejeW lejhe peewnjer yemes ngS nQ Deewj Gvekeer ogkeeveeW
hej jlveeW kes {sj ueies ngS nQ~ Jeeheejer Jeie& Deheves-Deheves Jeeheej ceW

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

57

ner kegMeue neW Flevee ner veneR efkevleg Jes ueesie Deheves Oece&keeeeX ceW,
efpevesvosJe keer hetpee Deewj cegefveeeW kees Deenejoeve Deeefo efeeeDeeW
ceW Yeer hetCe& kegMeue nQ~ epee kes DevegMeemlee jepee efnceMeerleue Yeer
epee kee Deheves heg$e kes meceeve heeueve kej jns nQ~ jeveer ceovemegbojer
pewveOece& hejeeCee nQ~ heeuiegve keer Deeeefkee kee ceneheJe& Dee
egkee nw~
efpevecebefoj ceW eeJeke-eeefJekeeDeeW keer Yeer[ Gce[leer eueer Dee
jner nw~ cebefoj kes eebieCe ceW efoiecyej pewveeeee& efJejepeceeve nQ~
Gvekes Deemeheeme Deewj Yeer Deveske cegefveieCe yew"s ngS nQ~ keesF& hee"
kej jns nQ, lees keesF& mJeeOeee kej jns nQ, keesF& DeOeeve ceW
leuueerve nQ lees keesF& Oeeve kej jns nQ~ keesF& Deve meeOegDeeW kees
he{e jns nQ lees keesF& Dehevee hee" eeo kej jns nQ~...Fmeer yeere ceW
cenejeveer ceovemegbojer Deeleer nQ~ Yeefe mes efpevehetpee Deeefo kejkes
ieg kes meeefveOe ceW Deekej eerheue e{ekej veceesmleg kejleer nQns YeieJeved! veceesmleg-3~
Deeeee&eer DeeMeerJee&o eoeve kejles nQmece&Je=efjmleg~
hegve: jeveer hetleer nQYeieJeved! Deehekes jlve$ee keer kegMeuelee lees nw ?
neB, legcneje Oece&Oeeve kegMeue nw ?
Flevee megveles ner jeveer kee ieuee BOe peelee nw Deewj keg Yeer
yeesueves ceW De#ece nes ceeLee veeree kej uesleer nQ~ hegve: kenleer nQYeieJeved ! Deepe Fme ceneve Deeeef ke heJe& ceW nceves

58

eYeeJevee

eerefpevesvosJe keer jLeee$ee kee ceneve Deeeespeve efkeee Lee efkevleg


cesjs ogYee&ie mes GmeceW yengle ye[e efJeIve Dee ieee nw~ Gmekee efveJeejCe
Deehekes eje ner mebYeJe nw~
Jen keee efJeIve nw ? kenes~
eYees! Deepe cesjs heefleosJe ves en yeleueeee nw efke peye leke
Deehekes pewveOece& ceW keesF& ceneheg<e yeeweW kes ieg, mebIeeer kes meeLe
MeeeeLe& kejkes GvnW hejeefpele ve kej os, leye leke nceeje pewvejLe
veneR efvekeue mekelee nw Deewj ve nceeje ceneceneslmeJe ner ceveeee pee
mekelee nw~ Dele: ns iegosJe! Deye Deehe MeerIe ner yeleueeFes efke Ssmee
keewve efJeeved nw pees Gvemes MeeeeLe& kejkes GvnW hejeefpele kej mekes~
Deeeee& cenejepe Ske #eCe kes efueS efJeeej kejles nQ~ hegve:
kenles nQns keueeefCe! nceejer mecePe ceW Fme mecee yeew iegDeeW kes
meeLe MeeeeLe& kejves ceW meceLe& keesF& Yeer efJeeved Deeme-heeme ceW veneR
nw~ neB, ceeveKes veiej ceW Ssmes efJeeved DeJeMe nQ~ Gvekees yegueJeeves
kee eefo Deehe eelve kejW, lees meheuelee eehle nes mekeleer nw~
jeveer ves efKeVe neskej keneiegosJe! mehe& efmej kes Thej hegbkeej jne nw~ Deehe kenles nQ
efke iee[er otj nw~ Yeuee Fmemes keee efmeef nes mekeleer nw ? Deesn!
peeve he[lee nw efke Fme efJeheefe kee Deehe ueesie lelkeeue eeflekeej
veneR kej mekeles nQ~...Denes!! keee owJe kees pewveOece& kee heleve
kejevee ner F nw ? Deewj peye cesjs heefJe$e pewveOece& keer en ogo&Mee
nesieer leye ceQ ner peerefJele jnkej keee keBieer ?

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

59

cenejeveer jepecenue mes Dehevee mebyebOe es[kej efpevecebefoj ceW


eerefpevesv YeieJeeve kes mevcegKe henBgeleer nQ Deewj eYeg kes mevcegKe
{ eefle%ee kejleer nQns leerve ueeske kes veeLe! peye mebIeeer kee efceLeeefYeceeve
etCe& neskej cesje jLeeslmeJe ye[s "e"-yee kes meeLe efvekeuesiee leYeer
ceQ Yeespeve keBieer DeveLee cesjs elegjenej kee leeie nw keeeWsefke ceQ
Deheves ves$eeW mes pewveMeemeve kee DeJeceeve veneR osKe meketBieer~
Ssmeer { eefle%ee kejkes jeveer ceovemegbojer YeieJeeved kes mece#e
keeeeslmeie& ceW ueerve nes ieF Deewj hebeceneceb$e kee mcejCe kejves
ueieeR~ Gme mecee Gvekeer Oeevecege Ssmeer ceeuetce he[leer Leer efke
ceeveeW megoMe&ve ces heJe&le keer etefuekee ner nes~
YeJeeW kees efpeveYeefe kee heue DeJeMe ner efceuelee nw Dele:
cenejeveer kes efveeue Oeeve kes eYeeJe mes efpeveMeemeve osJeer eer
heeeJeleer ceelee kee Deemeve kebheeeceeve nes G"lee nw~ osJeer DeOe&jeef$e
kes mecee JeneB Deeleer nQ Deewj jeveer mes kenleer nQceovemegboefj! peye legcnejs oe ceW efpevesv YeieJeeve kes
ejCekeceue efJejepeceeve nQ leye legcnW efevlee kejves keer keesF& Yeer
DeeJeMekelee veneR nQ~ Gvekes emeeo mes legcneje ceveesjLe efveefele
ner hetCe& nesiee~ megvees, keue eele:keeue ner DekeuebkeosJe FOej DeeJeWies~
Jes pewveOece& kes yengle ye[s efJeeved nQ~ Jes ner mebIeeer kee ohe& etCe& kej
oMeeW efoMeeDeeW ceW efpeveOece& kee Geesle kejves Jeeues nQ Deewj legcneje
jLeeslmeJe efveefJe&Ive mecheVe kejves Jeeues nQ~ legce GvnW Deheves ceveesjLeeW
kees hetCe& kejves kes efuees keuheJe=#e ner mecePees~

60

eYeeJevee

osJeer keer yeele megvekej jeveer kes n<e& kee ef"keevee veneR jne~
Jen emeVeefee nes Deheves keeeeslmeie& kees hetCe& kejleer nQ Deewj
eele:keeue nesles ner efpevesvosJe keer ceneefYe<eskehetJe&ke hetpee kejleer
nQ~ Gmekes yeeo Deheves cenue ceW Deekej efJeemle jepekeere heg<eeW
kees eejeW ner efoMeeDeeW ceW eer DekeuebkeosJe kes DevJes<eCe kes efuees
Yespe osleer nQ~ keg #eCe yeeo emesveefpeled Deekej efveJesove kejles nQns ceele:! hetJe& efoMee keer Deesj yeieeres ceW DeMeeske Je=#e kes
veeres Deheves yengle mes efMe<eeW kes meeLe cenelcee DekeuebkeosJe efJejepes
ngS nQ~
Flevee megveless ner Jen Oece&Jelmeuee jeveer Deheves menOeefce&eeW
kees meeLe ueskej ye[s ner JewYeJe kes meeLe hengBe peeleer nQ Deewj cenleer
Yeefe mes GvnW eCeece kejleer nQ~ Yeefe ceW efJeYeesj neskej ebove-heg<he
oerhe-Oethe Deeefo Gece meeceeer mes Gvekeer hetpee kejleer nQ Deewj hegve:hegve: eCeece kej Gvekes ejCeeW kes efveke yew" peeleer nQ~ Dekeuebke
osJe jeveer kees DeeMeerJee&o oskej hetles nQosefJe! legce mekegMeue lees nes Deewj meye mebIe Yeer jlve$ee keer
DeejeOeveehetJe&ke mekegMeue lees nw ve?
DekeuebkeosJe kes MeyoeW kees megvekej jeveer kes ves$eeW mes Deeg keer
Oeeje yen eueleer nw~ Gmekee ieuee BOe peelee nw Deewj Jen ceewve jn
peeleer nQ~ DekeuebkeosJe hegve: hetles nQns keueeefCe! cenejepee efnceMeerleue keer epee kees Deepe
jecejepe kee megKe efceue jne nw Gvekeer heceefn<eer neskej Yeer
Deepe Deehekes ves$eeW mes en DeefJejue DeegOeeje keeeW ? kenes, keee

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

61

yeele nw ? Oewe& OeejCe kejes Deewj efveYe&e neskej kenes!


jeveer pewmes-lewmes Deheves DeebmegDeeW kees heeWkej meenme yeesj
kej kenvee eejbYe kejleer nweYees! mebIe nw lees kegMeue, hejvleg Fme mecee Gmekee Ieesj
Deheceeve nes jne nw, Fmekee cegPes yengle ner ke nw~ iegJee&! Deepe
pewveOece& hej yengle ye[e mebke Deeee ngDee nw~ yeew kes ieg mebIeeer
ves cesje jLeeslmeJe keJee efoee nw Deewj en Iees<eCee kej oer nw efke
eefo keesF& pewve efJeeved GvnW MeeeeLe& ceW hejeefpele kej mekesiee
leYeer pewve jLe efvekeue mekesiee DeveLee veneR~ heefJe$e Oece& kee
Deheceeve ve men mekeves mes ceQves elegjenej kee leeie kejkes eer
efpevesvosJe keer MejCe ues ueer nw~ Fmeer yeere osJeer heeeJeleer ves cegPes
Deehekee cebieue Deeieceve efJeefole kejeee nw~ YeieJeved! Deye pewveOece&
keer j#ee Deehekes ner neLeeW ceW nQ~
Flevee kenkej jeveer hegve: het-het kej jesves ueieleer nw~
DekeuebkeosJe jeveer kes mecemle Je=eeble kees efJeefole kej uesles nQ Deewj
iebYeerj cege OeejCe kej yeesueles nQosefJe! Jen mecee efveke ner nw efke legce yeew ieg keer
hejepee osKeesieer~ Mebeleefee nesJees, Oece& keer efJepee efveefele ner
nesieer FmeceW keesF& Yeer mebosn veneR nw~ Jen mebIeeer cesjs meeceves Jewmes ner
veneR "nj mekesiee efke pewmes efmebn kes meeceves ceoesvcee ngDee Yeer
neLeer veneR "nj heelee nw~ ceQ osKelee n@Bt Gmekes heebef[le kees~ Dejs!
Jen lees yeseeje keee nw, eefo mee#eeled yeg YeieJeeve Yeer MeeeeLe&
kes efueS Dee peeJeW lees Yeer cesjs meeceves veneR efke mekeles nQ~ Dele:

62

eYeeJevee

legce Oewe& kees eehle nesJees Deewj euees mebIeeer kes MeeeeLe& keer
egveewleer mJeerkeej kejes~
jeveer ieodieod JeeCeer ceW yeesueleer nweYees! Deye Deehe Menj kes cebefojpeer ceW heOeeefjes~
Dekeuebke osJe Deheves efMe<eeW kes meeLe G" Ke[s nesles nQ Deewj
meYeer eue he[les nQ~

(11)
mebIeeer kes heeme MeeeeLe& keer egveewleer keer mJeerkeejlee kee
he$e hengBelee nw~ Gmekeer uesKeve Mewueer kees osKekej ner G>ekee ceve
#egefYele nes G"lee nw~ DeeefKejkeej GvnW MeeeeLe& kes efueS leweej
nesvee ner he[lee nw~
jepee efnceMeerleue kee ojyeej ueiee ngDee nw~ ceneceele,
mesveeheefle, hegjesefnle Deewj meYeemeo ueesie eLeemLeeve yew"s ngS nQ~
Ske lejhe Dekeuebke osJe Geemeve hej efJejepeceeve nQ Deewj otmejer
lejhe yeew Oecee&eee& mebIeeer efJejepeceeve nQ~ Dekeuebke osJe kes
efveke yeew Oecee&eee& mebIeeer GheefmLele nQ Deewj yeew ieg kes
efveke Gvekeer efMe<eceb[ueer yew"er ngF& nw~ jepee efnceMeerleue kes
mebkesleevegmeej meejs kece&eejer Ke[s ngS nQ~ yeew ieg Deewj pewve ieg
ceW Meem$eeLe& Meg nesves Jeeuee nw~ oMe&keieCe Yeer keewlegkeJeMe neskej
meYee ceW Dee jns nQ Deewj kece&eejer kes eje yeleees iees mLeeve hej
yew"les pee jns nQ~ meJe&eLece mebIeeer Dehevee eMve Dekeuebke osJe kes
meeceves jKeles nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

63

keee Deelcee kee efejkeeue leke Fme Mejerj ceW jnvee Deehe
efme kej mekeles nQ ?
Dekeuebke Gej osles nQkeeeW veneR, eefo Deelcee kee DeefmlelJe Fme Mejerj ceW Mejerj
kes jnves leke mLeeeer veneR nw lees Deeheves Deepe mes leerve efove hetJe&
pees MeeeeLe& kes efueS egveewleer oer Leer Jen Deehekees kewmes eeo jner
Deewj cesjs eje egveewleer kes mJeerkeej efkees peeves hej Deehe MeeeeLe&
kes efueS eneB kewmes Deees nQ ? Deehe ner yeleeeW~ eefo Deelcee #eCe#eCe ceW yeoue jner nw lees Yeuee keue keer ee DeYeer eMve kejles
mecee keer Deelcee lees Deehekes Mejerj ceW jner veneR hegve: Deehe cesjs
Gej kees kewmes mecePeWies ? keeeWefke eMve kejves Jeeueer Deelcee lees
otmejer ner Leer Deewj Gej megveves Jeeueer Deelcee lees Deye Deewj ner Dee
egkeer nw~ Dejs mebIeeer cenejepe! Deehe mJeeb ner meeseW, Yeuee #eCe#eCe efJeveej keer en yeele efkemeer kes ieues Glej mekeleer nw ?
Jeen! Dekeuebke cenesoe! Deehe Flevee Yeer veneR mecePeles nQ?
Dejs! Jemleg JeJemLee lees keg Deewj nw Deewj JeJenej lees keg Deewj
ner efoKelee nw~ osKees, pees leerve efove hetJe& kes ekejCe kes eeo keer
yeele nw ee DeYeer eMve kes mcejCe keer yeele nw, Jen meye lees Jeemevee
nw, mebmkeej nw~ Gme Jeemevee mes ner meye JeJenej euelee nw~
mebIeeer cenesoe! en Jeemevee mele nw ee Delmee ? eefo
Demele nw lees meeje ueeske-JeJenej ner Demele, keuhevee he ner
nes peeJesiee, pees efke efkemeer kees Yeer F veneR nw Deewj eefo mele nw,
lees YeFee! Gmeer kee veece Deelcee nw efke efpemekee Deeheves Jeemevee

64

eYeeJevee

en veecekejCe kej efoee nw~


mebIeeer Ske #eCe kes efueS eghe nes peeles nQ~ leye Dekeuebke osJe
eMve kejles nQyeleeDees! legcneje megiele meJe&%e nw ee veneR ? eefo meJe&%e nw
lees Jeemevee mes nw ee hejceeLe& mes ? eefo Jeemevee mes kenes leye en
leerve ueeske Deewj leerve keeue kee %eelee keuhevee cee$e mes ner efme
neslee nw Deewj eefo kenes hejceeLe& mes nw, leye lees YeFee! legcnejs
#eCe-#eCe ceW veeMe keer JeJemLee veneR yeve heeleer nw~
Fvekeer eMveesej keer Mewueer kees osKekej yeew ieg ceve ner
ceve meeseves ueieles nQ efke Fme Dekeuebke mes efJepeeer nesvee DemebYeJe ner
nw Dele: keee efkeee peee ? Meece nesles-nesles Jes jepee mes kenles nQjepeved! en Oeeefce&ke efJe<ee nw, yengle uecyee nw, Fmekee
Fleveer peuoer efvekeeue nesvee keef"ve nw~ Dele: cesjer Ssmeer Fe nw
efke en MeeeeLe& efmeueefmeuesJeej leye leke eueles jnvee eeefnes efke
peye leye Ske he#e hetCe& efveej ve nes peee~ leye jepee Dekeuebke
osJe mes kenles nQcenelceepeer! mebIeeer ieg kee Ssmee keLeve Deehekees ceeve
nesvee eeefnes~
Dekeuebke osJe efveYeeake nes yeesueles nQ"erke nw, cebpetj nw~
jepee kenles nQDee Deepe kee MeeeeLe& yebo neslee nw, keue hegve: Fmeer
mLeeve hej Fmeer mecee mes MeeeeLe& eejbYe nes peeesiee~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

65

meYee efJemeefpe&le nes peeleer nw~ meYeer Deheves-Deheves mLeeve hej


eues peeles nQ~ Dekeuebke osJe keer Jeekedheglee kees osKekej Deewj yeew
ieg keer hejepee kees mecePe kej jeveer meblees<e keer meebme uesleer nQ~
DekeuebkeosJe keer Dee%ee mes Jen Oece& kes Thej Deees mebke kees otj
ngDee mecePe kej DeVe peue enCe kejleer nQ~ FOej yeew iegDeeW kes
eneB Keueyeueer cee peeleer nw~
jeef$e ceW mebIeeer yeew efJeeveeW kees yegueeves kes efueS e$e-le$e
Deheves efMe<e oew[e osles nQ Deewj mJeeb efebeflele neskej efJeeej-efveceive
nes peeles nQ~ keg #eCe yeeo Deheves Oece& keer DeefOee$eer leejeosJeer
keer DeejeOevee kejles nQ(yeew ieg mebIeeer heef"le leejeosJeer eeLe&vee)
leejeosJeer lesjs Jebos nce, vewee leejes kejW Yeefe nce~
Oece& j#ee kejes, yeg meee kenes, lesjs ejCeeW ceW DeeS nQ nce~~
leejeosJeer~~
vewee cePeOeej ceW nw he[er, osJeer DeeJees en nw MegYe Ie[er~
MeerIe keees Yejce, Oece& keer oes MejCe, yeew meee nw ken oes Oejce~~
leejeosJeer~~
Deepe Dekeuebke mes nejs nce, Deehekee leye keje mcejCe~
DeeJees legce YeieJeleer, Oece& keer nes meleer, kejes mebke kee MeerIe njCe~~
leejeosJeer~~
leejeosJeer lesjs Jebos nce, vewee leejes kejW Yeefe nce~
Oece& j#ee kejes, yeg meee kenes, lesjs ejCeeW ceW DeeS nQ nce~~
ns leejeosJeer! Deehe Oece& keer DeefOee$eer nQ Deewj Fme mecee

66

eYeeJevee

Fme yeew Oece& keer vewee cePeOeej ceW nw~ DeeJees DeeJees, ns osefJe!
peuoer DeeJees Deewj Deheves YeeeW keer ueepe jKees~ Fme Dekeuebke ves
lees Deepe ner cegPes hejeefpele kej efoee nw~ yeew Oece& keer Oegje kees
OeejCe kejves Jeeueer ns ceelesejer! Deye cesjer leekele Gme efJeeved mes
MeeeeLe& kejves keer veneR nw~ Deye keue meYee ceW keee nesiee ? ns
YeieJeleer! Deehe ner Deekej MejCeeieleeW keer j#ee kejes~
Fleeefo he mes eeLe&vee kejves hej leejeosJeer GheefmLele nes
peeleer nQ Deewj kenleer nQyeesuees, keee eenles nes ? cesjs YeeeW! legce ueesie Deepe Fleves
efebeflele kewmes nes jns nes ?
ns YeieJeefle! Deheves Oece& hej yengle ye[e mebke Dee he[e nw
Gmes otj kejkes Deye legcnW Fme yeew Oece& keer j#ee kejveer nesieer~
Dekeuebke yengle ye[e hebef[le nw Gmemes efJepee heevee cesjs JeMe keer yeele
veneR nw DeleSJe ceQves Deehekeer DeejeOevee keer nw~ Deye Deehe mJeeb
Gmekes meeLe MeeeeLe& kejkes yeew Oece& keer j#ee kejes
DeveLee.....DeveLee en Oece& jmeeleue ceW euee peeesiee~
"erke nw, legce efeblee cele kejes~ ceQ MeeeeLe& keBieer~ hejvleg
Fme lejn Kegueer meYee ceW veneR~ hejos kes Yeerlej ner Ie[s ceW jnkej ceQ
eMveesej kejleer jntBieer~
Flevee megveles ner mebIeeer KegMeer mes veee G"e Deewj yeesueeOeve nes osefJe! Oeve nes, legcnejer pee nes, Dee Deye
Deehe peeJees~ cesjer efeblee otj nes ieF&~
osJeer emLeeve kej peeleer nQ~ eele:keeue jepeojyeej ceW meYee

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

67

ueieleer nw~ hetJe&Jeled meejer JeJemLee nes peeleer nw~ leye mebIeeer GheefmLele
neskej jepee efnceMeerleue mes kenles nQjepeved! Deepe ceQ yeenj meYee ceW yew"kej MeeeeLe& veneR
keBiee, ceQ Deboj hejos keer Dees ceW yew"kej ner Dehevee he#e jKetBiee
Deewj Gvekee eefleJeeo Yeer keBiee~
keeeW, Ssmee keeeW ?
cenejepe! Ssmes ner keg keejCe nQ~ nce meYee ceW efkemeer kee
cegKe veneR osKevee eenles nQ~ Deehekes Fme keeeW kee Gej nce
MeeeeLe& meceehle nesves kes yeeo ner osJeWies~
jepee mebIeeer kes kehepeeue kees keg mecePe veneR mekes Deewj
yeesues-"erke nw, pewmeer Deehekeer Fe nw Jewmeer meejer JeJemLee ceQ
kejees oslee ntB~
jepee keer Dee%ee mes hejos keer JeJemLee kej oer peeleer nw~
mebIeeer JeneB hejos kes Deboj yew"kej Deheves efMe<eeW eje meejer
meeceeer cebieekej henues yeg YeieJeeve keer hetpee kejles nQ hegve:
leejeosJeer keer hetpee kejkes Gmes Ske Ie[s ceW Deeeve kejkes mLeeefhele
kej osles nQ~ Deehe mJeeb Deboj ner Ske lejhe yew" peeles nQ~
FOej peye Dekeuebke osJe Deeles nQ Deewj Gvekes meeceves hejos kes
Deboj yew"s ngS ner mebIeeer yeesueWies Ssmee yeele Deeleer nw leye Jes
Deeee&eefkele mes jn peeles nQSW!!Ssmee keeeW ? GvnW meyekes mece#e yew"kej yeesueves ceW mebkeese
keeeW ?
cenejepee efnceMeerleue kenles nQ-

68

eYeeJevee

cenelceved! cesjs iegpeer keer Ssmeer ner Fe nw GmeceW Deehekees


Slejepe veneR nesvee eeefnes~
DekeuebkeosJe kenles nQ"erke nw, keesF& yeele veneR~ Dee lees mebIeeer cenesoe!
yeesefuees, henues eMve Deehekeer lejhe mes ner nesves oerefpees~
hejos mes DeeJeepe Deeleer nwDeehekes pewveOece& ceW pees Jemleg meled nw-efJeeceeve nw, Jener
Jemleg Demeled nw-DeefJeeceeve nw~ Yeuee, Ssmee kewmes mecYeJe nes mekelee
nw ? Deehe mJeeb eneB efJeeceeve nQ Deewj efhej eneB veneR efJeeceeve nQ
en keLeve lees Gvcee kes eueehe meMe ner nw~
cenesoe!
meosJe meJe kees vessled mJeheeefoelegeeled~
DemeosJe efJeheee&meeled ve esVe JeJeefleles~~
Deheves Je, #es$e, keeue Deewj YeeJe Fve mJeelege keer
Dehes#ee mes eleske Jemleg, nce Deewj Deehe meYeer meledhe nQ, efJeeceeve
nQ~ Yeuee, Ssmee keewve veneR ceevesiee ? Gmeer ekeej mes hej Je,
#es$e, keeue, YeeJe Fve hejelege keer Dehes#ee mes Jener Jemleg, nce
Deewj Deehe meYeer Demeled he nQ-DeefJeeceeve nQ~ en yeele ner mhe
eleerle nes jner nw~ eefo Ssmee ve ceevee peee lees Deehe Deewj nce,
hejhe mes DeLee&led Deesleve he mes Deesleve Yeer nes peeeWies~ hegve:
Jemleg kes Deheves mJehe keer keg Yeer JeJemLee veneR yeve mekesieer~
Dele: eleske Jemleg mJeelege mes Deefmlehe nw Deewj hejelege mes
veeefmlehe nw Ssmee mecePees, Fmeer kee veece Deveskeeble nw~ Dee ceQ

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

69

Deehemes hetlee ntB efke Deehekes eneB cees#e keer keee JeJemLee nw ?
hejos kes Deboj mes DeeJeepe Deeleer nw-megvees,
oerhees eLee efveJe=&efleceYeghewefle~ vewJeeJeefveb ieefle veevleefj#eced~
efoMeb ve keebefeled efJeefoMeb ve keebefeled, mvesn#eeelkesJeuecesefleMeebefleced~~
peerJemleLee efveJe=&efleceYeghewefle, vewJeeJeefveb ieefle veevleefj#eced~
efoMeb ve keebefeled efJeefoMeb ve keebefeled, mvesn#eeelkesJeuecesefle Meebefleced~~
efpeme lejn oerheke yegPelee nw, leye Jen ve he=LJeer ceW peelee nw,
ve DeekeeMe ceW, ve efoMee ceW peelee nw ve efJeefoMee ceW, efmehe& lesue kes
Kelce nesves mes Jen Meeble nes peelee nw~ Gmeer ekeej mes peye peerJe kee
efveJee&Ce neslee nw leye Jen ve he=LJeer ceW peelee nw ve DeekeeMe ceW, ve
efoMee ceW peelee nw ve efJeefoMee ceW, efmehe& ceesn kes Kelce nesves mes Jen
Meeble DeLee&led meceehle nes peelee nw~
Jeen, cenejepe Jeen!! Ketye jner~ peye efveJee&Ce ceW Deelcee
Deewj %eeve Fve oesveeW kee ner DeYeeJe nes peelee nw leye hegve: Gme
efveJee&Ce keer eeefhle kes efuees keewve eelve kejsiee ? JeemleJe ceW cees#e
keer Fe lees megKe kes efuees nw ve efke Deheves ner meJe&veeMe kes efuees~
Dele: efJeeej keer keesef ceW Deehekee cees#eleJe mener veneR peBelee nw~
nceejs eneB lees meejs kece& keuebke kee veeMe neskej cees#e ceW Deveble
%eeve, Deveble megKe, Jeere& Deeefo iegCe eke nes peeles nQ~
Flevee kenles ner meye Ske mJej ceW yeesue G"les nQyengle "erke, yengle "erke, cenelceepeer! Deeheves yengle ner
megvojlee mes Fve #eefCekeJeeefoeeW kes cees#e kee KeC[ve efkeee nw
Deewj mener cees#e kee efJeJeseve efkeee nw~

70

eYeeJevee

hegve: DekeuebkeosJe eMve kejles nQDee yeleeDees! Deehekes eneB mebmeej keer keee JeJemLee nw ?
mebIeeer kenles nQmebmejefvle YeJeeled YeJeeblejb ievleerlesJebMeeruee mebmeeefjCe:
mkebOee: meeslevee Deeslevee Jee~ pees mLeeve mes mLeeveeblej kees DeLeJee
YeJe mes YeJeeblej kees ieceve kejW Jes mebmeejer mkebOe nQ~ Jes meesleve ee
Deesleve hejceeCeg kes eee efJeMes<e kenueeles nQ~ Jes mkebOe heeBe ner
nesles nQ~ Fve heeBeeW mes efYeVe Deelcee veece kee keesF& "e mkebOe veneR
nw~ he, Jesovee, meb%ee, mebmkeej Deewj efJe%eeve es Fvekes veece nQ~ es
heeBeeW mkebOe #eefCeke nQ, Ske #eCe leke ner "njles nQ~ efpememes
ueeske ceW ceQ ntB, en cesje nw, Fleeefo Denbkeej Deewj cecekeej he
YeeJe GlheVe nesles nQ Gmes mecegoe kenles nQ~
pees heeBe mkebOeeW ceW Deelcee kees osKelee nw, Gmes en cesje nw
Ssmee efvele mvesn neslee nw, mvesn mes le=<Cee, le=<Cee mes oes<eeW hej
ef ve peevee, GmeceW iegCe efoKeeF& osvee, DeelcemegKe ceW iegCe efoKeves
mes Gmekes meeOeveeW ceW cecekeej nesvee, GvnW enCe kejvee, Fleeefo
he mes peye leke ogjeen jnlee nw leYeer leke mebmeej nw~
hegve: DekeuebkeosJe Gej osles nQDejs YeeF&! en Deelcee hebemkebOehe veneR nw, peye Deelcee
hejueeske ceW ieceve kejlee nw leye en hebeYetlecee Mejerj eneR he[e
jn peelee nw Fmeefuees Deesleve ceW esleve keer keuhevee kejvee ieuele
nw~ hebemkebOe kees mebmeej Je Gmekes eje nesves Jeeues megKe-og:Ke kee
DevegYeJe veneR Deelee nw~ en Deelcee kece& kes efveefcee mes JeCee&efocee

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

71

Mejerj kees enCe kejlee nw~ peye Gmemes efvece&ce neskej jeie-s<eeefo
kee DeYeeJe kej oslee nw leye mebmeej kes mebmejCe kees, elegie&efle kes
og:KeeW kees meceehle kej oslee nw Deewj peye leke veneR meceehle kej
heelee nw leYeer leke mebmeejer nw~
en Deelcee kece& mes meefnle neskej Mejerj kees enCe kej
Gmekes eceeCe ner eosMeeW kees mebkegefele kejkes jnlee nw Dele: en
keLebefeled hebeYetle DeLeJee heeBe mkebOehe nw, hegve: Deheves Decetefle&ke
mJeYeeJe kees, %eeve, oMe&ve Deeefo iegCeeW kees ve es[ves mes keLebefeled
efeewlevecee ner nw, Ssmee mecePees~ meeeo kes efyevee Deehe mebmeej
keee, DeelcelelJe keee, cees#e keee ? efkemeer keer Yeer efmeef veneR
kej mekeles nQb~
Fleeefo he MeeeeLe& eueles-eueles peye ueieYeie n ceen
Jeleerle nes peeles nQ Deewj efkemeer keer Yeer pee-hejepee veneR nes
heeleer nw, leye DekeuebkeosJe yengle ner efeefvlele nes G"les nQ~ Jes
meeseles nQDenes! meeOeejCe he{e efueKee en mebIeeer Deeeee& pees efke
henues efove ner cesjs mes hejeefpele mee nes egkee Lee Jen Deepe yejeyej
n cenerves mes MeeeeLe& kejlee euee Dee jne nw~ Fmekee keee
keejCe nw ? FmeceW keee jnme nw ? keg mecePe ceW veneR Dee jne
nw~.....keye leke en MeeeeLe& eueeee peeesiee ? Fmekee Deble
kewmes efkeee peee ? YeieJeved! cesjer yegef keg keece veneR kej jner
nw~ Fme jnme kee GodIeeve kewmes nes mekelee nw ?...
Fleeefo efevlee kejles ngS Dekeuebke osJe Skeeble mLeeve ceW yew"s

72

eYeeJevee

ngS nQ~ Gmeer mecee efpeveMeemeve keer DeefOee$eer eesejer osJeer


JeneB Deeleer nQ Deewj Jen DekeuebkeosJe kes mece#e efveJesove kejleer nQeYees! Deehekes meeLe MeeeeLe& kejves keer Meefe Fme Yetleue
hej jnves Jeeues ceveg<eeW ceW lees nw veneR, hegve: yeseejs Fme mebIeeer keer
keee leekele nw efke pees Jen Deehekes meeLe MeeeeLe& kej mekes~ eneB
lees yeele keg Deewj ner nw~ Deehekes meeLe pees MeeeeLe& kej jne nw
Jen mebIeeer veneR nw efkevleg yeg Oece& keer DeefOee$eer leeje veece
keer osJeer nw~ Fleves efoveeW mes hejos keer Dees ceW Jener osJeer Deehekes
meeLe MeeeeLe& kej jner nw~
Fmeefuees keue peye Deehe meYee ceW hengBeWies, MeeeeLe& kes
eejbYe ceW Jen osJeer pees keg eMve Deehe mes kejs, Deehe Gmes hegve: Gmeer
efJe<ee kee eefleheeove kejves kees kenvee, leye Gmekes efveej nes
peeves hej Deehekes MeeeeLe& kee Deble Dee peeesiee~ Deehe efeblee
esef[es, Deehe lees Fme Yetleue hej meeeo mete& keer efkejCeeW kees
hewueeves ceW hetCe&le: me#ece nQ hegve: Deehekes meeceves Jen leejeosJeer Yeuee
keye leke "nj mekeleer nw~
osJeer kes Ghee&ge Jeeve megveles ner DekeuebkeosJe keer efeblee otj
nes peeleer nw Deewj Jes DeefleMee emeVelee kees eehle nes peeles nQ~
eele:keeue neslee nw, Dekeuebke osJe meeceeefeke Deeefo efveleefeee mes
efveJe=e nes meJe&eLece efpevecebefoj ceW hengBeles nQ~ DeleerJe Yeefe-YeeJe
mes efpevesv YeieJeeve keer mlegefle kejkes Jes eneB mes meerOes jepemeYee ceW
Dee peeles nQ~ hegve: jepee mes kenles nQjepeved! Fleves efoveeW leke pees ceQves MeeeeLe& efkeee nw Gmekee

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

73

en celeueye veneR nw ceQ mebIeeer kees hejeefpele veneR kej mekee ntB~
hejvleg Fleves efoveeW leke MeeeeLe& kejves kee DeefYeeee cesje kesJeue
efpeveOece& kes eYeeJe kees yeleueeves kee ner Lee~ Deye ceQ Fme Jeeo kee
Deble kejvee eenlee nBt~ Deepe ceQves efveee kej efueee nw efke Deye ceQ
Fme Jeeo keer meceeefhle kejkes ner Deenej enCe keBiee~
Ssmee kenkej Dekeuebke osJe hejos keer Deesj osKeles ngS yeesueles nQ
keee pewveOece& kes mebyebOe ceW keg Deewj mecePevee yeekeer nw ee
ceQ Deye MeeeeLe& kees meceehle keB~
Flevee megvekej GOej mes DeeJeepe Deeleer nwyeew mebeoee kes eej Deee& mele ceeves iees nQ-og:Ke,
og:Kemecegoe, ceeie& Deewj efvejesOe~ Fve eej mes ner peye keece eue
peelee nw leye hegve: pewveeW ves meele leJe keeeW ceeves nQ ?
DekeuebkeosJe yeesueles nQDeeheves pees efJe<ee kene nw, Gmes hegve: keefnes~
DekeuebkeosJe kes eje hegve: he#e jKeves keer yeele megvekej osJeer
kee meenme Ske meeLe ner ve peeves keneB euee ieee~ Dele: Jen keg
Yeer Gej ve os mekeer~ FOej hegve: he#e kes ve jKe mekeves kes keejCe
DekeuebkeosJe keg #eCe eleer#ee kejles jns~ Deveblej Jes G"kej hejos
keer lejhe eueles nQ Deewj Gmes hee[kej Deboj Iegme peeles nQ~ JeneB
efpeme Ie[s ceW osJeer kee Deeeve efkeee ieee Lee Gme Ie[s kees hewj keer
"eskej mes hees[ [eueles nQ~ Gme mecee Jen leejeosJeer Deheceeefvele
neskej Yeeie Ke[er nesleer nw~ mebIeeer Deeefo Fme Deheceeve mes yegjer
lejn hejeefpele nes peeles nQ Deewj Dehevee cegBn uekeees Ke[s jn

74

eYeeJevee

peeles nQ~ Ssmee ueielee nw efke ceeveeW Gvekes hewj kes veeres mes Oejleer ner
mejke ieF& nes~ Gme mecee Fve mebIeeer Deeefo meYeer yeew DeeeeeeX
kee ohe& etj-etj nes peelee nw~
DekeuebkeosJe keer Fme efJepee mes Deewj pewveOece& keer DeefleMee
eYeeJevee mes cenejeveer ceovemegbojer Deewj pewve pevelee kees yengle ner
Deevebo nes peelee nw~
DekeuebkeosJe meYee ceW Iees<eCee kejles nQmeppeveeW! ceQves Fme Oece&Metve mebIeeer kees henues ner efove
hejeefpele kej efoee Lee, Fleves efove leke lees cesje MeeeeLe& leejeosJeer
mes meeLe eue jne Leehegve: jepee efnceMeerleue kees mecyeesefOele kejles ngS kenles nQjepeved! meenmelegbie meefvle yenJe: esleelehe$ee ve=hee:~
efkevleg lJelmeMee jCes efJepeefevemleeieesVelee ogue&Yee:~~
lJelmeefvle yegOee ve meefvle keJeees Jeeieereje Jeeeficevees,
veeveeMeeeefJeeejeelegjefOee: keeues keueew ceefOee:1~~
ns meenmelegbie jepeved! efpevekes Thej meheso $e efhej jns nQ
Ssmes jepee yengle nQ efkevleg jCe ceW efJepeeer Deewj leeie ceW meyemes
Deeies jnves Jeeues Ssmes Deehekes meMe jepee ogue&Ye nQ~ Jewmes Fme
keefueegie ceW Fme mecee veevee MeeeeW kes efJeeej ceW elegj yegef Jeeues
keefJe, JeeokegMeue Deewj Jeeiceer efJeeved lees yengle nQ efkevleg meYeer
efJe<eeeW ceW kegMeue Ssmee cesjs meMe efJeeved Deve keesF& veneR nw~
keueeCe kes Fgke De%epeveeW kes hetJeexheeefpe&le heehe kes Goe
1. pewve efMeueeuesKe meben Yeeie-1, he=. 104~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

75

mes SJeb keefuekeeue kes eYeeJe mes iegCes<eer SkeevleJeeefoeeW ves Fme
veee (leke&Meee) kees ceefueve kej efoee nw mees keCeeyegef mes
esefjle nes kejkes nce Gme ceefueve efkees iees veee kees mecei%eeve
heer peue mes efkemeer lejn Oeeskej efvece&ue kej jns nQhegve: meYeemeoeW kees mecyeesefOele kejles ngS kenles nQveenbkeejJeMeerke=lesve cevemee ve sef<eCee kesJeues,
vewjelceb eeflehee veMeefle peves keeCeyegee ceee~
je%e: eer efnceMeerleueme meoefme eeees efJeoiOeelceevees,
yeewesOeeved mekeueeved efJeefpele megiele: heeosve efJemheeefuele:~~
cenejepee efnleMeerleue keer meYee ceW ceQves meye yeew efJeeveeW
kees hejeefpele kej pees megiele kees "gkejeee nw~ en ve lees ceQves
DeefYeceeve kes JeMe neskej efkeee nw Deewj ve efkemeer ekeej kes s<e
YeeJe mes ner efkeee nw efkevleg veeefmleke-MetveJeeoer-DeveelceJeeoer
yevekej ve nesles nges peveeW hej cegPes yengle ner keCee DeeF& nw,
Fme keCee yegef mes yeeOe neskej ner cegPes Ssmee kejvee he[e nw~
Gme mecee jepee efnceMeerleue Yeer ener yeesueles nQDejs OetleeX! cegPes veneR ceeuetce Lee efke legce ueesie Fleves ceeeeeejer
nes~ Dejs! peye legcnejs ceW MeeeeLe& keer meeceLe& veneR Leer leye mhe
ner keeeW veneR kene Lee~ Denes! ye[s Deeee& keer yeele nw efke legce
ogeW ves osJeer leeje kees Ie ceW mLeeefhele kejkes efJepee heeves keer
meese jKeer Leer~ hejvleg mee nw, efJepee lees mele keer ner nesleer nw,
Ske osJelee veneR, npeejeW ner keeeW ve efceue peeJeW, Jes Demele keer
efJepee veneR keje mekeles nQ~ Denes! Oeve nQ, Oeve nQ, DekeuebkeosJe!

76

eYeeJevee

Deehekees keesefMe: OeveJeeo nw~ Deehekeer pee nes, pee nes eYees!
Deeheves nce pewmes cet{ eeefCeeeW kees efceLeelJeheer Ieesj DebOekeej mes
efvekeeuekej efoJe Deveskeeblecee ekeeMe efoee nw~ YeieJeved! Deeheves
ner Deveble mebmeej mes nce ueesieeW keer j#ee keer nw~ mJeeefceved! eefo
Deehe Deepe Fme Yetleue hej ve nesles lees nce pewmes De%eeveer eeefCeeeW
kees mebmeej meceg mes efvekeeue kej mees cees#eceeie& ceW keewve mLeeefhele
kejlee ?.....Dele: Deehe Deye meYeer kees pewveOece& ceW oeref#ele keerefpees
Deewj mecekelJeheer jlve eoeve keerefpees~
DekeuebkeosJe meYeer kees pew veOece& ceW oeref#ele kejles ngS kenles nQ
ns YeJe peerJeeW! mees Deehle Deefjnble kees es[kej Deewj
keesF& osJe veneR nQ, Gvekes kens ngS Deeiece es[kej Deewj keesF& Meee
veneR nw, efvee&vLe efoiecyej ieg kees es[kej Deewj keesF& ieg veneR nes
mekeles nQ~ Fme ekeej mes Fve mees Deehle, Deeiece Deewj ieg kee
eeve kejvee ener meceioMe&ve nw~ Fmekes efve:Mebefkele Deeefo Dee"
De nQ GvnW Yeer enCe kejvee eeefnS leLee Mebkee Deeefo heeerme
oes<eeW kees es[ osvee eeefnS~
meYeer ueesie cemleke Pegkeekej pewveOece& mJeerkeej kejles nQ~
Deveske yeg meeOeg leLee Gvekes Devegeeeer ie=nmLe Yeer kenles nQiegosJe! nce ueesie Yeer Fme efve:meej MetveJeeo kees es[kej
Deehekeer MejCe ceW Deees nQ Deehe nceW Yeer mevceeie& ceW oeref#ele kej ueerefpees~
DekeuebkeosJe Gve meyekees Yeer pewve yevee osles nQ~ pewveOece& keer
pee Deewj DekeuebkeosJe keer pee keer OJeefve mes meeLe-meeLe jepemeYee
efJemeefpe&le nes peeleer nw~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

77

(12)
efpevecebefoj keer MeesYee Ssmeer ceeuetce nes jner nw efke ceeveeW
mee#eeled eneB efpevesvosJe kee meceJemejCe ner Dee hengBee nw~ Menj
ceW Yeer peneB-leneB jlveeW kes leesjCe yeeBOes iees nQ~ efpeveceW eser-eser
IebefeeB ueke jner nQ~ Gvekeer vePegve keer DeeJeepe keeveeW kees
DeefleMee ceOegj ueie jner nw~ peien-peien kesMeefjee OJepe uenje
jns nQ~ jbie efyejbieer heleekeeDeeW mes DeekeeMe Ssmee efoKe jne nw efke
ceeveeW efyevee yeeoue kes ner DeekeeMe ceW FbOeveg<e keer e nesves mes
jbie efyejbieer jesMeveer hewue jner nw~ meJe&$e hetueeW keer ceeueeeW Deheveer
megiebefOe mes oMeeW efoMeeDeeW kees megjefYele kej jner nQ~ DeefleMee TBee
jLe mJeCe& mes efveefce&le nw Dele: mJeeb ceW lees Gieles ngS mete& kes meMe
osoerheceeve nes ner jne nw, hegve: ceefCeeeW keer Deewj hetueeW keer
ceeueeDeeW ves, OJepeeheleekee Deewj ebJejeW ves Gmekeer MeesYee efiegefCele
kej oer nw~ jLe ceW eer efpevesvosJe efJejepeceeve nQ, Gvekes Thej $e
efhej jns nQ Deewj oesveeW lejhe Ke[s nges Fb ebJej {esj jns nQ~
eser-eser IebefeeW keer ceOegj OJeefve yengle ner Deer ueie jner nw~
jLe kes Deeies Deveske ekeej kes yeepeeW keer OJeefve kee iebYeerj
Meyo nes jne nw~ pees efke jlvehegj veiej kes meejs vej-veeefjeeW kees
ceeveeW yeguee ner jne nw~ ueeKeeW keer mebKee ceW ceveg<e Deheveer Yeefe
kee eoMe&ve kejles ngS Yepeve, keerle&ve Deeefo kes eje efpevesvosJe
kee iegCeieeve kej jns nQ~ e$e-le$e Fv kes JesMe ceW mepes ngS
YeeieCe YeieJeeve keer Yeefe ceW efJeYeesj neskej ve=le kej jns nQ,

78

eYeeJevee

keneR-keneR ceefnueeSB Yeer osJe Dehmeje kes meceeve ve=le keuee ceW
eJeerCe nesves mes Yeefe jme ceW ueerve nes ve=le kej jner nQ~ ye[s JewYeJe
kes meeLe eer efpevesvosJe kees jLe ceW efJejepeceeve kejkes jLeee$ee
ceneslmeJe ceveeee pee jne nw~
peye jLe eueves ueielee nw leye YeeeW kes eje Geeefjle
pee-pee keer OJeefve mes DeekeeMeceC[ue ietbpe G"lee nw~ YeeieCe
nef<e&le neskej megvoj-megvoj jbie-efyejbies hetueeW keer Je<ee& kejles ngS
Deheves Deehekees ceneYeeieMeeueer DevegYeJe kej jns nQ~ Gme mecee
Ssmee ceeuetce nes jne nw efke ceeveeW hegCeheer jlveeW kees GlheVe kejves
Jeeuee Ske otmeje jesnCe heJe&le ner eie nes ieee nw~ jeveer ceove
megvojer n<e& mes efJeYeesj nes Deheves Deehe ceW hetueer veneR mecee jner nQ~
jeveer keer YeeJevee kes Devegmeej jepee efnceMeerleue ves Deheves YeC[ej
kees Keesue efoee nQ Deewj YeC[ejer eeekepeveeW kees cegBnceebiee Oeve
yeeB jns nQ~ Gme mecee Ssmee ceeuetce he[ jne nw efke ceeveeW jeveer
ceovemegvojer keer eMeesjeefMe ner YeceCe kej jner nw~ jepee mJeeb
jLe kes meeLe hewoue eueles ngS Deheves Deehekees Oeve mecePe jnss nQ
Deewj meceioMe&ve heer jlve kees eehle kej Deheves Deehekees ke=leke=le
kej jns nQ~
DeieefCele YeJepeerJe Fme jLe ceneslmeJe kees osKe-osKekej
Deheves peerJeve kees meheue yevee jns nQ~ keesF& efpeveceefncee ceneslmeJe
kes efveefcee mes Deveble efceLeelJe kee Jeceve kej mecekelJe enCe
kej jns nQ, keesF& DeCegele ues jns nQ lees keesF& pewveejer oer#ee kes
mevcegKe nes jns nQ~ meJe&$e veejs ueieees pee jns nQ-

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

79

YeieJeeve ceneJeerj keer pee, pewveOece& keer pee, DekeuebkeosJe


keer pee, pewveMeemeve meoe peeMeerue jns~
meye efceuekej efpevesvosJe keer Debeflece eeLe&vee kejles nQ(lepe&-cesjs osMe keer Oejleer.....)
cesj e pewv e kee Meemeve ye{ lee peeS, Oece&OJepee henjeS
cesje pewve kee Meemeve!
DekeuebkeosJe ves Deye Oejleer hej, pewve Oece& hewueeee nw~
yeeweW kee kej heefjnej, pewve kesMeefjee OJepe henjeee nw~~
en meeeocee Deveskeeble, efpeveOece& keer Meeve ye{eS~
cesje pewve kee Meemeve~~1~~
efvekeuebke ves kej yeefueoeve, pewveoMe&ve eYeeJe efoKeueeee nw~
YeeF&-YeeF& kee ceesn lepee, Dekeuebke kees keneR efheeee nw~~
en nw Fefl enemeeW keer yeeleW, Fef leneme nceW efmeKeueeS~
cesje pewve kee Meemeve~~
~~meceehle~~

B:C: B:C

80

eYeeJevee