You are on page 1of 35

Organska kontrola

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Decembar, 2006

C:\Documents and Settings\Maida\My Documents\ORGANSKA KONTROLA DOCUMENTS\DOCUMENT REGISTER MAIN\IV_STANDARDS_CERTIFICATION_REQUIREMENTS\IV_1_01_OKStandards_ba_decembar_2006_approved.doc

Responsible: MH Approved by AB 2006-12-20

Document code: IV_1_01

Distribution: Public Page 1 of 35

UVOD .............................................................................................................................................................3 PREDMET STANDARDA ORGANSKE KONTROLE .............................................................................................3 STANDARD ZA LOKALNO (BIH) TRITE: .....................................................................................................3 DEFINICIJE....................................................................................................................................................3 NAPOMENE ...................................................................................................................................................3 DEFINICIJE....................................................................................................................................................4 1. 2. GLAVNI CILJEVI ORGANSKE PROIZVODNJE I PRERADE................................................7 OPI ZAHTJEVI..............................................................................................................................8 2.1. OPI STANDARDI ...................................................................................................................................8 2.2. KONTROLA EKOSISTEMA .......................................................................................................................9 2.3. OUVANJE TLA I VODE ..........................................................................................................................9 2.4. GENETIKI ININJERING ........................................................................................................................9 2.5. SOCIJALNA PRAVDA I ODGOVORNOST ..................................................................................................10 3. BILJNA PROIZVODNJA ..............................................................................................................11 3.1. KONVERZIJA .......................................................................................................................................11 3.2. PARALELNA PROIZVODNJA ..................................................................................................................12 3.3. IZBOR USJEVA I KULTIVARA.................................................................................................................12 3.4. DIVERZITET U PROIZVODNJI USJEVA ....................................................................................................13 3.5. PLODNOST TLA I GNOJIDBA ..................................................................................................................13 3.6. TETOINE, BOLESTI, KOROVI I KONTROLA RASTA ..............................................................................14 3.7. SPRJEAVANJE I PREVENCIJA KONTAMINACIJE ....................................................................................15 4. STANDARDI ZA UZGOJ STOKE...................................................................................................16 4.1. POSTUPANJE SA IVOTINJAMA .............................................................................................................16 4.2. KONVERZIJA I UZGAJANJE ...................................................................................................................17 4.3. SAKAENJA .........................................................................................................................................18 4.4. ISHRANA IVOTINJA.............................................................................................................................19 4.5. VETERINARSKA MEDICINA ..................................................................................................................20 4.6. TRANSPORT I KLANJE ..........................................................................................................................21 5. 6. 7. SAMONIKLI PROIZVODI ...............................................................................................................22 PELARSTVO................................................................................................................................23 PRERADA I RUKOVANJE...........................................................................................................25 7.1. OPE...................................................................................................................................................25 7.2. SASTOJCI .............................................................................................................................................25 7.3. METODE PRERADE ...............................................................................................................................26 7.4. SUZBIJANJE TETOINA I BOLESTI .......................................................................................................27 7.5. PAKOVANJE .........................................................................................................................................27 8. OZNAAVANJE.............................................................................................................................29 PRILOG 1 ....................................................................................................................................................30 PRILOG 2 ....................................................................................................................................................32 PRILOG 3 ....................................................................................................................................................34

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 2 of 35

Uvod
Predmet standarda Organske kontrole Organska poljoprivreda je cjelovit sistem zasnovan na skupu procesa iji su rezultati odrivi ekosistem, sigurna hrana, dobra ishrana, dobrobit za ivotinje i socijalna pravda. Organska proizvodnja je stoga vie od sistema proizvodnje koji ukljuuje ili iskljuuje odreene inpute. Standardi Organske kontrole (OK standardi) se koriste za certifikaciju organske proizvodnje u Bosni i Hercegovini za prodaju organskih proizvoda u zemlji i na stranom tritu. Zato su OK standardi i osnova za proizvodnju koja moe nositi OK logo za organske proizvode. OK standardi e sluiti i drugima koji su ukljueni u organsku proizvodnju i razvoj organske poljoprivrede, kao to su savjetnici, naunici i vladina tijela. OK standardi uzimaju u obzir specifine uvjete za organsku proizvodnju u Bosni i Hercegovini, kao i stadij razvoja organske proizvodnje u zemlji. OK standardi su napravljeni na osnovu IFOAM osnovnih standarda (IFOAM Basic Standards) i legislative Evropske unije za organsku proizvodnju. Putem aktivnih konsultacija sa svim uesnicima OK standardi e biti razvijeni tako da dobro funkcioniraju u bosanskohercegovakim uvjetima. OK standardi i certifikacijski sistem ine moguim da se proizvod prati tokom cjelokupnog procesa proizvodnje, sve dok se ne upakuje i oznai kao organski. Standard za lokalno (BiH) trite:

Pod ovim naslovom u tekstu OK standarda nalazi se prijedlog za standarde koji se mogu koristiti za prodaju proizvoda u Bosni i Hercegovini, ali ne i na evropskom tritu. Regulacije i standardi za organsku proizvodnju su ponekad nepotrebno striktni i ovakvi prijedlozi e uiniti da se ubrza razvoj organske proizvodnje. U ovom nacrtu se nalaze prijedlozi za lokalne standarde za vrijeme konverzije i za dozvoljenu koliinu konvencionalnih sastojaka u mijeanom proizvodu. Definicije Definicije su tehniki termini i objanjeni su u sekciji o definicijama. Napomene U prilozima 1-3 OK standarda nalaze se liste dozvoljenih inputa za ubrenje/gnojenje, kondicioniranje tla i zatitna sredstva za usjeve kao i za aditive te pomona sredstva za proizvodnju koja se mogu koristiti u preradi organske hrane. Za evaluaciju novih inputa koji e se koristiti u organskoj proizvodnji i preradi hrane OK standardi koriste direktno kriterije IFOAM osnovnih standarda za ovakvu vrstu
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 3 of 35

evaluacija. Prilog 3 u IFOAM osnovnim standardima - Kriteriji za evaluaciju dodatnih inputa u organskoj poljoprivredi (Criteria to Evaluate Additional Inputs to Organic Agriculture), koriste se za inpute na farmama, i Kriteriji za evaluaciju aditiva i pomonih sredstava u proizvodnji za proizvode organske hrane (Criteria for the Evaluation of Additives and Processing Aids for Organic Food Products), koriste se kod prerade hrane. IFOAM osnovni standardi se mogu nai na internet stranici www.ifoam.org Definicije

Aditiv hrani Obogaenje, dodatak ili druga supstanca koja moe biti dodata prehrambenim namirnicama kako bi utjecala na odravanje kvaliteta, konzistenciju, boju, ukus, miris ili druga tehnika svojstva (za potpunu definiciju vidjeti Codex Alimentarius). Certifikacija Postupak kojim nezavisna, trea strana daje pisano uvjerenje da su jasno identificirana proizvodnja ili sistem prerade metodoloki procijenjeni i prilagoeni specifinim zahtjevima. Genetski diverzitet Genetski diverzitet podrazumijeva varijabilitet izmeu ivih organizama iz poljoprivrednog, umskog i vodenog ekosistema. Ovo ukljuuje diverzitet u okviru vrste i izmeu vrsta. Genetiki ininjering Genetiki ininjering je skup tehnika iz molekularne biologije (kao to je rekombinantna DNA) pomou kojih se genetiki materijal biljaka, ivotinja, mikroorganizama, elija i drugih biolokih jedinica izmjenjuje na naine ili s rezultatima koji se ne mogu dobiti prirodnim parenjem i reprodukcijom ili prirodnom rekombinacijom. Tehnike genetike modifikacije ukljuuju, ali se ne ograniavaju na: rekombinantnu DNA, fuziju elije, mikro i makro injekciju, inkapsulaciju, brisanje gena i dupliciranje. Genetiki izdejstvovani organizmi ne ukljuuju organizme koji su rezultat tehnika kao to su konjugacija, transdukcija ili prirodna hibridizacija. Homeopatski tretman Tretman bolesti zasnovan na administraciji lijekova pripremljenih uzastopnim razblaivanjem tvari koje u veim koliinama proizvode simptome na zdravim subjektima sline onim kod same bolesti. Genetiki modificirani organizam (GMO) Biljka, ivotinja ili mikrob koji je transformiran pomou genetikog ininjeringa.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 4 of 35

Iradijacija (jonizirajua radijacija) Emisije visoke energije iz radionukleotida sposobne da izmijene molekularnu strukturu hrane u cilju kontroliranja mikrobijalnih kontaminanata, patogena, parazita i tetoina u hrani, konzervirajui hranu ili inhibirajui fizioloke procese kao to su nicanje i sazrijevanje. Kontaminacija Zagaenje organskih proizvoda ili zemljita, ili kontakt s bilo kakvim materijalom koji bi uinio proizvod nepogodnim za organsku certifikaciju Konvencionalno Konvencionalno znai svaki materijal, proizvodnju ili preradu koja nije certificirana kao organska ili organska "u konverziji". Organizam direktnog izvora Specifina biljka, ivotinja ili mikrob koji proizvodi zadate inpute ili sastojke, ili koji izaziva sekundarni ili indirektni organizam koji proizvodi input ili sastojak. Oznaavanje Svaka pisana, odtampana ili grafika prezentacija koja se nalazi na etiketi proizvoda, ide uz proizvod ili je izloena u blizini proizvoda. Operator Osoba ili pravni subjekt odgovoran za osiguranje usklaenosti proizvoda sa zahtjevima certifikacije. Organsko sjeme i sadni materijal Sjeme i sadni materijal proizvedeni na certificirani organski nain. Paralelna proizvodnja Svaka proizvodnja u kojoj se ista jedinica uzgaja, hrani, njom se rukuje, ili se isti proizvod prerauje na oba naina, certificirani - organski, i necertificirani - neorganski. Situacija s "organskom" i "u konverziji" proizvodnjom istog proizvoda je takoer paralelna proizvodnja. Paralelna proizvodnja je poseban primjer razdijeljene proizvodnje. Period konverzije Vrijeme izmeu poetka rada na organski nain i certifikacije usjeva i stoke kao organske. Proizvodnja mora biti registrirana pri Organskoj kontroli i OK standardi moraju biti praeni tokom perioda konverzije. Plodored (rotacija usjeva) Praksa izmjenjivanja vrsta ili familija jednogodinjih i/ili viegodinjih usjeva na specifinom polju na planski nain ili sekvencu tako da bi se prekinuli ciklusi korova, tetoina i bolesti i da bi se odrala ili unaprijedila plodnost tla i sadraj organske tvari.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 5 of 35

Pomona sredstva u proizvodnji Svaka tvar ili materija, izuzev strojeva ili alatki, koja se ne konzumira kao hranjivi sastojak sama po sebi, upotrijebljena u preradi sirovina, hrane ili njenih sastojaka s ciljem da ispuni odreenu tehniku namjeru tokom tretmana ili prerade i koja moe rezultirati nenamjernim ali neizbjenim prisustvom ostataka ili derivata u konanom proizvodu. Prirodno zemljiste Zemljiste koje se ne obrauje/ore i koje se ne tretira hemijskim djubrivima ili hemijskim pesticidima. Prirodno zemljiste na primjer moze biti uma, travnjak ili panjak. Sastojak Svaka tvar, ukljuujui prehrambeni aditiv, koritena u proizvodnji ili pripremi hrane, ili predstavljena u konanom proizvodu, iako mogue u izmijenjenom obliku. Sintetiko Proizvedeno putem hemijskih i industrijskih procesa. Moe ukljuiti proizvode koji nisu naeni u prirodi ili simulaciju proizvoda iz prirodnih izvora (ali koji nisu dobiveni iz prirodnih sirovina). Zatitni pojas Jasno definirano i lako identificirano granino podruje koje okruuje zemljite na kojem se vri organska proizvodnja i koje se uspostavlja da bi se ograniila primjena ili kontakt sa zabranjenim supstancama sa susjednog podruja. Zelenino gnojivo Usjev koji je inkorporiran u tlo u cilju njegovog unapreenja. Moe ukljuiti spontane usjeve, biljke ili korove.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 6 of 35

1.

Glavni ciljevi organske proizvodnje i prerade

Organska proizvodnja i prerada zasnivaju se na vie principa i ideja. Svi su vani i ova lista ne tei da uspostavi bilo kakav prioritet po vanosti. Principi ukljuuju: Da se proizvedu dovoljne koliine hrane visokog kvaliteta, vlakana (celuloze) i ostalih proizvoda; Da se radi kompatibilno s prirodnim ciklusima i ivim sistemima kroz tlo, biljke i ivotinje u cijelom proizvodnom sistemu; Da se prepozna iri socioloki i ekoloki utjecaj na organsku proizvodnju i sistem prerade, kao i u okviru njih; Da se odri i uvea dugorona plodnost i bioloka aktivnost tla koristei se lokalno adaptiranim kulturnim, biolokim i mehanikim metodama umjesto da se oslanja na inpute; Da se odri i ohrabri poljoprivredni i prirodni biodiverzitet na farmi i u okruenju upotrebom odrivih proizvodnih sistema i zatitom bilja i divljih ivotinja; Da se odri i konzervira genetiki diverzitet obraanjem panje na rukovoenje genetikim izvorima koji su ve na farmi; Da se promovira odgovorna upotreba i ouvanje vode i ivota u njoj; Da se koristi, to je vie mogue, obnovljivim izvorima u proizvodnji i sistemima prerade i da se izbjegavaju zagaivanje i otpad; Da se njeguju lokalna i regionalna proizvodnja i distribucija; Da se kreira harmonian balans izmeu biljne proizvodnje i stoarstva; Da se ivotinjama osiguraju uvjeti za ivot koji omoguavaju izraavanje osnovnih aspekata njihovog prirodnog ponaanja; Da se za pakovanje upotrebljavaju biorazgradivi, reciklirani i materijali koji se mogu reciklirati; Da se svima koji su ukljueni u organsku proizvodnju i preradu osigura kvalitet ivota koji zadovoljava njihove osnovne potrebe u okviru sigurne i zdrave radne okoline; Da se podri uspostavljanje cjelovitog proizvodnog, preraivakog i distribucijskog lanca, koji je i socijalno pravedan i ekoloki odgovoran; Da se prepozna vanost, zatiti i ui od naslijeenog znanja i tradicionalnih naina proizvodnje.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 7 of 35

2.

Opi zahtjevi

2.1. Opi standardi

2.1.1. Proizvoa mora biti registriran od Organske kontrole. 2.1.2. Proizvoa mora slijediti OK standarde i ope zahtjeve Organske kontrole za certificiranu proizvodnju. 2.1.3. Proizvodnja i proizvodno podruje moraju biti jasno definirani. 2.1.4. Organska kontrola ima pravo dobiti sve potrebne informacije o proizvodnji i moe ne certificirati proizvodnju zbog nedostatka potrebne dokumentacije ili informacija o proizvodnji. 2.1.5. Organska kontrola moe izvriti inspekciju u bilo koje vrijeme. Polja, zemljite, staklenici, tale, skladita, proizvodno podruje, magazini i druga mjesta za organsku proizvodnju trebaju biti dostupna Organskoj kontroli. 2.1.6. Krenje ovih standarda, uinjeno namjerno ili sluajno, od proizvoaa ili drugih osoba, mora biti prijavljeno Organskoj kontroli. 2.1.7. Nepotivanje standarda moe rezultirati neodobravanjem proizvoda, proizvodnog procesa ili proizvoaa. 2.1.8. Proizvoa e djelovati u skladu s nacionalnim zakonima.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 8 of 35

2.2. Kontrola ekosistema 2.2.1. Operatori e poduzeti mjere da odre i unaprijede zemljite i uveaju kvalitet biodiverziteta. 2.2.2. Zabranjeno je raiavanje primarnih ekosistema radi uspostave organske proizvodnje. 2.3. Ouvanje tla i vode

2.3.1. Svi operatori e poduzeti definirane i prikladne mjere da preveniraju eroziju. 2.3.2. Priprema zemljita paljenjem vegetacije e biti ograniena na minimum. 2.3.3. Proizvodnja usjeva, prerada i sistemi rukovanja e vratiti hranjive tvari, organske tvari i ostale izvore uklonjene iz tla kroz etvu, putem recikliranja, regeneracije i dodavanja organskih materija i hranjivih tvari. 2.3.4. Operatori nee iscrpsti niti pretjerano eksploatirati vodne izvore i teit e odranju kvaliteta vode. Oni e, gdje god je to mogue, reciklirati kinicu i kontrolirati potronju vode. 2.3.5. Kontrola panjaka nee degradirati zemljite ili kontaminirati vodne izvore. 2.4. Genetiki ininjering

2.4.1. Zabranjena je upotreba ili nemarno uvoenje genetiki izmijenjenih/modificiranih organizama ili njihovih derivata. Ovo ukljuuje ivotinje, sjemena i inpute kao to su gnojiva, supstrati i sredstva za zatitu usjeva.
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 9 of 35

2.4.2. Nije dozvoljena upotreba genetiki izmijenjenog sjemena, polena, transgenih biljaka ili sadnog materijala. 2.4.3. Organski preraeni proizvodi nee sadravati sastojke, aditive i pomona sredstva u proizvodnji izvedena iz GMO-a. 2.4.4. Inputi, pomona sredstva u preradi i sastojci e biti propraeni jedan korak natrag u biolokom lancu do organizma direktnog izvora *(vidjeti definiciju) od kojeg su proizvedeni da bi se potvrdilo da nisu dobijeni od GMO-a. 2.4.5. Kontaminacija organskog proizvoda od GMO-a kao rezultat okolnosti koje su van kontrole operatora moe izmijeniti organski status operacije i/ili proizvoda. 2.4.6 Na farmama sa podijeljenom proizvodnjom koritenje genetiki modificiranih organizama nije dozvoljeno ni na kojoj proizvodnoj aktivnosti na farmi.

2.5. Socijalna pravda i odgovornost

2.5.1. Operatori e voditi politiku o socijalnoj pravdi. Od operatora koji unajmljuju manje od deset osoba za rad i od onih koji rade pod dravnim sistemom koji primjenjuje socijalne zakone moe se ne zahtijevati da imaju takvu politiku. 2.5.2. U sluajevima kada je proizvodnja zasnovana na povredi osnovnih ljudskih prava i u sluajevima socijalne nepravde takav proizvod ne moe biti proglaen organskim.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 10 of 35

2.5.3. Uposlenici i sezonski radnici organskih operacija imaju slobodu da se udruuju, pravo da se organizuju i sklapaju meusobnu pogodbu. Operatori e osigurati svojim uposlenim i ugovaraima jednaku mogunost i tretman, i nee djelovati na diskriminatorski nain. 2.5.4. Operatori nee koristiti rad prisilni ili nesavjestan rad. 2.5.5. Operatori e svojim uposlenicima i angairanom ugovorenom osoblju obezbjediti jednaka prava i moguiti i oni nee biti tretirani na diskriminatorski nain. 2.5.6. Operatori nee angairati djecu kao radnu snagu. Djeci je dozvoljen rad kao praksa na njihovim porodinim farmama ili na susjednim farmama, obezbjeujui da: - Takav rad nije opasan ili tetan za njihovo zdravlje i sigurnost; - Takav rad ne ugroava njihovo obrazovanje ili njihov etiki, socijalni i fiziki razvoj; - Djeca e biti nadzirana od strane odraslih ili trebaju imati odobrenje od zakonskog staratelja.

3.

Biljna proizvodnja

3.1. Konverzija

3.1.1. Poetak perioda konverzije e biti raunat od dana aplikacije Organskoj kontroli. Biljni proizvodi iz jednogodinje proizvodnje, panjaci i livade e se smatrati organskim tek nakon perioda konverzije od dvije godine. Za viegodinje usjeve (osim panjaka i livada) trai se period od najmanje tri godine. Kada operator moe demonstrirati da su u potpunosti ispunjeni zahtjevi OK standarda tokom posljednje tri godine, Organska kontrola moe retroaktivno certificirati zemljite. Organska kontrola odreuje koja dokumentacija je neophodna i kolika je nadoknada za retroaktivnu konverziju. U svakom sluaju, operacije e biti nadzirane najmanje est mjeseci prije mogue certifikacije. Standard za lokalno (BiH) trite: Biljna proizvodnja moe biti certificirana nakon perioda konverzije od jedne godine za jednogodinje i nakon 18 mjeseci za viegodinje usjeve.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 11 of 35

3.1.2. Organska kontrola moe produiti period konverzije zavisno od prethodih uvjeta koritenja zemljita. Sva polja e biti jasno definirana. Ovo ukljuuje mape i registar polja svih organskih i neorganskih polja. 3.1.3. Ako itava farma nije certificirana, organski i konvencionalni dijelovi farme e biti stalno i jasno razdvojeni. 3.1.4. Zemljite na farmi nee biti zamjenjivano za organski i konvencionalni nain proizvodnje. 3.2. Paralelna proizvodnja

3.2.1. Usjev koji se namjerava prodavati kao OK certificiran nee biti uzgajan i na organski i neorganski nain (konvencionalno ili u konverziji) na istom imanju, osim ako se podvrste razlikuju na takav nain da se mogu jednostavno uoiti razlike. Organska kontrola moe napraviti izuzetke u ovome ako je etva organskih i neorganskih usjeva obavljena u razliito vrijeme, a to moe potvrditi inspekcija. Organska kontrola ima pravo izdati instrukcije operatoru da osigura da se organski i neorganski proizvodi ne pomijeaju. 3.3. Izbor usjeva i kultivara

3.3.1. Sjemena i sadni materijal e biti razmnoeni pod organskim upravljanjem jednu generaciju, u sluaju jednogodinjih a dvije generacije za viegodinje usjeve, ili 12 mjeseci, raunajui dui period, prije nego to e biti certifikovani kao organsko sjeme ili sadni materijal. 3.3.2. Upotrebljavat e se organska sjemena i sadni materijal odgovarajuih sorata i kvaliteta. Kada organska sjemena i sadni materijal nisu dostupni, mogu se upotrebljavati
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 12 of 35

konvencionalni materijali pod uvjetom da nisu tretirani pesticidima. OK standardi ne dozvoljavaju drugaije postupanje. Organska kontrola e osigurati listu dostupnih organskih i netretiranih konvencionalnih sjemena i sadnog materijala. Kada netretirana konvencionalna sjemena ita ukljuujui kukuruz nisu dostupna, hemijski tretirana sjemena mogu biti koritena do 2010. Proizvoa mora pokazati Organskoj kontroli da nije dostupan hemijski netretirani sadni materijal. Kada netretirani konvencionalni sadni materijal nije dostupan, hemijski tretirani sadni materijal moe biti koriten do 2010. godine. Proizvoa mora pokazati Organskoj kontroli da nije dostupan hemijski netretiran sadni materijal. Takodjer, Organska kontrola moe od sluaja do sluaja dopustiti koritenje hemijski tretiranih sjemena i sadnog materijala kada operator moe pokazati da nije dostupno tretirano sjeme ili sadni materijal.

3.4. Diverzitet u proizvodnji usjeva

3.4.1. Diverzitet u biljnoj proizvodnji i aktivnost e biti osigurani putem odgovarajueg plodoreda i/ili raznolikosti usjeva. Preporuuje se da panjaci ili zelenino gnojivo budu ukljueni u plodored, osim ako operator moe demonstrirati raznolikost u biljnoj proizvodnji drugim nainima. 3.4.2. Za viegodinje usjeve diverzitet e se osigurati kroz vonjak - saenjem pokrivaa zemljita i/ili diverzitetom ili zaklonskih sadnica u vonjaku. 3.5. Plodnost tla i gnojidba

3.5.1. Materijal mikrobiolokog, biljnog ili ivotinjskog porijekla e biti osnova programa plodnosti. 3.5.2. Hranjive tvari i proizvodi za plodnost/ishranu e se upotrebljavati na nain koji titi tlo, vodu i biodiverzitet. Ogranienja mogu biti napravljena na koliinama, lokaciji, vremenu, tretmanima, metodama ili izboru inputa koji se koriste.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 13 of 35

3.5.3. Materijal koji se primjenjuje na zemljite ili usjev e biti u skladu s prilogom 1 ovih standarda. 3.5.4. Dozvoljena mineralna gnojiva e se koristiti samo u programima koji se odnose na dugotrajne potrebe za plodnou, zajedno s ostalim tehnikama kao to su dodavanje organske tvari, zeleninog gnojiva, plodoredi i nitrogenska fiksacija putem bilja. 3.5.5. Dozvoljena mineralna gnojiva e se primjenjivati u obliku u kojem su prirodno sastavljena i dobivena i nee biti napravljena putem rastvorljivog hemijskog tretmana, osim dodatkom vode i mijeanjem s drugim u prirodi pojavnim, dozvoljenim inputima. Organska kontrola moe u izuzetnim okolnostima dozvoliti izuzetak od ovog zahtjeva. 3.5.6. Zabranjena su sintetika nitrogena gnojiva, ukljuujui ureu. 3.6. tetoine, bolesti, korovi i kontrola rasta

3.6.1. Svi organski proizvodni sistemi e pokazati skup pozitivnih procesa/mehanizama sposobnih da objasne suzbijanje znaajnijih tetoina, korova i bolesti pod normalnim okolnostima. 3.6.2. Fizike metode borbe protiv tetoina, bolesti i korova su dozvoljene, ukljuujui spaljivanje. Organska kontrola moe dozvoliti tretman termalnom sterilizacijom tla radi borbe protiv tetoina i bolesti. 3.6.3. Sredstva/inputi koja mogu biti primijenjena zbog biljnih tetoina, bolesti, korova ili kontrole rasta bit e navedena u prilogu 2. 3.6.4. Svaki formulirani input treba imati jedino aktivne sastojke navedene u prilogu 3. IFOAM osnovnih standarda. Sve ostale komponente ne smiju biti kancerogene, teratogene, mutagene ili neurotokcine.
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 14 of 35

3.6.5. Kontrola tetoina, bolesti i korova proizvodima koji su pripremljeni na farmi od lokalnih biljaka, ivotinja i mikro-organizama je doputena. Ako bi ekosistem ili kvalitet organskih proizvoda mogao biti ugroen, kriteriji IFOAM osnovnih standardia, dodatak 1, e biti koriteni da se utvrdi da li je proizvod prihvatljiv.

3.7. Sprjeavanje i prevencija kontaminacije

3.7.1. Operator e uvesti mjere, ukljuujui barijere i zatitni pojas, kako bi se izbjegla potencijalna kontaminacija i ograniili zagaivai organskih proizvoda. 3.7.2. U sluaju razumne sumnje o kontaminaciji, Organska kontrola e osigurati da se poduzmu analize relevantnih proizvoda i moguih izvora zagaenja (tlo, voda, zrak i inputi), kako bi se odredio nivo kontaminacije, i napravit e prikladne odgovore kao to su otkrie izvora kontaminacije, uzimajui u obzir porijeklo kontaminacije i ostale relevantne faktore. 3.7.3. Za pokrivae sintetike strukture, prekrivae od slame i gnojiva, runa, mree za insekte i silano pakovanje dozvoljeni su samo proizvodi bazirani na polietilenu i polipropilenu ili drugim polikarbonatima. Oni e biti uklonjeni s tla nakon upotrebe i nee biti paljeni na podruju farme. 3.7.4. Sva oprema iz konvencionalnog sistema proizvodnje e biti temeljito oiena od potencijalnih zagaujuih materijala prije upotrebe na podrujima kojima se organski upravlja. 3.7.5. Pesticidi i druge supstance koje nisu dozvoljene ovim standardima, nee biti skladiteni na istom mjestu gdje se opsluuju i skladite organski proizvodi.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 15 of 35

4.

Standardi za uzgoj stoke

4.1. Postupanje sa ivotinjama 4.1.1. Okruenje za ivotinje i postupanje sa ivotinjama e biti takvi da pospjeuju zdravlje i dobrobit ivotinja. Vodjenje organske zivotinjske proizvodnje treba da karakterise izvrsna njega i zatita. 4.1.2. ivotinje e imati dovoljno svjeeg zraka, vode, hrane i prirodnog svjetla da bi se zadovoljile njihove potrebe. 4.1.3. Svim ivotinjama e biti dostupni ispaa ili ispust, kada god to psiholoki uslovi ivotinja, vrijeme i stanje terena dozvoljavaju. Takvi prostori moraju biti djelimino pokriveni. Da bi se umanjio stres ivotinja, ivotinje e imati zaklone i zatite od sunca, temperature, kie, blata i vjetra. 4.1.4. Vezanje ivotinja u tali je dozvoljeno ukoliko to nema negativan uticaj na dobrobit ivotinje. ivotinjama e biti dostupni zasjenjeni prostor i voda kad god je to potrebno i bie im omogueno da se redovno kreu. Vezanje, ivotinjama nee uzrokovati povrede. 4.1.5. Nomaenje stokom je dozvoljeno na prirodnom zemljitu. 4.1.6. Sistemi za uzgoj stoke bez zemlje su zabranjeni. 4.1.7. Socijalne strukture e se odravati tako to e se osigurati da se stada ivotinja ne dre izolovana od ostalih ivotinja iste vrste. 4.1.8. Konstrukcija objekata za smjetanje ivotinja e obezbijediti izolaciju, grijanje, hlaenje i ventilaciju objekta da bi se omoguila cirkulacija zraka, nivo praine, temperaturu, relativnu vlanosti zraka i koncentraciju gasa do nivoa koji nije tetan za stoku. ivotinjama kojima je potrebna stelja, obezbijedie se prirodni materijali. ivotinje e imati dovoljno slobode za kretanje i mogunost da iskazuju svoje normalne vidove ponaanja.
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 16 of 35

4.1.9. Kokokama e biti dostupna mjesta za ienje perja pijeskom i sjedala. U toplim periodima, guskama i patkama e biti dostupna mala jezerca. 4.1.10. Materijali za izgradnju i oprema za proizvodnju nee imati tetan uticaj na zdravlje ivotinja 4.1.11. Reetkasti podovi su dozvoljeni samo ako sve ivotinje takodje imaju pristup leistima bez reetkastih podova. 4.1.12. ivina, zeevi i svinje se nee uvati u kavezima. 4.1.13. ivotinje e imati adekvatan pristup dnevnoj svjetlosti. Povrsina prozora za ulaz dnevne svjetlosti ce biti najmanje 5% od povrsine poda. 4.1.14. Kokoke i pilii e imati najmanje 8 sati tame (mraka) bez vjetake svjetlosti. 4.1.15. ivotinjama e se omoguiti da budu same za vrijeme okota ili polaganja jaja. U poetnom periodu mladuneta, majci i mladunetu e se omoguiti da imaju blizak kontakt. 4.2. Konverzija i uzgajanje 4.2.1. ivotinje e se od roenja uzgajati organski. Uzgoj ivotinja treba biti integrisan, npr. majka i mladune e ostati na istom gazdinstvu. Kada god je to mogue, koristie se organska stoka i rasplodna stoka. 4.2.2. ivotinje koje se nalaze na farmi u trenutku prelaska na organsku proizvodnju e proi kroz period konverzije prema sljedeem redosljedu: - Meso 12 mjeseci; - Mlijeko 3 mjeseca; - Jaja 6 sedmica; 4.2.3 Kada organska stoka nije dostupna, mogu se dovesti konvencionalne ivotinje u skladu sa sljedeim maksimalnim starosnim ogranienjima:
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 17 of 35

pilii za proizvodnju mesa stari 2 dana kokoke za proizvodnju jaja stare 18 sedmica ostala ivina starosti od 2 sedmice prasii do 12 sedmica i nakon prestanka dojenja telad stara do 3 mjeseca koja su primila kolostrum i othranjena uglavnom punomasnim mlijekom. Minimalni period u kome ivotinje kao sto su prasici ili junad moraju biti pod organskom proizvodnjom da bi se klasificirali kao organski je 3 mjeseca. Proizvodnja Period konverzije Meso 12 mjeseci Mlijeko 3 mjeseca Jaja 6 sedmica 4.2.4. Rasplodna stoka moe biti dovedena sa konvencionalnih farmi u maksimalnom godinjem iznosu od 10% od ukupnog broja odraslih ivotinja iste vrste koje se nalaze na farmi. Vei procenat moe dozvoliti Organska Kontrola u cilju znatnog uveanja stada ili za farme koje imaju manje od 10 ivotinja. 4.2.5. Sistem uzgoja e biti zasnovan na pasminama koje se mogu uspjeno razmnozavati u prirodnim uslovima. 4.2.6. Vjetako osjemenjavanje je dozvoljeno. 4.2.7. Tehnike prenoenja embriona i kloniranje su zabranjeni. 4.2.8. Hormoni za podsticanje ovulacije i raanja su zabranjeni, osim ako su primijenjeni za pojedinane ivotinje iz medicinskih razloga i pod veterinarskim nadzorom. 4.3. Sakaenja 4.3.1. Sakaenja su zabranjena osim u sljedeim sluajevima i samo ako je patnja zivotinje umanjena: Kastracija prasia je dozvoljena u prvih 7 dana ivotne dobi uklanjanje rogova je dozvoljena u periodu zivotne dobi do 6 nedelja stavljanje prstenova

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 18 of 35

4.4. Ishrana ivotinja 4.4.1. ivotinje e biti hranajene organskom hranom. Ako organska hrana nije dostupna u dovoljnoj koliini i kvalitetu, operatori mogu davati ogranieni procent neorganske hrane. Maksimalni procenat neorganske hrane, prema dnevnom proraunu, iznosi do 15% suhe materije za preivare i do 25% suhe materije za nepreivare. 4.4.2. Preovladavajui dio hrane (najmanje preko 50%) e poticati sa samih farmi ili e se proizvoditi u saradnji sa drugim organskim farmama u regionu. 4.4.3. Hrana koja potie sa polja koja su u procesu konverzije na farmi se, u proraunu hrane, moe raunati kao organska. 4.4.4. U ishrani su zabranjene sljedee tvari: genetski modifikovani organizmi kao hrana, aditivi ili konzervansi otpad iz klaonica koji potie od istih vrsta nus-proizvodi ivotinja sa farmi (npr. otpad iz klaonice) za preivare hrana podvrgnuta ekstrakciji otopina (npr. heksan) ili dodavanje drugih hemijskih sredstava. iste Amino-kiseline urea i druga sintetika azotna jedinjenja sintetiki promotori rasta i stimulansi sintetiki stimulatori apetita konzervansi, osim kada se koriste kao pomona sredstva kod prerade vjetaka sredstva za bojenje 4.4.5. ivotinje mogu dobijati vitamine, primjese i dodatke prirodnog porijekla. Sintetiki vitamini, minerali i dodaci se mogu koristiti kada prirodni nisu dostupni u dovoljnoj koliini i kvalitetu. 4.4.6. Preivarima e svakodnevno biti dostupna krma. 4.4.7. Za stonu hranu se mogu koristi konzervansi kao to su sljedei: bakterije, gljive i enzimi nus-proizvodi prehrambene industrije (npr. melasa) proizvodi na bazi bilja
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 19 of 35

Sintetiki hemijski konzervansi za stonu hranu kao to su siretna, mravlja i propionska kiselina i vitamini i minerali su dozvoljeni prilikom otrih vremenskih uslova. 4.4.8. Mladim sisarima e biti obezbijeeno majino mlijeko ili organsko mlijeko njihove vrste i dojie se prema minimalnom vremenskom periodu koje u obzir uzima prirodno ponaanje ivotinjske vrste na koju se ono odnosi. Teladi e dobijati mlijeko 10 sedmica, janjad 8 sedmica, jarii 6 sedmica, prasii 7 sedmica. 4.4.9. Operatori mogu obezbijediti neorgansko mlijeko ukoliko nema organskog. Operatori mogu obezbijediti zamjenu za mlijeko ili druge zamjene samo u hitnim sluajevima pod uslovom da ne sadre antibiotike, sintetike aditive ili proizvide od klanja. 4.5. Veterinarska Medicina 4.5.1. Operator e poduzeti sve praktine mjere da osigura zdravlje i dobrobit ivotinja kroz preventivne mjere za uzgoj stoke. 4.5.2. Ukoliko se ivotinja razboli ili povrijedi, ivotinja e dobiti brzu i adekvatnu njegu. Proizvoai nee sprjeavati upotrebu lijekove gdje e to rezultirati nepotrebnom patnjom stoke. 4.5.3. Operator moe koristiti veterinarske lijekove, ukoliko je efektnost alternativnih postupaka riskantna. Upotreba treba biti pod nadzorom veterinara. Period karence e biti udvostruen u odnosu na period koji je zakonski propisan, ili minimalno 48 sati, koji je dui. 4.5.4. Preventivni hemijski tretmani protiv parazita nisu dozvoljeni. 4.5.5. Sredstva sintetikog porijekla koja se koriste za stimulaciju proizvodnje ili sprjeavanja prirodnog rasta su zabranjena. 4.5.6. Upotreba hormona za kontrolu reprodukcije kao estrusa nije dozvoljena, osim u sluajevima veterinarskih tretmana kod pojedinacnih ivotinja.
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 20 of 35

4.5.7. Vakcinisanje je dozvoljeno kada poznate ili oekivane endemine bolesti ne mogu biti kontrolisane drugaijim upravljakim tehnikama, vakcine su takoe odobrene ako su zakonski zahtijevane. Genetiki izmijenjene vakcine nisu dozvoljene. 4.6. Transport i klanje 4.6.1. Svi postupci vezani za klanje, transport ukljuujui utovar i istovar, e se provoditi tiho i njeno ukljuujui minimalni fiziki i mentalni stres za ivotinje. 4.6.2. Upotreba elektrinih palica za tjeranje i drugih takvih sprava je zabranjena. 4.6.3. Formirane grupe ivotinja e biti odvojene i nee se mijeati sa ostalim ivotinjama ili grupama ivotinja. 4.6.4. Za vrijeme transporta i klanja, ivotinjama e biti obezbijeeni uslovi koji umanjuju ili svode na minimum negativne efekte: temperatura i relativna vlanost glad i e posebne potrebe svake ivotinje kvalitet i pogodnost naina transporta i rukovanja opremom. 4.6.5. Svaku ivotinju ili grupu ivotinja e biti mogue identifikovati u svakoj fazi transporta i postupku klanja. 4.6.6. Put do klaonice nee trajati due od osam sati. Ukoliko nema certifikovane organske klaonice do koje se moe stii za osam sati, ivotinja se moe transportovati i due.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 21 of 35

5.

Samonikli proizvodi

5.1.1. Samonikli sakupljeni proizvodi ukljuuju one proizvode koji su ubrani ili sakupljeni a da nisu, u znaajnom smislu, aktivno uzgajani. Ovo ukljuuje biljne proizvode kao i insekte, pueve i ivotinje koje su smjetene ili nisu pomjerane izvan granica definiranog podruja. 5.1.2. Samonikli sakupljeni plodovi e potjecati sa stabilnog i odrivog podruja na kojem rastu. Sakupljanje nee prei odrivi urod ekosistema ili zaprijetiti opstanku gljiva, biljnih ili ivotinjskih vrsta, ukljuujui one koje nisu direktno eksploatirane. (Prijedlog IUCN-a za crvenu listu za BiH koristit e kod ocjene koje vrste mogu biti smatrane da ispunjavaju standarde). 5.1.3. Operatori e sakupljati proizvode na jasno definiranim podrujima na kojima zabranjene supstance nisu primjenjivane najmanje tri godine prije sakupljanja. Organska kontrola e nadzirati podruje najmanje tri mjeseca prije certifikacije. 5.1.4. Sakupljanje ili podruje branja/sakupljanja e biti dovoljno udaljeno od izvora zagaenja i kontaminacije. Podruja se trebaju nalaziti na takvim mjestima gdje kontaminacija ne umanjuje vrijednost proizvoda kao to su hrana i stona hrana. 5.1.5. Na svim mjestima otkupa/nabavke e se nalaziti osoblje koje dobro poznaje ove standarde i sakupljai e imati pristup mapama podruja sakupljanja.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 22 of 35

6.

Pelarstvo

6.1.1. Pelarstvo moe biti certificirano nakon perioda konverzije od jedne godine. 6.1.2. Konice e primarno biti od prirodnih materijala. Materijali sa toksinim efektom za pele nee biti koriten. 6.1.3 Kada postoji rizik da je vosak zagaen hemijskim pesticidima, on treba biti zamijenjen organski proizvedenim voskom tokom perioda konverzije. U sluajevima kada sav vosak ne moe biti zamijenjen tokom jednogodinjeg perioda, Organska kontrola moe produiti period konverzije. 6.1.4. Uvedene pele e potjecati iz jedinica organske proizvodnje, kada je to mogue. 6.1.5. Konice trebaju biti postavljene na poljima kojima se organski upravlja i/ili u divljim, prirodnim nezagadjenim podrujima. Konice mogu biti postavljene na podruja koja osiguravaju pristup izvorima medne rose, nektara i polena, a koja su u skladu sa zahtjevima organske proizvodnje usjeva dovoljna da opskrbe sve prirodne potrebe pela. Konice nee biti postavljene tamo gdje pelinja hrana ili polja ili ostala podruja imaju visok rizik od kontaminacije. 6.1.6. Na kraju proizvodne sezone konice e biti ostavljene s rezervama meda i polena dovoljnim da kolonija preivi period hibernacije. Dodatna ishrana e se primjenjivati samo izmeu posljednjeg sakupljanja meda i poetka narednog nektarskog ili perioda medne rose. Organski med ili organski eer e se koristiti ako su dostupni. 6.1.7. Zdravlje i dobrobit konice e se primarno postizati higijenom i kontrolom konice. Za suzbijanje tetoina i bolesti dozvoljeno je: * laktina, mravlja kiselina
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 23 of 35

* oksalna, siretna kiselina * sumpor * prirodna esencijalna ulja (kao to su mentol, eukaliptol, kamfor) * Bacillus thuringiensis * para, direktni plamen i kaustina soda za dezinfekciju konice 6.1.8. Kada ne uspiju preventivne mjere, veterinarski medicinski proizvodi se mogu koristiti osiguravajui da: * prednost ima fitoterapeutski i homeopatski tretman, i * ako se koriste alopatski hemijski sintetizirani medicinski proizvodi, pelinji proizvod nee biti prodat kao organski i tretirane konice e proi kroz period konverzije od jedne godine. 6.1.9. Zabranjeno je sakaenje, kao to je podrezivanje krila matica. 6.1.10. Zabranjena je upotreba hemijskih sintetikih sredstava za odbijanje pela tokom postupka izvlaenja meda. Upotreba dima treba biti svedena na minimum. Prihvatljivi dimni materijali trebaju biti prirodni ili od materijala koji ispunjavaju zahtjeve ovih standarda. 6.1.11. Vjetaka oplodnja matica je dozvoljena.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 24 of 35

7.

Prerada i rukovanje

7.1. Ope

7.1.1. Organski proizvodi se nee mijeati s neorganskim proizvodima. 7.1.2. Svi organski proizvodi e biti jasno identificirani kao takvi i skladiteni i transportirani na nain koji prevenira kontakt s konvencionalnim proizvodima tokom itavog procesa. 7.1.3. Operatori e poduzeti sve neophodne mjere da sprijee kontaminaciju organskih proizvoda zagaivaima i kontaminantima, ukljuujui ienje, dekontaminaciju i dezinfekciju objekata i opreme. Ovo ukljuuje sprijeavnaje kontaminacije organskih proizvoda nakon koritenja sredstava za ienje, sanitaciju i dezinfekciju.

7.2. Sastojci

7.2.1. Svi sastojci koriteni u organski preraenim proizvodima bit e organski proizvedeni, izuzev dozvoljenih aditiva i pomonih sredstava u proizvodnji navedenih u prilogu 3. U sluajevima kada sastojak organskog porijekla nije dostupan u dovoljnim koliinama ili kvalitetu, Organska kontrola moe dozvoliti upotrebu neorganskih sirovina, to je podlono periodinom pregledu i reevaluaciji (za oznaavanje proizvoda vidi 7.1.2). 7.2.2. Voda i so mogu biti koriteni kao sastojci u proizvodnji organskih proizvoda. 7.2.3. Minerali (ukljuujui elemente u tragovima), vitamini i slini izolirani sastojci se nee koristiti, osim ako je njihova upotreba zakonski traena ili kada moe biti demonstriran ozbiljni dijetetski i hranjivi nedostatak.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 25 of 35

7.2.4. Mogu biti koriteni preparati mikroorganizama i enzima. Mikroorganizmi uzgajani na supstratima koji sadre organske sastojke i supstance navedene u prilogu 3 imat e prednost. 7.2.5. Dozvoljena su sljedea sredstva za dodavanje aroma: * Organski aromatini ekstrakti * Isparljiva ulja proizvedena od rastvarajuih sredstava kao to su ulje, voda, etanol, karbondioksid i mehanikih i fizikih procesa * Prirodni dimni aromat * Prirodni aromatski preparati 7.3. Metode prerade 7.3.1. Tehnike koritene za preradu organske hrane e biti bioloke, fizike i mehanike po prirodi. Iradijacija nee biti koritena. 7.3.2. Ekstrakcije e se obavljati jedino vodom, etanolom, biljnim i ivotinjskim uljima, siretom, karbondioksidom ili nitrogenom. 7.3.3. Filtracijske tehnike koje hemijski reaguju sa ili modificiraju organsku hranu na molekularnoj bazi bit e ograniene. Filtracijska oprema nee sadravati azbest ili koristiti tehnike ili supstance koje mogu negativno utjecati na proizvod.

7.3.4. Dozvoljeni su sljedei uvjeti i metode skladitenja: * Kontrolirana atmosfera * Kontrola temperature * Suenje * Regulacija vlanosti 7.3.5. Etilenski gas je dozvoljen za sazrijevanje voa.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 26 of 35

7.4. Suzbijanje tetoina i bolesti 7.4.1. Za suzbijanje tetoina koristit e se sljedeim metodama: 1. preventivne metode, kao to su ometanje, eliminacija prebivalnika i pristup objektima, 2. mehanike, fizike i bioloke metode, 3. supstance u skladu s prilozima ovih standarda, 4. supstance (osim pesticida) koritene u zamkama. 7.4.2. Kada se navedene metode pokau neuspjenim, mogu se koristiti konvencionalne metode kontrole tetoina i bolesti. Njihova upotreba ne smije kontaminirati organski proizvod. Organski proizvod e biti izmjeten izvan tretiranog podruja i operator e poduzeti neophodne mjere opreza kako bi prevenirao kontaminaciju. Ukljuit e mjere dekontaminacije opreme ili objekata. Direktna upotreba ili aplikacija zabranjenih metoda ili materijala na organske proizvode ini da proizvod vie nije organski. 7.4.3. Zabranjene supstance i metode za kontrolu tetoina i bolesti: * fumigacija s etilenoksidom, metilbromidom, aluminijevim fosfidom * jonizirajua radijacija (iradijacija) 7.4.4. Voda moe biti koritena nakon etve kao sredstvo za ienje ili dezinfektant u direktnom kontaktu sa organskim proizvodima. Ako se pojavi potreba za drugim sredstvima za ienje ili dezinfekciju, proizvodi navedeni u dodatku 4, tabela 2 mogu biti koriteni. Druge supstance mogu biti koritene ako su zakonski zahtjevane.

7.5. Pakovanje

7.5.1. Materijali za pakovanje ne smiju kontaminirati organsku hranu. Zabranjeni su materijali za pakovanje i kontejneri za skladitenje ili kante koje sadre sintetike fungicide, konzervanse ili fumigante.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 27 of 35

7.5.2. Organski proizvod ne smije biti pakovan u ve koritenim vreama ili kontejnerima koji su bili u dodiru s bilo kakvom supstancom koja moe kompromitirati organski integritet proizvoda.

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 28 of 35

8.

Oznaavanje

8.1.1. Osoba ili kompanija pravno odgovorna za proizvodnju ili preradu proizvoda e se moi identificirati. 8.1.2. a) Kada je najmanje 95% sastojaka certificiranog organskog porijekla, proizvod moe biti oznaen "certificirano organski" i moe nositi OK markicu. b) Kada je manje od 95%, ali ne manje od 70% sastojaka certificiranog organskog porijekla, proizvod se ne moe zvati "organski". Rije "organski" se moe koristiti na glavnom pokazatelju u izjavama kao "proizvedeno s organskim sastojcima". OK markica se moe koristiti ako stoji jasna izjava o proporciji organskih sastojaka u blizini markice. 8.1.3. Svi sastojci sloenog proizvoda (proizvoda s veim brojem sastojaka) bit e navedeni na etiketi proizvoda i poredani po postotku teine. Bit e oigledno koji sastojci imaju certificirano organsko porijeklo, a koji ne. Svi aditivi e biti navedeni punim imenom. Ako biljke i/ili zaini ine manje od 2% ukupne koliine proizvoda, mogu biti navedeni kao "zaini" ili "bilje", bez navoenja postotka. 8.1.4. Dodata voda i so nee biti ukljueni u proraun postotaka organskih sastojaka. 8.1.5. Organski proizvodi nee biti oznaeni kao GMO-slobodni u kontekstu ovih standarda. Svaka referenca na genetiki ininjering na etiketi proizvoda e se ograniiti na to da same metode proizvodnje i prerade nisu koristile GMO-e. Uvod u priloge U organskoj poljoprivredi odravanje plodnosti tla se postie recikliranjem minerala i organskim tvarima, tako da se hranjive tvari ine dostupnim usjevima aktivnou mikroorganizama iz tla. tetoine, bolesti i korovi se mogu suzbijati uzgajanjem razliitih kultura. Organska hrana se prerauje primarno putem biolokih, mehanikih i fizikih sredstava. Kriterij za evaluaciju proizvoda iz IFOAM osnovnih standarda se koristi za evaluaciju proizvoda. IFOAM osnovni standardi se mogu nai na internetskoj stranici www.ifoam.org

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 29 of 35

Prilog 1 Gnojiva i supstrati Opis supstanci, zahtjevi za sastav Uslovi za upotrebu

I Biljno i ivotinjsko porijklo - Gnojivo sa farme, urin - Vermikompost (kompost od glista) - Krvno brano, mesno brano, kosti, kotano brano - Brano od kopita i rogova, brano od perja, riba i riblji proizvodi, vuna, krzno, dlake, mlijeni proizvodi - Biorazgradiva prerada sporednih proizvoda, biljnog ili ivotinjskog porijekla, npr. sporedni proizvodi hrane, stone hrane, destilerije ili tekstilne prerade. - Ostaci usjeva i povra, prekriva od slame i gnojiva, zelenino gnojivo, slama - Drvo, kora od drveta, proizvodi od drveta - Morske trave i proizvodi od morskih trava - Treset (zabranjen kao kondicioner za zemljite) Za koritenje pri pravljenju rasadnog materijala u posudama - Biljni preparati i ekstrakti - Kompost napravljen od sastojaka navedenih u ovom prilogu, ostaci/otpaci od gljiva, humus od glista i insekata, urbani kompost od odvojenih izvora koji se kontroliraju zbog kontaminacije - Gnojivo koje sadri ljudski izmet ( izmet i urin) Dozvoljeno je ako potie iz operatorovog domainstva. Ne koristiti za gajenje usjeva za ljudsku ishranu. II Mineralno porijeklo - bazna troka - kreni i magnezijski dodatci - krenjak, gips, lapor, kreda, vapno eerne repe, kalcijumhlorid - magnezij kamen, kieserit i epsemska so (magnezij sulfat) - mineralni kalij (npr.sulfat potasa, kalijev klorid, kainit, Dobie se fizikim silvanit, patentkalij) procedurama, ali nee biti obogaeno hemijskim procesima - prirodni fosfati - pulverizirani kamen, kameno brano - glina (npr. bentonit, perlit, vermiculit, zeolit)
OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu
Page 30 of 35

natrijev-hlorid elementi u tragovima sumpor

III Mikrobioloki - biorazgradiva prerada sporednih proizvoda mikrobiolokog porijekla, npr. sporedni proizvodi pivara i prerade u destilerijama. - Mikrobioloki preparati zasnovani na prirodno pojavljujuim organizmima IV Ostalo - Biodinamini preparati

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 31 of 35

Prilog 2

Zatitna sredstva za usjeve i regulatori rasta Opis supstanci, zahtjevi za sastav I Biljno i ivotinjsko porijeklo - Preparati od algi - ivotinjski preparati i ulja - Pelinji vosak - Hitin nematicidi (prirodnog porijekla) - Mlijeni proizvodi (npr. mlijeko, kazein) - elatin - Lecitin - Prirodne kiseline (npr. sire) - Neem (Azadirachta indica) - Biljna ulja - Biljni preparati - Repelenti na biljnoj bazi - Propolis - Pyrethrum (Chrysanthemum cinerariaefolium) II Mineralno porijeklo - Hlorid od krea - Glina (npr. bentonit, perlit, vermikulit, zeolit) - Bakarne soli (npr. sulfat, hidroksid, oxiklorid, oktanat) Dijatomejska zemlja Laka mineralna ulja (parafin) Kreni sumpor (kalcijum-polisulfid) Kalijum-bikarbonat Kalijum-permanganat Kalcij-oksid Silikati (npr. Natrijev-silikat, kvarc) Natrij-bikarbonat Sumpor Uslovi za upotrebu

Sinergistini piperonil-butoksid je zabranjen nakon 2005

Maksimum 8 (prosjeno)

kg/ha

godinje

III Mikroorganizmi - Fungalni preparati - Bakterijski preparati (e.g. Bacillus thuringiensis) - Virusni preparati (e.g. granulosis virus)

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 32 of 35

IV Ostalo - Biodinamini preparati - Kalcijev-hidroksid - Karbon-dioksid - Etilni alkohol - Homeopatski preparati - Fizike metode (npr. hromatske zamke, mehanike zamke) - Feromoni samo u zamkama i zidnim draima - Isputanje parazita, predatora i steriliziranih insekata - Morska so i slana voda - Soda - Meki sapun - Sumpor-dioksid

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 33 of 35

Prilog 3 Lista odobrenih aditiva i pomonih sredstava za proizvodnju Kada se supstance navedene u ovom prilogu mogu nai u prirodi, prirodni izvori imaju prednost. Supstance certifikovanog organskog porijekla imaju prednost.
1

Intl

Proizvod

sistem oznaavanja INS 170 INS 181 INS 184 INS 220 INS 224 INS 270 INS 290 INS 300 INS 306 INS 322 INS 330 INS 331 INS 332 INS 333 INS 334 INS 335 INS 336 INS 341 INS 342 INS 400 INS 401 INS 402 INS 406 INS 407 INS 410 INS 412 INS 413 INS 414 INS 415
1

Aditiv Pomono Ogranienje / Napomena sredstvo u proizvodnji X X X X Samo za vino Filtracijsko pomono sredstvo za vino Samo za vino Samo za vino

Kalcij-karbonat Tanin Taninska kiselina Sumpor-dioksid Kalijev-metabisulfit Mlijena kiselina Karbon-dioksid Askorbinska kiselina Tokoferoli, miksani prirodni koncentrati Lecitin Limunska kiselina Natrijevi-citrati Kalijevi-citrati Kalcijevi-citrati Vinska kiselina Natrij-tartarat Kalij-tartarat Mono kalcij fosfat Amonij fosfat Alginina kiselina Natrijev-alginat Kalijev-alginat Agar Karaginan Locust bean gum Guar guma Tragacanth guma Arabic guma Xanthan guma

X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X

X X

X X

X X X

Samo za vino

Samo za dizanje brasna Ogranieno na 0.3 gm/l u vinu

Aditivi za hranu mogu sadravati nosae koji e biti evaluirani


Page 34 of 35

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu

INS 440 INS 500 INS 501 INS 503 INS 504 INS 508 INS 509 INS 511 INS 513 INS 516 INS 517 INS 524 INS 526 INS 551 INS 553 INS 901 INS 903 INS 938 INS 941 INS 948

Pektin Natrij-karbonati Kalij-karbonati Amonij-karbonati Magnezij-karbonati Kalij-hlorid Kalcij-hlorid Magnezij-hlorid Sumporna kiselina Kalcijev-sulfat Amonij-sulfat Natrijev-hidroksid Kalcijev-hidroksid

X X X X X X X X X X X X

Nemodificiran X X Samo za proizvode od poslastice, kekse i biskvite ita,

X X X

X X X X X X X X X X X X X X X X X X X

Regulisanje pH vode tokom prerade eera Za sojine proizvode, poslastice i pekarski kvasac Samo za vino, ogranieno na 0.3 mg/l Za preradu eera za povrinski tretman za pekarske proizvode. Aditiv hrani za kukuruzno tortilja brano, pomono sredstvo u preradi eera

Silikon-dioksid (amorphous) Talk Pelinji vosak Carnauba vosak Argon X Nitrogen X Oksigen X Aktivni karbon Bentonit Kazein Dijatomejska zemlja Albumin od bjelanca Etanol elatin Isinglass Kaolin Perlit Preparati od kore drveta

Samo za proizvode voa i povra Samo za vino Samo za zaslaivae i vino Samo za vino Samo za vino, voe i povre Samo za vino

Samo za eer

OK Standardi za organsku proizvodnju i preradu


Page 35 of 35