You are on page 1of 15

SALII VE GVENLNN

KAVRAM VE KURALLARININ GELM




Sal!! ve Gvenliinin Dnyadaki Tarihsel Geliimi :
Yap!lan i ile sal!k aras!ndaki ilikiler (endstri sal!!-ii sal!!-i hijyeni) zerinde,
ilk deIa Yunan ve Roma uygarl!klar!nda durulmaya balanm!t!r. Fakat, bu konuda etraIl!
incelemeler, Paracelsus (1493-1541, iilerin sal!k konular!n! ele alan ilk hekimlerdendir),
Gregorius Agricola-George Bauer (Saksonyal! hekim, 1526`da Avrupa madenlerinde al!an
iilerin sorunlar!yla ilgili klasik bilgileri ieren 'De Re Metalica) adl! eserini yazm!t!r) ve
Bernardino Ramazzini ile balar.
Byk talyan klinikisi Bernardino Ramazzini (1633-1714), endstri sal!!n!n babas!
olarak kabul edilir. Bu zat, 1713 y!l!nda yay!nlad!! 'De Morbis ArtiIicum Diatriba isimli
eserinde meslek hastal!klar! ile uzun uzad!ya megul olmutur. Endstri sal!! sorunlar!,
daha sonra, zellikle sanayileme hareketleri iinde byk bir ilgi toplam!t!r.
hekimlii talya`da domu ise de, bymesini ve gelimesini sanayi ink!lab!n!n
(1760-1830) beii olan ngiltere`de geirmitir. Sir Percivale Pott, 1776`de baca
temizleyicilerinin skrotum (testis) kanserini tariI etmitir. ngiltere`de Charle Turner Tacrach
(1795-1852) ok etraIl! bir meslek hastal!klar! kitab! yazm!t!r.
Endstri sal!! meselelerinin devlet taraI!ndan ele al!nmas!, ngiltere`de sanayi ink!lab!
hareketlerinin h!zlanmaya balad!! devrelere rastlar. Bu lkede, XIX. yzy!l!n balar!nda
(1802), 'Sal!k ve Ahlak!n Korunmas! Kanunu ve bunu izlemek zere (1833) 'Fabrikalar
Kanunu yay!nlanm!t!r. Bu sonuncu kanunda, ' Gvenlii MIettilii ngrlmtr.
Ayn! devrelerde, dier Avrupa lkelerinde de devletin al!an insan! himaye etmeye
balad!! grlr: Fransa`da 1810 y!l!nda yay!nlanan 'mparator Kararnamesi, yine ayn!
lkede 1841 y!l!nda yay!nlanan ' Mevzuat! bu gayretlerin ilk rnleridir.
Amerika Birleik Devletlerinde ise, bu konuda, ancak bu lkedeki sanayileme
hareketlerinin ok h!zland!! XX. Yzy!l!n ba!nda byk bir al!ma grlmektedir. Meslek
Hastal!klar! (The Occupational Diseases) isimli etraIl! ilk Amerikan kitab!, Cornell
niversitesi i hastal!klar! proIesr Gillmann Thomson taraI!ndan 1914 y!l!nda
yay!nlanm!t!r.
1919 y!l!nda Cenevre`de, Uluslararas! al!ma rgt (ILO) kurulmutur. Uluslararas!
al!ma rgt taraI!ndan, 1919 y!l!ndan bugne kadar, i sal!! ve gvenlii ile ilgili
birok szleme !kar!lm!t!r. Bunlar!n nemli bir blm de, Trkiye Cumhuriyeti taraI!ndan
onaylanarak yrrle konulmutur.
20. yzy!lda, i sal!! ve gvenlii, sanayide yaanan gelimelerle birlikte, zellikle
kalk!nm! lkelerde n planlarda yer almaya balam!t!r. Gerekten, Amerika Birleik
Devletleri bata olmak zere, ngiltere, Kanada, Avustralya, Japonya ve Almanya gibi
lkelerde, i sal!! ve gvenlii ile ilgili modern dzenlemeler yap!lm!t!r.
sal!! ve gvenlii olgusu, Avrupa Birlii ierisinde de, 1980`li y!llardan itibaren
a!rl!kla ele al!nmaya balanm!t!r. zellikle, 1989 y!l!nda !kar!lan 89/391/EEC say!l!
Sal!! ve Gvenlii DirektiIi, i sal!! ve gvenlii alan!nda ereve direktiI olarak kabul
edilmi ve daha sonra bu ereve direktiIe dayanarak, ok say!da bireysel direktiI
!kar!lm!t!r.
Bugn gelinen noktada, i sal!! ve gvenlii bir bilim dal! olarak ele al!nmaktad!r.
Sanayide ve al!ma hayat!nda yeni ortaya !kan risklerle ilgili, srekli olarak arat!rma ve
gelitirme al!malar! yrtlmekte ve yeni yasal dzenlemeler yap!lmaktad!r.



Sal!! ve Gvenliinin Trkiye`deki Tarihsel Geliimi :
Trkiye`de al!an insan! koruma hareketleri ise, 1865 y!l!nda yay!nlanan 'Dilaver Paa
Nizamnamesi ve onu izleyen 'Maadin Nizamnamesi (1869) ile balam!t!r. Endstri sal!!
konusunun btn ynleriyle ele al!nmas! ise Cumhuriyet dneminde gereklemitir.
1865 y!l!nda !kart!lan 'Dilaver Paa Nizamnamesinde, Ereli ve Zonguldak kmr
havzas! iilerinin dinlenme ve tatil zamanlar!, bar!nd!rma yerleri, al!ma saatleri ve onlar!n
sal!klar! ile ilgili eitli konular!n ele al!nd!! grlr.
1869 y!l!nda !kar!lan 'Maadin Nizamnamesi ise, btn madenlerde al!anlar!n
gvenlii ile ilgili eitli hkmleri dzenleyen bir mevzuatt!r. Maadin nizamnamesi, kmr
madeni i kolunda, o devirde yrrlkte bulunan zorunlu al!may! ortadan kald!rm! ve bu
suretle al!man!n ekonomik ynlerinin yan!nda insani ynlerine de deer verilmesi
vurgulanmak istenmitir.
23 Nisan 1920`de Trkiye Byk Millet Meclisi`nin kurulduu tarihten itibaren ise, i
sal!! ve gvenlii olgusu da gndeme getirilmi ve eitli yasal dzenlemeler yap!lmaya
balanm!t!r.
Zaman!na gre, son derece modern hkmlerle donat!lm! olan, Ereli Havza-i
Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Mteallik Kanun (Ereli Kmr Havzas! Maden
isinin Hukukuna likin 151 say!l! Kanun), Milli Mcadele`nin en youn olarak yaand!!
bir dnemde, 10 Eyll 1921 tarihinde, Sakarya Sava! s!ras!nda !kar!lm!t!r. Daha sonra, 8
Haziran 1936 tarihinde !kar!lan 3008 say!l! Kanunu ierisinde de, temel i sal!! ve
gvenlii hkmleri yer alm!t!r. kinci Dnya Sava!ndan sonraki konjonktrde,
sanayilemenin daha youn yaanmaya baland!! souk sava y!llar!nda ise, i sal!! ve
gvenliinin n s!ralarda yer ald!!n! sylemek mmkn deildir. 1967 y!l!nda !kar!lan 931
say!l! Kanunu ierisinde ilk deIa modern hkmlerle yer alan disiplin, bu Kanunun
Anayasa Mahkemesi taraI!ndan ekil ynnden iptal edilmesinden sonra, 1971 y!l!nda
!kar!lan 1475 say!l! Kanunu ierisinde de ayn! hkmlerle yer alm!t!r. Bat!`da, 150-200
y!ld!r yaanan endstri devriminin bir nebze olsun yakalanabilmesi iin, sanayilemenin
srdrld 1970, 80 ve 90`l! y!llarda ise, 1475 say!l! Kanunu ve bu erevede !kar!lm!
olan Tzk ve Ynetmelikler, i sal!! ve gvenlii alan!n!n gereksinimlerine belli lde
cevap verebilmitir. Ancak, 20. yzy!l!n sonlar! ve 21. yzy!l!n balamas!yla birlikte,
teknolojinin, tm sanayi koullar!n!n, endstri ilikilerinin ve al!ma mevzuat!n!n ba
dndrc bir h!zla ilerledii ve deitii gerei ortaya !km!t!r. Avrupa Birlii`nin, Aral!k-
1999`daki zirvesinde, Trkiye`ye adayl!k statsnn tan!nmas!yla birlikte, 2003 y!l!nda 4857
say!l! Kanunu !kar!lm!t!r. Bu Kanunun i sal!! ve gvenlii ile ilgili hkmleri, belki
birka madde d!!nda, aynen 1475 say!l! Kanunu`ndan aktar!lm!t!r. Ancak, 4857 say!l!
Kanununa gre !kar!lmas! gereken ynetmelikler, Avrupa Birliinin 89/391/EEC say!l!
ereve direktiIine ve dier bireysel direktiIlere gre uyumlat!r!lm!t!r ve 2003 y!l! ile 2004
y!l! ierisinde ardarda yay!mlanm!t!r. Dolay!s!yla, lkemizde i sal!! ve gvenlii mevzuat!
modern hkmlerle donat!lm! durumdad!r. Ancak, uygulamada ok Iazla mesaIenin
katedilmesi gerekmektedir.

Sal!! ve Gvenlii Kavram! :
sal!! ve gvenlii al!anlar!n sal!k ve gvenlik konular! ile ilgili bir aland!r.
Sanayi ve teknolojinin h!zla gelimesi, yeni i sahalar!n!n a!lmas!yla birlikte yeterli
nlemlerin al!nmamas! durumunda, al!anlar!n sal!!n! ve gvenliini tehdit eden sonular
ortaya !kmaktad!r.
i sal!! ve i gvenlii al!malar!nda ncelikli ama, al!anlar!n sal!!n! korumakt!r.
yeri ortam!nda bulunan teknik ekipmanlar ile al!ma koullar!ndan kaynaklanan eitli
riskler nedeni ile al!anlar!n sal!! bozulabilir. Sal!! bozulan ve hastalananlar!n tehis ve
tedavisi de bu ura!lar!n iine girer, ama bu al!malar!n as!l amac!, iyeri ortam!nda bulunan
bu riskleri kontrol alt!na almak suretiyle iyerini sal!kl! ve gvenli bir yer haline getirmek ve
sonu olarak da bu ortamda bulunan ve al!an kiilerin sal!!n!n olumsuz etkilenmesinin
nne gemektir.
sal!! ve i gvenlii al!malar!n!n iki temel boyutu vard!r:
Bunlardan birisi, al!anlar!n sal!!n!n yapacaklar! ile ilgisini arat!ran, belirleyen (rnein;
daha nce akcier rahats!zl!! geirmi bir kiinin tozlu bir ite al!t!r!lmamas! gibi)ve iyeri
ortam!nda oluabilecek baz! risklere kar! al!nacak t!bbi koruma yntemlerini uygulamak
(rnein; tetanos a!s! uygulamas! vb. gibi) ve iyerindeki al!malar esnas!nda sal!k sorunu
olanlar!n hastal!klar!n!n tehis ve tedavisi ile hastal!!n yap!lan ile ilgisini arat!rarak gerekli
nlemleri almak eklinde iIade edilebilecek olan t!bbi boyuttur. Bu ilgi alan!na '
Hekimlii ad! verilebilir.
kinci boyut ise, iyeri ortam!ndaki sal!k ve gvenlik risklerinin saptanmas!, bununla ilgili
lmler yap!lmas! (rnein; iyerinde kullan!lan eitli kimyasal maddelerin, iyeri ortam
havas!ndaki lm, iyerinde yap!lan iler esnas!nda ortama yay!lan ve sal!a zararl!
olduu bilinen tozlar!n lm, makine ve tezgahlardan kaynaklanan grltnn dzeyini
belirlemek zere yap!lan lmler gibi) ve bu risklerin kontrol alt!na al!nmas! eklindeki
ura!lar! ieren ve konunun daha ok teknik-mhendislik yan!n! oluturan ' Gvenlii
boyutudur. Bu boyut, iyeri ortam!nda sal!kl! ve gvenlikli bir ortam oluturmak iin yap!lan
tm al!malar! kapsad!! iin ' Hijyeni olarak da adland!r!lmaktad!r.
Her iki grup al!malar birbirini tamamlay!c! niteliktedir ve her ikisi birlikte ii sal!! ve i
gvenlii btnn oluturur.
Bir baka deyile, ii sal!! ve i gvenliinin amac!; kaza ve hastal!k eklinde ortaya !kan
tehlikelerden al!anlar! korumak, zarar verici etkileri asgariye indirmek, mmknse ortadan
kald!rmak, Iiziksel, ruhsal ve sosyal ynden tam iyilik halini hedeIleyip yaam kalitesini
yksek tutarak al!anlar!n mutlu olmalar!n! salamakt!r.
al!ma artlar!, al!an kiinin bedensel ve ruhsal sal!!n! dorudan veya dolayl! olarak
etkileyebildiinden, i gvenliinin salanmas! ile toplumun mutluluu aras!nda bir iliki
kurmak mmkndr.
Tm dnyada olduu gibi, lkemizde de meydana gelen i kazalar! ve meslek hastal!klar!n!n
bir blm lmle, bir blm ise sakatlanma ve yaralanmalarla sonulanmaktad!r. Bu
olaylar!n manevi znts ve meydana gelen maddi zarar!n ve milli servet kayb!n!n
bykl, insanlar!n i sal!! ve i gvenlii zerinde nemle durmalar!n!n nemli
nedenleridir.
verenler; maddi ve manevi menIaatleri nedeniyle, al!anlar; dorudan etkilenen kiiler
olarak, devlet ise, vatandalar!n!n sal!!n! ve mutluluunu dnmek zorunda olduu iin
Sal!! ve Gvenlii konusu ile yak!ndan ilgilenmek durumundad!r.
Bir baka iIade ile i sal!! ve i gvenliinin amac!n!n;
a. al!anlar! korumak,
b. retim gvenliini salamak,
c. letme gvenliini salamak olduu kabul edilebilir


Genel Sal!k Kavram! :
nceleri, sal!kl! insan tan!m!, i kazas! ve meslek hastal!! geirmemek ve hasta olmamak
eklinde iIade edilirdi.
Bugn ise, Dnya Sal!k rgt (WHO) sal!!; yaln!z hastal!k ve maluliyetin olmamas!
deil, Iiziksel, ruhsal ve sosyal ynden tam bir iyilik hali olarak tan!mlamaktad!r.

ve Sal!k likisini Belirleyen Faktrler :
yerlerinde, al!anlar!n sal!! zerinde etkili olan, bir anlamda ve Sal!k ilikisini
belirleyen bal!ca iki grup Iaktr vard!r;
Bunlar, kiisel baz! zellikler ve evresel Iaktrlerdir.
Kiisel Iaktrler olarak, kiinin ya!, cinsiyeti, genetik zellikleri, beslenme durumu, sigara,
alkol vb. al!kanl!klar! ile yaad!! evrede bulunan baz! Iaktrler bir araya gelerek bir insan!n
sal!k durumunu belirler. Bu etkileim sonucunda da kii sal!kl! olabilir veya sal!! deiik
seviyelerde bozulmu olabilir. Bu sal!k bozulmas!, bazen ok haIiI derecede olabilir ve
kiide nemli bir hastal!k tablosuna yol amaz. Baz! durumda ise sal!k bozulmas! ileri
derecede olabilir ve kiide ciddi bir hastal!k tablosu ortaya !kabilir, hatta bazen kii, bu
hastal!k yznden hayat!n! da kaybedebilir.
evresel Iaktrler ise, iinin al!t!! iyeri ortam!nda bulunan eitli sal!k riskleridir.
Deiik iyeri ortam!nda bulunan sal!k riskleri pek oktur. Bu nedenle, bu Iaktrlerin;
Iiziksel Iaktrler ya da etkenler, kimyasal etkenler, tozlar, biyolojik etkenler, ergonomik
etkenler, psikolojik etkenler eklinde grupland!r!lmas!, s!k olarak yap!lan bir yakla!md!r.
Bu etkenleri u ekilde inceleyebiliriz;
1) Fiziksel Etkenler :
Fiziksel etkenler bal!ca;
a) Grlt, b) Vibrasyon (Titreim), c) Ayd!nlatma, d) Termal KonIor artlar!, e)
Havaland!rma, I) Radyasyon, g) Bas!n Deiimleri olarak s!ralanabilir.
a) Grlt; genellikle istenmeyen ve rahats!z edici sesler grlt olarak tan!mlan!r. i
sal!!nda ise grlt iitme duyusunun azalmas!na veya sal!!n!n bozulmas!na ya da baka
tehlikelerin olumas!na neden olan seslerdir`. yerlerindeki devaml! al!an makineler
(dokuma tezgahlar!), testere dili makineler, dizel motorlar, pistonlar vb. gibi grlt
kaynaklar! devaml!, ani, kesik kesik grlt yapabilmektedirler.
Grltden etkilenen kiilerde, iitmenin azalmas! veya kayb! d!!nda kan bas!nc! artar, sinir
sistemi zerine olumsuz etkisi vard!r, kanda kolesterol, yalar artar, stres ve hatalar artar,
moral bozulur, yorgunluk artar, i kazalar! artar ve verimlilik der.
b) Titreim (Vibrasyon); Titreim ses dalgalar! gibi belirli aral!klarla tekrarlayan mekanik bir
enerjidir. letim ve etkileme derecesi, titreimin Irekans ve iddetine bal!d!r. yerlerinde
titreim kaynaklar! olarak ara ve makinelerin sal!n!ml! hareketleri, makinelerin balant!
paralar! aras!ndaki arp!ma ya da srtnme, makine gvde ve paralar!n!n montaj!nda
kullan!lan darbeli eki, matkaplar gibi aralard!r.
Lokal titreimde (ta!nabilir testere, rende makineleri vb) el ve parmaklardan vcuda ulaan
titreim, dola!m sistemini etkileyerek el, kol ve parmakta ar!, bklme zorluu, a!r!
duyarl!l!klar meydana getirebilir.
Tm vcut vibrasyonu; traktr, inaat ve yol makineleri, kamyon kullan!m!, dokuma
tezgahlar! ve imento endstrisinde etkilenilen titreimlerdir. Burada, en belirgin
deiiklikler, oksijen tketimi ve solunum h!z!ndaki art!t!r. Ayr!ca, sindirim ve kemik
sisteminde doku zedelenmesi, denge salamada zorluk, bel ar!s!, mide ar!s!, riner
rahats!zl!klar, ba ar!s! ve uykusuzluk oluturur.
c)Ayd!nlatma; yi bir iyeri ayd!nlatmas! yap!lan ie gre yeterli iddette, tek dze, iyi
yay!lm!, glge vermeyen ve gz kamat!rmayan ayd!nlatmad!r.
Doal ayd!nlatma, gndz ayd!nl!!, gne ile olan ayd!nlatmad!r.
Yapay ayd!nlatma, ampul ya da Iloresanlarla direkt, yar! indirekt ve indirekt olarak yap!lan
ayd!nlatmad!r.
Yetersiz veya uygunsuz ayd!nlatma sonucunda, grme Ionksiyonunda zorlanmalar, gz
yorgunluu, gzlerde batma, yanma, k!zart! olur, ileri derecede etkilenme ile grme bozulur.
Ayr!ca, iyi ve yeterli derecede ayd!nlat!lmam! bir ortamda yap!lan al!malarda (aa ileme
tezgahlar!, torna tezgahlar! gibi tehlikeli makinelerin kullan!lmas! ile) i kazalar! artabilir.
d)Termal KonIor artlar!; (Is!, nem, havaland!rma)
al!ma ortamlar!n!n !s!s!n!n ve neminin al!!lan i koluna gre bulunmas! gereken miktar!
deiiktir. Baz! i kollar!nda belirli !s! ve nem teknolojik bak!mdan gerekli olan Iiziki
koullard!r. (Tekstil sanayinde pamuk, yn ipliklerin yap!m!, elyaI!n yumuakl!!, bklme
uygunluu vb. iin)
Baz! i kollar!nda nem yap!lan iin sonunda ortaya !kar; boyahaneler (kuma), eker,
konserve, ka!t Iabrikalar!, ama!rhaneler gibi.
Yksek I!r!n, kok Iabrikas!, kauuk, cam Iabrikalar! ve dkmhanelerde ise kuru s!cak vard!r.
Vcut !s!s!n! kontrol eden byk Iaktr evre !s!s!d!r. Is! artt!ka sinir sistemi etkilenir, kas
kuvveti der, nab!z ykselir, yorgunluk artar, ar!l! kas kramplar! oluur, ba ar!s!, mide
bozukluklar!, itah azl!!, uykusuzluk vb deiiklikler oluabilir.
Souk, zellikle nemli ortamdaki hareketsizlerde ayaklar !slak ve s!k! giydirilmise daha Iazla
etkili olur.
Is! azald!ka ayaklarda ime, k!zart!, yanma, eklem romatizmas! geliebilir.
Uygun olmayan termal konIor artlar!nda daha yava al!mayla verimlilik azal!r, i
kazalar!n!n oran! artar. Dola!m bozukluklar!, el becerilerinin azalmas!, souk alg!nl!!,
me, kas ve eklem hastal!klar!, genel bezginlik ve i hevesi kay!plar! oluabilir.
e) Radyasyon:
Enerjinin elektro manyetik veya parac!k modeliyle ta!nmas! radyasyon olarak tan!mlan!r.
K!sa dalga boylu olan !!nlar!n (mor tesi !!nlar) deri ve gzde tahri edici etkisi vard!r.
Gzlerde yanma, ka!nt!, sulanma, ar! meydana gelir. (Kaynak!l!kta gzlk kullanmadan
kaynak yap!lmas! gibi) X ve gama !!nlar! ise baz! kanserler ve genetik bozukluklara yol aar.
Uzun dalga boylu radyasyonun ise s!cakl!k artt!r!c! etkisi vard!r. zellikle k!z!l tesi ve mikro
dalga !!nlara bal! olarak s!cakl!k artmas! sonucu baz! bozukluklar ortaya !kar. Cam
Ileyenlerde erken yata katarakt meydana gelebilir. Ayr!ca hematolojik hastal!klar, kal!tsal
etkiler, cilt kanserleri, mide bulant!s!, itahs!zl!k, kusma, sa dklmesi ortaya !kar.
I) Bas!n Deiimleri:
Alak bas!n ve yksek bas!n alt!nda al!anlarda birtak!m etkilenmeler olur.
Bas!n deiikliklerinden etkilenmelerle dalg!larda, snger avc!lar!nda, dac!larda, uaklarda
al!anlarda kulak uultusu, sinslerde ar!, duyma bozukluklar!, ka!nt! belirtileri, kar!n
ar!s!, kemik ar!lar!, sarholuk hali gibi tm vcudun etkilenmesiyle al!ma yeteneinin
kayb! ve hatta lme varan i kazalar! oluabilmektedir.
Yksek rak!ml! yerlerde dk atmosIer bas!nc! nedeniyle oksijen bas!nc!n!n azalmas!na bal!
belirtiler grlebilir.
2) Kimyasal Etkenler :
evrenin normal yaama uygun kimyasal bileimini az veya ok deitiren elementlere genel
olarak 'Kimyasal Etkenler denir.
Endstrinin her dal!nda, atlyeler, laboratuarlar, sokaklar hatta evlerde organik ve inorganik
bileiklerle, insektisitler, ilalar, gaz, buhar, duman ile insanlar birlikte yaamaktad!r. Bu
maddelerin evredeki oranlar! belirli dzeylerin zerinde olunca, sal!a zararl! olurlar.
Bunlar: Metaller; (kurun, civa, manganez, nikel, magnezyum, selenyum, uranyum gibi)
Solventler; (zcler; benzen, toluen, trikloretilen, karbontetraklorr, alkollar, eterler gibi)
Zehirli Gazlar; (karbonmomoksit, hidrojenslIr, klor, brom, iyot, Ilor, amonyak,
kkrtdioksit gibi)
Asit ve Alkaliler; (nitrik asit, slIrik asit, Iormik asit, sodyum ve potasyum hidroksit gibi)
Boyalar; Madeni boyalar (arsenikli, kurunlu, cival!, kromlu vb.), sentetik organik boyalar
(azotlu, diIenilmetanl!, indigo boyalar! gibi)
Pestisitler; nsan ya da bitkiler iin baz! zararl! canl!lar! yok etmek iin kullan!lan kimyasal
maddeler olarak tan!mlanabilir.(Iungusitler, rodentisitler, herbisitler, mollusitler olmak zere
5 gruptur.)
Plastikler; Monovinilklorr gibi sal!a zararl! olanlar.
Kanserojen Maddeler; Kanser oluumuna neden olan veya kanser oluumunu h!zland!ran
maddelerdir.(katran, ziIt, mineral yalar, krom tuzlar!, nikel, asbest, arsenik, benzen vb.)
3) Tozlar :
Tozlar, aplar! 0.5-150 mikron byklnde olup, havada as!l! duran kat! parac!klara 'toz
denir.
al!ma ortam!nda bulunan tozlar!n akcierlere girip birikerek etki yapmas! sonucunda oluan
hastal!klara 'Pnmokonyoz denir. Pnmokonyozlar, insanl!k tarihinde belirlenen ilk meslek
hastal!klar!d!r.
Silisyum, asbest, uranyum, alminyum, radyum, pamuk, keten, aa tozlar! vb. bu gibi
hastal!klara neden olurlar.
4) Biyolojik Etkenler :
al!ma ortam!ndaki tehlikeli biyolojik etkenler bula!c! hastal!klara neden olabilir.
Bunlar mikroorganizmalar, bakteriler, parazitler, mantar ve virslerdir.(arbon, tetanos, viral
hepatit, HIV, tberkloz, tiIo, brusellozis gibi)
yerleri ve evresindeki plk, a!k kanalizasyon, batakl!k gibi yerlerde, zellikle de
hastanelerin belirli blmlerinde ok yksek direnli mikroorganizmalar!n varl!!
bilinmektedir.
5) Ergonomik Etkenler :
al!ma yaam!nda ergonomi, al!ma koullar!n!n insan!n niteliklerine uygun hale
getirilmesi olarak deerlendirilmektedir.
yerlerinde ergonomik kurallar!n yerine getirilmesi, insan!n sal!! a!s!ndan olduu kadar
retim ve verimlilik a!s!ndan da nem ta!maktad!r.
Bir baka deyile ergonomi, al!may! insan anatomisine ve Iizyolojisine uydurmakt!r.
al!anlar!n beden, boyut ve zelliklerine uygun olmayan oturma yerleri, tezgah ve
makinelerin tasar!m!nda eriim noktalar!, kontrol mekanizmalar!n!n yerleimi ve sinyal
dzeneklerinin ergonomik tasar!m hatalar! nedeni ile eilme, uzanma ve zorlanmaya bal!
stres, uzun dnemde ise ie devams!zl!k ve i kazalar! artmakta, ie uyum, i hevesi ve
verimlilik ise azalmaktad!r.
Makine ve tezgahlar!n al!ana gre ayarlanmas!, ie uygun Iiziksel zellikteki kiilerin
al!t!r!lmas!, bu gibi zorluklar!n nne gemeye yard!mc! olur. Ergonomi en az yorgunlukla
en Iazla verimlilii salamay! hedeIler.
al!ma esnas!ndaki duru bozukluklar!, a!r yk kald!rma ve ta!ma, s!k yer deitirme, s!k
eilme ve melme, tekdze (monoton) ve tekrarlay!c! iler, yorucu i h!z! ve dzeni, Iiziksel
ve zihinsel yklenme, grsel zorlanma gibi hususlar ergonominin kapsam! iine girer.
Bu olumsuzluklar! gidermek zere ergonomi bilimi aa!da belirtilen hedeIleri kapsar;
-al!ma srecinin insan!n bedensel ve zihinsel (mental) yeteneklerine uygun hale getirilmesi,
-Ara-gere tasar!m!n! kullan!ma daha elverili hale gelmelerini salayacak biimde
gelitirme,
-al!ma koullar!n!, saatlerini, biimini insana en uygun hale getirme,
- temposuna, al!ma saatlerine ve monotonlua bal! olarak oluabilecek zorlanmalar!n
engellenmesi ya da en aza indirilmesi,
-yeri ortam!n!n ya da gnlk yaama ortam!n!n insana en uygun duruma getirilmesi,
-Gerek i, gerek ev ve gerekse dier etkinlikler s!ras!nda yaama ve al!ma kalitesini
ykseltecek dzenek ve dzeltmeleri yapmak.
6)Psikolojik Etkenler :
Ruhsal veya Iiziksel Iaktrlere bal! olarak gelien ve etkene zg olmayan, koullara uyum
(adaptasyon) glklerine kar! olan vcut reaksiyonlar!na 'stres denilir. Nedenleri ruhsal ve
sosyaldir. rnein iyerinde geimsizlik, iini kaybetme endiesi, cret azl!!, terIi edememe,
vardiyalar, dengesiz cret sistemi, i deitirmeler gibi nedenler en ok rastlan!lan stres
sebepleridir.
Uygun e Yerletirme :
Kiinin zihinsel, Iiziksel ve ruhsal kapasitesine uygun bir meslek semesi, en uygun ve
verimli bir al!ma hayat!n! srdrmesini salama bak!m!ndan ok nemlidir. Eer bir kimse,
seilen meslein gerektirdii zihinsel, Iiziksel ve ruhsal istekleri kar!layabilecek bir yap!l!
ve durumda deilse, k!sa veya uzun bir sre sonunda o ii yapamayacak bir hale der ve a!r
bedeni ve ruhsal bozukluklar ba gsterir. Keza, kendisinden beklenilenleri k!smen kar!lama
halinde de, bata iinden memnun olmama psikolojisi olmak zere, baz! bozukluklar grlr.
te, bu nedenlerle, meslee yneltme hizmeti, bu gibi yanl! yollara sap!lmas!n! nlemeye
yard!m eder.
Erikinlerde, uygun i tavsiyeleri yap!l!rken, mracaat edenin gemite al!t!! ilerdeki
durumu ve sal!k hikayesi tespit edilebilirse sorunun zmlenmesi ok daha kolayla!r.
Meslee yneltme hizmetinin ok nemli bir dal!, bir hastal!k veya kaza geirmi olanlara
(ar!zal!lara) eski ilerinin veya ona ok yak!n ilerin ya da son durumlar!na en uygun decek
yeni bir iin mesleki eitim yoluyla verilmesi, onlar!n retici hayata yerletirilmelerinin
salanmas!d!r.(Readaptasyon al!malar!) Bu gibi al!malara hekim de kat!lmal!d!r.
letmelerde al!t!r!lan a!r ar!zal!larda, normal denilen kiilere nazaran ounlukla, ie
gidememezlik (absenteism) oran!n!n daha dk olmas! ilgi ekici bir gzlemdir ve daha ok
psikolojik nedenlerden ileri gelmektedir.
Meslee yneltme, herhangi bir kiinin bedeni, Iikri ve ruhsal niteliklerine ve kapasitelerine
gre ona en uygun decek ilerin seilmesi suretiyle, onun iyi hatta mkemmel bir derecede
bir ie yneltilmesi al!malar!n! toplamaktad!r. Buna kar!l!k, bazen de belirli ilerin
gerektirdii nitelikleri ta!yan insanlar!n aran!p bulunmas! istenir. Buna belirli meslekler veya
iler iin seim denilir. Bu sonuncu ekilde, nce t!bbi bak!mdan i analizlerinin yap!lmas!
gerekir.
analizi, belirli bir iin nitelikleri ile ilgili baz! bilgilerin gzlem ve inceleme yoluyla
toplanmas! al!malar!d!r. Bu al!malarla iin baar!l! bir ekilde yap!labilmesi iin iiden
beklenilen bilgiler, hnerler, yetenekler ve sorumluluklar!n saptanmas!na gayret edilir.
ncelenen ii, dier btn ilerden ay!ran zellikler belirtilir. in yap!ld!! evreden sal!a
gelebilecek zararlar arat!r!l!r. Bu suretle sinsi etkenler iyice tan!nm! olur. Ayr!ca kaza
ihtimalleri gz nnde bulundurulur. Bir i analizinde genellikle u nokta zerinde durulur:
1-in tam ve doru olarak tan!mlanmas! 2-e ilikin grevlerin tam ve doru olarak
saptanmas! 3-in baar!l! olarak yap!labilmesi iin iiden istenilen niteliklerin a!k bir
ekilde gsterilmesi. analizleri sonunda elde edilen bilgilerden, belirli meslekler veya iler
iin seimden baka ekonomik bak!mdan iin deerlendirilmesinde, eitimde, transIerlerde,
terIilerde ve i gvenlii programlar!n!n uygulanmas! gibi hususlarda da Iaydalan!l!r.
T!bbi bak!mdan i analizleri, herhangi bir iyerine bavuran bir kiinin, iletmede onun
yeteneklerine en uygun bir ie yerletirilmesine yard!m eder. Bu suretle, adayda tespit edilen
herhangi bir Iiziksel kusura bak!larak, onun derhal reddedilmesini nler.
yeri Ortam Faktrlerinin Deerlendirilmesi :
Endstri Sal!! ( Sal!!) hizmetinin kapsam! iinde bulunan amalar! gerekletirebilmek
iin, al!ma evresine ilikin eitli koullar!n ve Iaktrlerin de iyice bilinmesi gerekir. Bu
suretle, deiik mesleklerde al!an btn insanlar!n sal!k kapasitelerinin takviyesi ve en
yksek dzeylerde srdrlmesi, iin insana ve insan!n iine tam bir ekilde uyumunun
salanmas! ve nihayet i koullar! ve kullan!lan zararl! maddeler nedeniyle al!an insan!n
sal!!na gelebilecek zararlar!n nlenmesi mmkn olur.
yerlerinde, aa!daki ortam Iaktrlerinin deerlendirilmesi gerekecektir:
1-al!ma Salonu ve al!ma Bankolar!
-al!ma Sandalyesi
-al!ma Masas!
2-I!k artlar!-al!ma Yerinin Ayd!nlat!lmas!
-Doal Ayd!nlatma
-Suni Ayd!nlatma
3-al!ma Yeri Havas!n!n Temiz Tutulmas!
4-Endstride Buhar, Gaz ve Tozlarla Mcadelenin Esaslar!
5-Endstride Havaland!rma
6-yonizan I!nlar!n (Radyoizotoplar!n) Uygulanmas! Esnas!nda Meydana Gelebilecek
Zararlara Kar! Koruma Tedbirleri
7-al!ma Yerlerinde Mikro-Klima Koullar! (Termal KonIor Koullar!)
-Yksek RlatiI Nem
-S!cakl!k Dkl ve Ykseklii
-Hava Hareketleri
-evrede Bulunan Duvarlar, Eya ve nsanlardan !kan Is! Radyasyonunun Etkisi
8-al!ma Yerlerinde Grlt ve Titreim Problemleri
9- Elbiseleri-Koruyucu Elbiseler ve Dier Koruyucu Donan!mlar
10-Soyunma-Giyinme Yerleri
11-Banyo ve Tuvaletler
12-Oturma-Dinlenme Odalar!
Sal!! ve Gvenlii Risklerinin Deerlendirilmesi ve Kontrol :
yerinde, daha nce hi risk deerlendirmesi yap!lmam! olmas! ve al!anlar!n sal!k
ve gvenliini etkileyebilecek aa!da belirtilen nemli deiikliklerin olmas! durumunda,
risk deerlendirmesi yap!lmas! gereklidir:
i) Yeni bir makine veya ekipman al!nmas!
ii) Yeni tekniklerin gelitirilmesi
iii) organizasyonunda veya i ak!!nda deiiklikler yap!lmas!
iv) Yeni hammadde ve/veya yar! mamul maddelerin retim srecine girmesi
v) Yeni bir mevzuat!n yrrle girmesi veya mevcut mevzuatta deiiklik yap!lmas!,
vi) kazas! veya meslek hastal!! meydana gelmesi
vii) kazas! veya meslek hastal!! ile sonulanmasa bile yang!n, parlama veya patlama
gibi iyerindeki i sal!! ve gvenliini ciddi ekilde etkileyen olaylar!n ortaya !kmas!
Risk deerlendirmesi, aa!daki s!ralamada yer alan aamalar!n yerine getirilmesi
yoluyla gerekletirilir:
a) Planlama
Risk deerlendirmesi al!malar!, mevcut mevzuat ve iyeri koullar! erevesinde
planlan!r.
b) yerinde Yrtlen al!malar!n S!n!Iland!r!lmas!
yerinde yrtlmekte olan veya yrtlecek olan Iaaliyetler zelliklerine gre
s!n!Iland!rmaya tabi tutulur. S!n!Iland!rmada, srekli olmamakla birlikte periyodik olarak
veya deien aral!klarla yrtlen bak!m ve onar!m gibi Iaaliyetler de dikkate al!n!r.
S!n!Iland!rmada, iyerinin iinde ve d!!nda yrtlen iler, retim veya hizmet srecinin
aamalar!, planlanm! veya ani Iaaliyetler, al!anlar!n grev tan!mlar! gibi unsurlardan da
yararlan!labilir.
c) Bilgi ve Veri Toplama
Bilgi ve veri toplamada, iyerinde yrtlen iler, bu ilerin sresi ve s!kl!!, iin
yrtld yer, iin kim veya kimler taraI!ndan yrtld, yrtlen iten etkilenebilecek
olanlar, al!nm! olan eitimler, iin yrtm iin n izin gerekip gerekmedii, iin yrtm
s!ras!nda kullan!lacak makine ve ekipman, bu makine ve ekipmanlar!n kullan!m talimatlar!,
kald!r!lacak veya ta!nacak malzemelerle bunlar!n zellikleri, kullan!lan kimyasallar ve
zellikleri, mevcut korunma nlemleri, daha nce meydana gelmi olan kaza veya meslek
hastal!klar! gibi unsurlar dikkate al!n!r.
d) Tehlikelerin Tan!mlanmas!
Tehlikelerin tan!mlanmas!, aa!da belirtilen tehlike veya kaynaklar!n!n bulunup
bulunmad!!, tehlike varsa bundan kimlerin ve ne ekilde etkilenebilecei dikkate al!narak
yap!l!r.
i. Kayma, tak!lma ve benzeri nedenlerle dme
ii. Yksekten dme
iii. Cisimlerin dmesi
iv. Grlt ve titreim
v. Uygun olmayan duru ve al!ma ekilleri
vi. Radyasyon ve ultraviyole !!nlar
vii. Seyyar el aletlerinin kullan!m!
viii. Sabit makine ve tezgahlar!n kullan!m!
ix. Hareketli eriim ekipmanlar! (Merdivenler, platIormlar)
x. Mekanik kald!rma aralar!
xi. rnler, emisyonlar ve at!klar
xii. Yang!n, parlama ve patlama
xiii. Elle ta!ma ileri
xiv. Elektrikli aletler
xv. Bas!nl! kaplar
xvi. Ayd!nlatma
xvii. Ekranl! aralarla al!ma
xviii. Termal konIor koullar! (S!cakl!k, nem, havaland!rma)
xix. Kimyasal Iaktrler (Toksik gaz ve buharlar, organik solventler ve tozlar)
xx. Biyolojik Ajanlar (Mikroorganizmalar, bakteriler, virsler)
xxi. Monoton al!ma koullar!
xxii. yeri yerleim plan!
xxiii. stresi
xxiv. Kapal! yerlerde al!ma
xxv. Yaln!z al!ma
xxvi. Motorlu aralar!n kullan!m!, ta!mac!l!k ve yollar
xxvii. Su zerinde veya yak!n!nda al!ma
xxviii. iddet, hakaret veya tacize maruz kalma
xxix. stenmeyen insan davran!lar! (Dikkatsizlik, yorgunluk, ald!rmazl!k, anlama
gl, Ike, kavga etmek)
xxx. yeri koullar!na gre dier tehlike kaynaklar!
e) Risk Analizi
Risk analizi ile (d) bendinde belirlenen tehlikelerin verebilecei zarar, hasar veya
yaralanman!n iddeti ve bu zarar, hasar veya yaralanman!n ortaya !kma olas!l!! belirlenir.
Risk analizinde, tehlikeye maruz kalan kii say!s!, tehlikeye maruziyet sresi, kiisel
koruyucular!n salad!! korunma ve gvensiz davran!lar gibi unsurlar dikkate al!n!r.
I) Risk Deerlendirmesi
Risk deerlendirmesinde, (e) bendinde belirlenen risklerin a!rl!k oranlar! hesaplanarak
derecelendirme yap!l!r ve nlem al!nmas!n!n gerekli olup olmad!!na karar verilir.
g) nlemlerin Belirlenmesi
yerindeki riskleri kontrol alt!na alma yntemleri, nceliin derecesine gre ve en
ncelikli olandan daha az ncelikli olana doru s!ralanmak zere aa!daki gibi olmal!d!r:
i. Riskleri kayna!nda yok etmeye al!mak
ii. Tehlikeli olan!, daha az tehlikeli olanla deitirmek
iii. Toplu koruma nlemlerini, kiisel korunma nlemlerine tercih etmek
iv. Mhendislik nlemlerini uygulamak
v. Ergonomik yakla!mlardan yararlanmak
h) Risk Deerlendirme Raporu Haz!rlanmas!
Risk deerlendirme raporunda, aa!daki hususlar yer almal!d!r:
i. Yap!lan iin tan!mlanmas!
ii. Mevcut riskler
iii. Risklerden etkilenen al!anlar!n listesi
iv. Zarar, hasar veya yaralanman!n iddeti
v. Zarar, hasar veya yaralanman!n meydana gelme olas!l!!
vi. Risk deerlendirmesinin sonular! (Risk dzeyleri)
vii. Al!nmas! gerekli kontrol nlemleri
Risk deerlendirme raporunda, risk deerlendirmesini yapan kiilerin ad, soyad ve
imzalar! ile risk deerlendirmesinin yap!ld!! tarih belirtilir.
!) Denetim, zleme ve Gzden Geirme
yerinde gerekletirilen risk ynetiminin tm aamalar! ve uygulanmas! dzenli olarak
denetlenir, izlenir ve aksayan ynler yeniden gzden geirilir.

Sal!k Muayeneleri :

1. e Giri Muayeneleri :
Bir iyerinde al!acaklar!n ie al!nmalar!ndan nce iyeri hekimi taraI!ndan sal!k
muayenesinden geirilmeleri, ie elverili olanlar!n ve olmayanlar!n ayr!lmalar! i sal!!
biliminin temel kurallar!ndand!r.
e giri muayenelerinin baar!l! olmas! ve bir anlam ta!mas! iin amac!na uygun olarak
yap!lmas! nemli bir zorunluluktur.
e giri muayeneleri al!!lacak i trnn tm zellikleri ve tm olumsuz etkenler gz
nnde tutularak bilinli olarak yap!lmal!d!r.
inin al!aca! iyerinin tamam!nda veya iyerinin bir nitesinde var olan tm riskler
dikkate al!n!p, bu risklere ynelik klinik ve laboratuvar muayeneler yap!larak tamamlanan ie
giri muayene sonucuna gre ii seilerek ie yerletirilmi olur. -ii uyumunun
salanabilmesi ve al!ma yaam!n!n insana uygun hale getirilmesi iin; al!ma ortam!n!n
dzenlenmesi, uygun teknoloji seilmesi ve ii ie girmeden muayenesinin usulne uygun
olarak yap!lmas! gerekmektedir.
e giri muayenesinde al!an!n Iizyolojik ve psikolojik yetenekleri deerlendirilmelidir.
Sal!k sak!ncas! olan madde ve etkenler dikkate al!nmal!d!r. Yetenekleri lsnde uygun
iiye uygun iin salanmas! ynnde deerlendirme yap!lmal!, zrl veya kronik hastal!!
olmas! nedeniyle mevcut ie uygun olmayan ii yerletirilmemeli, eer sorun retim
biiminden kaynaklan!yorsa uygun olmayan retim biimi deitirilerek ii ie
yerletirilmelidir.
Yap!lan arat!rmalar toplumun yakla!k 10`unun malul ve veya zrl olduunun
gstermektedir. zrlleri koruyan ve ie yerletirilmeleri konusunda zorunluluk getiren
yasal dzenlemeler bulunsa da bu bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal
yeteneklerindeki engelleri nedeniyle al!ma gcnn en az yzde 40`!ndan yoksun olduu
sal!k kurulu raporuyla belgelenenleri kapsamaktad!r. Bu kapsama girmeyen zrllerin ve
kronik hastal!! bulunanlar!n da ie yerletirilmelerine zel bir nem verilmelidir.
Kronik hastalar!n yanl! yerlere yerletirilmesi durumunda hastan!n var olan ikayetleri
meslek hastal!!n! taklit edebilir veya hastan!n a!r bir klinik tablo ile kar!m!za !kmas! gibi
istenmeyen durumlar! ortaya !kartabilirler.
Bu nedenle ie giri muayenesinde durum tespiti yap!larak her yerde al!t!r!lmas! uygun
olmayan engelliler ve kronik hastal!! olan risk gruplar! tespit edilmelidir. Yasa gereince a!r
ve tehlikeli ilerde al!anlar, ocuk ve gen iiler ile baz! durumlarda kad!n iilere ie
girite bir rapor dzenlenir.
A!r ve tehlikeli ilerde al!anlar iin rapor dzenlenmesi zorunluluu yasal dzenlemelerde
belirtilmitir. ( Kanunu Madde 86, A!r ve Tehlikeli ler Ynetmelii Madde 3)
Kanunu tm al!anlara ie giri raporu verilmesini ngrmektedir. Kimlik bilgileri ilgililer
taraI!ndan doldurulduktan sonra ynetmeliin ekinde bulunan rnee uygun rapor ii ile
birlikte iyeri hekimine gelir. yeri hekimi z gemi, soy gemi ve anamnezden sonra I!zik
muayene yapar. Burada yap!lmas! gereken o iyerindeki risk analizi sonucu belirlenen
risklerle ilgili ek ve tamamlay!c! muayenelerin doru belirlenmesi ve yapt!r!lmas!d!r.
Sonuta hekim bir karar vermek durumundad!r. al!amaz kayd! koyabilir, geici
al!!lamayaca! durumlarda tedavi ile dzelebilecek durumlar! belirleyebilir. al!!r iIadesi
konulduu durumlarda ise; iinin iyerinin tamam!nda veya bir blmnde al!mas!na izin
verebilir. Bu karar! verirken nemli olan, al!ana ek laboratuvar muayenelerinin hangi
risklere gre yap!ld!!n!n belirlenmesidir. yeri risklerinin tamam!na uygun laboratuvar
muayeneleri yap!lm!sa ii iyerinin tamam!nda al!abilir.
-e Giri Muayeneleri le lgili rnekler :
rnek 1: Yksekte al!anlara yap!lacak ie giri muayenesi:
Yksekte yap!lan iler: Yap! ileri, inaat, yap! iskelesi, elik yap! montaj, preIabrik yap!
montaj, kule, kpr, tnel, metro, kuyu ama, baca, direkte al!ma, yksekte temizlik ii
(bina d! yzeyi), gemi yap!m!, iskele, liman, vin operatr vb iler.
Yksekte yap!lan ilerde al!amayacaklar:
a) Kad!nlar, 18 ya alt!nda olanlar, bedensel engelliler,
b) Kronik hastalar; dola!m sistemi hastal!klar! (hipertansiyon, hipotansiyon,
arterioskleroz, kalp ritm bozukluu. kalp yetmezlii, geirilmi MI), bbrek hastal!klar!,
D.M., nrolojik hastal!klar (epilepsi), psikiyatrik hastal!klar,
c) Ba ve boyun travmas! geirenler, ila, alkol ve uyuturucu al!kanl!! olanlar, grme
bozukluu, vertigo semptomu olanlar.
Yksekte al!acak olanlara ie giri muayenesi: z gemi, soy gemi, I!zik muayene,
ba-vcut denge ilevinin muayenesi, grme ve iitme muayenesi.
Yksekte al!acak olanlara ek laboratuvar muayenesi: EKG, metabolizma (kan ekeri),
kreatinin, hemogram, tam idrar tetkiki, akcier graIisi (toz riski varsa) ve odyometri testi
(grlt riski varsa).
Yksekte al!acak olanlara aral!kl! kontrol muayeneleri:
a) lk (erken) kontrol muayenesi: bedensel engelliler, kronik hastalar, yal!lar,
b) Periyodik muayeneler: y!lda bir kez.
rnek 2: Grltl ilerde al!anlara yap!lacak ie giri muayenesi:
Grltl iler: Madencilik, ta ocaklar!, ta ileme, demir- meta1 sanayi, kerestecilik-
marangozluk, tekstil-deri sanayi, yap! ileri, ka!t sanayi-matbaac!l!k vb.
Grltl ilerde al!mas! sak!ncal! olanlar:
-2000, 3000, 4000 Hz'lik Irekanslarda kemik yolu iletiminde 10 dB'lik iitme kayb!,
-En az bir kulakta; 1000-2000 Hz'de 30 dB, 3000 Hz'de 40 dB, 6000-8000 Hz'de 60 dB iitme
kayb!,
-Vestibuler ba dnmesi,
- kula!n toksik ve dola!m bozukluuna bal! hasta1!klar,
- kulak sa!rl!! belirtileri,
-Otoskleroz operasyonu sonras! (iitme kayb! olmasa da),
-D! kulakta tedaviye direnli egzema, dzelmeyen orta kulak ak!nt!s!,
-Akut enIeksiyonlar,
-Kulak koruyucusu takmaya engel kulak evresi alerjik cilt reaksiyonu olanlar.
Grltl ilerde al!anlara ie giri muayenesi: z gemi, soy gemi, I!zik muayene,
kulak muayenesi, iitme muayenesi, otoskopik muayene.
Grltl ilerde a1!anlara ek laboratuvar muayenesi: Odyolojik muayeneler.
Grltl ilerde al!anlara aral!kl! kontrol muayeneleri:
a) lk (erken) kontrol muayeneleri: 1 y!l iinde,
b) Periyodik muayeneler: 1-3 y!l aral!klarla.
rnek 3: Tozlu ilerde al!anlara yap!lacak ie giri muayenesi:
Tozlu iler: Madencilik, ta ocaklar!, yap! ileri (bina, duvar, set, baraj, yol, tnel, metro,
y!k!m ileri), seramik-porselen, metal, cam, imento, dokuma-tekstil, ka!t, lastik sanayi,
termik santral, dkm ileri, vb.
Tozlu ilerde al!mas! sak!ncal! olanlar:
- Dola!m sistemi hastal!klar! (kalp yetmezlii, hipertansiyon),
- Solunum Ionksiyonu bozukluklar!, gs kaIesi deIormiteleri (solunumu zorlat!ran) kronik
akcier hastal!klar!: bronit, bronial astma, amI!zem, plorit; Iibrotik ve granlomatz
deiiklikler: Pnmokonyozlar, Tberkloz geirenler (aktiI, inaktiI),
- A!r! imanl!k.
Tozlu ilerde al!anlara ie giri muayenesi: zgemi, soy gemi, I!zik muayene,
solunum sistemi muayenesi, dola!m sistemi muayenesi.
Tozlu ilerde al!anlara ek laboratuvar muayenesi: Solunum Ionksiyon testleri, akcier
graIisi (35x35 cm. min. 200 mA'lik rontgen cihaz! ile).
Tozlu ilerde al!anlara aral!kl! kontrol muayeneleri:
a) lk (erken) kontrol muayenesi: bedensel engelliler, kronik hastalar - 6 ay-l y!l),
b) Periyodik muayeneler: 1 -3 y!l.
2. Kontrol Muayeneleri:
a) Erken kontrol muayeneleri
e giri muayenesinden sonra en erken muayene yasal prosedrde 1 y!l sonra yap!lmaktad!r.
Baz! i kollar!nda bu 3 veya 6 ay sonrad!r. Ancak daha erken dnemde ie giri muayenesinde
tespit edilemeyen bir durum sonradan ortaya !karsa veya ie balad!ktan sonra herhangi bir
kimyasal madde veya etkene kar! reaksiyon geliirse ya da iide kronik hastal!klar
nedeniyle duyarl!l!k oluursa muayene sonucunda i-ii uyumunu salamak zere iinin
yerinin deiimine karar verilebilir. Bu tr i deiimlerinde dan!manl!k grevi iyeri
hekimine aittir.
Rapor al!nmaks!z!n veya al!nan rapora ayk!r! olarak uygun olmayan ite al!t!r!lan
sigortal!n!n, bu ie girmeden nce var olduu tespit edilen veya bnyece elverili bulunmad!!
ite al!t!r!lmas! sonucu meydana gelen hastal!! iin Sosyal Sigortalar Kurumunca yap!lan
hastal!k masraIlar!n!n tm iverene dettirilir.
yerinin teknolojik olarak uygunluu, ergonomik al!ma ortam!, iinin biyososyoekonomik
zellikleri, i-ii uyumunun saptanabilmesi iin deerlendirilmelidir.
lkemizdeki uygulamalarda mevzuata gre erken kontrol muayenesi, ii ve iverenin istei
zerine veya hekimin gerekli grd durumda yap!labilmektedir.
b) Aral!kl! kontrol muayeneleri (Periyodik muayeneler)
Yasa gereince a!r ve tehlikeli ilerde al!anlar, ocuk ve gen iiler ile baz! durumlarda
kad!n iilere ie girite bir rapor dzenlenmesi gerekmektedir. ( Kanunu Madde 86 ve 87,
A!r ve Tehlikeli ler Ynetmelii Madde 5)
e giri raporu dzenlenen her al!ana belirli srelerle sal!k muayeneleri ve gerektiinde
laboratuvar arat!rmalar! yap!lmal!d!r. in devam! sresince muayene aral!klar! iin
zelliklerine, al!an!n ya!na ve cinsiyetine gre deimektedir.
A!r ve tehlikeli iler kapsam!nda al!an tm iilerin, Kanunu`nun 86. maddesi gerei en
az y!lda bir deIa hekim raporu ile al!malar!nda sak!nca olmad!!n!n belirlenmesi
gerekmektedir. Ancak, baz! i kollar!nda bu muayeneler daha k!sa aral!klarla yap!lmal!d!r.
rnein; Kurun ve civa ile al!an iilerin her ayda bir, arsenik ve insektisitler ile tozlu
ilerde al!an iilerin her alt! ayda bir, klinik ve laboratuar usulleri ile sal!k muayenelerinin
yap!lmas! nerilmektedir.
Kad!n iilerin hangi i kollar!nda al!t!r!labilecei, A!r ve Tehlikeli ler Ynetmelii`nde
belirtilmitir. Ayr!ca, kad!n iilerin gece postalar!nda al!t!r!lma koullar! hakk!ndaki
hususlar ilgili ynetmelikte belirlenmi ve bu iilere her alt! ayda bir kontrol muayenesi
zorunluluu getirilmitir.
A!r ve tehlikeli ilerde al!an 16 ya!n! doldurmu, Iakat 18 ya!n! bitirmemi gen iiler
iin bu muayeneler en az alt! ayda bir yap!lmal!d!r. 16-18 ya grubu gen iilerin hangi
ilerde al!t!r!laca! ilgili ynetmelikte belirtilmitir.
14-15 ya aras! ocuklar!n hangi i tr olursa olsun ie giri muayenelerinin yap!larak
al!malar!nda sak!nca olmad!!n!n hekim raporu ile belirlenmesi ve bu muayenelerin alt!
ayda bir tekrar edilmesi gerekmektedir.
c) zellii olan al!anlar!n kontrol muayeneleri
A!r ve tehlikeli ilerde al!anlar; i kazas! ve meslek hastal!! ynnden risk alt!ndad!r.
Birden Iazla i kazas! geiren iilerde dier iilere gre i kazas! geirme olas!l!! daha
Iazlad!r.
Gelime a!nda olan ocuk ve gen iiler (14-18 ya grubu iiler) geliimlerini olumsuz
ynde etkilemeyecek ilerde al!t!r!lmal! ve daha s!k aral!klarla kontrol muayeneleri
yap!lmal!d!r. 14-15 ya grubu ocuk iiler, renimleri engellenmemek kouluyla haIiI
ilerde al!t!r!labilirler.
Ancak, meslek sahibi veya eitim alan kad!nlar ve 16-18 ya grubu gen iiler, a!r ve
tehlikeli ilerin baz! gruplar!nda al!t!r!labilirler.
Kad!nlar zel durumlar! nedeniyle risk grubu ierisinde deerlendirilir, gebe ve emzikli
kad!nlar risk grubu ierisinde daha da zellikli bir konuma sahiptir. Bu nedenle gebe ve
emzikli kad!nlar!n, yal!lar!n, malul ve zrllerin Iizyolojik zellikleri dikkate al!nmal!d!r.
Alkol ba!ml!l!! bulunanlar, yeniden topluma kazand!r!lmas! dncesiyle zel olarak
izlenmelidir.
Meslek hastal!! ve i kazas! nedeniyle iten uzak kalanlar, herhangi bir sebeple iten
uzaklaanlar, ie dnte iyeri hekimi taraI!ndan muayene edilmelidirler.
3. Ek ve Tamam1ay!c! Muayeneler
al!an!n ie girerken ve girdikten sonra belirli srelerle al!ma ortam!ndaki risklere uygun
olarak ek ve tamamlay!c! tetkiklerle beraber sal!k muayeneleri yap!lmal!d!r. Gerekli kan,
idrar, portr, odyometrik laboratuvar tetkikleri ve radyolojik graIiler uygun standartlarda
tamamlanmal!d!r.
rnein; bir solvent olan trikloretilenle al!an bir iiye, ie girite tam kan, tam idrar,
karacier Ionksiyon testleri vb gibi tetkikler yap!labilir, bu iiye daha sonraki muayenelerde
nceki tetkikler tekrar edildikten sonra ilaveten trikloretilenin idrarda metabolitini arayarak
muayene tamamlanabilir.
yerinde Sal!! ve Gvenlii Hizmeti Salanmas! :
verenler, iyerlerinde, sal!kl! ve gvenli al!ma ortam!n! salamak amac!yla; i
sal!! ve gvenlii tedbirlerini belirlemek, almak, uygulanmas!n! izlemek, denetlemek ve
gelitirmek, i kazas! ve meslek hastal!klar!n! nlemek, iilere ilkyard!m ve acil mdahale ile
nleyici ve koruyucu sal!k ve gvenlik hizmetlerini vermekle ykmldr.
verenler, devaml! olarak en az elli ii al!t!rd!klar! iyerlerinde bu hizmeti vermek
iin, iyeri sal!k ve gvenlik birimi oluturmakla ve bir veya birden Iazla iyeri hekimi ile
gereinde dier personeli ve sanayiden say!lan ilerde bir veya birden Iazla i gvenlii
uzman!n! grevlendirmekle ykmldrler. verenler, bu ykmllklerini, i sal!! ve
gvenlii hizmetlerinin tamam!n! veya bir k!sm!n! iyeri d!!nda kurulu ortak sal!k ve
gvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler. yerinde sal!k ve gvenlik
hizmetlerinin yrtlmesinden iveren sorumludur. Ortak sal!k ve gvenlik biriminden
hizmet al!nmas! iverenin sorumluluunu ortadan kald!rmaz. veren, iyeri sal!k ve
gvenlik birimi personelinin ibirlii iinde al!malar!n! salar. veren, i sal!! ve
gvenlii ile ilgili sorumluluklar! erevesinde, iyeri sal!k ve gvenlik birimi ile ortak
sal!k ve gvenlik biriminin grevlerini yrtmesi iin gerekli bilgileri bu birimlere aktar!r.
veren, iyeri sal!k ve gvenlik birimi ile ortak sal!k ve gvenlik birimi personelinin
iyerinde i sal!! ve gvenlii hizmeti ile ilgili grevlerini etkin bir ekilde yerine getirmesi
hususunda gerekli kolayl!! salamak, planlama ve dzenleme yap!lmas!na imkan vermekle
ykmldr. veren, sal!k ve gvenlikle ilgili konularda iilerin grlerini al!r ve
kat!l!mlar!n! salar, iyeri sal!k ve gvenlik birimi ile ortak sal!k ve gvenlik biriminde
grev yapan personelin ad!, soyad!, al!ma saatleri ile yetki ve sorumluluklar! konusunda
iileri bilgilendirir. veren, i sal!! ve gvenlii mevzuat! dorultusunda, kay!t ve bildirim
ykmllklerini iyeri sal!k ve gvenlik birimi veya ortak sal!k ve gvenlik birimi ile
ibirlii ierisinde gerekletirecektir. veren, iilerin kiisel sal!k dosyalar!n! iten ayr!lma
tarihinden itibaren on y!l sreyle saklamak zorundad!r. yeri ortam Iaktrlerinden
kaynaklanan hastal!klar!n ykmllk sresi bu sreyi aan iyerlerinde, evraklar!n
saklanmas! hastal!klar!n ykmllk sresine gre uzar.