GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!

P A2

1

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

CHÝÕNG I: PHÉP TÍNH VI PHÂN HÀM NHI"U BI#N

I. T$P H%P RN VÀ HÀM NHI"U BI#N
1. Rn và các t&p con V!i n là m"t s# nguyên dýõng, ký hi$u Rn ðý%c dùng ð& ch' t(p h%p t)t c* các b" n s# th+c (x1, x2, …,xn) và ta thý,ng g-i Rn là không gian (th+c) n chi.u. Khi b" s# th+c (x1, x2,…,xn) ðý%c ð/t tên là P thì ta vi0t là: P(x1, x2, …, xn) Và g-i nó là m"t ði&m trong không gian Rn. Cho 2 ði&m P(x1, x2, …, xn) và Q(y1, y2, …, yn) trong Rn, kho*ng cách gi1a hai ði&m P và Q, ký hi$u là d(P, Q) ðý%c ð2nh ngh3a b4i: d(P, Q) = Kho*ng cách này th5a b)t ð6ng th7c tam giác sau ðây: d(P, Q) 8 d(P, R) + d(R, Q) v!i 3 ði&m P, Q, R tùy ý. Ði&m P(x1, x2, …,xn) còn ðý%c vi0t g-n dý!i d9ng x=(x1, x2, …,xn) v!i x=(x1, x2, …, xn) và y=(y1, y2, …, yn), kho*ng cách gi1a x và y còn ðý%c vi0t b4i: | x – y |=

Cho và r là s# th+c dýõng, t(p h%p B(P, r) = { | d(P, Q) < r} ðý%c g-i là hình c:u m4 tâm P bán kính r, hay là lân c(n bán kính r c;a P. T(p h%p E trong Rn ðý%c g-i là b2 ch/n n0u có r > 0 sao cho ði&m O(0, 0, …, 0). 2. Hàm nhi'u bi'n Cho n là m"t s# nguyên v!i n < 2. M"t phép týõng 7ng f: Rn! R ðý%c g-i là m"t hàm n bi0n. T(p h%p các ði&m mà f(P) xác ð2nh ðý%c g-i là mi.n xác ð2nh c;a f. Ta ký hi$u mi.n xác ð2nh c;a f là D(f). Ví d=: 2 Sýu t!m by hoangly85 , v!i O là

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

1) Hàm f : R2! R

(x, y) ! f(x, y)= Là m"t hàm 2 bi0n có mi.n xác ð2nh là t(p h%p t)t c* các ði&m P(x, y) sao cho 4-x2-y2>0. V(y D(f)=B(0, 2), hình c:u m4 tâm O bán kính 2 trong R2. 2) g : R3! R v!i g(x, y, z)=x2+(y+z)/2 là m"t hàm 3 bi0n có mi.n xác ð2nh là D(g)=R3. Ta ch' có th& bi&u di>n hình h-c, b?ng v@ ðA th2, cho hàm 2 bi0n z = f(x, y). ÐA th2 c;a hàm 2 bi0n này là t(p h%p các ði&m trong không gian R3 sau ðây: G(f)={(x, y, f(x, y)) | }

Ðây là m"t m/t cong trong không gian 3 chi.u v!i h$ t-a ð" Descartes Oxyz. Ví d=: ðA th2 c;a hàm z = trong không gian 3 chi.u Oxyz. là nBa trên c;a m/t c:u tâm O bán kính 1

II. GI(I H)N VÀ TÍNH LIÊN T*C
1. Ð+nh ngh,a gi-i h.n Cho hàm n bi0n z = f (x1, x2, …, xn) xác ð2nh trên m"t lân c(n bán kính r c;a m"t di&m và có th& không xác ð2nh t9i P. Ta nói z = f (x1, x2, …, xn) ti0n v. (hay có gi!i h9n là L). Khi M (x1, x2, …, xn) d:n ð0n P n0u v!i m-i å > 0 cho trý!c, tAn t9i ä > 0 sao cho: 0 < d (P, M) < ä => | f(M) – L | < å. Khi ðó ta vi0t:

Trong trý,ng h%p hàm 2 bi0n z = f (x, y) thì gi!i h9n có th& ðý%c vi0t là:

Hay có th& vi0t:

3

Sýu t!m by hoangly85

4 ðây ta s@ xét các ð9o hàm riêng c.n ðóng và b2 ch/n. ta cCng có các ð2nh ngh3a gi!i h9n vô cùng và gi!i h9n 4 vô t(n nhý sau: Ví d=: 1).o hàm riêng Ð& ðõn gi*n cho vi$c trình bày. x2. 4 Sýu t!m by hoangly85 . 3). 4). Ð. …. y) = liên t=c t9i m-i ði&m (xo. . ta cCng có tính ch)t ð9t Týõng t+ nhý hàm m"t bi0n liên t=c trên m"t ðo9n giá tr2 l!n nh)t và nh5 nh)t trên 1 mi. Ð#i v!i hàm n bi0n thì hoàn toàn týõng t+. Ð)O HÀM VÀ VI PHÂN 1. III.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Týõng t+ nhý ð#i v!i hàm m"t bi0n. 2). 2. S/ liên t0c Ð2nh ngh3a: hàm s# z = f (x1.a hàm 2 bi0n. xn) ðý%c g-i là liên t=c t9i ði&m khi: Ví d=: hàm f(x. yo) khác (0. 0).

ta có: 5 Sýu t!m by hoangly85 . yo) ðý%c ð2nh ngh3a týõng t+ b4i: = Nh(n xét: d& th)y r?ng f’x (xo. Ð9o hàm riêng theo bi0n x t9i ði&m (xo. Ð9o hàm riêng theo bi0n y c.a hàm x = f (x. y). yo) hay hay vDn tDt là fx’(xo. Tính z’x. xem x nhý h?ng s# và tính ð9o hàm theo bi0n y ta vó: x’y = x2. Týõng t+. yo) là gi!i h9n (n0u có) sau ðây: và ð9o hàm riêng theo bi0n x ðý%c ký hi$u là còn có th& ký hi$u ð9o hàm riêng này b4i z’x (xo. Týõng t+. z’y và z’x(4. Ví d=: 1). Ta (xo. Xem y nhý h?ng s#.a hàm m"t bi0n f(x. yo) ta tính ð9o hàm c. y) t9i (xo.a hàm m"t bi0n f(x. Cho z = x2y. Tính z’x và z’y Xem y nhý h?ng s# và tính ð9o hàm theo bi0n x ta có z’x = 2xy. ! ). ð& tính ð9o hàm riêng theo bi0n y t9i (xo. yo) t9i y = yo (xem x = xo là h?ng s#). yo) t9i x = xo.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ð2nh ngh3a: cho hàm 2 bi0n z = f (x. yo) = TE ðó ta có th& tính d9o hàm riêng theo bi0n x t9i (xo. yo). yo). yo) b?ng cách coi y = yo là h?ng s# và tính ð9o hàm c. 2) .

6 Sýu t!m by hoangly85 .a ð9o hàm riêng c)p 1 c.a hàm z = f(x.y) ðý%c g-i là các ð9o hàm riêng c)p 1. Hàm 2 bi0n z = f(x. ta có: 2. Ð. y) có b#n ð9o hàm riêng c)p 2 sau ðây: 1) Ð9o hàm riêng c)p 2 này còn ðý%c ký hi$u b?ng các cách khác nhau nhý sau: 2) Ð9o hàm riêng c)p 2 này còn ðý%c ký hi$u b4i: 3) Ð9o hàm riêng c)p 2 này còn ðý%c ký hi$u b4i: 4) còn ðý%c ký hi$u là .a m"t hàm là ð9o hàm riêng (c)p 1) c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Xem x nhý h?ng s#.o hàm riêng c1p cao Các ð9o hàm riêng z’x và z’y c. Ð9o hàm riêng c)p 2 c.a hàm ðó.

Do ðó t9i (x. hay còn ðý%c vi0t là Ví d=: 1) z = x4 + y4 – 2x3y3. hay và hai ð9o hàm riêng c)p 3 này 2) Xét hàm s# Ta có. v!i (x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Hoàn toàn týõng t+ ta cCng có ð2nh ngh3a và ký hi$u cho các ð9o hàm riêng c)p cao hõn. 0) = 0. y) F (0. 0) thì !"#$%i (0. Ch6ng h9n. y) F (0. 0) thì f(0. 0) 7 Sýu t!m by hoangly85 . Ta có: z’x = 4x3 – 4xy3 z’y = 4y3 – 6x2y2 z"xx = 12x2 – 4y3 z"yy = 12y2 – 12x2y z"xy = -12y2 z"yx = -12 y2 .

y) ðý%c g-i là kh* vi t9i (x0. % $ 0 khi " x! 0. " y) và # $ 0. y t9i (x0. " y! 0. Tuy nhiên ð2nh &'#sau ðây cho ta ði(u ki)n *+#.a các bi0n x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 và suy ra Hoàn toàn týõng t+. 8 Sýu t!m by hoangly85 . B là các h?ng s# (không ph= thu"c " x. y0) có th& ðý%c vi0t dý!i d9ng trong ðó A. cCng b?ng nhau.a: Hàm s# z = f(x."m riêng z"xy#!"#z"yx b/ng nhau. " y c. 0) và Qua ví d= trên ta th)y các ð9o hàm riêng theo cùng các bi0n nhýng khác th7 t+ không ph*i bao gi. y) F (0. Ð!nh "#: N0u f(x.a ði&m (x0. y0) n0u s# gia toàn ph:n theo các s# gia " x. 3.u bi0n hõn. y) có các ð9o hàm f"xy và f"xy trong m"t lân c(n c. Vi phân toàn ph2n Ð+nh ngh.-c ð%o . y0) thì chú ý r?ng ð2nh lý trên cCng m4 r"ng ð12c ra cho các ð9o hàm c)p cao hõn và nhi. ta tính ðý%c: t9i (x.

a hàm s# f t9i (x0.dg (v!i g & 0). f’y liên t=c t9i (x0.g) = g.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Bi&u th7c df(x0. y) = x và g(x.a (x0. y) kh* vi t9i (x0. y0).dx + f’y. y0). y) còn ðý%c vi0t dý!i d9ng df = f’x. y0) và f’x.a hàm f(x. y). Ð+nh lý: ðý%c g-i là vi phân c.a f(x. ký hi$u là (i) N0u f(x.a vi phân: d(f + g) = df + dg d(f. y0) thì f có ð9o hàm riêng c)p 1 t9i ðó và (ii) N0u f(x. 9 Sýu t!m by hoangly85 . ta có: v(y Tính ch1t: Týõng t+ nhý ð#i v!i hàm m"t bi0n ta có các tính ch)t sau ðây c. Chú ý r?ng khi xét các trý.ng h%p ð/c bi$t f(x. y) = y ta có vi phân: dx = " x và dy = " y. y) có các ð9o hàm riêng trên 1 lân c(n c.df + f. Ví d=: V!i . y0) thì f kh* vi t9i (x0. y0).dy và còn ðý%c g-i là vi phân toàn ph:n c. Do ðó công th7c vi phân c)p 1 c.

Ví d0: Tính g:n ðúng Xét hàm s# f(x. vi phân c)p n (n0u có) c. B*n thân cCng là m"t hàm theo 2 bi0n x. y). y).a f ðý%c ð2nh ngh3a b4i: 10 Sýu t!m by hoangly85 . y) hay vDn tDt là d2f.a nó. y nên ta có th& xét vi phân c.1) + f’y(1. y0). V(y: d2f = d(df) THng quát. 1. y) = A = f(1.97) ' f(1. 2). ta tính g:n ðúng Suy ra 4.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Gng d=ng vi phân ð& tính g:n ðúng: Gi* sB z = f(x.(1. y) b4i: v!i (x. y) g:n (x0. Vi phân c1p cao Cho hàm 2 bi0n z = f(x.97) nhý sau: f(1. y) kh* vi t9i (x0.a vi phân ta có th& tính g:n ðúng f(x. 2) = =3 .(1. Khi ðó.97 .2) v!i f(1. 2).a f(x. 2) + f’x(1. y) có vi phân thì vi phân ðó ðý%c g-i là vi phân c)p 2 c.02.02 . theo ð2nh ngh3a c. y0). 1.02. ký hi$u là d2f (x. N0u df(x.

y l9i là các hàm theo t: x = x(t). y) có th& ðý%c vi0t dý!i d9ng: và công th7c này cCng ðúng cho trý.ng h%p nhi. y = y(t).a z(t) theo bi0n t ðý%c tính theo công th7c sau ðây: 11 Sýu t!m by hoangly85 . y) và x.u bi0n hõn. IV. công th7c vi phân c)p n c.a z=f(x. V(y z(t) = f(x(t).a z = f(x. Ð)O HÀM C3A HÀM H%P 1. Ð9o hàm c. y): Gi* thi0t thêm r?ng. các ð9o hàm hIn h%p liên t=c thì ta có: và do ðó: hay ta có: Ngý. y(t)) là hàm 1 bi0n theo t.i ta dùng ký hi$u luJ thEa m"t cách hình th7c ð& vi0t l9i công th7c vi phân c)p 2 dý!i d9ng: Týõng t+.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Công th7c vi phân c)p 2 c. Trý4ng h5p m6t bi'n ð 6c l&p Gi* sB z = f(x.

y) trong ðó x = u. y=sint. .a hàm h%p f ( x(s.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ví d=: Tính n0u . y(s. 12 Sýu t!m by hoangly85 . và .t). y l9i là các hàm theo các bi0n s.t)) ta cCng có các công th7c týõng t+ nhý ð#i v!i hàm m"t bi0n sau ðây: Ví d=: Tìm và n0u z = f(x. Trý4ng h5p nhi7u bi'n ð 6c l&p Gi* sB z = f(x. t. Tính n0u trong ðó y=cosx 2.y) và x. Khi ðó ð& tính các ð9o hàm riêng theo s và t c.v và y = Ta có Do ðó . trong ðó x=cost.

Hàm 9n m6t bi'n Gi* sB có m"t h$ th7c gi1a hai bi0n x. y0) bán kính å. y0) F 0.y. Trong toán h-c ngý. x0 + s) và 13 Sýu t!m by hoangly85 . å) tâm P(x0. y0) = 0.a (x0.a hàm h%p: z(t) = f (x(t). Ð)O HÀM C3A HÀM 8N 1.y) = 0 trong ðó F(x. Tính ð9o hàm c. y) = 0. trong ðó x = x(t). (ii) TAn t9i các ð9o hàm riêng liên t=c trong B(P. v!i F(x0.i ta g-i các ð2nh lý hàm Kn là các ð2nh lý kh6ng ð2nh s+ tAn t9i c.y) = 0 xác ð2nh m"t hàm Kn y(x) kh* vi liên t=c trong (x0 – s. y d9ng F(x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Cho z = f(x. Dý!i ðây là ð2nh lý cõ b*n cho hàm Kn m"t bi0n. Hàm s# y = y(x) này ðý%c g-i là hàm Kn theo bi0n x xác ð2nh b4i phýõng trình F(x.t). y = y(t). t).y) = 0.a nó. Nhý v(y ta có hàm s# y = y(x) xác ð2nh trên kho*ng (x0 – s. y0) = 0. Ta có: = = V. y0) và F(x0. Khi ðó có å>0 sao cho phýõng trình F(x.y) là hàm 2 bi0n xác ð2nh trong m"t lân c(n m4 D c.a hàm Kn và ð9o hàm c. å) và (x0.y) th5a 2 ði.u ki$n sau: (i) F liên t=c trong hình tròn m4 B(P. y duy nh)t sao cho (x. y(t). y(x)) =0 . Gi* thi0t r?ng s là s# dýõng và y) D và F(x. x0 + s) và th5a F(x. Ð+nh lý: Gi* sB hàm F(x.

v!i m"t s# gi* thi0t thì phýõng trình 14 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 .sin y = ð.y) = (1.y –ex. y’ => y’ = - Ví d=: Tính ð9o hàm c. l)y ð9o hàm phýõng trình trên ta ðý%c y + x. ð) Coi y là hàm theo x. y’ ta có th& ti0p t=c l)y ð9o hàm thì ðý%c: 0 = F"xx + F"xy. Hàm 9n 2 bi'n Týõng t+ nhý trý.a hàm h%p: 0= F(x.y". y’ = 0 T9i (x. tE h$ th7c 0 = F’x + F’y .a hàm Kn trong ð2nnh lý trên có th& suy ra d> dàng tE công th7c ð9o hàm c.ng h%p hàm Kn 1 bi0n. 2. t9i ði&m (1. TE ðây s@ rút ra y”. y’).a nó thì công th7c ð9o hàm c. ð) ta có: ð + y’ + e. Nh&n xét: N0u thEa nh(n s+ tAn t9i c. y(x)) = F’x + F’y .a hàm Kn.a hàm Kn và ð9o hàm c.y’ + F’y.y’ – exsiny – ex cosy.a hàm Kn n0u x.y’ + (F"yx + F"yy.y’ = 0 Suy ra y’(1) = Ghi chú: Ð& tính ð9o hàm c)p 2 y’’ c.

z0) F 0.z) th5a các ði.y. zx’ + ez . z) = 0 Ví d0: Cho hàm Kn z = z(x.….y0.z0) = 0. F liên t=c trong hình c:u m4 B(P0. zx’ => zx’ = Ti0p t=c l)y ð9o hàm theo x và theo y thì ðý%c: zxx" = ez .x2.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 F(x. y. Hõn n1a hàm Kn z = z(x.y0). zx" và zxy".xn. Ghi chú: Ð2nh lý này có th& ðý%c m4 r"ng cho trý. zy’ . zxy" = ez .u ki$n (i).x2.y) có các ð9o hàm riêng trong lân c(n này là: .a ði&m (x0.z0) bán kính å và F(x0.ng h%p hàm Kn nhi. (ii) TAn t9i các ð9o hàm riêng liên t=c F’x.y) theo 2 bi0n x.…. s) c.y. Ð+nh lý : Gi* sB hàm F(x.y) = 0 s@ xác ð2nh m"t hàm Kn z = z(x.u bi0n hõn z = z(x1. zxx" . å) và F’z(x0. y0). y0.y0. F’y.xn) xác ð2nh b4i phýõng trình: F(x1. zxy" Suy ra: zxx" = 15 Sýu t!m by hoangly85 . Khi ðó tAn t9i ä>0 sao cho phýõng trình F(x. F’z trong B(P0. (zx’)2 + ez . å) tâm P0(x0.y) xác ð2nh b4i phýõng trình ez = x + y + z Tính zx’. 9.z) = 0 xác ð2nh m"t hàm Kn trong lân c(n B((x0. Ð9o hàm phýõng trình theo bi0n x ta ðý%c: 1 + zx’ = ez .

y0). Ð+nh lý (ð i7u ki<n ð =): Gi* sB z = f(x. 1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 zxy" = Tính zy’ týõng t+ nhý vi$c tính zx’.y) nh(n (x0. Ð+nh lý: (Fermat) N0u hàm f(x. Ð2nh lý sau ðây cho ta ði. Chú ý r?ng ð2nh lý trên ch' cho ta ði. y0) là m"t ði&m dEng. ta có: zy’ = Do ðó zxy" = VI. Khái ni$m c+c ti&u (ð2a phýõng) ðý%c ð2nh ngh3a hoàn toàn týõng t+. C+c ð9i ð2a phýõng và c+c ti&u ð2a phýõng ðý%c g-i chung là c+c tr2 ð2a phýõng.y) ( B(P0. ð& có c+c tr2.a và ð i7u ki<n c2n Xét hàm z = f(x. 16 Sýu t!m by hoangly85 . Ð/t A = fxx"(x0. C = fyy"(x0. Trý.y0) = 0.u ki$n ð.Ð+nh ngh.y) khi có ä>0 sao cho f(x.a hàm f(x.y0). ä) \ {P0}thì ta nói P0 là ði&m c+c ð9i (ð2a phýõng) ch/t c.a (x0.a hàm.y) ðý%c g-i là ði&m c+c ð9i (ð2a phýõng) c. nên ði&m dEng chýa chDc là ði&m c+c tr2.y) ( B(P0.y0) v!i m-i (x. và f(x.y) 8 f(x0.ä).a hàm f(x. Ði&m mà t9i ðó các ð9o hàm riêng c.u b?ng 0 ðý%c g-i là ði&m dEng c.y0) ) (x. B = fxy"(x0.y0).ng h%p ta có F(x.y0) và có các ð9o hàm riêng t9i ðó thì fx’(x0.a f ð. C:C TR.y) có các ð9o hàm riêng c)p 2 liên t=c trong m"t lân c(n c. Ði&m P0(x.y) < f(x0.y0) = fy’(x0.u ki$n c:n ð& có c+c tr2.y) ð9t c+c tr2 ð2a phýõng t9i (x0.y). y0).y).

(iii). N0u " > 0 thì hàm s# không ð9t c+c tr2 t9i (x0.y0). TE ð2nh lý trên ta có th& tìm c+c tr2 c.ng h%p ði&m dEng mà t9i ðó " = 0 và xét các ði&m mà t9i ðó không tAn t9i ð9o hàm riêng c)p 1 hay c)p 2.y0) là ði&m c+c ð9i khi A < 0.y0).a hàm s# z = x3 + 3xy2 – 15x -12y Ta có zx’ = 3x2 + 3y2 – 15. N0u " < 0 thì hàm s# ð9t c+c tr2 ch/t t9i (x0.y) có ð9t c+c tr2 t9i (x0.y0).a " và c.y0) hay không. ð/t A = fxx"(x0. zxx" = 6y.a hàm z = f(x.y0) là ði&m c+c ti&u khi A > 0.y0).AC Xét d)u c. (ii).a A ð& k0t lu(n.y0).GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 và " = B2 – A. N0u " = 0 thì chýa k0t lu(n ðý%c là hàm s# f(x. Hõn n1a ta có: (x0. zyy "= 6x 17 Sýu t!m by hoangly85 . (x0.C Khi ðó ta có: (i). zy’ = 6xy – 12 zxx" = 6x. Ví d0: 1) Tìm c+c tr2 c.y0).y) theo các bý!c sau ðây: Bý!c 1: Tính các ð9o hàm riêng Bý!c 2: Tìm các ði&m dEng b?ng cách gi*i h$ phýõng trình sau: Bý!c 3: Gng v!i mIi ði&m dEng (x0. c+c tr2 ta còn ph*i xét riêng trý. Lýu ý: Ð& có k0t lu(n ð:y ð. "*= B2 . C = fyy"(x0. v. B = fxy"(x0.

2). 2): A = zxx"(1. -2). 1) = 12 A > 0 Hàm s# ð9t c+c ti&u t9i M2(2. Hàm s# ð9t c+c ð9i t9i M4(-2. T9i M2(2. cho ta 4 ði&m dEng: M1(1.1): A = zxx"(2. T9i M1(1. ta gi*i h$ phýõng trình sau: H$ phýõng trình có 4 nghi$m. 1) = -28 T9i M3(-1. 1). 1) = 6 => " = B2 – AC <0 C = zyy"(2. M3(-1. -2) = -6 Hàm s# không ð9t c+c tr2 t9i M3(-1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ð& tìm ði&m dEng. v!i zmin = z(2. T9i M4(-2. -2) = -12 => " = B2 – AC >0 C = zyy"(-1. 1) = 12 B = zxy"(2. -2). -1) v!i zmax = z(-2. 2). -2) = -6 B = zxy"(-1. -2): A = zxx"(-1. -1).-1) = 28 18 Sýu t!m by hoangly85 . 2) = 12 => " = B2 – AC >0 C = zyy"(1. -1): 9. 2) = 6 B = zxy"(1. M4(-2. 1). 2) = 6 Hàm s# không ð9t c+c tr2 t9i M1(1. M2(2.

u có giá tr2 dýõng và có giá tr2 âm. 0) không ph*i là ði&m c+c tr2 T9i P2(-1. 0). 0): 9. Ta có z(0. -1).a hàm z = x4 + y4 – x2 – 2xy – y2 Ta có: Gi*i h$ phýõng trình sau ð& tìm ði&m dEng: H$ phýõng trình có 3 nghi$m + 3 ði&m dEng: P1(0. Ta chýa có k0t lu(n v. B = -2. Ði. P3(1.a P1 hàm s# ð. Suy ra t9i P2 và P3 hàm s# ð9t c+c ti&u ch/t v!i: 19 Sýu t!m by hoangly85 . v!i thì (n nguyên dýõng) V! i thì .u này cho th)y r?ng trong m-i lân c(n c. C = 10. -1) và P3(1. 1) ta có A = 10. " =B2 –AC = -96.1) Tính các ð9o hàm c)p 2: T9i P1(0. c+c tr2 t9i P1 mà ph*i kh*o sát tr+c ti0p. P2(-1. V(y P1(0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 2) Kh*o sát c+c tr2 c. 0) = 0.

y0) v!i ði. y) < .a c+c tr2 có ði. (x.u ki$n (*) n0u (x0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 zmin = z(P2) = z(P3) = -2 VII. n0u . (x. c.u ki$n ð. y0) th5a (*) và v!i m-i (x. y) > . y) th5a (*) khá g:n (x0. v!i ði. y) có ð9o hàm riêng c)p 1 liên t=c trong m"t lân c(n c. y) và .(x. (x. Phýõng pháp nhân t? Lagrange Ð+nh lý: (ði. (x. y0) v!i ði.y0)=0 thì tAn t9i s# th+c .y0) ta có .u ki$n.(x.. Ð+nh lý: (ð i7u ki<n ð = c=a c/c tr+ có ð i7u ki<n) 20 Sýu t!m by hoangly85 . y) ð9t c+c tr2 t9i (x0. y0) v!i ði. y) th5a (*) khá g:n (x0.y0) v!i ði. y0) th5a (*) và v!i m-i (x. y0) . (x.u ki$n (*) 2. Ð+nh ngh. y) ð9t c+c ð9i ch/t t9i (x0. (x. (x.u ki$n) Gi* sB: Các hàm . (x. y) ð9t c+c tr2 ch/t t9i (x0. (x0.u ki$n ràng bu"c: . y) + .(x.y) ðý%c g-i là hàm Lagrange.y.(x0. ) = . (x0.a Xét hàm s# z = . y0) = 0 hay .y0) v!i .u ki$n (*) n0u . y0) .a ði&m (x0.u ki$n .u ki$n (*) n0u (x0.u ki$n c:n c. sao cho: Hàm s# L(x. y). (x.(x0. . y) ð9t c+c ð9i ho/c c+c ti&u t9i (x0. y) ð9t c+c ti&u ch/t t9i (x0. y) = 0 (*) Ta nói: . C:C TR.y0) v!i ði. CÓ ÐI"U KI>N 1. Ð2nh lý sau ðây cho ta ði. Khi ðó. (x.a c+c tr2 có ði.y0) ta có .

y) ð9t c+c ti&u ch/t t9i (x0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Gi* sB .y) và tính ràng bu"c: (**) 21 Sýu t!m by hoangly85 .u ki$n theo phýõng pháp nhân tB Lagrange nhý sau: Bý!c 1: L(p hàm Lagrange L = .y0) = 0.a L = L(x..a (x0. dy th5a ràng bu"c nhý trên thì .u ki$n . và (x0.(x0.y0. dy th5a ràng bu"c: và dx2+dy2& 0.y) có ð9o hàm riêng c)p 2 liên t=c trong m"t lân c(n c.(x0. y) ð9t c+c ð9i ch/t t9i (x0.y0) = 0. ) là ði&m dEng c.y0) cùng v!i giá tr2 . N0u d2L(x0.a hàm Lagrange.y0).y0) = 0.n theo dx. ) không xác ð2nh d)u trong mi. ( R) Bý!c 2: Tính và gi*i h$ phýõng trình sau ðây ð& tìm các ði&m dEng (x0.(x.. ) xác ð2nh âm trong 1 mi.y) (. Bý!c 3: Tính vi phân c)p 2 c. Khi ðó ta có: N0u xác ð2nh dýõng trong m"t mi.n nói trên thì không có c+c tr2 có ði. (x.y0. N0u d2L(x0.y0) v!i ði. . thì hàm ..(x.u ki$n .(x0.y0.n theo dx. (x.y0) v!i ði. TE ð2nh lý trên ta có th& tìm c+c tr2 có ði. y) và . (x. 0 týõng 7ng. (x.y0) v!i .u ki$n t9i (x0. y) + .

2) 7ng v!i . ch6ng h9n có th& tính y = / (x) thì b?ng cách thay th0 y = / (x) vào z ta có th& xem z nhý hàm theo 1 bi0n x: z = z(x. .i b?ng 0 th5a ràng bu"c (**) thì hàm s# ð9t c+c ð9i có ði.u ki$n x + y = 4 L(p hàm Lagrange: L(x. Tính ð9o hàm riêng c)p 2 c.a L(x.y0).ng h%p tE h$ th7c .y) = 0 ta có th& tính ðý%c 1 bi0n thiên theo bi0n kia.u ki$n t9i (x0. dy không ðAng th.2) = 8.a A không xác ð2nh xét theo dx và dy không ðAng th. = . N0u A > 0 v!i m-i dx. / (x)) 22 Sýu t!m by hoangly85 . Lýu ý: Trong trý. + d2L = 2dx2 + 2dy2.(x. (x + y .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 V!i mIi ði&m dEng (x0.2) nên hàm s# ð9t c+c ti&u (có ði. N0u A < 0 v!i m-i dx.i b?ng 0 th5a ràng bu"c (**) thì hàm s# không ð9t c+c tr2 t9i (x0. dy không ðAng th.y) = x2 + y2 + .4) Ta có: Tìm ði&m dEng b?ng cách gi*i h$: Ta có m"t ði&m dEng M(2.u ki$n) t9i ðó v!i zmin = z(2. Ví d0: Tìm c+c tr2 c. 0 tìm ðý%c trong bý!c 2.a hàm z = x2 + y2 v!i ði. N0u d)u c.u ki$n t9i (x0. = -4.i b?ng 0 th5a ràng bu"c (**) thì hàm s# ð9t c+c ti&u có ði. xét A = d2L(x0.y0).y0).y0) và .y): . V(y d2L > 0 t9i M(2.y0) (ph= thu"c dx và dy).

Mi.2) v!i zmin = 8 -1 2 0 +1 + VIII.n ðóng và b2 ch/n D nhý sau: Bý!c 1: Tính . Xét l9i ví d= trên.y) ( D ðý%c g-i là m"t ði&m trong c. Ta có th& tìm giá tr2 l!n nh)t và giá tr2 nh5 nh)t c. (x.a nó. ’x và .x) = 4x – 8 z’(x) = 0 0 x = 2 L(p b*ng bi0n thiên.a D ðý%c g-i là biên c. L(N NH!T VÀ NH@ NH!T Cho D 2 3 2.u ki$n x + y = 4) t9i M(2.n D ðý%c go2 là mi. ta có: X Z’(x) Z 8 V(y z = x2 + y2 ð9t c+c ti&u (v!i ði. Gi*i h$ phýõng trình ð& tìm các ði&m dEng 4 ph:n trong c.a hàm . GIÁ TR.y) trên m"t mi.a D. ’y. T(p h%p các ði&m biên c. ) ð.a D Bý!c 2: Tìm các ði&m t9i ðó không có ð9o hàm riêng 23 Sýu t!m by hoangly85 .n ðóng khi D ch7a m-i ði&m biên c. Ði&m P(x. ta th)y: x+y=40y=4–x Suy ra z = x2 + y2 = x2 + (4-x)2.a D khi tAn t9i m"t hình c:u m4 B(P.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Khi ðó có th& tìm c+c tr2 c.a z nhý hàm theo 1 bi0n.u ch7a ði&m thu"c D và ði&m không thu"c D . Xem z là hàm 1 bi0n ta có: z’(x) = 2x –2(4 .

v!i z(-1. 24 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Bý!c 3: Tìm giá tr2 l!n nh)t c. Ví d0: Tìm giá tr2 l!n nh)t và nh5 nh)t c. OB và AB.a mi. -3 < y < 0 z = y2 z’ = 2y + 1 = 0 0 y = + m"t ði&m c+c tr2 trên OA là Týõng t+.-1) ( D.n D gi!i h9n bLi: x 4 0. y = -1 Ta tìm ðý%c 1 ði&m dEng M(-1.a D (liên quan ð0n c+c tr2 có ði.a hàm s#.a hàm s# t9i các ði&m tìm ðý%c 4 bý!c 1.y) trên biên c. Trên biên OA ta có: x = 0.n D gAm 3 ðo9n th6ng OA. x + y 5 -3 Ta có: Gi*i h$: + x = -1.a hàm s# z = x2 + y2 – xy + x + y trên mi.a . v!i trên OB có c+c tr2 t9i v!i trên AB có c+c tr2 t9i T9i các ði&m O. A và B ta có: v!i . (x. bý!c 2 v!i giá tr2 l!n nh)t và nh5 nh)t trên biên (4 bý!c 3) ð& rút ra giá tr2 l!n nh)t và nh5 nh)t c.u ki$n) Bý!c 4: So sánh các giá tr2 c. y 4 0.-1) = -1 Biên c.

z=6 v!i ta suy ra giá tr2 l!n nh)t c. z(-3. BÀI T$P CHÝÕNG 01 1-Tìm mi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 z(0.-3) = 6.n xác ð2nh c.a hàm s#: e) f) g) h) a) Tính các ð9o hàm riêng t9i c. 0).a z là –1 t9i M(-1. 0) c. z(0. 3) và B(-3.0) = 6 V(y giá tr2 l!n nh)t và nh5 nh)t trên biên c. gái tr2 nh5 nh)t c.a hàm: 25 Sýu t!m by hoangly85 .a D l:n lý%t là 6 và So sánh các giá tr2 z=-1.a z là 6 t9i A(0.a hàm: b) Tính các ð9o hàm riêng t9i (0.0) = 0.a hàm s#: a) b) c) d) 2-Tính ð9o hàm riêng c. -1).

Ð/t z = f(x2-y2). Ch7ng t5 r?ng hàm z tho* mãn phýõng trình sau: Ch7ng minh: a) v!i b) v!i 6.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 3-Tính vi phân toàn ph:n c.a hàm s# k) l) m) n) 5-Cho f(t) là hàm m"t bi0n kh* vi.Tìm c+c tr2 c.a hàm s#: o) p) 26 Sýu t!m by hoangly85 .a hàm s#: i) j) 4.Tìm vi phân c)p 2 c.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 q) r) s) t) 7-Tìm c+c tr2 có ði.ng 9-Tìm ð9o hàm c.ng d) hoành e) trong hình gi!i h9n b4i các ðý.u ki$n: a) b) v!i ði.Tìm giá tr2 l!n nh)t và nh5 nh)t c.a hàm h%p f) v!i trong ðó và g) và v!i trong ðó và 10-Tính g:n ðúng: h) i) 11-Tính ð9o hàm y’ c.ng và tr=c trong hình gi!i h9n b4i các ðý.u ki$n v!i ði.u ki$n 8.a hàm s#: c) trong tam giác gi!i h9n b4i các ðý.a hàm Kn y=y(x) xác ð2nh b4i các phýõng trình: 27 Sýu t!m by hoangly85 .

y) xác ð2nh b4i phýõng trình Tính và 28 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 j) k) 12-Cho hàm Kn z = z(x.

..n D.y)) G-i d(Di) là kho*ng cách l!n nh)t gi1a hai ði&m trong Di. thì hàm f(x. N0u tAn t9i gi!i h9n h1u h9n.n D và cách ch-n ði&m Mi(xi.n ðóng..y) trên mi. Dn có di$n tích l:n lý%t là " S1. D2. Tích phân kép I..i nhau D1. Trong mIi m*nh Di .a hàm f(x. b2 ch/n D. Do ðó. Ð.yi). " Sn. " Si = " x # " y và dS = dx .NH NGHBA VÀ CÁC TÍNH CH!T 1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 CHÝÕNG II: TÍCH PHÂN BAI §1. thì tích phân kép không ph= thu"c vào cách chia mi.y) kh* tích trên mi.a hàm f(x.n D thành n m*nh r.n ðó.y) xác ð2nh trong mi. ký hi$u N0u f(x.n D. Chia mi.n D.n D. và S g-i là tích phân kép c.i ta ch7ng minh ðý%c r?ng: Hàm f(x.n D b4i các ðý.y) g-i là kh* tích trên mi.ng th6ng song song v!i các tr=c t-a ð". yi). l)y tùy ý m"t ði&m Mi(xi. L(p tHng (g-i là tHng tích phân c. " S2.. Tính ch1t: a) (di$n tích c. Khi ðó.n ðóng. không ph= thu"c vào cách chia mi.a Cho hàm f(x. Ð+nh ngh. dy Vì v(y có th& vi0t Ngý.y) liên t=c trên m"t mi..a D) 29 Sýu t!m by hoangly85 . ta chia mi. b2 ch/n D thì kh* tích trên mi.

30 Sýu t!m by hoangly85 .y0) sao cho (Ð2nh lý v.y) ' (x.y) Ta xét bài toán: " Tìm th& tích c. 2. m và M là h?ng s#. D1% D2 = 6 thì e) N0u f(x.a hình hCc g-i là giá tr2 trung bình c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 b) c) d) N0u D = D1$ D2 .n ðóng. b2 ch/n D thì tAn t9i ði&m M(x0.a v(t th& 7 gi!i h9n dý!i b4i mi.a D ".ng sinh song song v!i Oz và ðý. giá tr2 trung bình). gi!i h9n trên b4i m/t cong có phýõng trình z = f(x. thì g) N0u f(x.a hàm f(x.y)( D.ng chuKn là biên c. Ta tính th& tích c.n D) (Oxy).y) liên t=c trên mi. Ý ngh.y) & g(x.y) 5 0 và gi!i h9n xung quanh b4i m/t tr= có ðý.y) 4 M ) (x.a 7 b?ng phýõng pháp g:n ðúng.y)( D thì f) N0u m 4 f(x. Ð9i lý%ng trên D.

yi). " S2.n D thành n m*nh r." Si Th& tích g:n ðúng c.a 7 : Phép x)p x' này càng chính xác n0u n càng l!n và các m*nh Di có ðý.ng sinh song song v!i Oz.a Di ) V( y II.ng kính càng nh5 ( d(Di): ðý.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Chia mi.y).i nhau D1. m/t phía trên gi!i h9n b4i m/t z = f(x.Dn có di$n tích " S1. d+ng hình tr= con có ðý. L)y mIi m*nh nh5 làm ðáy. ta có th& tích hình tr= con th7 i " Vi ' f(xi.D2... Ðýa v7 tích phân lDp N0 u thì 31 Sýu t!m by hoangly85 . Xét hình tr= con th7 i: ðáy là Di.ng kính c.... CÁCH TÍNH TÍCH PHÂN KÉP 1." Sn..yi). L)y tùy ý 1 ði&m Mi(xi.

a tích phân ðý.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 N0 u thì Ví d0 1: Xác ð2nh c(n c.ng y = 0.n D xác ð2nh b4i các ho/c Do ðó Có 2 cách bi&u di>n D: 32 Sýu t!m by hoangly85 . y = x2. x + y = 2 GiEi: Có hai cách bi&u di>n D: v!i mi. y = x. x = 2 y = 0.

ÐFi bi'n trong tích phân kép a. mi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ví d0 2: Tính GiEi: Hoành ð" giao ði&m: .n ðóng.v). b2 ch/n Duv.v) là hai hàm có ð9o hàm riêng liên t=c trên mi. G-i N0u f(x. D gi!i h9n b4i các ðý.n D ðý%c bi&u di>n V( y 2. ÐFi bi'n tFng quát Gi* sB x = x(u. y2 = 2x Do ðó.ng y = x – 4. y = y(u.y) kh* tích trên Dxy và ð2nh th7c Jacobi trên Duv thì ta có 33 Sýu t!m by hoangly85 .

ng GiEi: Các ðý. v = 2x – y thì V( y b.sin* Ta có: Do v(y: Ví d0 4: Tính GiEi: . v!i D gi!i h9n b4i: (x –1)2 + y2 4 1. y 5 0 34 Sýu t!m by hoangly85 . Tích phân kép trong tCa ð 6 c/c Công th7c liên h$ t-a ð" x = r.ng th6ng vi0t l9i Ð/t u = x + y.cos* y = r.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ví d0 3: Tính v!i D gi!i h9n b4i các ðý.

vào (x –1)2 + y2 = 1. y = rsin.. GiEi: Chuy&n sang h$ t-a ð" c+c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Rõ ràng Thay x = rcos. ta có: Do ðó: BÀI T$P 1 -Tính các tích phân kép a) b) c) 35 Sýu t!m by hoangly85 . ta ðý%c r = 2cos- V( y Do ðó: Ví d0 5: Tính v!i D là hình tròn x2 + y2 4 R2.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 d) 2-Tính các tích phân kép a) . -1 4 y 4 1 c) . D: . b > 0 36 Sýu t!m by hoangly85 .Tính các tính phân d) .y=0 e) . D: y = x. D: xy = 1. D: 0 4 x 4 2. D: .y=0 f) . x2 4 y 4 2x b) .ÐHi th7 t+ bi0n l)y tích phân a) b) c) d) 4. . y = .x=2 3. D: 0 4 x 4 2. D: x2 + y2 4 1 g) . a.

yi. 5-Tính di$n tích mi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 h) ." Vn.y. Ð.n ðóng.n 7 thành n mi.z) g-i là kh* tích trên mi. D: y = x + 1.n nh5 có th& tích là " V1. y = 4 §2 Tích phân b6i 3 I.n D gi!i h9n b4i j) D: y = x2. x = 8 1.z) xác ð2nh trong mi.a hàm . Chia mi. y = x – 3.a Cho hàm s# . không ph= thu"c vào cách chia mi. D: i) . và I g-i là tích phân b"i 3 c.n nh5 th7 i. L)y tùy ý m"t ði&m Mi(xi.y. y = -1 m) D: y = 2x.ng vi0t 37 Sýu t!m by hoangly85 . y = x + 2 k) D: y2 = x. ta ký hi$u dxdydz thay cho dV và tích phân b"i 3 thý.n 7 . gi!i n"i 7 c. thì . y = 2x – x2 l) D: . y = -2x.…. L(p tHng N0u gi!i h9n : h1u h9n.n 7 . ký hi$u Týõng t+ nhý tích phân kép.a không gian Oxyz. (x. Ð+nh ngh. trên 7 .NH NGHBA VÀ TÍNH CH!T 1. (x.zi) trong mi. và Mi.

ng chuKn là biên c.y.a mi. CÁCH TÍNH TÍCH PHÂN B6I 3 1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Chú ý: N0u .z0) ( 7 sao cho (Ð2nh lý v. Tính ch1t (th& tích c.ng sinh song song v!i tr=c Oz và ðý.z) = 1 thì 2.1(x. (x. N0 u thì N0u .a 7 ).z) 5 g(x.n ðóng.y) M/t dý!i: z = . (x.n D thu"c m/t ph6ng Oxy.y. Khi ðó 38 Sýu t!m by hoangly85 .z) ) (x. (D là hình chi0u c.2(x. Tích phân b6i 3 trong h< tCa ð 6 Descartes Cho 7 gi!i h9n bLi: M/t trên: z = .y.y.y) Xung quanh: m/t tr= có ðý.y.a 7 xu#ng m/t ph6ng Oxy).y0.z) liên t=c trong mi.z) ( 7 thì N0u . giá tr2 trung bình) II. (x. b2 ch/n 7 thì tAn t9i ði&m (x0.

n Ù gi!i h9n b4i các m/t: x = 0. z = 0. y = 0. Vi0t tích phân b"i 3 a).a Ù xu#ng m/t ph6ng Oxy là mi.a Ù: Gi!i h9n dý!i c. x + y + 2z = 2.n thì Ví d0 1: Cho mi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 N0u mi. dxdydz b).n theo các th7 t+ : Gi!i h9n trên c. dxdzdy c).a Ù: V(y: 39 Sýu t!m by hoangly85 . Hình chi0u c. dydzdx GiEi: a).

a Ù: V(y: c). GiEi: 40 Sýu t!m by hoangly85 .a Ù xu#ng m/t ph6ng Oxz là mi.a xu#ng m/t ph6ng Oyz là Gi!i h9n trên c.a Ù: Gi!i h9n dý!i c. Hình chi0u c. 7 là mi.n gi!i h9n b4i các m/t: z = x2+y2. z = 4. x = 0.a 7 là : x = 2-y-2z Gi!i h9n dý!i c.a 7 là : x = 0 V( y Ví d0 2: Tính . y = 0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 b).n Gi!i h9n trên c. Hình chi0u 7 c.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Hình chi0u c.a Ù: z=4.a mi. M/t dý!i c. Tính tích phân b6i 3 trong h< to. V(y: 2.n Ù xu#ng m/t ph6ng Oxy là hình tròn : M/t trên c. ð 6 tr0 41 Sýu t!m by hoangly85 .a Ù: z=x2+y2.

M#i liên h$ gi1a to9 ð" Descartes và to9 ð" tr= x = r cosö y = r sinö z=z Ta có : Ví d0 3: Tính GiEi: v!i Ù là mi.a M xu#ng m/t ph6ng Oxy (Hình v@) Ta luôn có: r < 0.z).a Ù xu#ng m/t ph6ng Oxy là hình tròn x2+y2 8 4 Chuy&n sang to9 ð" tr= 42 Sýu t!m by hoangly85 .ö) là to9 ð" c+c c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 To9 ð" tr= c.a hình chi0u c. v!i (r.ö.y. z = 4 Hình chi0u c.a ði&m M(x.n gi!i h9n b4i z = x2+y2. -M<z<+M.z) là b" ba s# (r. 08 ö <2ð.

è là góc gi1a tr=c Oz và . V(y: 43 Sýu t!m by hoangly85 .è. 0 8 è 8 ð.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ù gi!i h9n b4i: o 8 ö < 2ð. v!i Ù là mi. V(y: 3.ö). ö là góc gi1a tr=c Ox và ph6ng Oxy. Tính tích phân b6i 3 trong h< to. 0 8 ö 8 2ð.y. v!i r = OM. . ð 6 c2u To9 ð" c:u c. v!i M’ là hình chi0u c.a m"t ði&m M(x. r2 8 z 8 4. x2+y2+z2 = 4.z) là b" 3 s# (r. 0 8 ö 8 2ð M#i liên h$ gi1a to9 ð" Descartes và to9 ð" c:u: x = r sinè cosö y = r sinè sinö z = r cosè Công th7c tích phân trong h$ to9 ð" c:u Ví d0 1: Tính x2+y2+z2 = 1.n Ù xác ð2nh b4i 1 8 r 8 2. 0 8 r 8 2.a M xu#ng m/t Ta có: V!i m-i ði&m M trong không gian thì r < 0. ta có: Mi. 0 8 è 8 ð.n gi!i h9n b4i hai m/t c:u Chuy&n sang h$ to9 ð" c:u.

n D trong m/t ph6ng Oxy thì Ví d0 1: Tính th& tích ph:n hình nón GiEi: n?m trong m/t c:u x2+y2+z2 = 4 44 Sýu t!m by hoangly85 .a mi. 0 8 è 8 V(y: . 0 8 ö 8 2ð. gi!i h9n dý!i b4i m/t z = f1(x.n Ù xác ð2nh b4i 0 8 r 8 cosè.n gi!i h9n b4i x2+y2+z2 8 z.ng sinh song song v!i Oz và có ðý.ng chuKn là biên c.n D trong m/t ph6ng Oxy 2.y) và gi!i h9n xung quanh b4i m/t tr= có ðý.y) .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ví d0 4: Tính Chuy&n sang h$ to9n ð" c:u ta có: v!i Ù là mi. §3 Gng d0ng c=a tích phân b6i I. GNG D*NG HÌNH HHC 1.a mi. Mi. Tính di<n tích hình phIng Di$n tích c. ThJ tích v&t thJ V(t th& Ù trong không gian Oxyz là: N0u Ù gi!i h9n trên b4i m/t z = f2(x.

n Ù: 0 8 r 8 R. 0 8 è 8 ð. 0 8 è 8 V( y . Ví d0 2: Tính th& tích hình c:u có bán kính R GiEi: Ta có th& tích hình c:u hình c:u Hình c:u Ù: x2+y2+z2 8 R2 Chuy&n sang h$ to9 ð" c:u thì . 0 8 ö 8 2ð. 0 8 ö 8 2ð V(y: II. GNG D*NG CÕ HHC 45 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 G-i Ù là v(t th& hình nón n?m trong hình c:u x2+y2+z2 8 4 Chuy&n sang h$ to9 ð" c:u thì Mi.n gi!i h9n b4i 0 8 r 8 2. Và mi.

y.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 1. G#c t-a ð": 3. Momen t.ng th6ng L: tE ði&m M(x. M/t Oxz: i. y. y.nh c=a Ù v-i khKi lý5ng riêng ñ(x. tr=c Ox: d. z) ð Ki v-i a) M/t Oxy: 46 Sýu t!m by hoangly85 .a v(t th& Ù có kh#i lý%ng riêng t9i ði&m M(x. z) thì: b. tr=c Oz: f. M/t Oyz: j. y. Tính khKi lý5ng a. z) ð0n L . N0u b*n ph6ng D trong m/t ph6ng Oxy và có kh#i lý%ng riêng là f(x. z) là kho*ng cách g. M/t Oxy: h. z) là f(x. y) thì : 2. y. tr=c Oy: e. z) ð Ki v-i c. r(x. y. Kh#i lý%ng c. Momem quán tính c=a v&t thJ Ù v-i khKi lý5ng riêng ñ(x. ðý.

n x < 0. z = 0.Tính: .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 b) M/t Oxz: c) M/t Oyz: 4. 47 Sýu t!m by hoangly85 . e) . Ù: góc ph:n tám th7 nh)t c. y = 1. z = 0. y + z = 1.a kh#i c:u ðõn v2. 2 8 z 8 3. z) là BÀI T$P 1. y. . z = 0. 2-Tính: a) . z = 4. Ù: x2 + y2 + z2 = 2. x2 + y2 = 4. x = 0. Ù: .Tính v!i Ù a) gi!i h9n b4i 0 8 x 8 1. x = 0. d) . b) gi!i h9n b4i các m/t: x + y + z = 1. y = 0 (l)y trong mi. 1 8 y 8 2. TrCng tâm c=a Ù v-i khKi lý5ng riêng ñ(x. Ù: z = x2 + y2. a) . c) . y = 0. b) . z = x2 + y2. y < 0). Ù: y = x2. Ù: z = x2 + y2. Ù: x2 + z2 = 1. y = 0. b) 3.

b) Tìm t-a ð" tr-ng tâm c. z < 0 n0u kh#i lý%ng riêng t9i mIi ði&m tN l$ v!i kho*ng cách tE ði&m ðó ð0n g#c t-a ð". x2 + y2 + z2 = 4.a nBa hình c:u x2 + y2 + z2 8 a2. Ù: x2 + y2 + z2 8 R2. các m/t ph6ng t-a ð" n?m trong góc ph:n tám th7 nh)t.Tính momen quán tính ð#i v!i các tr=c Ox. x = 4 – y2. các m/t ph6ng t-a ð" n?m trong góc ph:n tám th7 nh)t c) x2 + y2 + z2 = 2z.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 f) . 4-Tính th& tích v(t gi!i h9n b4i: a) z = x2 + 3y2. x2 + y2 = z2. Oy. Oz c. d) z = 4 – x2 – y2. z = 8 – x2 – y2 b) y + z = 2. x 8 0.a v(t th& ðAng ch)t gi!i h9n b4i các m/t z = 0. 48 Sýu t!m by hoangly85 . 5.a kh#i ch1 nh(t ðAng ch)t ¿: a) Tìm t-a ð" tr-ng tâm c.

ng lo9i 1 c. thì I ðý%c g-i là tích phân ðý.1) L(p tHng : N0u Sn có gi!i h9n h1u h9n I khi n $ 1 sao cho max{ "li } $ 0 và i không ph= thu"c vào cách chia các cung AiAi-1 và cách ch-n các Mi. … . n. Ð+nh ngh. Ð/t "li là ð" dài cung AiAi-1 và trên cung AiAi-1 l)y m"t ði&m Mi tùy ý. Chia cung th ành n ph:n tùy ý b4i các ði&m A = Ao < A1 < …… < An = B. 2 .a Cho hàm f(M) xác ð2nh trên cung AB. TÍCH PHÂN ÐÝLNG LO)I MAT 1. (Hình 1.a f(M) trên cung và ðý%c ký hi$u là: V(y: 49 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 CHÝÕNG III: TÍCH PHÂN ÐÝLNG VÀ TÍCH PHÂN MMT I. i = 1.

y) thì dùng ký hi$u : Trong không gian xyz.i N0u hàm f(M) liên t=c d-c theo cung trõn 3. ngh3a là: N0u f.8 2. g kh* tích trên cung AB và k là h?ng s# thì kf+g cCng kh* tích và : thì tích phân ðý. N0u cung thu"c m/t ph6ng xy và f là hàm theo 2 bi0n f(x.ng lo9i 1 tAn t9i.z ) thì dùng ký hi$u Ý ngh. Các tính ch1t Tích phân ðý. thì kh#i lý%ng c.ng lo9i 1 có nhi.a cung. N0u f kh* tích trên AB và C là 1 ði&m trên cung AB thì: N0u f(M) 5 0 kh* tích trên AB thì : 50 Sýu t!m by hoangly85 .a dây v(t ch)t là : Tích phân ðý. f là hàm f(x. Ð+nh lý tNn t.ng lo9i 1 không ph= thu"c hý!ng c. ðý%c trình bày 4 m=c I.y.a th/c t': Xem 1 dây v(t ch)t hình d9ng L và có m(t ð" kh#i lý%ng là f(M) ph= thu"c vào ði&m M trên dây.u 7ng d=ng th+c t0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Khi ðó ta nói f(M) là kh* tích trên cung AB.

n.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 N0u f kh* tích trên trên AB thì cCng kh* tích trên AB và: Lýu ý: N0u cung AB trõn tEng khúc (ngh3a là cung AB có th& chia thành 1 s# h1u h9n cung trõn) và f(M) liên t=c trên cung AB thì ð2nh lý tAn t9i và các tính ch)t nêu trên vOn ðúng.… < tn = b . Công thOc tính tích phânð ý4ng lo.i 1 trên mDt phIng thu"c cung a) Cung có phýõng trình tham sK : . và cung có phýõng trình Cho hàm s# f(x. y(tk)) thì có tHng tích phân: 51 Sýu t!m by hoangly85 .1. k= 0..b] thành n ðo9n b4i các ði&m: a = to < t1< . Theo ð2nh lý giá tr2 trung bình ta có : L)y ði&m gi1a Mk(x(tk). Ð+nh lý (v7 giá tr+ trung bình) N0u f(M) liêân t=c trên cung trõn AB có ð" dài L. Khi ðó tAn t9i ði&m AB th5a : 5. Khi ðó cung AB ðý%c chia týõng 7ng thành n cung b4i các ði&m Ak(x(tk).y) liên t=c trên cung trõn tham s# : Chia [a.2…. y(tk)). 4.

ta có : c) Cung AB có phýõng trình tCa ð 6 c/c N0u xem . ta ðý%c: b) Cung có phýõng trình: y = y(x). khi qua gi!i h9n. ta có : V( y : 6. Cung phýõng trình tham s# : có Hoàn toàn týõng t+ nhý ph:n I.là tham s#.a. z) liên t=c trên cung trõn AB trong không gian. Các thí d0 52 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 V0 ph*i là tHng tích phân xác ð2nh. a ! x ! b : Khi ðó tE công th7c trên.5. Công thOc tính tích phân ð ý4ng lo.i 1 trong không gian Cho hàm s# f(x.y. ta có: 7.

(Hình 1.2) Ta có : Trên : y=0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 a) Thí d0 1: Tính A(1.ng các c9nh tam giác có ð'nh O(0.0). dl = dy nên: Trên : y= 1-x " V( y : 53 Sýu t!m by hoangly85 . dl = dx nên: Trên : x=0.0).1) V!i C là ðý. B(0.

ng L là ph:n trong góc t-a ð" th7 nh)t c.0) ð0n (1. y = asint. thì ta có : 54 Sýu t!m by hoangly85 . Xem t là tham s#.0.a giao tuy0n gi1a m/t Paraboloid elliptic có phýõng trình z= 2.ng cong có phýõng trình: SB d=ng t-a ð" c+c: V(y: c) Thí d0 3: Tính 04 t 4 3 V!i cung có phýõng trình: x = acost . ta có : d) Thí d0 4: Tính v!i ðý. z= bt .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 b) Thí d0 2: Tính V!i C là ðý.1.x2-2y2 và m/t tr= parabolic z = x2 tE ði&m (0.1) Dùng tham s# t= x .

Moment t. Khi ðó v!i 1 cung nh5 AiAi+1.u dài L có kh#i lý%ng riêng ph= thu"c ði&m M trên dây cung là 9 (M). Gng d0ng c=a tích phân ð ý4ng lo.nh (moment thu nh1t). KhKi lý5ng 1 cung: Gi* sB cung v(t ch)t chi.y) trên dây cung là 9 (x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Vì L n?m trong góc t-a ð" th7 nh)t. có : V(y: Qua gi!i h9n ta ðý%c : b). trCng tâm cung phIng : Cho 1 cung ph6ng thu"c m/t ph6ng xy.i 1 a).y). có kh#i lý%ng riêng ph= thu"c ði&m M(x. nên ta ðý%c phýõng trình tham s# sau: Do ðó : V(y: 8. Theo ð2nh ngh3a moment trong cõ h-c. 55 Sýu t!m by hoangly85 .

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 ta có công th7c moment c.y) ph*i n?m trên tr=c Oy ( ). thì : M= 9 . Gi*i: Xét nBa vòng tròn AB tâm 0. Moment t.nh (moment thO nh1t).a nBa trên vòng tròn tâm O bán kính R. trCng tâm cung trong không gian: 56 Sýu t!m by hoangly85 . Do tính ð#i x7ng nên tr-ng tâm (x. 9 (x. và t-a ð" tr-ng tâm s@ là : CCng nh! r?ng : khi cung không cDt tr=c Ox và quay quanh tr=c Ox thì di$n tích m/t tròn xoay do cung ph6ng ðó t9o ra là : TE công th7c to9 ð" tr-ng tâm.y) = h?ng s# .a cung là My là : ð#i v!i tr=c Ox là Mx và ð#i v!i tr=c Oy TE ðó tr-ng tâm kh#i lý%ng c. có: Thí d0 5: Tìm tr-ng tâm c.u dài cung AB). V(y tr-ng tâm có tung ð" là : c). Khi nBa vòng tròn AB quay quanh tr=c Ox ta ðý%c qu* c:u có di$n tích m/t c:u là: S = 4! R2.a cung AB ðý%c xác ð2nh b4i: N0u cung là ðAng ch)t.L (L là chi. và ð" dài nBa cung tròn AB là L = ! R.

y. Bi0t kh#i lý%ng riêng là .z) thì týõng t+ trý. 0 4t4! V(y: 57 Sýu t!m by hoangly85 .(x.ng h%p ph6ng ta có kh#i lý%ng cung và các moment t3nh cung AB ð#i v!i các m/t t-a ð" x0y. z 5 0.a nBa vòng tròn ðó. Hãy tìm kh#i lý%ng và tr-ng tâm c.z) = 2 – z. nên tr-ng tâm có x= 0.3) Do nBa vòng tròn n?m trong m/t ph6ng yz. (Hình 1. y0z là : Và tr-ng tâm kh#i lý%ng c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 N0u cung trong không gian v!i kh#i lý%ng riêng là 9 (x.a nBa vòng tròn là : x=0 . Phýõng trình tham s# c. Ngoài ra do ð#i x7ng và có kh#i lý%ng phân b# ð#i x7ng ð#i qua tr=c Oz nên tr-ng tâm có y=0.a cung có công th7c : N0u cung AB ðAng ch)t (9 =h?ng s#) thì và : Thí d0 6: Cho nBa vòng tròn b?ng thép ð/t trong m/t ph6ng y0z có phýõng trình y2 + z2 = 1. z = sin t .y. x0z. y = cos t .

ng chuKn CD gi!i h9n trên cung CD. BD 58 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 d).y.z) : kho*ng cách tE ði&m M(x.ng th6ng " Khi cung là cung ph6ng ta có các khái ni$m và công th7c týõng t+.ng th6ng " ðý%c tính b4i : V!i r(x.y. Di<n tích mDt tr0 Cho m"t cung trong không gian v!i z 5 0 có hình chi0u vuông góc xu#ng m/t ph6ng x0y là cung Xem m/t tr= v!i ðý. gi!i h9n 2 bên b4i các ðý.ng sinh song song tr=c Oz. moment quán tính ð#i v!i ðý.z) ð#i THng quát. e). gi!i h9n dý!i b4i cung AB.ng th6ng AC.y. ðý.z) ð0n ðý. Moment quán tính (moment thO hai) Ta có công th7c moment quán tính cung v!i các tr=c to9 ð" là : v!i kh#i lý%ng riêng 9 (x.

nên nó có phýõng trình : X= Rcos t. A1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 (Hình 1. gi!i h9n dý!i b4i ¼ vòng tròn x2 + y2 = R2 trong m/t ph6ng xy. y = Rsin t .u cao f(Mk).4 ) Gi* sB cung CD có phýõng trình z = f(M). GiEi: Do m/t tr= gi!i h9n trên b4i ðý. 0 4 t 4 ! /2 V( y : Ta có: 59 Sýu t!m by hoangly85 . An = B Khi ðó m/t tr= cCng ðý%c chia týõng 7ng thành n m/t tr= nh5.M( AB Chia cung AB thành n ph:n b4i các ði&m A=Ao.ng cong z = . y 5 0. ta có: Thí d0 7: Tính di$n tích ph:n m/t tr= x2 + y2 = R2 n?m gi1a m/t z= 0 và z= 4 góc x 5 0 . v!i Mk ( AiAi+1 là Si = " i x f(Mi). Khi ðó di$n tích m/t tr= có di$n tích tính g:n ðúng là: Qua gi!i h9n. và m/t tr= th7 i v!i ðáy là cung AiAi+1 có di$n tích ðý%c tính g:n ðúng di$n tích hình ch1 nh(t có ðáy là " i = AiAi+1 chi. …….

"yi = yi+1 – yi ðý%c thay b?ng .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 II. và i = 1. Chia cung th ành n ph:n tùy ý b4i các ði&m A = Ao < A1 < …… < An = B. Ð+nh lý N0u các hàm P(x. TÍCH PHÂN ÐÝLNG LO)I HAI 1. Q(x. 2 .ng lo9i 2 3.yi) Trên mIi cung AiAi+1 l)y m"t ði&m Mi (xi.ng lo9i 2 b2 ðHi d)u.a f(M) trên cung AB và ðý%c ký hi$u là: V(y: 2. 60 Sýu t!m by hoangly85 . Ð+nh ngh.y).ng lo9i 2 c. -"yi nên tích phân ðý. thì I ðý%c g-i là tích phân ðý."xi . v!i Ai(xi. yi) tùy ý.y) liên t=c trong m"t mi.a tích phân ð ý4ng lo. n và ð/t "xi = x i+1 – xi . Tính ch1t a). Do khi ðHi hý!ng cung thành thì trong tHng tích phân các "xi = x i+1 – xi . Ta có : luôn tAn t9i.y) xác ð2nh trên cung thu"c m/t ph6ng xy.n m4 ch7a cung AB trõn tEng khúc thì tích phân ðý. … .i hai trong mDt phIng Cho 2 hàm P(x. Q(x. "yi = yi+1 – yi L(p tHng : N0u Sn có gi!i h9n h1u h9n I khi n $ 1 sao cho max{ "li } $ 0 v!i "li là ð" dài cung AiAi+1 và không ph= thu"c vào cách chia cung ðo9n AiAi-1 và cách ch-n các Mi.y) .

Cung có phýõng trình tham s# : x=x(t) . Q(x. và cung ðý%c chia thành 2 cung thì P.ng cong kín C. Công thOc tính tích phân ð ý4ng lo.y). .a 2 tích phân) sau: là tHng c.a 2 tích phân riêng bi$t 61 Sýu t!m by hoangly85 .y) kh* tích trên cung . Hý!ng ngý%c l9i là hý!ng âm.n m4 D ch7a cung trõn . TE ð2nh ngh3a có th& coi tích phân (gi!i h9n c. y = y(t) . và ta có : 4.ng l)y tích phân là ðý. Q cCng kh* tích trên 2 cung ðó .i 2 trên mDt phIng a).y).y) liên t=c trong mi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Do ðó khi ðý. Tích phân theo hý!ng dýõng ðý%c ký hi$u là : (hình 2.1) b). a4 t 4 b. Cung AB có phýõng trình tham sK : Cho hàm s# P(x. ta quy ý!c hý!ng dýõng trên C là hý!ng mà khi ði d-c trên C thì mi.n b2 ch/n b4i C n?m phía bên trái. N0u P(x. Q(x. t=a 7ng v!i ði&m A và t = b 7ng v!i ði&m B.

1. v!i i = 1. Bài toán cõ hCc dPn t-i tích phân ð ý4ng lo. … .b] thành n ðo9n b4i các ði&m : a = to < t1 < …… < tn = b . y(tk)).n. y(tk)) thì có : Týõng t+ có: Nhý v(y công th7c tính tích phân ðý.. k=0.ng lo9i 2 ðý%c tính thông qua tích phân xác ð2nh: N0u cung có phýõng trình y=y(x). Theo ð2nh lý Lagrange ta có : th5a: L)y ði&m gi1a Mk(x(tk). n.ng h%p tHng quát. N0u cung là không ðHi x)p x' sinh ra d-c theo cung .2…. Trên mIi cung AiAi-1 l)y m"t ði&m Mi AiAi+1 khá bé thì có th& x)p x' là ðo9n th6ng AiAi+1 và l+c 62 Sýu t!m by hoangly85 . Trong trý. Khi ðó cung AB ðý%c chia týõng 7ng thành n cung b4i các ði&m Ak(x(tk). a4 t 4 b thì ta có Chú ý : Các công th7c trên vOn ðúng khi cung trõn tEng khúc. 2 .i 2: công do m6t l/c sinh ra trên m6t cung Xét bài toán tìm công do l+c N0u l+c không ðHi thì công ðý%c bi0t là : b4i các ði&m A = Ao < A1 < …… < An = tùy ý.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Chia [a. chia cung B. 5.

0). và F(Mi) . có: AiAi+1 = "xi + "yi.ng lo9i 2.1). 6. thì I ðý%c g-i là tích phân ðý.ng lo9i 2 c.ng: a). Ðý. M6t sK thí d0 tích phân ð ý4ng lo.a f(M) trên cung AB và ðý%c ký hi$u là: V0 ph*i chính là tHng tích phân ðý. Q(x. Khi ðó. B(1.a các hàm s# P(x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 b4i . Khi ðó công sinh ra trên cung AiAi+1 ðý%c x)p x' b4i .ng lo9i 2 còn g-i là tích phân công dù r?ng còn nhi. GiEi: a). Qua gi!i h9n ta ðý%c : TE bài toán này tích phân ðý. AiAi-1 = P(x. b).ng lo9i 2 : AB là ðý. V!i AB : y = x.i 2 Thí d0 1: Tính tích phân ðý.u bài toán th+c t0 cCng dOn t!i vi$c tìm gi!i h9n và dOn t!i vi$c tính tích phân ðý. 0 4 x 4 1."yi Và nhý v(y công sinh ra trên cung AB ðý%c x)p x' b4i tHng : N0u Sn có gi!i h9n h1u h9n I khi n $ 1 sao cho max{ "li } $ 0 v!i "li là ð" dài cung AiAi-1 và không ph= thu"c vào cách chia cung ðo9n AiAi-1 và cách ch-n các Mi. 0 4 x 4 1 thì : v!i A(0.ng Parabol y = x2.y) d-c theo cung AB.y).y). Ðo9n th6ng AB có phýõng trình y = x.y) "xi + Q(x. Cung 63 Sýu t!m by hoangly85 .ng lo9i 2 c.

ng n#i 2 ði&m ð:u và cu#i Thí d0 2: Tính tích phân ðý. 0 4 x 4 1 thì : Ví d= này cho th)y tích phân ðý.ng lo9i 2: v!i C là vòng tròn tâm O(0.z). N0u cung có phýõng trình : x=x(t) . thì ta có công th7c tính : 64 Sýu t!m by hoangly85 .i 2 trong không gian Cho hàm s# P(x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 b). a4 t 4 b. t=a 7ng v!i ði&m A và t = b 7ng v!i ði&m B. R(x. z= z(t). ta có ð2nh ngh3a tích phân ðý.y.z).y.ng lo9i hai trong không gian : .y. B mà còn ph= thu"c vào ðý. Tích phân ð ý4ng lo.n m4 D ch7a cung trõn thì týõng t+ nhý trên m/t ph6ng. y=sint. và các ð9o hàm liên t=c (do cung AB trõn) . 04 t 4 1 Ta có công sinh ra : d-c theo cung : x = t. 7. Q(x.ng lo9i 2 nói chung ph= thu"c vào các ði&m ð:u và cu#i A. 04 t 4 2! V(y: Thí d0 3: Tính công sinh b4i l+c y = t2. có phýõng trình : x=cost.z) liên t=c trong mi. y = y(t) .0) bán kính 1. V!i AB : y = x2 .

Khi ðó n0u g-i # . thì: x’(t) = cos # . % .i tích phân ð ý4ng lo. a4 t 4 b. Oz týõng 7ng.i 2 Gi* sB cung AB có phýõng trình tham s#: x=x(t) . Lúc ðó vectõ : l vectõ pháp tuy0n ðõn v2. z = 3t .i 1 và lo. z’(t) = cos : V(y tích phân ðý. v!i t là ð" dài cung.ng lo9i hai ðý%c tính b?ng : 65 Sýu t!m by hoangly85 . Oy. Liên h< giQa 2 lo.a v ð#i v!i các tr=c t-a ð" Ox.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Công sinh ra do l+c d-c theo cung ðý%c tính b4i: Thí d0 4: Tính tích phân các hàm P =z. : là các góc c. y = sin t. y = y(t) . y’(t) = cos% . Q = x. R =y d-c theo cung trình : x = cos t. z= z(t). 0 4 t 4 2! có phýõng 8.

ng cong trõn tEng khúc.a vectõ F theo cung AB ðý%c tính b4i công th7c : ði.ng lo9i hai c.(# ).n D g-i là ðõn liên n0u ch' có 1 thành ph:n liên thông. Khi ðó mi.n trong chu tuy0n Ci g-i là 1 thành ph:n liên thông. Q(x. Lúc ðó cung AB có phýõng trình tham s# s là : R(s) = r(. III. Ð+nh Lý Green Cho D là mi. Gi* sB cung AB có phýõng trình tham s# r(t) = x(t) i + y(t) j + z(t) z . b=.u này cho th)y tích phân ðý.(% ). và mIi mi. C3. Ngoài ra có hàm s# t =. V(y tích phân ðý. C2. t=a 7ng v!i ði&m A và t = b 7ng v!i ði&m B.y). Các hàm P(x.n ðóng gi!i n"i trong m/t ph6ng xy và C là ðý. s v!i # 4 s 4 % .y) và các ð9o hàm riêng c.a cung l)y tích phân.(s) liên h$ gi1a hai tham s# t. a=.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 9.a chúng liên t=c trong mi. a4 t 4 b.n D g-i là ða liên.n m4 ch7a D. Tích phân ð ý4ng không ph0 thu6c tham sK c=a cung l1y tích phân.(s) ). 66 Sýu t!m by hoangly85 .ng lo9i 2 4 v0 trái l)y theo hý!ng dýõng Chú ý : Chu tuy0n C có th& bao gAm nhi.u chu tuy0n C1. Mi. …. Khi ðó công th7c Green sau: Trong ðó : tích phân ðý. CÔNG THGC GREEN 1.ng không ph= thu"c tham s# c.

Q(x.1b): ða liên Thí d0 1: V!i P(x.0) bán kính 1.y) = x – y . Biên C có phýõng trình: x=cost.1a): ðõn liên (hình 3. 0 4 t 4 2! .y) = x. y=sint.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 (hình 3. V!i D là hình tròn tâm O(0. Khi ðó: và: 67 Sýu t!m by hoangly85 .

B mà còn ph= thu"c vào cung n#i 2 ði&m A. y= bsint. dy= dr’(.) sin Nên : dx= dr’(. 04 t 4 2 ! Theo công th7c Green. ði&m cu#i và không ph= thu"c vào các cung n#i 2 ði&m ðó. l)y P =-y.u ki$n ð& tích phân ðý.ng Ellip phýõng trình : x = acost.) sin .) sin .) cos .ng lo9i hai không nh1ng ph= thu"c vào các ði&m A.ng trong t-a ð" c+c. Q= x. ta có : V(y di$n tích mi. Ð2nh lý sau cho bi0t ði.n D biên C là : Thí d0 2: Tính di$n tích hình Ellipse : Ta bi0t biên hình Ellipse là ðý. Gng d0ng Ð+nh Lý Green ð J tính di<n tích phIng Trong công th7c Green.) cos .ng lo9i hai ch' ph= thu"c vào các ði&m ð:u.n D là : IV..B. có : Thí d0 3: Tính di$n tích hình ph6ng b?ng tích phân ðý. y= r(..d.dKhi ðó tE công th7c Green di$n tích mi.r(. 68 Sýu t!m by hoangly85 . ÐI"U KI>N ÐR TÍCH PHÂN ÐÝLNG LO)I 2 KHÔNG PH* THUAC ÐÝLNG L!Y TÍCH PHÂN Thí d= 8 cho th)y tích phân ðý..GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 2. Ta có : x= r(.r(.) sin ..

Ð+nh lý 1 Cho các hàm P(x.y)dy là vi phân toàn ph:n c.y)dx + Q(x.y)dx + Q(x. C2 nhý hình 4.n m4 ðõn liên D.ng trõn tEng khúc n#i A.1 (Hình 4. ngh3a l2 : dU = P(x.y) sao cho bi&u th7c P(x. Xét tich phân : L)y 2 ði&m A. hình vành khãn n?m gi1a hai vòng tròn ðAng tâm O.n nh2 liên.a chúng liên t=c trong m"t mi. Thí d= ta l)y D là mi.n D.B ii) TAn t9i 1 hàm U(x.n ða liên.a Ð2nh lý 1 th5a (ÐK iii) Nhýng: 69 Sýu t!m by hoangly85 . ta có: c. bán kính R1.y)dy iii) trong D vi) v!i m-i chu tuy0n kín trõn tEng khúc trong D Lýu ý : Ð2nh lý này không th& phát tri&n cho mi. B và xem 2 cung n#i chúng là C1. R2.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 1.a U. sau là týõng ðýõng : i) Tích phân không ph= thu"c ðý.y). Các m$nh ð.y) và các ð9o hàm riêng c)p m"t c. Q(x.1) Ta có C= C1 + (-C2 ). Trong mi.

y) th5a ð2nh lý 1. thí d= l)y C(x1.ng l)y tích phân. Cách tính tích phân c=a ð +nh lý 1 a). CB. Khi ðó có th& tính tích phân ðý. Q=x " trong toàn m/t ph6ng xy. Theo g%i ý trên ta có : 70 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Có ngh3a là tích phân ph= thu"c vào ðý.ng lo9i 2 theo ðý. (Hình 4. Gi* sB P(x.B là các ðý.2) Khi ðó: Thí d0 1: Tính Ta có P=y. 2.y). v(y tích phân và B nên có th& vi0t nó dý!i d9ng : ch' ph= thu"c A.ng g)p khúc song song v!i các tr=c t-a ð".y0) và l)y theo ðý. Q(x. Gi* sB A(x0.y0) B(x1.y1).ng AC.ng ðõn gi*n nh)t n#i 2 ði&m A.

Q tho* ð2nh lý 1. N0u P. Khi )y ta có: Thí d0 3: Tính Ta nh(n th)y : xdy + ydx = dxy. ta có: V(y theo g%i ý trên ta có: b). và n0u tìm ðý%c hàm U th5a dU = Pdx + Qdy thì ta có : Th(t v(y .ng th6ng x+y =0 . gi* sB cung AB có phýõng trình : x=x(t). V(y theo nh(n xét trên ta có: Thí d0 4: Tính Ta có : 71 Sýu t!m by hoangly85 . a4 t 4 b.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Thí d0 2: Tính Theo ðý. y=y(t).ng không cDt ðý.

y.u ki$n iii. R(x. týõng t+ ð2nh lý 1 ta có : 3.y.z) thì tích phân ðý.z)dy + R(x.z)dx + Q(x.a chúng liên t=c trong m"t mi.y.z)dy + R(x.ng g)p khúc song song các tr=c t-a ð".y.z). B(x1.y1.z).z) và các ð9o hàm riêng c)p m"t c. Các m$nh ð. ngh3a là : dU = P(x.y.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 V(y: 3.y.z1) thì l)y thêm 2 ði&m C(x1.y.z)dz là vi phân toàn ph:n c.a U.z)dz iii) Trong D ta có vi) Chú ý : v!i m-i chu tuy0n kín trõn tEng khúc trong D Khi P(x. Gi* sB. z0).y.z0) 72 Sýu t!m by hoangly85 .z).z)dx + Q(x. sau là týõng ðýõng : i) Tích phân D n#i A.ng có th& tính theo các ðý. z0).1 Ð+nh Lý 2 : Cho các hàm P(x.y.y0.y. D(x1. R(x.y. có ði&m A(x0.z) sao cho bi&u th7c P(x.ng trõn tEng khúc trong ii) TAn t9i 1 hàm U(x.n m4 ðõn liên D.z) th5a ð2nh lý 2 và tìm ðý%c U th5a trong ði.y.i 2 trong không gian Trong không gian.y.z). Q(x.y1.y. Tích phân ð ý4ng lo. thì khi ðó ta có : N0u chýa bi0t hàm U(x.B không ph= thu"c ðý. Q(x.y0.

tAn t9i hàm U sao cho: U’x = y.u ki$n iii) c.a Ð2nh lý 2 vì: Nhý th0 áp d=ng ð2nh lý 2. Q = yz . U’z = 4 73 Sýu t!m by hoangly85 . U’y = x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 (hình 4.exsiny. R = xy+z th5a ði.3) và khi ðó ta có : Thí d0 5: Tính Ta có : yzdx + xzdy + xydz = d(xyz) V( y : Thí d0 6: Tính Ta có : các hàm P = excosy + yx.

TÍCH PHÂN MMT LO)I 1 1.y.a các m/t con cCng ký hi$u là " S1.y.a Cho hàm s# f(x.z) xác ð2nh trên m/t S. Ðã ch7ng minh ðý%c r?ng : n0u f(x.y. " Sn không chAng lên nhau và di$n tích týõng 7ng c. Chia S thành n m/t con " S1.y.z) trên m/t S ) và ký hi$u : Khi ðó ta nói f kh* tích trên S. zi ) b)t kP.z) trên S tAn t9i.y.a hàm f(x. L(p tHng tích phân: Khi cho max {d(" Si) } -> 0 (d(" Si) : ðý.a f(x. M/t S ðý%c g-i là m/t trõn n0u hàm vectõ pháp tuy0n liên t=c và khác 0 trên S.ng kính c.z) liên t=c trên m/t cong trõn S thì tích phân m/t lo9i 1 c. yi. n0u tHng tích phân Sn ti0n t!i 1 giá tr2 h1u h9n không ph= thu"c cách chia m/t S và cách l)y các ði&m Mi thì gi!i h9n ðó g-i là tích phân m/t lo9i 1 (còn g-i là tích phân m/t theo di$n tích c. " S2. Trong mIi m/t " Si l)y m"t ði&m Mi(xi.y. " S2. ….a m/t " Si ). …. Tính ch1t TE ð2nh ngh3a ta có các tính ch)t sau: 74 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 TE U’x = y -> U(x. Ð+nh ngh.z) = yx + 4z +C Và nghi$m U ph*i th5a : dU = 0 ! yx + 4z = C’ V.z) = yz+h(z) ! cùng v!i U’z = 4 ! h’(z) = 4 ! h(z) =4z+ C V(y U(x.z) Cùng v!i U’y = x có : U’y = x + f’y = x -> f’y = 0 ! f không ph= thu"c vào y -> f= h(z) -> U(x. 2.y.z) = yx+ f(y. " Sn .

Vì th0 ta có : V!i m/t nón S1 : z = 75 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 N0u f. Cách tính tích phân mDt lo. thì kf+g cCng kh* tích trên S và : N0u S ðý%c thành 2 ph:n S= S1+S2 thì : Di$n tích m/t S ðý%c tính là : 3.a S xu#ng m/t ph6ng xy.i 1 Gi* sB m/t S có phýõng trình z= z(x. Ta tính g:n ðúng " Si b?ng m*nh ph6ng ti0p xúc týõng 7ng (chýõng 1) ta có : Trong ðó " Di là di$n t ích hình chi0u c.y). khi qua gi!i h9n ta có: Nhý v(y tích phân m/t lo9i 1 ðý%c bi&u di>n 4 d9ng tích phân kép trên hình chi0u. g kh* tích trên S. trong ðó S1 = m/t nón . Nhý v(y ta có tHng tích phân m/t lo9i 1 là : V0 ph*i là tHng tích phân kép. S2 cùng có hình chi0u là m/t tròn : x2 + y2 4 1.a hình nón. nên S bao gAm 2 m/t S = S1 + S2.a " Si xu#ng m/t ph6ng xy.y) liên t=c và có các ð9o hàm riêng liên t=c trong mi.n m4 ch7a hình chi0u D c. Khi l)y f =1 ta l9i có công th7c tính di$n tích m/t cong 4 chýõng 1 Thí d0 1: Tính S là m/t biên v(t th& 7 : x2+y2 4 z 4 1 V(t th& 7 là hình nón. S2 : m/t ðáy c. tuy nhiên S1. v!i hàm z(x.

ds = dxdy. nên ta ch' c:n tích phân trên các m/t a). yz). nên : Týõng t+ ta có : 76 Sýu t!m by hoangly85 .1 ) Do S là 6 m/t c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 ! ! V!i m/t ðáy S2 : z = 1. D: hình vuông : 04 x. xz. c) trên (hình 5. nhýng xyz =0 trên 3 m/t n?m trên 3 m/t ph6ng t-a ð" ( xy. 04 z 4 1 (Hình 5.1) : M/t a) : z=1. b). cho nên V(y: I = Thí d0 2: Tính S là các m/t hình l(p phýõng:04 x 4 1. 04 y 4 1.a hình l(p phýõng.y 4 1 trong m/t xy.

v!i kh#i lý%ng riêng 9 = h?ng s#.z) là kho*ng cách tE ði&m M(x. Oy. Thí d0 3: Tìm tr-ng tâm c.z) t!i ðý. v!i góc O và ðý.ng th6ng " .y.ng th6ng " là : Trong ðó r(x. Gng d0ng c=a tích phân mDt lo.a m/t S là : Moment t3nh ð#i v!i các m/t t-a ð" c.y.y. 77 Sýu t!m by hoangly85 .y.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 V( y I = 4.a nBa m/t c:u tâm O(0. Oz .a m/t S là ði&m có t-a ð" : Moment quán tính ð#i v!i tr=c Ox. Khi ðó : Kh#i lý%ng c.z).a m/t S là: Tâm kh#i lý%ng c.0) bán kính a.0.i 1 Cho m/t S có kh#i lý%ng riêng theo di$n tích là 9 (x.z) t9i ði&m (x.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

G-i M(x,y,z) là tr-ng tâm c;a nBa m/t c:u tâm O(0.0,0) bán kính a. Khi ðó có phýõng trình m/t c:u là S : x2 + y2 + z2 = a2, z 5 0. Do tính ð#i x7ng nên x = 0, y =0. ta ch' c:n tính z theo công th7c

S là di$n tích nBa m/t c:u bán kính a: S=2! a2 , và D là hình tròn bán kính a, hình chi0u c;a m/t c:u trên m/t ph6ng xy

! Tr-ng tâm có t-a ð": (

VI. TÍCH PHÂN MMT LO)I 2
1. Ð+nh ngh,a mDt ð +nh hý-ng Xem m/t cong S là t(p h%p các ði&m M(x,y,z) th5a phýõng trình : F(x,y,z) =0 M/t S g-i là m/t trõn khi và ch' khi hàm F(x,y,z) có các ð9o hàm riêng F’x, F’y, F’z liên t=c và không ðAng th,i b?ng không, hay nói khác là vectõ Gradien ; F(x,y,z) = (F’x, F’y, F’z) liên t=c và khác 0 trên m/t S.

78

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

Trong trý,ng h%p m/t S có phýõng trình tham s# : x=x(u,v) , y=y(u,v) , z=z(u,v) Xét vectõ : r = r(u,v) = x(u,v) i + y(u,v) j + z(u,v) k Khi ðó m/t S g-i là trõn n0u hàm r(u,v) kh* vi liên t=c (t7c là tAn t9i các ð9o hàm riêng r’u, r’v liên t=c) và tích r’u < r’v & 0 Ð& ý r?ng m/t cong S thý,ng cho b4i phýõng trình: z= f(x,y) Ðây là trý,ng h%p riêng c;a d9ng F(x,y,z) = f(x,y) – z = 0 có ; F(x,y,z) = (f’x, f’y , -1) Ho/c cCng có th& xem là trý,ng h%p riêng c;a phýõng trình tham s# : x= x , y=y, z= f(x,y) có r’x = (1,0,f’x) , r’y = (0,1,f’y) và r’x < r’y = (-f’x, -f’y , 1) Và khi ðó m/t S là m/t trõn khi và ch' khi các ð9o hàm riêng f’x, f’y liên t=c ( vì các vectõ ; F(x,y,z), r’x < r’y luôn khác 0 ) M/t trõn S g-i là m/t ð2nh hý!ng ðý%c hay là m/t hai phía, n0u t9i mIi ði&m M c;a S xác ð2nh ðý%c m"t vectõ pháp tuy0n ðõn v2 S. Lýu ý r?ng vectõ pháp tuy0n ðõn v2 có th& là vectõ xác ð2nh, thí d= ch-n pháp tuy0n ðõn v2 , và hàm vectõ ,là liên t=c trên

, vì th0 khi ðã ch-n 1

thì ta nói ðã ð2nh hý!ng m/t S. M/t S v!i vectõ g-i là vectõ

ðã ch-n ðý%c g-i là m/t ð2nh hu!ng, và

pháp tuy0n dýõng. Gng v!i phía mà khi ð7ng 4 ðó , vectõ âm.

ðã ch-n, ta có phía dýõng týõng 7ng c;a m/t S là hý!ng tE chân t!i ð:u. Phía ngý%c l9i g-i là phía

Nhý v(y m"t m/t ð2nh hý!ng là m/t trõn ðã xác ð2nh trý,ng vectõ pháp tuy0n ðõn v2 , và nó luôn có 2 phía. Khi không nói rõ thì hi&u là ð. c(p t!i phía dýõng c;a m/t. Khi m/t S không kín, ð& nói ð0n hý!ng ðã ch-n c;a m/t ta s@ nói phía trên (hý!ng dýõng ) và phía dý!i (hý!ng âm). Khi m/t S kín, ð& nói ð0n hý!ng ðã ch-n c;a m/t ta s@ nói phía trong (hý!ng dýõng ) và phía ngoài (hý!ng âm). M"t m/t S ð2nh hý!ng thì cCng xác ð2nh ðý%c luôn hý!ng các ðý,ng cong biên c;a nó. Ðó là hý!ng mà khi ta ðý!ng 4 phía dýõng c;a m/t và ði theo ðý,ng cong thì S luôn 4 bên trái. Hình 6.1 cho th)y m/t S ð2nh hý!ng có hai ðý,ng biên L1, L2 v!i hý!ng ðý%c xác ð2nh.

79

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

(Hình 6.1) CCng lýu ý có nh1ng m/t không th& ð2nh hý!ng ðý%c, thí d= lá Mobius. Lá Mobius có th& t9o ra b?ng cách l)y m"t hình ch1 nh(t ABCD (b?ng gi)y) sau ðó v/n cong hình ch1 nh(t ð& 2 c9nh AD giáp v!i c9nh CB (A giáp C, D giáp B ). Khi ðó n0u l)y 1 vectõ pháp tuy0n n(M) t9i 1 ði&m M trên m/t lá và cho nó di chuy&n theo lá, không qua biên, ði m"t vòng và quay v. ði&m M ban ð:u thì có hý!ng ngý%c v!i lúc bDt ð:u di chuy&n. V!i m/t ð2nh hý!ng thì t9i 1 ði&m không th& có 2 vectõ pháp tuy0n ngý%c hý!ng. Vì th0 lá Mobius không th& là m/t ð2nh hý!ng mà ch' là m/t m"t phía.

(Hình 6.2) Ta có th& m4 r"ng khái ni$m m/t ð2nh hý!ng ra trý,ng h%p S trõn tEng khúc. M/t trõn tEng khúc g-i là m/t ð2nh hý!ng ðý%c n0u c7 2 thành ph:n trõn c;a S n#i v!i nhau d-c ðý,ng biên C thì ð. có ð2nh hý!ng biên C ngý%c nhau. Khi ðó các vectõ pháp tuy0n 4 hai thành ph:n liên nhau s@ ch' cùng v. 1 phía c;a m/t S. Thí d= hình

80

Sýu t!m by hoangly85

a (1) là gi!i h9n c.z).y. M/t ðý%c ð2nh hý!ng dý!ng là m/t ngoài n0u n và các c9nh ð2nh hý!ng theo tEng m/t (Hình 6.z).y) (trõn ho/c trõn tEng khúc) v!i vectõ pháp tuy0n ð2nh hý!ng phía trên ( phía trên m/t cong t9o v!i hý!ng dýõng tr=c Oz 1 góc nh-n ) Do v0 ph*i c.R trên m/t ð2nh hý!ng S.Q. Tích phân m/t lo9i 1 ðý%c g-i là tích phân m/t lo9i 2 c. R(x.y. cos% .y. Ð+nh ngh. Cách tính tích phân mDt lo.a các hàm P.i 2: ð ýa v7 tích phân kép Gi* sB c:n tính tích phân (1) Trong ðó S là m/t cong có phýõng trình z=z(x.3) 2.i 2 Cho các hàm P(x.a tích phân mDt lo.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 l(p phýõng gAm 6 m/t trõn n#i theo các c9nh. Tích phân trên ðý%c ký hi$u : 3.a tHng tích phân m/t lo9i 1 81 Sýu t!m by hoangly85 . Q(x. cos : ).z) xác ð2nh trên m/t ð2nh hý!ng S có vectõ pháp tuy0n ðõn v2 (cos # .

xz týõng 7ng. y5 0.a S xu#ng các m/t ph6ng yz. N0u ðHi hý!ng m/t S t7c cos : i < 0 và " Di l)y d)u âm thì : Týõng t+ ta có: Trong ðó D1.a S xu#ng m/t ph6ng xy. Lýu ý: TE công th7c (2) th)y r?ng n0u m/t S là 1 ph:n m/t tr= có các ðý. dOn t!i Thí d0 1: Tính 0. D2 là các hình chi0u c. Thay (3) vào (2) và qua gi!i h9n ta ðý%c: Trong ðó D là hình chi0u c. " Di là di$n tích hình chi0u m*nh cong " Si xu#ng m/t ph6ng xy. 04 z 4 b v!i S : m/t phía ngoài gi!i h9n v(t th& x2 + y2 4 R2. thì vectõ pháp tuy0n t9o v!i tr=c Oz góc nh-n nên cos: i >0 và " Di l)y d)u dýõng.ng sinh song song tr=c Oz thì do cos: i = 0 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 (2) Ta cCng bi0t (chýõng 1) (3) V!i " Si : di$n tích m*nh cong " Si . x5 82 Sýu t!m by hoangly85 . ch-n d)u + hay d)u – tùy theo góc # và % là góc nh-n hay góc tù.

nên : Trên m/t S2 . yz (x=0) týõng 7ng và m/t tr= cong S5 Ta có : Ba tích phân cu#i cùng = 0 vì là các m/t tr= có ðý. S2 .S4 n?m trong các m/t ph6ng xz (y=0) . do z= 0. Trên m/t S1 . z 5 0 Ta có : v!i S : m/t phía ngoài c.4) M/t S ðý%c hia thành 5 m/t : hai ðáy S1.ng sinh song song tr=c Oz. do z=h. nên : V( y I = Thí d0 2: Tính x2 + y2 + z2 = R2.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 (Hình 6.a nBa m/t c:u 83 Sýu t!m by hoangly85 . hai m/t bên S3.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Trong ðó : S = S1 + S2 và S1 là ph:n 7ng v!i y 5 0. tích phân kép theo nBa hình tròn trong m/t ph6ng xz thì tích phân : l)y d)u dýõng. Lýu ý r?ng khi chuy&n v. S2 là ph:n 7ng v!i y 4 0. S2 là các nBa m/t c:u 7ng v!i z 5 0 và z 4 0. và là hàm chQn nên l)y d)u âm.a m/t c:u x2 + y2 + z2 = R2 G-i S1 . nên : 84 Sýu t!m by hoangly85 . tích phân kép thì l)y d)u âm (do vectõ pháp tuy0n hý!ng xu#ng dý!i). hàm dý!i d)u tích phân l9i Týõng t+ ta có : I2 = V( y I = Thí d0 3: Tính v!i S : m/t phía ngoài c. Trên S1 ta có: Trên S2 ta có : và khi ðýa v.

n l)y tích phân.ng biên c. Thí d0 85 Sýu t!m by hoangly85 .ng lo9i hai trên ðý. Gi* sB P. R là các hàm có các ð9o hàm riêng c)p m"t liên t=c trong m"t mi. Khi ðó ta có: Trong ðó hý!ng c. Công th7c Stokes dý!i ðây là s+ m4 r"ng công th7c Green cho trý.n là m/t cong trong không gian. v!i : vectõ pháp tuy0n ðõn v2 7ng v!i giá c. Q. LIÊN H> GISA TÍCH PHÂN KÉP VÀ TÍCH PHÂN ÐÝLNG LO)I HAI: Ð.a m/t cong S 2.NH LÝ STOKES Công th7c Green cho ta m#i liên h$ gi1a tích phân kép và tích phân ðý.ng dùng 4 d9ng liên h$ gi1a tích phân ðý.a mi. 1.ng lo9i hai và tích phân m/t lo9i m"t.ng h%p mi.a chu tuy0n C ðý%c l)y theo hý!ng dýõng 7ng v!i m/t ð2nh hý!ng S.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 V(y: VII. Chú ý: Công th7c Stokes thý. Ð+nh lý Stokes Cho m/t ð2nh hý!ng S trõn tEng khúc v!i biên là chu tuy0n C trõn tEng khúc và không t+ cDt (chu tuy0n ðõn gi*n).n m4 ch7a S.

n ðóng. b2 ch(n trong không gian. tích phân m/t theo m/t biên. cos : : là các cosin ch' hý!ng c. ta có th& tính th& tính b?ng cách tính tích phân m/t n0u l)y P = x.a m/t ph6ng x + y + z = 0. cos% . Khi ðó ta có công th7c Gauss-Ostrogratski: Lýu ý: Nh. Q = y.u kim ðAng hA n0u nhìn tE hý!ng dýõng c.ng tròn m/t c:u : x2 + y2 + z2 = R2 và m/t ph6ng x + y + z = 0 theo hý!ng ngý%c chi. Theo ð2nh lý Stokes ta có : cos # . Ta có : V( y I = VIII. CÔNG THGC CHUYRN TÍCH PHÂN BAI BA V" TÍCH PHÂN MMT THEO BIÊN : Ð. Cho P.ng tròn C. R =z.R có các ð9o hàm riêng c)p m"t liên t=c trong mi. 1. Khi ðó công th7c trên tr4 thành : V( y : V!i S là m/t bên c.Q.a vectõ pháp tuy0n n c.a tr=c Ox G-i S là hình tròn v!i biên là ðý.NH LÝ GAUSS – OSTROGRATSKI Ð2nh lý sau ðây cho ta công th7c chuy&n tích phân b"i ba v. Công th7c này có nhi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Tính tích phân v!i C là ðý. công th7c Gauss – Ostrogratski.n m4 ch7a 7 . Ð+nh lý Gauss – Ostrogratski Cho 7 là mi. v!i biên là m/t S trõn tEng khúc (S có th& chia thành h1u h9n m/t trõn).u 7ng d=ng trong th+c ti>n tính toán.a 7 l)y theo phía ngoài 86 Sýu t!m by hoangly85 .

ng sau: -z2 theo cung n#i 2 ði&m (0.1) theo các ðý.0. Theo ð2nh lý Gauss – Ostrogratski.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 2.1.0) và 6) Tính tích phân ðý.a n#i (0. ta ðý%c : BÀI T$P CHÝÕNG 3 I. Thí d0 Tính tích phân x2 + y2 + z2 = R2 .0) 87 Sýu t!m by hoangly85 .i 1 Tính các tích phân ðý.y.a f(x.z) = x+ và (1.ng lo9i1: 4 góc I C : cung c. Tích phân ð ý4ng lo.ng c. ta có : Trong ðó S là phía ngoài m/t c:u : Chuy&n qua t-a ð" c:u.

= const II.2). .ng lo9i 2 sau ðây: theo ðý. Tích phân ð ý4ng lo.0). B v!i t2 = 0 ) 14) Tìm tr-ng tâm c. A(2.ng th6ng n#i A(1.0). z = aet tE A(0.ng g)p khúc n#i O(0. .a cung x = a(t-sint). 13) Tìm ð" dài cung : x = aet cos t .0) ð0n B(a. y = aet sint.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 7) Tính : 8) Cho C Hãy tính kh#i lý%ng cung 9) Cho cung Tìmtr-ng tâm. Tìm mômen quán tính ð#i v!i các tr=c t-a ð".4) : : ðý.0. 88 Sýu t!m by hoangly85 .1) ð0n B(3.= const. B(4.i 2 Tính các tích phân ðý. Tìm mômen quán tính ð#i v!i Oz 12) Cho trong m/t ph6ng yz.= const. . 10) Cho Tìmtr-ng tâm 11) Cho C: x2+y2 = a2 trong m/t ph6ng xy.a) (Hý!ng dOn: A 7ng v!i t1 = .0. y = a(1-cost) 0 4 t 4 ! .

u ngý%c chi. qua C(0.ng th6ng n#i A.0.0) ð0n (1. III.u kim ðAng hA : : cung n#i A(1. Theo chi.B = Ðý.1) : – cung c.a vòng tròn tâm O.1. ngý%c chi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 : – ph:n parabol y = 2x – x2 n?m trên tr=c Ox và theo chi.a y = x2 và z = x tE ði&m (0. Tính công sinh ra bTi l/c dCc theo ð ý4ng " có phýõng trình 89 Sýu t!m by hoangly85 . x2 = y.ng sau: = NBa trên vòng tròn x2 + y2 = 1 = Ðý.-1) ð0n B : : giao c.0) và B(-1.u kim ðAng hA : : Chu tuy0n gi!i h9n b4i y2 = x. bán kính r n?m 4 góc I.ng g)p khúc tE A.u kim ðAng hA.0) theo các ðý.

1). C(-1.n gi!i h9n y = x2 và y= 9 6) Cho f(x.1) C: biên mi. x + y = 1 là biên t7 giác v!i 4 ð'nh A(1.0).y) có các ð9o hàm riêng liên t=c và : Ch7ng minh Green v!i m-i chu tuy0n C sB d=ng ðý%c công th7c V. D(0. y = x2 4 góc I 3) D: gi!i h9n b4i y = x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 IV. 90 Sýu t!m by hoangly85 . y = 0. B(0. Công thOc Green Tính các tích phân C : là biên tam giác xác ð2nh b4i x = 0.0). Gng d0ng Công thOc Green tính di<n tích mi7n phIng 2) D gi!i h9n b4i y = x .

Ch7ng minh r?ng: 5) Cho Iy – mômen quán tính ð#i v!i tr=c Oy c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 4) Cho S là di$n tích mi.0.4) 8) Ki&m tra các bi&u th7c sau có ph*i là vi phân toàn ph:n ? N0u ðúng là vi phân toàn ph:n c.n D.ng cong ðõn gi*n trõn tEng khúc C.ng lo9i 2 sau ðây : Tính d-c theo ðo9n th6ng n#i (0.0) và (0.a hàm U thì hãy tìm U 91 Sýu t!m by hoangly85 .n D gi!i h9n b4i ðý.a mi.n D trong bài 4. Ch7ng minh: VI. Tích phân không ph0 thu6c ð ý4ng l1y tích phân Tính các tích phân ðý. là hoành ð" tr-ng tâm mi.3.

i 2 92 Sýu t!m by hoangly85 . Tích phân mDt lo. z = 2 12) Tìm mômen quán tính Iz c. 0 4 y 4 b .z2 =0. 0 4 z 4 c 7) Tính tám th7 nh)t S : ph:n m/t ph6ng 2x+2y+z = 2 n?m 4 góc ph:n 8) Tính = 0.a hình h"p: 0 4 x 4 a .y2 3) Tính di$n tích ph:n m/t c:u x2 + y2 + z2 = 2 cDt b4i nón 4) Tính di$n tích ph:n m/t parabôlôit x2 + y + x2 = t cDt b4i m/t ph6ng y = 0 5) Tính S : m/t biên c. Tích phân mDt lo.y. z = 0 S : ph:n m/t parabôlôit y2 + 4z =16 cDt b4i m/t ph6ng x 9) Tìm tr-ng tâm c.a l(p phýõng 0 4 x. z 5 0 cDt b4i x2 + y2 = 2x VIII.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 VII.a ph:n m/t y2 + z2 = 9.z2 = 0 cDt b4i z = 1. x = 3 11) Tìm tr-ng tâm và mômen quán tính ð#i v!i tr=c Oz c.a m/t: 4x2 + 4y2 .a m/t c:u x2 + y2 + z2 = a2 n?m 4 góc I 10) Tìm tr-ng tâm c.z 4 a 6) Tính S : m/t biên c.a m/t x2 + y2 .i 1 1) Tính di$n tích m/t parabôlôit x2 + y2 – z = 0 cDt b4i z = 2 2) Tính di$n tích ph:n m/t ph6ng x + 2y + 2z = 5 cDt b4i x = y2 và x = 2 . x = 1. z 5 0 cDt b4i x = 0.

S : m/t ngoài hình l(p phýõng cho 6) Tính 8 25 cDt b4i z = 3.x = 1.u kim ðAng hA 3) Tính C: Nhìn tE hý!ng dýõng tr=c Oz ngý%c chi.u kim ðAng hA.z = 0 (phía trong) S : ph:n m/t z = 4 – y2 gi!i h9n b4i x = 5) Tính b4i 0 8 x. 93 Sýu t!m by hoangly85 .u kim ðAng hA.a m/t ch5m c:u x2+y2+z2 IX. z = 0 Nhìn tE g#c C theo chi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 1) Tính S : m/t c:u x2 + y2 + z2 = a2 4 góc ph:n tý th7 I (phía ngoài) 2) Tính S : gi#ng bài 1 3) Tính S:gi#ng bài 1 4) Tính 0. C: x2 + y2 = 4.u 2) Tính Nhìn tE hý!ng dýõng tr=c Ox ngý%c chi. (ph:n z < 3 ) S : phía ngoài c. y.z 8 a. Ð+nh lý Stokes 1) Tính ngý%c chi.

a m/t biên c.z = y2 nhìn tE g#c O ngý%c 11) Tính chi. z = y2 Nhìn tE g#c O ngý%c X. Công thOc Gauss – Ostrogratski Tính các tích phân m/t lo9i 2 sau: 1) l(p phýõng -1 8 x. z = y+1 nhìn tE g#c O ngý%c 8) Tính chi. (0.0).1.u kim ðAng hA. 0 8 z 8 x2 + y2 S : Phía ngoài c. 94 S : ph:n m/t c:u tâm O.0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 4) Tính C : ðý.a tam giác v!i các ð'nh (1. 5) Tính C : nhý bài 4 6) Tính kim ðAng hA. phía ngoài.u kim ðAng hA. 4 Sýu t!m by hoangly85 . C: x2 + y2 + z2 = a2.u kim ðAng hA.0).0). (0.0).u 7) Tính chi.3.0.u kim ðAng hA C: x2 + y2 = 1.0.u kim ðAng hA. bán kính 2.a : x2 + y2 8 3) góc I. (0. y.0. z 8 1 S : phía ngoài m/t biên hình 2) 4.u kim ðAng hA x2 + y2 + z2 = 6z.(0. 10) Tính chi.a tam giác v!i các ð'nh (2. C: x2 + y2 = 1. C : x2 + y2 = 1.1) – nhìn tE g#c 0 ngý%c chi. z = x – 3 nhìn tE g#c O ngý%c 9) Tính C : biên c.ng biên c.6) nhìn tE g#c O ngý%c chi. z = 1 Nhìn tE g#c O ngý%c chi.

a :18 6) 8 4.n 2 2 n?m 4 góc I gi!i h9n b4i x +y = 4 . phía ngoài S : biên c. 95 Sýu t!m by hoangly85 . z = 3 .a :18 7) 8 4. phía ngoài. phía ngoài S : biên c. tính b?ng công th7c Gauss-Ostrogratski và b?ng cách tính tr+c ti0p.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 4) S . 5) 8 2.a :18 8) .biên c.a mi. phía ngoài. phía ngoài S : biên c.

ng cong bi0t r?ng ti0p tuy0n t9i mIi ði&m s@ cDt tr=c tung t9i ði&m khác có tung ð" b?ng hai l:n tung ð" ti0p ði&m. trong ðó k >0 là h$ s# t' l$ và T(0) = 300 là ði.a m"t ðý. và ðý%c ð/t trong 1 môi trý.a trái ð)t là mg và l+c c*n c. Ta có khi v(t rõi thì l+c tác d=ng lên v(t gAm có : l+c hút c.u ki$n ban ð:u c. r"ng v!i nhi$t ð" không ðHi là 30o (và nhi$t ð" t5a ra tE thanh kim lo9i không làm thay ðHi nhi$t ð" môi trý. Ngh3a là ta có phýõng trình : hay Ðây là phýõng trình vi phân ð& tìm hàm v(t).i ði&m t. 2. kinh t0. Gi* sB s7c c*n không khí t' l$ v!i v(n t#c rõi là v(t) vào th. Tìm T(t) là nhi$t ð" thanh kim lo9i t9i th.i ði&m t v!i h$ s# t' l$ là k > 0.u 7ng d=ng th+c t0 trong các lãnh v+c khoa h-c kJ thu(t.a bài toán. Tìm v(t).i th. Do ðó ta có: T’(t) = k( T(t) – 30o ) Ðây là phýõng trình vi phân ð& tìm hàm T(t). 96 Sýu t!m by hoangly85 . M6t sK bài toán dPn t-i phýõng trình vi phân Thí d0 1: Cho m"t v(t kh#i lý%ng m rõi t+ do trong không khí. Thí d0 3: Tìm phýõng trình y = f(x) c.a thanh kim lo9i ( ) t' l$ v!i hi$u nhi$t ð" c.a v(t rõi. ta có: ma = F v!i a là gia t#c c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 CHÝÕNG IV: PHÝÕNG TRÌNH VI PHÂN I.ng). Do ðó theo ð2nh lu(t Newton.ng 30o. có t:m quan tr-ng và có nhi. phýõng trình vi phân là m"t chuyên ngành phát tri&n.a không khí là kv(t). Thí d0 2: Cho m"t thanh kim lo9i ðý%c nung nóng ð0n nhi$t ð" 300o.ng ð. Ð& làm quen v!i khái ni$m phýõng trình vi phân ta xem m"t s# bài toán dOn t!i vi$c thi0t l(p phýõng trình vi phân dý!i ðây. KHÁI NI>M V" PHÝÕNG TRÌNH VI PHÂN 1. Theo quy lu(t Newton t#c ð" gi*m nhi$t c. Khái ni<m Trong toán h-c.a v(t th& T(t) và nhi$t ð" môi trý.

a ð9o hàm có trong phýõng trình. tE ðó có phýõng trình: yo = f’(xo)( xo ) V!i ði&m Mo(xo. THng quát phýõng trình vi phân c)p m"t có d9ng : F(x.u bi0n ð"c l(p cùng v!i hàm c. và f là hàm ð"c l(p theo 2 bi0n. nghi<m tFng quát. M"t cách tHng quát.1 Ð2nh ngh3a cõ b*n phýõng trình vi phân Phýõng trình vi phân thý.y) Trong ðó F là hàm ð"c l(p theo 3 bi0n.a phýõng trình vi phân – Nghi<m.xo ) Giao ði&m c.y’) = 0 hay y’ = f(x.a ti0p tuy0n v!i tr=c tung ( x= 0 ) có tung ð" là : y1 = yo .ng).….a nó.yo = f ’(xo)(x .f’(xo)( xo ) Theo gi* thi0t có : y1 = 2 yo. hàm ph*i tìm và các ð9o hàm c.ng (g-i tDt phýõng trình vi phân ) là bi&u th7c liên h$ gi1a m"t bi0n ð"c l(p.y.2 là các phýõng trình vi phân c)p m"t.ng cong y= f(x) t9i ði&m Mo(xo. y(n) )=0 ho/c y(n) = f(x.y.a phýõng trình vi phân là c)p cao nh)t c. N0u phýõng trình ch7a nhi. Thí d= các phýõng trình trong các bài toán 4 các thí d= I. yo) t9i có d9ng: y.. nên ta có phýõng trình vi phân : 3. Trong chýõng này ta ch' xét các phýõng trình vi ph:n (thý. phýõng trình vi phân c)p n có d9ng : F(x. nghi<m riêng.a các bi0n này c:n ph*i tìm và các ð9o hàm riêng c.. yo) là b)t kP. C)p (hay b(c) c.y. nghi<m kU d+ c=a phýõng trình.y(n-1) ) Thí d0 4: a) Các phýõng trình sau là phýõng trình vi phân c)p 1: xy’2 + siny = 0 b) Các phýõng trình sau là phýõng trình vi phân c)p 2 y’’= 3y’ + 2xy + sinx 97 Sýu t!m by hoangly85 .a hàm theo các bi0n thì ta g-i ðó là phýõng trình vi phân ð9o hàm riêng (g-i tDt phýõng trình ð9o hàm riêng). 3.y’.y’.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Bi0t r?ng phýõng trình ti0p tuy0n v!i ðý.……. Ð+nh ngh.

a phýõng trình nhýng không nh(n ðý%c nghi$m tHng quát. v!i h?ng s# C b)t kP.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 3.a phýõng trình Ngoài ra .2.nghi$m tHng quát c.a phýõng trình vi phân là nghi$m nh(n tE nghi$m tHng quát khi cho h?ng s# C m"t giá tr2 c= th&. Tuy nhiên n0u ð/t thêm ði. V!i mIi Co ta có m"t nghi$m là y = .a phýõng trình mà nó không nh(n ðý%c tE nghi$m tHng quát.(x.ng cong tích phân.Ð+nh lý tNn t. V.a y = (x) trong m/t ph6ng ðý%c g-i là ðý.Co).a phýõng trình vi phân là m"t hàm y= . Thí d0 7: Phýõng trình : y’2 = -1 không có nghi$m th+c.yo) 3.1.các ðý.a m"t phýõng trình vi phân có th& có d9ng y = (x. Nghi<m tFng quát – nghi<m riêng – nghi<m kU d+ Qua thí d= 5 4 trên ta th)y nghi$m c. nhýng y=1 vOn là 1 nghi$m c. và ta g-i ðó là nghi$m tHng quát. và ta g-i là h.a phýõng trình vi phân nói trên.a phýõng trình vi phân 3. Thí d0 6: phýõng trình có nghi$m tHng quát là y = sin(x+C).y) = 0 ) mà khi thay vào phýõng trình vi phân ta có m"t ðAng nh)t th7c.u ki$n nghi$m y(xo) = yo ( g-i là ði. Nghi<m: Nghi$m c.ng cong tích phân ði qua ði&m Mo(xo. ho/c không có nghi$m tHng quát.các ðA th2 c.ng cong tích phân c.a nó trong m/t ph6ng. Khi ðó ðA th2 c. cCng là nghi$m c.a phýõng trình vi phân Thí d0 5: Hàm s# y=2x là nghi$m c.C) . v!i C là h?ng s#. y = Cx. Phýõng trình : không có nghi$m tHng quát vì ch' có duy nh)t là y = 0 . m"t nghi$m tHng quát cho ta m"t h. và ta g-i ðó là nghi$m kP d2. và g-i là m"t nghi$m riêng.2. Tuy nhiên có th& có nh1ng nghi$m c. 4.u ki$n ð:u) thì ch' có 1 nghi$m th5a là y = Cox v!i ðý. t7c là ch' có 1 98 Sýu t!m by hoangly85 .i duy nh1t nghi<m Hai thí d= sau ðây cho th)y m"t phýõng trình vi phân có th& không có nghi$m. Nghi$m .2.(x) ( ho/c d9ng 6 (x. Bài toán Cauchy . Nghi$m riêng c.2. m/t hình h-c.

ng cong tích phân ð.ng cong tích phân y = Cx không th& ði qua (0. s+ tAn t9i duy nh)t nghi$m. yo & 0 không có nghi$m vì ðý.u ði qua (0. nh5 hõn) thì nghi$m ðó là duy nh)t Thí d0 8: Xem bài toán Cauchy : Có hai nghi$m là : y = 0 và tính duy nh)t . c 4 y 4 d và Mo(xo.y’ = 0 hay f1(x)dx + f2(y)dy = 0 (1) b) Cách gi*i : L)y tích phân phýõng trình (1) thì có : hay 99 Sýu t!m by hoangly85 . Ð2nh lý tAn t9i và duy nh)t nghi$m ( Ð2nh lý Picard ) N0u f(x.u ki$n yo = xo có ít nh)t m"t nghi$m y = .y) liên t=c trong m"t mi.0) Thí d0 9: Xem bài toán Cauchy : V!i xo & 0 có 1 nghi$m duy nh)t là y = Cox .u ki$n ð:u. Còn t9i (0. yo) v!i yo & 0 .a D.u nghi$m). còn g-i là bài toán Cauchy. Phýõng trình tách bi'n (hay bi'n phân ly) a) Là phýõng trình vi phân có d9ng : f1(x) + f2(y). thì ta có ð2nh lý sau v. 4.(x) kh* vi liên t=c trên m"t kho*ng m4 ch7a xo. vì t)t c* các ðý. V!i xo = 0.y) th5a ði. nhý v(y không th5a không liên t=c trong lân c(n ði&m (0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Tuy nhiên v!i bài toán ði. vì (th+c ra có nhi.yo) là 1 ði&m trong c. yo). PHÝÕNG TRÌNH VI PHÂN C!P 1 1.0) II. Ngoài ra n0u fy’ cCng liên t=c trên D (có th& trên m"t kho*ng m4 ch7a xo. Khi ðó hàm không liên t=c t9i (0.1.0) thì bài toán l9i có vô s# nghi$m.n hình ch1 nh(t D: a 4 x 4 b. Khi ðó bài toán Cauchy : tìm y th5a : y’ = f(x.

a (2).a phýõng trình (3) Thí d0 2: Gi*i phýõng trình vi phân: (y2 . Phýõng trình ð Ing c1p c1p 1 a). ex Phýõng trình ðý%c ðýa v. Là phýõng trình vi phân có d9ng : (4) 100 Sýu t!m by hoangly85 . N0u f2(x) = 0 thì x = a là nghi$m c.a (2). dy = 0 (2) N0u g1(y)f2(x) & 0 thì có th& ðýa phýõng trình trên v. d9ng phýõng trình tách bi0n b?ng cách chia 2 v0 cho g1(y)g2(x) ta ðý%c : (3) N0u g1(y) = 0 thì y = b là nghi$m c. Các nghi$m ð/c bi$t này không ch7a trong nghi$m tHng quát c.( x2 + 1) y dy = 0 V!i y2 . d9ng : c) Lýu ý: Phýõng trình : f1(x) g1(y) dx + f2(x) g2(y).1 & 0 ta có : Ngoài nghi$m tHng quát này ta nh(n th)y còn có 2 nghi$m: y =1 và y = -1 2.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Thí d0 1 : Gi*i phýõng trình vi phân : y ‘ = ( 1 + y2).1) dx .

a v0 ph*i cho x2 ta ðý%c : Ð/t y = xu ta có: L)y tích phân ta có : 101 Sýu t!m by hoangly85 . Th0 vào (4) có: u + xu’ = f(u) có th& ðýa v. v!i k= 0. Thí d0 3: Gi*i phýõng trình vi phân: Ð/t y = xu. Thí d0 4: Gi*i phýõng trình vi phân: Chia c* tB và mOu c. d9ng phýõng trình tách bi0n : (5) Lýu ý: Khi gi*i phýõng trình (5) ta nh(n ðý%c nghi$m tHng quát khi f(u) – u & 0. ta có phýõng trình : Ngoài ra do f(u) = u 0 tg u = 0 0 u = k! x. N0u f(u) – u = 0 t9i u = a thì có thêm nghi$m y = ax.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 TE (4) có : y = xu --> y’ = u + xu’. ……. 8 1. 8 2. nên ta còn có thêm các nghi$m : y = k! x.

2 . thì ð/t X = x . thì phýõng trình (6) ðý%c ðýa v.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 th0 . y = 1. Y = y .1.ng th6ng a1x + b1y + c1 = 0 . y1=2 Ð/t X = x . y1). thì có : 102 Sýu t!m by hoangly85 . phýõng trình (7) tr4 thành phýõng trình tách bi0n.x1.u ki$n ð:u : x = 1. Chú ý: phýõng trình: (6) có th& ðýa v. ta ðý%c : V!i ði. và a2x + b2y + c2 = 0 song song nhau. d9ng : b2) N0u 2 ðý. d9ng phýõng trình ð6ng c)p nhý sau: b1) N0u 2 ðý. và a2x + b2y + c2 = 0 cDt nhau t9i (x1. d9ng : (7) khi ðó ð/t u = . khi ðó có : nên phýõng trình (6) ðý%c ðýa v. ta ðý%c nghi$m riêng: x3 + 3xy2 = 4 b).y1 .ng th6ng a1x + b1y + c1 = 0 . Thí d0 5: Gi*i phýõng trình vi phân : Gi*i h$ phýõng trình : ta có : x1=1. Y = y .

Phýõng trình vi phân toàn ph2n a).y) dx + Q(x.a m"t hàm s# U(x.y) dy ! 103 Sýu t!m by hoangly85 .y) dx + Q(x.a (8) thì do dU(x.y) dx + Q(x.y) dy = 0 (8) N0u v0 trái là vi phân toàn ph:n c. Q trong (8) th5a .y(x)) = 0 cho ta :U(x. là: Khi ðó tE (8) . ta có U th5a: dU(x.y(x)) = C (9) Ngý%c l9i n0u hàm y(x) th5a (9) thì b?ng cách l)y ð9o hàm (9) ta có (8).1.y).. IV.y) = P(x.y) = 0 ) Vì th0 n0u y(x) là nghi$m c. Là phýõng trình vi phân có d9ng : P(x.y) = C là nghi$m c. Nhý v(y U(x. ta có : hay là: x2 + 2xy – y2 + 2x + 6y = C 3. Cách gi*i th7 nh)t : Gi* sB P. thì ði. ngh3a là : dU(x. (9) ta có : dU(x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Ð/ t u = .a phýõng trình (8) b).y) dy (theo chýõng 3.y) = P(x.u ki$n c:n và ð.

y) th5a: L)y tích phân h$ th7c th7 nh)t theo x.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 L)y tích phân bi&u th7c . L)y ð9o hàm bi&u th7c (10) theo bi0n y và do . ta có: L)y ð9o hàm bi&u th7c này theo y. v(y s@ có hàm U(x. và nh! C’(y) = 2xy + cos y C’(y) = cos y C(y) = sin y + C thì có : 2yx + 104 Sýu t!m by hoangly85 . thì do y ðý%c xem là h?ng s# nên ta có : (10) trong ðó C(y) là hàm b)t kP theo bi0n y. ta ðý%c : tE phýõng trình vi phân này tìm C(y) Thí d0 6: Gi*i phýõng trình: (x2 + y2) dx + (2xy + cos y) dy = 0 Ta có: " .

yo=0). v(y s@ có hàm U(x.a phýõng trình là: c).1. thì ði. Cách gi*i th7 hai (dùng tích phân ðý. IV.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 V(y có nghi$m c.u ki$n c:n và ð..y) = P(x. có : V(y ta có nghi$m c. là : ) Nên : (11) Thí d0 7: Gi*i phýõng trình: (x + y + 1) dx + (x – y2 + 3) dy = 0 Ta có : " .y) th5a: SB d=ng công th7c (10) (v!i xo = 0.ng lo9i 2): Vì dU(x.a phýõng trình vi phân : 105 Sýu t!m by hoangly85 .y) dy (theo theo chýõng 3.y) dx + Q(x.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

4. Phýõng trình vi phân tuy'n tính c1p m6t a). Là phýõng trình vi phân có d9ng: y’ + p(x) y = f(x) (11) trong ðó p(x), f(x) là các hàm liên t=c. N0u f(x)=0, ta có: y’ + p(x) y = 0 (12) Phýõng trình (12) g-i là phýõng trình tuy0n tính thu:n nh)t. b). Cách gi*i:

V!i phýõng trình (12), có

(13)

V!i phýõng trình (11), có th& gi*i b?ng phýõng pháp bi0n thiên h?ng s# t7c là tìm nghi$m c;a nó 4 d9ng (13) nhýng coi C là hàm s#, d9ng : (14) L)y ð9o hàm (14), thay vào (11), có :

hay : tE ðó , có: V( y : (15)

Công th7c (15) nói chung khó nh!, nên t#t nh)t là c:n nh! các bý!c tính toán c;a phýõng pháp bi0n thiên h?ng s# ð& l/p l9i.

Thí d0 8: Gi*i phýõng trình: y’ – y.cotg x = 2x.sinx Phýõng trình thu:n nh)t có nghi$m:

106

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

Tìm nghi$m phýõng trình không thu:n nh)t 4 d9ng: y = C(x). sin x Th0 vào phýõng trình ban ð:u, ta ðý%c : C’(x) sin x + C(x) cos x – C(x) cos x = 2x sin x C’(x) = 2x " C(x) = x2 + C V(y : y = x2 sin x + C sin x Thí d0 9: Gi*i phýõng trình: xy’ – 3y = x2

Ðýa v. d9ng chuKn : Nghi$m tHng quát phýõng trình thu:n nh)t :

Tìm nghi$m 4 d9ng y = C(x) x3. Th0 vào phýõng trình ban ð:u ta có : C’(x)x3 + 3C(x) x2 – 3C(x) x2 = x

V( y : Chú ý: N0u coi x là hàm s# theo bi0n y thì phýõng trình tuy0n tính ð#i v!i hàm s# x có d9ng :

Thí d0 10: Gi*i phýõng trình: Phýõng trình này không tuy0n tính. Tuy nhiên n0u coi x là hàm, y là bi0n ta có :

Ðây l9i là phýõng trình vi phân tuy0n tính ð#i v!i hàm x. Nghi$m tHng quát c;a phýõng trình thu:n nh)t có d9ng :

107

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

Tìm nghi$m c;a phýõng trình không thu:n nh)t d9ng : vào phýõng trình ban ð:u, có :

, ðýa

V(y : x = C esiny – 2siny – 2

5. Phýõng trình Bernoulli a). Là phýõng trình vi phân có d9ng : y’ + p(x) y = f(x) y# , # & 1 (16) b). Cách gi*i : Ðýa v. d9ng : y-# y’ + p(x) y1-# = f(x) Ð/t z = y1-# , ta ðý%c z’ = (1-# ) y-# y’, nên phýõng trình (16) có d9ng tuy0n tính :

hay là : z’ + (1 - # )P(x) z = (1-# )f(x)

Thí d0 11: Gi*i phýõng trình: Ðây là phýõng trình Bernoulli v!i # = ½ . Chia 2 v0 cho ta ðý%c :

Thí d0 12: Gi*i phýõng trình: Phýõng trình này không tuy0n tính. Tuy nhiên n0u coi x là hàm, y là bi0n ta có :

Ð/ t

, th0 vào phýõng trình trên, ta có:

108

Sýu t!m by hoangly85

x2 Th0 vào ta có : III. C2.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Nghi$m tHng quát c.a phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng b?ng : Tìm nghi$m phýõng trình không thu:n nh)t d9ng : z = C(x).ng ph= thu"c vào hai tham s# C1.a phýõng trình vi phân c)p hai là tìm nghi$m c. hai ði.1. ta có C1 = 3. V(y nghi$m bài toán là : Thí d= 1 trên cho th)y phýõng trình vi phân c)p thý. bi0t y(0) = 1 . y =1 => C2 =1.y. y’(xo) = y’o Thí d0 1: Gi*i phýõng trình : y’’ = x + cosx.y. 109 Sýu t!m by hoangly85 . Phýõng trình vi phân c)p hai có d9ng : F(x. và chúng ðý%c xác ð2nh nh. PHÝÕNG TRÌNH VI PHÂN CÂP HAI GIVM C!P ÐÝ%C 1. Cho y’(0) = 3. y’(0) = 3 Ta có: Cho x =0 . Các khái ni<m cõ bEn v7 phýõng trình c1p hai 1.y’.u ki$n ð:u.y’’) = 0 hay y’’=f(x.u ki$n ð:u : y(xo) = yo .a phýõng trình trên th5a ði.y’) Bài toán Cauchy c.

Phýõng trình c1p hai giEm c1p ð ý5c Phýõng trình có d9ng : y’’ = f(x) D> dàng tìm ðý%c nghi$m c.a bài toán Cauchy v!i ði. y’o) là m"t ði&m trong 7 .u t9i t9i duy nh)t Co1. C2) g-i là nghi$m tHng quát c.(x.b) ch7a xo Hàm s# ph= thu"c hai h?ng s# y = . C2) cho các giá tr2 c= th& C1=C1’.y. y’(xo) = y’o (2) N0u f(x.(x.(x.(x. hai l:n kh* vi trên m"t kho*ng (a.n 3 chi.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 1.u ki$n ð:u. Co1.y’) (theo 3 bi0n x. Co2 sao cho y = .n 7 ) n0u nó th5a phýõng trình vi phân c)p hai v!i m-i h?ng s# C1.C2) = 0 thì nghi$m riêng cCng 4 d9ng Kn 6 (x.2.C1’. y.y. Ð2nh lý tAn t9i và duy nh)t nghi$m bài toán Cauchy Bài toán: y’’= f(x.y. và (xo. C2’) = 0 2.yo.a phýõng trình vi phân c)p hai (trong mi.a phýõng trình này sau hai l:n l)y tích phân Thí d0 2: Gi*i phýõng trình vi phân: y’’= sin x cos x + ex Ta có : 110 Sýu t!m by hoangly85 . y’o) trong 7 ð.C1’. C2 (thu"c m"t t(p h%p nào ðó) và ngý%c l9i v!i m-i ði&m (xo.y. Nhý v(y tE nghi$m tHng quát y = .y’) (1) y(xo) = yo .C1.C1. Co2) là nghi$m c. y’) và các ð9o hàm liên t=c trong mi.yo.C1. C2=C2’ ta có nghi$m riêng: y = . C2’) Lýu ý: N0u nghi$m tHng quát tìm ra 4 d9ng Kn 6 (x.(x) xác ð2nh liên t=c. Khi ðó bài toán Cauchy có duy nh)t m"t nghi$m y = .u 7 .

Ta có : Nhý v(y ta có phýõng trình d9ng c)p 1: Thí d0 4: Gi*i bài toán Cauchy: yy’’ + y’2 = 0. y(1) =2 .y’’) = 0 Cách gi*i : Ð/t p =y’ ta có phýõng vi phân c)p m"t F(x. ta có : ðây là phýõng trình vi phân tuy0n tính.C1) và khi ðó : Thí d0 3: Gi*i phýõng trình: xy’’ + y’ = x2 Ð/t p = y’ ! p’=y’’. và p là hàm s# theo bi0n y.p. y’(1) = ½ Ð/ t . Phýõng trình khuy't y Phýõng trình có d9ng : F(x. Gi*i ra ta ðý%c : Qua ðó. Phýõng trình khuy't x Phýõng trình có d9ng : F(y.y’’) = 0 Cách gi*i : Ð/t p =y’. ta có: 4.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 3. và coi y là bi0n.y’. gi*i ra tìm p = (x. ta ðý%c : 111 Sýu t!m by hoangly85 .y’.p’) = 0.

f(x) xác ð2nh và liên t=c trên kho*ng (a. y’= ½ cho nên : Ta có: Cho x= 1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 TE ðây có 2 trý.1. ngh3a là y’ =0. y’(xo) = y’o có nghi$m duy nh)t trên (a. Nghi$m này không th5a ði. b5 d(py) = 0 ! yp = C1 V(y ydx = C1 Khi x = 1 . Khái ni<m chung 1. q(x).b) và m-i giá tr2 yo. y =2.a phýõng trình (1) 112 Sýu t!m by hoangly85 . Tóm l9i nghi$m ph*i tìm là: IV. PHÝÕNG TRÌNH TUY#N TÍNH C!P HAI 1.u ki$n ð:u. Phýõng trình tuy0n tính c)p hai có d9ng : y’’+ p(x)y’ + q(x)y = f(x) (1) v!i các hàm s# p(x).b) Phýõng trình y’’+ p(x)y’ + q(x)y = 0 (2) Ðý%c g-i là phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng c. y =2 ta ðý%c C2= 1.ng h%p: p = 0 . Khi )y v!i m-i xo ( (a.u ki$n ð:u : y(xo) = yo. y’o ta có bài toán Cauchy ði.b).

b) ) + Các hàm y1(x) = x .u này týõng ðýõng v!i : Thí d0 1: trên (a.a phýõng trình thu:n nh)t (2) thì y = C1y1(x) + C2y2(x) cCng là nghi$m c. Phýõng trình thu2n nh1t. Ð2nh lý 1: (V.a Phýõng trình không thu:n nh)t) Nghi$m tHng quát c.a (2) 2. y2(x)= 3 ex là ph= thu"c tuy0n tính 2. Ð2nh lý 3: 113 Sýu t!m by hoangly85 . nghi$m tHng quát c. y2(x)= x2 là ð"c l(p tuy0n tính + Các hàm y1(x)= ex.2. ta có : y’’+ p(x)y’ + q(x)y =[C1y1’’+ C2y2’’] + p(x) [C1y1’+ C2y2’]y1’ + q(x) [C1y1+ C2y2] = C1[y1’’+ p(x)y1’ + q(x)y1 ] + C2[y2’’+ p(x)y2’ + q(x)y2] = 0+0=0 (do y1(x).1.b) n0u không tAn t9i các h?ng s# # 1. nghi<m tFng quát 2.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 1. y2(x) là nghi$m c.a phýõng trình (2) ChOng minh: Th(t v(y.a phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng (2) và yr là 1 nghi$m riêng nào ðó c.3.a phýõng trình (1) 2.b) (Ði.i b?ng 0 sao cho : # 1y1(x) + # 2y2(x) = 0 trên (a.a (2) nên bi&u th7c trong [] c. y2(x) ðý%c g-i là ð"c l(p tuy0n tính trên kho*ng (a.a phýõng trình không thu:n nh)t (1) có d9ng : y = yo + yr trong ðó yo là nghi$m tHng quát c. Ð2nh ngh3a: Các hàm y1(x).a bi&u th7c cu#i b?ng 0 ) V(y y = C1y1(x) + C2y2(x) là 1 nghi$m c. Ð2nh lý 2: N0u y1(x). # 2 không ðAng th. y2(x) là nghi$m c.2.

C1e2x + C2 e-2x là nghi$m tHng quát c. y2 = x ex 114 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Xem các hàm y1(x).a phýõng trình ðó.a phýõng trình thu:n nh)t (2).a phýõng trình trên. ki&m tra tr+c ti0p d> th)y r?ng y1 = e2x và y2 = e-2x là các nghi$m c. u’’ =0 . Tìm nghi$m th7 hai ð"c l(p tuy0n tính v!i y1(x). Khi ðó chúng ð"c l(p tuy0n tính v!i nhau khi và ch' khi ð2nh th7c sau khác không : ( ð2nh th7c trên g-i là ð2nh th7c Vronski ) 2.a phýõng trình thu:n nh)t (2). y2(x) là các nghi$m ð"c l(p tuy0n tính c.a phýõng trình trên. tìm nghi$m th7 hai ð"c l(p tuy0n tính v!i nó Gi* sB y1(x). trong ðó u(x) & const . y’’2 = ex u + 2ex u’ + 2ex u’’ Thay vào phýõng trình ðã cho. C2 s@ là nghi$m tHng quát c. là m"t nghi$m c. ngh3a là u = x. có : ex (u’’ + 2u’ + u) . nên có th& l)y C1 = 1 . Vi$c ki&m tra l9i y1 = ex là 1 nghi$m là d> dàng. Thí d0 2: Ch7ng t5 r?ng phýõng trình y’’ – 4y = 0 có nghi$m tHng quát y = C1e2x + C2 e-2x Th(t v(y. Ð2nh lý 4: (C)u trúc nghi$m c. Thí d0 3: Bi0t phýõng trình y’’ – 2y’ +y = 0 có 1 nghi$m y1 = ex.4.a phýõng trình thu:n nh)t) N0u các hàm y1(x). C2 = 0.a (2).2ex (u + u’) + ex u = 0 ! 2ex u’’ = 0. u = C1x + C2 Vì c:n u & const. y2(x) là các nghi$m c.a phýõng trình thu:n nh)t (2). Khi ðó có th& tìm nghi$m th7 2 ð"c l(p tuy0n tính v!i y1(x) 4 d9ng : y2(x) = u(x) y1(x). M/t khác. Tìm y2(x) = u(x) ex ! y’2 = ex u + ex u’ .5. thì: y = C1y1(x) + C2y2(x) v!i các h?ng s# b)t kP C1. nên chúng ð"c l(p tuy0n tính. V(y: y = 2. Bi0t m"t nghi$m c.

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

Nghi$m tHng quát có d9ng : y = C1ex + C2x ex 3. Phýõng pháp bi'n thiên hWng sK tìm nghi<m riêng Ð& gi*i phýõng trình không thu:n nh)t c:n ph*i bi0t nghi$m tHng quát c;a phýõng trình thu:n nh)t mà ta vEa tìm hi&u 4 m=c 2. Ngoài ra còn c:n tìm 1 nghi$m riêng c;a nó và có th& tìm 4 d9ng gi#ng nhý nghi$m tHng quát c;a phýõng trình thu:n nh)t, t7c là 4 d9ng: y = C1y1(x) + C2 y2(x) (3) trong ðó y1(x), y2(x) ð"c l(p tuy0n tính, nhýng xem C1, C2 là các hàm s# C1(x), C2(x). Ð& d> tìm C1(x), C2(x) ta ðýa thêm ði.u ki$n : C’1(x) y1(x) + C’2(x) y2(x) = 0 (4) V!i ði.u ki$n (4), l)y ð9o hàm (3), ta ðý%c: y’ = C1y’1(x) + C2 y’2(x) (5) y’’ = C1y1’’( x) + C2 y2’’(x) + C’1y’1(x) + C’2 y’2(x) (6) Thay (3), (5),(6) vào (1), có : C1y1’’( x) + C2 y2’’(x) + C’1y’1(x) + C’2 y’2(x) + p[C1y’1(x) + C2 y’2(x) ] + q[C1y1(x) + C2 y2(x) ] = f(x) Hay: C1[ y1’’( x) + pC1y’1(x) + qC1y1(x) ] C2 [ y2’’(x) + py’2(x) + q y2(x) ] + C’1y’1(x) + C’2 y’2(x) = f(x) Do y1, y2 là nghi$m c;a (1) nên suy ra: C’1y’1(x) + C’2 y’2(x) = f(x) (7) Nhý v(y C’1 , C’2 th5a h$ :

Thí d0 4: Gi*i phýõng trình x2y’’ + xy’ - y = x2

Ðýa v. d9ng chính tDc : Trý!c h0t xét phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng:

115

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

Có th& tìm ðý%c 1 nghi$m c;a nó là y1 = x. Nghi$m th7 hai ð"c l(p tuy0n tính v!i nó có d9ng : y2 = xu(x) ! y’2 = u + xu’ , y’’2 = 2u’ + xu’’ th0 vào phýõng trình thu:n nh)t, ðý%c :

Ðây là phýõng trình c)p hai gi*m c)p ðý%c b?ng cách ð/t p = u’ ta ðý%c :

Cho nên : Do u & const và ch' c:n 1 nghi$m nên ch-n C1=1, nên . V(y nghi$m tHng quát c;a phýõng trình thu:n nh)t có d9ng : Vi$c còn l9i là c:n tìm m"t nghi$m riêng c;a phýõng trình không thu:n nh)t b?ng phýõng pháp biên thiên h?ng s#, d9ng :

V!i C1, C2 th5a :

116

Sýu t!m by hoangly85

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2

Vì ch' c:n ch-n 1 nghi$m riêng, nên có th& ch-n c= th& c1 = 0 , c2 = 0. v(y , cho nên :

và nhý v(y nghi$m tHng quát c;a phýõng trình ban ð:u là :

Lýu ý: N0u v0 ph*i c;a phýõng trình vi phân có d9ng tHng c;a 2 hàm s# f(x) = f1(x) + f2(x), thì khi ðó có th& gi*i phýõng trình v!i riêng v0 ph*i là tEng hàm f1(x), f2(x) ð& tìm nghi$m riêng là yr1, yr2. Cu#i cùng d> ki&m l9i là: nghi$m riêng c;a phýõng trình ban ð:u là yr = yr1, yr2 (theo nguyên lý chAng ch)t nghi$m).

V. PHÝÕNG TRÌNH VI PHÂN TUY#N TÍNH H> SX HYNG
1. Khái ni<m chung y(n) + a1y(n-1) + a2y(n-2) +……. + any = f(x) (1) trong ðó a1, a2,…….., an là các h?ng s# Trong ph:n sau ta trình bày kJ phýõng trình c)p hai.

2. Phýõng trình c1p hai thu2n nh1t Xét phýõng trình : y’’ + py’ + qy = f(x) (2) trong ðó p, q là h?ng s# Ta tìm nghi$m c;a nó 4 d9ng : y = ekx (3) Th0 (3) vào (2) ta có: (k2 + pk +q) ekx = 0 ! (k2 + pk +q) = 0 (4)

117

Sýu t!m by hoangly85

Phýõng trình ð/c trýng (4) có 1 nghi$m kép k (" = 0). ta có các kh* nãng sau: a).2 = # 8 % .a (2) khi và ch' khi k là nghi$m c. Do ðó d+a vào vi$c gi*i phýõng trình b(c 2 này.a (4) nên : k = -p/2 ! 2k +p = 0 và (k2 + pk + q) =0 tE ðó : u’’ = 0 ! u = C1x + C2 Do ch' c:n ch-n 1 nghi$m nên l)y C1 = 1. y2 = ek2x là 2 nghi$m riêng c. Phýõng trình ð/c trýng (4) có 2 nghi$m ph7c liên hi$p k1.ekx.a (2) có d9ng : Khi ðó : 118 Sýu t!m by hoangly85 . và nhý th0 có : y2 = x ekx Và nghi$m tHng quát c.a (2). V(y khi ðó nghi$m tHng quát c. Khi ðó nghi$m y1 = ekx là 1 nghi$m riêng c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Phýõng trình (4) g-i là phýõng trình ð/c trýng c.a phýõng trình (2).a (2) là: y = ( C1+ C2x) ekx c). Phýõng trình ð/c trýng (4) có 2 nghi$m phân bi$t k1. C2 =0 .ekx .a (2).u(x) + 2ku’(x).a (2) s@ là: y = C1ek1x + C2ek2x b). và cCng tE (4) cho th)y y = ekx là nghi$m c. u(x) + u’(x).ekx y2’’= k2. Khi ðó 2 nghi$m c.a (4).ekx y2’ = k.k2 (" > 0): Khi ðó 2 nghi$m y1 = ek1x .u(x)’’ Th0 vào phýõng trình (2) ta có : (k2. và nên 2 nghi$m riêng này ð"c l(p tuy0n tính. và nghi$m riêng th7 hai ð"c l(p tuy0n tính v!i nó có d9ng y = u(x).u + 2ku’+ u’’) ekx + p(ku + u’) ekx + q ekxu = 0 ! u’’ + (2k +p)u’ + (k2 + pk + q)u = 0 Do k là nghi$m kép c.y1 = u(x).ekx + ekx. % & 0 (" < 0).

a (5). TE ðó ta có nghi$m tHng quát c. dý!i ðây trình bày phýõng pháp h$ s# b)t ð2nh ð& tìm m"t nghi$m riêng cho (5) khi v0 ph*i có d9ng ð/c bi$t thý.a (2) là : y = ( C1cos % x + C2 sin % x) e# x Thí d0 1: Gi*i phýõng trình : y’’ + 3y’ – 4y = 0 Phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng có d9ng : k2 + 3k -4 = 0 ! k1 =1 .a phýõng trình thu:n nh)t là : y = C1ex + C2e-4x Thí d0 2: Gi*i phýõng trình : y’’ + 4y’ + 4y = 0 Phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng có d9ng : k2 + 4k +4 = 0 ! k1. Phýõng trình c1p hai không thu2n nh1t v' phEi có d.1 ?? thì ð& có nghi$m tHng quát c. k2= -4 V(y nghi$m tHng quát c. 119 Sýu t!m by hoangly85 .a (5) ta c:n tìm ðý%c 1 nghi$m riêng c.a phýõng trình thu:n nh)t là: y = ( C1 cos 2x + C2 sin 2x)e-3x 3. m=c II.a phýõng trình c)p hai thu:n nh)t týõng 7ng.2 =2 V(y nghi$m tHng quát c.a (2) và nên chúng ð"c l(p tuy0n tính.2 =-3 8 2 i V(y nghi$m tHng quát c.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 cCng là 2 nghi$m c.a phýõng trình là : y = (C1 + C2 x)e2x Thí d0 3: Gi*i phýõng trình : y’’ + 6y’ + 13y = 0 Phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng có d9ng : k2 + 6k +13 = 0 ! k1. và d+a vào ð2nh lý 2. Ngoài phýõng pháp bi0n thiên h?ng s# ðã trình bày.ng ð Dc bi<t Xét phýõng trình vi phân c)p hai h$ s# h?ng không thu:n nh)t : y’’ + py’ + qy = f(x) (5) Qua vi$c trình bày tìm nghi$m tHng quát c.ng g/p.

8Ae2x + 3Ae2x = 3e2x ! A = -3 V(y nghi$m tHng quát c.a phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng là: yo = C1cos x C2 sin x Do v0 ph*i là tHng c. # là m"t s# th+c.a phýõng trình ð/c trýng. thay vào phýõng trình ðã cho có: 4Ae2x . Khi ðó ta tìm nghi$m riêng c.a phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng là: y = C1ex + C2e3x M/t khác s# # = 2 không là nghi$m c.4k +3 = 0 có nghi$m k1 =1 . u(x) = e# x và khi ðó: yr = e# x Qn(x) Thí d0 4: Gi*i phýõng trình : y’’ -4y’ + 3y = 3 e2x Phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng có d9ng : k2 .a (5) 4 d9ng: yr = u(x) Qn(x) (6) v!i Qn(x) là ða th7c c)p n có (n+1) h$ s# ðý%c xác ð2nh b?ng cách thay (6) vào (5) và ðAng nh)t 2 v0 ta có (n+1) phýõng trình ð9i s# tuy0n tính ð& tìm (n+1) h$ s#.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 3. N0u # không là nghi$m c.1 V0 ph*i f(x) = e# x Pn(x) trong ðó Pn(x) là ða th7c c)p n. u(x) = x2e# x và khi ðó: yr = x2e# x Qn(x) c).a phýõng trình ð/c trýng (4).2 = 8 i2 nên nghi$m tHng quát c. f2 = 2e-x nên ta l:n lý%t tìm nghi$m riêng c. N0u # là nghi$m ðõn c. và f2 : 120 Sýu t!m by hoangly85 . nên nghi$m riêng tìm 4 d9ng yr = Ae2x (do Pn(x) =3 ða th7c b(c 0 ).a phýõng trình là : y = C1ex + C2e3x –3e2x Thí d0 5: Gi*i phýõng trình : y’’ +y = xex + 3 e-x Phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng có d9ng : k2 +1 = 0 ! k1.a phýõng trình ð/c trýng (4). k2= 3 nên nghi$m tHng quát c.a phýõng trình l:n lý%t 7ng v!i v0 ph*i là f1. Hàm u(x) có d9ng c= th& là : a).a phýõng trình ð/c trýng (4). u(x) = xe# x và khi ðó: yr = xe# x Qn(x) b).a 2 hàm f1 = xex . N0u # là nghi$m kép c.

2A + 2B = 0 .a (5) 4 d9ng: yr = u(x) [ Rs(x) cos % x + Hs(x) sin % x ] (7) (% = 0 s@ týõng 7ng trý.a phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng. m týõng 7ng. Rs(x).a phýõng trình ð/c trýng . v!i s = max {m. Qm(x) là ða th7c b(c n.a phýõng trình là : 3.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 + V!i f1 = xex thì # = 1 không là nghi$m c. % là các s# th+c.a phýõng trình ð/c trýng .a phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng. 2C =2 ! V(y nghi$m tHng quát c.n}.2. Pn(x) = 2 nên nghi$m riêng có d9ng : yr2 = Ce-x Theo nguyên lý x0p chAng. u(x) = e# x và khi ðó yr = e# x [ Rs(x) cos % x + Hs(x) sin % x ] b). # . Pn(x) = x nên nghi$m riêng có d9ng : yr1 = (Ax+B)ex + V!i f2 = 2e-x thì # = -1 cCng không là nghi$m c. N0u # 8 % là nghi$m c. nghi$m riêng c. Hàm u(x) có d9ng c= th& là : a). ta có : 2A =1.Ce-x + Aex ! yr’’ = (Ax+B)ex + Ce-x + 2Aex Th0 vào phýõng trình ðã cho. Khi ðó ta tìm nghi$m riêng c. Hs(x) là ða th7c b(c s v!i 2(s+1) ðý%c xác ð2nh b?ng cách thay (7) vào (5) và ðAng nh)t 2 v0 ta có các phýõng trình ð9i s# tuy0n tính ð& tìm các h$ s#. u(x) = xe# x và khi ðó : yr = e# x [ Rs(x) cos % x + Hs(x) sin % x ] Thí d0 6: Gi*i phýõng trình : y’’ + y = sin x 121 Sýu t!m by hoangly85 . V0 ph*i f(x) = e# x [ Pn(x) cos % x +Qm(x) sin % x ] Trong ðó Pn(x).ng h%p ðã nêu 4 trên). có : 2Axex + (2A+2B)ex + 2Ce-x = xex + 2e-x TE ðó.a phýõng trình ðã cho ðý%c tìm 4 d9ng : yr = (Ax+B)ex + Ce-x ! yr ’ = (Ax+B)ex . N0u # 8 % không là nghi$m c.

nên # 8 i% = 8 i là nghi$m c. 2B =0 ! A= -1/2 .2 = 8 i2 nên nghi$m tHng quát c. cho nên s = 0.a phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng là: yo= C1cos x C2 sin x R ðây # = 0. B = 0 V(y nghi$m riêng là : Và nghi$m tHng quát là : 122 Sýu t!m by hoangly85 .Bsinx) ! yr’ + yr = -2Asinx + 2Bcosx = sinx ! -2A = 1.a phýõng trình ð/c trýng. V(y nghi$m tHng quát ðý%c tìm 4 d9ng: yr = x(Acosx+Bsinx) ! yr’ = x( -Asinx + Bcosx) + (Acosx+Bsinx) ! yr’’ = 2( -Asinx + Bcosx) + x( -Acosx . do n =m=0. % =1. M/t khác.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Phýõng trình ð/c trýng týõng 7ng có d9ng : k2 +1 = 0 có nghi$m k1.

y = c1x2 + c2 2) a) y = 3) x2y’ + xy = ex.xy = 7. (x2 . y’ + sin(x+y) = sin(x-y) 9. y =1 . y(-3) = (-5) 10.ysinx = sin2x 5. GiEi các phýõng trình vi phân sau: 1.( x2 + 1)ydx = 0 2. y’ . ChOng tZ rWng hàm sK y = f(x) là nghi<m c=a phýõng trình vi phân týõng Ong 1) xy’’ – y’ = 0 y = x 2 .(y2 + x2)dy = 0 3. y’cosx .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 BÀI T$P CHÝÕNG 4 I. x( y2 – 1 )dx . (x2 + 2xy)dx + xydy = 0 4.2y’ a) y = 1 . y = xy’ + y’lny 6.xy)dx . xy’ = 2(x ) 8. y(0) = 0 123 Sýu t!m by hoangly85 . y’ = ex+y + ex-y . y’=2x-y . 4) yy’’= 2(y’)2 . b) b) y = tgx II.

(y4 + 2x)y’ = y ( coi x là hàm s# ) 17. (2xy +3)dy – y2dx = 0 ( coi x là hàm s# ) 16. y(-1) = 2. 18. GiEi các bài toán Cauchy sau: 1) xy’’ + y’ = 0. ydx + ( x + x2y2)dy = 0 ( coi x là hàm s# ) III. y’ = 12. y(1) = -3.1)y’’ 5) y’’2 = 1 + y’2 6) y’’ = y’ey 7) (y + y’)y’’ + y’2 = 0 8) 3y’2 = 4yy’’ +y’2 9) yy’’ – y’2 = y2lny IV. GiEi các phýõng trình vi phân c1p 2 sau: 1) y’’ + y’ = 0 2) y’’ + yy’ = 0 3) y’’ = (y’)2 4) 2(y’)2 = (y . y’(1) = 0 3) y’’(x2 + 1) = 2xy’. y’(0) = 3 4) yy’’ – y’2 = 0. y’(1) = 2 2) 2y’’ + y’2 = -1. y(0) = 1. y’cos2x + y = tgx 13. y’(0) = 2 124 Sýu t!m by hoangly85 . y(0) = 1.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 11. y’+ = x2 y4 14. y’cosx + y = 1 – sinx 15.

x > 0. bi0t y1 = cosx b) x2y’’ – 2y = 0. bi0t y1 = x2 c) y’’ – y’ – 2y = 0. Phýõng trình tuy'n tính c1p hai . r(0) = R. bi0t y1 = e-x d) 4x2y’’ + y = 0.GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 5) y’’ + 6) 7) Cho phýõng trình Xác ð2nh vo ð& khi t --> 1 thì r --> 1 (bài toán tìm v(n t#c vC tr= c)p hai) V. bi0t y1 = x3 f) (1-x2)y’’ – 2xy’ + 2y = 0. bi0t y1 = e) x2y’’ .5xy’ + 9y = 0. r’(0) = vo 1)Các hàm sau có ð"c l(p tuy0n tính hay không: a) (x + 1) và (x2 – 1) b) x và (2x + 1) c) lnx và lnx2 2) Gi*i phýõng trình khi bi0t m"t nghi$m là y1 a) y’’ + y = 0 . bi0t y1 = x 3) Tìm nghi$m tHng quát phýõng trình : xy’’ – (2x + 1)y’ + (x + 1)y = 0 4) Gi*i phýõng trình: xy’’ + y’ = x2 5) Gi*i phýõng trình: y’’ + 125 Sýu t!m by hoangly85 .

y(0) = 10) y’’ – y = x. y(0) = 0. 4) y’’ + y’ = 0. y(0) = 1.2y’ – 3y = 0 2) y’’ + 25y = 0 3) y’’ – 2y’ +10y = 0. Phýõng trình vi phân tuy'n tính h< sK hWng Gi*i các phýõng trình sau: 1) y’’ .10y’ + 25y = 0. y’ 5) y’’ . y(0) = y 14) y’’ + 5y’ + 6y = 126 Sýu t!m by hoangly85 .GIÁO TRÌNH TOÁN CAO C!P A2 Bi0t m"t nghi$m c.cos2x 11) y’’ – 2y’ + 2y = exsinx 12) y’’ + y = tgx 13) y’’ + 4y = cos2x. y’(0) = 1 6) y’’ -2y’ -3y = e4x 7) y’’ + y’ -2y = cosx – 3sinx 8) y’’ – 6y’ + 8y = 3x2 +2x +1 9) y’’ + 4y = sin2x + 1 .a phýõng trình thu:n nh)t týõng 7ng là : VI.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful