‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪﮐﺎﻧﯽ ﺳﻪﻋﯿﺪ هﻮﻣﺎﯾﻮن‬

@@ZóîòìòŠaí‚@ñóàó÷@ñìaŠ†‹Žï Šòì@ójŽïnØ@ãó÷
@@ðáïÜó@â’bè
@@ñŠa‡ïi@ñaí“ïq
@@çíîbáè@‡ïÉ@p‹ b‚
RPPT@MÞïiŠa@L‘aŠb÷@‹“ä@ì@tbš@óüà
‫وەی ﻣﻮﮐﺮﯾﺎﻧﯽ‬‫وﮐﺮدﻧ‬‫وە و ﺑ‬‫ﮋﯾﻨ‬‫دەزﮔﺎی ﺗﻮ‬

@@çíîbàíè@ñ‡ïÈó@ðäbØóïîŠòìòi@OçìíiaŠ@ñaìó“Žïq@●
ðáïÜó@â’bè@Zð䆋Øò†bàb÷@ìòìó䆋ØüØ@●
@@ðäbnÜí@ŽßìíòŠ@ZòìóïïŠbÐ@óÜ@ðäa‹Žï Šòì ●
µy@ê @Zòìòìbä@ñŒbó“‚óä@●
ŠóÑÈóu@Ša‡ŽîŠ@Zµå›nïq ●

‫ﺸﻪوای راﺑﻮون‬‫ﭘ‬

‫ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪﮐﺎﻧﯽ‬

‫ﺳﻪﻋﯿﺪى هﻮﻣﺎﯾﻮن‬

ò†aàbà@üb÷@ZÊói@●
@@pbuóä@æáŽïè@Ztbš@’ŠóqŠó@●
@@@

@HXXTI@Z熊br@ñòŠbàˆ@●
@@SPPP@Z…‹ä@●
@@@RPPW@Z@ãóØóî@ðqbš@●
@@óäa†@QPPP@Zˆam@●
@@H‹ŽïÜìóèI@‘aŠb÷@ñb Œò†@ñóäbƒqbš@Zóäbƒqbš@●

@@HRQPI@kŽïnØ@ñò−Œ

‫ﺰراوە‬‫ﮑﯽ ﺑﯚ دەزﮔﺎی ﻣﻮﮐﺮﯾﺎﻧﯽ ﭘﺎر‬‫ﻣﻮو ﻣﺎﻓ‬‫ه‬
www.mukiryani.com :‫ڕ‬‫ﭙ‬‫ﻣﺎ‬
info@mukiryani.com :‫ﯾﻞ‬‫ﺋﯿﻤ‬

‫ﮐﯚﮐﺮدﻧﻪوهو ﺋﺎﻣﺎدهﮐﺮدﻧﯽ‬

‫هﺎﺷﻢ ﺳﻪﻟﯿﻤﯽ‬
‫اﻧﯽ ﻟﻪ ﻓﺎرﺳﻴﻴﻪوه‬‫وةرﮔ‬

‫ﺘﺎﻧﯽ‬‫رهﺳﻮوڵ ﺳﻮ‬

@@
@@
@@ñóäaìó÷@ìíàóè@ói@•óÙ“Žïq@óäa‹Žï Šòì@ãó÷
@@ñóØòŒûq@òŒbjŽîŠ@ì@çbn†ŠíØ@ñŠbàüØ@óåäaìŠò†@òìòŽîŠ@ñìbš@ói
@@B‹Žï ŠòìB
@@
@@
@@ðäbØóïïåŽîíåŽîŠ@üi@‘bqí@ìŽîŠ@ña‹Žîì
@@ò†aŒ@çóóy@ñ⁄
Üì‡ióÈ@bnüàbà
@@ì
@@ñŠbuóä@ÞïàbØ@ì@ñŠójØó÷@†bèŠóÐ@ðîŠbØìbè
@@BŽßìíòŠB

@@



@@

@@Q@NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN@Šóìíä@ñóàbåäbîˆ

@@QQ@NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN@ðØó“Žïq
@@ãóØóî@ð’ói@@
@@QW@NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN@@ð
Üa‡åà‹Žïà@ì@ð
Üa‡åà@ðàò†Šó
@@ãóèìì†@ð’ói@@
@@RU@NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN@ðäbØòŠaìóåŽîí’@ì@Âäóu@ðîbmüØ
@@ãóéŽï@ð’ói@@
@@SW@NNNNNNNNNNNNNN@HQYTWMQYTQI@ë@NñQSRV@bmóè@òìóQSRP@ðäbäbàŠó‚@óÜ
@@QYS@NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN@çbØòŽîìaŠóq

‫‪٢‬‬

‫ژﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪى ﻧﻮوﺳﻪر‬
‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٠٢‬ی هﻪﺗﺎوى ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﯾﻪآﺸﻪوهى ﺳﻪرﺑﻪ ﻧﺎوﭼﻪى‬
‫ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﺑﻪﮔﯿﻰ ﺑﯚآﺎن ﻟﻪ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻪآﻰ وردهﻣﺎﻟﯿﻜﻰ ﻟﻪ داﯾﻚ ﺑﻮوم‪.‬‬
‫ﺑﺎوآﻢ ﻋﻪﺑﺪوﻟ‪‬هﺣﻤﺎن ﺑﻪﮔﻰ هﻮﻣﺎﯾﻮون آﻮڕى ﻣﻮﺋﻤﯿﻦ ﺑﻪﮔﻰ‬
‫ﺷ‪‬ﺮزاده و ﻧﻪوهى ﺷ‪‬ﺮﻣﺤﻤﻪدﺑﻪﮔﻰ آﻮڕى ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ ﺑﻨﯿﺎﺗﻨﻪره‬
‫و ﺳﻪروك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻪو ﻟﻪ ﺗﯚرهﻣﻪى ﺑﺪاغ ﺳﻮ‪‬ﺘﺎﻧﻪ‪،‬‬
‫ﺣﺎآﻤﻰ ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﻪ‪ .‬داﯾﻜﻢ ﺧﺪﯾﺠﻪى هﻮﻣﺎﯾﻮون‪ ،‬آﭽﻰ ﻗﺎزى ﻋﻠﻰ‪،‬‬
‫ﻗﺎزﯾﻰ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎده‪.‬‬
‫ﻟﻪو ﺳﻪردهﻣﻪدا هﻪردووك ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى و ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ ﻟﻪ‬
‫ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﺘﺮﯾﻦ و دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪارﺗﺮﯾﻦ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻮآﺮﯾﺎن ﺑﻮون‪.‬‬
‫هﻪر ﻟﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﯿﻤﻪوه هﻪﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٠٩‬ى هﻪﺗﺎوى ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ‬
‫ﯾﻪآﺸﻪوه ﻣ‪‬ﻜﻰ ﺑﺎب و ﻣﺎﻣﻪآﺎﻧﻢ دهﮔﻪڵ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ هﺎوﺗﻪﻣﻪﻧﻰ ﺧﯚم‬
‫ژﯾﺎوم ﺋﻪو ﺳﺎ‪‬ﻧﻪ‪ ،‬رۆژێ هﻪﺗﺎ ﺷﻪوﮔﺎرﺷﻪق دهﺑﻮو ﺧﻪرﯾﻜﻰ‬
‫هﻪ‪‬ﺒﻪزوداﺑﻪز و ﻗﻪرهﻗﻪرﯾﻦ و ﮔﻮرز‪‬ﻦ و ﺗﯚﭘ‪‬ﻦ دهﺑﻮوﯾﻦ‪ ،‬آﻪ‬
‫ﺋﻪوآﺎت ﺑﺎو ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﺋﻪوآﺎت ﺑﻪهﯚى ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ و آﻪم ﺗﻪﻣﻪﻧﯿﻢ ﺋﺎﮔﺎدارى ﺋﺎ‪‬ﯚزى و‬
‫ﭼﻪرﻣﻪﺳﻪرﯾﻰ رۆژﮔﺎر ﻧﻪﺑﻮوم‪ .‬ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪ ١٣٠٩‬آﻪ ﺣﻪوت ﺳﺎ‪‬ﻧﻪ ﺑﻮوم‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﺎوآﻢ دهﯾﻮﯾﺴﺖ ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺑﯚآﺎن ﺑﭽﻤﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدی ﺧﺎ‪‬ﻢ هﺎﺗﻤﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻟﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪی‬
‫ﭘﻪهﻠﻪوى ﻓﯚرم ﻧﺎو ﻧﻮس ﮐﺮد و دهﺳﺘﻢ آﺮد ﺑﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن‪ .‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهى‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﮐﻪش و هﻪواوه )ﻓﻪزا(ى ﺷﺎر و ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪﮐﺎﻧﻰ ﺋﺎﺷﻨﺎ ﻧﻪﺑﻮوم‬
‫ﺣﻪزم ﻟﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن ﻧﻪﺑﻮو؛ ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا هﻪﺳﺘﻢ ﺑﻪ‬
‫ﻧﺎﻣﯚﯾﻰ دهآﺮد‪ ،‬هﻪر راﻣﺪهآﺮد و دهﭼﻮوﻣﻪوه ﻣﺎ‪ .‬ﺑﻪ ﺋﻪﻣﺮى ﺧﺎ‪‬ﻰ‬
‫ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮوم؛ هﻪﻣﻮو رۆژێ ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺎرهآﺎن‬
‫ﺑﻪﻧﺎوى ﻧﻪﺳﺮوﻟ‪ ،‬دهﯾﮕﻪﯾﺎﻧﺪﻣﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪك ﺧﻮوم ﺑﻪ هﺎوﭘﯚﻟﻪآﺎﻧﻢ ﮔﺮت و ﻣﻠﻢ ﻟﻪﺑﻪر ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن‬
‫ﻧﺎو ﺑﻮوم ﺑﻪﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺑﺎﺷﺘﺮﯾﻦ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﯿﻪآﺎن و ﭘﻠﻪى ﯾﻪآﻪﻣﻢ‬
‫ﺑﻪدهﺳﺖ ه‪‬ﻨﺎوه‪.‬‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ى هﻪﺗﺎوى ﭘﯚ‪‬ﯽ ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻢ ﺗﻪواوآﺮدو ﺑﯚ‬
‫ﺗ‪‬ﭙﻪڕآﺮدﻧﻰ ﭘﺸﻮى هﺎوﯾﻨﻰ ﮔﻪراﻣﻪوه ﺋﺎواﯾﻰ ﯾﻪآﺸﻪوه ﺑﯚﻻى داﯾﻚ‬
‫و ﺑﺎوآﻢ‪ .‬هﻪر ﺋﻪوﺳﺎ‪‬ﻪ ﻟﻪﻣﺎﻧﮕﻰ ﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﺪا ه‪‬ﺰهى هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن‬
‫)ﺳﯚﭬﯿﻪت‪ ،‬ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ( ه‪‬ﺮﺷﯿﺎن آﺮدهﺳﻪر ﺋ‪‬ﺮان و ﺑﻪ‬
‫ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺗﻪواو ﮔﯚڕا‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪﮔﻪڵ هﺎﺗﻨﻰ ه‪‬ﺰه‬
‫ﺑﯿﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن و هﻪ‪‬ﻮهﺷﺎﻧﻪوهى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﭘﺎﺷﺎﯾﻪﺗﻰ‪ ،‬ﭘ‪‬ﯿﺎن ﻧﺎﯾﻪ‬
‫دﻧﯿﺎﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه و وهك ﺑﺎ‪‬ﻨﺪهﯾﻪك آﻪ ﻟﻪ ﻗﻪﻓﻪز رزﮔﺎرى ﺑﻮوﺑ‪‬‬
‫ﻟﻪﺷﻪﻗﻘﻪى ﺑﺎ‪‬ﯿﺎﻧﺪا‪.‬‬
‫هﻪﺗﺎ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪ ١٣٢٢‬ﻟﻪ ﺑﺎوهﺷﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪﻣﺪا ﻣﺎﻣﻪوه و‬
‫ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ داب و ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﺋﻪو دهم ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎﻣﯚزاآﺎﻧﻢ ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﺳﻮارى و‬
‫ﺗﻔﻪﻧﮓ هﺎوﯾﺸﺘﻦ ﺑﻮوم ﺑﻪڕۆژ زۆرﺗﺮ دهﭼﻮوﻣﻪ راوه آﻪرو‪‬ﺸﻚ و‬
‫ﺑﻪﺷﻪوﯾﺶ دهﭼﻮوﻣﻪ راوهآﻪو‪.‬‬

‫ژﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪی ﻧﻮوﺳﻪر‬

‫‪٣‬‬

‫ﭘﺎﯾﯿﺰى ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﭘﯿﺎو ﻣﺎﻗﻮو‪‬ن و‬
‫ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪآﻪ ﺑﻪﺳﻪرﭘﻪرﺷﺘﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﭼﻮوﻧﻪ ﺳﻪﻓﻪرى ﺑﺎآﯚ‪ .‬ﺋﻪودهم ﺑﺎوآﻢ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﺧﺎ‪‬ﻢ ﺑﻮو‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺘﻰ ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺘﻜﺮاوهآﺎن ﺣﻪوﺗﻮوﯾﻪك ﻣﯿﻮاﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻮون و ﻟﻪو ﻣﺎوهﯾﻪدا ﭼﻮوﺑﻮوﻧﻪ ﺳﻪﯾﺮى ﺳﻪﯾﺮاﻧﮕﺎآﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﺎآﯚ و ﭘﺎدﮔﺎﻧﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ و ﻧﺎوهﻧﺪه دهو‪‬ﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن و زۆر ﺑﻪﮔﻪرﻣﻰ‬
‫ﻣﯿﻮاﻧﺪارﯾﯿﺎن ﻟ‪ ‬آﺮدﺑﻮون‪ .‬ﻣﯿﺮ ﺟﻪﻋﻔﻪر ﺑﺎﻗﺮۆف ﺳﻪرآﯚﻣﺎرى‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺶ ﭼﺎوى ﺑﻪﻣﯿﻮاﻧﻪآﺎن آﻪوﺗﺒﻮو و ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﯿﻰ ﺧﯚى‬
‫ﺑﻪ هﺎﺗﻨﯿﺎن دهرﺑ‪‬ﯾﺒﻮو‪ .‬ﻟﻪ ﮔﻪڕاﻧﻪوهﺷﺪا ه‪‬ﻨﺪێ دﯾﺎرﯾﯿﺎن وهك رادﯾﯚ‬
‫ﭘ‪ ‬داﺑﻮون‪ .‬رادﯾﯚآﺎن دروﺳﺘﻜﺮاوى ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻮون و ﺑﻪﭘﺎﺗﺮﯾﻰ‬
‫ﺗﻪڕ آﺎرﯾﺎن دهآﺮد و ﭘﺎش ﺗﻪواو ﺑﻮوﻧﻰ‪ ،‬ﭘﺎﺗﺮﯾﯿﻪآﺎن دهﺑﻮو ﭘ‪‬‬
‫ﺑﻜﺮ‪‬ﻨﻪوه‪ ...‬ﺑﺎوآﻢ آﻪ هﺎﺗﻪوه ﯾﻪآﺸﻪوه ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪو رادﯾﯚﯾﺎﻧﻪى‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺧﯚى ه‪‬ﻨﺎﺑﯚوه‪.‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺗﺎ ﺋﻪوآﺎت آﻪس رادﯾﯚى ﻧﻪدﯾﺘﺒﻮو زۆرى ﺳﻪرﻧﺠﻰ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎواﯾﻰ و ﻣﯿﻮاﻧﻪآﺎﻧﻰ رادهآ‪‬ﺸﺎ‪.‬‬
‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ﺣﻪﻣﻪ رهﺷﯿﺪ ﺧﺎﻧﻰ ﻗﺎدر‬
‫ﺧﺎﻧﺰاده آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺑﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺷﺎرى ﺑﺎﻧﻪى‬
‫ﮔﺮت و ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎن و آﺎرﺑﻪردهﺳﺘﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺷﺎى ﻟﻪو ﺷﺎره‬
‫وهدهرﻧﺎ و ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدن ﻧﺎوﭼﻪى ﺑﺎﻧﻪ و دواﺗﺮ ﺳﻪﻗﺰﯾﺸﻰ‬
‫ﺑﻪدهﺳﺘﻪوهﮔﺮت‪ .‬ﺋﻪوآﺎره ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ و‬
‫ﺳﻪرﺷ‪‬ﻮو ﺧﻮڕﺧﻮڕهوه ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻟ‪‬ﻜﺮا و هﺎوﮐﺎری ﯾﻪﮔﮋﯾﺎن ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺧﺎﻧﻰ ﻓﺎروﻗﻰ ﻟﻪ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻧﻪﺗﺮﺳﻰ‬
‫و ﺑﻮ‪‬ﺮى ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﻰ دهرآﺮدﺑﻮو ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﺳﻪﻗﺰدا ﺑﻮوﺑﻪ ﺟ‪‬ﮕﺮى‬

‫‪٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺣﻪﻣﻪڕهﺷﯿﺪﺧﺎن‪ .‬زۆرﺑﻪى ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ هﯚزهآﻪﺷﻰ ﺑﻪ ﭘﻪﯾﺮهوى ﻟﻪو‪،‬‬
‫ﻟﻪو ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪدا هﺎوآﺎرﯾﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ دهآﺮد‪ .‬ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎی ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٢‬دا‬
‫ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ ﺑﯚ ﺑﻪرهﻧﮕﺎرﯾﻰ ﺣﻪﻣﻪڕهﺷﯿﺪﺧﺎن ﻟﻪ ﺳﻨﻪوه ﺑﻪرهو ﺳﻪﻗﺰ‬
‫وهڕێ آﻪوت و ﺑﻪﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ هﯚزى ﮔﻪ‪‬ﺒﺎﺧﻰ ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮوﻧ‪‬ﻜﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺎوى ﭼﻮوه ﻧ‪‬ﻮ ﺳﻪﻗﺰهوه‪ .‬ﺣﻪﻣﻪڕﺷﯿﺪ ﺧﺎن‬
‫ﺑﻪرهو ﺑﺎﻧﻪ ﭘﺎﺷﻪآﺸﻪى آﺮد و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﺑﻪﮔﯿﯿﺶ‬
‫ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﻧ‪‬ﻮ د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن و ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺳﻮﭘﺎ ﺑﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﯿﺎﻧﻪوهﺑﻮو‬
‫ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺧﺎﻧﻰ ﻓﺎروﻗﻰ و ﺑﺮاآﺎﻧﻰ و ﺣﻪﺳﻪن ﺧﺎﻧﻰ ﻓﻪﯾﺰ‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ‬
‫)آﺎﻧﻰ ﻧﯿﺎز( و ﭼﻮار ﺑﺮاى و ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى دﯾﻜﻪى‬
‫ﻓﻪﯾﺰ‪‬ﺑﻪﮔﯿﯿﻪآﺎن و ﺑﻪﮔﻪآﺎﻧﻰ دهوروﺑﻪرى ﺳﻪﻗﺰ ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫ﺧﯚﭘﺎراﺳﺘﻦ ﻟﻪ ه‪‬ﺮﺷﻰ ﺳﻮﭘﺎ و ﮔﯿﺮاﻧﯿﺎن و‪‬اى ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪ‬
‫هﺎﺗﻨﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﯾﻪآﺸﻪوه ﺑﯚ ﻧﺎو ﻣﻮ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎﻣﯚزاآﺎﻧﯿﺎن و ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺑﺎوآﻢ‬
‫و ﻣﺎﻣﻪآﺎﻧﻤﻪوه‪ ،‬ﺑﻪﮔﻪرﻣﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﺎن ﻟ‪ ‬ﮐﺮا‪ .‬ﯾﻪآﺸﻪوه ﮐﻪوﺗﺒﻮوه‬
‫ﻧﺎوﭼﻪى ﺑﯚآﺎن و ﻟﻪدهرهوهى ﺑﺎزﻧﻪى دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰﯾﯿﻪآﺎن ﺑﻮو‬
‫ﺑﯚﯾﻪش ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ ﺑﯚى ﻧﻪﺑﻮو ﺑ‪‬ﺘﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﺑﯚآﺎن‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪى‬
‫ﭘﻪﻧﺎﯾﺎن ه‪‬ﻨﺎﺑﻮوه ﯾﻪآﺸﻪوه و ﺋﻪو ﺧﺰم و آﻪﺳﺎﻧﻪى ﺳﻪرداﻧﯿﺎن‬
‫دهآﺮدن ﺋﻪوهﻧﺪه زۆر ﺑﻮون آﻪ دهﺗﻮاﻧﻢ ﺑ‪‬ﻢ ژﻣﺎرهی ﺋﺎواﯾﻰ دوو‬
‫ه‪‬ﻨﺪهﺑﺒﻮو‪ .‬ﺋﻪم ﭘﻪﻧﺎﺑﻪراﻧﻪ ﺑﻪڕۆژ ﺧﻪرﯾﻜﻰ راوو ﻧﯿﺸﺎﻧﻪ ﮔﺮﺗﻦ ﺑﻮون‬
‫و ﺧﯚﺷﯿﺎن رادهﺑﻮارد‪ .‬ﻣﻦ و ﺋﺎﻣﯚزاآﺎﻧﻢ و آﻮڕه ﻣﯿﻮاﻧﻪ‬
‫هﺎوﺗﻪﻣﻪﻧﻪﮐﺎﻧﻤﺎن هﻪﺗﺎ ﺷﻪوﮔﺎر ﺷﻪق دهﺑﻮو‪ ،‬ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﯾﺎری و ﮔﺎ‪‬ﺘﻪ‬
‫ﺑﻮوﯾﻦ‪ .‬ﺷﻪواﻧﻪش ﻟﻪ ﻣﯿﻮاﻧﺨﺎﻧﻪ و ﺳﻪرﺑﺎن دادهﻧﯿﺸﺘﯿﻦ‪ .‬ﻣﻦ‬
‫هﻪ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ رادﯾﯚم ﻟﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚ ﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪى ﻟﻪوێ ﺑﻮون ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺘﯽ‬
‫هﻪوا‪‬ﻪآﺎن ﻟﻪ راد‪‬ﻮ ﻓﺎرﺳﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪوآﺎت ﺋﺎﮔﺎداری رووداوه‬

‫ژﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪی ﻧﻮوﺳﻪر‬

‫‪٥‬‬

‫ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﺎن دهﺑﻮون‪ .‬ﭘﺎش ﺳﺎڵ و ﺧﺰﻣﻪآﺎﻧﻤﺎن ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺳﻪرﻣﺎڵ‬
‫و ﺣﺎ‪‬ﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪىﺴﻪﻗﺰ و ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﺑﯿﺮهوهرﯾﻰ ﺧﯚﺷﯿﺎن ﺑﻪ‬
‫ﯾﺎدﮔﺎر ﺑﺮدهوه‪.‬‬
‫ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎى ﭘﯚﻟﻰ ﯾﻪآﻰ دواﻧﺎوهﻧﺪﯾﺪا‪ ،‬هﯚﮔﺮى ﮔﯚﭬﺎرى آﻮردﯾﻰ‬
‫ﮔﻪ ﻟﻪو‪‬ﮋﺑﻮوم آﻪ ﻟﻪ ﻋ‪‬ﺮاق دهردهﭼﻮو دهآﺮا و ﺑﯚ ﺧﻪ‪‬ﮑﯿﺎن ده ﻧﺎرد‪،‬‬
‫ﻟﻪو ر‪‬ﮕﻪﯾﻪوه وردهورده ﻓ‪‬ﺮى ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوهى آﻮردى ﺑﻮوم‪ .‬و‬
‫ﻟﻪوﺳﻪردهﻣﻪدا ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﻧﻮوﺳﯿﻦ ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى ﻟﻪ ﻻﯾﻪن‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﭘﺎﺷﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪوه‪ .‬ﻗﻪدهﻏﻪ آﺮاﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻣﻦ ﺑﻪهﯚى‬
‫ﻧﺰﯾﻜﺎﯾﻪﺗﯿﻢ ﻟﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﭼﺎود‪‬ﺮﯾﻰ ﺋﻪودا هﻪﺳﺘﻢ ﺑﻪ‬
‫آﻮردﺑﻮوﻧﻢ دهآﺮد و ﮔﯚﭬﺎرى ﮔﻪﻻو‪‬ﮋم دهﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه‪ .‬ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢١‬‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى ژ‪ .‬ك ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت‪ .‬ﻣﻨﯿﺶ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٣٢٢‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‬
‫ﺑﻮوﻣﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى "ژ‪ .‬ك" و ﺳﻮ‪‬ﻨﺪى وهﻓﺎدارﯾﻢ ﺑﯚ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﺧﻮارد و ﺑﻪ ﻧﺎوى ﺧﻮازراوى "ﺋﺎﮔﺮى" ﺑﻪڕﺳﻤﻰ ﺑﻮوﻣﻪ‬
‫ﺋﻪﻧﺪام‪ .‬ﺋﻪوآﺎت ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﻪﺳﻪر ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫رادهﮔﻪﯾﺸﺖ و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻟﻪوﻧﺎوﭼﻪدا ﻟﻪهﻪر ﭼﻪﺷﻨﻪ ﮔﯿﺮ و‬
‫ﮔﺮﻓﺘ‪‬ﻜﯿﺎن هﻪﺑﻮاﯾﻪ‪ ،‬دهﯾﺎن ﺑﺮده ﻣﻪﺣﻜﻪﻣﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‬
‫ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﺑﺮاﯾﻰ و ﻟﻪوێ آﺎك رهﺣﯿﻢ ﻟﻪﺷﻜﺮى و رهﺣﯿﻢ‬
‫ﺟﻪواﻧﻤﻪردى ﻗﺎزى‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪددا‬
‫ﺧﻪرﯾﻜﻰ آﺎر و ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﺋﻪرآﻪآﺎﻧﻢ ﺑﻮوم‪ .‬ﻟﻪ زۆرﺑﻪى‬
‫ﺳﻪﻓﻪرهآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪددا ﺑﯚ ﺗﻪور‪‬ﺰ و ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ ﺑﺎآﻮورى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن )ورﻣ‪ ،‬ﺷﺎﭘﻮور‪ ،‬ﺧﯚى و ﻣﺎآﯚ( و ﺗﺎران ﻟﻪ ﺧﺰﻣﻪﺗﯿﺎﻧﺪا‬
‫ﺑﻮوم و آﺎروﺑﺎرى ﻧﻮوﺳﯿﻦ و ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﻓﻪرﻣﺎﯾﺸﺎﺗﻪآﺎﻧﻢ‬
‫ﻟﻪﺋﻪﺳﺘﯚ ﮔﺮﺗﺒﻮو‪.‬‬

‫‪٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭘﺎش راﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺟﮕﻪ ﻟﻪو ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﺎﻧﻪى‬
‫آﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺗﺎﻗﻤﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا دهآﺮا‪ ،‬ﺑﯚ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ه‪‬ﻨﺪێ آﺎروﺑﺎرى ﻏﻪﯾﺮه‬
‫ﺳﯿﺎﺳﻰ و ﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ ﭘﻪﯾﺎﻣﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﺑﻪر‪‬ﺰان ﺳﻪﯾﺪ‬
‫ﺟﻪﻋﻔﻪرى ﭘﯿﺸﻪوهرى ر‪‬ﺒﻪرى ﻓﯿﺮﻗﻪى دﯾﻤﻮآﺮات و ﻣﯿﺰرا ﻋﻪﻟﻰ‬
‫ﺷﻪﺑﺴﺘﻪرى ﺳﻪرۆآﻰ ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎﻧﻰ ﻣﯿﻠﻠﯿﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن؛ ﻣﻦ دهﻧ‪‬ﺮدرام‪،‬‬
‫ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎر و ﭘﻪﯾﺎﻣﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺎن ﭘ‪ ‬راﺑﮕﻪﯾﻪﻧﻢ و‬
‫وه‪‬ﻣﯿﺎن ﻟ‪‬ﻮهرﮔﺮﻣﻪوه‪ .‬ﭼﻮوﻧﻢ ﺑﯚﻻى ﭘ‪‬ﺸﻪوهرى زۆر ﺋﺎﺳﺎن ﺑﻮو‪،‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺷﺘﻪآﺎﻧﻢ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﻰ ﭘ‪ ‬رادهﮔﻪﯾﺎﻧﺪ و ﺋﻪوﯾﺶ ﺑﻪ رووﺧﯚﺷﻰ‬
‫وﺑﻪ ر‪‬ﺰهوه ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﻰ وه‪‬م دهداﻣﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﯚ ﻻى ﺷﻪﺑﺴﺘﻪرى‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑﻪزﻣﺎﻧﻰ ﺗﻮرآﻰ ﻗﺴﻪى دهآﺮد و ﻣﻨﯿﺶ زﻣﺎﻧﻰ ﺗﻮرآﯿﻢ ﺑﺎش‬
‫ﻧﻪدهزاﻧﻰ هﻪﺗﺎ دهﮔﻪﯾﺸﺘﻤﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪآﻪى ﺑﻪردهوام ﻗﺴﻪآﺎﻧﻢ‬
‫ﻟﻪزهﯾﻨﻤﺪا ﺑﻪ ﺗﻮرآﻰ د‪‬ﻨﺎ و دهﺑﺮدن و ﺳﺎﻏﻢ دهآﺮدﻧﻪوه و آﻪ‬
‫دهﮔﻪﯾﺸﺘﻤ‪ ،‬زۆر ﺟﺎران ﻟﻪ ﺑﯿﺮم دهﭼﻮوﻧﻪوه و ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﻰ ﻗﺴﻪم‬
‫دهآﺮد و ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺷﻪﺑﺴﺘﻪرﯾﯿﺶ هﻪروا ﺑﻪ ﺗﻮرآﻰ وه‪‬ﻣﻰ دهداﻣﻪوه‪،‬‬
‫ﺑﯚﯾﻪ ﭼﻮون ﺑﯚﻻى ﺋﻪو ﺑﻪﻻﻣﻪوه ﮔﺮان ﺑﻮو‪.‬‬
‫رۆژى ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﺑﻪﻓﺮاﻧﺒﺎرى ‪١٣٢٥‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪ -‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﺣﻪﻣﻪ و ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى و ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺨﻰ ﺳﻪﯾﺎدهت و‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﮔﯿﺮان و ﺑﻪﻧﺪآﺮان‪.‬‬
‫ﻣﻨﯿﺶ و‪‬اى ﺗﺮس و ﻧﯿﮕﻪراﻧﯿﻢ ﻟﻪ رژ‪‬ﻤﯽ ﺷﺎ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻣﺎﻣﻪوه و‬
‫ﺑﻪرۆژ هﺎﺗﻮوﭼﯚى ﻣﺎ‪‬ﻪ ﺧﺎ‪‬ﻮاﻧﻢ دهآﺮد و ﺋﻪﮔﻪر آﺎر‪‬ﻜﯿﺎن ﭘ‪‬ﻢ هﻪﺑﻮاﯾﻪ‬
‫ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪‬ﻢ دهآﺮد و زۆر ﺟﺎرﯾﺶ دهﭼﻮوﻣﻪ ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪى ﺧﺎ‪‬ﻮاﻧﻤﻰ ﺗ‪‬ﺪا‬

‫ژﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪی ﻧﻮوﺳﻪر‬

‫‪٧‬‬

‫ﺑﻪﻧﺪآﺮاﺑﻮو ﻟﻪ ﻣﻪوداى ﭘﻪﻧﺠﺎ ﻣﻪﺗﺮدا ﺧﺎ‪‬ﯚآﺎﻧﻢ دهدﯾﺖ و ﺋﻪوان ﻟﻪ‬
‫ر‪‬ﮕﻪى ﺋﻪﻓﺴﻪرى ﻧﯿﮕﺎﺑﺎﻧﻪوه داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﭘ‪‬ﺪهﮔﻪﯾﺎﻧﺪم‪.‬‬
‫ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ رۆژى‪١٠‬ى ﺧﺎآﻪ ﻟ‪‬ﻮهى ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٣٢٦‬هﻪﺗﺎوی ﺑﻪﺷﯿﻦ و‬
‫رۆڕۆى داﯾﻜﻢ ﻟﻪﺧﻪو هﻪ‪‬ﺴﺎم و ﺑﻪوﭘﻪڕى داخ و آﻪﺳﻪرهوه هﻪوا‪‬ﯽ‬
‫ﺷﻪهﯿﺪآﺮدﻧﻰ ﺧﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻢ ﭘ‪ ‬ﮔﻪﯾﺸﺖ و‪‬اى ﺋﻪوهى ﺣﻜﻮوﻣﻪت‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﺑﻮو )هﺎﺗﻮﭼﯚ ﻗﻪدهﻏﻪ ﺑﻮو( دهﮔﻪڵ داﯾﻜﻢ ﻟﻪ ﺗﺎرﯾﮏ ورووی‬
‫ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﺪا هﻪﺳﺘﺎم و ﺑﻪ آﻮوﭼﻪ وآﯚ‪‬ﻧﺎﻧﺪا ﭼﻮوﯾﻨﻪ ﻣﺎ‪‬ﯽ ﺧﺎ‪‬ﯚﯾﺎﻧﻢ‬
‫ﺑﯚﻻى ﻣﺎڵ و ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن‪.‬‬

‫‪çíîbàíè@ñ‡ïÈó‬‬

‫ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ رۆژان‪ ،‬ﻣﻨﯿﺶ ﮔﯿﺮام و ﻟﻪ ﺷﺎرهواﻧﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎددا‬
‫دهﺳﺘﺒﻪﺳﻪر آﺮام و دووﻣﺎﻧﮓ ﻟﻪزﯾﻨﺪان دا ﻣﺎﻣﻪوه‪ .‬ﭘﺎﺷﺎن )ﮐﻪﻓﯿﻞ(‬
‫ﺑﻪرﺑﻮوم و ﻟﻪ ﺗﺮﺳﻰ ﺋﺎزار و ﺋﻪﺷﻜﻪﻧﺠﻪى ﻣﻪﺋﻤﻮوران آﻪ ﺟﺎروﺑﺎر‬

‫‪٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫و ﺑ‪ ‬هﯿﭻ ﺑﯿﺎﻧﻮوﯾﻪك ﯾﻪﺧﻪی ﺧﻪ‪‬ﮑﯿﺎن دهﮔﺮت دهﮔﺮت‪،‬‬
‫ﺑﯚﯾﻪﮔﻪڕاﻣﻪوه ﺑﯚ ﯾﻪآﺸﻪوه‪ .‬ه‪‬ﻨﺪهى ﭘ‪‬ﻨﻪﭼﻮو ﻟﻪ ﻻﯾﻪن دادﮔﺎى‬
‫ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه )ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻧﻈﺮ( ﺑﺎﻧﮓ آﺮاﻣﻪوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪﺗﺮﺳﻰ ﮔﯿﺮاﻧﻢ‬
‫ﻧﻪﭼﻮوﻣﻪوه و ﻟﻪ ر‪‬ﮕﻪى ده‪‬ﻜﻪوه ﺣﻮآﻤﻰ ﺑ‪ ‬ﺗﺎواﻧﯿﻢ ﻟﻪدادﮔﺎ‬
‫وهرﮔﺮت و ﮔﻪڕاﻣﻪوه ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫ﭼﻪﻧﺪﺳﺎ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﯾﻪآﺸﻪوه ﺑﻮوم و ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٧‬ى‬
‫هﻪﺗﺎوى ﻟﻪﮔﻪڵ آﭽﻪ ﻣﺎﻣ‪‬ﻜﻰ ﺑﺎوآﻢ ﻟﻪ ﯾﻪآﺸﻪوه ژﯾﺎﻧﻰ‬
‫هﺎوﺳﻪرﯾﻤﺎن ﭘ‪‬ﻜﻪوهﻧﺎ و ﺳﻪرهﺗﺎى ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٨‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى ﺧﺎ‪‬ﯚژﻧﻪآﺎﻧﻢ ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ و ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ‬
‫آﺎروﺑﺎرى ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﮐﻪﯾﺎن هﺎﺗﻤﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺗﺎﺋ‪‬ﺴﺘﺎش هﻪرﻟﻪو‪‬ﻢ‪.‬‬
‫)هﻪ‪‬ﺒﻪت ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻧﻮوﺳﻪرى ﺋﻪم د‪‬اﻧﻪ ﺑﻪداﺧﻪوه آﯚﭼﻰ دواﯾﻰ‬
‫آﺮدووه و ﻧﻪﻣﺎوه‪ .‬وهرﮔ‪(‬‬
‫ﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوهم ﻟﻪ ﯾﻪآﺸﻪوهڕا ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﻣﺎوهى ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎ‪‬ﻚ‬
‫ﺑﻪآﺎروﺑﺎرى ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن راﮔﻪﯾﺸﺘﻢ و ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٣٤٧‬هﻪﺗﺎوی ﻟﻪ‬
‫هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﻰ ﺋﻪﻧﺠﻮوﻣﻪﻧﻰ ﺷﺎردا ﺑﻪﺷﺪارﯾﻢ آﺮد و ﺑﻮوﻣﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ‬
‫ﺋﻪﻧﺠﻮﻣﻪﻧﻰ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻣﺎوهى ﭼﻮار ﺳﺎڵ ﺋﻪﻧﺪام و ﺟ‪‬ﮕﯿﺮى‬
‫ﺳﻪرۆآﻰ ﺋﻪﻧﺠﻮوﻣﻪﻧﻰ ﺷﺎر ﺑﻮوم‪ .‬ﻟﻪ دهورهى دواﯾﯿﺸﺪا ﺑﻪﺷﺪارﯾﻢ‬
‫آﺮدهوه و ﺑﻪ دهﻧﮓ و ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٥١‬هوه هﻪﺗﺎ‬
‫‪ ١٣٥٥‬ﺳﻪرۆآﻰ ﺋﻪﻧﺠﻮوﻣﻪﻧﻰ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻮوم و ﺑﻪوﭘﻪڕى‬
‫د‪‬ﺴﯚزﯾﯿﻪوه هﺎوآﺎرﯾﻰ ﺷﺎرهدار و ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻢ دهآﺮد‪ .‬ﺋﻪوهش‬
‫ﺑﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺷﺎﻧﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﻢ دهزاﻧﻢ‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮﻧﻪآﺎﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮات و‬
‫ﻣﻪﺋﻤﻮوراﻧﻰ رژ‪‬ﻢ ﻟﻪ ﺟﯚزهرداﻧﻰ ‪١٣٦٠‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوﯾﺪا ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬

‫ژﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪی ﻧﻮوﺳﻪر‬

‫‪٩‬‬

‫ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪهﻪردووك ﻻ آﻮژران‪ .‬ﺑ‪ ‬هﯿﭻ ﺑﻪ‪‬ﮕﻪ و هﯚﯾﻪك و‬
‫ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﯚ ﭼﺎوﺗﺮﺳ‪‬ﻦ آﺮدﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر ﮔﯿﺮام و ﺑﯚ ﺷﺎرى "راﻣﻐﺎن"‬
‫دوور ﺧﺮاﻣﻪوه‪ .‬ﭼﻮارﻣﻪﻻى ﺋﺎﯾﯿﻨﯿﺶ و‪‬اى ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن دهﮔﻪڵ‬
‫دوورﺧﺮاوهآﺎﻧﻰ داﻣﻐﺎن ﺑﻮون‪ .‬ﻟﻪو ﻣﺎوهﯾﻪدا ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى‬
‫ﺑﯚﭼﻮوﻧﻰ رژ‪‬ﻢ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎرى داﻣﻐﺎﻧﻪوه ر‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ زۆرم ﻟ‪‬‬
‫ﮔﯿﺮا‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪ زۆر ﺑﻪر‪‬ﺰهوه رهﻓﺘﺎرﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ دهآﺮدﯾﻦ و وهك ﻣﯿﻮان‬
‫ﭼﺎوﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﺮدﯾﻦ و ر‪‬ﺰﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهﮔﺮﺗﯿﻦ‪.‬‬
‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٦٢‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی دا ﺑﯚ دادﮔﺎى‬
‫ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوهى )ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻧﻈﺮ( ﺷﺎرى ﺳﻨﻪ ﺑﺎﻧﮓ آﺮاﯾﻦ ﺑﻪ ﺳﻮارى‬
‫ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﮏ ﺑﻪرهو ﺳﻨﻪ وهڕێ آﻪوﺗﯿﻦ و هﻪر ﺋﻪو رۆژه ﮔﻪﯾﺸﺘﯿﻨﻪ‬
‫دادﮔﺎ و ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﺑ‪ ‬ﺗﺎوان ﺑﻮوﯾﻦ‪ ،‬هﻪﻣﻮوﻣﺎن ﺑ‪ ‬ﺗﺎوان‬
‫ﻧﺎﺳﺮاﯾﻦ و ﺑ‪‬ﯾﺎرى ﺋﺎزادى و ﮔﻪڕاﻧﻪوهﻣﺎن ﺑﯚ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫وهرﮔﺮت و ﺑﻪ ﺷﺎدﻣﺎﻧﯿﯿﻪوه ﺑﻪرهو داﻣﻐﺎن وهڕ‪‬ﻜﻪوﺗﯿﻨﻪوه‪.‬‬
‫ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﻰ ﺷﯿﺮﻧﻰ ﺋﻪو رۆژه ﺋﻪوهﯾﻪ آﻪ ﻟﻪﮔﻪڕاﻧﻪوهدا آﻪ ﺷﻪو‬
‫ﺑﻪڕﯾﮕﺎوه ﺑﻮوﯾﻦ ﻟﻪ ﺑﯿﺎﺑﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﺳﻤﻨﺎن و داﻣﻐﺎن ﺑﯚ ﮐﺮدﻧﯽ‬
‫ﻧﻮ‪‬ﮋى ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ داﺑﻪزﯾﯿﻦ و ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺋﺎو ﻧﻪﺑﻮو ﭘﺎش ﺗﻪﯾﻪﻣﻤﻮم ﺑﻪ‬
‫ﺧﯚڵ؛ ﻧﻮ‪‬ﮋى ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﻤﺎن ﺑﻪﺟﻪﻣﺎﻋﻪت و ﺑﻪﭘ‪‬ﺶ ﻧﻮ‪‬ﮋﯾﻰ ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ ﻣﻪﻻ‬
‫ﻋﻪو‪‬ى ﺋﻪهﻤﺪﯾﺎن‪ ،‬ﺑﻪﺟ‪ ‬ه‪‬ﻨﺎ و ﺑﻪ د‪‬ﺨﯚﺷﻰ و ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﯿﯿﻪوه‬
‫ﮔﻪڕاﯾﻨﻪوه ﺷﺎرى داﻣﻐﺎن‪ .‬ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﭼﻮوﯾﻨﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارﯾﻰ‬
‫)ﻗﺎﯾﻤﻘﺎﻣﻰ( داﻣﻐﺎن و ﭘ‪‬ﺸﺎﻧﺪاﻧﻰ ﺣﻮآﻤﻰ ﺗﺎواﻧﯿﻤﺎن‪ ،‬هﻪر ﻟﻪو‪‬ﻮه‬
‫ﺗﻪﻟﻪﻓﯚﻧﻤﺎن آﺮد ﺑﯚ دۆﺳﺘ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدﻣﺎن آﻪ ﻟﻪ ﺗﺎران ﮔﻪراﺟﺪار‬
‫ﺑﻮو و داواﻣﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮد آﺎرى ه‪‬ﻨﺎﻧﻪوهى آﻪﻟﻮ ﭘﻪﻟﻪآﺎﻧﻤﺎن ﺑﯚ ر‪‬ﻜﺨﺎ‪.‬‬
‫ﭘﺎش دوو رۆژان ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﺎن هﺎﺗﻦ و ﮐﻪﻟﻮﭘﻪﻟﯽ هﻪرﺳ‪ ‬ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﻣﺎن‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٠‬‬

‫ﻟ‪ ‬ﺑﺎرﮐﺮدن و ﻟﻪ داﻣﻐﺎﻧﻪوه ﺑﻪرهو ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ز‪ ‬و ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧﻤﺎن‬
‫ﮔﻪڕاﯾﻨﻪوه‪ .‬ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﺑﯚآﺎﻧﯿﯿﺶ ﻟﻪوێ ﺑﻮون‪ .‬ﭘﺎﺷﺎن ﺋﻪواﻧﻪى‬
‫آﺎرﻣﻪﻧﺪ ﺑﻮون ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺳﻪرآﺎرهآﺎﻧﯿﺎن و ﺋﻪواﻧﻰ دﯾﻜﻪش‬
‫ﭼﻮوﻧﻪوه ﺳﻪر ﮐﺎر و ﮐﺎﺳﺒﯽ ﭘ‪‬ﺸﻮوﯾﺎن‪ .‬ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫داﻣﻐﺎن و ﺳﻤﻨﺎن و ﺷﺎهﺮوود ﻟﻪﺑﯿﺮﻧﺎﭼﻨﻪوه‪ .‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﭘ‪‬ﻢ ﻧﺎوهﺗﻪ‬
‫هﻪﺷﺘﺎ ﺳﺎ‪‬ﻰ و ‪‬اى ﭘﺸﻮوى رۆژاﻧﻪ ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوهى آﺘ‪‬ﺒﻰ‬
‫ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ و ﺳﯿﺎﺳﯿﻢ‪.‬‬
‫ﮔﻪورهﯾﻰ و ﻟﻮﺗﻔﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪت ﺧﻪ ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﺑﻪ در‪‬ﮋاﯾﻰ ﺳﺎ‪‬ﻪ ﭘ‪‬هﻪوراز و ﻧﺸ‪‬ﻮهآﺎﻧﻰ ژاﻧﻢ ﺑﻮوﻧﻪﺗﻪ‬
‫هﯚى د‪‬ﮕﻪرﻣﯿﻰ ﺧﯚم و ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪم و ورهﯾﺎن ﭘ‪‬ﺪاوم هﯿﭻ آﺎت‬
‫ﻣﻮﺣﯿﺒﻪت و ﻓﯿﺪاآﺎرى و ﺟﻮاﻣ‪‬ﺮﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ و‪‬ﺗﻪآﻪﻣﻢ ﻟﻪ‬
‫ﺑﯿﺮﻧﺎﭼ‪‬ﺘﻪوه و ﭼﻰ وا ﺷﻚ ﻧﺎﺑﻪم ﭘ‪‬ﺸﻜﻪﺷﯿﺎن ﺑﻜﻪم‪ ،‬ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪو‬
‫وﺗﻪ ﺷﯿﺮﻧﻪى ﺳﻪﻋﺪى‪:‬‬
‫ﻣﻘﺪور ﻣﻦ ﺳﺎﯾﺴﺖ آﻪ در ﭘﺎﯾﺖ اﻣﻨﻜﻨﻢ‬
‫ﮔﺮ زاﻧﻜﻪ اﻟﺘﻔﺎت ﺑﻪاﯾﻦ ﻣﺨﺘﻴﺮ آﻨﻰ‬
‫دووى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪاﻧﻰ هﻪزار و ﺳ‪ ‬ﺳﻪد و هﻪﺷﺘﺎ و دووى هﻪﺗﺎوى‬
‫‪١٣٨٢/١١/٢‬‬
‫ﺳﻪﻋﯿﺪى هﻮﻣﺎﯾﻮن‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪﮐﯽ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪآﻰ‬

‫‪١١‬‬

‫"ﭘ‪‬ﺸﻪواى راﺑﻮون"‬

‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺗ‪‬ﭙﻪڕﺑﻮوﻧﻰ زهﻣﺎن و ﺳﻮوڕى دهوران؛ ﻟﻪﻧ‪‬ﻮ ﺟﻪﻣﺎوهردا‬
‫ﻟﻪهﻪر ﺗﯿﺮه و ﻧﻪژاد‪‬ﻚ دا‪ ،‬ﺟﺎروﺑﺎر ﻣﺮۆﭬﮕﻪﻟ‪‬ﻚ د‪‬ﻨﻪ دﻧﯿﺎ آﻪ آﺮدهوه‬
‫و ﺑﯿﺮوڕاﯾﺎن؛ رهوﺷﺖ و ﺋﺎآﺎرﯾﺎن ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوار‪‬ﻜﻰ دﯾﺎر و‬
‫هﻪﻣﯿﺸﻪﯾﻰ ﺑﻪﺟ‪ ‬دهه‪‬ﻦ و ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﻗﻮﺗﺎﺑﻰ و ر‪‬ﺒﻮار ﭘﻪروهرده‬
‫دهآﻪن ﺑﯚ ﺋﻪوهى دادﭘﻪروهرى‪ ،‬ﺋﺎزادى و دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ آﻪ ﺑﻪ‬
‫در‪‬ﮋاﯾﻰ ﻣ‪‬ﮋوو زهﯾﻦ و ﮔﯿﺎﻧﻰ ﺑﯿﺮﻣﻪﻧﺪان و ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻪى‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎى ﺑﻪﺧﯚوه ﺧﻪرﯾﻚ آﺮدووه وهدى ﺑ‪‬ﻨﻦ‪.‬‬
‫ﺑﻪم ﺟﯚرهﯾﻪ آﻪ زۆر دواﺗﺮ؛ دهروون ﻧﺎﺳﺎن و آﯚﻣﻪ‪‬ﻨﺎﺳﺎن‬
‫ﺳﻪرﻧﺞ دهدهﻧﻪ ﺷﻮ‪‬ﻦ داﻧﻪرى و آﺎرﻟ‪‬ﻜﻪرى هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻰ‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪ و ﺗﻮاﻧﺎﯾﻰ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﻪرﯾﻰ‪ ،‬ﺋﺎﺳﺘﻰ‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﻰ وهرﮔﺮﺗﻦ و ﺑﺎوهڕى ﺋﺎﯾﺪۆﻟﯚژﯾﻜﻰ و ﺑﻪرهﻪﻣﻪ‬
‫زﯾﻨﺪووهآﺎﻧﻰ ﺋﻪم آﻪﺳﯿﺎﯾﻪﺗﯿﯿﺎﻧﻪ ﻟﻪآﺎﺗﻰ ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرﯾﻪﺗﯿﯿﺎﻧﺪا ﻟﻪو ﻣﺎوه‬
‫زهﻣﻪﻧﯿﻪدا دهﺧﻪﻧﻪ ﺑﻪر ﺗﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوه ﺑﯚ ﺋﻪوهى رهﺳﻪن و ﻧﺎڕهﺳﻪن‬
‫ﻟ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬و‪‬ﺮن و ﺋﻪو دهﺳﻜﻪوﺗﻪ ﭘﺮﺑﻪهﺎﯾﻪى وهك واﻧﻪ و ﺋﻪزﻣﻮون ﻟﻪو‬
‫ﮔﻪوره و آﻪ‪‬ﻪ ﭘﯿﺎواﻧﻪﯾﺎن وهرﮔﺮﺗﻮوه ﺑﻪ ﻧﻪوهﮐﺎﻧﯽ داهﺎﺗﻮو ﺑﺴﭙ‪‬ﺮن‬

‫‪١٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑ‪‬ﮕﻮﻣﺎن ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﻰ ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ و ﺳﺎﺳﯿﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد ﯾﻪآ‪‬ﻜﻪ ﻟﻪ آﻪ‪‬ﻪ ﭘﯿﺎواﻧﻰ "ﺋ‪‬ﺮان" آﻪ ﻟﻪژ‪‬ﺮ آﺎرﯾﮕﻪرﯾﻰ‬
‫هﻪ‪‬ﻮﻣﻪرﺟﻰ ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ و زاﻧﺴﺘﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى "ﭼﻮﻧﻜﻪ هﻪﻣﻮو‬
‫ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى زاﻧﺎى ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ ﺑﻮون"‬
‫زو‪‬ﻢ و ﺳﺘﻪﻣﻰ دهﺳ‪‬ﺗﺪاراﻧﻰ رژ‪‬ﻤﻰ ﺋﻪوآﺎت ﻟﻪﻻﯾﻪك و ﺧﻪم و‬
‫ﭘﻪژارهى دواآﻪوﺗﻮوﯾﻰ ﮔﻪﻟﻪآﻪى ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه؛ واﻧﻪى‬
‫ﻣﺮۆﭬﺪۆﺳﺘﯿﻰ ﻓ‪‬ﺮآﺮدﺑﻮو و ﺑﺒﻮوه هﯚى ورووژاﻧﻰ هﻪﺳﺖ و رۆﺣﻰ‬
‫ﻧﺎﺳﻜﻰ‪ .‬ﺋﻪوﯾﻨﺪار و ﺑ‪ ‬ﺋﯚﻗﺮه‪ ،‬راﭘﻪڕﯾﻮو ﺧﯚڕاﮔﺮ‪ ،‬ﺳﻪرى هﻪ‪‬ﺪاو ﺑﻪ‬
‫ﭘﻪﯾ‪‬هوى آﺮدن ﻟﻪڕ‪‬ﺒﻪران و ﺷﯚڕﺷﮕ‪‬اﻧﻰ )ﻣ‪‬ﮋووى ﮔﻪﻟﻪآﻪى( دهﺳﺘﻰ‬
‫آﺮد ﺑﻪ دهرﺑ‪‬ﯾﻨﻰ ﺑﯿﺮۆآﻪى ﻣﺮۆﯾﻰ و رزﮔﺎرﯾﺨﻮازﯾﻰ ﺧﯚى ﺳﺮوودى‬
‫راﺑﻮون و هﻮﺷﯿﺎرﯾﻰ ﭼ‪‬ى و هﻪﺗﺎ دواﯾﯿﻦ هﻪﻧﺎﺳﻪ ﺋﻪم ر‪‬ﮕﻪ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ‬
‫هﻪوراز و ﻧﺸ‪‬ﻮهى ﺑ‪‬ی و "ﺣﻪﻟﻼج" ﺋﺎﺳﺎ ﭼﻮوه ﭘﺎی ﺳ‪‬ﺪاره‪.‬‬
‫دواﯾﯿﻦ ﭼﺮآﻪ ﺳﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ژﯾﺎﻧﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺷﺎﻧﺎزى و ﺋﻪم وﺗﻪ ﭘ‪‬‬
‫ﺑﺎﯾﻪﺧﻪى آﻪ وﺗﻰ‪" :‬ﻟﻪﭘﺎش ﻣﻦ هﻪزاران رۆ‪‬ﻪى ﺋﻪم ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧﻪ‬
‫در‪‬ﮋهﭘ‪‬ﺪهرى ر‪‬ﮕﺎ و ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﻢ دهﺑﻦ" ﺋﻪم وﺗﻪﯾﻪى ﺋﺎﻧﺪرێ ﻣﺎﻟﺮۆى‬
‫ﻓﻪڕﻧﺴﻰ وهﺑﯿﺮ دهه‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه آﻪ ﮔﻮﺗﻰ‪" :‬ﻣﺮۆڤ ﺋﻪﮔﻪر ﻧﻪﺗﻮاﻧ‪ ‬ﮔﯿﺎﻧﻰ‬
‫ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﺋﺎرﻣﺎﻧﺠﻪآﻪﯾﺪا ﺑﻪﺧﺖ ﺑﻜﺎ؛ ﺋﯿﺪى ﻣﻪزﻧﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﻪى ﻟﻪﭼىﺪاﯾﻪ؟"‬
‫ﺑﻪر ﻟﻪوهى ﺑﭽﻤﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺑﺎﺳﻪآﻪﻣﻪوه؛ ﺋﻪو ﺧﺎ‪‬ﻪ وهﺑﯿﺮ دهه‪‬ﻨﻤﻪوه؛‬
‫ﺑﻪهﯚى ﺋﻪوهی ﮐﻪ ﻣﻨﯽ )ﻧﻮوﺳﻪر( ﺧﺰﻣﺎﯾﻪﺗﯿﻪآﻰ ﻧﺰﯾﻜﻢ ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد هﻪﯾﻪ؛ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻰ دهزاﻧﻢ ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎدا‬
‫ﺑﻪ آﻮرﺗﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪﯾﺎن ﺑﻨﺎﺳ‪‬ﻨﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﺳﻪرﻧﺠﺪان ﻟﻪوهى آﻪ‬
‫ﻧﻮوﺳﯿﻨﻪوهى ﺑﯿﺮهوهرى ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ داب و ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﮔﺸﺘﯿﻰ دﯾﺮۆك‬
‫ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ ﺑﺮﯾﺘىﯿﻪ ﻟﻪ‪ :‬ﮔ‪‬اﻧﻪوهى رووداو و آﺎرهﺳﺎت ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ آﻪ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪﮐﯽ‬

‫‪١٣‬‬

‫ﻟﻪژﯾﺎﻧﻰ ﻧﻮوﺳﯿﻨﺪا رووﯾﺎن داوه آﺎرﯾﮕﻪرى و ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻗﻮو‪‬ﯿﺎن ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﻓﯿﻜﺮوو‪ ،‬ﺑﯿﺮی آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪو ﺑﻪﺟ‪‬ﮫ‪‬ﺸﺘﻮوه‪ .‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪ ﮔ‪‬اﻧﻪوهى‬
‫ﺋﻪو ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﺎﻧﻪش دهآﻪو‪‬ﺘﻪ ژ‪‬ﺮ آﺎرﺗ‪‬ﻜﻪرﯾﻰ ﺋﻪو رووداواﻧﻪى آﻪ‬
‫ﻟﻪ ژﯾﺎﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻰ‪ ،‬آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ و ﺳﯿﺎﺳﯿﻰ ر‪‬ﺒﻪرى آﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دا ﭘ‪‬ﺸﮫﺎﺗﻮون‪.‬‬
‫آﻪواﺑﻮو هﯚى ﺋﻪم راآﺮدﻧﻪ ﻟﻪ ﺋﺎﺳﺘﻪﻧﮕﻰ ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎن ﺋﻪوهﯾﻪ‬
‫آﻪ ﺳﻪردهﻣﻰ ﻻو‪‬ﺘﯿﻢ ﺑﻪهﯚى ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﭼ‪‬و ﭘ‪‬ى ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﯿﻢ و‬
‫هﻪروههﺎ ﺑﻪﺷﺨﻮراوى و ﺋﻪو رووداواﻧﻪى ﺑﻪﺳﻪر ﺧﻮدى ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪددا هﺎﺗﻮون‪ ،‬ﺳ‪‬ﺒﻪرﯾﺎن ﺧﺴﺘﯚﺗﻪ ﺳﻪر ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻦ و‬
‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ ﮔﺮﯾﻨﮕﯿﺎن داﮔﯿﺮ آﺮدووه‪.‬‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﺑﯚ روون آﺮدﻧﻪوه و ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺑﻪر‪‬ﺰ و‬
‫ﺗﯿﺸﻚ ﺧﺴﺘﻨﻪ ﺳﻪر ژﯾﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد؛ رووداوهآﺎﻧﻰ ژﯾﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن دهآﻪﯾﻨﻪ ﺳ‪ ‬ﺑﻪش‪:‬‬
‫ﺑﻪﺷﻰ ﯾﻪآﻪم‪ :‬ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎى ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٢٧٩‬هﻪﺗﺎوی ﺑﻪراﻣﺒﻪر‪/‬‬
‫‪١٩٠٠‬زاﯾﻨﯽ ﻟﻪ داﯾﻜﺒﻮون هﻪﺗﺎ ﺷﻪڕى ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ ‪١٩١٨ /١٢٩٧‬‬
‫ﺑﻪﺷﻰ دووهم‪ :‬ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩١٨‬ى زاﯾﯿﻨﯿﯿﻪوه‪ ،‬آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕى ﯾﻪآﻪﻣﻰ‬
‫ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﯿﻪوه ﺗﺎﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ ‪١٣٢٠‬ى هﻪﺗﺎوى و داﮔﯿﺮﮐﺮدﻧﯽ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪ‬
‫ﻻﯾﻪن هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن ﻟﻪﺷﻪڕى دووهﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﺪا ‪١٩٤١ -‬ى‪ -‬زاﯾﯿﻨﻰ‪.‬‬
‫ﺑﻪﺷﻰ ﺳ‪‬ﮫﻪم‪ :‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ ‪١٣٢٠‬هﻪﺗﺎوﯾﻪوه ﺗﺎ ﺧﺎآﻪ ﻟ‪‬ﻮهى‬
‫‪١٣٢٦‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوﯾﻪوه‪ -‬ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺑﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٩٤١‬ی‪.‬زاﯾﻨﯽ هﻪﺗﺎوﯾﻪوه‬
‫‪١٩٤٧‬ى زاﯾﯿﻨﻰ‪ /‬ﺷﻪهﯿﺪآﺮدﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﯿﻨﻪى ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻰ ﻗﺎزى‬

‫ﺑﻪو ﭘ‪‬ﯿﻪى ﺑﻪﺳﺎ‪‬ﭼﻮاﻧﻰ ﺗﺎﯾﻪﻓﻪى ﻗﺎزى ده‪‬ﻦ ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ ﺑﻨﯿﺎﺗﻨﻪرى‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى آﻪﺳ‪‬ﻚ ﺑﻮوه ﺑﻪﻧﺎوى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﻰ‬
‫ﺳﻪﻓﻪوﯾﯿﻪآﺎﻧﺪا هﺎﺗﯚﺗﻪ ﻣﻮآﺮﯾﺎن‪ .‬ه‪‬ﻨﺪێ آﻪس ﭘ‪‬ﯿﺎن واﯾﻪ ﺋﻪو ﺗﺎﯾﻪﻓﻪ‬
‫آﻮردن ﻟﻪ ﮔﻮرﺟﺴﺘﺎﻧﻪوه هﺎﺗﻮوﻧﻪﺗﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن‪ .‬ﺑﻪهﻪر ﺣﺎڵ‪،‬‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ )ﺗﯚرهﻣﻪآﺎﻧﻰ( ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﻧﺎوى ﻣﯿﺮزاﻣﻪﺣﻤﻮودى ﻗﺎزى‪،‬‬
‫ﺑﯚ ﯾﻪآﻪﻣﺠﺎر دهﺑ‪‬ﺘﻪ دادوهرى ﺷﻪرﻋﯿﻰ ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن‪ .‬ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن‬
‫آﻪﺳ‪‬ﻜﻰ زاﻧﺎ و ﺧﻪت ﺧﯚش ﺑﻮوه‪ ،‬ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﺑﻪرگ ﻗﻮرﺋﺎﻧﻰ ﺑﻪﺧﻪﺗﻰ‬
‫ﺧﯚى ﻧﻮوﺳﯿﻮهﺗﻪوه و ﺑﻪﯾﺎدﮔﺎر ﺑﻪﺟ‪‬ﻰ ه‪‬ﺸﺘﻮوه ﭘﺎش ﻣﯿﺮزا‬
‫ﻣﻪﺣﻤﻮود‪ ،‬آﻮڕهآﺎﻧﻰ ﺑﻪﻧﺎوى؛ ﻣﯿﺮزا ﻗﺎﺳﻢ و ﻣﯿﺮزا ﻋﻪو‪ ‬و ﻣﯿﺮزا‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﺪا ﺑﻪ ﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ ﺑﻮون‪ .‬ﻣﯿﺮزا ﻗﺎﺳﻤﻰ‬
‫ﻗﺎزى‪ ،‬آﻮڕ‪‬ﻜﻰ هﻪﺑﻮوه ﺑﻪﻧﺎوى‪ ،‬ﻣﯿﺮزا ﺋﻪﺣﻤﻪد و ﺋﻪوﯾﺶ ﭘ‪‬ﻨﺞ آﻮڕى‬
‫ﺑﻪﻧﺎوهآﺎﻧﻰ؛ ﻗﺎزى وههﺎب‪ ،‬ﺣﺎﺟﻰ ﺷ‪‬ﺦ ﺟﻪﻻل‪ ،‬ﻗﺎزى ﻓﻪﺗﺎح‪ ،‬ﻣﯿﺮزا‬
‫ﻗﺎﺳﻤﻰ ﻗﺎزى و ﻣﯿﺮزا ﻟﻪﺗﯿﻒ هﻪﺑﻮوهآﻪ ﻟﻪ ﻧﺎوداراﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى‬
‫ﺑﻮون‪ .‬ﻣﯿﺮزا ﻗﺎﺳﻤﻰ ﻗﺎزى ﺑﺎﭘﯿﺮى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺶ ﭼﻮار آﻮڕى‬
‫هﻪﺑﻮوه ﺑﻪ ﻧﺎوهآﺎﻧﻰ‪ :‬ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ‪ ،‬ﺋﻪﺑﻮﻟﺤﺴﻪن )ﺳﻪﯾﻔﻮﻟﻘﻮزات(‪،‬‬
‫ﻣﯿﺮزا ﻋﻪو‪ ‬ﻗﺎزى ﻋﻪﺳﻜﻪر ‪ -‬ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﺑﺪوﻟﺮهﺣﯿﻢ‪.‬‬
‫)ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ( ش دوو آﻮڕى ﺑﻮوه ﺑﻪﻧﺎوهآﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‬
‫ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻤﻰ ﺳﻪدرى ﻗﺎزى‪ .‬ﺳﻪﯾﻔﻮﻟﻘﻮزاﺗﯿﺶ آﻮڕ‪‬ﻜﻰ هﻪﺑﻮوه‬
‫ﺑﻪﻧﺎوى ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳﯿﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‬
‫ژﯾﺎن و ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﺋﻪو ﺳ‪ ‬آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪ ﻟﻪم آﺘ‪‬ﺒﻪدا دهﺧﺮ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪر‬
‫ﺳﻪرﻧﺞ و ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه‪.‬‬

‫ﺸﻪﮐﯽ‬‫ﭘ‬

١٥

†óàó«@ñŒbÔ

ðÜóÈ@ñŒbÔ

ñŒbÔ@ðÑîó

ñŒbÔ@ñŠ†ó

‫‪١٨‬‬

‫ﺑﻪﺷﻰ ﯾﻪآﻪم‬

‫ﺳﻪردهﻣﻰ ﻣﻨﺪا‪‬ﻰ و ﻣ‪‬ﺮﻣﻨﺪا‪‬ﻰ‬

‫ﯾﺎزدهى ﮔﻮ‪‬ﻧﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٢٧٩‬ى هﻪﺗﺎوى ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺑﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ‬
‫‪١٩٠٠‬ى زاﯾﯿﻨﻰ ﻟﻪ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ‪ ،‬ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺳﺎوﺟﺒ‪‬ﻏﻰ‬
‫ﻣﻮآﺮﯾﺎن )ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ( ﻣﻨﺪا‪‬ﻚ ﺑﻪﻧﺎوى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬هﺎﺗﻪ دﻧﯿﺎ آﻪ‬
‫دواﺗﺮ ﺑﻮوه ﺳﻪرﭼﺎوهى ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﺑﻪرهﻪم و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارى ﮔﺮﯾﻨﮓ و‬
‫ﻟﻪﺑﯿﺮ ﻧﻪآﺮاوى ﻣ‪‬ﮋووى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ .‬ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ‪ ،‬ﭘﺎش ﻣﻪرﮔﻰ‬
‫ﻣﯿﺮزا ﻗﺎﺳﻤﻰ ﺑﺎوآﻰ‪ ،‬ﭘﻠﻪوﭘﺎﯾﻪى دادوهرﯾﻰ ﺷﻪرﻋﯿﻰ ﺳﺎوﺟﺒ‪‬غ و‬
‫ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﻰ ﮔﺮﺗﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚ‪ .‬ﺋﻪو ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ زاﻧﺎ‬
‫آﻪﻣﻮ‪‬ﻨﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن آﻪ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو زاﻧﺴﺘﻪ ﺑﺎوهآﺎﻧﻰ ﺋﻪوآﺎت دا‬
‫ﺷﺎرهزاﯾﻰ هﻪﺑﻮو و ﻟﻪ زاﻧﺴﺘﻰ ﺋﻪﺳﺘ‪‬ﺮه ﻧﺎﺳﯿﺸﺪا ﻣﻮﺗﺎ‪‬ﯾﻪآﻰ‬
‫ﺑﻪرﻓﺮهواﻧﻰ هﻪﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن هﻪر ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎوه ﺟ‪‬ﻰ ر‪‬ﺰ و ﺣﻮرﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮون‪ .‬ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺗﺎراﻧﯿﺸﺪا‪ ،‬ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ و ﺟ‪‬ﻰ ر‪‬ﺰ ﺑﻮون و‬
‫آﺎرى دادوهرى و دادوهرﯾﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺎن ﻟﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚ ﺑﻮوه‪ .‬هﻪر‬
‫ﺑﯚﯾﻪش ﺑﻪ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﯿﺎن دهرآﺮدووه‪ ،‬ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺑﻪ ﺗﻪﻧﮓ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫وهﭼﻮوﻧﯽ ﺳﻜﺎ‪‬آﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪوآﺎﺗﻪدا ﭘ‪‬ﻰ دهﮔﻮﺗﺮا )ﻣﻪﺣﻜﻪﻣﻪى‬
‫ﻗﺎزى( ﻣﻪﺣﻜﻪﻣﻪى ﻗﺎزى‪ ،‬ﺑﻪردهوام ﭘﻪﺳﯿﻮو ﭘﻪﻧﺎﮔﺎى هﻪژاران و‬
‫ﻣﻪز‪‬ﻮوﻣﺎن و ﺟ‪‬ﻰ ﭼﺎرهﺳﻪرﯾﻰ ﮔﯿﺮوﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺎآﯚآﻰ ﯾﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪﺑﻮوه‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ‪ ،‬آﻪ ﺋﻪوآﺎت ﺑﻪ ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﻟﻰ ﻗﺎزى ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ ﺑﻮوه‬
‫ﺳﻪرهﺗﺎى ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﻟﻪﺷﺎرى ﺳﺎوﺟﺒ‪‬ﻏﻰ ﻣﻮآﺮى دهﺳﺖ ﭘ‪‬ﻜﺮد و‬
‫ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪك ﺑﯚ آﺎﻣﻞ آﺮدن و ﺗﻪواوآﺮدﻧﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و آﻪ‪‬ﻚ‬
‫وهرﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪ ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎﯾﺎﻧﻰ ﭘﺴﭙﯚڕ ﻟﻪ دهرهوهى ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن؛‬
‫)ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ داب و ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﺑﺎوى ﺋﻪوآﺎت آﻪ ﺧﻮازﯾﺎراﻧﻰ زاﻧﺴﺖ ﺑﯚ آﻪ‪‬ﻚ‬
‫وهرﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪزاﻧﯿﺎرى ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎﯾﺎﻧﻰ هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻪ ﺷﺎرﺑﻪﺷﺎر دهڕۆﯾﺸﺘﻦ(‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺧﻪﻟﯿﻞ ﺧﺎﻧﻰ آﻮڕى ﺷﯿﺮﺑﻪﮔﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ ﺳﻪﻗﺰى آﻪ‬
‫ﺋﻪوﯾﺶ ﻣﺎوهﯾﻪك ﻟﻪ ﺳﺎﺑ‪‬غ ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن ﺑﻮو ﺑﯚ ﺗﻪواوآﺮدﻧﻰ‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن دهﭼﻨﻪ ﺷﺎرى ﺳﻨﻪى ﻧﺎوهﻧﺪى آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬ﺋﻪم هﺎوﺳﻪﻓﻪرى‬
‫و هﺎوﭘﯚﻟﯿﻪ دهﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚى ﭘﺘﻪوﺗﺮ ﺑﻮوﻧﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ و ﻧﺰﯾﻜﺎﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫زﯾﺎﺗﺮى ﻧ‪‬ﻮان ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﻟﻰ و ﺧﻪﻟﯿﻞ ﺧﺎﻧﻰ آﻮڕى ﺋﺎﻏﺎ ﺷ‪‬ﺮﺑﻪگ‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﺗﻪواوآﺮدﻧﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن هﻪردووآﯿﺎن دهﮔﻪڕﻧﻪوه ز‪‬ﺪى‬
‫ﺧﯚﯾﺎن‪ -‬ﺧﻪﻟﯿﻞ ﺧﺎن ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﺳﻠ‪‬ﻤﺎن آﻪﻧﺪﯾﻰ ﻧﺎوﭼﻪى ﺳﻪﻗﺰ‬
‫دهﭼ‪‬ﺘﻪ ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﺑﺎوآﻰ و ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﭼﯚﻧ‪‬ﺘﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﺑﺎرودۆخ‬
‫و وهزﻋﻰ ﺷﺎرى ﺳﻨﻪ زاﻧﯿﺎرى دهدا ﺑﻪ ﺑﺎوآﻰ‪ .‬هﻪروههﺎ زۆر ﺑﺎﺳﻰ‬
‫ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪى زاﻧﺴﺘﻰ و رهوﺷﺖ ﺑﺎﺷﯿﻰ ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﻟﻰ ﻗﺎزى دهآﺎ و‬
‫ﺋﯿﺰﻧﻰ ﻟ‪ ‬دهﺧﻮازێ آﻪ ﮔﻪوهﻪر ﺗﺎﺟﻰ ﺧﻮﺷﻜﻰ ﺑﺪات ﺑﻪ ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﻟﻰ‬
‫ﻗﺎزى‪ .‬ﺑﺎوآﻰ ﺋﻪو ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهى ﻟ‪‬ﻮهردهﮔﺮێ و ﭘﺎش راو‪‬ﮋ و‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻰ ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﺋﻪوآﺎت ﮐﻪ هﻪر دوو ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪ ﻟﻪ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﯾﻪﮐﻪم‪ /‬ﺳﻪردهﻣﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ و ﻣ‪‬ﺮﻣﻨﺪا‪‬ﯽ‬

‫‪١٩‬‬

‫ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﺘﺮﯾﻦ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻮآﺮﯾﺎن ﺑﻮون‪ ،‬ﻗﺎﯾﻞ دهﺑﻦ و رێ و‬
‫رهﺳﻤﻰ ﺧﻮازﺑ‪‬ﻨﻰ و ﻣﺎرهﺑ‪‬ﯾﻦ و زهﻣﺎوهﻧﺪهآﻪى ﭘ‪‬ﻚ د‪‬ﻨﻦ و‬
‫ﮔﻪوهﻪرﺗﺎج ﺧﺎﻧﻢ آﻪ آ‪‬ﮋ‪‬ﻜﻰ زۆر هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻪﺑﻮوه‪ ،‬دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى‪.‬‬
‫ﺋﺎﻏﺎى ﺷ‪‬ﺮﺑﻪگ آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮوه ﻟﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ‬
‫ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﺑﻪﮔﻰ ﮐﻪ رهﭼﻪ‪‬ﻪآﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى دهﭼ‪‬ﺘﻪوه ﺳﻪر ﺣﺎآﻤﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﻰ ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن‪ ،‬واﺗﻪ ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺳﻪﯾﻔﻪدﯾﻦ و ﺋﻪﻣﯿﺮ‬
‫ﺳﺎرﻣﻪدﯾﻦ و ﺑﺪاغ ﺳﻮ‪‬ﺘﺎﻧﻰ ﻣﻮآﺮى آﻪ ﺳﺎ‪‬ﯿﺎﻧﻰ ﺳﺎڵ ﺑﻪﺳﻪر‬
‫ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن راﮔﻪﯾﺸﺘﻮن و ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﺑﻪﻧﺮﺧﯿﺎن ﺑﻪ‬
‫ﻧﺎوﭼﻪى ژ‪‬ﺮدهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺧﯚﯾﺎن آﺮدووه‪ .‬ﺋﺎوهدان آﺮدﻧﻪوهى ﺷﺎرى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ‪ ،‬ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ ﺟﺎﻣﻌﻰ ﺷﺎر و ﭘﺮدى ﺳﻮور و ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ‬
‫هﻪو‪‬ﻰ ﺧ‪‬ﺮﺧﻮازاﻧﻪى دﯾﻜﻪ ﻟﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪواره ﺑﻪﻧﺮﺧﺎﻧﻪن ﮐﻪﻟﻪ دوای‬
‫ﺑﺪاغ ﺳﻮ‪‬ﺘﺎن ﺑﻪﺟ‪ ‬ﻣﺎون‪ .‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﮔﯚڕهآﻪى ﻟﻪ ﺑﺎﺷﻮورى ﺷﺎرى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ زﯾﺎرهﺗﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﻪ‪ .‬ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺧﺰﻣﺎﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫ﺋﻪو دوو ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻪ دواﺗﺮ ﭼ‪‬وﭘ‪‬ﺗﺮ وﮔﻪرﻣﺘﺮ ﺑﻮو‪ .‬ﺗﺎ واى ﻟ‪‬ﮫﺎت‬
‫آﭽﻪآﻪى دﯾﻜﻪى ﺋﺎﻏﺎ ﺷ‪‬ﺮﺑﻪﮔﯿﺶ ﺑﻪﻧﺎوى زوﺑ‪‬ﺪه ﺧﺎﻧﻢ درا ﺑﻪ ﻣﯿﺮزا‬
‫ﺋﻪﺑﻮﻟﺤﻪﺳﻪﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻮﻟﻘﻮزات‪ ،‬ﺑﺮاﮔﭽﻜﻪى ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﻟﻰ ﻗﺎزى ﻗﺎزى‬
‫ﻋﻪﻟﻰ و ﮔﻪرهﻪرﺗﺎج ﺧﺎﻧﻢ ﭘ‪‬ﺶ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳ‪ ‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻰ‬
‫دﯾﻜﻪﺷﯿﺎن ﺑﺒﻮون‪) ،‬آﭽ‪‬ﻚ ﺑﻪ ﻧﺎوى ﻓﺎﺗﯿﻤﻪ و دوو آﻮڕ ﺑﻪﻧﺎوهآﺎﻧﻰ‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻢ( آﻪ هﻪرﺳ‪‬ﻜﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺎواﯾﻰ ﻣﺮدن‪-‬‬
‫ﭼﻮارهﻣﯿﻦ ﻣﻨﺪا‪‬ﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى‪ ،‬آﭽ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﺑﻪﻧﺎوى ﺧﻪدﯾﺠﻪ‬
‫)داﯾﻜﻰ ﻧﻮوﺳﻪر( دواﺗﺮ ﺧﻮدا آﻮر‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪﺷﻰ ﭘ‪‬ﺪان ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ‬
‫ﺋﻪو آﻮڕهﺷﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﻧﺎ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﭘﺎش دوو ﺳﺎ‪‬ن‪ ،‬ﺧﻮدا آﻮڕ‪‬ﻜﻰ‬

‫‪٢٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫دﯾﻜﻪﺷﻰ ﭘ‪‬ﺪان و ﻧﺎوﯾﺎﻧﺎ ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻢ‪ .‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺑﻪرﺑﺎﺳﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪ‬
‫ﺣﻪوت ﺳﺎ‪‬ﯿﻪوه ﻟﻪ ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﺑﺎوآﯿﺪا دهﺳﺘﻰ آﺮد ﺑﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و‬
‫ﺳﻪرهﺗﺎى ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﻟﻪﻻى ﺑﺎوآﻰ و واﻧﻪى آﯚﺗﺎﯾﯿﺸﻰ ﻟﻪ ﺧﺰﻣﻪت‬
‫زاﻧﺎﯾﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﻧﺎو ﺑﺎﻧﮕﻰ ﺋﻪو آﺎﺗﻰ ﺷﺎرى ﺳﺎﺑﻼغ دا ﺗﻪواو آﺮد آﻪ ﻟﻪ‬
‫ژ‪‬ﺮ ﭼﺎود‪‬ﺮى و ﭘﻪروهردهى ﺑﺎوآﯿﺪا ﺑﻪهﯚى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪﯾﻰ ﺑﺎﺷﻰ‬
‫زاﻧﺴﺘﻰ و ﭘﺎك رهوﺷﺘﻰ و آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺑ‪ ‬هﺎوﺗﺎى ﺧﯚى ﺟ‪‬ﻰ ر‪‬ﺰ و‬
‫ﺣﻮرﻣﻪت ﺑﻮو‪ .‬دواﯾﯿﻦ ﻣﻨﺪا‪‬ﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ و ﮔﻪوهﻪر ﺗﺎج ﺧﺎﻧﻢ‬
‫آﭽ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﺑﻪﻧﺎوى ﺋﺎﻣﯿﻨﻪ‪ .‬ﮔﻪورهﻪر ﺗﺎج ﺧﺎﻧﻤﻰ داﯾﻜﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٢٨٩‬ى هﻪﺗﺎوى ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺑﻪ ‪١٩١٠‬ى زاﯾﯿﻨﻰ‪،‬‬
‫آﯚﭼﻰ دواﯾﻰ آﺮد ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎڵ دواﺗﺮ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ ﺑﯚ ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﺮدن و‬
‫ﺳﻪرﭘﻪرﺷﺘﯿﺎرى ﻣﻨﺪاﻟﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮو ژن ﺑ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه و دهﮔﻪڵ‬
‫ﺋﺎﻓﺮهﺗ‪‬ﻜﻰ زۆر ﺑﻪ ﺣﻮرﻣﻪت آﻪ آﭽﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻪآﻰ ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ ﺑﻮو‪،‬‬
‫زهﻣﺎوهﻧﺪى آﺮد‪ .‬ژﻧﻰ دووهﻪﻣﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ‪ ،‬آﭽﻰ ﺷ‪‬ﺨﻮل ﺋﯿﺴﻼﻣﻰ‬
‫ﺣﺎﺟﻰ آﻪﻧﺪ ﺑﻮو آﻪ ﻧﺎوى زﯾﺒﺎ ﺧﺎﻧﻢ ﺑﻮو‪ .‬آﭽ‪‬ﻜﯿﺸﻰ ﺑﻪﻧﺎوى ﻓﺎﺗﯿﻤﻪ‬
‫ﻟﻪو ژﻧﻪ ﻟ‪ ‬آﻪوﺗﻪوه‪ ،‬ﭘﺎش ﻣﻪرﮔﻰ ﮔﻪوهﻪر ﺗﺎج ﺧﺎﻧﻢ‪ ،‬ﺷﻪراﻓﻪت‬
‫ﺧﺎﻧﻤﻰ داﯾﻜﻰ دوو ﻧﻪوهآﻪى ﺧﯚى‪ ،‬واﺗﻪ ﺧﻪدﯾﺠﻪ و ﺋﻪوﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻢ‬
‫دهﺑﺎﺗﻪ ﯾﻪآﺸﻪوه ﺑﯚﻻى ﺧﯚى و ﭘﻪروهرده و ﺳﻪرﭘﻪرﺷﺘﯿﻰ ﺋﻪوان ﻟﻪ‬
‫ﺋﻪﺳﺘﯚ دهﮔﺮێ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﯾﻪﮐﻪم‪ /‬ﺳﻪردهﻣﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ و ﻣ‪‬ﺮﻣﻨﺪا‪‬ﯽ‬

‫‪٢١‬‬

‫ ﺷﻪڕى ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ و آﻮﺷﺘﺎر و ﺗﺎ‪‬ن و ﺑ‪‬ۆى ﺧﻪ‪‬ﻚ ‪-‬‬‫ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩١٤‬ی‪.‬ز ﺷﻪڕى ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ دهﺳﺖ ﭘ‪ ‬دهآﺎ‪ ،‬ﺋ‪‬ﺮان‬
‫ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ رهﻣﺒﺎز‪‬ﻦ‬
‫و آﻮﺷﺖ و آﻮﺷﺘﺎرى ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ رووس و ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫ﺗﻮوﺷﻰ ﮔﻪ‪‬ﻚ زهرهر و زﯾﺎﻧﻰ ﻣﺎ‪‬ﻰ و ﮔﯿﺎﻧﻰ دهﺑﻦ‪ .‬ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى‬
‫ﻗﺎوﯾﯿﺶ وهآﻮو زۆرﺑﻪى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ ﺑﯚ ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﮔﯿﺎن و‬
‫ﻣﺎ‪‬ﯿﺎن ﺷﺎر ﺑﻪﺟ‪ ‬دهه‪‬ﻦ و دهڕۆن‪ .‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﺪا دهﭼﻨﻪ ﺋﺎواﯾﻰ‬
‫ﯾﻪآﺸﻪوه ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن دهﭼﻨﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﺳﻠ‪‬ﻤﺎﻧﻰ ﻟﻪﻧﺪى ﻟﻪﻧﺎوﭼﻪى ﺳﻪﻗﺰ‬
‫آﻪ ﻣ‪‬ﻜﻰ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺑﻪﮔﯽ‪ ،‬ﺧﺎ‪‬ﯽ ﻟﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪدرى ﻗﺎزى‬
‫ﺑﻮو‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ ﻣﺎﻧﮕ‪‬ﻚ ﻟﻪوێ دهﻣ‪‬ﻨﻨﻪوه و ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ‬
‫ﺳﺎﺑ‪‬غ دا دادهﻣﻪزر‪‬ﻦ ه‪‬ﺮش د‪‬ﻨﻨﻪوه ﺳﻪر ﻧﺎوﭼﻪآﻪ و‬
‫ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻧﺎﭼﺎر ﭘﺎﺷﻪآﺸ‪ ‬دهآﻪن‪ .‬دﯾﺴﺎن ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺗﺮﺳﻰ‬
‫ﮔﯿﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻧﺎﭼﺎردهﺑﻦ ﺳﺎﺑ‪‬غ ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑ‪‬ﻦ و ﺑ‪‬ۆن‪ .‬ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى‬
‫ﻗﺎزى‪ ،‬دهﭼﻨﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﯾﻪآﺸﻪوه و ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪك ﻣﺎﻧﻪوه ﻟﻪوێ ﻟﻪژ‪‬ﺮ‬
‫ﺳ‪‬ﺒﻪرى ر‪‬ﺰ و د‪‬ﯚﭬﺎﻧﻰ و ﺣﻮرﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎﻏﺎ ﻣﻮﺋﻤﯿﻦ ﺑﻪگ دا دهژﯾﻦ‬
‫ﻟﻪﺑﻪر ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻮوﻧﻰ ﯾﻪآﺸﻪوه ﻟﻪ ﺑﯚآﺎن آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرهڕ‪‬ﻰ هﺎﺗﯚوﭼﯚى‬
‫رووس و ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ ﺷﻪڕو هﻪ‪‬ت هﻪ‪‬ﺗ‪‬ﻦ ﺑﻮوه‪ ،‬ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن‬
‫ﻧﺎﭼﺎردهﺑﻦ ﺑ‪‬ۆن ﺑﯚ ه‪‬ﻨﺪێ ﻧﺎوﭼﻪى دووره ﺷﻪڕ و ه‪‬ﻤﻦ‪ .‬ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﯿﺎن‬
‫ﭼﻮوﻧﻪ د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ "ﭼﯚﻣﻠﻮو" ﭘﺎﺷﺒﻼغ و ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﯿﺸﯿﺎن ﭼﻮوﻧﻪ ﺋﺎواﯾﻰ‬
‫ﺳﯚﻻوآﺎن ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى هﻪوﺷﺎرى ﺗﻪآﺎب‪ ،‬آﻪ ﻣﻮ‪‬ﻜﻰ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎﺑﻪﮔﻰ‬
‫ﺧﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪم آﯚﭼﻪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٢٩٤‬ى هﻪﺗﺎوى‬
‫ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩١٥‬ى زاﯾﯿﻨﻰ داﺑﻮوه و ﻣﺎوهى ﺳ‪ ‬ﺳﺎ‪‬ﻰ‬
‫ﺧﺎﯾﺎﻧﺪوه‪ .‬ﺑﻪﮔﺸﺘﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺷﻪڕى ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﺪا ﺗﻮوﺷﻰ‬

‫‪٢٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ زهرهروزﯾﺎﻧﻰ ﻗﻪرهﺑﻮو هﻪ‪‬ﻨﻪﮔﺮﺑﻮوه‪ -‬ﻟﻪ ﺟﻪﻧﮕﻪى ﺷﻪڕدا‬
‫ﺋﻪودهﻣﻪى ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺳﻪر دهآﻪوﺗﻦ و ﺧﻪ‪‬ﻚ دهﺑﻮو ﻧﺮﺧﻰ ﺋﻪو‬
‫ﺷﻪڕ و ﭘ‪‬ﻜﺪاداﻧﺎﻧﻪ ﺑﺪهن و ﺑﻪ هﯚى ﺑﺎﻧﮕﻪﺷﻪى ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﭘﯿﺎواﻧﻰ‬
‫ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ ﺑﻪﻧﺎوﺟﯿﮫﺎد؛ ه‪‬ﻨﺪێ ﻟﻪ آﻮردهآﺎن ﺑﻪﻻﯾﻪﻧﮕﺮى ﻟﻪ ﺋﯿﺴﻼم و‬
‫ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ ﺷﻪڕوهردهدا و روﺳﻪآﺎﻧﯿﺶ ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﻮوى‬
‫ﻻﯾﻪﻧﮕﺮﯾﻰ آﻮردهآﺎن ﻟﻪ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ ﺷﻪڕوهردهدا و‬
‫روﺳﻪآﺎﻧﯿﺶ ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﻮوى ﻻﯾﻪﻧﮕﺮﯾﻰ آﻮردهآﺎن ﻟﻪ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ دهﯾﺎن‬
‫آﻮﺷﺘﻦ و ﺗﺎ‪‬ﻧﯿﺎن دهآﺮدن‪ -‬ﺑﻪداﺧﻪوه آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺋﻪم ﺑﻪﺷﻪ ﻟﻪ‬
‫هﻪردووك ﻻوه ﺗﻮوﺷﻰ آﻮﺷﺖ و آﻮﺷﺘﺎر و ﺗﺎ‪‬ن و ﺑ‪‬ۆ دههﺎﺗﻦ‪.‬‬
‫ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﭘﺎش ﯾﻪك دووﺟﺎر ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎن و ﺳﻪرآﻪوﺗﻦ‬
‫ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪ آﻮردﻧﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﺪا ﺣﻪﻣﻪ ﺧﺎﻧﻰ ﺣﺎآﻤﻰ ﺑﺎﻧﻪ آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ‬
‫ﺋﺎﻏﺎ ﺑﻪﻧﺎو ﺑﺎﻧﮕﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪوێ ﺑﻪﺗﺎواﻧﻰ هﺎوآﺎرى دهﮔﻪڵ رووﺳﻪآﺎن‬
‫ﮔﺮﺗﯿﺎن و ﻟﻪ ﻟ‪‬ﺪارهﯾﺎن دا‪ .‬ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪردار‬
‫ﺣﺎآﻤﻰ ﺳﺎوﺟﺒ‪‬ﻏﻰ ﻣﻮآﺮى )ﻣﻪهﺎﺑﺎد( و ﺳﻪﯾﻔﻪدﯾﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺣﺎآﻤﻰ‬
‫ﺷﺎرى ﺳﻪﻗﺰ ﯾﺎن ﮔﺮت و ﻟﻪﺷﺎرى ﻣﻪراﻏﻪ ﻟﻪ ﻟ‪‬ﺪارهﯾﺎن دان و‬
‫ﺷﻪهﯿﺪﯾﺎن آﺮدن‪ .‬هﻪروههﺎ ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮو ﺷ‪‬ﺦ ﺑﺎﺑﻪ ﺳﻪﻋﯿﺪى‬
‫ﺑﻪرزﻧﺠﻪ )ﻏﻪوس ﺋﺎﺑﺎدى(‪ ،‬آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ زاﻧﺎﯾﺎن و ﺷﺎﻋﯿﺮاﻧﻰ آﻮرد‬
‫ﺑﻮو ﮔﻪ ﻟ‪‬ﻜﯿﺸﻰ ﻣﻮرﯾﺪ هﻪﺑﻮو دهﺳﺘﮕﯿﺮﯾﺎن آﺮد و ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ‬
‫آﻪر‪‬ﺰهى ﻧﺰﯾﻚ ﻗﺎراواى ﮔﻪوره؛ ﻣ‪‬ﻜﻰ ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮو ﻋﯿﺰاﻣﻪﻟﻤﻮﻟﻚ‬
‫آﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ داﻣﻪزران و ﻣﯚ‪‬ﮕﻪى ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪى ﺑﯚآﺎن‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﺷﻪهﯿﺪﯾﺎن آﺮد‪.‬‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩١٥‬ى زاﯾﯿﻨﻰ رووﺳﻪآﺎن ﻣﺎوهﯾﻪك ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺳﺎﺑ‪‬غ‬
‫ﮔﯿﺮﺳﺎﻧﻪوه و دهﮔﻪل ه‪‬ﺮﺷﻰ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﺷﺎر ﺑﻪﺟ‪‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﯾﻪﮐﻪم‪ /‬ﺳﻪردهﻣﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ و ﻣ‪‬ﺮﻣﻨﺪا‪‬ﯽ‬

‫‪٢٣‬‬

‫ﺑﮫ‪‬ﻦ و ﺑﻪرهو ﺳﯚ‪‬ﺪۆزى ورﻣ‪ ‬ﺑﻜﺸ‪‬ﻨﻪوه ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻰ هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻰ‬
‫ﺋﻪوآﺎت ژﻣﺎرهﯾﻪك ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر و ﻧﺎوﭼﻪ ﻟﻪآﺎﺗﻰ ﭘﺎﺷﻪآﺸ‪‬ﻰ‬
‫رووﺳﻪآﺎﻧﺪا ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن دا ﺑﯚ راوهدووﻧﺎﻧﯿﺎن‪ .‬زﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫‪١٢٩٥‬ى هﻪﺗﺎوى ﺑﻪراﻣﺒﻪر ‪١٩١٦‬ى زاﯾﯿﻨﻰ ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﺑﻪﻓﺮ‪‬ﻜﻰ ﻗﻮرس‬
‫هﻪﻣﻮو و‪‬ﺗﻰ داﭘﯚﺷﯿﺒﻮو رووﺳﻪآﺎن ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ دهرآﺮدﻧﻰ‬
‫ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن و ﻟﻪ ﺗﯚ‪‬ﻪى ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮوﯾﺎن ه‪‬ﺮﺷﯿﺎن آﺮدهوه‬
‫ﺳﻪرﺷﺎر و ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮو ﻗﺎزى ﻓﻪﺗﺎح ﻣﺎﻣﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ آﻪ‬
‫آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻪآﻰ ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﯽ ﻣﻮآﺮﯾﺎن ﺑﻮو و ﺑﻪرﮔﺮﯾﻰ ﻟﻪ ﺷﺎر و‬
‫هﺎو‪‬ﺗﯿﺎﻧﻰ ﺧﯚى آﺮدﺑﻮو و ﭘﺎش ﺑﻪرﮔﺮﯾﻪﮐﯽ دﻟ‪‬ﺮاﻧﻪ ﻟﻪ ﺷﻪر‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻧﺎﺑﻪراﺑﻪردا آﻪ ر‪‬ﮕﻪى دهرﺑﺎز ﺑﻮون و رۆﯾﺸﺘﻦ ﺑﯚ ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ زۆر ﻟﻪ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺳﺎﺑ‪‬غ دهآﺎﺗﻪوه ﺑﻪ دهﺳﺘﻰ ﺳﻪرﺑﺎزه رووﺳﻪآﺎن آﻮژرا‪،‬‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﮔﯚڕهآﻪى ﻟﻪ ﺣﻪوﺷﻪى ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ ﺷﺎدهڕۆﯾﺶ دا ﻟﻪ ﺗﻪﻧﯿﺸﺖ‬
‫ﻣﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدهوهﯾﻪ‪ .‬ﭘﺎش ﺷﻪهﯿﺪﺑﻮوﻧﻰ ﻗﺎزى ﻓﻪﺗﺎح رووﺳﻪآﺎن‬
‫ﺑﻪ رق و ﺗﻮوڕﯾﯿﻪآﻰ ﻟﻪڕادهﺑﻪدهرهوه دهڕژ‪‬ﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر و ﺗﺎ ‪٢٤‬‬
‫ﺳﻪﻋﺎت ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺑ‪ ‬ﺗﺎواﻧﻰ ﺷﺎر ﻗﻪﺗ‪‬ﻮﺑ‪ ‬دهآﻪن‪ .‬ه‪‬ﻨﺪێ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺷﺎر ﺑﻪ‬
‫ﺗﺎﯾﺒﻪت ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ و آﺘ‪‬ﺒﺨﺎﻧﻪى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﯿﻪآﻪى آﻪ ﺳﻪدان‬
‫آﺘ‪‬ﺒﻰ ﺑﻪ ﻧﺮخ و آﻪم و‪‬ﻨﻪى ﺗ‪‬ﺪاﺑﻮو؛ دهﺳﻮوﺗ‪‬ﻨﻦ‪.‬‬
‫هﻪروههﺎ ﺳ‪ ‬آﯚڕى ﻗﺎزى ﻓﻪﺗﺎح ﺑﻪ ﻧﺎوهآﺎﻧﻰ ﻋﻪﺑﺪﻟﺮهﺣﻤﺎن‬
‫)ﺳﺎﻻر( و ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد )ﻣﻼﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﺎزى( و ﻣﻪﻣﺤﻮود )ﻣﻪﻧﺴﻮر‬
‫ﺳﻮ‪‬ﺘﺎن( ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪك دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪرى ﺑﯚ ﺳﯿﺒﺮى دوور‬
‫دهﺧﻪﻧﻪوه و ﺗﺎ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕى ﯾﻪآﻪم ﻟﻪوێ ﺑﻪدﯾﻠ‪‬ﺘﻰ دهﻣ‪‬ﻨﯿﻨﻪوه‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻓﻪﺗﺎﺣﯿﺶ ﻟﻪﮔﻪڵ آﻮڕهﮔﻪورهآﻪى آﻪ ﻧﺎوى ﻣﯿﺮزا ﻋﻪو‪‬‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎردهﺑﻦ ﺑﯚ ﻧﺎوﭼﻪى هﻪوﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﺳﻪردارى‬

‫‪٢٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫هﻪو ﺷﺎر د‪‬ﮫﺎﺗﻰ ﺧﺎآﻰ ﺑﻪگ و زهآﻰ ﺑﻪگ‪ .‬ﺑﭽﻦ ﻣﯿﺮزا ﻋﻪو‪ ‬هﻪر‬
‫ﻟﻪوێ ﺳﻪردهﻧ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬
‫ﭘﺎش آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕى ﺟﯿﮫﺎﻧﯽ ﯾﻪآﻪم ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩١٨‬دا؛ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى‬
‫ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ و ﺑﺮاآﺎﻧﻰ دهﮔﻪڕ‪‬ﻨﻪوه ﺷﺎرهآﻪﯾﺎن و دهﺳﺖ دهآﻪﻧﻪوه‬
‫ﺑﻪ ﭼﺎك آﺮدﻧﻪوهى ﻣﺎ‪‬ﻪ ﺳﻮوﺗﺎو و و‪‬ﺮان آﺮاوهآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﻣﺎوهى‬
‫ﺋﻪو آﯚﭼﻪ زۆرهﻣﻠ‪‬ﯿﻪدا ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ آﻪس ﻟﻪ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ‬
‫زﯾﺒﺎﺧﺎﻧﻤﻰ ژﻧﻰ دووهﻪﻣﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ و ﻣﯿﺮزا ﻋﻪﺑﺪاﻟﺨﺎﻟﻖ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﻮ‪‬ﮋى ﺟﻮﻣﻌﻪى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﺑﺎوآﻰ وهرﮔ‪‬ى ﻧﺎودار‪ ،‬ﻣﺤﻪﻣﻪدى‬
‫ﻗﺎزى آﯚﭼﻰ دواﯾﻰ دهآﻪن‪.‬‬
‫ﭘﺎش آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ دهرﺑﻪدهر و هﻪژار و ﺗﺎ‪‬ن آﺮاوى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن دهﮔﻪڕ‪‬ﻨﻪوه ﺑﯚ ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن‪ .‬ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎڵ‬
‫ﻣﺎڵ ﺑﻪ آﯚ‪‬ﻰ و ﺋﺎوارهﯾﻰ و ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻮوﻧﻰ دهﻏ‪‬ﻮدان و ﺗﺎ‪‬ﻧﻰ‬
‫ﺳﻪروهت و ﺳﺎﻣﺎﻧﯿﺎن؛ ﻟﻪ ﮔﻪڕاﻧﻪوهدا ﺗﻮوﺷﻰ ﻗﺎﺗﻮ ﻗ‪‬ى و ﺑ‪ ‬ﺑﮋﯾﻮى‬
‫د‪‬ﻦ ﺳﻪدان آﻪس ﻟﻪ ﻗﺎﺗﻮﻗ‪‬ىﺪا ﺑﻪ هﯚى ﻧﻪﺧﯚﺷﯿﻪ وهآﻪ ﺑﻪرهﻪﻣﻰ‬
‫ﺋﻪم ﺷﻪڕه ﻣﺎڵ و‪‬ﺮاﻧﻜﻪره ﺑﻮو ﺗ‪‬ﺪادهﭼﻦ‪ .‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﺑﺎس و‬
‫ﺳﻪرﺑﺮدهى ﺳﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎﺗﻰ و ﻗ‪‬ی و ﻣﻪرﮔﻰ ﺑﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ هﻪروا‬
‫ﻟﻪﺳﻪر زار و زﻣﺎﻧﺎﻧﻪ‪.‬‬

‫‪٢٦‬‬

‫ﺑﻪﺷﻰ دووهﻪم؛‬

‫"آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺟﻪﻧﮓ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهآﺎﻧﻰ"‬

‫ﺷﻪڕ آﯚﺗﺎﯾﻰ هﺎﺗﺒﻮو و ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺑﯚ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ژﯾﺎن‬
‫و ﺋﺎوهدان آﺮدﻧﻪوهى آﺎوﻟﻜﺎرﯾﯿﻪآﺎن و دهرﻣﺎﻧﻰ زاﻣﻪآﺎن و‬
‫ﭘﻪﯾﺪاآﺮدﻧﻰ ﺑﮋﯾﻮى ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻮون‪.‬‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻪ ﺳﻪرآﻪوﺗﻮوهآﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪ هﺰرى داﺑﻪﺷﻜﺮدﻧﻰ ﺟﯿﮫﺎن و‬
‫ﻣﻮ‪‬ﻚ و ﻣﯿﺮاﺗﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ ﺑﻮون‪.‬‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ه‪‬ﻮاش ه‪‬ﻮاش ﻟﻪر‪‬ﻰ دهﺳﺖ و‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﻪوه ﺑﻪهﯚى ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﻰ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪوه ﺧﻪدﯾﻜﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﮕﻪﻟ‪‬ﻜﻰ ﻧﻮێ ﺑﻮو ﻟﻪ رۆژهﻪ‪‬ﺗﻰ ﻧﺎوهراﺳﺘﺪا‪.‬‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ دوو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ و‬
‫رووس دا‪ .‬ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ زﯾﺎﻧﻰ ﻣﺎ‪‬ﻰ و ﮔﯿﺎﻧﻰ و دهرﺑﻪدهرى و ﻣﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺮاﻧﻰ‬
‫ﺗﻮوش هﺎت و ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن و ز‪‬ﺪهآﻪى ﻟﻪﻻﯾﻪن دوژﻣﻨﻪ ﺗﻮرك و‬
‫روﺳﻪآﺎﻧﻪوه ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻞ و داﮔﯿﺮآﺮا‪ .‬ﺑﻪ‪‬م هﻪوا‪‬ﻰ ﺋﻪم رووداو و‬
‫ﺋﺎ‪‬ﻮﮔﯚڕﯾﯿﺎﻧﻪى آﻪ ﭘﺎش ﺷﻪڕ دهﮔﻪﯾﺸﺘﻪ ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ ﺑﻮو ﺑﻪهﯚى‬
‫وﺷﯿﺎرى و راﺑﻮوﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﺑﻪ هﯚى ﭘ‪‬ﺸﯿﻨﻪى ﺷﻪڕهآﺎﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮان‬
‫ﺋ‪‬ﺮان و ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﯚ ﻣﺎوهﯾﻪآﻰ دوور و در‪‬ﮋ‪ ،‬آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫آﺮدﺑﯚوه ﻣﻪﯾﺪاﻧﻰ ﺗﻪڕاﺗ‪‬ﻦ و ﺷﻪڕى ﺧﻮ‪‬ﻨﺎوﯾﻰ دوژﻣﻨﻜﺎراﻧﻪﯾﺎن؛‬
‫ﺑﯿﺮى ﻧﻪﺗﻪوه ﺧﻮازى ورده و ورده ﻟﻪ د‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮرددا‬
‫ﭼﻪآﻪرهى آﺮد‪ .‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻗﺎزى آﻪ ﻻو‪‬ﻜﻰ )زﯾﺖ( وﺷﯿﺎر‬
‫ﻧﺎودار و ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻮو ﺑﻮو؛ رۆژ ﻟﻪدوای رۆژ زﯾﺎﺗﺮ دهآﻪوﺗﻪ ﺑﻪرد‪‬ﻰ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ‪ ،‬ﺑﻪ هﯚى ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوهى ﺋﻪو رۆژﻧﺎﻣﻪ وﮔﯚﭬﺎراﻧﻪى‬
‫ﺋﻪوآﺎت آﻪ ﺑﻪ دهﮔﻤﻪن دهﮔﻪﯾﺸﺘﻨﻪ ﺳﺎوﺟﺒ‪‬غ و ﺑﻪآﯚآﺮدﻧﻪوهى‬
‫زاﻧﯿﺎرى ﻟﻪﺳﻪر ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎﻧﻰ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ آﻮردى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯿﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮو؛ هﻪﺳﺘﻰ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازى ﻟﻪ ﻧﺎوﺧﯿﺪا ﭘﺸﻜﻮوت و‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺑﻪ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ ﺋﻪوآﺎﺗﻪوه ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﺋﻪو ﺑﻪ هﯚى ﺗ‪‬ﻜﻪ‪‬وى و دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ ﻣﯿﺴﯿﯚﻧﻰ ﻣﻪزهﺑﯿﻰ‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﻰ آﻪ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﭼﺎود‪‬ﺮﯾﻰ ﻣﯿﺴﺘﻪرﻣﯿﻠﻪر ‪ mr. miller‬هﺎﺗﺒﻮوه‬
‫ﺳﺎﺑ‪‬خ و هﻪروههﺎ ﺑﻪ ﺋﺎﺷﻨﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ دآﺘﯚر ﺷﺎﻟﻚ "‪ "shalek‬ى‬
‫ﺋﻪ‪‬ﻤﺎﻧﻰ دهﺳﺘﻰ آﺮد ﺑﻪ ﻓ‪‬ﺮﺑﻮوﻧﻰ زﻣﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﻨﮕﻠﯿﺰى و ﺋﻪ‪‬ﻤﺎﻧﻰ و ﺑﻪو‬
‫زاﻧﯿﺎرى و هﻪوا‪‬ﻧﻪى ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪى ﺋﻪواﻧﻪوه ﺑﻪ دهﺳﺘﻰ د‪‬ﻨﺎن رۆژ‬
‫ﺑﻪڕۆژ ﺋﺎﺳﺘﻰ ﺗ‪‬ﻜﻪ ﯾﺸﺘﻮوﯾﻰ و زاﻧﯿﺎرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪرزﺗﺮ دهﺑﯚوه و‬
‫ﺑﺎﺷﺘﺮ ﻟﻪ ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﺟﯿﮫﺎن ﺗ‪ ‬دهﮔﻪﯾﺸﺖ‪ .‬ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪاﻧﯽ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ‬
‫ﺷ‪‬ﭭﻪر ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩٢٠‬ى زا دا ﭘ‪‬ﺸﺒﯿﻨﻰ ﮐﺮدﻧﯽ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻨﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗ‪‬ﻜﻰ آﻮردى و ﺷﯚڕﺷﻰ ﺳﻤﺎﯾﻞ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻤﻜﯚ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ‬
‫‪١٩٢١‬ى ز داو ه‪‬ﺮﺷﻰ ﺳﻤﻜﯚ ﺑﯚ ﺳﻪر ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩٢٢‬ى‬
‫ز‪.‬دا آﺎرﯾﮕﻪرﯾﯿﻪآﻰ زۆرﯾﺎن آﺮده ﺳﻪر ﺑﺎردۆﺧﻰ ﺋﻪوآﺎﺗﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد‪ .‬دهآﺮێ ﺑ‪‬ﯿﻦ ﺋﻪو رووداواﻧﻪ ﺗﺎڕادهﯾﻪك ﭼﺎو و ﮔﻮ‪‬ﻰ ﻣﯿﺮزا‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻗﺎزى ﯾﺎن آﺮدهوه و ﺑﯚﯾﻪش ﺋﺎﮔﺎدارى هﻪﻣﻮو ﺋﻪم‬
‫رووداواﻧﻪ ﺑﻮو‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ دووهم‪ /‬ﮐﯚﺗﺎﯾﯽ ﺷﻪڕ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهﮐﺎﻧﯽ‬

‫‪٢٧‬‬

‫رووداوه آﺘﻮﭘ‪ ‬و ﯾﻪك ﻟﻪدواى ﯾﻪآﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪوآﺎت‪ ،‬ﺑﻪﺳﺘﻨﻰ‬
‫ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ ﻟﯚزان ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩٢٣‬ى ز دا و ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻠﻜﺮدﻧﻰ ﻣﺎف و‬
‫ﺑﻪرژهوهﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎوه و ﺳﺎت و‬
‫ﺳﻪودا ﻟﻪﮔﻪڵ آﻪﻣﺎڵ ﺋﻪﺗﺎﺗﯚرك و ﺑﻪﺷﻮ‪‬ﻦ ﺋﻪودا ﺳﻪرهﻪ‪‬ﺪاﻧﻰ‬
‫ﺷﯚڕﺷﻰ ﺷ‪‬ﺦ ﺳﻪﻋﯿﺪى ﭘﯿﺮان ﻟﻪ ﺗﻮرآﯿﺎ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩٢٥‬دا ﺑﯚ‬
‫دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻪ ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻞ آﺮاوهآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد و‬
‫ﺷﯚڕﺷﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ آﻮردى ﺗﻮرآﯿﺎ ﺑﻪڕ‪‬ﺒﻪراﯾﻪﺗﻰ‬
‫ﺋﯿﺤﺴﺎن ﻧﻮورى ﭘﺎﺷﺎ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ‪١٩٢٧‬هوه هﻪﺗﺎ ‪١٩٣٠‬ى ز‪.‬دا آﻪ‬
‫ﺑﻪﺷﯚڕﺷﻰ ﺋﺎﮔﺮى ﺑﻪ ﻧ‪‬ﻮﺑﺎﻧﮕﻪ؛ ﺷﺘ‪‬ﻚ ﻧﻪﺑﻮون ﻟﻪ ﺑﻪردﯾﺪى وردﺑﯿﻨﻰ‬
‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻗﺎزى و هﻪرآﻮرد‪‬ﻜﻰ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازى دﯾﻜﻪ ون ﺑ‪‬‬
‫و ﺳﻪرﻧﺠﯿﺎن راﻧﻪآ‪‬ﺸ‪.‬‬
‫ﻟﻪ آﺎﺗﻰ ﺷﯚڕﺷﻰ ﺷ‪‬ﺦ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﯿﺪا‪ ،‬آﻮﻣﯿﺘﻪﯾﻪآﯿﺶ ﻟﻪ‬
‫ﺳﺎوﺟﺒ‪‬غ ﺑﻪهﺎوآﺎرى و هﺎوﻓﻜﺮﯾﻰ ﻣﯿﺮزا ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻮﻟﻘﻮزات و‬
‫ﺧﻮدی ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳﻰ ﺗﺮ ﻟﻪ رووﻧﺎآﺒﯿﺮاﻧﻰ ﺋﻪوآﺎت‬
‫ﺑﯚ ‪‬ﻨﻪ ﺣﺎﺟﻰ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ داوودى و ﺣﺎﺟﻰ ﻣﻮﻋﯿﻦ و ﻣﯿﺮزا ﺧﻪﻟﯿﻠﻰ‬
‫ﺑﻠﻮورى ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ‪١٩٣٠ - ١٩٢٧‬ى ز‪ .‬دا آﻪ ﺷﯚڕﺷﻰ ﺋﺎﮔﺮى ﻟﻪ ﺋﺎرادا‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪﻧﮫ‪‬ﻨﻰ هﺎوﺑﯿﺮی و هﺎوآﺎرﯾﻰ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ‬
‫آﻮردى ﺗﻮرآﯿﺎى دهآﺮد و ﺑﻪ هﺎوآﺎرﯾﻰ ﭼﻪﻧﺪ ﻧﻪﺗﻪوه ﺧﻮاز‪‬ﻜﻰ‬
‫دﯾﻜﻪى وهك ﻣﻪﻻ ﺋﻪﺣﻤﻪدى ﻓﻪوزى و ﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪدى ﺳﺮﯾﻞ ﺋﺎوا‪،‬‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ "آﯚﻣﯿﺘﻪى ﺧﯚﯾﺒﻮون" ﻟﻪ ﺗﻮرآﯿﺎ و آﻮردهآﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ هﻪﺑﻮو‪ .‬ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ رهزاﺷﺎى ﭘﻪهﻠﻪوى آﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ‬
‫‪١٢٩٩‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪١٩٢٠ -‬ی‪.‬زاﯾﻨﯽ ﮐﻮدهﺗﺎ هﺎﺗﺒﻮوه ﺳﻪرآﺎر‪ ،‬وهرده‬

‫‪٢٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ورده ﭘ‪‬ﺪهﮔﻪﯾﺸﺖ و ﺑﯚ ﻟﻪ ﻧﺎو ﺑﺮدن و ﺳ‪‬ﯾﻨﻪوهى ﺑﯿﺮۆآﻪى‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ و هﺎوآﺎرﯾﻰ آﻪﻣﺎڵ‬
‫ﺋﻪﺗﺎﺗﯚرآﻰ دهآﺮد‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﺳﺎوﺟﺒ‪‬ﻏﯿﺶ داﯾﺮهى ﺣﻜﻮوﻣﻰ‪ ،‬دادهﻣﻪزران و ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺷ‪‬ﻮهى ﻧﻮێ دروﺳﺖ دهآﺮان‪ .‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﺎزى آﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﺑﻪ‬
‫ﺗﺎﮐﻪ ر‪‬ﮕﺎی رزﮔﺎرﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد دهزاﻧﻰ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ‬
‫‪١٣٠٥‬هﻪﺗﺎوی‪١٩٢٦ -‬ی‪.‬زاﯾﻨﯽ دا ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ ﺋﯿﺪارهى ﭘﻪروهده و‬
‫راه‪‬ﺎﻧﻰ ﺳﺎوﺟﺒ‪‬غ وه ﺋﻪﺳﺘﯚﮔﺮت و ﺑﯚ ﭘ‪‬ﻚ ه‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺷ‪‬ﻮهى ﻣﯚد‪‬ن و ﺋﻪﻣ‪‬ۆﯾﻰ زۆر هﻪوﻟﻰ دهدا‪.‬‬

‫‪@óÜ@ZçbïäbØbnüàbà@Žßó óÜ@a†óäb£bmíÔ@ðäa‡îóà@óÜ@pò†bÈó@ñóäb£bmíÔ@ðäbïibmíÔ‬‬
‫‪@aŒà@Lóäb£bmíÔ@ñŠóiòíŽîŠói@ðÈbuí’@LpaŒíÕÜíÑîó@LñŠ†bÔ@L†óàó«@ñŒbÔ@ZòìónaŠ‬‬
‫÷‪HQYRS@OQSPRI@ò†aïäbuŠóm@†ó¼ó÷@LñŒbÔ@âïèaï‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ دووهم‪ /‬ﮐﯚﺗﺎﯾﯽ ﺷﻪڕ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهﮐﺎﻧﯽ‬

‫‪٢٩‬‬

‫ﻟﻪﺳﻪردهﻣﻰ ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪودا‪ .‬ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪى آﻮڕان ﺑﻪ‬
‫ﺷ‪‬ﻮهى ﻧﻮێ ﺑﻪﻧﺎوى ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪى ﺳﻪﻋﺎدهت و ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪى آﭽﺎن‬
‫ﺑﻪﻧﺎوى ﭘ‪‬ﺮﻣﺎس ﻟﻪ ﺳﺎﺑ‪‬خ آﺮاﻧﻪوه‪ .‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﺎزى ﻟﻪو‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻧﻪدا آﻪ ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ داﯾﺮهى ﭘﻪروهرده و ﻓ‪‬ﺮآﺮدﻧﻰ ﻟﻪ‬
‫ﺋﻪﺳﺘﯚﺑﻮو‪ ،‬آﻪوﺗﻪﺑﯿﺮى زهﻣﺎوﻧﺪآﺮدن ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ داﺑﻮﻧﻪرﯾﺘﻰ ﺑﺎوى ﺋﻪودهم‪،‬‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى آﭽﻰ )ﮔﻪﻧﺞ ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ( ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﺑﻪﮔﻰ ﯾﺎن ﺑﯚ دﯾﺘﻪوه‪.‬‬
‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻗﺎزى‪ ،‬هﻪر ﺑﻪ ﺑﯿﺮى ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻪوه آﻪ هﻪﯾﺒﻮو و‬
‫ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى ﻧﻪرﯾﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪوآﺎت داوا دهآﺎت ﺑﻪرﻟﻪزهﻣﺎوهﻧﺪ ﭼﺎوى‬
‫ﺑﻪ آﭽﻪ ﺧﺎ‪‬ﻪآﻪى ﺑﻜﻪوێ ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪ ژﯾﺎﻧﻰ هﺎوﺳﻪری ﺑﯿﺪو‪‬ﻨ‪.‬‬
‫)ﮔﻪﻧﺞ ﻋﻪﻟﻰ ﺧﺎن( ﺋﻪم ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎره ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى داب و ﻧﻪرﯾﺘﻰ‬
‫ﺳﻪردهم دهزاﻧ‪ ‬و ﻗﺒﻮو‪‬ﻰ ﻧﺎآﺎ و آﭽﻪآﻪى ﻧﺎدا ﺑﻪ ﺧﻮارزاآﻪى‪.‬‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٠٩‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی– ‪١٩٣٠‬ی‪.‬زاﯾﻨﯽ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻗﺎزى‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎﻓﺮهﺗ‪‬ﻜﻰ ﺳﺎوﺟﺒ‪‬ﻏﻰ ﺑﻪﻧﺎوى ﻣﯿﻨﺎﺧﺎﻧﻢ‪ ،‬زهﻣﺎوهﻧﺪى آﺮد‪.‬‬
‫ﺑﺎوآﻰ ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن واﺗﻪ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣١٠‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪١٩١٣ -‬زاﯾﻨﯽ‬
‫آﯚﭼﻰ دواﯾﯽ ﮐﺮد و ﺗﻪﺧﺘﻰ دادهوهرﯾﻰ ﺷﻪرﻋﯿﻰ ﺳﺎﺑ‪‬خ و ﻣﻮآﺮﯾﺎن‬
‫ﺑﯚ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪﺟ‪‬ﻤﺎ‪ .‬ﻟﻪ رۆژى ﻣﻪرﮔﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ دا‪ .‬هﻪﻣﻮو‬
‫دووآﺎن و ﺑﺎزاڕى ﺷﺎر داﺧﺮان و ﭘﺮﺳﻪى ﮔﺸﺘﻰ راﮔﻪﯾﻪﻧﺪرا‪ .‬ﭘﺎش‬
‫ر‪‬ﻮرهﺳﻤﻰ ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺎردﻧﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ؛ زاﻧﺎﯾﺎن و ﭘﯿﺎو ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﻧﻰ‬
‫ﺷﺎر ﻋﻪﺑﺎی ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ ﯾﺎن ﺑﻪﺷﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دادا و ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﺗﻪﺧﺘﻰ دادوهرى ﻟﻪ ﺟ‪‬ﻰ ﺑﺎوآﻰ‪ ،‬داﯾﺎن ﻧﺎ‪ .‬ﺑﻪو ﺟﯚره ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬آﺮدن‬
‫و ﭼﺎرهﺳﻪرﯾﻰ آﺎروﺑﺎر و آ‪‬ﺸﻪى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر و ﻧﺎوﭼﻪ ﺑﻪ دهﺳﺘﻰ‬
‫ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوى آﻮڕه ﮔﻪورهى ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ ﺳﭙ‪‬ﺮدرا‪.‬‬

‫‪٣٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دهﺳﺘﻰ ﻟﻪ ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ ﭘﻪروهرده آ‪‬ﺸﺎوه و‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرﯾﻪﺗﻰ و ﺋﻪرآﻰ هﻪﻣﻮو آﺎروﺑﺎرى ﺷﺎر و ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪى ﮔﺮﺗﻪ‬
‫ﺋﻪﺳﺘﯚ و ﺑﻪو ﭘﻪڕى هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرﯾﻪﺗﻰ‪ ،‬هﯚﮔﺮى و ﺋﻪوﯾﻨﻪوه‬
‫ﺑﯚ ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬آﺮدن و ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﻰ ﮔﯿﺮوﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺎآﯚآﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و‬
‫ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎ‪.‬‬
‫آﺎك ﻋﻪو‪‬ى ﻧﺎهﯿﺪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﮔﻪوره ﭘﯿﺎواﻧﻰ ﻧﺎودارى آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫و وﯾﭽﻨﻪرى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺳﻪﻗﺰ و ﺑﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﺧﻮﻟﻪآﺎﻧﻰ ‪ ١١‬و ‪ ١٢‬و ‪١٣‬ى‬
‫"ﺋﻪﻧﺠﻮﻣﻪﻧﻰ راو‪‬ﮋآﺎرى ﻣﯿﻠﻠﻰ" ﺋﻪوآﺎت ﻟﻪ آﺘ‪‬ﺒﻰ )ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻢ(دا‪،‬‬
‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ دهﻧﻮوﺳ‪) ‬ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮو ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ(‬
‫ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ آﻪﻣﻮ‪‬ﻨﻪ ﺑﻮو ‪ .‬و‪‬اى ﺋﻪوهى ﻟﻪ زاﻧﺴﺘﻰ ﻋﻪﻗﻠﻰ )ﻣﻌﻘﻮل( و‬
‫آﻪﻻﻣﻰ )ﻣﻨﻘﻮل(دا ﭘﺴﭙﯚڕ و دهآﺮێ ﺑ‪‬ﻦ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎن دا و‪‬ﻨﻪى‬
‫ﻧﻪﺑﻮو؛ ﻟﻪ رادهﺑﻪدهر رۆﺷﻨﺒﯿﺮ و ﻧﻮ‪‬ﺨﻮاز و ﺧﺎوهن ﺧﻮوڕهوﺷﺘﻰ‬
‫ﭘﺎك ﺑﻮو‪ .‬ﺟﻮاﻣ‪‬ﺮ ﺑﻮو‪ .‬زۆر ﻟﻪﺳﻪره ﺧﯚو د‪‬ﯚﭬﺎن ﺑﻮو‪ ،‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت‬
‫آﻪس ﻧﻪﯾﺪﯾﻮه ﺑﻪ ﺗﻮوڕهﯾﻰ ﺑﺎﻧﮓ ﻟﻪ ﻧﯚآﻪر‪‬ﻜﯿﺸﻰ ﺑﻜﺎ‪".‬‬
‫ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ ﻟﻪ ﺑﺎرى ﭘﻠﻪى زاﻧﺴﺘﻰ و ﻓﯿﻘﮫﯿﺸﻪوه آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﻰ‬
‫هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻪ ﺑﻮو‪ .‬ﻣﯿﺮزا ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻮﻟﻘﻮزاﺗﻰ‪ ،‬ﻣﺎﻣﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﯿﺶ‪،‬‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ ﺋﻪدﯾﺒﺎن و ﺷﺎﻋﯿﺮاﻧﻰ ﻧﺎودارى ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن و ﻟﻪ‬
‫ﺳﺎﺑ‪‬ﺧﯿﺶ دا ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ ﻧﺎﺳﺮاو و ﻧ‪‬ﻮ ﺑﻪدهرهوه ﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪ آﯚڕ و‬
‫آﯚﺑﻮوﻧﻪوه ﺋﻪدهﺑﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ دهرهوهى ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﯿﺶ دا ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﻰ‬
‫دهرآﺮدﺑﻮو‪ .‬ﺧﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺶ آﻪ ﻟﻪ هﯚزى‬
‫ﻓﻪزﯾﻮ‪‬ﺑﻪﮔﻰ ﺑﻮون هﻪﻣﻮو ﺑﻪ ﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ و ﺧﺎﻧﻪدان و ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ و‬
‫دهرهوهى ﻧﺎوﭼﻪﺷﺪا ﺑﻪ دهﺳﺖ و دڵ ﺋﺎواﯾﻰ و ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﯿﺎن‪ ،‬ﻣﻪﺷﮫﻮور‬

‫ﺑﻪﺷﯽ دووهم‪ /‬ﮐﯚﺗﺎﯾﯽ ﺷﻪڕ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهﮐﺎﻧﯽ‬

‫‪٣١‬‬

‫ﺑﻮون‪ .‬ﺧﻮدى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‪‬ﺮاى آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻰ؛ هﻪم‬
‫ﺑﻪرهى ﺑﺎوآﻰ و هﻪم ﺑﻪرهى داﯾﻜﻰ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﻧﺎوﭼﻪى رۆژﺋﺎواى‬
‫ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا ﺑﻪ ﻧﺎوﺑﺎﻧﮓ و ﺟ‪‬ﻰ ﺣﻮرﻣﻪت ﺑﻮون و ﻓ‪‬ﺮدهوﺳﻰ وﺗﻪﻧﻰ‪:‬‬
‫"ﻧﮋاد از دو ﺳﻮ دارد اﯾﻦ ﻧﯿﻚ ﭘﻰ"‬
‫"واﺗﻪ ﺋﻪو ﭘ‪ ‬و ﻗﻪدهم ﻣﻮﺑﺎرهآﻪ ﻟﻪ هﻪردووﻻوه رهﺳﻪﻧﻪ‪".‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﭘﺎش ﻣﻪرﮔﻰ ﺑﺎوآﻰ ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن و‪ ،‬وهﺋﻪﺳﺘﯚﮔﺮﺗﻨﻰ‬
‫آﺎروﺑﺎرى دادوهرﯾﺶ‪ :‬هﻪروهك ﺟﺎران ﺑﻪ ﺗﺎﺳﻪ و ﻋﻪﺷﻘﻪوه ﺧﻪرﯾﻜﻰ‬
‫آﺎروﺑﺎرى رۆﺷﻨﺒﯿﺮﯾﻰ و هﺎﻧﺪاﻧﻰ ﻻوان ﺑﻮو ﺑﯚ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﻟﻪ هﻪوﻟﻰ‬
‫داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﻰ ﺋﯿﻤﻜﺎﻧﺎﺗﻰ زﯾﺎﺗﺮداﺑﻮو ﺑﯚ ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎﯾﺎﻧﻰ ﺧﯚﺟ‪‬ﯿﻰ و‬
‫دهرهآﻰ‪ .‬ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ر‪‬ﻮرهﺳﻤﻪ ﻓ‪‬ﺮآﺎرى و ﭘﻪروهردهﯾﯿﻪآﺎﻧﺪا‬
‫ﺑﻪﺷﺪارﯾﻰ دهآﺮد‪ .‬دهﭼﻮوه ﯾﺎﻧﻪ وهرزﺷﯿﯿﻪآﺎن و ﺗﯚﭘ‪‬ﻨﻰ دهآﺮد و‬
‫ﺑﻪﻣﺠﯚره ﻻواﻧﻰ هﺎن دهدا ﺑﯚ وهرزش آﺮدن؛ ﻟﻪ دادوهرى آﺮدن و‬
‫ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﻰ ﮔﯿﺮوﮔﺮﻓﺖ و آ‪‬ﺸﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﺪا ﺑﻪو ﭘﻪڕى وردﺑﯿﻨﻰ‬
‫و ﺑ‪‬ﻼﯾﻪﻧﯿﯿﻪوه هﻪو‪‬ﻰ دهدا و آﺎرى دهآﺮد‪ .‬ﻧﯿﺎز ﭘﺎآﯿﻰ ﻧﺎوﺑﺮاو رۆژ‬
‫ﺑﻪ رۆژ ﭘ‪‬ﮕﻪى آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﻪى ﭘﺘﻪوﺗﺮ دهآﺮد‪ .‬ﻟﻪڕاﺳﺘﯿﺪا ﻣﺎ‪‬ﻰ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﺒﻮه ﭘﻪﻧﺎﮔﻪى ﻟ‪‬ﻘﻪوﻣﺎوان و زو‪‬ﻢ ﻟ‪‬ﻜﺮاوان‪.‬‬
‫دهرﮔﺎرى ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى هﻪﻣﯿﺸﻪ ﺑﯚ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺋﺎوه‪‬ﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪو ﻟﻪ دادوهرى‬
‫آﺮدﻧﺪا زۆر ه‪‬ﺪى و وردﺑﯿﻦ ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪوﭘﻪڕى ﺑ‪ ‬ﻻﯾﻪﻧﻰ و ﺑ‪ ‬هﯿﭻ‬
‫ﭼﺎوهڕواﻧﯿﯿﻪك؛ ﺑ‪‬ﯾﺎر )ﺣﻮآﻢ(ى دهدا‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪ ﺣﻪق و‬
‫راﺳﺖ زاﻧﯿﯿﺎ راى ﺧﯚى ﻧﻪدهﮔﯚڕى‪ .‬ﺑﻮ‪‬ﺮى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‪‬ﺮدى‬
‫ﺳﻪر زﻣﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﻮو‪ .‬ﻗﻪت ﺳﻪرى ﺑﯚ ﻣﻠﮫﻮڕان و ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ‬
‫دهو‪‬ﻪت دا ﻧﻪدهﻧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻟﻪآﺎﺗﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ رهزاﺷﺎدا ﺋﻪودهﻣﻪى ﺳﻪﯾﺪ‬
‫ﻣﻪهﺪى ﻓﻪروخ "ﺋﻮﺳﺘﺎﻧﺪاراﯾﻰ" "ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن" ﺑﯚ ﺳﻪراﺳﻮ‪‬ﻰ و‬

‫‪٣٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺗﺎوﺗﻮێ آﺮدﻧﻰ ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﻧﺎوﭼﻪآﻪ هﺎﺗﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﮔﻪورهﭘﯿﺎوان و‬
‫ﺳﻪرۆآﻰ ﺋﯿﺪارهآﺎن ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮد‪ .‬ﺋﻪوﯾﺶ ﺑﯚ ﻧﻮاﻧﺪن و‬
‫ﭼﺎوﺗﺮﺳ‪‬ﻦ آﺮدﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻣﻪﺋﻤﻮرهآﺎﻧﻰ؛ ﺑﺎﻧﮕﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫دهآﺎ و ده‪ :‬ﺑﯚﭼﻰ "ﺟﻠﻮ ﺑﻪرﮔﻰ ﯾﯚﻧﯿﻔﯚرﻣﺖ ﻟﻪﺑﻪرﻧﻪآﺮدووه؟" ﻗﺎزى‬
‫ﺑﻪوﭘﻪڕى ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﯿﻪوه وهﻻﻣﻰ دهداﺗﻪوه و ده‪" :‬ﻣﻦ ﻗﺎزﯾﻰ ﺷﺎر و‬
‫ﻧﺎوﭼﻪم و ﺣﻪﻗﻰ دادوهرﯾﻰ ﺷﻪرﻋﯿﻢ هﻪﯾﻪ و ﺋﺎزادم ﻟﻪ ﭘﯚﺷﯿﻨﻰ ﺟﻠﻮ‬
‫ﺑﻪرﮔﻰ ﻣﻪﻻﯾﻪﺗﻰ دا" ﺋﯿﺪى هﻪ‪‬ﺪهﺳﺘ‪ ‬و ﺑﻪﺟ‪‬ﯿﺎن دهه‪ ‬و دهﭼ‪‬ﻨﻪوه‬
‫ﻣﺎ‪ .‬هﻪرﭼﻰ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارى و ﺑﻪرﭘﺮﺳﻰ ﺋﯿﺪارهآﺎن ﺗﻜﺎى ﻟ‪ ‬دهآﻪن‪،‬‬
‫ﺣﺎزر ﻧﺎﺑ‪ ‬ﺑﭽ‪‬ﺘﻪوه ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎر‪.‬‬

‫‪@ðØûŠó@ðäbyûŠ@çaŽîŠói@ZòìónaŠ@óÜ@L†bibèóà@óÜ@”ŽîìŠò†@b’@ðmìó à@ñó’ìóy‬‬
‫‪@ðibèòì@aŒà@LîŠò†íà@⁄‬‬
‫‪Üì‡ióÈ@ýóà@Lñ‡uóà@æŽïíy@ýóà@LÛþáï÷@ì@ñŠbàüm‬‬
‫‪@Öî†ó@ýóà@L†óàó«@ñŒbÔ@LïÈaì@ðàó’@LñŒbÔ@ðºŠóØ@LâïÉäíà@ñŒbÔ@LñŒbÔ‬‬
‫‪HQYSP@OQSQWI@ñŒbÔ@ñŠ†ó@Lðäbvïèý@†óàó«ýóà@LðäaŠòìbà@‡á«@ýóà@LðÔ‡‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ دووهم‪ /‬ﮐﯚﺗﺎﯾﯽ ﺷﻪڕ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهﮐﺎﻧﯽ‬

‫‪٣٣‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺧﺎوهﻧﻰ ه‪‬ﻨﺪێ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪﯾﻰ آﻪم و‪‬ﻨﻪ ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺑﯿﺮ‪‬ﻜﻰ ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﺨﻮازاﻧﻪى هﻪﺑﻮو‪ .‬زۆرﺑﻪى آﺮدهوهو ﺋﺎآﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫ﻟﻪو آﺎﺗﺪا داه‪‬ﻨﺎن و ﻧﻪرﯾﺖ ﺷﻜ‪‬ﻨﻰ ﺑﻮون‪ .‬هﯚﮔﺮﯾﯿﻪآﻰ زۆرى ﺑﻪ‬
‫وهرزش ﺑﻮوه‪ .‬ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪﯾﺪا‪ ،‬آﺎﻻى وهرزﺷﯿﻰ هﻪﺑﻮوه‪ .‬ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﺎن ﭘﺎش‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﻧﻮ‪‬ﮋى ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ ﺷﺎدهروﯾﺶ‪" ،‬ﺑﯚ ﭘﯿﺎﺳﻪآﺮدن‬
‫دهﭼﻮوه دهرهوهى ﺷﺎر‪ .‬ﺋﻪودهم ﻟﻪو ﺑﻪرى ﺷﯿﺮوﺧﻮرﺷﯿﺪى‬
‫ﺳﻮورهوه؛ ﺧﺎﻧﻮوﺑﻪرهى دﯾﻜﻪ ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﻟﻪو‪‬ﻮه هﻪﺗﺎ‬
‫ﭘﺮدى ﺳﻮور ﺑﻪ هﻪ‪‬ﺗﻦ دهڕۆﯾﺸﺖ‪ .‬ﻣﻪﻟﻪواﻧ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪ ﺗﻮاﻧﺎش ﺑﻮو‬
‫هﺎوﯾﻨﺎن هﻪﻣﻮو رۆژێ ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻚ ﺑﻪ ﻧﺎوى ﮔﯚﻣﻰ ﻗﺎزى ﻣﻪﻟﻪى‬
‫دهآﺮد‪ .‬زۆر هﯚﮔﺮى ﻣﻮﺗﺎ‪‬آﺮدن ﺑﻮو‪ .‬آﺎﺗﻰ ﺳﻪرى ﺳﻮوك دهﺑﻮو‪،‬‬
‫ﺑﻪردهوام آﺘ‪‬ﺒﻰ دهﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه‪ .‬ﺑﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوهى آﺘ‪‬ﺒﻰ ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰى‬
‫ﺋﺎﺳﺘﻰ زاﻧﯿﺎرﯾﻰ ﺧﯚى دهﺑﺮدهﺳﻪر‪ .‬ﺋﺎﮔﺎداى ﺑﺎرودۆﺧﻰ و‪‬ﺗﺎﻧﻰ‬
‫دهرهوهش ﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋﻪودهم ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﺋﺎﮔﺎﯾﺎن ﻟﻪ‬
‫دهوروﺑﻪرى ﺧﯚﺷﯿﺎن ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد زاﻧﯿﺎرﯾﻰ ﺑﺎﺷﻰ ﻟﻪﺳﻪر‬
‫رووداوه ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪوآﺎﺗﻪ هﻪﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪو ﺑﯿﺎﻧﯿﯿﺎﻧﻪى آﻪ ﺋﻪودهم‬
‫ر‪‬ﯿﺎن دهآﻪوﺗﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﺳﻪرداﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺎن دهآﺮد ﺋﻪوﯾﺶ‬
‫زۆر ﺑﻪر‪‬ﺰ و ﺣﻮرﻣﻪﺗﻪوه ﭘ‪‬ﺸﻮازی ﻟ‪ ‬دهﮐﺮدن ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى‬
‫ﺋﻪوهﻧﺪه ﺑﯚ ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﻪﻣﻪزهﻪﺑﯿﻪ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﯿﯿﻪآﺎن ﺑﺎش ﺑﻮو آﻪ دوو‬
‫ﺋﺎﻓﺮهﺗﻰ ﺳﻪر ﺑﻪو ﺷﺎﻧﺪه ﺑﻪ ﻧﺎوهآﺎﻧﻰ "ﻣﯿﺲ ﮔﯚدهﺎرت" و "ﻣﯿﺴﺪال)‪(٥‬‬
‫ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎردا ﺑﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎزﯾﯿﺎن دهﮔﻮت ﻣﺎ‪‬ﻰ " "ﺑﺎﺑﻤﺎن"‬
‫ﻟﻪهﻪر ﭘ‪‬ﺸﮫﺎﺗ‪‬ﻚ دا آﻪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ‪١٣٠٠‬هﻪﺗﺎوی– ‪١٩٢١‬زاﯾﻨﯽ‪-‬‬
‫‪ .١٩٤١ -١٣٢٠‬دا ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﺪا ﻗﻪوﻣﺎﺑﺎﯾﻪ‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫و ﺋﻪﺑﻮوﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳﻪدرى ﻗﺎزﯾﻰ ﺑﺮاى‪ ،‬دهﺑﻮوﻧﻪ دهﻣ‪‬اﺳﺘﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و‬

‫‪٣٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺗﻪواوى آﺎروﺑﺎرى آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ‪ ،‬ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ و ﺋﯿﺪارى؛ ﺑﻪڕ‪‬ﻨﻮ‪‬ﻨﻰ و‬
‫ﺋﺎﮔﺎدارﯾﻰ ﺋﻪوان ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬دهآﺮا‪ .‬ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٠٧‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪-‬‬
‫‪،١٩٢٨‬زاﯾﻨﯽ آﻪ ﺑﯚ ﯾﻪآﻪﻣﺠﺎر‪ ،‬آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى ﺷ‪‬ﺮوﺧﻮرﺷﯿﺪى ﺳﻮور‪ ،‬ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﭘﺎرﭼﻪزهوﯾﯿﻪآﻰ ﭘ‪‬ﺸﻜﻪش آﺮدن‬

‫‪@Ztóš@üi@òìónaŠ@óÜ@†bibèóà@óÜ@Ší@ñ‡ï’Ší‚@ì’@ñóäbƒ’ü‚óä@ñóØòìa†ììŠ@ðmbØ‬‬
‫‪@„Žï’@Lñ†ììa†@çóóy@LpaŒíÕÜíÑîó@Lòìón‚ónîbq@óÜ@ìaŠ†‹Žïä@ñŠóåŽîíä@LbàóÜíÉÜ슆ó‬‬
‫‪†óàó«@ÂäóèŠó@LãóÝÈó÷@àó÷@Šün؆@Lbi@†Ší Šó@LpbØ@ìó÷@ðáØby@Lâïyò‹Üì‡ióÈ‬‬
‫‪@LñŠ†bÔ@Lìa‹bäóä@LðÉÐb’@pó¼òŠ@†óàó«@ñŒbÔ@LâïÉäíà@ñŒbÔ@LðÜóÈ@ñ ŒbÔ@Lçb‚@ðÜóÈ‬‬
‫‪@óÜ@‘óØ@ìì†@LËàí @ñ‡äóàŠbØ@Lbqí@ðäaìŠó@LðäaìòŠb’@ðØûŠó@LðîaŠa†@ðØûŠó‬‬
‫‪@@QYRY@OQSPX@ðibi@‡ïÈó@ãòìì†@ðóØ@ðîbmüØ@ñîŠ@LŠíäóà@ðmò’óÈ‬‬

‫آﻪ دواﺗﺮ ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪﯾﻪآﻰ ﻟ‪ ‬ﺳﺎزآﺮا ﺋﻪو ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪﯾﻪ ﻧﺰﯾﻜﻪی‬
‫ﭼﻞ ﺳﺎڵ ﺑﻮوﺑﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﭘﺰﯾﺸﻜﻰ و دهرﻣﺎﻧﻰ ﺑﯚ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ دهوروﺑﻪرى‪ .‬آﻪﭼﻰ ﺑﻪداﺧﻪوه ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺑﻮوهﺗﻪ‬
‫آﻪﻻوه‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎى داﻣﻪزراﻧﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى‬
‫ﺷ‪‬ﺮوﺧﻮرﺷﯿﺪى ﺳﻮورهوه هﻪﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢١‬ى‪.‬ه ﺑﻪ وﯾﺴﺘﻰ ﺧﯚى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ دووهم‪ /‬ﮐﯚﺗﺎﯾﯽ ﺷﻪڕ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهﮐﺎﻧﯽ‬

‫‪٣٥‬‬

‫ﺳﻪۆرآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﻪﯾﻪى وهﺋﻪﺳﺘﯚﮔﺮت و و‪‬اى آﺎروﺑﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫دﯾﻜﻪى ﺋﻪو ﺧﺰﻣﻪﺗﻪ ﺋﯿﻨﺴﺎﻧﯿﯿﻪ ﺑﻪﻧﺮﺧﻪﺷﻰ ﺑﻪﺟ‪ ‬دهﮔﻪﯾﺎﻧﺪ‪ .‬ﺳﺎ‪‬ﻰ‬
‫‪١٣١٥‬ى‪.‬ه ﺑﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ رهزاﺷﺎ ﻧﺎوى ﺷﺎرى ﺳﺎوﺟﺒ‪‬ﻏﻰ ﻣﻮآﺮى آﺮا‬
‫ﺑﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد)‪.(٦‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ﺋﺎﮔﺎدارﯾﻰ و ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻦ ﻟﻪوهزﻋﻰ رۆژاﻧﻪى‬
‫ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ و ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚى و‪‬ت‪ .‬زۆرﺑﻪى رۆژﻧﺎﻣﻪ و ﮔﯚﭬﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﻪردهﻣﻰ وهك‪ :‬رۆژﻧﺎﻣﻪآﺎﻧﻰ "ﺷﻔﻖ ﺳﺮخ" و "اﻃﻼﻋﺎت" و ﮔﯚﭬﺎرى‬
‫"ﭘﯿﻤﺎن" ى ﺋﻪﺣﻤﻪد آﻪﺳﺮهوى و ﮔﯚﭬﺎرى آﻮردﯾﻰ ﮔﻪﻻو‪‬ﮋ‪ -‬آﻪ‬
‫ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ ﻋﻪﻻدﯾﻦ ﺳﻪﺟﺎدى ﻟﻪ ﺑﻪﻏﺪا دهرى دهآﺮد؛ ﭘﻪﯾﺪای دهﮐﺮد‬
‫ﻧﺎو و دهﯾﺨﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوه‪.‬‬
‫ﻟﻪ دوا ﻧﯿﻮهڕۆى رۆژى هﻪﯾﻨﻰ ﻣﺎﻧﮕﻰ ﭘﻮوﺷﭙﻪڕى‬
‫‪١٣١٥‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی– ‪١٩٣٦‬ز‪ .‬دا‪ ،‬ﺑﺎراﻧ‪‬ﻜﻰ ﺗﻮﻧﺪ دای آﺮد و ﻻﻓﺎو‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻣﺎ‪‬ﯚ‪‬ﺮاﻧﻜﻪر ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد هﻪﺳﺘﺎ آﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ زۆرى ﺋﻪو ﻣﺎ‪‬ﻧﻪى آﻪ‬
‫ﻟﻪﺳﻪر رێ ﺑﻮون‪ ،‬و‪‬ﺮاﻧﻰ آﺮدن و آﻪﻟﻮﭘﻪﻟﻪآﻪﯾﺎﻧﻰ رادا و دووآﺎن و‬
‫ﺑﺎزاڕى ﺷﺎر‪ ،‬ﭘ‪‬ﺑﻮون ﻟﻪ ﻗﻮڕوﻟﯿﺘﻪ و ﺧﻪﺳﺎر و زﯾﺎﻧ‪‬ﮑﯽ ﻗﻪرهﺑﻮو‬
‫ﻧﻪآﺮاوه وه ﺧﻪ‪‬ﻚ آﻪوت‪ .‬ژﻣﺎرهﯾﻪآﯿﺶ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺧﻨﻜﺎن‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﺳﻮارى ﺋﻪﺳﭗ‪ ،‬زۆر ﺑﻮ‪‬ﺮاﻧﻪ ﭼﻮوه ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و‬
‫ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ ﺧﻨﻜﺎن رزﮔﺎر آﺮد‪.‬‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﺋﻪو ﺳ‪‬وهﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﯿﺮ ﻧﻪﭼﯚﺗﻪوه و ﺋﻪو‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻪ ﺑﻪ "ﺳﺎ‪‬ﻰ ﺳ‪"‬وهآﻪ ﻣﻪﺷﮫﻮوره‪ .‬هﻪروههﺎ ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎى‬
‫ﺳﻪرﺑﺎزﮔﯿﺮى ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺑﯚآﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺳﻪدرى ﻗﺎزى‪ -‬آﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ‬
‫آﯚﻣﯿﺴﯿﯚﻧﻰ ﺳﻪرﺑﺎزﮔﺮﺗﻦ و آﻪﯾﺨﻮداى ﮔﻪڕهك ﺑﻮو‪ -‬ﺧﺰﻣﻪت و‬

‫‪٣٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻪآﻰ آﻪ ﻣﻮﯾﻨﻪ ﺑﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ و زا‪‬ﻪ هﺎﺗﻮوى ﻧﺎوﭼﻪآﻪ آﺮد آﻪ‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﺑﻪﺳﺎ‪ ‬ﭼﻮوان ﻓﻪراﻣﯚﺷﯿﺎن ﻧﻪآﺮدووه‪.‬‬
‫ﺑﺎﻧﮓ ﮐﺮدﻧﯽ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﯚ ﺳﻪرﺑﺎزى و ﺳﻪرﺑﺎزﮔﯿﺮى آﻪ ﺋﻪوآﺎت ﭘ‪‬ﻰ‬
‫دهﮔﻮﺗﺮا )ﺋﯿﺠﺒﺎرى(‪ ،‬ﺗﺮﺳ‪‬ﻜﻰ ﺳﻪﯾﺮى ﺧﺴﺘﺒﻮه د‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻪوه‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﺑﯚ دهرﺑﺎزﺑﻮوﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﭼﻨﮕﻰ ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﺋﯿﺠﺒﺎرى‪ ،‬ﭘﻪﻧﺎﯾﺎن ﺑﯚ هﻪﻣﻮو‬
‫ﺷﺘ‪‬ﻚ دهﺑﺮد‪ .‬ﺋﻪوان ﭼﺎآﻪ و ﺧﺰﻣﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪﻧﺮخ و ﻓﻪراﻣﯚش‬
‫ﻧﻪآﺮاوﯾﺎن دهرﺣﻪق ﺑﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ آﺮد‪ .‬ﻟﻪ ﺳﻪرﯾﻪك ﺋﻪو دوو ﺑﺮاﯾﻪ‬
‫)ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪدرى ﻗﺎزى( هﻪرﭼﻰ ﻟﻪ دهﺳﺘﯿﺎن هﺎت و ﻟﻪ‬
‫ﺗﻮاﻧﺎﯾﺎن داﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﺑﻪرژهوهﻧﺪﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻮآﺮﯾﺎن و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد دا‪ ،‬آﺮدﯾﺎن‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٣٨‬‬

‫ﺋ‪‬ﺮان داﮔﺮﺗﺒﻮو‪ ،‬ﻟﻪﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪١٩٤١ -‬زاﯾﻨﯽ دا‬
‫ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻟﻪ رۆژﺋﺎوا و ﺑﺎﺷﻮورهوه و ﺳﻮﭘﺎی ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ‬
‫ﺑﺎآﻮورهوه ﺳﻨﻮورهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺎن ﺑ‪‬ى و ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪرﯾﻨﻰ ﺋﻪو‬
‫و‪‬ﺗﻪﯾﺎن داﮔﯿﺮآﺮد)‪.(٧‬‬

‫ﻟ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﻮهﺷﺎﻧﻪوهى ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﭘﺎﺷﺎﯾﻪﺗﻰ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﻰ ﺳ‪‬ﮫﻪم‬
‫ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ ‪١٣٢٠‬هوه هﻪﺗﺎ ‪١٣٢٦‬ى‪ .‬ه )‪(١٩٤٧ - ١٩٤١‬‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ آﻮرد ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ رهﺷﻰ‬
‫ﺳﻪرهڕۆﯾﺎﻧﻪى رهزاﺷﺎدا ﺑ‪‬ﺳﺘﯿﺎن ﻟ‪ ‬ﺑ‪‬اﺑﻮو‪ .‬ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪژ‪‬ﺮ‬
‫ﮔﻮﺷﺎرى ﻗﻮرﺳﻰ ﺣﻜﻮﻣﻪﺗﻰ رهزاﺧﺎﻧﻰ دا‪ ،‬ﻟﻪ ژ‪‬ﺮﻗﻪﻣﭽﯿﻰ ژهﻧﺪهرﻣﻪ‬
‫و ﭘﺎﺳﻪواﻧﻰ و ﻟﻪ دهرﺑﻪدهرى و آﻮﺷﺘﺎر و ﺗﺎ‪‬ن و ﺑ‪‬ۆدا ﺑﺒﻮوﻧﻪ‬
‫ﺟﻪﺳﺘﻪﯾﻪآﻰ ﺑ‪ ‬ﮔﯿﺎن آﻪ ﺑﺮﺳﻰ و ﺗﯿﻨﻮو؛ ﺑ‪ ‬ﺋﻪوهى ﺋﺎﮔﺎدارى ژﯾﺎﻧﻰ‬
‫ﺷﺎﯾﺎﻧﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ و‪‬ﺗﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪﺑﻦ ﻟﻪ ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﺑ‪ ‬دهﻧﮕﺪا ژﯾﺎﻧﻰ‬
‫آﯚﯾﻠﻪﺗﻰ و ﻧﻪﮔﺒﻪﺗﯿﯿﺎن ﺗ‪‬ﭙﻪڕدهآﺮد‪ .‬ﻟﻪوههﺎ هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟ‪‬ﻜﺪا ﺑﻮو آﻪ‬
‫ﺷﻪڕى دووهﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺋﻪ‪‬ﻤﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺋﯿﺘﺎﻟﯿﺎ و ژاﭘﯚن ﺑﻪﻧﺎوى‬
‫)ﺑﻪرهى هﺎودهﻧﮓ( ﻟﻪو ﻻﺷﻪوه؛ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻪڕهﻧﺴﺎ‪ ،‬ﺳﯚﭬﯿﻪت و‬
‫)هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎن( دهﺳﺘﻰ ﭘ‪ ‬آﺮد‪ .‬ﺳﻮﭘﺎى ﺋﻪﻟﻤﺎﻧﯽ هﯿﺘﻠﻪرى ﺑﻪﺧ‪‬ﺮاﯾﯿﻪآﻰ‬
‫ﺳﻪرﺳﻮڕه‪‬ﻨﻪر و‪‬ﺗﺎﻧﻰ ﺑﻪﻟﮋك‪ ،‬هﯚ‪‬ﻪﻧﺪا‪ ،‬ﻓﻪرهﻧﺴﺎ‪ ،‬ﻧﻪﻣﺴﺎ‪ ،‬و ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ‬
‫ﻟﻪﺧﺎآﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻰ داﮔﯿﺮآﺮد‪ .‬هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن ﻟﻪ ﺷﻪڕدا؛ ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ ﮔﻪﯾﺎﻧﺪن ﺑﻪ ﯾﻪآ‪‬ﺘﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﺑﻪﻧﺎوى دهرآﺮدﻧﻰ‬
‫ﺋﻪﻟﻤﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان؛ آﻪ ﺑﻪ هﺎوآﺎرﯾﻰ رهزاﺧﺎن دهﺳﺘﯿﺎن ﺑﻪﺳﻪر‬

‫ﺑﻪهﺎﺗﻨﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺳﯚﭬﯿﻪت‪ ،‬ﺷﯿﺮازهى آﺎروﺑﺎرى‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﯿﻰ رهزاﺷﺎ ﻟ‪‬ﻚ ﺗﺮازا و‪ ،‬ﺋﻪو ﺋﻪرﺗﻪﺷﻪى آﻪ ﺷﺎهﻪﻧﺸﺎ ‪٢٠‬ﺳﺎڵ‬
‫ﺑﻮو ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ زۆرى ﺳﻪرﻣﺎﯾﻪى و‪‬ﺗﻰ ﺑﯚ ﭘ‪‬ﭼﻪك آﺮدﻧﻰ ﺗﻪرﺧﺎن‬
‫آﺮدﺑﻮو‪ ،‬ﺧﯚى راﻧﻪﮔﺮت و هﻪﻟﻮهﺷﺎﯾﻪوه‪ .‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ه‪‬ﺰه‬
‫ﺋﯿﻨﺘﺰاﻣﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ )ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ(‪ .‬ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ هﻪژار وﺗﻪﻧﻰ‪:‬‬
‫ﺑﻪ ﺑ‪‬وﺑﻮوﻧﻪوهى دووﭘﻪڕ ﺋﺎﮔﺎهﻰ ﺑﻮو ﺑ‪‬و ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ‬
‫ﺷﺎهﻪﻧﺸﺎهﻰ ﺑﻪﻣﺠﯚره ﺋﺎزادﯾﺨﻮازان و ﺋﻪو زﯾﻨﺪاﻧﯿﯿﺎﻧﻪى آﻪ ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋ‬
‫ﺑﻮو ﻟﻪ ﭼﺎ‪‬ﻪ رهﺷﻪآﺎﻧﻰ ر‪‬ﮋﯾﻤﻰ رهزاﺧﺎن دا ﺑﻪﺗﺎواﻧﻰ ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى ﻟﻪ‬
‫دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ ﯾﺎ ﺑﻪ هﻪر ﺑﯿﺎﻧﻮوﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪ‪ ،‬ﺗﻮوﺷﻰ ﺋﺎزارو ﺋﻪﺷﻜﻪﻧﺠﻪ‬
‫ﺑﺒﻮون‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪآﺎن ﺋﺎزاد ﮐﺮان‪ .‬دوورﺧﺮاوهآﺎن آﻪ زۆرﺑﻪﯾﺎن‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهت و هﯚزه آﻮردهآﺎن ﺑﻮون ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺳﻪرﻣﺎڵ و ﺣﺎ‪‬ﯿﺎن‪.‬‬
‫زهﺑﺮوزﻧﮕﻰ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎ‪‬ﻪى دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ زا‪‬ﻤﺎﻧﻪى رهزاﺧﺎن‪ ،‬آﯚﺗﺎﯾﻰ‬
‫هﺎت و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﭼﻪوﺳﺎوهى ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﭘﺸﻮوﯾﻪآﯿﺎن وهﺑﻪر هﺎﺗﻪوه و‬
‫هﻪاوى ﺋﺎزادﯾﯿﺎن هﻪ‪‬ﻤﮋی و ﻟﻪ ﻗﻪﻓﻪزى دﯾﻠ‪‬ﺘﻰ هﺎﺗﻨﻪدهرهوه ﻟﻪ‬
‫ﺷﻪﻗﻘﻪى ﺑﺎ‪‬ﯿﺎن دا‪ .‬ﺑﻪ ﺟﯚر‪‬ﻚ آﻪ ه‪‬ﺮﺷﻰ ه‪‬ﺰه ﺑﯿﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن و‬
‫داﮔﯿﺮآﺮاﻧﻰ و‪‬ت ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺑ‪‬ﮕﺎﻧﻪو ﺑﻮردوﻣﺎﻧﻰ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٣٩‬‬

‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪﻻوه ﺧﯚﺷﺘﺮ ﺑﻮو ﻟﻪدهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺳﻪرهڕۆﯾﻰ و ﭘ‪ ‬ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرآﻮت و زهﺑﺮوزهﻧﮕﻰ رهزاﺧﺎن و دهﺳﺖ و ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪه زا‪‬ﻤﻪآﺎﻧﻰ‪.‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﭘﯚﻟﯿﺲ و ژاﻧﺪراﻣﻪ ﺑ‪ ‬ﺑﻪزهﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ رهزاﺧﺎن‪ ،‬ﺑﻪﻻﺳﺎﯾﻰ‬
‫آﺮدﻧﻪوهﯾﻪآﻰ ﭼﻪوت ﻟﻪ رۆژﺋﺎوا؛ ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهه‪‬ﺸﺖ ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ رهﺳﻪﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﭙﺸﯚن و ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﻮوى ﯾﻪآﺪهﺳﺖ آﺮدﻧﻰ‬
‫ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻪﮐﻪى‪ ،‬ﺑ‪ ‬ﺣﻮرﻣﻪﺗﻰ و ﺳﻮآﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﻰ ﻟﻪ رادهﺑﻪدهرﯾﺎن ﺑﻪ‬
‫ژﻧﺎن و ﭘﯿﺎواﻧﻰ آﻮرد دهآﺮد‪ .‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪش ﺑﻪ هﻪ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺷﻨﻪﺑﺎى‬
‫ﺋﺎزادى‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻚ ﭘﺸﻮﯾﻪآﯿﺎن وهﺑﻪر هﺎﺗﻪوه و ﺗﺎزه هﻪﺳﺘﯿﺎن ﺑﻪوه‬
‫دهآﺮد آﻪ ﻟﻪ چ ﮔﺮﺗﻮوﺧﺎﻧﻪﯾﻪآﻰ ﺳﺎﻣﻨﺎآﺪا ﮔﺮﻓﺘﺎرﺑﻮون و ﻟﻪچ ﺣﺎڵ و‬
‫ﮔﻮزهراﻧ‪‬ﮑﺪا ژﯾﺎون‪ .‬رۆژﻧﺎﻣﻪو ﺑ‪‬وﮐﺮاوهﮐﺎن ﻟﻪ ﺳﺎﻧﺴﯚر‬
‫رزﮔﺎرﺑﻮون و ﺑﯿﺮۆآﻪى ﺋﺎزادى و ﺑﺎوهڕى ﺳﯿﺎﺳﻰ وهك ﺷﻪﭘﯚﻟ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻧﻮێ و‪‬ﺗﻰ داﮔﺮت و هﻪر ﭼﻮار ﮔﯚﺷﻪ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ ﺗﻪﻧﯿﯿﻪوه‪ .‬ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮردﯾﺶ آﻪ ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﺳﺘﻪﻣﻰ ﻟﻪ رادهﺑﻪدهر رزﮔﺎر ﺑﺒﻮو ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻟﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰب و ر‪‬ﻜﺨﺮاوه ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﻪى واﺗﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى ژ‪.‬ك آﺮد‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﻻﭘﻪڕهآﺎﻧﻰ دواﺗﺮدا ﺑﺎس ﻟﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﻪﯾﻪ دهآﻪﯾﻦ‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪﻻﯾﻪن ه‪‬ﺰهﺑﯿﺎﻧﯿﻪآﺎﻧﻪوه ﭼﻪك‬
‫آﺮان‪ ،‬ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺑﯚ ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن و ﺋﻪواﻧﻪى ﺑﻪ دڵ‬
‫ﮔﻪﻧﺠﺘﺮﺑﻮون ﭼﻪآﻪآﺎﻧﯿﺎن دهﮔﻪڵ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﺮدهوه‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪى ﺳﻪردهﺷﺖ آﻪ ﭘﺎش ﭼﻪك آﺮدﻧﯿﺎن ﻟﻪو ﭘﻪڕى ﺳﻪر‬
‫ﻟ‪‬ﺸ‪‬ﻮاوﯾﺪا آﻪوﺗﻨﻪ ﺑﻪره‪‬ﺮﺷﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﺳﻪردهﺷﺖ و‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد؛ آﺎﺗﻰ ﮔﻪﯾﺸﺘﻨﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﺑﻪ ﺋﻪﻣﺮى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫د‪‬ﺨﯚﺷﯿﺎن دراوه و ﺑﻪوﭘﻪڕى دﻟﯚﭬﺎﻧﯿﯿﻪوه ﭘﺎره و ﺑﮋ‪‬ﻮى ر‪‬ﮕﻪﯾﺎن‬
‫ﭘ‪‬ﺪرا و ﻧﺎردراﻧﻪوه ﺑﯚ ﺷﺎرهآﺎﻧﯿﺎن‪.‬‬

‫‪٤٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻓﺮۆآﻪآﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺎن ﺑﯚردوﻣﺎن آﺮد و‬
‫ﭼﻪﻧﺪآﻪﺳ‪‬ﻚ ﮐﻮﺷﺖ و ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺎن ﮔﺮت‬
‫و ﭼﻪآﻰ ﺳﻪرﺑﺎزه ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن داﻣﺎ‪‬ﻰ و ﭼﻪآﻮﭼﯚڵ و‬
‫ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪ ‬ﺋﻪﺳﺘﺎﻧﺪ و دواﺗﺮ ﺷﺎرﯾﺎن ﺑﻪﺟ‪ ‬ه‪‬ﺸﺖ ﺋﻪرآﻰ‬
‫ﭘﺎراﺳﺘﻦ و ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ آﺎروﺑﺎرى ﺷﺎر و ﺋﯿﺪارهآﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪،‬‬
‫آﻪوﺗﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺑﺮاآﻪى آﻪ ﺑﺒﻮﻧﻪ ﭘﺸﺖ و ﭘﻪﻧﺎى‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ‪ .‬ﺋﻪوان ﺑﻪو ﭘﻪڕى وردﺑﯿﻨﻰ و د‪‬ﺴﯚزﯾﯿﻪوه ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺎن‬
‫ﻟﻪ رووداو و ﺋﻪﮔﻪرى ه‪‬ﺮﺷﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دهﭘﺎراﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن هﻪﻣﻮوﯾﺎن ﭼﻪآﺪارﺑﻮون‪ .‬ﺣﻪﻣﻪڕﺷﯿﺪﺧﺎن ﻧﺎوﭼﻪى‬
‫ﺳﻪﻗﺰ و ﺑﺎﻧﻪى ﮔﺮﺗﺒﻮو و ﻟﻪوێ ﻓﻪرﻣﺎﻧ‪‬هواﯾﻰ دهآﺮد‪ .‬ﺷ‪‬ﺦ ﻟﻪﺗﯿﻔﻰ‬
‫آﻮڕى ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮو ﺷ‪‬ﺦ ﻣﻪﺣﻤﻮودى ﺑﻪرزﻧﺠﻰ ﺷﺎرى‬
‫ﺳﻪردهﺷﺘﻰ ﮔﺮﺗﺒﻮو‪ .‬ﺳﺎت ﺑﻪ ﺳﺎت ﺋﻪﮔﻪرى ه‪‬ﺮﺷﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن‬
‫ﺑﯚ ﺳﻪر ﻣﻪهﺎﺑﺎد و داﮔﯿﺮآﺮدﻧﻰ هﻪﺑﻮو‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺧﯚى ﺑﯚ‬
‫داﺑﯿﻦ آﺮدﻧﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺷﺎر ﺋﺎﻣﺎدهآﺮد و ﺷﻪواﻧﻪ‬
‫ﺑﻪﭼﻪآﻪوه ﺑﻪﺳﻪر ﺷﺎر رادهﮔﻪﯾﺸﺖ و ‪‬اى هﺎوآﺎرى ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎن ﺳﻪرى ﻟﻪ ﭘﯚﺳﺘﻰ ﻧﯿﮕﺎﺑﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن دهدا و ر‪‬ﻨﻮ‪‬ﻨﻰ دهآﺮدن‪.‬‬
‫ﺣﻪﻣﻪ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن و ﺑﻪﮔﺰادهآﺎﻧﻰ ﺑﺎﻧﻪ ﺑﻪﮔﺮﺗﻨﻰ ﺳﻪﻗﺰ رووﺑﻪرى‬
‫ﻧﺎوﭼﻪى ژ‪‬ﺮدهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪرﻓﺮهواﻧﺘﺮآﺮدهوه و ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺋﺎﺷﺎﯾﺶ و ه‪‬ﻤﻨﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻧﯿﺸﺎﻧﺪاﻧﻰ ه‪‬ﺰ‬
‫و ﺑﯚ‪‬ﺮى ﺧﯚى و هﻪروههﺎ ﺑﯚ ﭘﺸﺘﮕﯿﺮى ﻟﻪ دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋﯾﻰ‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن ﺑﯚ ﺳﻪر ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺣﻪﻣﻪرهﺷﯿﺪﺧﺎن آﺮد و ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺘﻨﻰ آﺮد ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺳﻪﺑﺎرهت‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٤١‬‬

‫ﺑﻪآﺎروﺑﺎرى داهﺎﺗﻮوى ﻧﺎوﭼﻪآﻪ و ﺋﻪوآﺎراﻧﻪى ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ ﺑﻜﺮ‪‬ﻦ‪،‬‬
‫راو‪‬ﮋى دهﮔﻪڵ آﺮد‪.‬‬
‫ﮔﻮﺗﻤﺎن؛ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ دهﺳﺘﻜﻪوﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺷﻪڕى دووهﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ ﺑﯚ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮان و آﻮردﺳﺘﺎن؛ ﻻﭼﻮوﻧﻰ ﺳ‪‬ﺒﻪرى رهش و ﻧﻪﮔﺮﯾﺴﻰ‬
‫دﯾﻜﺘﺎﺗﯚرﯾﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى و ﺋﺎزادى و رزﮔﺎرﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ آﯚت و‬
‫ﺑﻪﻧﺪ و آﯚﯾﻼﯾﻪﺗﻰ‪ .‬ﺑﯿﺮى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪ آﻪ ﺑﻪهﯚى آﯚﺗﺎﯾﻰ هﺎﺗﻨﻰ‬
‫زﯾﺎدهﯾﻪ و زهﺑﺮوزهﻧﮕﻰ دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪاراﻧﻪوه ﺋﺎزاد ﺑﺒﻮو‪ .‬ﺑﻪو‬
‫هﻮﺷﯿﺎرﯾﯿﻪى آﻪ ﻟﻪ ﺋﺎآﺎﻣﻰ ﭘﺴﺎﻧﻰ زﻧﺠﯿﺮى آﯚﯾﻼﯾﻪﺗﻰ و دﯾﻠ‪‬ﺘﻰ ﻟﻪ‬
‫ﺟﻪﺳﺘﻪ و رۆﺣﻰ ﻣﯿﻠﻠﻪت ﺑﻪرهﻪم هﺎﺗﺒﻮو‪ .‬ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪا ﺑﻮوه هﯚى‬
‫ﺋﻪوهى ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ رۆﺷﻨﺒﯿﺮاﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﺑﻪ آﻪ‪‬ﻚ وهرﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪو‬
‫آﻪﺷﻪ ﺋﺎزاده آﻪوﺗﻨﻪ ﺑﯿﺮى رزﮔﺎرى و ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوﯾﻰ و ﯾﻪآ‪‬ﺘﻰ ﻟﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮان ﺧﻪ‪‬ﻜﺪا و ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰب و ر‪‬ﻜﺨﺮاو‪‬ﻚ آﻪ ﺑﺘﻮاﻧ‪ ‬ﺑﯚ‬
‫داهﺎﺗﻮوى ﺋﻪو ﻧﻪﺗﻪوه هﻪرژار و ﺑﻪﺷﺨﻮراوه ﭘﺎ‪‬ﭙﺸﺘ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬و‬
‫دووﺑﻪرهآﻰ و ﻧﺎآﯚآﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻜﺎ ﺑﻪ ﯾﻪآ‪‬ﺘﻰ و ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوﯾﻰ و ﺋﻪو‬
‫ﻧﻪﺗﻪوه ﻟ‪‬ﻚ ﺑ‪‬وه ﺑﻜﻪو‪‬ﺘﻪ ﺑﯿﺮى ﺋﺎزادى و دﯾﺎرى آﺮدﻧﻰ‬
‫ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚى و ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗ‪‬ﻚ‪ .‬ﺑﻪو ﭘ‪‬ﯿﻪ ﻟﻪ ‪٢٥‬ى‬
‫ﮔﻪﻻو‪‬ﮋى ‪١٣٢١‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪١٩٤١-‬زاﯾﻨﯽ دا ﺑﻪ هﺎوآﺎرى و هﺎوﺑﯿﺮﯾﻰ‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪك رووﻧﺎآﺒﯿﺮ ﺑﻨﻪﻣﺎى آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد داﻣﻪزرا‪،‬‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( آﻪ ﺑﻪ آﻮرﺗﻰ ﭘ‪‬ﻰ دهﮔﻮﺗﺮا‪ ،‬آﯚﻣﻪ‪‬ﻪ ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﻰ‬
‫ﻧﮫ‪‬ﻨﻰ هﻪﺑﻮو‪ .‬ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻣﻪرﺟﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺒﻮون ﻟﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﻪﯾﻪدا‬
‫ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ ﺧﻮاردن ﺑﻪ ﻗﻮرﺋﺎﻧﻰ ﭘﯿﺮۆز ﺑﻮو‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٤٢‬‬

‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى ژ‪ .‬ك‬

‫داﻣﻪزر‪‬ﻨﻪراﻧﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( ﺑﺮﯾﺘﯿﻦ ﻟﻪ‪:‬‬
‫ﻋﻪﺑﺪوﻟ‪‬هﺣﻤﺎن زهﺑﯿﺤﻰ‪ -‬ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ز‪‬ﯾﻨﮕﻪران )ﻓﺮووهﻪر(‪ -‬ﻣﻪﻻ‬
‫ﻗﺎدرى ﻣﻮدهڕﯾﺴﻰ‪ -‬ﻋﻪﺑﺪوﻟ‪‬هﺣﻤﺎﻧﻰ ﺋﯿﻤﺎﻣﻰ‪ ،‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﯾﺎهﻮ‪-‬‬
‫رهﺣﻤﺎن هﻪ‪‬ﻮا‪ -‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺷﻪڕهﻓﻰ‪ -‬ﻗﺎﺳﻢ ﻗﺎدرى ﻗﺎزى‪ -‬ﻣﻪﻻ‬
‫ﻋﻪو‪‬ى داودى‪ -‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳﻪﻟﯿﻤﻰ‪ -‬ﺋﻪﺣﻤﻪد ﻋﯿﻠﻤﻰ‪ -‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﻧﺎﻧﻪوازاده و ﻋﻪزﯾﺰى زهﻧﺪى‪ -‬ﻟﻪ ه‪‬ﻨﺪێ ﻧﻮوﺳﺮاوهﺷﺪا‪ -‬ﻧﺎوى ﻋﻪﻟﻰ‬
‫ﻣﻪﺣﻤﻮودى‪ -‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺋﻪﺳﺤﺎﺑﻰ‪ -‬ﻋﻪﺑﺪوﻟ‪‬هﺣﻤﺎن آﯿﺎﻧﻰ و ﺳﻪدﯾﻖ‬
‫ﺣﻪﯾﺪهرﯾﺶ وهك داﻣﻪزر‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ژ‪ .‬ك هﺎﺗﻮوه‪ .‬هﻪروههﺎ ﻣﯿﺮﺣﺎج‬
‫ﺋﻪﺣﻤﻪدﯾﺶ ﻟﻪ ﻻﯾﻪن آﻮردهآﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق و ﺣﯿﺰﺑﻰ هﯿﻮاوه ﻟﻪ آﺎﺗﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ژ‪ .‬ك دا ﺣﻮزوورى هﻪﺑﻮوه‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺑ‪‬واى ﻣﻦ‪ ،‬هﻪر ﺋﻪو ﺳ‪‬ﺰدهآﻪﺳﻪى ﯾﻪآﻪم‪ ،‬داﻣﻪزر‪‬ﻨﻪرى‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى ژ‪ .‬ك ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﺑﻪهﯚى ﺋﻪوهى ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺗ‪‬ﻨﻮوى ﺋﺎزادى ﺑﻮون‪ ،‬ﺋﻪم ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﻪ‬
‫ﻧﮫ‪‬ﻨﯿﯿﻪ زۆر ﺑﻪ ﺧ‪‬ﺮاﯾﻰ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ دهوروﺑﻪرى‬
‫دا ﮔﻪﺷﻪى آﺮد و ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهى ﺧﻪ‪‬ﻚ رووﯾﺎن ﻟﻪ ژ‪ .‬ك آﺮدو‬
‫ﻟﻪﻣﻼوﻻ ﺑﺎﺳﻰ ﻣﻪراﻣﻨﺎﻣﻪ و ﺑﺎوهڕ ﺑﻪ ﻗﻮرﺋﺎن و ﺋﻪو ﺳﻮ‪‬ﻨﺪاﻧﻪﯾﺎن‬
‫آﺮدﺑﻮو آﻪ ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻰ آﺎرهآﺎن دهﺧﻮران‪ ،‬ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫ﺑﺒﻮو ﺑﻪ ﯾﯚﺗﯚﭘﯿﺎﯾﻪک‪ .‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪ ﯾﻪآﺘﺮﯾﺎن ﻧﻪدهﻧﺎﺳﻰ‪ .‬ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺷﺎخ آﻪ ﺳ‪ ‬آﻪس ﺑﻮون و ﺋﺎﮔﺎﯾﺎن ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻪﺗﯿﻰ‬
‫آﻪﺳﻰ دﯾﻜﻪ ﻧﻪﺑﻮو‪.‬‬
‫زۆرﺑﻪى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر ﯾﻪآﺘﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﭼﺎوى ﺧﻮﺷﻚ و ﺑﺮا‬
‫ﭼﺎوﻟ‪‬ﺪهآﺮد ﺗﻪﺑﺎﯾﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر و ﺑﻮوﻧﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ ﺑﻪﺑ‪ ‬ه‪‬ﺰى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٤٣‬‬

‫دهو‪‬ﻪت و‪‬اى ﭼﻪآﺪار ﺑﻮوﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺟ‪‬ﻰ ﺳﻪرﺳﻮڕﻣﺎن ﺑﻮو‪.‬‬
‫هﻪﺳﺘﻰ ﯾﺎرﯾﺪهدهرى و هﺎوﺑﯿﺮى ﮔﻪﯾﺸﺘﺒﻮه ﺋﺎﺳﺘ‪‬ﻚ آﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر‬
‫ﺷﻪواﻧﻪ دهرﮔﺎى ﻣﺎ‪‬ﯿﺎن ﭘ‪‬ﻮه ﻧﻪدهدا‪ .‬دزى و دهﺳﺖ در‪‬ﮋى و‬
‫ﻣﻠﮫﻮڕى هﻪرﻧﻪﺑﻮو‪) .‬ژ‪ .‬ك( رۆژ ﺑﻪرۆژ ﺑﻪرﯾﻨﺘﺮ دهﺑﯚوه‪.‬‬
‫ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﻪراﻧﻰ )ژ‪ .‬ك( هﻪﺳﺘﯿﺎن ﺑﻪ ﺑﯚﺷﺎﯾﯿﻪك ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮه‬
‫ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﻪآﻪﯾﺎﻧﺪا دهآﺮد‪ .‬ﭼﻮﻧﻜﻪ هﻪﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﻚ ﭘﺎش داﻣﻪزراﻧﻰ )ژ‪ .‬ك(‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪ هﻪروا ﺑﻪﺳﻪرﻣﻪهﺎﺑﺎد رادهﮔﻪﯾﺸﺖ ﻧﻪﺑﺒﻮوه‬
‫ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ "ژ‪ .‬ك" ﺑﻪ‪‬م آﺎدﯾﺮى ر‪‬ﺒﻪراﯾﻪﺗﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( ﺑﻪو‬
‫هﯿﻮاﯾﻪى آﻪ رۆژ‪‬ﻚ ﻟﻪرۆژان ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪ‬
‫ه‪‬ﺸﺘﺎ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ ﯾﻪآﻪﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺑﻪﺗﺎ‪‬ﻰ ه‪‬ﺸﺘﺒﻮوه و ﺳﻪرهڕاى‬
‫ﺋﻪوهش‪ ،‬هﻪرآﺎر‪‬ﻜﻰ ﮔﺮﯾﻨﮓ ﻟﻪ ﺷﺎر و ﻧﺎوﭼﻪدا ﭘ‪‬ﺶ هﺎﺗﺒﺎﯾﻪ‪ ،‬هﻪرﺑﻪ‬
‫ر‪‬ﻨﻮ‪‬ﻨﻰ و ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﻧﺎوﺑﺮاو ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪‬ﯿﺎن دهآﺮد‪ .‬هﻪﺗﺎ ﺋﻪوهى‬
‫ﭼﺎوهڕواﻧﯿﯿﻪآﻪﯾﺎن وهدى هﺎت و ﺑﻪهﺎﺗﻨﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ﻧ‪‬ﻮ‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( زﯾﺎﺗﺮ ﻟﻪ ﺟﺎران ﭘ‪‬ﮕﻪى ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﯿﯿﺎن ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻣﻮآﺮﯾﺎن و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻧﺎوﭼﻪ آﻮرد ﻧﯿﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪش ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﻋ‪‬ﺮاﻗﺪا ﭘﺘﻪوﺗﺮ ﺑﻮو‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﮫﺎﺗ‪‬ﻜﻰ ﭼﺎوهڕوان ﻧﻪآﺮاو‪.‬‬
‫ﭘﺎﯾﯿﺰى ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺑﯚآﺎن‪ ،‬ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﺳﻪﻗﺰ و ﺑﺎﻧﻪﯾﺎن ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺖ‬
‫آﺮدﺑﻮو آﻪ ﻟﻪ ﺑﯚآﺎن ﺑﯚ وﺗﻮو‪‬ﮋ ﻟﻪﺳﻪر آﺎروﺑﺎرى ﻧﺎوﭼﻪآﻪ‪ .‬ه‪‬ﺸﺘﺎ‬
‫ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺖ آﺮاوهآﺎن ﺑﻪ ﺗﻪواوى ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ دﯾﺎرﯾﻜﺮاو )ﻣﯿﻮاﻧﺨﺎﻧﻪى‬
‫آﯚﻧﻰ ﺑﯚآﺎن( آﯚ ﻧﻪﺑﺒﻮوﻧﻪوه و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ دﯾﺎرﻧﻪﺑﻮون ﻟﻪ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٤٤‬‬

‫ﻧﺎآﺎو هﻪواڵ هﺎت‪ :‬ﺋﻪوه دوو ﻣﺎﺷ‪‬ﻦ ﻟﻪ ﺑﻪردهرآﻰ ﻣﯿﻮاﻧﺨﺎﻧﻪ‬
‫وﺳﺘﺎوه و ﭼﻪﻧﺪ ﺋﻪﻓﺴﻪرى رووﺳﯿﻰ ﻟ‪‬ﯿﺎن داﺑﻪزﯾﻮن‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت‬
‫ﺗﺎﺋﻪوآﺎت ﭼﻪك هﻪ‪‬ﮕﺮﺗﻨﻰ ﺑﻪ ﺋﺎﺷﻜﺮ ﻟﻪﻻى رووﺳﯿﯿﻪآﺎن ﻗﻪدهﻏﻪ‬
‫ﺑﻮو‪ .‬ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺖ آﺮاواﻧﯿﺶ آﻪ هﻪﻣﻮان ﭼﻪآﺪار ﺑﻮون ﺋﺎ‪‬ﯚزآﺎن و‬
‫وﯾﺴﺘﯿﺎن ﭼﻪآﻪآﺎن ﺑﺸﺎرﻧﻪوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م‪ ،‬ﻓﺮﯾﺎﻧﻪآﻪوﺗﻦ و ﺋﻪﻓﺴﻪره‬
‫رووﺳﻪآﺎن هﺎﺗﻨﻪﺳﻪرێ و ﺑﻪ رووﮔﻪﺷﻰ و ﻣ‪‬ﮫﺮهﺑﺎﻧ‪‬ﯿﻪوه ﺳ‪‬وﯾﺎن‬
‫ﻟﻪ ﻣﯿﻮاﻧﻪآﺎن آﺮد و ﭘ‪‬ﯿﺎن ﮔﻮﺗﻦ آﻪ ﭼﻪك هﻪ‪‬ﮕﺮﺗﻦ ﻟﻪ رواﻧﮕﻪى‬
‫ﺋﻪواﻧﻪوه ﺋﯿﺮاد‪‬ﻜﯽ ﺷﺘ‪‬ﮑﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯿﻪ‪ .‬ﺋﻪو ﻗﺴﻪﯾﻪ ﺋﺎوﭘ‪‬ژ‪‬ﻨ‪ ‬د‪‬ﻰ‬
‫ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮاﻧﻰ آﺮد‪ .‬ﻗﻪرار ﺑﻮو ﺳﻪدرى ﻗﺎزﯾﻰ ﺑﺮاى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺶ‬
‫"ﺧﺎ‪‬ﻰ ﻧﻮوﺳﻪر" ﻟﻪو آﯚﺑﻮوﻧﻪوهﯾﻪدا ﺑﻪﺷﺪارﺑ‪ .‬هﻪروههﺎ‬
‫ﻣﺎﻣﻪﮔﻪورهم ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ ﺷ‪‬ﺮزادﯾﺶ ﺑﯚ ﺑﻪﺷﺪارﯾﻰ ﺋﻪم آﯚﺑﻮوﻧﻪوهﯾﻪ‬
‫ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺘﻦ آﺮاﺑﻮوو‪ .‬ﻣﻨﯿﺶ ﻟﻪ ﮔﻪ‪‬ﯿﺎن ﺑﯚ دﯾﺘﻨﻰ ﺧﺎ‪‬ﻢ ﻟﻪو آﯚڕهدا‬
‫ﺑﻮوم‪ .‬ﺋﻪﻓﺴﻪرى ﭘﺎﯾﻪﺑﻪرزى ﺳﯚﭬﯿﻪت آﻪ ﻧﺎوى ﺳﻪﻟﯿﻢ ﺋﺎﺗﺎآﺸﻰ ﺋﯚف‬
‫ﺑﻮو ﻟﻪﮔﻪڵ هﺎوڕێ ﭼﻪآﺪارهآﻪى آﻪ آﻮرد‪‬ﻚ ﺑﻮو ﺑﻪ ﻧﺎوى‬
‫ﺟﻪﻋﻔﻪرۆف؛ و‪‬اى دهرﺑ‪‬ﯾﻨﻰ ﺋﯿﺰﻧﻰ ﭼﻪك هﻪ‪‬ﮕﺮﺗﻦ و ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﻰ ﻟﻪ‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻰ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن‪ .‬ﮔﻮﺗﯿﺎن‪ ،‬ﺋ‪‬ﻤﻪ هﺎﺗﻮوﯾﻦ ﺑﺮاﯾﺎﻧﻰ‬
‫آﻮردﻣﺎن ﺑﯚ ﺑﺎآﯚ و دﯾﺘﻨﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﺎﻧﮕ‪‬ﺸﺘﻦ ﺑﻜﻪﯾﻦ‪ ،‬داواﯾﺎن‬
‫ﻟﻪﺑﻪﺷﺪاراﻧﻰ آﯚڕهآﻪ آﺮد هﻪرﭼﻰ زووﺗﺮ ﺑ‪‬ﻨﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻟﻪو‪‬ﻮه‪،‬‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ داوهت آﺮاوهآﺎﻧﻰ ﺗﺮ ﺑﻪرهو و ﺑﺎآﯚ وهڕى آﻪون‪.‬‬

‫"ﺳﻪﻓﻪر ﺑﯚ ﺑﺎآﯚ"‬
‫ﻟﻪو ﺳﻪﻓﻪرهدا ﺳﻰ آﻪس ﻟﻪ ﭘﯿﺎوﻣﺎﻗﻮ‪‬ن و ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪآﻪ ﺑﯚ ﻣﺎوهى دوو هﻪﻓﺘﻪ ﻟﻪﮔﻪڵ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﭼﻮوﻧﻪ ﺑﺎآﯚ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٤٥‬‬

‫ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ رووﺳﻪآﺎن ﻟﻪو ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺘﻨﻪ راﮔﺮﺗﻨﻰ د‪‬ﻰ آﻮردهآﺎن‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﺋﻪوان ﺑﻪو ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪ دۆﺳﺘﻰ آﻮرد ﻟﻪ‬
‫ﻗﻪ‪‬ﻪم ﺑﺪهن و آﻮردهآﺎن ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﻧﺰﯾﻜﺘﺮ ﺑﻜﻪﻧﻪوه و ﻧﻪه‪‬ﻦ ﺑﻪﻻى‬
‫ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا ﺑﺸﻜ‪‬ﻨﻪوه‪ .‬ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه آﻮردهآﺎن و‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دهوروﺑﻪرى ورﻣ‪ ‬ﺑﺮ‪‬ﻚ دهﮔﻪڵ ﺋﺎزرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن‬
‫ﻧﺎآﯚآﯿﯿﺎن هﻪﺑﻮو هﻪر ﺑﯚﯾﻪش ﻣﯿﺮﺟﻪﻋﻔﻪرى ﺑﺎﻗﺮۆف‪ ،‬ﺳﻪرآﯚﻣﺎرى‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت دهﯾﻮﯾﺴﺖ آﻮردهآﺎن و ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﻧﺎوﭼﻪآﻪ ﺑﭙﺎر‪‬ﺰێ ﺑﻪ‪‬م ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ دﯾﻜﻪى هﻪﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺋﻪو دهﯾﻮﯾﺴﺖ ﺳﻪرﻧﺠﻰ رووﺳﻪآﺎن زﯾﺎﺗﺮ ﺑﯚﻻى آ‪‬ﺸﻪى آﻮرد‬
‫راﺑﻜ‪‬ﺸ‪ ‬و ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﻪآﺎﻧﻰ )ژ‪ .‬ك(دا آﻪ ﺋﺎزادﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد ﺑﻮو ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺎن ﻟ‪ ‬وهرﮔﺮێ‪.‬‬
‫ﻗﺎزی ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ه‪‬ﻨﺎﻧﻪﮔﯚڕى ﺑﯚﭼﻮون و داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﺗﻮاﻧﯿﻰ ﺗﺎ ڕادهﯾﻪك ﺳﻪرﻧﺠﻰ ﻣﯿﺮﺟﻪﻋﻔﻪرى ﺑﺎﻗﺮۆف‬
‫راآ‪‬ﺸ‪ ‬و ﺋﻪو راﺳﺘﯿﯿﻪ ﺑﺴﻪﻟﻤ‪‬ﻨ‪ ‬آﻪ آﻮردهآﺎن ﺧﻮازﯾﺎرى ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﻰ‬
‫ﮔﻪورهﺗﺮى وهك ﻣﺎﻓﻰ ﺋﺎزادى و دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚﯾﺎﻧﻦ‪.‬‬
‫هﻪر ﺑﯚﯾﻪش ﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوهى ﻟﻪ ﺑﺎآﯚ‪ ،‬ﺑﻪورهﯾﻪآﻰ ﭘﺘﻪوﺗﺮهوه ﻟﻪ‬
‫هﻪﻣﺒﻪر آ‪‬ﺸﻪ و رووداوهآﺎﻧﺪا راوهﺳﺘﺎ‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﭼﻪﻧﺪآﻪس ﻟﻪ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻪﻧﮕﻮڕ و ﻣﺎﻣﻪش‬
‫ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ دڵ ﭼﺎآﺮدﻧﻪوه و ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﻰ ﺋﻪو آ‪‬ﺸﺎﻧﻪى هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﺶ ﺳﻪرداﻧ‪‬ﻜﻰ ورﻣ‪‬ﻰ آﺮد و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دهﭬﻪرى وهرﻣ‪ ‬ﻟﻪ‬
‫دﻣﻪﻗ‪‬هوآ‪‬ﺸﻪى ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن ﮔﯿ‪‬اوه‪ .‬داﺑﻪزﯾﻨﻰ ﺋﺎﺳﺘﻰ ﺷﻪڕ و‬
‫آ‪‬ﺸﻪ ﻧﺎوﭼﻪﯾﯿﻪآﺎن ﭘ‪‬ﺸﺎﻧﺪهرى ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﯾﻰ و ه‪‬ﺰى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺮاﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ آﺎروﺑﺎرى ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ و ﺑﻮوه هﯚى ﺋﻪوهى آﻪ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٤٦‬‬

‫ﻟﻪ ﺑﺎآﻮورى ورﻣ‪‬ﻰ وه هﻪﺗﺎ ﺳﻪﻗﺰ‪ ،‬هﯿﭻ ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮون و ﻧ‪‬ﻮان‬
‫ﻧﺎﺧﯚﺷﯿﯿﻪك ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان آﻮرد و ﺋﺎزهرىﺪا ﻧﻪﯾﻪﺗﻪﭘ‪‬ﺶ‪.‬‬

‫"ﭘ‪‬ﺸﻜﻪش آﺮدﻧﻰ ﭼﻪك"‬
‫ﭘﺎﯾﯿﺰى ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢١‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی رووﺳﻪآﺎن ﺑ‪‬ﻜﯿﺎن ﭼﻪك و‬
‫ﭼﯚڵ و ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﻰ ه‪‬ﻨﺎ ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻟﻪ ﺗﻪﻧﯿﺸﺖ ﭘﺮدى ﺳﻮور‪،‬‬
‫واﺗﻪ دﯾﻮارى ه‪‬ﻠﻰ ﺑﻪﻧﺪاوى ﻣﻪهﺎﺑﺎد )ﺑﻪ ﻻى رۆژﺋﺎوا( هﻪ‪‬ﯿﺎن‬

‫‪@çb¼òŠ@òìóïnaŠ@óÜ@a‡ïnŽîìý@ðäaˆûŠ@óÜ@†óàó«@ñŒbÔ@ñaìó“Žïq‬‬
‫÷‪ñŒbÔ@ñŠ†ó@ìíj’üƒŽïÜaí‚@òìóïïqóš@ñýóÜ@LÛóÜŠa†@bÌb‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٤٧‬‬

‫رﺷﺖ و ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺎن ﻟ‪ ‬ﺋﺎﮔﺎدار آﺮدهوه‪ .‬هﻪر ﺋﻪم ﺷﻪوه‬
‫ﺗﻔﻪﻧﮕ‪‬ﻜﻰ ﺑ‪‬ﻧﻪو و ﺳﻪت ﻓﯿﺸﻪآﯿﺎن دا ﺑﻪ هﻪرآﺎم ﻟﻪو ﭼﻮار ﺳﻪت‬
‫آﻪﺳﻪى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد آﻪ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﺪا ﻧﺎو ﻧﻮوﺳﯿﺎن آﺮدﺑﻮو‪ .‬هﻪر‬
‫ﺋﻪ وﺷﻪوه ﺑﻪ دوو داﺷﻘﻪ ژﻣﺎرهﯾﻪك ﭼﻪك و ﻓﯿﺸﻪآﯿﺎن ه‪‬ﻨﺎﯾﻪ ﻧ‪‬ﻮ‬
‫ﺷﺎر‪ ،‬آﻪ دواﺗﺮ دران ﺑﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪى ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ زاﻧﺮا‪.‬‬

‫ه‪‬ﺮش ﺑﯚ ﺳﻪر ﺷﺎرهواﻧﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫رۆژى ‪١٣٢٣/١١/٢٦‬ی‪.‬ه‪١٩٤٤-‬ز ﻟﻪ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ‬
‫آﯚﺑﻮوﻧﻪوهﯾﻪآﺪا آﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻜﻰ ﺗﻮوڕه و داخ ﻟﻪ د‪‬ﻪوه‬
‫ﺑﻪﻣﻪﺳﺘﻰ دهرآﺮدﻧﻰ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارى )آﺎرﺗﯚﻧﯿﻰ()‪ (١‬ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻪﻧﺎوى‬
‫"ﺳﺮﯾﻊ اﻟﻘﻠﻢ" ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﺒﻮو‪ ،‬ژﻣﺎرهﯾﻪك ﺑﻪ آﻪ‪‬ﻚ وهرﮔﺮﺗﻨﻰ ﻧﺎﺑﻪﺟ‪ ‬ﻟﻪ‬
‫هﻪﺳﺘﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر و ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﻰ ﭼﺎوهڕوان ﻧﻪآﺮاو ه‪‬ﺮﺷﯿﺎن‬
‫آﺮد ﺑﯚوه ﺳﻪر ﺷﺎرهواﻧﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﭼﻪﻧﺪ ﭘﺎﺳﻪواﻧ‪‬ﻜﯿﺎن آﻮﺷﺘﺒﻮو‪.‬‬
‫داراﯾﻰ و ﻣ‪‬ﺰ و آﻮرﺳﯿﻰ ﺷﺎرهواﻧﯿﯿﺎن ﻟﻪ ﺗﻮ ﭘﻪت آﺮدﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪم‬
‫رووداوه رهﻧﮕﺪاﻧﻪوهى ﻧﺎﺧﯚﺷﻰ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺗﺎراﻧﺪا هﻪﺑﻮو‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد آﻪ ﺑﻪﻧﮫ‪‬ﻨﻰ ﺑﺒﻮوﻧﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ )ژ‪ .‬ك( ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﺸﻰ ﺷﺎر‬
‫و ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ آﻪﺷ‪‬ﻜﻰ ه‪‬ﻤﻦ و ﺑ‪ ‬ﻗ‪‬هﯾﺎن ﻻ‪ ،‬ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺷﺘ‪‬ﻚ‬
‫ﮔﺮﯾﻨﮕﺘﺮ ﺑﻮو ﻧﺎو ﺷﺎرﯾﺎن آﺮد ﺑﻪ ﻧﺎوهﻧﺪى راﺳﺘﻪﻗﯿﻨﻪى آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺟ‪‬ﻰ هﯿﻮاى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد و ﺳﻪرﭘﻪﻧﺎى هﻪژاراﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪى‬
‫ﻣﻮآﺮﯾﺎن ﺑﻪ دڵ ﻟﻪو رووداوه ﻧﺎڕهﺣﻪت و ﻗﻪ‪‬ﺲ ﺑﻮون و ﺑﻪرﭘﻪرﭼﻰ‬
‫ﺋﺎژاوه ﭼﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن داﯾﻪوه‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٤٨‬‬

‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ ﻟﻪﮔﻪڵ ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎرى ﺋﻪوآﺎت‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪ ﻟﻪهﻪر ﭘﺮس و رووداو‪‬ﻜﺪا ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻮوﯾﻰ و‬
‫ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﯾﻰ ﺧﯚى دهردهﺧﺴﺖ و ﻣﻪزﻧﻰ و ﺋﯿﻌﺘﯿﺒﺎرى ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى‬
‫آﻪ ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋ ﺳﺎ‪‬ﻪوه ﭘﺸﺖ و ﭘﻪﻧﺎ و ﭘﻪﺳﯿﻮى هﻪژاراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻦ؛‬
‫ﺑﻪرزﺗﺮى دهآﺮدهوه و هﯚﮔﺮى و ﺳﻪرﻧﺠﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪر‪‬ﺰى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﻰ زﯾﺎﺗﺮ ﺑﻪرهو ﺧﯚى رادهآ‪‬ﺸﺎ و ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﯾﻰ ﺧﯚى ﻟﻪ ر‪‬ﺒﻪرى‬
‫آﺮدﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهآﻪى دا ﺑﺎﺷﺘﺮ دهﺳﻪﻟﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﭘﺎش ﺋﻪم ﺋﺎ‪‬ﯚزﯾﯿﺎﻧﻪى‬
‫دهورى ورﻣ‪ ‬ﻟﻪﻻﯾﻪن "ﺷﺎوه" آﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ‪ -‬ﻧﺎوى ﻣﺎﺑﻮو‪ ،‬ﺧﻪﻟﯿﻞ ﻓﻪهﯿﻤﻰ‪،‬‬
‫وهزﯾﺮى راو‪‬ﮋآﺎر آﻪ آﺮاﺑﻮوه ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎرى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫ﺗﺎوﺗﻮ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ آ‪‬ﺸﻪآﺎن‪ ،‬هﺎﺗﻪ ورﻣ‪ ‬و ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻟﻪ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدهوه ﺑﻪﮔﻪرﻣﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮازی ﻟ‪‬ﮑﺮا‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻣﻪزﻟﻮوﻣﯿﯿﻪت و هﻪژارﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮردى ﺑﻪ‬
‫در‪‬ﮋاﯾﻰ دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎﺟﺎر و ﭘﻪهﻠﻪوى ﺑﯚ ﺋﺎﻏﺎ ﻓﻪهﯿﻤﻰ ﺷﻰ‬
‫آﺮدهوه و ﭘ‪‬ﻰ ﮔﻮت ﺳﻪردهﻣﻰ ﺳﻪرهڕۆﯾﻰ و دﯾﻜﺘﺎﺗﯚرى ﺑﻪﺳﻪر‬
‫ﭼﻮوه و ﺑﺎﺷﺘﺮواﯾﻪ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺳﻪرﻧﺠ‪‬ﻜﻰ زﯾﺎﺗﺮ ﺑﺪاﺗﻪ ﻧﺎوﭼﻪ ﺑ‪‬‬
‫ﺑﻪﺷﻪ آﻮردﻧﺸﯿﻨﻪآﺎن و ﺧﻪو‪‬ﮑﯿﺎن ﺑﺨﻮات‪.‬‬

‫ﻗﺒﻮو‪‬ﻰ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻪﺗﻰ ﻟﻪ )ژ‪ .‬ك(دا‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﻗﺒﻮو‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺋﻪﻧﺪاﻣﻪﺗﯿﻰ )ژ‪ .‬ك( ﺑﻪﻧﺎوى‬
‫ﺧﻮازراوى ﺑﯿﻨﺎﯾﻰ؛ ﺑﺎﯾﻪخ و ﺋﯿﻌﺘﺒﺎرى ﭼﺎﻻآﯿﯿﻪ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪ‬
‫ﻟﻮوﺗﻜﻪ ﮔﻪﯾﺎﻧﺪ و ﻣﻪهﺎﺑﺎدى آﺮد ﺑﻪﻧﺎوهﻧﺪى ﺋﺎزادﯾﺨﻮازى و ﭼﺎﻻآﯿﻰ‬
‫ﺳﯿﺎﺳﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬هﻪرﺑﯚﯾﻪش ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ آﻮرد ﻟﻪ و‪‬ﺗﺎﻧﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٤٩‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٥٠‬‬

‫ﭼﺎﻻآﯿﻪآﺎﻧﻰ )ژ‪ .‬ك(‬

‫‪†ó¿ó«@ñŒbÔ@ñb †a†@óÜ@ÛóîHónÔóÜI@b¹‬‬

‫ﺗﻮرآﯿﺎ‪ ،‬ﺳﻮورﯾﻪ و ﻋ‪‬ﺮاﻗﻪوه ﺑﯚ دﯾﺘﻨﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﻪراﻧﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( دههﺎﺗﻨﻪ ﺋﻪم ﺷﺎره‪ .‬دهو‪‬ﻪﺗﻪ‬
‫داﮔﯿﺮآﻪرهآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ‪ ،‬ﻣﻪﻟﻪﻓ‪‬ﻜﻰ داﻧﺴﻘﻪﯾﺎن ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و‬
‫ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻰ آﻮرد آﺮدﺑﯚوه‪.‬‬
‫ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ ﺋﻪوهش ﺑ‪‬ﻢ آﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ آﺎك ﺋﻪﺣﻤﻪدى‬
‫ﺋﯿﻼهﻰ ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﻰ ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ ﺧﻮاردن ﺑﻪ ﻗﻮرﺋﺎﻧﻰ ﭘﯿﺮۆز و ﺋﻪﻧﺪاﻣﻪﺗﯿﻰ‬
‫)ژ‪ .‬ك(ى ﺑﻪﺟ‪ ‬ه‪‬ﻨﺎ‪.‬‬

‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( ﭘﺎش داﻣﻪزراﻧﺪی ﻟﻪ ‪٢٥‬ى ﮔﻪﻻو‪‬ﮋى‬
‫‪١٣٢١‬ی‪.‬ه‪١٩٤٢-‬ی‪.‬زدا ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬دهﺳﺘﻰ آﺮد ﺑﻪ ﭼﺎﻻآﻰ و ﺑﻪ‬
‫هﯚى ﺗﺎﻣﻪزرۆﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﯚ ﺋﺎزادﯾﻰ دهﮔﻪڵ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر‬
‫و ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ رووﺑﻪڕوو ﺑﯚوه‪ .‬هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت و ﺋﺎآﺎرى ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ )ژ‪.‬‬
‫ك(و ﺋﻪو ﻋﻪﺷﻖ و ﺋﻪوﯾﻨﻪى ﺑﻪ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺎﻧﺪا ﺑﻮو؛‬
‫ﺑﻪﺋﻪﻧﺪام ﺑﻮون ﻟﻪ )ژ‪ .‬ك(دا ﺷﺎﻧﺎزﯾﯿﻪآﻰ ﻣﻪزن ﺑﻮو آﻪ ﺳﻪرهڕاى‬
‫ﻧﮫ‪‬ﻨﻰ ﺑﻮوﻧﻰ ﭼﺎﻻآﯿﻪآﺎﻧﻰ؛ دهآﺮێ ﻟﻪ هﻪﻟﺴﻮآﻪوت و رهوﺷﺖ‬
‫ﭘﺎآﻰ و ﺑﺮاﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪواﻧﻪى ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ )ژ‪ .‬ك( ﺑﻮون ﺗ‪ ‬ﺑﮕﻪﯾﻦ آﻪ‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪى و رهﻓﺘﺎرﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻚ و هﺎوو‪‬ﺗﯿﺎن زۆر‬
‫ﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﺗﻪواوى ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ )ژ‪ .‬ك( ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن ﭘﻪروهر و‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮاز ﺑﻮون و ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى ﺑﯿﺮى آﻮﻣﯚﻧﯿﺴﺘﻰ ﻧﻪﺑﻮون‪.‬‬
‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬ه‪١٩٤١-‬ی‪.‬زدا ﻋﻪﻟﻰ ﺋﺎﻏﺎى ﺋﻪﻣﯿﺮ‬
‫ﺋﻪﺳﻌﻪدى د‪‬ﺒﻮآﺮى ﻟﻪﻻﯾﻪن دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪﯾﯿﻪوه آﺮا ﺑﻪ ﻗﺎﯾﻤﻘﺎﻣﻰ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬ﺑﻪهﯚى ﭘ‪‬ﺸﯿﻨﻪى دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﻋﻪﻟﻰ ﺋﺎﻏﺎ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى‬
‫ﻗﺎزى و ﺧﻪ‪‬ﻚ هﺎوآﺎرﯾﯿﺎن ﻧﻪدهآﺮد‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪش ﻣﺎوهى ﻗﺎﯾﻤﻘﺎﻣﯿﻪ ﺗﯿﻪﮐﻪی‬
‫زۆرى ﻧﻪﺧﺎﯾﺎﻧﺪ و ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮو وازى ﻟ‪‬ﺒ‪‬ﻨ‪ ‬و ﺷﺎر ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑ‪ .‬ﭘﺎش‬
‫رۆﯾﺸﺘﻨﻰ ﻧﺎوﺑﺮاو ﺋﺎﻏﺎى )"ﺳﺮﯾﻊ اﻟﻘﻠﻢ"( آﺮا ﺑﻪ ﻗﺎﯾﻤﻘﺎﻣﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد آﻪ‬
‫ﺋﻪوﯾﺶ هﻪر ﺑﻪﻧﺎو ﻗﺎﯾﻤﻘﺎم ﺑﻮو‪ ،‬ﺋﻪﮔﻪر ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‬
‫ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﻧﻪﺑﺎﯾﻪ ﻧﻪﯾﺪهﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﺗﺎﻗﻪرۆژ‪‬ﻜﯿﺶ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫ﺑﻤ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﺷﺎر ﻟﻪڕاﺳﺘﯿﺪا آﻪوﺗﺒﯚوه دهﺳﺘﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‬
‫آﺎروﺑﺎرى ﺷﺎر و ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ داﺑﯿﻦ آﺮدﻧﻰ ه‪‬ﻤﻨﻰ و ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ‬
‫ﭼﺎود‪‬ﺮﯾﻰ ﺋﻪودا ﺑﻮو‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٥١‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٥٢‬‬

‫ﺷﺎﻧﯚى داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن‪.‬‬

‫ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﻣﯿﺮﻣﯿﺮ‪‬ﻦ‪.‬‬

‫رووداوهآﺎﻧﻰ ﺳﻪردهﻣﻰ ﺷﻪڕى دووهﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ و ﺋﺎزادى‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ و هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻰ ﺋﻪم ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﻧﺎوﭼﻪ داﮔﯿﺮآﺮاوهآﺎﻧﻰ‬
‫ژ‪‬ﺮدهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻰ رووس و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و داﮔﯿﺮ ﻧﻪآﺮاﻧﻰ ﺋﻪم ﺑﻪﺷﻪ؛‬
‫دهرﻓﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ز‪‬ﯾﻨﻰ رهﺧﺴﺎﻧﺪ ﺑﯚ ﮔﻪﺷﻪآﺮدن و ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻰ ﺑﯿﺮۆآﻪى‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازﯾﻰ و ﭼﺎﻻآﯿﯿﻪ هﻮﻧﻪرﯾﯿﻪآﺎن‪ .‬ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﭼﺎﻻآﯿﻪ‬
‫هﻮﻧﻪرﯾﯿﺎﻧﻪى آﻪ ﺋﻪوآﺎت آﻪوﺗﻪﺑﻪر ﺳﻪرهﻧﺞ و ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﺷﺎﻧﯚى "داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن")‪ (٩‬ﺑﻮو آﻪ آﺎرﯾﮕﻪرﯾﯿﻪآﻰ‬
‫ﻗﻮو‪‬ﻰ ﻟﻪﺳﻪر هﻪﺳﺘﻰ ﻧﻪﺗﻪواﯾﻪﺗﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و راآ‪‬ﺸﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪرهو‬
‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن ﭘﻪروهرى داﻧﺎ‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪى ﺋﻪو ﺷﺎﻧﺪﯾﺎن وه ﺟﯚش دهه‪‬ﻨﺎ‪.‬‬
‫ﺑﻪهﯚى ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﮔﻪرﻣﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﺷﺎﻧﯚ ﺣﻪﻣﺎﺳﯿﯿﻪ؛ ﻟﻪ ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺷﺎرى دﯾﻜﻪش ﭘ‪‬ﺸﺎن درا‪.‬‬

‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻧﻪرﯾﺘﻪ د‪‬ﺮﯾﻨﻪآﺎن آﻪ ﻟﻪ ﯾﻪآﻪم ﺳﺎ‪‬ﻰ ﭘﺎش رووﺧﺎﻧﻰ‬
‫رهزاﺧﺎن و رزﮔﺎرى ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ زهﺑﺮوزهﻧﮕﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫زﯾﻨﺪوآﺮاﯾﻪوه ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﻣﯿﺮ ﻣﯿﺮ‪‬ﻦ ﺑﻮو‪ .‬ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪو آﺎﺗﻪوه‬
‫دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻪ ﻧﺎوﭼﻪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى ﻟﻪ دهﺳﺘﺪاﺑﻮو و ﻟﻪ ژ‪‬ﺮدهﺳﺘﻰ و‬
‫آﯚﯾﻠﻪﺗﯿﺪا دهژﯾﺎ ﺑﯚ زﯾﻨﺪوو راﮔﺮﺗﻨﻰ ﺑﯿﺮهوهرﯾﻰ ﺳﻪردهﻣﻰ‬
‫دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﺪار‪‬ﺘﯿﻰ ﺧﯚى ﺋﻪم ﻧﻪرﯾﺘﻪ آﯚن و ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪى ﻟﻪآﺎﺗﻰ‬
‫ﻧﻪورۆزدا ﺑﻪر‪‬ﻮه دهﺑﺮد‪ .‬ﻟﻪم ر‪‬ﻮهڕهﺳﻤﻪدا آﻪﺳ‪‬ﻜﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﺎوى "ﻣﯿﺮ"‬
‫هﻪ‪‬ﺪهﺑﮋارد ﻟﻪ ﻣﺎوهى ﺋﻪم ﭼﻪﻧﺪ رۆژه دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﺪار‪‬ﺘﯿﯿﻪدا ﻣﯿﺮ هﻪر‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧ‪‬ﻜﻰ دهرآﺮدﺑﺎ ﺑ‪ ‬ﺋﻪﻣﻼو ﺋﻪوﻻ ﺑﻪر‪‬ﻮه دهﭼﻮو‪ ،‬ﻣﯿﺮ دوو‬
‫وهزﯾﺮ و دوو ﯾﺎرﯾﺪهدهر و ﻣﯿﺮﻏﻪزهب و ﺗﻪ‪‬ﺨﻪك و ژﻣﺎرهﯾﻪك‬
‫دهﺳﺘﻮ ﭘ‪‬ﻮهﻧﺪى هﻪﺑﻮو آﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪر‪‬ﻮه دهﺑﺮد‪ .‬هﻪر ﻟﻪو‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻪدا ﺑﻪ هﯿﻤﻤﻪﺗﻰ ﻻوان ﺷﺎﻧﯚى "ﻣﯿﺮ ﻣﯿﺮ‪‬ﻦ" دهره‪‬ﻨﺮا و‬
‫ﺑﻪر‪‬ﻮهﭼﻮو‪ .‬ﺑﻪر‪‬ﻮهﭼﻮوﻧﻰ ﺋﻪم ﺷﺎﻧﯚﯾﻪ هﻪﺳﺘﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ زﯾﺎﺗﺮ‬
‫دهﺑﺰواﻧﺪ و ﻧﻪﯾﺎراﻧﻰ ﺗﻮوڕه دهآﺮد‪ .‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻟﻪ رۆژﻧﺎﻣﻪآﺎﻧﻰ ﺗﺎراﻧﺪا‬
‫دهﻧﮕﺪاﻧﻪوهى ﺑﻮو‪ .‬آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت و زۆرﺑﻪى رۆژﻧﺎﻣﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺗﺎران ﺑﻪ ﻧﺎڕهزاﯾﻪﺗﻰ و ﻗﻪ‪‬ﺴﻰ ﻟﻪ ﻣﯿﺮى ﻣﻪهﺎﺑﺎد دوان و‬
‫آﻮردهآﺎﻧﯿﺎن ﻟﯚﻣﻪ آﺮد‪.‬‬
‫رۆژﻧﺎﻣﻪى "آﯚهﺴﺘﺎن" آﻪ ﺑﻪ ﺳﻪرﭘﻪرﺳﺘﯿﻰ ﺋﯿﺴﻤﺎﻋﯿﻠﻰ‬
‫ﺋﻪرده‪‬ن ﻟﻪ ﺗﺎران دهردهﭼﻮو و ﺧﻮ‪‬ﻨﻪرﯾﺸﻰ زۆر ﺑﻮون ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪروﺗﺎره ﺑﻪﻧﺎو ﺑﺎﻧﮕﻪ آﻪى ﺧﯚﯾﺪا ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﻧﺎوى )ﮔﺎ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪﻣﯿﺮى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻣﻪآﻪن( و ﻟ‪ ‬آﺮدﺑﻮو‪.‬‬

‫داﻣﻪرزاﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻋ‪‬ﺮاق‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺑﻪرﻧﺎﻣﻪﮔﺮﯾﻨﮕﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﻪآﺎن ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯽ ﻋ‪‬ﺮاق ﺑﻮو آﻪ ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ ﻟﻘ‪‬ﻜﻰ آﺮﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( و ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫رزﮔﺎرى و ﭼﻪﻧﺪ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪوێ ﭼﺎﻻآﯿﯿﺎن ﻧﻮاﻧﺪﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى ژهﻧﻪراڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ؛ هﻪﻣﺰه ﻋﺒﺪو‪ ‬آﻪ آﻮرد‪‬ﻜﻰ ﭼﺎﻻك و‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازى ﻋ‪‬ﺮاق ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﯚ داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮات آﻪ‬
‫دواﺗﺮ ﻧﺎوى ﻧﺮا ﭘﺎرﺗﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن؛ ﭼﻮوه ﻋ‪‬ﺮاق و ﻟﻪوێ‬
‫ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎو ر‪‬ﻜﯽ ﺧﺴﺖ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٥٣‬‬

‫ر‪‬ﻜﺨﺴﺘﻨﻰ ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ‪.‬‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﮔﺮﻧﮕﺘﺮﯾﻦ آﺮدهوهآﺎﻧﻰ ﻣ‪‬ﮋووى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ‬
‫ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻜﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ‪ ،‬ﺑﻪﻧﺎوى "ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ" ﺑﻮو‪ .‬آﻪ رۆژى‬
‫‪١٣٢٤/٩/٢٦‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ﺑﯚ ر‪‬ﺰﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪم رووداوه ﮔﺮﯾﻨﮕﻪ ﺑﻪﻧﺎوى "رۆژى‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ" دﯾﺎرى آﺮاو‪.‬‬
‫ه‪‬ﺰه ﻧﯿﺰاﻣﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن آﻪ هﻪﺗﺎ ﺋﻪوآﺎت ﭘﻪرش و ﺑ‪‬وو‬
‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهى ﭼﺮﯾﻜﻰ ﺑﻮون‪ ،‬ر‪‬ﻜﺨﺮان و ﻧﯿﺰاﻣﯿﻪآﺎن واﺗﻪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪى ﻣﻪهﺎﺑﺎد دا ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﻰ ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻚ و ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ‬
‫ﭼﺎوهد‪‬ﺮﯾﻰ ﺋﻪﻓﺴﻪره آﻮرده ﻋ‪‬ﺮاﻗﻰ و ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا دهﺳﺘﯿﺎن آﺮد ﺑﻪ‬
‫راه‪‬ﻨﺎن و ﻣﻪﺷﻘﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﻻواﻧﻰ آﻮرد و ﺑﻪ ﻟﻪﺑﻪر آﺮدﻧﻰ ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ‬

‫‪@ð“îb¹@ñˆûŠ@óÜ@ñŒbÔ@ðÑîó@çb‚@æŽïíy@†ó¿ó«@ì@„Žï’@óibi@ðuby@L†ó¿ó«@ñŒbÔ‬‬
‫‪a†bibèóà@óÜ@ó Šóá“Žïq@ñŽïè‬‬

‫ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﺎﯾﻪﺗﻰ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهى ﺳﻪرﻧﺠﺮاآ‪‬ﺶ و ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪراﻧﺴﻪرى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋﺎزاد دا دهﺳﺘﯿﺎن ﺑﻪآﺎرآﺮدو ﺑﯚ ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٥٤‬‬

‫آﻮردﺳﺘﺎن و دهﺳﺘﻜﻪوﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﺋﺎﻣﺎدهى ﮔﯿﺎن ﺑﻪﺧﺖ‬
‫آﺮدن ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﯽ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪ ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ و ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ دهآﺮد و ﻟﻪﻻﯾﻪن وهزارهﺗﻰ ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪوه )وهزارهﺗﻰ‬
‫ﺑﻪرﮔﺮى(‪ ،‬ﭼﻮار ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهت ﭘﻠﻪى ژهﻧﻪڕا‪‬ﯿﺎن ﭘ‪ ‬درا آﻪ ﺑﺮﯾﺘﯿﻦ ﻟﻪ‪:‬‬
‫‪ -١‬ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳﯿﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‪ ،‬وهزﯾﺮى ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎى ﺑﺎرزاﻧﻰ ‪ -‬ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺑﺎرزان‬
‫‪ -٣‬ﺣﻪﻣﻪ رﺷﯿﺪ ﺧﺎﻧﻰ ﺑﺎﻧﻪ‬
‫‪ -٤‬ﻋﻮﻣﻪر ﺧﺎﻧﻰ ﺷﻜﺎك ‪ -‬ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺷﻜﺎك‬

‫‪@@çbn†ŠíØ@ðäbØóïîŒbiŠó@ò‡äbàŠóÐ@óÜ@e‡äóè‬‬
‫‪ðÑîó@çb‚@æŽïíy@†ó¿ó«@Lìbå’ü‚@bÐónà@Lò†aŒaìóäbä@†ó¿ó«@tóš@üi@òìónaŠ@óÜ@ZãóØóî@ñîŠ‬‬
‫‪óÜ@Zãòìì†@ñîŠ@aŒŠòŒ@çb‚@bíà@LïÜüØ@‡äóàbà@ÛbØ@LâîŠóÙÜì‡ióÈ@‹Øói@LðäaŒŠbi@bÐónà@LñŒbÔ‬‬
‫‪@òìaì†@óÜI@Lbèóm@†ó¼ó÷@ñŠíä@L†ó¼ó÷@xbyà@LñŠóÐó÷@Šóiłbi@LÀòŠó’@µàó÷@†ó¿ó«@òìónaŠ‬‬
‫«‪HQYTU@OQSRTI@HbÐónà@ýóà@ì@çb‚@æŽïíy@†ó¿ó‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٥٥‬‬

‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚ ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‪.‬‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﻓﯿﺮﻗﻪى دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن زا‪‬ﺒﻮﻧﻰ ﺑﻪﺳﻪر‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ژ‪‬ﺮ دهﺳﺘﻪ‪‬ت و ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت و‬
‫داﻣﻪزراﻧﻰ ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎﻧﻰ ﻣﯿﻠﻠﯿﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﮔﻪرﻣﺒﻮوﻧﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن؛ ﯾﻪك ﻟﻪ دواى ﯾﻪك روﺧﺴﺎرى‬
‫ﻧﺎوﭼﻪآﻪﯾﺎن ﺑﻪ ﺗﻪواوى ﮔﯚڕى‪.‬‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ و ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪت؛ دهﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﻪر هﻪﻣﻮو ﻧﺎوﭼﻪى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﺑﮕﺮن آﻪ‬
‫ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ داﺑﻪﺷﻜﺎرﯾﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪ آﻮردهآﺎﻧﯿﺶ‬
‫دهﮔﺮﺗﻪوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪم "ﺗ‪‬ﺰه" ﻟﻪﮔﻪڵ دژاﯾﻪﺗﻰ آﺮدﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫آﻮردﻧﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﺪا رووﺑﻪڕوو ﺑﯚوه‪ .‬ﭘﺎش دووﺟﺎر ﺳﻪﻓﻪرى ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و وهﭬﺪى هﺎوڕ‪‬ﻰ ﺑﯚ ﺑﺎآﯚ و ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ و وﺗﻮو‪‬ﮋ‬
‫دهﮔﻪڵ ﻣﯿﺮ ﺟﻪﻋﻔﻪر ﺑﺎﻗﺮۆڤ؛ ﺋﻪم ﮔﻪ‪‬ﻪﯾﻪى ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن ﺟ‪‬ﻰ‬
‫ﻧﻪﮔﺮت و ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ هﺎوآﺎرى و دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ ﺑﺒﻪﺳﺘﻦ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوهى ﻟﻪ دووهﻪﻣﯿﻦ ﺳﻪﻓﻪرى ﺧﯚى ﺑﯚ‬
‫ﺑﺎآﯚ؛ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﭼ‪‬ﺗﺮآﺮد‪ ،‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت‬
‫ﻟﻪ ر‪‬ﻮرﺳﻤﻰ داﻣﻪزراﻧﻰ ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎﻧﯽ ﻣﯿﻠﻠﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى رووﺳﻪآﺎن ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻜﻰ ﺑﯚ ﺑﻪﺷﺪارى ﻟﻪ داﻧﯿﺸﺘﻨﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎﻧﯽ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻧﺎرده ﺗﻪور‪‬ﺰ و ﺑﯚ ﺧﯚﺷﻰ ﭼﻪﻧﺪ ﺟﺎر‬
‫ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ هﺎوآﺎرى و وﺗﻮو‪‬ﮋ ﭼﻮوه ﺗﻪور‪‬ﺰ‪ .‬هﻪﺗﺎ ﺑﯚى ﻟﻮا ﺑﺎ ﻟﻪ‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺧﯚى ﻧﻪدهﺑﻮارد‪ .‬ﻟﻪ داﻧﯿﺸﺘﻨ‪‬ﻜﺪا آﻪ ﻟﻪ‬
‫آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٤‬هﻪﺗﺎوی دا ﻟﻪ ﻧﺎوهﻧﺪى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﯿﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪت )‪ (Madanyat-êwy‬ﻟﻪ ﺑﺎﺧﻰ ﮔﻮ‪‬ﺴﺘﺎﻧﻰ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت‬

‫‪٥٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزﯾﯿﺶ ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺖ‬
‫آﺮاﺑﻮون ﻟﻪو داﻧﯿﺸﺘﻨﻪدا ﺑﺎﺳﻰ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪ و آﺎروﺑﺎرى ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن هﺎﺗﻪ ﮔﯚڕى‪،‬‬
‫ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ ﭘﺎﯾﻪﺑﻪرزى ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﻟﻪوێ ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺧﻮازﯾﺎرى ﺋﻪوه ﺑﻮون ﻗﺴﻪ و وﯾﺴﺘﻪآﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪ ﺑﻜﺮ‪‬ﻨﻪﯾﻪك و ﻟﻪ ﺑﻨﻪوه و ﺑﻪﻧﮫ‪‬ﻨﻰ دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ‬
‫داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﺒﻨﻪﯾﻪك و آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‪.‬‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﻧﻮ‪‬ﮋى ﺷ‪‬ﻮان وهدهرآﻪوت‪ ،‬ﭘﺎش‬
‫ﺑﻪ ﺟ‪‬ﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﻧﻮ‪‬ﮋهآﻪى ﮔﻪڕاﯾﻪوه و ﺑﻪ ﺗ‪‬ﺮوﺗﻪﺳﻪﻟﻰ ﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪ‬
‫داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد و ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎ‪‬ﻪﯾﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو‬
‫ﺋﺎزادﯾﺪا آﺮد و ﺋﻪو هﻪزاران ﺷﻪهﯿﺪهى ﻟ‪‬ﻰ آﻪوﺗﯚﺗﻪوه و دژى ﺋﻪو‬
‫ﺑﯿﺒﺮۆآﻪﯾﻪ وهﺳﺘﺎ آﻪ ﭘﻪﯾ‪‬هوى ﻟﻪ ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺑﻪڕ‪‬ﺰﯾﺎن‬
‫هﻪروههﺎ ﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪ ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎﻧﻪآﺎﻧﯽ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو‬
‫دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮدﻧﻰ ﺋﺎزادى و ﻣﺎﻓﻰ دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوس آﺮد و وهك‬
‫ﺑﻪ‪‬ﮕﻪش ﺋﺎﻣﺎژهى آﺮد ﺑﻪ ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪ ﺗﻮرآﯿﺎ و ﻋ‪‬ﺮاق‬
‫آﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن ژهﻧﻪڕا‪‬ﻰ ﻗﻮﻧﺴﻮوﻟﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻪوه‪ ،‬ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﭘﻪﺳﻪﻧﺪآﺮان‪.‬‬
‫ﻟﻪﭘﺎﺷﺎن ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳﯿﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد؛ ﺋﺎﻣﺎژهى ﺑﻪ‬
‫آﻮرﺗﻪﯾﻪك ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋووى ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﺑﻪدﯾﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ‬
‫وﯾﺴﺘﻪ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪآﺎﻧﺪا آﺮد و زۆر ﺑﻪ ﺳﺎدهﯾﻰ و ﺧﯚﻣﺎﻧﻪ رووى ﻟﻪ‬
‫ﻗﻮﻟﯿﯚف وهﯾﺲ ﻗﻮﻧﺴﻮﻟﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت آﺮد و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺗﯚ ﺧﻮا ﻣﻪﻣﺎﻧﺪهﻧﻪ‬
‫دهﺳﺖ ﺋﻪم و ﺋﻪو؛ ﻟ‪‬ﻤﺎن ﮔﻪڕ‪‬ﻦ ﺳﻪر ﺑﻪﺧﯚو ﻟﻪﺳﻪر ﭘ‪‬ﻰ ﺧﯚﻣﺎن‬
‫راوهﺳﺘﯿﻦ‪ .‬ﻗﯚﻟﯿﯚف و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﻪآﺎن ﺑﻪو ﻗﺴﻪﯾﻪ ﺗ‪‬ﻚ ﭼﻮون‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٥٧‬‬

‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯿ‪‬ﯾﺎ وهزﯾﺮى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻟﻪوه‪‬ﻣﺪا ﮔﻮﺗﻰ‪:‬‬
‫ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى؛ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﺧﺎوهﻧﻰ ﻗﺎرهﻣﺎن ﮔﻪﻟ‪‬ﻜﻰ وهك‪:‬‬
‫ﺳﺘﺎرﺧﺎن‪ ،‬ﺑﺎﻗﺮﺧﺎن و ﺷ‪‬ﺦ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﯿﯿﻪ و ﺋ‪‬ﻤﻪ هﻪﻣﯿﺸﻪ‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻤﺎن وهك ﺑﺮاى ﺧﯚﻣﺎن ﺧﯚش وﯾﺴﺘﻮوه‪.‬‬
‫ﺷﺎﯾﻪﻧﻰ ﺑﺎﺳﻪ؛ ﺋﻪم داﻧﯿﺸﺘﻨﻪ ﺑ‪ ‬ﺋﻪوهى ﺋﺎآﺎﻣ‪‬ﻜﻰ د‪‬ﺨﻮازى ﻟ‪‬‬
‫ﺑﻜﻪو‪‬ﺘﻪوه آﯚﺗﺎﯾﻰ هﺎت‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٥٨‬‬

‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺑﺎرزان ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ دهوورﺑﻪرى ﺷﻨﯚ‪ ،‬ﺳﻮﻟﺪوز‪،‬‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺑﯚآﺎن ﻧﯿﺸﺘﻪﺟ‪ ‬آﺮان‪ .‬ﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪد و ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﻟﻪ‬

‫هﺎﺗﻨﻰ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫هﺎﺗﻨﻰ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن و ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ دﯾﻜﻪى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق‬
‫ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ رزﮔﺎرآﺮاو هﯿﻮا ﺑﻪﺧﺶ ﺑﻮو‪ .‬ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎى ﺑﺎرزاﻧﻰ‬
‫و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺑﺎرزان و رووﻧﺎآﺒﯿﺮاﻧﻰ دﯾﻜﻪ و ﻻﯾﻪﻧﮕﺮهآﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﯚ‬
‫داﺑﯿﻦ آﺮدﻧﻰ ﺋﺎزادى و ﻣﺎﻓﻰ دﯾﺎرى آﺮدﻧﻰ ﭼﺎره ﻧﻮوﺳﻰ‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق و رزﮔﺎرﯾﯿﺎن ﻟﻪژ‪‬ﺮ دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻋﻪرهب‬
‫و دهﺳﺖ و ﭘ‪‬ﻮهﻧﺪی ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺧﻪﺑﺎﺗﯿﺎن دهآﺮد؛ ﺑﻪ هﯚى ه‪‬ﺮﺷﻰ‬
‫ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق آﻪ راﺳﺘﻪوﺧﯚ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎوه ﭘﺸﺘﮕﯿﺮى‬
‫دهآﺮان و ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى ﻓ‪‬ۆآﻪ ﺟﻪﻧﮕﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪو ﭘﻪڕى دڕﻧﺪﯾﯿﻪوه ﺑﻮردوﻣﺎن دهآﺮد‪،‬‬
‫ﺷﯚڕﺷﮕ‪‬اﻧﻰ آﻮردو "ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺑﺎرزان"ى ﻧﺎﭼﺎر آﺮد‬
‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﻪآﻪﯾﺎن ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑﮫ‪‬ﻦ و ﭘﻪﻧﺎﺑﻪرﻧﻪ ﺑﻪرآﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ رزﮔﺎرآﺮاو‬
‫و ﺧﺎآﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ -‬ﺳﻪرهڕای ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺑﺎرزان‪ ،‬ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪره آﻮردهآﺎن آﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﺎن ﻟﻪ آﯚﻟ‪‬ﮋهآﺎﻧﻰ ﺋﻪﻓﺴﻪرﯾﻰ‬
‫ﻋﯿﺮاق و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎدا ﺗﻪواو آﺮد ﺑﻮو‪ ،‬هﺎﺗﻨﻪ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬

‫‪ðäaŒŠbi@ßaŠóäóu@ì@aìó“Žïq‬‬

‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﮔﯿﺮﺳﺎﻧﻪوه و دواﺗﺮ ﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪد ﭼﻮوﻧﻪ ﻧﺰﯾﻚ ﺷﺎرى ﺷﻨﯚ‬
‫و ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺑﺎرزاﻧﻰ و ه‪‬ﺰه ﭼﻪآﺪارهآﺎﻧﻰ ﭼﻮوﻧﻪ ﻧ‪‬ﻮ‬
‫ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ و وهك ه‪‬ﺰى ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﺑﻪ ﺋﻪزﻣﻮون و ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮو‬
‫ﺑﻮوﻧﻪ ﭘﺎ‪‬ﭙﺸﺘﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬

‫ﮔﯚڕﯾﻨﻰ ﻧﺎوى آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( ﺑﯚ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫ﻟﻪ دووهﻪﻣﯿﻦ ﺳﻪﻓﻪرى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﻰ دا ﺑﯚ ﺑﺎآﯚ و‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ و وﺗﻮو‪‬ﮋى ﻟﻪﮔﻪڵ ﻣﯿﺮ ﺟﻪﻋﻔﻪرى ﺑﺎﻗﺮۆﻓﻰ‪ ،‬ﺳﻪرآﯚﻣﺎرى‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن؛ و‪‬ای ﻟ‪‬ﻜﺪاﻧﻪوهى ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ ﺑﺎﺳﻰ‬
‫ﮔﻮﺷﺎرى دهو‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﯚ ﺳﻪر و‪‬ﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت‬
‫ﻟﻪﺑﻪر ﭘﺸﺘﮕﯿﺮی رووﺳﻪآﺎن ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﻮردﺳﺘﺎن آﺮا و ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوهى ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﻪراﻧﻰ )ژ‪ .‬ك( داﻧﯿﺸﺖ و‬
‫ﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪوه آﺮد آﻪ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﺑﻪ دهﺳﺘ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎوه‪‬ﺗﺮهوه‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٥٩‬‬

‫آﺎرﺑﻜﺎ و هﻪﻧﮕﺎوى ﺑﻪﺟ‪‬ﺘﺮ و ﮔﻮﻧﺠﺎوﺗﺮ هﻪ‪‬ﮕﺮێ‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﻪﺷﻨ‪‬ﻚ ﻧﻪﺑ‪‬ﺘﻪ‬
‫هﯚى ورووژاﻧﺪﻧﻰ و‪‬ﺗﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان و ﺗﻮرآﯿﺎ و ﻋ‪‬ﺮاق و هﻪروههﺎ ﺑﯚ‬
‫آﻪﻣ‪‬هﻧﮕﺘﺮ آﺮدﻧﻪوهى دﺳﺘﯿﯚهرداﻧﻪآﺎﻧﻰ و‪‬ﺗﺎﻧﻰ ﺑﻪرﺗﯿﺎﻧﯿﺎ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و‬
‫دژاﯾﻪﺗﻰ آﺮدﻧﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﺑ‪‬ﯾﺎرﯾﺎﻧﺪا ﻟﻪو‬
‫هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻪدا ﺟﺎرێ واز ﻟﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﮔﻪوره ﺑ‪‬ﻨﻦ‬
‫)ﺑ‪ ‬دهﻧﮕﻪى ﻟ‪‬اآﻪن( و ﺑﻪ وهرﮔﺮﺗﻨﻰ ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهى‬
‫ﺋﻪوآﺎﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان دا و ﺑﻪ ﮔﯚڕﯾﻨﻰ ﻧﺎوى آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪ .‬ك( ﺑﯚ ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و داواى دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ ﺑﯚ ﺋ‪‬ﺮان و ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى‬
‫ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎن رازى و ﻗﺎﯾﻞ ﺑﻦ‪ .‬ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ هﺎوڕﯾﯿﺎن رازی‬
‫ﻧﻪﺑﻮون ﺋﻪم ﻧﺎوه ﺑﮕﯚڕ‪‬ﻦ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﭘﺎش ﻟ‪‬ﺪواﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﺑﺎرودﺧﻰ ﺳﯿﺎﺳﯿﻰ ﺋﻪوآﺎت و ﺑﻪ ﺳﻪرﻧﺠﺪان ﺑﻪو راﺳﺘﯿﯿﻪ آﻪ داواى‬
‫ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪوههﺎ هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟ‪‬ﻜﺪا ﻟﻪﻻﯾﻪن هﯿﭻ ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﻪوه‪،‬‬
‫ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﻰ ﻟ‪ ‬ﻧﺎآﺮێ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﯿﺎن ﻟﻪ‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺗﻮرآﯿﺎ و ﺋ‪‬ﺮان و ﻋ‪‬ﺮاق دهآﺮد آﻪ ﺋﻪم و‪‬ﺗﺎﻧﻪ دژى هﻪر‬
‫ﭼﻪﺷﻨﻪ ﺳﯿﺎﺳﻪﺗ‪‬ﻚ ﺑﻮون آﻪ‪ -‬راى ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻰ ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻮاﯾﻪ‪ .‬هﻪروههﺎ‬
‫ﺑﻪهﯚى ﻻوازﺑﻮوﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت آﻪ ﺗﺎزه ﻟﻪژ‪‬ﺮ زهﺑﺮى آﺎوﻟﻜﺎرى‬
‫ﺋﻪﻟﻤﺎﻧﯿﺎی ﻧﺎزﯾﺪا هﻪﺳﺘﺎ ﺑﯚوه و ﻟﻪ ﺑﻮارى ﺋﺎﺑﻮورى و ﺑﮋﯾﻮ و‬
‫ﭼﻪآﻮﭼﯚ‪‬ﻪوه ﺗﻪواو ﭼﺎوى ﻟﻪ دهﺳﺘﻰ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺑﻮو و ﻧﻪﯾﺪهﺗﻮاﻧﻰ ﯾﺎ‬
‫ﻧﻪﯾﺪهوﯾﺴﺖ ﺑﻪ راﺷﻜﺎوى ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ آﻮردهآﺎن ﺑﻜﺎو ﻟﻪوه زﯾﺎﺗﺮ‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻜﺎ ﺑﻪ دوژﻣﻨﻰ ﺧﯚى ﺑﯚﯾﻪ ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﺋﻪم‬
‫ﻧﺎوﮔﯚڕﯾﻦ و ﺗﺎآﺘﯿﻚ ﮔﯚڕﯾﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺒﻮوڵ ﺑﻜﻪن و ﭘﻼن و وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ هﻪﺷﺖ ﺑ‪‬ﮔﻪدا راﮔﻪﯾﻪﻧﺪرا و ﻟﻪﺧﻪزه‪‬ﻮهرى ‪-١٣٢٤‬‬
‫‪١٩٤٥‬ی‪ .‬زاﯾﻨﯽ دا ﺑﻪﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪى ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮات آﻮردﺳﺘﺎن ﺑ‪‬وﺑﯚوه‬

‫‪٦٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫و ﭘﺎش هﻪﻓﺘﻪﯾﻪك ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ آﯚﻧﮕﺮهى ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﻣﻮآﺮاﺗﻰ‬
‫ﮐﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت ﻟﻪو ﮔﯚﻧﮕﺮهﯾﻪدا ﺑﻪدهﻧﮕﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ‬
‫ﺑﻪﺷﺪار و ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهت و آﺎدرى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰب و ﺑﻪ آﯚى‬
‫دهﻧﮓ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد وهك ر‪‬ﺒﻪرى ﺣﯿﺰب و ﭘ‪‬ﺸﻪواى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‬
‫هﻪ‪‬ﺒﮋ‪‬ﺮدرا‪.‬‬
‫هﻪروهوهﺎ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٤‬ی‪.‬ه‪١٩٤٥-‬ی‪.‬ز هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﻰ ﺧﻮﻟﻰ ﭼﻮاردهى‬
‫ﻣﻪﺟﻠﯿﺴﻰ ﺷﻮراى ﻣﯿﻠﻠﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺶ وهك ﺑﻪﺷﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى‬
‫ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪر‪‬ﻮهﭼﻮو‪ .‬ﻟﻪو هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﻪدا ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻤﻰ ﺳﻪدرى‬
‫ﻗﺎزى ﺑﺮا ﮔﭽﻜﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬وهك ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى دهورهى‬
‫ﭼﻮاردههﻪم هﻪ‪‬ﺒﮋ‪‬ﺮدرا‪.‬‬

‫†‪ðäóÌ@ L†ó¿ó«@ ñŒbÔ@ Lb’bq@ Þïàóu@ ñŠ†óÔ@ LðzïiòŒ@ Lñìò‹í‚@ ÞïÜó‚@ ZòìónaŠ@ óÜ@ çbØòìín“ïäa‬‬
‫‚‪Lðîòì@ çb¼òŠ@ L‹Øói@ ï÷òŠ@ ZòìónaŠ@ óÜ@ çbØòìbnòì@ LðºŠóØ@ Óbäóà@ LðíÜbm@ òàóè@ Lñìò‹í‬‬
‫‪µàó÷†ó¿ó«@Lñìò‹í‚@ðÜóÈ@Llbèòì@ñŒbÔ@LñŠíäóà@îŒóÈ@Lìa‹bäóä@Lçbïäbn‬‬
‫‪Üí@bÐónà@Lìa‹bäóä‬‬
‫’‪QYTU@OQSRT@ìbå’ü‚@bÐónà@Lò†aïÜòì@†í¼óà@Lñìò‹í‚@‡ï’òŠ@LðÜíòŠ@†b“܆ LÀòŠó‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٦١‬‬

‫"آــــــــــﯚﻣﺎرى آﻮردﺳــــــﺘﺎن"‬
‫ﮔﺮﻧﮕﺘﺮﯾﻦ و ﺑﯿﯚ‪‬ﻨﻪﺗﺮﯾﻦ رووداوى ﻣ‪‬ﮋووى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد؛‬
‫داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻪدهﺳﺘﻰ ﺑﻪ ﺗﻮاﻧﺎى‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ‪٢‬ى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪاﻧﻰ ‪١٣٢٤‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ‪١٩٤٥-‬ی‪ .‬زاﯾﻨﯽ‬
‫‪١٠‬‬
‫دا ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪى ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا ‪ ٣٠٠‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ ﺑﻪ‬
‫آﯚرﺳﻰ ﻣﻮزﯾﻜﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪوه آﻪ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﯿﺎﻧﻪوه ﺑﻮو ﻟﻪ ﭼﻪﻧﺪﺳﻪد‬
‫ﻣﻪﺗﺮﯾﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدهوه راوهﺳﺘﺎﺑﻮون‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺑ‪ ‬ﺋﯚﻗﺮهى ﺳﺎﺗﻰ‬
‫هﺎﺗﻨﻰ ﺑﻪڕ‪‬ﺰﯾﺎن ﺑﻮون‪ .‬دواﯾﻰ ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ آﯚﻣﯿﺘﻪى‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪى ﺑﻪ ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﻓﻪرﻣﯿﯿﻪوه ﻟﻪ ﭘﺸﺘﻪوهى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدهوه‬
‫دههﺎﺗﻦ‪ .‬ﺑﻪهﻪﻧﮕﺎوى ﻗﺎﯾﻢ و ﭘﺘﻪو ﭘ‪‬ﯿﺎن ﻧﺎﯾﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻪآﻪ‪ .‬ﻗﺮﯾﻮهى‬
‫ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﭼﻪﭘ‪‬ﻪ ر‪‬ﺰاﻧﻰ ﻗﺎﯾﻢ هﻮڕاى ﺟﻪﻣﺎوهر ﻟﻪﮔﻪڵ دهﻧﮕﻰ‬
‫ﻣﻮزﯾﻜﻰ ﻣﺎرﺷﯽ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯽ ﺋﺎﺳﻤﺎﻧﻰ ﺷﺎرى ﺗﻪﻧﯿﺒﻮو‪ .‬ﻟﻪو آﺎﺗﻪ‬
‫ﺷﺎرهواﻧﯽ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻪ هﻪﻧﮕﺎوى ﻗﺎﯾﻢ و ﭘﺘﻪو هﺎﺗﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﭘﺎش ﺑﻪﺟ‪‬ﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ر‪‬ﻮرهﺳﻤﻰ ر‪‬ﺰ و ﺣﻮرﻣﻪت‪ ،‬ﮔﻮﺗﻰ‪:‬‬
‫ﻣﻦ ﻏﻪﻧﻰ ﺧﻮﺳﺮهوﯾﻢ ﭘﯿﺮۆزﺑﺎﯾﻰ ﺋﻪم ﺳﻪرآﻪوﺗﻨﻪﺗﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﻪم آﻪ‬
‫ﺑﻪداﻧﻰ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﻗﻮرﺑﺎﻧﻰ و ﭼ‪‬ﺸﺘﻨﻰ ﺋﺎزارو و ﺑﻪهﯚى ﻟ‪‬ﺰاﻧﻰ و‬
‫ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﯾﻰ ﺋ‪‬ﻮهوه ﺑﻪﻧﻪﺳﯿﺒﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮردﺑﻮوه‪ .‬ﺑﻪ د‪‬ﻜﻰ ﭘﺎك و‬
‫ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﻰ‪ ،‬ﭘﯿﺮۆزﺑﺎﯾﻰ دهآﻪم ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻪواى ﻧﻪﺗﻪوهى ﻧﻪﺟﯿﺐ‬
‫و ﻓﯿﺪاآﺎرى آﻮرد و داوا دهآﻪم ﻟﻪ ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن ﻟﻪو آﺎﺗﻪ و ﺳﺎﺗﻪ‬
‫ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ و ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﺴﺎزدا؛ ﺑﻔﻪرﻣﻮون ﺑﯚ آﺮدﻧﻪوهى ر‪‬ﻮرﺳﻤﻰ‬
‫ﺋﺎزادى و ﺳﻪر آﻪوﺗﻨﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪.‬‬

‫‪٦٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﻪو ﺋﺎﻣﺎدهآﺎرى و ﺟﯚش و ﺧﺮۆﺷﻪى ﻟﻪ ﭼﻪﻧﺪ رۆژی ﭘ‪‬ﺸﻪوه‬
‫دهﺑﯿﻨﺮا؛ ﭼﺎوهڕواﻧﯿﻰ رووداو‪‬ﻜﻰ ﮔﺮﯾﻨﮓ دهآﺮا‪ .‬ﺳﻪرۆك‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪ آﻮردﻧﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﻮ ﮔﻪورهﭘﯿﺎواﻧﻰ ﻧﺎودارى ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫ﺋﺎزاد آﺮاوهآﺎن‪ ،‬ﺑﺎﻧﮓ آﺮاﻧﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬دهﮔﻪڵ ﮔﻪﯾﺸﺘﻨﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ‬
‫ﻧﺎوﭼﻪآﺎن ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و دهرﺑ‪‬ﯾﻨﻰ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ‬
‫دهﺳﺘﻜﻪوﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد؛ رۆژى ‪٢‬ى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪان ﮔﻪﯾﺸﺖ ﻟﻪ‬
‫هﻪﻣﻮو ﭼﯿﻦ و ﺗﻮ‪‬ﮋهآﺎﻧﻰ ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪ ﻧﺰﯾﻜﻪآﺎن و هﻪروههﺎ ﺋﻪو‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻪى ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪوه‪ ،‬هﺎﺗﺒﻮون ﻟﻪ ﻣﻪﯾﺪاﻧﻰ‬
‫ﭼﻮارﭼﺮا و ﻟﻪ ﺑﻪردهم آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮات و‬
‫ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﯚﺑﻮوﻧﻪوه‪ .‬ﻟﻪم آﯚﺑﻮوﻧﻪوه‬
‫ﺑﻪﺷﻜﯚ و دهﯾﺎن هﻪزار آﻪﺳﯿﻪدا آﻪ ﺑﻪ ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮوﻧﻰ ﺑﻪر‪‬ﺰان‪ ،‬ﺣﺎﺟﻰ‬
‫ﺳﻪﯾﺪ ﻋﻪو‪‬ى ﮔﻪﯾﻼﻧﻰ زاده و ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎى ﺑﺎرزاﻧﻰ‪ ،‬ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ‬
‫ﺷ‪‬ﺦ‪ ،‬ﻣﻪﻻ ﺣﻮﺳﯿﻨﻰ ﻣﻪﺟﺪى و ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎﯾﺎﻧﻰ ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ و هﻪﻣﻮو‬
‫ﺳﻪرۆك و ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺣﯿﺰب و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن ﻟﻪ ﺳﻪراﻧﺴﻪرى ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫ﺋﺎزاد آﺮاوهآﺎن ﭘ‪‬ﻚ هﺎﺗﺒﻮو‪ ،‬هﻪر هﻪﻣﻮوﺷﯿﺎن ﺑﻪو ﭘﻪڕى ﺗﺎﺳﻪ و‬
‫ﺟﯚش و ﺧﺮۆﺷﻪوه ﭼﺎوهڕ‪‬ﻰ هﺎﺗﻨﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻮون‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪوه و ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﻪﭘﯚ‪‬ﻰ ﭼﻪﭘ‪‬ﻪ و‬
‫هﻪﺳﺘﻰ ورووژاوى ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮاﻧﺪا‪ ،‬هﺎﺗﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا‪ .‬و‪‬اى‬
‫ﺳ‪‬و ﻟﻪ ﺑﻪﺷﺪاراﻧﻰ ‪ ١٠‬ﮐﯚﺑﻮوﻧﻪوهﮐﻪ" ﭼﻮوه ﺳﻪر ﺋﻪو ﺳﻪآﯚﯾﻪى ﻟﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮهڕاﺳﺘﻰ ﻣﻪﯾﺪاﻧﻪآﻪ ﺑﯚﯾﺎن ﺋﺎﻣﺎده آﺮد ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮاﻧﻰ ﺋﻪم‬
‫ﻣﯿﺘﯿﻨﮕﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﯚﯾﻪ و ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﻰ ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻚ و‬
‫ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن ﺑﻪ ﻗﺮﯾﻮه و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮد‪ .‬ﻗﺎزى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٦٣‬‬

‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ .‬ﻟﻪو‪‬ﻮه رووى ﻟﻪ ﺟﻪﻣﺎوهرى ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮو ﮐﺮدو ﻓﻪرﻣﻮوى؛‬
‫ﺑﻪﻧ‪‬ﻮى ﺧﯚدا‪:‬‬
‫"آﻮردﺳﺘﺎن ﻣﻪوﻗﻌﯿﻪﺗﻰ ﺟﻮﻏﺮاﻓﯿﺎﯾﻰ ﻣﻪﺧ‪‬ﻮ‪‬ﻰ هﻪﯾﻪ آﻪ ﺑ‪‬‬
‫ﭘﺴﺎﻧﻪوه و ﺑ‪ ‬ﺋﻪوهى ﻧﻪﺗﻪوهو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗ‪‬ﻜﻰ آﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮﯾﺎن ﻓﺎ‪‬ﯿﻞ و‬
‫ﻟ‪‬ﻜﯿﺎن ﺑﭙﭽ‪‬ﺘﻪوه آﻮرد ﺑﻪ ﺳﻪر ﯾﻪآﻪوه و ﭘ‪‬ﻜﻪوه ﺳﻜﻮوﻧﻪﺗﯿﺎن ﺗ‪‬ﯿﺪا‬
‫هﻪﯾﻪ و داواى ﻣﺎﻟﻜﯿﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ ﻟﻪو‪‬ﺪا‪ .‬ﺑﻪﺳﻪرهﺎت و ﺳﻪواﺑﯿﻘﻰ‬
‫ﺗﺎرﯾﺨﯿﺎن ﯾﻪآﻪ و ﻋﻤﻮوﻣﻪن ﺗ‪‬ﯿﺪا ﺷﻪرﯾﻜﻦ‪ .‬ﺧﺎوهﻧﻰ ﺋﺎداب و ﻋﺎدات‬
‫و رﺳﻮﻣﻰ ﻣﯿﻠﻠﯿﯿﻪآﻰ وان آﻪ هﯿﭻ ﺟﯚره ﺳﻪدﻣﻪ و ﺣﻪوادﯾﺴ‪‬ﻚ‬
‫ﻧﻪﯾﺘﻮاﻧﯿﻮه ﺳﺴﺘﯿﻪك ﻟﻪ ﺑﻨﺎﻏﻪى ﻣﯿﻠﻠﯿﻪﺗﻰ ﺋﻪوان دا ﭘﻪﯾﺪا ﺑﻜﺎ‪.‬‬
‫آﻮرد ﻟﻪ ﻗﻪدﯾﻢ دا هﻪزاران ﭘﺎدﺷﺎ و ﺣﻮآﻤﺪار و ﺗﻪﺷﻜﯿﻼﺗﯿﺎن‬
‫هﻪﺑﻮوه‪ .‬هﻪر ﻟﻪم آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪ ﺋﺎزادهی ﺋ‪‬ﺴﺘﺎدا ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﺋﯚﻣﻪراى‬
‫ﻣﻮآﺮى آﻪﺳﻪر ﺳﻠﺴﻠﻪى ﺋﻪوان ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺳﻪﯾﻔﺪﯾﻨﺎ ﺑﻮوه ﺗﺎ )‪١٠٢٠‬ى‬
‫آﯚﭼﻰ(‪ .‬ﺑﯿﻠﺌﯿﺴﺘﯿﻘﻼل ﯾﻪك ﻟﻪ دواى ﯾﻪك ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺳﻪﯾﻔﻮدﯾﻦ ﺳﺎرم‬
‫ﺑﻪگ‪ ،‬ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﯾﺪهر‪ ،‬ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺑﻪگ‪ ،‬ﺋﻪﻣﯿﺮ ﭘﺎﺷﺎ‪ ،‬ﺗﺎدهﮔﺎﺗﻪ ﻗﻮﺑﺎد ﺧﺎن ﺑﻪ‬
‫دهﺳﺘﻪ‪‬ت و ﻗﻮدرهﺗﻪوه ﺣﻜﻮﻣﻪﺗﯿﺎن آﺮدووه‪.‬‬
‫ﻣﯿﻠﻠﯿﻪﺗﻰ رهﺷﯿﺪ و ﺑﻪﻏﯿﺮهﺗﻰ آﻮرد ﻟﻪ هﻪﻣﻮو دهورو زهﻣﺎﻧ‪‬ﻜﺪا‬
‫هﻪر آﻪس ﺧﻪﯾﺎ‪‬ﻰ ﺋﯿﺴﺘﯿﻼى ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﻰ ﺋﻪواﻧﻰ ﺑﻮوﺑ‪ ‬ﺑﻪرهﻧﮕﺎرى‬
‫ﺑﻮون و ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧﯿﯿﺎن آﺮدووه و ﻟﻪ هﯿﭻ ﻓﯿﺪاآﺎرﯾﯿﻪك دهﺳﺘﯿﺎن‬
‫داﻧﻪﻧﻮاﻧﺪووه‪ .‬ﻟﻪﭘﺎش ﻟﻪدهﺳﺖ ﭼﻮوﻧﻰ ﺣﻮآﻤﺪارﯾﺸﯿﺎن ﺑﯚ وهﮔﯿﺮ‬
‫ﺧﺴﺘﻨﻪوهى ﺋﺎزادى وﭼﺎﻧﯿﺎن ﻧﻪداوه‪ .‬ﺑﻪد‪‬ﻜﻰ ﺋﻪوﻧﺪه ﺑﻪه‪‬ﺰ و‬
‫ﻋﻪزﻣ‪‬ﻜﻰ ﺋﻪوهﻧﺪه ﺳﺎﺑﯿﺘﻪوه ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎون ﺗﺎ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ واﻧﻪﺑﻮوه‬
‫ﺑﺘﻮاﻧ‪ ‬ﺗ‪‬ﻜ‪‬ا ﺧﻪﻓﻪﯾﺎن ﺑﻜﺎ‪ .‬ﻣﯿﺮه آﻮ‪‬ﺮهﯾﺎن آﻮﺷﺘﻮوه‪ -‬ﺑﺎﺑﺎن ﺳﻪرى‬

‫‪٦٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫هﻪ‪‬ﺪاوه‪ .‬ﺑﺎﺑﺎﻧﯿﺎن ﺑ‪‬ﺪهﻧﮓ آﺮدووه ﺋﻪرده‪‬ن ﺑ‪‬ﻨﺪﺑﻮون‪ -‬ﺋﻪواﻧﯿﺎن ﻟﻪ‬
‫ﻋﻪرزى داوه ﺑﺘ‪‬ﯿﺴﻰ ﺑﻪرز ﺑﻮوﻧﻪوه و هﻪزارى دﯾﻜﻪى وهك ﺋﻪوان‪.‬‬
‫ﺗﺎ ﻟﻪو دواﯾﯿﺎﻧﻪدا ﻟﻪﭘﺎش ﺷﻪڕى ﺑﻪﯾﻨﻮﻟﻤﯿﻠﻪﻟﻰ ﭘ‪‬ﺸﯚوه آﻪ‬
‫دﯾﻜﺘﺎﺗﯚرى ﺋ‪‬ﺮان و ﺗﻮرآﯿﺎ هﺎﺗﻨﻪ ﺳﻪرآﺎر زﻣﺎن و ﻋﺎدات و‬
‫ﻣﻪزهﻪب و ﺧﺴﻮوﺳﯿﺎﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﯾﺎن ﺑﻪ ﺟﺎر‪‬ﻚ ﻻواز و آﺰ و‬
‫آﻪﻧﻪﻓﺖ آﺮد‪ .‬ﻟﻪ هﯿﭻ وهﺣﺸﯿﯿﻪت و دڕﻧﺪهﯾﯿﻪك راﻧﻪوهﺳﺘﺎن‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى ﻣﻪﻣﻨﻮوع و ﭘﯚﺷﯿﻨﻰ ﻟﯿﺒﺎﺳﻤﺎن‬
‫ﻗﻪدهﻏﻪﺑﻮو ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهه‪‬ﺸﺖ ﻟﻪ هﯿﭻ ﺟﯚره ﻣﻪزاﯾﺎ و ﺣﻘﻮوﻗ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺑﻪﺷﻪرﯾﯿﻪت ﺑﻪﺷﻤﺎن ﺑﺒ‪ .‬ر‪‬ﮕﺎى ﻓ‪‬ﺮﺑﻮوﻧﻰ ﻋﯿﻠﻢ و ﺳﻪﻧﻌﻪﺗﯿﺎن‬
‫ﻟ‪‬ﺒ‪‬ﯾﺒﻮوﯾﻨﻪوه‪ ،‬هﻪر رۆژه ﺑﻪهﺎﻧﻪﯾﻪك و هﻪردهﻣﻪى ﺗﻪﺷﻘﻪ‪‬ﻪﯾﻪك‪،‬‬
‫دهﺳﺘﻪ دهﺳﺘﻪ و ﭘﯚل ﭘﯚل آﻮردى هﻪژار و ﺑﻪدﺑﻪﺧﺘﯿﺎن ﺣﻪﺑﺲ و‬
‫ﺗﻪﺑﻌﯿﺪ دهآﺮد و دهﯾﺎن آﻮﺷﺘﻦ و ﻟﻪ ﺑﻪﯾﻨﯿﺎن دهﺑﺮدن ﺣﺎﺳ‪ ‬و‬
‫دهﺳ‪‬هﻧﺠﻰ ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ ﺑ‪‬ﭽﺎره ﯾﺎن دهﺑﺮد ﺑﯚ ﺧﯚﯾﺎن و ﺋﻪ واﻧﯿﺸﯿﺎن‬
‫ﺑﺮﺳﻰ و رووت و ﻗﻮوت دهه‪‬ﺸﺘﻪوه‪.‬‬
‫ﺗﺎ ﻟﻪ ﺷﻪهﺮﯾﻮهرى ‪١٣٢٠‬ی‪ .‬هﻪﺗﺎوی دا ﻓﺮﯾﺸﺘﻪى ﺋﺎزادى‬
‫دهﺳﮕﺎى دﯾﻜﺘﺎﺗﯚرى و ﻓﺎﺷﯿﺴﺘﻰ رهزاﺧﺎﻧﻰ ﺗ‪‬ﻚ ﺷﻜﺎﻧﺪ آﻮرد‬
‫ﺳﻪرى ﻟﻪو هﻪﻣﻮوه ﻓﺸﺎر و ﺋﻪزﻣﯿﯿﻪﺗﻪ آﻪﻣ‪ ‬ﻓﺎرغ ﺑﻮو‪ .‬ﻓﻪورى‬
‫ﺋﯿﺤﺴﺎﺳﻰ آﺮد ﭼﯚن دهﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﻓﻮرﺳﻪت ﺋﯿﺴﺘﯿﻔﺎده ﺑﻜﺎت و ر‪‬ﮕﺎى‬
‫ﺳﻪﻻح و وهدهﺳﺖ ﺧﺴﺘﻨﻰ ﺋﺎزادى ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ ﭼﯿﯿﻪ و ﭼﺒﻜﺎ‪.‬‬
‫ﭘﯿﺎواﻧ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪ ﺑﯿﺮ و هﯚش و ﺑﻪﺷﻪڕهف آﻪ زۆر ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋﺑﻮو ﺧﻮ‪‬ﻨﺎوى‬
‫د‪‬ﻰ ﺧﯚﯾﺎن دهﺧﻮاردهوه و ﺑﯚ زهﻟﯿﻠﻰ ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ دووآﻪڵ ﻟﻪ‬
‫دهرووﻧﯿﺎن دههﺎﺗﻪ دهرێ‪ ،‬زۆر زوو ﺗﻪﺷﺨﯿﺴﯿﺎﻧﺪا آﻪ وهﺧﺘﻰ آﺎره و‬
‫ﻟﻪو ﻓﻮرﺳﻪﺗﻪ دهﺑ‪ ‬ﺑﻪهﺮه وهرﮔﺮێ و ﺋﻪوه ﺗﻪواو ﺋﻪو رۆژهﯾﻪ آﻪ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٦٥‬‬

‫ﭘﺸﺘﺎوﭘﺸﺘﯿﺎن ﭼﺎوهڕواﻧﻰ ﺑﻮون‪ .‬ﯾﻪآﺠﺎر و ﺧ‪‬ﺮا‪ .‬ﺑ‪ ‬وهﭼﺎن و‬
‫راوهﺳﺘﺎن‪ .‬دهﺳﺘﯿﺎن ﺑﻪآﺎرآﺮد‪ .‬ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن‬
‫ﺗﻪﺷﻜﯿﻠﺪا و ﺑﻪدهﺳﺘﻮﺑﺮد ﺧﻪرﯾﻜﻰ آﺎروﺑﺎرى ﻣﯿﻠﻠﻰ ﺑﻮون و ﺑﻪ‬
‫ﭼﺎو‪‬ﻜﻰ ورد و ﺑﻪ دﯾﻘﻘﻪت ﺋﯿﺤﺘﯿﺎج و ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﻰ آﻮردﯾﺎن ﺗﻪﺷﺨﯿﺲ‬
‫دا و ﺑﻪدى آﺮد‪ .‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ هﻪﻣﻮو ﺋﯿﺴﺘﯿﻌﻤﺎرﭼﻰ و دﯾﻜﺘﺎﺗﯚران ﺑﯚ‬
‫ﺋﯿﺴﺘﯿﺴﻤﺎر و ﺧﻮاردن و آ‪‬وﺳﺎﻧﺪﻧﻪوهى ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ ﺑﻪ ﻗﻮوﻟﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺎن‪) :‬ﺗﻔﺮﻗﻪ ﺑﯿﻨﺪاز و ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻜﹸﻥ( ﻟﻪﺑﻪﺑﯿﻨﻰ ﺧﺴﺘﺒﻮون و ﺗﺎ‬
‫ﺋﻪﻧﺪازهﯾﻪك ﺋﻪو ﺋﺎوره ﺑ‪‬ﺴﻪى ﺳﺎﻧﺪ ﺑﻮو ﺑﺮاى داﯾﻚ و ﺑﺎﺑﻰ ﻟﻪﯾﻪك‬
‫ﺑﻪزاﻧﺪﺑﻮو ﯾﻪآﯿﻪﺗﻰ ﻟﻪ ﮔﯚڕێ هﻪ‪‬ﮕﯿﺮا ووﻧﯿﻮى ﻋﻪﺷﯿﺮهت و‪...‬‬
‫هﻪرﭼﻰ آﻪ ﺋﻪﺳﺒﺎﺑﻰ ﺋﻪم ﻧﯿﻔﺎق وﭘﺮش و ﺑ‪‬وﯾﯿﻪ ﺑﻮو ﻓ‪‬ﺪرا و‬
‫ﻋﻮﻣﻮﻣﻪن ﻟﻪ ژ‪‬ﺮﻋﯿﻨﻮاﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا‪ ...‬ﯾﻪك دڵ‬
‫و ﯾﻪك زﻣﺎن‪ ...‬ﭼﻪﻧﺪ ﻣﻪدرهﺳﻪى آﭽﺎن و آﻮڕاﻧﻤﺎن آﺮدهوه‪.‬‬
‫ﻣﻪدرهﺳﻪى ﺷﻪواﻧﻤﺎن دﯾﺎرﯾﻜﺮد و آﺘ‪‬ﺐ ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى ﺗﻪرﺟﻪﻣﻪ‬
‫آﺮان آﻮڕ و آﭻ و ﭘﯿﺎوى ﮔﻪوهره ﻟﻪ ﻣﻪدارﯾﺴﻰ ﺷﻪواﻧﻪ و رۆژاﻧﻪ‬
‫ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى دهﺧﻮ‪‬ﻨﻦ ﻟﻪ ﺟﯿﺎﺗﻰ ﺋﻪوهى ﺷﻪش ﺣﻪوت ﺳﺎڵ‬
‫ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﻓ‪‬ﺮﺑﻮوﻧﻰ ﻓﺎرﺳﻰ ﺑﻦ ﻟﻪ ﻣﺎﻧﮕ‪‬ﻚ و دووﻣﺎﻧﮕﺪا‬
‫دهﺑﻨﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوار و هﻪﻣﻮو ﺷﺘ‪‬ﻚ دهﺧﻮ‪‬ﻨﻨﻪوه و دهﻧﻮوﺳﻦ‪ .‬ﺑﯚ‬
‫ﻧﺎﺳﺎﻧﺪﻧﻰ ﻟﯿﺎﻗﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ و دهرﺧﺴﺘﻨﻰ ﺣﻪﯾﺎﺗﻰ ﺋﻪدهﺑﻰ و ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ‬
‫آﻮرد و ﺑﯚ راﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ هﺎوارى ﺧﯚﻣﺎن ﺑﻪ ﮔﻮ‪‬ﻰ دﻧﯿﺎى ﺑﻪﺷﻪرﯾﯿﻪت‬
‫و ﻋﻪدا‪‬ﻪت ﻣﻮﺣﺘﺎﺟﻰ وهﺳﯿﻠﻪى ﭼﺎپ و ﺑ‪‬وآﺮدﻧﻪوه ﺑﻮوﯾﻦ‪،‬‬
‫ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪى زۆر ﭼﺎك ﺗﻪﺋﺴﯿﺲ آﺮا و داﻧﺮا ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺧﯚﻣﺎﻧﺪا ﺑﻪ‬
‫زﻣﺎﻧﻰ ﺧﯚﻣﺎن ﺑﻪ ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪى ﺧﯚﻣﺎن ﮔﯚﭬﺎر و رۆژﻧﺎﻣﻪ دهردهﭼ‪ ‬و‬
‫ﺑﯿﺮ و ﻓﻜﺮ و داﺧﻮازﯾﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪ دﻧﯿﺎدا ﺑ‪‬ودهآﺎﺗﻪوه‪.‬‬

‫‪٦٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺣﺎﺳ‪ ‬و ﺑﻪروﺑﻮوى ﺋ‪‬ﻤﻪ آﻪ ﻣﯿﻘﺪار‪‬ﻜﻰ زۆر و زهوهﻧﺪ و ﺑﻪ‬
‫ﻗﯿﻤﻪت ﺑﻮو ﺑﻪ ﻓﯿ‪‬ۆﯾﻰ ﻟﻪ دهﺳﺘﯿﺎن دهردهه‪‬ﻨﺎﯾﻦ و دهﺳﺘﻰ‬
‫ﺋﯿﺴﺘﯿﻌﻤﺎر ﺳﻪدد‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ﺋ‪‬ﻤﻪ و ﺑﺎزاڕى دﻧﯿﺎ دروﺳﺖ آﺮد ﺑﻮو‪.‬‬
‫ر‪‬ﮕﺎى ﺣﻪﻟﻤﺎن دﯾﯿﻪوه و ﺗﯿﺠﺎرهت و ﺋﯿﻘﺘﯿﺴﺎدى آﻮردﺳﺘﺎن زۆر‬
‫ﺑﺎش ﺗﻪﺋﻤﯿﻦ آﺮا‪.‬‬
‫ﻟﻪ زهﻣﺎﻧﻰ دﯾﻜﺘﺎﺗﯚرﯾﺪا آﻪ هﻪﻣﻮو ﻋﻪوار‪‬ﺰ‪‬ﻜﯿﯿﺎن ﻟ‪ ‬دهﺳﺘﺎﻧﺪﯾﻦ‬
‫آﻪم و زۆر وهﺳﯿﻠﻪى ﻟﻪﺷﺴﺎﻏﻰ و ﻣﻮﻋﺎﻟﻪﺟﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺣﻪآﯿﻢ‪ .‬ﻧﻪ‬
‫دهرﻣﺎن ﻧﻪ ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪى ﺑﯚ ﺳﺎز دهآﺮدﯾﻦ‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺑﯚ ﺧﯚﻣﺎن‬
‫ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪى زۆر ﺑﺎش ﺑﻪو زوواﻧﻪ داﯾﺮ دهآﻪﯾﻦ و ﻟﻪﺷﺴﺎﻏﻰ‬
‫و‪‬ﺗﻤﺎن ﺗﻪﺋﻤﯿﻦ دهﺑ‪.‬‬
‫ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ ﻣﯿﻠﻠﯿﻤﺎن ﺗﻪﺷﻜﯿﻞ داوه آﻪ ﺑﻪ ﺷﻪﺟﺎﻋﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﺗﻪواو ﺣﺎزره‬
‫دﯾﻔﺎع ﻟﻪ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن ﺑﻜﺎ‪.‬‬
‫دﯾﺎره ﻣﻮوهﻓﻪﻗﯿﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺳﻪراﺳﻪر ﻟﻪ ﻋﻪﯾﻨﻰ ﻣﻪراﻣﻰ‬
‫دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ و ﻟﻪ ﻧﻪﺗﯿﺠﻪى ﻓﻪﻋﺎﻟﯿﯿﻪﺗﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫و ﺑﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﻋﺎﻟﻪﻣﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻪ ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوه‪ ...‬ده‪‬ﯿﻦ‪ :‬ﺑﮋى‬
‫ﻣﻮﺋﻪﺳﯿﺴﯿﻨﻰ دﯾﻤﻮآﺮات‪ .‬ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻰ آﻮرد هﻪزاران ﺳﻪد و ﺑﻪرهﻪ‪‬ﺴﺘﻰ‬
‫ﺳﻪﺧﺖ و ﺳﻪهﻪﻧﺪهى ﻟﻪڕ‪‬ﺪاﺑﻮو دهﺳﺘﻪ و داﯾﻪرهى دﯾﻜﺘﺎﺗﯚرﯾﻰ؛ ﺑ‪‬‬
‫وﭼﺎن آﺎرﺷﻜ‪‬ﻨﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪﯾﺎن دهآﺮد و ﻟﻪ هﯿﭻ ﻧﺎﻣﻪردﯾﯿﻪك‬
‫راﻧﻪدهوهﺳﺘﺎن‪ .‬ﺋﯿﺨﺘﯿﻼﻓﺎﺗﻰ ﻋﻪﺷﺎﯾﺮ ﺑﯚ داﺧﻠﯿﺶ ﺋﯿﺸﻜﺎﻟ‪‬ﻜﻰ ﮔﻪوره‬
‫ﺑﻮو ﺑﯚ ﺋ‪‬ﻤﻪ‪ .‬ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺋﻪواﻧﻪ هﯿﭻ آﺎﻣ‪‬ﻜﯿﺎن ﻧﻪﯾﺎﻧﺘﻮاﻧﻰ ﭘ‪‬ﺶ ﺑﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ‬
‫ﺑﮕﺮن‪ .‬ﺑﻪ د‪‬ﻜﻰ ﺑﻪه‪‬ﺰ ﭘﺎﯾﻪدارﯾﻤﺎن آﺮد و ﺋﯿﺪاﻣﻪﻣﺎن ﺑﻪ ﻓﻪﻋﺎﻟﯿﻪﺗﻰ‬
‫ﺧﯚﻣﺎﻧﺪا ﺗﺎ ﺋﯿﺴﺘﻘﯿﻼل و ﺋﺎزادى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ دهﺳﺖ ه‪‬ﻨﺎ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٦٧‬‬

‫دﯾﺎره ﺑﻪ ﻗﺎﯾﺎﯾﻪآﻰ ﺋﻪو ﺧﻪﺗﻪراﺗﻪش آﻪ ﻣﺎوه چ ﻟﻪ داﺧ‪‬ﺪا و چ ﻟﻪ‬
‫ﺧﺎرﯾﺠﺪا ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻰ آﻮرد ﻣﻮﺑﺎرهزهى ﺧﯚى ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺎن ﺋﯿﺪاﻣﻪﭘ‪ ‬دهدا ﺑﻪ‬
‫ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﺧﻮدا ﻣﻮزهﻓﻪرو ﺋﻪوڕۆآﻪ ﻧﻮﻣﺎﯾﻨﺪهآﺎﻧﻰ ﺗﻪواوى ﻧﻪواﺣﻰ و‬
‫ﻧﻮﻗﺎﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻤﺎن ﺑ‪ ‬رﯾﻌﺎﯾﻪﺗﻰ ﺗﻪﺑﻪﻗﺎت و ﺋﻪﻋﻪم ﻟﻪ ﺋﺎﻏﺎ و‬
‫رهﻋﯿﯿﻪت‪ ،‬ﮔﻪوره و ﺑﭽﻮوك‪ ،‬آﯚﺑﻮوﻧﻪوه و ﯾﻪآﺪڵ و ﯾﻪآﺰﻣﺎن هﺎوارى‬
‫دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ دهآﻪن و ﺑﻪڕﯾ‪ ‬دﯾﻤﻮآﺮات دادهڕۆن ﻗﻮدرهت و و ﻗﻮهﺗﻰ‬
‫دﯾﻤﻮآﺮات ﻧﯿﺸﺎن دهدا*‪.‬‬
‫ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﭼﻪﭘ‪‬ﻪ و هﻮڕاى ﺷﺎدﻣﺎﻧﯿﻰ‬
‫ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮان و ﺗﻪﻗﻪى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪدا آﯚﯾﺎﯾﻰ ﭘ‪‬ﮫﺎت‪ .‬ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن ﺣﻪﻣﻪ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٦٨‬‬

‫ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‪ ،‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ و‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰب و ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهت و‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ژﻧﺎن ﻗﺴﻪﯾﺎن آﺮد‪ (١١).‬ﺋﻪوﺟﺎ ر‪‬ﻮرهﺳﻤﻰ ر‪‬ﺰى ﻧﯿﺰاﻣﻰ‬
‫)ﺳﺎن و رژه(ى ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ و ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ ﻟﻪ ﺑﻪردهم‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوا و ﻣﯿﻮاﻧﻪآﺎﻧﺪا ﺑﻪر‪‬ﻮه ﭼﻮو و ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻗﺮﯾﻮه و ﭼﻪﭘ‪‬ﻪڕ‪‬ﺰاﻧﻰ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ دا آﯚﺗﺎﯾﻰ ﭘ‪‬ﮫﺎت‪ .‬ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن ﺑﯚ ﻣﺎوهى ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻪﻋﺎت‬
‫ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮان آﺮدﯾﺎن ﺑﻪ هﻪ‪‬ﭙﻪڕآ‪ ‬و ﺳﻪﻣﺎ و ﻣﺎﻧﮓ و ﺣﻪوﺗﻮان‬
‫ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﻰ ﺟﻪژن و ﺷﺎدى ﻟﻪﺳﻪراﺳﻪرى آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﻟﻪﻻﯾﻪن ﭼﯿﻦ‬
‫و ﺗﻮ‪‬ﮋه ﺟﯚراوﺟﯚرهآﺎﻧﻪوه ﺑﻪردهوام ﺑﻮو‪..‬‬
‫هﻪر ﺋﻪم رۆژه و‪‬اى راﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ آﯚﻣﺎرى ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ را و وﯾﺴﺘﻰ ﺑﻪﺷﺪاراﻧﻰ ﺋﻪم آﯚﺑﻮوﻧﻪوه‬
‫ﺑﻪﺷﻜﯚﯾﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﺮاﺑﻪ ﺳﻪرۆك آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬

‫ﺑ‪‬ﯾﺎرﻧﺎﻣﻪى ﻣﯿﺘﯿﻨﮓ‪:‬‬

‫‪@@a‹šŠaíš@ðäbqòŠü @óÜ@çbîbnüàbà@ì@çbïibmíÔ‬‬
‫‪QYTV@OQSRU@HðäaìòŠb’@ðäbqòŠü I‬‬
‫‪ J‬دهﻗﯽ ﻗﺴﻪﮐﺎﻧﯽ ﭘ‪‬ﺸﻪوام ﻟﻪ ﮐﺘ‪‬ﺒﯽ ﺟﻪﻣﮫﻮورﯾﻪﺗﯽ ﮐﻮردﺳﺘﺎﻧﯽ "ﻣﻪﺣﻤﻮودی‬
‫ﻣﻪ‪ ‬ﻋﯿﺰهت" داﺑﻪزاﻧﺪ و ﺑﻪﺟ‪‬ﯽ وهرﮔ‪‬اﻧﯽ دهﻗﯽ ﮐﺘ‪‬ﺒﻪﮐﻪی ﺑﻪڕ‪‬ﺰ هﻮﻣﺎﯾﻮن‬
‫ﮐﻪ‪‬ﮑﻢ ﻟ‪‬ﻮهرﮔﺮت )وهرﮔ‪@@.(‬‬

‫ﭘﺎش ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﻗﺴﻪ و ﺋﺎﺧﺎﻓﺘﻦ و ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوهى ﺷﯿﻌﺮ ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫دووﺷﺎﻋﯿﺮى ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ آﻮرد هﻪژار و ه‪‬ﻤﻦ و ر‪‬ﻮڕﺳﻤﻰ )ﺳﺎن و‬
‫رژه( ﺑ‪‬ﯾﺎرﻧﺎﻣﻪى ﻣﯿﺘﯿﻨﮓ ﻟﻪ ﺷﻪش ﺑ‪‬ﮔﻪدا ﺧﻮ‪‬ﻨﺪراﯾﻪوه و ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮواﻧﻪوه ﭘﻪﺳﻨﺪﮐﺮا‪:‬‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ هﻪﻣﻮو ﭼﯿﻦ و ﺗﻮ‪‬ﮋى آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺑﺎآﻮورى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚﻣﺎن رادهﮔﻪﯾﻪﻧﯿﻦ و داوا ﻟﻪ آﯚﻣﯿﺘﻪى‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰب و ﺋﻪﻧﺠﻮﻣﻪﻧﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﺳﺘﺎن دهآﻪﯾﻦ و ﺋﯿﺨﺘﯿﺎرى‬
‫ﭘﯿﺪهدهﯾﻦ آﻪ‪:‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٦٩‬‬

‫‪ -١‬ﻟﻪو ﻧﺎوﭼﺎﻧﻪى ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ آﻮردﯾﺎن ﺗ‪‬ﺪاﯾﻪ‪ ،‬ﺋﺎزادﯾﯿﻪآﻰ ر‪‬ﮋهﯾﯽ‬
‫هﻪﺑ‪.‬‬
‫‪ -٢‬هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﻰ ﻣﻪﺟﻠﯿﺴﻰ ﺷﯚراى ﻣﯿﻠﻠﻰ )ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎﻧﻰ ﺟﭭﺎﺗﻰ‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ( ﭘ‪‬ﻚ ﺑ‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﻪﻧﺠﻮﻣﻪﻧﻰ وهزﯾﺮان و‬
‫ﺋﯿﺪارات ﭘ‪‬ﻚ ﺑ‪.‬‬
‫‪ -٤‬ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪ آﻮردﻧﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﺪا داﺑﻤﻪزرێ‪.‬‬
‫‪ -٥‬ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺋﺎﺑﻮورى و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ و‪‬ﺗﺎﻧﻰ دراوﺳ‪‬‬
‫داﺑﻤﻪزر‪‬ﻨ‪.‬‬
‫‪ -٦‬ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﯽ و ﺑﺮاﯾﻪﺗﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﭘﺘﻪوﺗﺮ‬
‫ﺑﻜﻪن‪ .‬ﻟﻪآﯚﺗﺎﯾﻰ ﻗﺴﻪآﺎﻧﺪا آﺎﺗ‪‬ﻚ وهك ﺳﻪرآﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫ﻧﺎوى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد هﺎت‪ .‬ﻣﻮوز‪‬ﻜﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ ﻟ‪‬ﺪهدرا و‬
‫ﭼﻪﭘﻠﻪڕ‪‬ﺰان و ﻗﺮﯾﻮهى ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻣﻨﺪا‪‬ﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎن آﻪ‬
‫ﺳﺮوودى ﻣﯿﻠﻠﻰ ﯾﺎن دهﺧﻮ‪‬ﻨﺪ دهﮔﻪﯾﺸﺘﻪ ﺋﻪوﭘﻪڕی ﺋﺎﺳﻤﺎن‪.‬‬

‫ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﻰ ﺳـــﻪرآــــــﯚﻣـــــــﺎرى‬
‫ﻟﻪو ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﻪدا ﻗﻮرﺋﺎﻧﻰ ﭘﯿﺮۆز و ﺋﺎ‪ ‬و ﻧﻪﺧﺸﻪى آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪردهﺳﺘﻰ ﻣﻪﻻ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﻣﻪﺟﺪى ﺑﻮو و هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى‬
‫ﺣﯿﺰب ﻟﻪ دواوهى دههﺎﺗﻦ؛ ه‪‬ﻨﺎﯾﺎن و ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ﺧﯚى‬
‫روﭘﯚﺷﻪآﻪى ﻟﻪﺳﻪر ﻗﻮرﺋﺎن و ﺋﺎ‪‬و ﻧﻪﺧﺸﻪى آﻮردﺳﺘﺎن ﻻدا و‬
‫ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ ﺧﻮاردﻧﻰ ه‪‬ﻨﺎ‪:‬‬
‫ﺋﻪﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﻮدا‪ ،‬ﺑﻪ آﻪﻻﻣﻰ ﻋﻪزﯾﻤﻰ ﺧﻮدا‪ ،‬ﺑﻪﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﺷﻪراﻓﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﯽ آﻮرد‪ ،‬ﺑﻪ ﺋﺎ‪‬ى ﻣﻮﻗﻪددهﺳﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ‬
‫دهﺧﯚم آﻪ ﺗﺎ ﺋﺎﺧﺮ هﻪﻧﺎﺳﻪى ژﯾﺎﻧﻢ و رژاﻧﻰ دواﯾﯿﻦ ﺗﻨﯚآﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﻢ‬

‫‪٧٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﻪﮔﯿﺎن و ﻣﺎڵ ﻟﻪ ڕ‪‬ﻰ راﮔﺮﺗﻨﻰ ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚﯾﻰ و ﺑﻪرزآﺮدﻧﻪوهى‬
‫ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﺗ‪ ‬ﺑﻜﯚﺷﻢ و وه ﻓﺎدارﺑﻢ ﺑﻪﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ‬
‫آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن و هﺎوآﺎرﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن(‪.‬‬
‫ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪﺷﺪارى ﻣﯿﺘﯿﻨﮕﻪآﻪش ﺳﯚﯾﻨﺪى‬
‫وهﻓﺎدارﯾﯿﺎن ﺑﻪآﻮردﺳﺘﺎن و آﯚﻣﺎر و ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﺧﻮارد و ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﻰ‬
‫ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﻪآﻪدا آﯚڕى هﻪ‪‬ﭙﻪڕآ‪ ‬و ﺷﺎﯾﻰ ﮔﻪرم ﺑﻮو آﺎك ﻏﻪﻧﻰ‬
‫ﺧﻮﺳﺮهوى ﺷﺎرهدارى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﭘ‪‬ﺸﻪوا و ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﺎﯾﺮ و ﭘﯿﺎو‬
‫ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﻧﻰ ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺖ آﺮد ﺑﯚ ﺳﺎ‪‬ﯚﻧﻰ آﯚﺑﻮوﻧﻪوهآﺎﻧﻰ )آﯚﻣﯿﺘﻪى‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪى( و ﺋﻪوﺟﺎ ﭘﯚل ﭘﯚل ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى هﯚز و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﻟﻘﻪآﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ‬
‫ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﺎن ﺑﯚ ﭘﯿﺮۆزﺑﺎﯾﻰ و )ﺑﯿﻌﺖ()‪ (١٣‬هﺎﺗﻨﻪﻻى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫و ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ وهﻓﺎدارى و ﻓﯿﺪاآﺎرﯾﯿﺎن ﻧﻮێ آﺮدهوه و دهﻧﮕﻰ ﺑﮋى‬
‫آﻮدرﺳﺘﺎن و ﺳﻪرۆك آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن دهﭼﻮوه ﺋﻪوﭘﻪڕی‬
‫ﺋﺎﺳﻤﺎن‪ .‬زۆرﺑﻪى ﺑﻪﺷﺪاران ﺧﯚﯾﺎن ﭘ‪ ‬راﻧﻪﮔﯿﺮا و ﻟﻪ ﺧﯚﺷﯿﺎن‬
‫دهﮔﺮﯾﺎن‪ .‬هﻪﺗﺎ ‪١٢‬ى ﺷﻪو ﺧﻪ‪‬ﻚ هﻪ‪‬ﭙﻪڕﯾﻦ و ﻟﻪ ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﯿﯿﺎن‬
‫ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهوﯾﺴﺖ ﺑ‪‬ۆﻧﻪوه ﻣﺎ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٧١‬‬

‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫ﭼﻪﻧﺪ رۆژ‪‬ﻚ ﭘﺎش ﺟﻪژن و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺑﻪﺑﯚﻧﻪى داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ‬
‫آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪوه‪ ،‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ‬
‫هﻪ‪‬ﺒﮋ‪‬ﺮدران‪ ،‬آﻪ ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ‪:‬‬
‫‪ -١‬ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮان ‪ -‬ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺨﻰ ﺳﻪﯾﺎدهت‬
‫‪ -٢‬وهزﯾﺮى ﺑﻪرﮔﺮى ‪ -‬ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳﯿﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‬
‫‪ -٣‬وهزﯾﺮى ﻧ‪‬ﻮﺧﯚ ‪ -‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﻣﻮﻋﯿﻨﻰ‬
‫‪ -٤‬وهزﯾﺮى ﺋﺎﺑﻮورى ‪ -‬ﺋﻪﺣﻤﻪدى ﺋﯿﻼهﻰ‬
‫‪ -٥‬وهزﯾﺮى ﭘﯚﺳﺘﻪ و ﺗﻪﻟﻪﮔﺮاف؛ ‪ -‬آﻪرﯾﻢ ﺋﻪﺣﻤﻪدﯾﻦ‬
‫‪ -٦‬وهزﯾﺮى ﻓﻪرهﻪﻧﮓ ‪ -‬ﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‬
‫‪ -٧‬وهزﯾﺮى ﺗﻪﺑﻠﯿﻐﺎت ‪ -‬ﺳﻪدﯾﻖ ﺣﻪﯾﺪهرى‬
‫‪ -٨‬وهزﯾﺮى ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ ‪ -‬ﺣﺎﺟﻰ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ داودى‬
‫‪ -٩‬وهزﯾﺮى آﺎر ‪ -‬ﺧﻪﻟﯿﻞ ﺧﻮﺳﺮهوى‬
‫‪ -١٠‬وهزﯾﺮى آﺸﺘﻮآﺎڵ ‪ -‬ﻣﻪﺣﻤﻮود وهﻟﻰ زاده‬
‫‪ -١١‬وهزرى ر‪‬ﮕﻪوﺑﺎن ‪ -‬ﺋﯿﺴﻤﺎﻋﯿﻞ ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﻰ زاده‬
‫‪ -١٢‬وهزﯾﺮى ﺗﻪﻧﺪروﺳﺘﻰ ‪ -‬ﺳﻪﯾﺪ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺋﻪﯾﻮوﺑﯿﺎن‬
‫‪ -١٣‬وهزﯾﺮى راو‪‬ﮋآﺎر ‪ -‬ﻋﻪﺑﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﻰ زاده‬
‫‪ -١٤‬وهزﯾﺮى ﻋﻪدل ‪ -‬ﻣﻪﻻ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﻣﻪﺟﺪى‬
‫ﺷﺎﯾﺎﻧﻰ ﺑﺎﺳﻪ؛ ﺑﯚ ﭘﻮوﭼﻪ‪‬ﻜﺮدﻧﻪوهى ﺗﻪﺑﻠﯿﻐﺎت و ﭘ‪‬وﭘﺎﮔﻪﻧﺪهى‬
‫دوژﻣﻨﺎن و د‪‬ﻨﯿﺎﯾﯿﺪان ﺑﻪ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺗﺎران ﻟﻪ هﻪرﭼﻪﺷﻨﻪ ﮔﻮﻣﺎﻧ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺟﻮداﯾﯿﺨﻮازﯾﻰ آﻮردهآﺎن؛ هﻪﯾﺌﻪﺗﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﻧﺎوى‬
‫هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ و وهزﯾﺮان ﻧﺎوى ﺳﻪرۆك دهزﮔﺎآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪ ‬ﻧﺮا‪.‬‬

‫‪٧٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ‪ ،‬ﺑﻪو ﭘﻪڕى د‪‬ﮕﻪرﻣﻰ و د‪‬ﺴﯚزﯾﯿﻪوه‬
‫دهﺳﺘﻰ ﺑﻪآﺎرآﺮد‪ .‬ﭘﺎﺷﺎن ﺋﻪوآﻪﺳﺎﻧﻪى ﺑﻪﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﻰ آﻮردهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺗﻮرآﯿﺎ و ﻋ‪‬ﺮاق و ﺳﻮورﯾﺎ ﺑﯚ ﭘﯿﺮۆزﺑﺎﯾﻰ هﺎﺗﺒﻮون؛ هﺎودهﻧﮕﻰ و‬
‫)‪(١٢‬‬
‫ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ آﯚﻣﺎرى ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن دهرﺑ‪‬ى‬

‫‪Líèbî@ †ó¿ó«@ ZãóØóî@ ñîŠ@ tóš@ üi@ òìónaŠ@ óÜ@ çbn†ŠíØ@ ðäbnò†óiŠbØ@ óÜ@ ÚŽï‬‬
‫‪ÜóàüØ‬‬
‫‚‪‡îó@ LçbïäbnÜí@ bÐónà@ Lñìò‹í‚@ ðäóÌ@ LÀòŠó’@ µàó÷†ó¿ó«@ Lñìò‹í‚@ ÞïÜó‬‬
‫«‪Lðèþï÷@†ó¼ó÷@Lìa‹bäóä@Lðäb±Š@ðÜóÈ@Zãòìì†@ñîŠ@çbîŠíÝi@lbèòì@Lçbïiìíîó÷@†ó¿ó‬‬
‫‪Lñ‹Ù’óÜ@ ðáïyòŠ@ LðÜíòŠ@ †b“܆@ Lçbî†ó¼ó÷@ âîŠóØ@ LðºŠóØ@ Àbäóà@ Lçíîbàíè@ ‡ïÈó‬‬
‫‪ñŒbÔ@ðibèòì@aŒà‬‬

‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ آﯚﻣﺎرى ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬ﺑﻪ ﺑﻪﺷﺪارﯾﻰ‬
‫وهزﯾﺮاﻧﻰ ﭼﯿﻨﻪ ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﻰ آﯚﻣﻪڵ دوژﻣﻨﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮردى‬
‫ﺗﻮوڕه آﺮد و رووﺑﻪڕووى رووداو‪‬ﻜﻰ ﭼﺎوهڕوان ﻧﻪآﺮاوى‬
‫آﺮدﻧﻪوه و آﺎرﺷﻜ‪‬ﻦ ى و ﻓ‪ ‬و ﺗﻪ‪‬ﻪآﻪ و ﺗﻪﺷﻘﻪ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﻟ‪ ‬ﺧﺴﺘﻨﻪ‬
‫روو‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪﭘﺸﺖ ﮔﻪرﻣﯿﻰ ﻣﯿﻠﻠﻪت و ﺑﻪﺋﯿﻤﺎن ﺑﻪ‬
‫رهواﯾﻰ وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ‪ ،‬ﺑﻪوردﺑﯿﻨﻰ و واﻗﯿﻌﺒﯿﻨﯿﯿﻪوه ﻟﻪﮔﻪڵ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٧٣‬‬

‫آ‪‬ﺸﻪآﺎن رووﺑﻪڕوو دهﺑﯚوه ﺑﯚ ﺋﻪوهى آﺎرﺷﻜ‪‬ﻨﻰ و دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫ﺋﺎﺷﻜﺮا و ﻧﮫ‪‬ﻨﯿﻰ دوژﻣﻨﺎن‪ ،‬ﻧﻪﺑﻨﻪ آﯚﺳﭙﻰ ﺳﻪر ر‪‬ﮕﻪى ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻰ‬
‫آﺎروﺑﺎرى دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﺎواى آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٧٤‬‬

‫هــــﻪ‪‬ﻜﺮدﻧــﻰ ﺋﺎ‪‬ى آــــــﻮردﺳــــــــــﺘﺎن‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ رووداوه ﮔﺮﯾﻨﮕﻪآﺎﻧﻰ ﭘﺎش داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ ﺣﯿﺰب‪،‬‬
‫هﻪ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮو ﺋﻪو ﺋﺎ‪‬ﯾﻪ ﻟﻪ ﺳ‪ ‬ڕهﻧﮕﻰ ﺳﻮور‪،‬‬

‫‪QYTU@OQSRT@çbn†ŠíØ@ñłb÷@ð䆋Ù‬‬
‫‪Üóè@ðòŠíŽîŠ‬‬

‫‪çíîbàíè@‡ïÈó@LðºŠóØ@Àbäóà@Lò†aŒ@ðÜòì@†í¼óà@ZòìónaŠ@óÜ‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٧٥‬‬

‫ﺳﭙﻰ و ﺳﻪوز ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﺒﻮو آﻪ ه‪‬ﻤﺎى ﺧﯚر و ﻗﻪ‪‬ﻪم و دوو ﭼﻪﭘﻜﻪ‬
‫ﮔﻮڵ ﻟﻪ رهﻧﮕﻪ ﺳﭙﻰ ﯾﻪآﻪﯾﺪاﯾﻪ‪ .‬رۆژى ‪٢٦‬ى ﺳﻪرﻣﺎوهزى‬
‫‪١٣٢٤‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی‪١٩٤٥/‬ی‪.‬ز ﻟﻪ ر‪‬ﻮڕهﺳﻤ‪‬ﻜﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﺪا و ﺑﻪ‬
‫ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮوﻧﻰ هﻪزاران آﻪس ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫دهوروﺑﻪر ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان آﻪﻓﻮ آﻮ‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ر‪‬ﺰى ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎﻧﻰ آﻮڕ و‬
‫آﭽﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮات ﺋﺎ‪‬آﻪ هﻪ‪‬ﻜﺮا‪ .‬ﭘﺎش‬
‫ﻗﺴﻪ ﺑﻪ ﻧﺮﺧﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﯚ ﯾﻪآﻪﻣﺠﺎر ﺋﻪم ﺋﺎ‪‬ﯾﻪ ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﺑﯿﻨﺎى هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﺳﺘﺎن هﻪ‪‬ﻜﺮا و ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎن‬
‫ﻟﻪ ﺧﻮﺷﯿﺎﻧﺎ ﭼﻪﻧﺪ ﺗﻔﻪﻧﮕﯿﻜﯿﺎن هﺎوﺷﯿﺖ‪ .‬رۆژهآﺎﻧﻰ دواﺗﺮ؛ و‪‬اى‬
‫هﻪ‪‬ﭙﻪڕآ‪ ‬ﻟﻪ ﺑﯚآﺎن و ﻧﻪﻏﻪده و ﺷﻨﯚ و زۆر د‪‬ﮫﺎﺗﻰ ﮔﻪورهش‪،‬‬
‫ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن هﻪ‪‬ﻜﺮا و آﻪﻓﻮ آﻮڵ و ﺷﺎدﻣﺎﻧﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﮔﻪﯾﺸﺘﻪ‬
‫ﻟﻮﺗﻜﻪ و ﻟﻪ هﻪرﺷﺎر و ﺋﺎواﯾﯿﻪك آﯚڕ و آﯚﺑﻮوﻧﻪوهى ﺧﯚﺷﻰ و‬
‫ﻧﻮﺗﻖ و ﺋﺎﺧﺎﻓﺘﻦ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت‪ .‬ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﻗﻪ‪‬ﻪم آﯚ‪‬ﻪ ﻟﻪ ﺑﺎﺳﻜﺮدﻧﻰ ﺋﻪو‬
‫هﻪﻣﻮه ﺷﺎدﻣﺎﻧﯿﯿﻪ‪.‬‬
‫ﻟﻪو ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﺎﻧﻪدا‪ .‬رۆ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ آﻮرد ﻟﻪﻧﺎﺧﻰ د‪‬ﻪوه ر‪‬ﺰ و‬
‫)‪(١٢‬‬
‫ﺣﻮرﻣﻪﺗﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺸﻪوا دهردهﺑ‪‬ى‬

‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧــــﻰ آــﯚﻣﯿﺘﻪى ژﻧﺎن‪.‬‬
‫هﺎوآﺎت ﻟﻪﮔﻪڵ راﺑﻮون و وﺷﯿﺎرﯾﻰ ﮔﺸﺘﻰ آﻪ و‪‬اى‬
‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى دﯾﻤﻮآﺮاﺗ‪‬ﻜﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎن هﺎﺗﺒﻮوه ﺋﺎراوهﺑﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﻰ ﺋﻪو ﺷﺎرهزاﯾﯿﻪى آﻪ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ آﻮرد ﻟﻪﻣﻪڕ ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻮوه ﺋﻪوڕوورﭘﯿﯿﻪآﺎن هﻪﯾﺎن ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﯚﯾﺎن‬
‫دهرآﻪوﺗﺒﻮو آﻪ ژﻧﺎن ﻧﯿﻮهى آﯚﻣﻪ‪‬ﯿﺎن ﭘ‪‬ﻚ ه‪‬ﻨﺎوه و ﻧﻪﺗﻪﻧﯿﺎ ﻧﺎﺑ‪‬‬

‫‪٧٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺋﻪو ه‪‬ﺰه ﻣﻪزﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﺪا ﺑﻪﻧﺪ ﺑﻜﺮ‪‬ﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮو ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ زهﻣﯿﻨﻪى‬
‫ﭘﻪروهرده و راه‪‬ﻨﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﻧﺎوهﻧﺪه ﭘﻪروهردهﯾﻰ و ﻓ‪‬ﺮآﺎرﯾﯿﻪآﺎﻧﺪا ﺑﯚ‬
‫داﺑﯿﻦ ﺑﻜﺮێ و ﻟﻪ ﺑﻪﺷﻪ ﺟﯚراوﺟﯚرهآﺎﻧﻰ ﺋﯚرﮔﺎن و ر‪‬ﻜﺨﺮاوه‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪهﺮهﻣﻪﻧﺪﺑﻦ ﺑﯚ ﯾﻪآﻪﻣﺠﺎر ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا‬
‫آﯚﻣﯿﺘﻪى ژﻧﺎن ﻟﻪ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد داﻣﻪزرا ﺑﻪﻣﺠﯚره ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر‬
‫ﻟﻪ ژﻧﺎن‪ ،‬و‪‬اى ﺷﺎرهزاﯾﻰ ﻟﻪ ﻣﺎﻓﻪ ﭘ‪‬ﺸ‪ ‬آﺮاوهآﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬هﺎﺗﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ‬
‫ﭘﺮۆﺳﻪى ﭼﺎﻻآﻰ و آﺎروﺑﺎرى آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ وهك‪ :‬ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ؛‬
‫رۆژﻧﺎﻣﻪﭬﺎﻧﻰ و ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ دهرﻣﺎﻧﻰ و ﻟﻪ ر‪‬ﻮڕهﺳﻢ و ﺟ‪‬ﮋﻧﻪ و‬
‫)‪(١٣‬‬
‫ﺑﯚﻧﻪآﺎﻧﺪا‪ ،‬ﻗﺴﻪﯾﺎن آﺮد و ﺳﺮوودﯾﺎن ﭼ‪‬ى و هﻮﻧﻪرﯾﺎن ﻧﻮاﻧﺪ‪.‬‬

‫آﺮدﻧﻪوهى )داﯾﺮآﺮﻧﻰ( ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﯚ ﺟﻮوﻟﻪﮐﻪﮐﺎن ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪ ١٩٤٥/١٣٢٤‬هﺎوآﺎت ﻟﻪﮔﻪڵ داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ و‬
‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﭼﺎﻻآﯿﻰ دﯾﻜﻪى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪،‬‬
‫ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﯚ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ ﺟﻮوﻟﻪآﻪى ﻧﯿﺸﺘﻪﺟ‪‬ﻰ ﺋﻪم ﺷﺎرهش‬
‫دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮا‪ .‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى زﻣﺎﻧﻰ زﮔﻤﺎآﯿﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻓ‪‬ﺮﺑﻦ و ﻟﻪ هﻪﻣﻮو‬
‫ﻗﯚﻧﺎﻏﻪآﺎﻧﻰ ﻓ‪‬ﺮآﺎرى و ﭘﻪروهردهﯾىﺪا ﻟﻪﮔﻪڵ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى‬
‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﯿﺎن ﯾﻪآﺴﺎن و ﺑ‪ ‬ﺟﯿﺎوازى ﺑﻦ‪.‬‬
‫هﻪروههﺎ هﻪرآﺎﺗ‪‬ﻚ ر‪‬ﺒﻪرى ﻣﻪزهﻪﺑﯿﻰ ﯾﻪهﻮودﯾﯿﻪآﺎن آﻪ ﭘ‪‬ﯿﺎن‬
‫دهﮔﻮت "ﻣﺎﻟﻢ" ﺑﯚ ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ دههﺎﺗﻪﻻى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد؛ ﺑﻪو ﭘﻪڕى‬
‫رووﮔﻪﺷﯿﯿﻪوه وهرى دهﮔﺮت و ﺑﻪﻧﺎوى ﻣﻮﻋﻪﻟﯿﻢ ﺑﺎﺷﻰ ﺑﺎﻧﮕﻰ‬
‫)‪(١٤‬‬
‫ﻟ‪‬ﺪهآﺮد و هﻪرآﺎر‪‬ﻜﯿﺸﻰ ﺑﻮاﯾﻪ ﺑﯚى ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬دهآﺮد‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٧٧‬‬

‫ﯾﻪآﻪم ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮوﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ و ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ‪.‬‬
‫رۆژى ‪١٣٢٥/٢/٩‬ی‪.‬هﻪﺗﺎوی ﺑﻪراﻣﺒﻪر‪ ١٩٤٦/‬ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ ﺳﻪرﺑﺎزﯾﻰ‬
‫ﺣﻪوت ﺳﻪت آﻪﺳﻰ ﺑﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ ﺗﯚﭘﺨﺎﻧﻪ و ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﺗﺎﻧﻚ )دهﺑﺎﺑﻪ(‬
‫و ﻓﺮۆآﻪى ﺷﻪڕآﻪر ه‪‬ﺮﺷﯿﺎن آﺮده ﺳﻪر ﻣﻪﺗﻪر‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ‬
‫ﻟﻪ ﻧﺰﯾﻜﯿﻰ ﺑﺎﻧﻪ‪ -‬ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ آﻪ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ‬

‫‪çbØüi@óÜ@ó Šóá“Žïq@ñŽïè@ñò‡äbàŠóÐ@†aŒ‹Žï’@Ãói@ðÜóÈ‬‬

‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺧﯚﺷﻨﺎودا ﻟﻪ دهورى ﺋﺎواﯾﻰ ﻣﺎﻣﻪﺷﺎ‬
‫)ر‪‬ﮕﻪى ﺑﺎﻧﻪ‪ -‬ﺳﻪﻗﺰ( ﺳﻪﻧﮕﻪرﯾﺎن ﮔﺮﺗﺒﻮو و ﺑﻪرﮔﺮﯾﯿﺎن ﻟﻪو ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ‬
‫دهآﺮد‪ .‬ﻟﻪ زهوى و ﺋﺎﺳﻤﺎﻧﻪوه آﻪوﺗﻨﻪﺑﻪر ﭘﻪﻻﻣﺎرى ﺋﻪرﺗﻪش‪ .‬ﺑﻪ‪‬م‬

‫‪٧٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﻪ ﺧﯚڕاﮔﺮﯾﻰ ﻗﺎرهﻣﺎﻧﺎﻧﻪى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎن ه‪‬ﺮﺷﻪﯾﻪك ﻟﻪدوا‬
‫ﯾﻪآﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪش ﺗ‪‬ﻚ ﺷﻜﺎن و ﺋﻪرﺗﻪش ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﺳﻪت آﻪﺳﻰ‬
‫ﻟ‪ ‬آﻮژرا و ‪ ٣٠‬آﻪﺳﻰ ﻟ‪ ‬ﺑﻪ دﯾﻞ ﮔﯿﺮا و ﺗﺎﻧﻜ‪‬ﻜﻰ ﻟ‪ ‬ﺋﻪﺳﺘ‪‬ﻨﺮا ﻧﺎﭼﺎر‬
‫ﺑﻮو ﭘﺎﺷﻪآﺸ‪ ‬ﺑﻜﺎ‪.‬‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ ﺑﯚ دﯾﻔﺎﻋﻰ زﯾﺎﺗﺮ و ﭘ‪‬ﺸﮕﺮى ﻟﻪ‬
‫ه‪‬ﺮﺷﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﺳﻪﻗﺰ داواى ﻟﻪ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ‬
‫ﭼﻪآﺪارهآﺎن آﺮد‪ ،‬آﻪ ﺋﺎﻣﺎدهى ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧﻰ ﺑﻦ و ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺎﻧﻪوه ﺑﻪرهو ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﺳﻪﻗﺰ وهڕێ ﺑﻜﻪون‪ .‬ﺳﻮارﭼﺎآﺎﻧﻰ‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن ﺑﻪ دهﻧﮕﻰ ﺋﻪو داواﯾﻪوه هﺎﺗﻦ و ﭘﯚل ﭘﯚل ﺑﻪرهو ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫آﻪوﺗﻨﻪڕێ ﺑﯚ ﺑﻪه‪‬ﺰﺗﺮ آﺮدﻧﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﯚ‬
‫دهوروﺑﻪرى ﺳﻪﻗﺰ و ﺑﺎﻧﻪ ﺑﻪڕێ آﺮان‪ .‬ﺋﻪم ه‪‬ﺰان ﺑﻪو ﭘﻪڕى د‪‬ﺴﯚزى‬
‫و هﯚﮔﺮى و ﺑﻪ ﺋﯿﻤﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﭘﺘﻪو ﺑﻪ ﺳﻪرآﻪوﺗﻦ؛ ﺋﺎﻣﺎدهﯾﻰ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﺎن ﺑﯚ‬
‫رۆﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪرهو ﺑﺎﺷﻮرى آﻮردﺳﺘﺎن و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﮔﺮﺗﻨﻰ ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﻪردهﺷﺖ‪ ،‬ﺳﻪﻗﺰ و ﺑﺎﻧﻪ‪ :‬ﭘﯿﺸﺎن دا و‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫ﺣﻪزﯾﺎن ﻟﻪوه ﻧﻪﺑﻮو ﺑﻪﺷﻪڕ و آﻮﺷﺖ و آﻮﺷﺘﺎر ﺑﻪﻣﺎﻓﻰ آﻮردهآﺎن و‬
‫ﺧﻮدﻣﺨﺘﺎرى ﺑﮕﻪن‪ ،‬ﺋﻪوان ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى ﺋﺎﺷﺘﻰ و ﭘ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﻜﺮدن و ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻦ‬
‫ﺑﻮون ﻟﻪ ر‪‬ﮕﻪى وﺗﻮو‪‬ﮋ و ﻣﺎﻓﻰ دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوس‪ ،‬ﺑﯚ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬ﺑﯚ ﺳﻪ‪‬ﻤﺎﻧﺪﻧﻰ ﺋﻪم وﺗﻪﯾﻪ ﺋﺎﻣﺎژه دهآﻪم ﺑﻪ وه‪‬ﻣﻰ‬
‫ﻧﺎﻣﻪآﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ژهﻧﻪڕاڵ ﺣﻪﻣﻪ رهﺷﯿﺪﺧﺎن ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى‬
‫ه‪‬ﺰى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﺳﻪﻗﺰ و ﺳﻪرا و ﺑﯚآﺎن ‪ -‬ﺟﻪﻧﺎﺑﯿﺎن ﻟﻪ‬
‫وه‪‬ﻣﻰ ﻧﺎﻣﻪى ﺣﻪﻣﻪ رهﺷﯿﺪﺧﺎﻧﺪا آﻪ ﺋﯿﺰﻧﻰ ه‪‬ﺮش و ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﻰ ﺑﯚ‬
‫ﺳﻪر ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎى ﺧﻮاﺳﺘﺒﻮو‪ ،‬ﻧﻮوﺳﯿﺒﻮوى‪:‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٧٩‬‬

‫ﺋﺎﻏﺎى ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ه‪‬ﺰى ﺑﯚآﺎن و ﻣﻪﻧﺘﯿﻘﻪى ﺳﻪرا‪ .‬ﻟﻪ ﺟﻮاﺑﻰ‬
‫ﻧﺎﻣﻪى ژﻣﺎره ‪١٣٢٥/٣/١٥/٤٧١‬دا‪ .‬هﻪرآﺎر‪‬ﻜﻰ ﺟﻮزﺋﻰ ﺋﻪﻻن دهﺑ‪‬‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪوزاﻋﻰ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﻰ ﺗﻪﺗﺒﯿﻖ ﺑﻜﺮێ چ ﺟﺎر آﺎرى ﻣﻪآﻪ آﻮﻟﻠﻰ‬
‫ﯾﻪ )ﮔﺸﺘﻰ( ﺑﯚﺋﻪوهى ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻣﻪﺟﺒﻮورﯾﻦ ﻟﻪڕ‪‬ﻰ ﺳﻮ‪‬ﺤﻪوه ﺗﺎ ﻣﻮﻣﻜﯿﻦ‬
‫ﺑ‪ ‬ﻧﺎﺗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﻪڕ‪‬ﻰ دى دا ﺑ‪‬ۆﯾﻦ ﺋﻪو ﺗﺎﺧﯿﺮه ﺋﻰ وهﯾﻪ دهﻧﺎ ﺋﻪﻣﻦ ﻟﻪ‬
‫ﺗﯚ ﺑﻪﭘﻪﻟﻪ ﺗﺮم*‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪى ﺧﻮدا ﺧﻮداﯾﺎن ﺑﻮو ﺑﺸ‪‬ﻮێ؛ ﯾﺎ ﺋﻪواﻧﻪى‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ آﻪ ﭘﺎش ‪ ٥٠‬ﺳﺎڵ ﺋﻪم ﺷﺘﻪ ﺗﺎوﺗﻮێ دهآﻪن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻰ‬
‫دژوارى آﺎرى ﺋﻪو دهم ﻟﻪژ‪‬ﺮ دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺳ‪ ‬دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫داﮔﯿﺮآﻪر و هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ ﺟﺎران و دوژﻣﻨﻰ دواﯾﻰ دا و ﺧﯚڕاﻧﻪﮔﺮﺗﻨﻰ‬
‫ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن و ﻧﻪﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارى و ﻧﻪﺑﻮوﻧﻰ زاﻧﯿﺎرى‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪﺳﻪر هﻪ‪‬ﻮﻣﻪرﺟﻰ ﻗﻪﯾﺮاﻧﺎوى و آﻪﺳﻪرﺑﺎرى‬
‫ﺋﺎﺑﻮورى و زۆر ﮔﺮﻓﺘﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪ ﺑﻪرﭼﺎوﻧﺎﮔﺮن ﯾﺎ ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ه‪‬ﻨﺪێ ﻟﻪ‬
‫ﻻﯾﻪﻧﮕﺮاﻧﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﯿﺶ رهﺧﻨﻪدهﮔﺮن آﻪ ﺑﯚﭼﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ه‪‬ﺮش و ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾ‪ ‬دهرﻧﻪآﺮد؟ ﻻﯾﻪﻧﻰ دهرهآﯿﻰ‬
‫دژﺑﻪرﯾﻰ راﺷﻜﺎواﻧﻪى ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ‪ ،‬ﺗﻮرآﯿﺎ و ﻋ‪‬ﺮاق و‬
‫ﻻﯾﻪﻧﯿﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚﯾﻰ وهك دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﻰ ﺗﻮﻧﺪى دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﻧﺎڕاﺳﺘﯿﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺎن دهﺑ‪ ‬ﻟﻪﺑﻪرﭼﺎو ﺑ‪ .‬ﻟﻪ‬
‫ﻻﯾﻪآﯿﺸﻪوه‪ ،‬ﻓﺮﯾﻮ ﺧﻮاردﻧﻰ ه‪‬ﻨﺪێ ﻋﻪﺷﯿﺮهت و ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪى ﮔﺮﺗﻨﯿﺎن‬
‫ﺑﻪ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺷﺎوه هﯚﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪ آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرهوه ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ ﺑﻪ دروﯾﯿﻨﻪآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت و ﺳﻮﭘﺎ ﺑﻮون و ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﯿﻪآﻰ آﻪﻣﻰ ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ ﺑﻪرهو ﺑﯚآﺎن ﭘﺘﻪﯾﺎن آﻪوﺗﻪﺳﻪر‬
‫* دهﻗﯽ ﻧﺎﻣﻪﮐﻪی ﭘ‪‬ﺸﻪوا‪ -‬ﺳﻪرﭼﺎوه ﺟﻤﮫﻮورﯾﻪﺗﯽ ﮐﻮردﺳﺘﺎن ﻣﻪﺣﻤﻮودی ﻣﻪﻻ‬
‫ﻋﯿﺰهت‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٨٠‬‬

‫ﺋﺎو‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ دﯾﭙﯚآﺮى ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ هﺎوآﺎرى و‬
‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﺳﻮﭘﺎ و ﺗ‪‬ﻜﺪهرﯾﻰ‪ ،‬ﭘﺮده دارﯾﻨﻪى ﺑﯚآﺎن ﺑﻪرهو ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺎن‬
‫ﺋﺎوردا و ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﻧﺎﻣﻪﯾﺎن آﻪوﺗﻪ دهﺳﺘﻰ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن آﻪ‬
‫ﺗ‪‬ﯿﺪا ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ هﺎوآﺎرﯾﺎن ﺑﻪدهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى داﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪﻣﺠﯚره‬
‫ﭘﯿﻼﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪ ‬ﺋﺎﺷﻜﺮاﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪﺷﻪوه؛ دژاﯾﻪﺗﻰ آﺮدﻧﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﻪآﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ه‪‬ﺮﺷﻰ آﻮردهآﺎن ﺑﯚﺳﻪر ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺷﺎ آﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﺘﺮﯾﺶ ﺋﺎﻣﺎژهى ﭘ‪‬ﻜﺮاوه ﻟﻪو هﯚآﺎراﻧﻪن آﻪ ر‪‬ﮕﺮﺑﻮون ﻟﻪﺑﻪردهم‬
‫ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوى ﺑﻪرهو ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ ﺗﺮى آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬دهﻧﺎ هﻪروهك‬
‫ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن ﻟﻪ ﻧﺎﻣﻪآﻪﯾﺎﻧﺪا ﺑﯚ ﺣﻪﻣﻪ رهﺷﯿﺪﺧﺎن ﺋﺎﻣﺎژهﯾﺎن ﭘ‪‬ﻜﺮدووه‪،‬‬
‫ﺋﻪو ﻻﯾﻪﻧﺎﻧﻪى ﻟﻪﺑﻪر ﭼﺎو ﺑﻮوه ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪ وردﺑﯿﻨﯿﯿﻪوه هﻪﻟﻮﻣﻪرج و‬
‫دۆﺧﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ و ﻧﺎوﭼﻪﯾﻰ ﻟ‪‬ﻜﺪا ﺑﯚوه و ﭼﺎوهڕ‪‬ﻰ دهرﻓﻪﺗ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﮔﻮﻧﺠﺎو ﺑﻮو‪.‬‬

‫"وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎﻧﻰ ﺳﻪﻗﺰ و ﺗﺎران"‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﺟﺎر ﻟﻪﺑﻪرهى‬
‫ﺳﻪﻗﺰدا ﺑﯚ وﺗﻮو‪‬ﮋ داﻧﯿﺸﺘﻦ و ﻟﻪ ه‪‬ﻨﺪێ ﻟﻪو داﻧﻮﺳﺘﺎﻧﺎﻧﻪدا‪ ،‬ﺳﻪر‬
‫ﻟﻪﺷﻜﻪر رهزم ﺋﺎرا‪ ،‬ﺳﻪرۆك ﺳﺘﺎدى ﺳﻮﭘﺎش ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮو‪ .‬هﻪروههﺎ‬
‫ﻟﻪو ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﺎﻧﻪى ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان رهزم ﺋﺎرا و ﺳ‪ ‬آﻪس ﻟﻪ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻟﻪ ﺗﺎران آﺮان‪ ،‬ﻗﻪرار و ﺑ‪‬ﯾﺎرﮔﻪﻟ‪‬ﻚ‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ه‪‬ﺮش ﻧﻪآﺮدﻧﻰ ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ و ﺋﯿﺰﻧﻰ هﺎﺗﻮوﭼﯚى‬
‫آﺎرواﻧﻰ ﺧﻮاردهﻣﻪﻧﻰ ﺑﯚ ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪ ﮔﻪﻣﺎرۆدراوهآﺎﻧﻰ ﺑﺎﻧﻪ و‬
‫ﺳﻪردهﺷﺖ و ﻣﯿﺮهدێ؛ داﻧﺮا و دواﺗﺮ هﻪﯾﺌﻪﺗ‪‬ﻚ )ﺷﺎﻧﺪ‪‬ﻚ( ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻪوه ﺑﻪ ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﻣﻮزهﻓﻪرى ﻓﯿﺮوز ﺟ‪‬ﮕﺮى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٨١‬‬

‫ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮ ﻗﻪوام ﺳﻪﻟﺘﻪﻧﻪ ﺑﯚ در‪‬ﮋهى وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎن ﻧ‪‬ﺮدراﯾﻪ‬
‫ﺗﻪور‪‬ﺰ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م هﻪﻣﻮو ﺋﻪم ﺑﻪرﻧﺎﻣﺎﻧﻪ ﺑﯚ دهرﻓﻪت وهرﮔﺮﺗﻦ و‬
‫ﺑﻪهﯿﻮاى دۆزﯾﻨﻪوهى ر‪‬ﮕﺎ و رهﺧﺴﺎﻧﻰ دهرﻓﻪﺗ‪‬ﻚ ر‪‬ﻜﺨﺮان ﺑﯚ‬
‫ه‪‬ﺮﺷﻜﺮدﻧﻪ ﺳﻪر ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﯚﺗﺎﯾﻰ ه‪‬ﻨﺎن ﺑﻪ ﺑﺰووﺗﻨﻪوهآﺎن‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺳﻮﭘﺎوه‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت زۆرﺑﻪى ﺋﻪم وﺗﻮو‪‬ﮋاﻧﻪ ﺑ‪ ‬ﺋﺎآﺎم دهﻣﺎﻧﻪوه‬
‫و ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ رۆژ‪‬ﻚ ﺳﻪرﻟﻪﻧﻮێ دهﺳﺘﯿﺎن ﭘ‪‬ﺪهآﺮدهوه‪.‬‬

‫دووهﻪﻣﯿﻦ ﺗ‪‬ﻚ هﻪ‪‬ﭽﻮوﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ و ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ‪.‬‬
‫داﻧﻮﺳﺘﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻮزهﻓﻪرى ﻓﯿﺮوز ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﺳﻮﭘﺎﮔﻪڵ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻟﻪ رۆژى ‪١٩٤٦/١٣٢٥/٣/١٢‬ی‪.‬ز دا‬
‫دهﺳﺘﯿﺎن ﭘ‪‬ﻜﺮدهوه‪ ،‬ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ هﻪﻟﻰ ﺑﻪدهرﻓﻪت زاﻧﻰ و رۆژى‬
‫‪ /١٣٢٥/٣/٢٥‬دﯾﺴﺎن ﺑﻪ ﺧﻪﯾﺎ‪‬ﻰ آﺮدﻧﻪوهى ر‪‬ﻰ ﺳﻪﻗﺰ‪ -‬ﺑﺎﻧﻪ و‬
‫ﺷﻜﺎﻧﺪﻧﻰ‪ ،‬ﮔﻪﻣﺎرۆى ﺳﻪﻗﺰ و ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﺗﺮ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫ﺑﻪﺳ‪ ‬هﻪزار آﻪس ه‪‬ﺰى ﻧﯿﺰاﻣﻰ و ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ‪ ٨‬ﻣﻪﻓﺮهزه ﺗﯚپ‬
‫و دوو ﻓ‪‬ۆآﻪى ﺷﻪڕ و دوو ﺗﺎﻧﻚ ه‪‬ﺮﺷﯿﺎن آﺮدهوه ﺳﻪر‬
‫ﺳﻪﻧﮕﻪرى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺗﻪﭘﻪى ﻣﺎﻣﻪﺷﺎ‪ .‬ه‪‬ﺮﺷﻪآﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺳﻪرﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى رهزم ﺋﺎرا و ﺑﻪﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ "ﻗﻪوام" ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫آﺮدﻧﻪوهى ر‪‬ﻰ ﺳﻪﻗﺰ‪ -‬ﺑﺎﻧﻪ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﭼﻮو‪ .‬ﻟﻪ ﺳﻪﻧﮕﻪرى ﻣﺎﻣﻪﺷﺎدا ‪٣٩‬‬
‫آﻪس ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﻟﻪ ﺑﻪردهﺳﺘﻰ )ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ(‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺧﯚﺷﻨﺎو داﺑﻮون و دواﺗﺮ ‪ ٣٠‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى ﺗﺮى‬
‫ه‪‬ﺰى ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﯿﺮﺣﺎج هﺎﺗﻨﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﯿﺎن‪ .‬ﺋﻪرﺗﻪﺷﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺷﺎ ﻟﻪ‬
‫ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﺪا هﻪ‪‬ﯿﺎﻧﻜﻮﺗﺎﯾﻪ ﺳﻪر ﺳﻪﻧﮕﻪرى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎن و ﺷﻪڕ‪‬ﻚ‬

‫‪٨٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻧﺎﺑﻪراﺑﻪر ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﻓ‪‬ۆآﻪ و ﺗﺎﻧﻚ و ﺗﯚﭘﺨﺎﻧﻪدا ﺑﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪدا ﺳﻪﭘﺎ‪.‬‬
‫ﺷﻪڕ‪‬ﻚ آﻪ دهآﺮێ ﺑ‪‬ﻨﯿﻦ ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋووى ﺷﻪڕى ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻚ و‬
‫ﭼﺮﯾﻜىﺪا ﺑ‪‬ﻮ‪‬ﻨﻪ ﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪ ﻻﯾﻪآﻪوه ﺳﻮﭘﺎﯾ‪‬ﮑﯽ ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻚ و ﺗﻪﯾﺎر ﺑﻪ‬
‫ﺗﯚﭘﺨﺎﻧﻪ و ﻓ‪‬ۆآﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ ﺣﻪﻓﺘﺎ آﻪﺳﻰ آﻪ‬
‫ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﺗﻔﻪﻧﮕ‪‬ﻚ و ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﺧﻮدا و ﺋﻪوﯾﻨﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺗﻪﯾﺎر‬
‫ﺑﻮون‪ ،‬رووﺑﻪڕووى ﯾﻪك ﺑﻮوﻧﻪوه و ﺋﻪم ﺷﻪڕه ﻧﺎﺑﻪراﺑﻪره ﺑﻪ‬
‫ه‪‬ﺮﺷﻰ ﭘﻪﯾﺘﺎ ﭘﻪﯾﺘﺎى هﯿﺰه ﭼﻪآﺪارهآﺎﻧﻰ ﺷﺎ ﻣﺎوهى ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻪﻋﺎت‬
‫در‪‬ﮋهى آ‪‬ﺸﺎ و ﻟﻪ ﺋﺎآﺎﻣﺪا وره و ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﻰ ﻟﻪرادهﺑﻪدهرى آﯚ‪‬ﻨﻪ‬
‫دهراﻧﻰ ﻓﯿﺪاآﺎرى آﻮرد‪ ،‬ه‪‬ﺮﺷﻪآﻪﯾﺎن ﺳﻮﭘﺎی ﺳﻪرآﻮﺗﻜﻪر ﯾﺎن ﺗ‪‬ﻚ‬
‫ﺷﻜﺎﻧﺪ و ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ ﭘﺎش ﺋﻪوهى ‪ ٥٠٠‬آﻪﺳﻰ ﻟ‪ ‬آﻮژرا و‬
‫ﻓ‪‬ۆآﻪﯾﻪآﻰ ﮐﻪوﺗﻪ ﺧﻮارێ و ﺗﺎﻧﮕﯿﻚ و ‪ ٢٥٠‬آﻪﺳﻰ ﻟ‪ ‬ﺑﻪدﯾﻞ ﮔﯿﺮا‬
‫ﺑﻪرهو ﻣﯚ‪‬ﮕﻪى ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﺳﻪﻗﺰ ﭘﺎﺷﻪآﺸﻪى آﺮد‪.‬‬
‫ﺟ‪‬ﻰ ﺧﯚﯾﻪﺗﻰ ﺋﻪم ﺷﻪڕ ﻣ‪‬ﮋووﯾﯿﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺗﻮ‪‬ﮋهراﻧﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪوه‬
‫ﺑﺨﺮ‪‬ﺘﻪﺑﻪر ﺗﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوه‪ .‬رۆژى ه‪‬ﺮﺷﻪآﻪ و ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎﻧﻰ ﺳﻪرﺷﯚڕاﻧﻪى‬
‫ﺳﻮﭘﺎ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ داﻧﻮﺳﺘﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺗﺎران ﺧﻪرﯾﻜﻰ‬
‫ﻟ‪‬ﺪوان و وﺗﻮو‪‬ﮋﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎﮔﺎدارﺑﻮون ﻟﻪو ه‪‬ﺮﺷﻪ و ﺷﻜﺴﺘﻰ‬
‫ﺳﻪرﺷﯚڕاﻧﻪى ﺳﻮﭘﺎ؛ رۆژى ‪١٣٢٥/٣/٢٦‬ی‪.‬ه‪١٩٤٦/‬ی‪.‬زاﯾﻨﯽ ﮔﻪڕاوه‬
‫ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎن و ﻟﻪ ڕ‪‬ﻰ ﻣﯿﺎﻧﺪواو را ﯾﻪآﺴﻪر ﺑﻪرهو )ﺑﺎرهﮔﺎ(‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ آﻪ ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﺳﻪرا ﺑﻮو وهڕێ آﻪوت‪ .‬ژهﻧﻪڕاڵ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ و ﭼﻪﻧﺪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻪك آﻪ ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو؛ ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﻰ ﺑﻪرهو ﺑﻪرهى ﺷﻪڕ وهڕێ آﻪوﺗﻦ و‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٨٣‬‬

‫ژهﻧﻪڕاڵ ﺑﺎرزاﻧﯿﺶ هﻪر ﻟﻪو ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﻠﻪدا )ﺳﻮارﯾﻮو( آﻪ ﺋﻪوهى ﺗ‪‬ﺪا‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﻣﺒﯿﺶ ﻟﻪ ﮔﻪﻟﯿﺎن ﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪ ر‪‬ﮕﺎدا ژ‪‬ﻨﺮاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ و‪‬اى ﺋﻪوهى‬
‫ﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪ ﻗﺎرهﻣﺎﻧﻪﺗﯿﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ ﻟﻪو ﺷﻪڕهداآﺮد ﺋﺎﻣﺎژهﺷﻰ‬
‫ﺑﻪﺑﺮﯾﻨﺪارﺑﻮوﻧﻰ ﭼﻪﻧﺪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪﯾﻪآﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ آﺮد آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪوان‬
‫ﺧﻪﻟﯿﻞ ﺧﯚﺷﻪوى ﺑﻮو‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪ ،‬ﺋ‪‬ﻮه ﻧﺎوى‬
‫ﺑﺮﯾﻨﺪارهآﺎﻧﺘﺎن ﭘ‪‬ﮕﻪﯾﯿﻮه؛ ژ‪‬ﻨﺮاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﻧﻪﺧ‪‬ﺮ‪ -‬ﺑﻪ‪‬م ﭼﯚن‬
‫ﺋﻪوآﻪﺳﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﻧﺰﯾﻜﻪوه دهﻧﺎﺳﻢ و ﻟﻪ ﺑﻮ‪‬ﺮى و ﻧﻪﺗﺮﺳﯿﯿﺎن رادهﺑﯿﻨﻢ؛‬
‫دهزاﻧﻢ هﻪﻣﻮوان ﻻو و ﻧﻪﺗﺮﺳﻦ ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺑﺮﯾﻨﺪار ﺑﻮوﺑ‪‬ﺘﻦ‪ .‬آﺎﺗ‪‬ﻚ‬
‫ﮔﻪﯾﺸﺘﯿﻨﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻣﺎﻧﻪوهى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎن ﻟﻪ ﺑﯚآﺎن و ﭼﻮوﯾﻨﻪ‬
‫ﺳﻪرداﻧﻰ ﺑﺮﯾﻨﺪاراﻧﻰ ﺷﻪڕى ﻣﺎﻣﻪﺷﺎ‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‬
‫ژ‪‬ﻨﺮاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﻟﻪ ﺑﺮﯾﻨﺪارهآﺎﻧﯿﺎن ﭘﺮﺳﻰ و ر‪‬ﺰﯾﺎن ﻟﻪ ﻟ‪‬ﺒﻮردهﯾﻰ و‬
‫ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﯿﺎن ﮔﺮت‪ .‬ﺳﻪﯾﺮ ﺋﻪوهﯾﻪ ﺋﻪوآﻪﺳﺎﻧﻪى ژ‪‬ﻨﺮاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮى‬
‫ه‪‬ﻨﺎﺑﻮون هﻪر هﻪﻣﻮوان ﺑﺮﯾﻨﺪار ﺑﺒﻮون آﻪ ﺑﻪداﺧﻪوه ﺧﻪﻟﯿﻞ‬
‫ﺧﯚﺷﻪوى و دووآﻪﺳﻰ دﯾﻜﻪ ﺑﻪهﯚى آﺎرى ﺑﻮوﻧﻰ ﺑﺮﯾﻨﻪآﺎﻧﯿﺎن‬
‫ﺷﻪهﯿﺪ ﺑﺒﻮون‪.‬‬

‫"ﺋﺎﮔﺮﺑﻪﺳﺖ )ﺗﻪﻗﻪوهﺳﺘﺎﻧﺪن(ى ه‪‬ﺰهآﺎن"‬
‫ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪر رهزهم ﺋﺎرا ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ ﺳﻪرا ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﻗﺎزى ﯾﻪوه هﺎت و ﺑﻪو ﭘﻪڕى دووڕووﯾﯿﻪوه ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪو‬
‫آﺎرهﺳﺎﺗﻪ داخ و آﻪﺳﻪرى دهرﺑ‪‬ى و ﻟﻪ ﺳﻪر ﺗﻪﻗﻪ وهﺳﺘﺎﻧﺪن و‬
‫دووﭘﺎﺗﻪ ﻧﻪﺑﻮوﻧﻪوهى ﺷﻪڕ ﺑﻪﺗ‪‬ﺮو ﺗﻪﺳﻪﻟﻰ ﻗﺴﻪﯾﺎن آﺮد‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﺎﯾﻞ ﺑﻮو ﺑﻪوهى ﺋﯿﺰن ﺑﺪرێ ه‪‬ﺰه ﭼﻪآﺪارهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺷﺎ ﺧﻮاردهﻣﻪﻧﻰ و ﺑﮋﯾﻮ و ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﺋﻪوﯾﺶ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ‬

‫‪٨٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭼﺎوهد‪‬ﺮﯾﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪدا ﺑﺒﻪن ﺑﯚ ه‪‬ﺰه ﮔﻪﻣﺎرۆدراوهآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮهدآ و‬
‫ﺑﺎﻧﻪ و ﺳﻪردهﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺋﻪوﺟﺎر ﻧﺎردﻧﻰ ﭼﻪآﻮ ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ و راﮔﻮاﺳﺘﻨﻰ ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﻰ ﺷﻪڕ و‬
‫ه‪‬ﻨﺎن و ﺑﺮدﻧﻰ ﺳﻪرﺑﺎزاﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎ )ﯾﺎﺳﺎخ( )ﻗﻪدهﻏﻪ آﺮا ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ ﺑﺮﯾﻨﺪار‬
‫وزهﺧﻤﻰ( واش داﻧﺮا هﻪر آﺎﺗ‪‬ﻚ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى ﺋﻪم‬
‫ر‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻨﺎﻣﻪﯾﻪ ﺟﻮو‪‬ﻧﻪوه‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻣﺎﻓﻰ ﭘ‪‬ﺸﮕﯿﺮى و‬
‫ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﻰ ﻧﺎردﻧﻰ ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ و ه‪‬ﺰى ﺷﻪڕآﻪرﯾﺎن هﻪﺑ‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﺋﻪم ر‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻪ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻧﺎﻧﻪوازاده ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى‬
‫ه‪‬ﺰى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﻻﯾﻪن وهزارهﺗﻰ ﺑﻪرﮔﺮی آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪوه‬
‫ﺑﯚ ﭼﺎوهد‪‬ﺮى آﺮدﻧﻰ ﺋﻪو ﺧﻮاردهﻣﻪﻧﻰ و آﻪﻟﻮﭘﻪﻟﻪ ﻏﻪﯾﺮه‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﯿﺎﻧﻪى دهو‪‬ﻪت دهﯾﻨﺎرد ﺑﯚ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﻧﺎردراﯾﻪ ﺳﻪﻗﺰ و وهك‬
‫ﭘﺸﻜ‪‬ﻨﻪرى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ وهزارهﺗﻰ ﺑﻪرﮔﺮی آﻮردﺳﺘﺎن داﻧﺮا و ﺧﻪرﯾﻜﻰ‬
‫آﺎروﺑﺎرى ﺳﻪراﺳﯚﯾﻰ و ﭼﺎود‪‬ﺮﯾﻰ ﺑﺎﻧﻪ و ﺳﻪﻗﺰ ﺑﻮو‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٨٥‬‬

‫‪٨٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻨﻨﺎﻣﻪى دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﯿﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‪.‬‬

‫‪@†ó¿ó«@Ltóš@ñý@Lò†aŒaìóäbä@†ó¿ó«@ÂäóèŠó@oaŠ@ñý‬‬
‫‪ñŒbÐ@ðybmóÐ@æŽïíy‬‬

‫ﺑﻪداﺧﻪوه ﻟﻪڕ‪‬ﻰ ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﺋﻪم ﻣﻪﺋﻤﻮرﯾﯿﻪﺗﻪدا رۆژى‬
‫‪١٣٢٥/٤/٢٥‬ی‪.‬ه آﻪ ﺑﻪ ﻓﺮۆآﻪﯾﻪآﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﻟﻪﺑﺎﻧﻪوه دهﭼﻮوه ﺳﻪﻗﺰ؛‬
‫ﺑﻪهﯚى ﺑﻪرﺑﻮوﻧﻪوهى ﻓﺮۆآﻪآﻪ ﻟﻪ آﻪﻟﯿﺨﺎن ﮔﯿﺎﻧﻰ ﻟﻪ دهﺳﺘﺪا و‬
‫ﺗ‪‬ﻜﻪڵ ﺑﻪ آﺎرواﻧﻰ ﺷﻪهﯿﺪاﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺗﻪرﻣﻰ ﺷﻪهﯿﺪ ﻧﺎﻧﻪوازادهﯾﺎن ه‪‬ﻨﺎوه ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻟﻪ ر‪‬ﻮڕهﺳﻤ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﯿﺪا ﻟﻪ ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻰ ﻣﻪﻻﺟﺎﻣﻰ ﺑﻪﺧﺎك ﺳﭙ‪‬ﺮدرا‪.‬‬

‫ﺑﻪر ﻟﻪوهى ﻣﻮزهﻓﻪرى ﻓﯿﺰوز ﺑﯚ وﺗﻮو‪‬ﮋى ﻧ‪‬ﻮان دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪى و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﭽ‪‬ﺘﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ؛ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧ‪‬ﻜﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ ﻟﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮان آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﯚ ﭘﺘﻪوﺗﺮآﺮدﻧﻰ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪى‬
‫هﺎوآﺎرى ﻧ‪‬ﻮاﻧﯿﺎن )ر‪‬ﻜﻪوﺗﻰ ‪ (١٩٤٦ - ١٣٢٥/٢/٣‬ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان‬
‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﻪراﻧﻰ دوو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﺑﻪﺳﺘﺮا‪.‬‬
‫هﻪﯾﺌﻪﺗﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﺒﻮو ﻟﻪ‪ :‬ﺣﺎﺟﻰ ﺳﻪﯾﺪ ﻋﻪو‪‬ى ﮔﯿﻼﻧﯿﺰاده‪ ،‬ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى "وهزﯾﺮى ﺷﻪڕ‪ "،‬ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ ﺳﻪرۆآﻰ‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺷﻜﺎك‪ ،‬رهﺷﯿﺪﺑﻪﮔﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﮕﯿﺮى ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ‬
‫هﻪرآﻰ‪ ،‬ز‪‬ۆﺑﻪﮔﻰ ﺑﻪ هﺎدوڕﯾﻰ هﻪرآﻰ و ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺧﺰرى‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﺷﻨﯚ‪:‬‬
‫هﻪﯾﺌﻪﺗﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺶ ﭘ‪‬ﻚ هﺎﺗﺒﻮو ﻟﻪ ﻣﯿﺮ‬
‫ﺟﻪﻋﻔﻪرى ﭘﯿﺸﻪوهرى‪ ،‬ﺳﻪرۆآﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﻣﯿﺮزا‬
‫ﻋﻪﻟﻰ ﺷﻪﺑﺴﺘﻪرى‪ ،‬ﺳﻪرۆآﻰ ﺋﻪﻧﺠﻮوﻣﻪﻧﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺳﺎدق‬
‫ﭘﺎدﮔﺎن‪ ،‬ﺟ‪‬ﮕﯿﺮى آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪى و ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯿ‪‬ﯾﺎ‪ .‬ﭘﺎش‬
‫ﺋﯿﻤﺰاآﺮدﻧﻰ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ و هﺎوآﺎرﯾﻰ ﻧ‪‬ﻮان آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‪) ،‬ﺷﺎﻧﺪ‪‬ﮑﯽ( ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﻰ آﻮرد و ﺋﺎزهرى ﻟﻪ ر‪‬ﻜﻪوﺗﻰ‬
‫‪١٣٢٥/٢/٨‬ی‪.‬ه دا ﺑﻪﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوهرى ﺑﯚ داﻧﻮﺳﺘﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى ﺑﻪرهو ﺗﺎران وهڕێ آﻪوﺗﻦ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٨٧‬‬

‫وﺗﻮو‪‬ﮋ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى ﻟﻪ ﺗﺎران‪.‬‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى هﻪر ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﻓ‪ ‬و ﺗﻪ‪‬ﻪآﻪ و آﺎت‬
‫ﺑﻪﻓﯿ‪‬ۆدان و وهدواﺧﺴﺘﻨﻰ داﻧﯿﺸﺘﻨﻪآﺎن و هﺎﺗﻮوﭼﯚى ﺑ‪ ‬ﺋﺎآﺎم ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪ هﻪو‪‬ﻰ آﻪ‪‬ﻜﻮهرﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪ‬
‫وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎن ﺑﻮون ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو داﺑﯿﻦ آﺮدﻧﻰ ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى و وه‬
‫دهﺳﺘﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻰ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ ﺑﯚ ﺑﻪ ه‪‬ﺰﺗﺮآﺮدﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م‪ ،‬ﭘﺎش دوو آﻪڕت ﺳﻪﻓﻪرى ﺷﺎﻧﺪهﮐﺎﻧﯽ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ )آﻮرد‬
‫و ﺋﺎزهرى( ﺑﯚ ﺗﺎران و هﺎﺗﻨﻰ ﺷﺎﻧ‪‬ﮑﯽ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى‬
‫ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ در‪‬ﮋهﭘ‪‬ﺪان ﺑﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎن و ﻟﻪ راﺳﺘىﺪا ﺑﯚآﺎت‬
‫ﺑﻪﻓﯿ‪‬ۆدان ﺑﯚ ﺷﺎرى ﺗﻪور‪‬ﺰ؛ ﭼﻮﻧﻜﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎن ﺑ‪ ‬ﺋﺎآﺎم ﻣﺎﻧﻪوه؛‬
‫ﻗﻪوام ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ‪ ،‬ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮاﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﺑﻪﻣﻪﺳﺘﻰ وﺗﻮو‪‬ﮋ و‬
‫راﮔﯚڕﯾﻨﻪوه ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺑﺎﻧﮓ آﺮده ﺗﺎران‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ‬
‫ﺋﺎﻣﺎژه ﺑﻪ دوو ﺷﺖ ﺑﻜﻪم‪ :‬ﯾﻪآﻪم ﺋﻪوهى آﻪ؛ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و‪‬اى ﺑﻪﺳﺘﻨﻰ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ دهﮔﻪڵ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻪآﻪ دهﺟﻮو‪‬ﻧﻪوه و داﻧﯿﺎن ﺑﻪﻣﺎف و دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻰ‬
‫ﺑﻪراﻣﺒﻪر و ﯾﻪآﺴﺎﻧﻰ آﻮرد داﻧﻪد‪‬ﻨﺎ‪ .‬ﺧﺎ‪‬ﻰ دووهﻪم ﺋﻪوهﯾﻪﮐﻪ‪:‬‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪ ﻻﯾﻪآﻪوه ﺧﻪرﯾﻜﻰ وﺗﻮو‪‬ﮋ و داﻧﻮﺳﺘﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻮو؛ ﺑﻪآﺎت ﺑﻪ ﻓﯿ‪‬ۆدان و‬
‫وﺗﻮو‪‬ﮋى دوورودر‪‬ﮋ؛ ﺷﺎﻧﺪهﮐﺎﻧﯽ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﻰ دهﺧﺎﻓ‪‬ﻧﺪ و‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﺑﻪه‪‬ﺰآﺮدﻧﻰ ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﺳﻪﻗﺰ و‬
‫ﺳﻨﻪ و ﺳﻪردهﺷﺖ ﺑﻮو و ﻟﻪو دهرﻓﻪﺗﻪى آﻪ ﺑﯚ وﺗﻮو‪‬ﮋ رهﺧﺴﺎﺑﻮو‬
‫ﺑﯚ ﺗﻪﯾﺎرآﺮدن و ﺑﻪه‪‬ﺰآﺮدﻧﻰ ﺋﻪو ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﺎﻧﻪ آﻪ‪‬ﻜﻰ وهردهﮔﺮت‬
‫آﻪ ﻟﻪ ﮔﻪﻣﺎرۆى ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪداﺑﻮون‪.‬‬

‫‪٨٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭘ‪‬ﺪاﮔﺮى آﺮاﺑﻮو ﻟﻪﺳﻪرﺋﻪوهى آﻪ ﻟﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋ و راﮔﯚڕﯾﻨﻪوهآﺎﻧﺪا؛‬
‫چ ﻟﻪو ﺳﻪﻓﻪرهآﺎﻧﻰ ﺷﺎﻧﻪ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻪ‬
‫ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوهرى و چ ﻟﻪ ﺳﻪﻓﻪرهآﺎﻧﻰ ﺷﺎﻧﺪی ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻣﻪرآﻪزىﺪا ﺑﻪﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ ﻣﻮزهﻓﻪرى ﻓﯿﺮۆز ﺑﯚ ﺗﻪور‪‬ﺰ‬
‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﺨﻪﻧﻪ ﭘﻪراو‪‬ﺰ و ﺑﯿﻜﻪﻧﻪ ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ ﻻوهآﻰ‪.‬‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺗﺎران و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺶ آﻪ‬
‫هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮو ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهوﯾﺴﺖ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫وهك آ‪‬ﺸﻪﯾﻪآﻰ ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚ ﺑﺨﺮ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪرﺑﺎس ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ هﻪر دووﻻ‬
‫دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺟﯿﺎواز ﻧﻪﺑ‪.‬‬
‫ﻟﻪوههﺎ دۆخ و هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟ‪‬ﻚ داﺑﻮو آﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ‬
‫وﺗﻮو‪‬ﮋ و ﮔﯚڕﯾﻨﻪوهى ﺑﯿﺮوڕا ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻗﻪواﻣﻪوه ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺖ آﺮاﯾﻪ‬
‫ﺗﺎران‪ ،‬ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ‪ :‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺟﺎر‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪش ﻟﻪ رهزﺑﻪرى‬
‫‪١٣٢٣‬ی‪.‬ه دا ﻟﻪﮔﻪڵ ﻗﻪرهﻧﻰ ﺋﺎﻏﺎى ﻣﺎﻣﻪش و ﻋﻪو‪ ‬ﺋﺎﻏﺎى ﻣﻪﻧﮕﻮڕ و‬
‫ﺑﺎﯾﺰى ﻋﺰﯾﺰ ﺋﺎﻏﺎى ﮔﻪورك و ﻋﻪﻟﻰ ﺋﺎﻏﺎى ﻣﯿﺮ ﺋﻪﺳﻌﻪدى د‪‬ﺒﻮآﺮى؛‬
‫آﻪ هﻪر ﭼﻮارﯾﺎن ﻟﻪ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دﯾﺒﯚآﺮى ﺑﻮون‪ .‬ﺑﯚ‬
‫وﺗﻮو‪‬ﮋ ﻟﻪﺳﻪر ﺑﺎردۆﺧﻰ ﻧﺎوﭼﻪ ﭼﻮوه ﺗﺎران و ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻤﻰ ﺳﻪدرى‬
‫ﻗﺎزى ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎن ﺷﻮراى ﻣﯿﻠﻠﻰ و ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزﯾﺶ ﻟﻪو وﺗﻮو‪‬ﮋاﻧﻪدا ﺑﻪﺷﺪار ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﺳﻪﻓﻪرى ﭘ‪‬ﺸﻮوىﺪا ﺑﯚ ﺗﺎران ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨ‪‬ﻜﯿﺸﻰ‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺳﻪر ﻟﻪﺷﻜﻪر ﺋﻪرﻓﻪع ﺳﻪرۆآﻰ ﺳﺘﺎدى ﺋﻪرﺗﻪش آﺮد ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺋﻪرﻓﻪع ﻟﻪ ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺪا دهﻧﻮوﺳ‪‬؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺑﺮادهران‪،‬‬
‫ﺳﻪدرى ﻗﺎزى و ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى هﺎﺗﻨﻪ ﺳﺘﺎدى ﺳﻮﭘﺎ و ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ‬
‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪ و آ‪‬ﺸﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﻗﺴﻪآﺮا‪ .‬ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى و ﺳﻪدرى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٨٩‬‬

‫ﻗﺎزى ﻟﻪ ﻟ‪‬ﺪواﻧﻪآﺎﻧﺪا ﺑ‪‬ﻚ ﻧﻪرﻣﯿﯿﺎن دهﻧﻮاﻧﺪ و هﯿﻮادارﯾﯿﺎن‬
‫دهردهﺑ‪‬ى آﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﺎﺷﺘﺮ ﺋﺎوڕ ﻟﻪ ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫ﺑﺪاﺗﻪوه و ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد دهرك ﺑﻜﺎ ﺑﯚ ﺋﻪوهى‬
‫آﻮردهآﺎﻧﯿﺶ ﺑﺘﻮاﻧﻦ ﻟﻪ ﺋﺎوهدان آﺮدﻧﻪوه و ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا‬
‫هﺎوآﺎرى و رۆ‪‬ﻰ ﺑﻪرﭼﺎوﯾﺎن هﻪﺑ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫راﺷﻜﺎواﻧﻪ ﺗﺮ )رادﯾﻜﺎ‪‬ﺘﺮ( ﻗﺴﻪى دهآﺮد و ﺑﺎﺳ‪‬ﻜﻰ ﺗ‪‬ﺮ و ﺗﻪﺳﻪﻟﻰ‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو ﺳﺘﻪم و زو‪‬ﻤﺎﻧﻪ آﺮد آﻪ ﻟﻪ آﻮردهآﺎن آﺮاوه‪) .‬ﺋﻪرﻓﻪع ﻟﻪ‬
‫در‪‬ﮋهى ﻗﺴﻪآﺎﻧﯿﺪا ده‪ :‬ﻣﻨﯿﺶ ﺑﯚ ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﻰ و ﺗﻪﺋﯿﺪى ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دا وﯾﺴﺘﻢ هﯿﻮادارﯾﺎن آﻪم ﺑﻪ د‪‬ﯚﭬﺎﻧﻰ و‬
‫ﺑﻪزهﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﺎوهن ﺷﻜﯚ )اﻋﻠﻰ ﺣﻀﺮت(‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯿﺪا ﺑﯚم‬
‫دهرآﻪوت ﻗﺎزى ﺑﯿﯿﻪك ﻧﯿﯿﻪﺑﻪو ﺑﺎﯾﺎﻧﻪ ﺑﻠﻪرزێ‪.‬‬

‫"دﯾﺴﺎن ﺳﻪﻓﻪر ﺑﯚ ﺗﺎران"‬
‫ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮوﻧﻰ ﭼﻪآﺪاراﻧﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺳﻮﭘﺎ و‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺷﻪڕﮔﻪ ﺳﻪﻗﺰ و وﺗﻮو‪‬ﮋ ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻨﻰ‬
‫ﻧ‪‬ﻮان ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪر ﻟﻪﺷﻜﻪر رهزم؛ ﺣﺎﻟﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﻧﻪﺷﻪڕ ﻧﻪ‬
‫ﺋﺎﺷﺘﻰ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪآﻪدا ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﺒﻮوه ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﮔﻮﺷﺎرى دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت داﺑﻮون‬
‫آﻪ ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ ژ‪‬ﺮ دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى دا ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوى‬
‫ﻧﻪآﻪن و ﺗﺎ ﺑﯚﯾﺎن دهآﺮێ؟ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى ﭘ‪‬ﻚ ﺑ‪‬ﻦ آﻪ‬
‫ﺋﻪوهش ﻟﻪو ﮔﻮﺷﺎراﻧﻪوه ﺳﻪرﭼﺎوهى دهﮔﺮت آﻪ دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‬
‫و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ دهﯾﺎﻧﺨﺴﺘﻪ ﺳﻪر ﺳﯚﭬﯿﻪت‪ .‬دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺶ ﭼﺎوهڕ‪‬ﻰ‬
‫ﺋﻪوه ﺑﻮو دهﮔﻪڵ ﺑﺎﺷﺘﺮ ﺑﻮوﻧﻰ ﺑﺎرودۆﺧﻪآﻪ؛ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى ﭼﯚڵ‬

‫‪٩٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻧﻪآﺮدﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻪوه؛ ﺑﮕﻪﯾﻪﻧ‪‬ﺘﻪ ر‪‬ﻜﺨﺮاوى ﻧﻪﺗﻪوه‬
‫ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوهآﺎن و ﻟﻪوههﺎ هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟ‪‬ﻜﺪا ﺑﻮو آﻪ ﺑﯚ دووﺑﻪرهآﻰ‬
‫ﺳﺎزآﺮدن ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﺎﻧﮓ‬
‫آﺮاﯾﻪ ﺗﺎران و ﺋﻪوﯾﺶ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎدهوه ﺑﻪرهو ﺗﻪور‪‬ﺰ وهڕێ آﻪوت و‬
‫ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪرﭘﺮﺳﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺳﯚﭬﯿﻪت‬
‫وﺗﻮو‪‬ﮋى آﺮد و رۆژى ‪١٩٤٦/٤/١٨‬ی‪.‬ز ﺑﻪ ﻓ‪‬ۆآﻪﯾﻪآﻰ رووﺳﻰ‬
‫آﻪﺳﻰ آﻪﺳ‪‬ﻜﻰ هﻪ‪‬ﮕﺮﺗﺒﻮو‪ ،‬ﺑﻪرهو ﺗﺎران وهڕێ آﻪوت‪ .‬ﻧﻮوﺳﻪرى‬
‫ﺋﻪم د‪‬اﻧﻪﺷﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻮو‪ .‬ﭘﺎش دووﺳﻪﻋﺎت‪ ،‬ﻓﺮۆآﻪى رووﺳﻰ ﻟﻪ‬
‫ﻓﺮۆآﻪﺧﺎﻧﻪى ﺗﺎران ﻧﯿﺸﺘﻪوه و ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﻗﻪوام ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ و‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻰ داﻧﯿﺸﺘﻮوى ﺗﺎران و ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر رووﻧﺎآﺒﯿﺮ و‬
‫)ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻤﻪدارى( ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ و هﯚﮔﺮاﻧﻰ ﭼﺎرهﺳﻪرﯾﻰ ﮔﯿﺮوﮔﺮﻓﺘﻪآﺎﻧﻰ‬
‫و‪‬ﺗﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻪرﻣﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﺎن ﻟ‪ ‬آﺮا و ﻟﻪﮔﻪڵ آﺎرواﻧﻰ ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﻠﻰ‬

‫‪@@çaŠbm@ñ‡äóiŠò†@ðÝŽïmíè@óÜ@†ó¿ó«@ñŒbÔ‬‬
‫‪QYTV@OQSRU@çbïäbn‬‬
‫‪Üí@bÐónà@tóš@ñý@Lçíîbàíè@‡ïÈó@oaŠ@ñý‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٩١‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻜﻪر ﺑﻪرهو هﻮﺗ‪‬ﻠﯽ دهرﺑﻪﻧﺪى ﺷﻪﻣﯿﺮان وهڕێ آﻪوﺗﻦ‪ .‬ﻟﻪ‬
‫هﯚ‪‬ﻰ هﻮﺗ‪‬ﻞ دهرﺑﻪﻧﺪ ر‪‬ﻮڕهﺳﻤﻰ ﻧﺎﺳﺎﻧﺪن و ﺑﻪﺧ‪‬ﺮه‪‬ﻨﺎﻧﻰ دووﺑﺎره‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﻗﻪوام ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ و ژﻣﺎرهﯾﻪك رۆژﻧﺎﻣﻪﻧﻮوس ﺑﻪڕﯾﻮه‬
‫ﭼﻮو‪ .‬ﭘﺎش دوو ﺳﻪﻋﺎت وﺗﻮو‪‬ﮋى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ و ﺋﺎﺳﺎﯾﻰ دهﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫و رۆژﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮوﺳﺎن‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪرهو )ﮐﯚﺷﮑﯽ( "ﺑﯿﻨﺎ" ژﻣﺎره‬
‫‪٥‬ى هﻮﺗ‪‬ﻞ دهرﺑﻪﻧﺪ آﻪ ﺑﯚ ﭘﺸﻮودان و ﻣﺎﻧﻪوهى وى دﯾﺎرى آﺮاﺑﻮو‬
‫آﻪوﺗﻪ رێ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪو ﺳﻪﻓﻪرهدا ﭼﺎوى ﺑﻪ ژهﻧﻪڕاڵ ﺋﯿﺤﺴﺎن‬
‫ﻧﻮورى ﭘﺎﺷﺎ آﻪوت‪ .‬ﺋﯿﺤﺴﺎن ﻧﻮورى ﭘﺎﺷﺎ‪ ،‬ر‪‬ﺒﻪرى ﺷﯚڕﺷﻰ ﺋﺎﮔﺮى‬
‫آﻪ ﺑﻪهﯚى هﺎوآﺎرﯾﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪﮔﻪڵ ﺗﻮرآﯿﺎ؛ ﺗ‪‬ﻚ ﺷﻜﺎﺑﻮو و هﺎﺗﺒﻮو‬
‫ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان دهژﯾﺎ و ﻧﻪﯾﺪهﺗﻮاﻧﻰ ﻟﻪ ﺗﺎران وهدهرآﻪوێ‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﺪ ﻟﻪﮔﻪڵ دآﺘﻮر هﺎﺷﻤﻰ ﺷﯿﺮازى آﻪ دۆﺳﺘﻰ ﻧﺰﯾﻜﻰ ﺋﯿﺤﺴﺎن‬
‫ﻧﻮورى ﭘﺎﺷﺎﺑﻮو‪ ،‬ﭼﻮوﻧﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى و ﻣﺎوهى ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻪﻋﺎﺗ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ‬
‫ﺋﯿﺤﺴﺎن ﻧﻮورى‪ ،‬آ‪‬ﺸﻪ و ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﺗﺎووﺗﻮێ آﺮد‪.‬‬
‫ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ دﯾﻮى ﻣﯿﻮاﻧﺎﻧﻰ ﺋﯿﺤﺴﺎن ﻧﻮورى ﭘﺎﺷﺎ ﺑﻪ‬
‫دﯾﻮارهوه )هﻪرواﺳﺮاﺑﻮو(‪ .‬هﻪروههﺎ ه‪‬ﻤﺎ )ﺋﺎرم(ى ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺒﻮوﻧﯿﺶ ﻟﻪﺳﻪر ﻣ‪‬ﺰى آﺎرهآﻪى ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﻣﻦ )ﻧﻮوﺳﻪر( ﻟﻪو آﺎﺗﻪدا ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ )ﯾﻮﻧﯿﻔﯚرم( ى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﻢ ﻟﻪﺑﻪرداﺑﻮو آﻪ ﺑﯚ ﺋﻪواﻧﻪى هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻤﺎن‪،‬‬
‫ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ ﺗﺎزهﺑﻮو‪ .‬هﻪرﺑﯚﯾﻪش دهﯾﺎﻧﭙﺮﺳﻰ ﺋﻪوه چ ﺟﯚره ﺷﻤﻪآ‪‬ﻜﻪ‪.‬‬
‫ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﮔﻮﺗﻰ؛ هﻪرﺑﻪو ﺷﻤﻪآﺎﻧﻪوه هﺎﺗﻮوى ﯾﺎ آﯚت و‬
‫ﺷﻪﻟﻮارﯾﺸﺖ ه‪‬ﻨﺎوه؟‬

‫‪٩٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﺑﯚ ﺋﺎﺷﺘﻰ و داﻧﻮﺳﺘﺎن ﺗﻪﺷﺮﯾﻔﯿﺎن ه‪‬ﻨﺎوه وا‬
‫ﺑﺎﺷﺘﺮه ﺋ‪‬ﻮهش آﯚت و ﺷﻪﻟﻮار ﻟﻪﺑﻪرآﻪن‪ .‬ﺑﻪﻗﺴﻪم آﺮد و‬
‫هﻪرﮔﻪﯾﺸﺘﯿﻨﻪ ﮐﯚﺷﮑﯽ ژ‪٥‬ى دهرﺑﻪﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻞ و ﺑﻪرﮔﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﯿﻢ ﻟﻪﺑﻪرآﺮد‪.‬‬
‫ﻟﻪو ﻣﺎوهى ﺋﻪو ﺣﻪوﺗﻮوهدا‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﺗﺎران‪ ،‬دووﺟﺎر ﻟﻪ‬
‫آﯚﺷﻜﻰ هﺎو‪‬ﻨﻰ وهزارهﺗﻰ دهرهوه‪ ،‬دووﺟﺎر ﻟﻪﮔﻪڵ ﻗﻪوا ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪى‬
‫ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮان و ﭼﻪﻧﺪ ﺟﺎر‪‬ﻜﯿﺶ ﻟﻪﮔﻪڵ ﻣﻮزﻓﻪرى ﻓﯿﺮوز‪،‬‬
‫ﺟ‪‬ﮕﯿﺮى ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮان و ﺳﻪر ﻟﻪﺷﻜﺮ رهزم ﺋﺎرا‪ ،‬ﺳﻪرۆآﻰ‬
‫ﺳﺘﺎدى ﺋﻪرﺗﻪش ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ و وﺗﻮو‪‬ﮋﯾﺎن آﺮد‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻗﺴﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺋﻪوهﻧﺪهى ﻣﻦ ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻢ‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى ﻗﻪواﻣﻮ‬
‫ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ ﺋﻪوه ﺑﻮو آﻪ ﻧﺎوﭼﻪ آﻮرد ﻧﯿﺸﻨﻪآﺎﻧﻰ رۆژﺋﺎواى ﺋ‪‬ﺮان‪،‬‬
‫ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎآﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﻏﻪرﺑﻰ و آﻮردﺳﺘﺎن و آﺮﻣﺎﻧﺸﺎن ﺑﻪﯾﻪك‬
‫ﻧﺎو‪ ،‬واﺗﻪ ﺋﯚﺳﺘﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﻨﺎﺳﺮ‪‬ﻦ‪ ،‬ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎرهآﻪﺷﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑ‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﺮان و ﺳﻪﻧﮕﯿﻨﻰ و ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرهﺧﯚﯾﯿﻪوه ﻟﻪﮔﻪڵ ﻣﻨ‪‬ﺮدراواﻧﻰ دهو‪‬ﻪت و وﺗﻮو‪‬ﮋآﻪران‬
‫هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻰ دهآﺮد‪ ،‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻟﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋ دهﮔﻪڵ رۆژﻧﺎﻣﻪﻧﻮوس و‬
‫هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮى ﺑ‪‬ﭬﯚآﺎن دا آﻪ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪآﺎروﺑﺎرى دهو‪‬ﻪت ﻟ‪‬ﯿﺎن‬
‫دهﭘﺮﺳﻰ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺋﺎﻏﺎى ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ ﮔﻪﺷﺒﯿﻨﻰ دهﻧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﻣﻦ واى ﺑﯚ دهﭼﻮوم آﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺑﻪ د‪‬ﺴﯚزى ﻧﻪدهزاﻧﻰ‪ .‬هﻪرﺑﯚﯾﻪش‪ ،‬و‪‬ﻣﻰ راﺷﻜﺎواﻧﻪى ﭘﺮﺳﯿﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫دهه‪‬ﺸﺘﻪوه ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎن و راو‪‬ﮋآﺮدن دهﮔﻪڵ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ آﯚﻣﯿﺘﻪى‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰب و ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬ﻟﻪ ﮔﻪڕاﻧﻪوهﯾﺪا ﺑﯚ ﺗﻪور‪‬ﺰ‬
‫و ﺋﺎ‪‬ﻮﮔﯚڕى ﺑﯿﺮوڕا دهﮔﻪڵ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﻟﻪ ﻟ‪‬ﺪواﻧﻪ‬
‫ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﯿﺪا ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰى ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ ﭘﺎﯾﻪﺑﻪرزى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٩٣‬‬

‫ﺋﻪوان ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ‪ ،‬وا دهردهآﻪوت آﻪ هﻪردووﻻﯾﻪن ﻟﻪ ﻗﺒﻮوڵ آﺮدﻧﻰ‬
‫ﺋﻪم ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎره ﻧﺎڕازﯾﻦ و ﺑﻪﮔﺸﺘﻰ وادﯾﺎر ﺑﻮو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى و‬
‫ﺧﻮدى ﻗﻪوام و ﻣﻮزهﻓﻪرى ﻓﯿﺮوز ﻟﻪ ﻓﻜﺮى ﺋﻪوهدا ﺑﻮوون آﻪ‬
‫ﻧﺎآﯚآﻰ و دووﺑﻪرهآﻰ ﺑﺨﻪﻧﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻪوه ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ ﮔﻪرﭼﻰ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﺪا ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهوﯾﺴﺖ‬
‫ﺷﻪڕ و ﻧﺎﮐﯚآﻰ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺋﻪو دوو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪ ﻧﺎوﭼﻪﯾﯿﻪ و دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪ )هﻪ‪‬ﺒﮕﯿﺮﺳ‪ ،(‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ هﻪﺗﺎ‪ .‬داﻧﯿﺸﺘﻨﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﻗﻪوام ﻟﻪﺳﻪر وهرﮔﺮﺗﻨﻰ ﺋﯿﻤﺘﯿﺎزى ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور‪ ،‬ﺑﻪ ﺋﺎآﺎم دهﮔﺎ‪،‬‬
‫ﺋﻪوان دهﺑ‪ ‬ﭘﺎ‪‬ﮫ‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ ﮔﻮﺷﺎرﯾﺎن )ڕهﻮم ﻓﺸﺎر( ﻟﻪدهﺳﺘﺪاﺑ‪ .‬ﻟﻪ‬
‫ﻻﯾﻪآﻰ ﺗﺮهوه ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهوﯾﺴﺖ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﺗﻪﻧ‪‬‬
‫ﻟﻪﮔﻪڵ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﭘ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬و آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻪﯾﻪآﻰ‬
‫دﯾﺎر و ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚى ﺟﻮﻏﺮاﻓﯿﺎﯾﻰ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ رازى ﺑ‪ ‬ﺑﻪ‬
‫)داﺑﯿﻦ ﮐﺮدﻧﯽ( ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ آﻪم ﻟﻪ ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﻰ‪.‬‬
‫ﺳﻪﻓﻪرهآﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺶ ﺑﯚ ﺗﺎران ﺑ‪ ‬دهﺳﻜﻪوت ﻗﺎزى‬
‫ﻟﻪو ﺳﻪﻓﻪرهدا آﯚت و ﺷﻪﻟﻮار‪‬ﻜﻰ ﺷﯿﻨﻜﻰ و ﺳﺎدهى ﭘﯚﺷﯿﺒﻮو‪ .‬ﺋﺎآﺎر‬
‫و هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯿﺸﻰ وهك هﻪﻣﯿﺸﻪ ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﻧﻪ و ﮔﺮان و ﺳﻪﻧﮕﯿﻦ ﺑﻮو‪.‬‬
‫هﻪر ﺑﻪو ﺟﯚرهش ﺑﻪڕووﺧﯚﺷﻰ ﺑﻪﭘﯿﺮ ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪوه دهﭼﻮو آﻪ‬
‫دههﺎﺗﻨﻪﻻى‪ .‬ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﻟﻪ د‪‬ﻰ ﺋﻪواﻧﻪدا آﻪ دهﭼﻮوﻧﻪﻻى ﺟ‪‬ﻰ ﺧﯚى‬
‫ﮐﺮدﺑﯚوه‪ .‬ﻟﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎﻧﯿﺸﯿﺪا آﻪ ﻟﻪﮔﻪڵ هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮاﻧﻰ رۆژﻧﺎﻣﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺗﺎران ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ رۆژﻧﺎﻣﻪى "رهﺒﺮ و اﯾﺮان ﻣﺎ" هﻪﯾﺒﻮو ﺑﻪ رﺳﺘﻪى‬
‫آﻮرت و روون و ﺑﻪ ﺋﯿﻤﺎن ﺑﻪ ﺋﺎزادى و دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ ﺑﯚ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﺗﯿﺸﻚ ﺧﺴﺘﻨﻪ ﺳﻪر ﭘ‪‬ﺸﯿﻨﻪى ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ و ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﺑﯚ‬
‫وهدهﺳﺘﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺋﺎزادى و دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوس و هﯿﻮادارى‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٩٤‬‬

‫ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻦ و ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻦ ﻟﻪﮔﻪڵ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻮاﻧﻰ دهرى‬
‫ﺧﺴﺖ آﻪ ﺑﻪﺳﻪر ﻣﻪﺳﻪﻟﻪ ﺳﯿﺎﺳﻰ و ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﻪ ﻧ‪‬ﻮ دهو‪‬ﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا‪،‬‬
‫زا‪‬ﻪ وﻟ‪‬ﯿﺎن ﺷﺎرهزاﯾﻪ‪.‬‬
‫ﺷﻪرﺣﻰ ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﺪ ﻟﻪ ﺗﺎران‪ ،‬ﻟﻪﮔﻪڵ‬
‫ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰى ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺋﺎرﭼﻰ ﺑﺎ‪‬ﺪ روز ﭬ‪‬ﯿﺖ و ﺋﯿﺤﺴﺎن ﻧﻮورى ﭘﺎﺷﺎ‪ ،‬ﻟﻪ‬
‫آﺘ‪‬ﺒﻰ ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﻪآﺎﻧﻰ دوآﺘﻮر هﺎﺷﻢ ﺷﯿﺮازىﺪا هﺎﺗﻮوه‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﭘﺎش هﻪﻓﺘﻪﯾﻪك ﻣﺎﻧﻪوه ﻟﻪ ﺗﺎران؛ هﻪر ﺑﻪ ﻓﺮۆآﻪ‬
‫رووﺳﯿﯿﻪآﻪ آﻪ ﻟﻪ ه‪‬ﻰ ﺋﺎﺳﻤﺎﻧﻰ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﺗﺎراﻧﺪا ﺋﯿﺸﻰ دهآﺮد‪.‬‬
‫ﮔﻪڕاﯾﻪوه ﺑﯚ ﺗﻪور‪‬ﺰ‪ ،‬دوو رۆژﯾﺶ ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﻣﺎﯾﻪوه‪ .‬ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ﻗﻪوام ﻗﺴﻪى ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﺮد و رۆژى ‪١٩٤٦/٤/٢٧/٢٥‬ی‪.‬ز ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ‬
‫آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮات و ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﻣﯿﻠﻠﯿﯿﻪوه آﻪ هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻟ‪‬ﻜﺮا و هﻪروههﺎ ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺶ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ )ﻋﻪﺷﺎﯾﺮو( ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫د‪‬ﮫﺎﺗﻪﮐﺎن ﺑﻪ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ و ﺑﻪ ﭼﻪﭘﻜﻪ ﮔﻮ‪‬ﻪوه ﭼﻮوﻧﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ‪.‬‬

‫ﺋﺎﺧﺎﻓﺘﻦ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫ﭘﺎش هﻪﻓﺘﻪﯾﻪك‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﺋﺎﺧﺎﻓﺘﻨ‪‬ﻜﺪا ﺳﻮﭘﺎﺳﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻮازى آﻪراﻧﻰ آﺮد و ر‪‬ﺰى ﮔﺮت ﻟﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﯿﺎن و ﯾﻪآﯿﻪﺗﻰ ﻻوان‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻟﻪو آﯚﺑﻮوﻧﻪوه ﻣﻪزﻧﻪدا آﻪ ﻟﻪ رۆژى ‪١٣٢٥/٥/٤‬ی‪.‬ه‪١٩٤٦-‬ی‪.‬ز‬
‫دا ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺳﻪﻓﻪرهآﻪى ﺗﺎراﻧﻰ ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺋ‪‬ﻮه ﺑﺎش‬
‫دهزاﻧﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﺷﻪو و رۆژ ﺑﯚ دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد ﻟﻪ ﺣﻪول دام‪ ،‬ﺋﻪم ﺣﻪوڵ و ﺗﻪﻗﻪﻻﯾﻪش ﺑﻪ ﺷﺎﻧﺎزى دهزاﻧﻢ و‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٩٥‬‬

‫هﻪﺗﺎ دواﯾﯿﻦ ﭼﺮآﻪى ژﯾﺎﻧﻢ دهﺳﺖ ﻟﻪ ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎن و ﻓﯿﺪاآﺎرى هﻪ‪‬ﻨﺎﮔﺮم‬
‫و دهﯾﺴﻪﻟﻤ‪‬ﻨﻢ آﻪ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﺷﯿﺎوى ﺋﻪوهﯾﻪ ﺧﺎوهﻧﻰ ﺋﺎزادى و‬
‫دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ ﺑ‪ ‬ﺧﯚ دهزاﻧﻦ ﺋ‪‬ﻤﻪ هﯿﭻ آﺎت ﺧﻮازﯾﺎرى ﻟﻪﺗﻜﺮدﻧﻰ‬
‫ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ ﻧﻪﺑﻮوﯾﻦ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م هﻪﺗﺎ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش دهﺳﺘﻪ‪‬ﺗﺎران ﻧﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ‬
‫ﺟﻪواﺑ‪‬ﻜﯿﺎن ﻧﻪداوﯾﻨﻪﺗﻪوه ﺑﻪ‪‬ﻜﻮو ﮔﺎ‪‬ﺘﻪﺷﯿﺎن ﭘ‪ ‬آﺮدووﯾﻦ‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪ‬
‫ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮوﯾﻦ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ داﻣﻪزر‪‬ﻨﯿﻦ‪ .‬ﺧﯚﺷﻤﺎن ﺑﻪ ﺗﺎﻗﻰ‬
‫آﺮدهوه و ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺋﻪواﻧﻪدا آﻪ دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ ﭘ‪‬ﺸﻤﺎن ﺑﮕﺮن‬
‫راوهﺳﺘﺎﯾﻦ و ﺑﻪرﮔﺮﯾﻤﺎن ﻟﻪ ﺧﯚﻣﺎن آﺮد‪ .‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺋﻪوان ﭘﺎﺷﻪ آﺸﻪﯾﺎن‬
‫آﺮدووه‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪش ﻟﻪوه زﯾﺎﺗﺮ ﻧﺎﭼﯿﻨﻪ ﭘ‪‬ﺸ‪ .‬ﻟﻪ ﺳﻪﻓﻪرى ﺗﺎراﻧﻤﺪا‬
‫زۆرم ﻗﺴﻪ ﻟﻪﮔﻪڵ ﻗﻪواﻣﻮ ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ آﺮد‪ .‬ﺋﻪو راى ﺑﻪﻧﯿﺴﺒﻪت‬
‫آﻮردهوه ﺑﺎﺷﻪ و ﻟﻪو ﻟ‪‬ﺪواﻧﺎﻧﻪدا ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺋ‪‬ﻤﻪش ﺑﻮوﯾﻨﻪﺗﻪ دﯾﻤﻮآﺮات‬
‫و ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻤﺎن داﻣﻪزراﻧﺪ‪ ،‬وام ﭘ‪ ‬ﺑﺎﺷﻪ ﺋ‪‬ﻮهش‬
‫ﻧﺎوى ﺣﯿﺰﺑﻪ د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﮕﯚڕن و؟ ﭘ‪‬ﻰ ﺑ‪‬ﻦ ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ .‬ﻟﻪ وه‪‬ﻣﺪا ﭘ‪‬ﻢ ﮔﻮت‪ :‬ﺗﺎآﻮو آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪى‬
‫ﭘﻪﺳﻨﺪى ﻧﻪآﺎ ﻣﻦ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻢ هﯿﭻ ﺷﺘ‪ ‬ﺑ‪‬ﻢ ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻣﺎﻧﺎى دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ‬
‫ﺋﻪوهﯾﻪ آﻪ هﯿﭽﻜﻪس ﺑ‪ ‬راﭘﺮﺳﻰ )راو‪‬ﮋ( ﻟﻪﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﯚى ﻧﯿﯿﻪ‬
‫ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﻧﻪﺗﻪوهآﻪى دﯾﺎرى ﺑﻜﺎ‪ .‬ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ داﻧﻰ ﺑﻪوهدا‬
‫ه‪‬ﻨﺎ آﻪ آﻮردهآﺎن ﺷﺎﯾﺎﻧﻰ ر‪‬ﺰن و ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﺑﯚ دهﺳﺘﻪﺑﻪر‬
‫آﺮدﻧﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋﺎﻣﺎدهى هﻪر ﭼﻪﺷﻨﻪ ﻓﯿﺪاآﺎرﯾﯿﻪآﻪ و ﮔﻮﺗﯿﺸﻰ‪:‬‬
‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﭘﺎ‪‬ﭙﺸﺘ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎرﻣﺎﻧﺠﻪآﺎﻧﻤﺎن‬
‫دهزاﻧﯿﻦ و هﯿﻮادارﯾﻦ هﻪﻣﻮو ﺋ‪‬ﺮان ﭼﺎو ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻮه ﺑﻜﻪن و دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ‬
‫ﺗ‪‬ﺪا ﺟ‪‬ﮕﯿﺮﺑ‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٩٦‬‬

‫‪QSRU@†ó¿ó«@ñŒbÔ@aìó“Žïq‬‬

‫ﭼﻪﻧﺪ ﺧﺎ‪‬ـ‪‬ﮑــــﻰ ﮔـــــﺮﯾﻨﮓ‪.‬‬
‫‪ -١‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﺪ ﺑﯚﯾﻪ ﺑﺎوهڕى ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ‬
‫ﻧﻪآﺮد؛ ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﺋﻪزﻣﻮوﻧﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮو‪ ،‬ﭘﻪﯾﻤﺎن ﺷﻜ‪‬ﻨﻰ و‬
‫ﭘﺎﺷﮕﻪزﺑﻮوﻧﻪوهى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪو ﺑﻪ‪‬ﻨﺎﻧﻪى ﺑﻪ‬
‫آﻮردهآﺎﻧﯿﺎن دهدان؛ آﻪ هﻪرآﺎﺗ‪‬ﻚ دهو‪‬ﻪﺗﺎن ﻻواز دهﺑﻦ‪ ،‬ﻗﻪول و‬
‫ﺑﻪ‪‬ﻨﻪ دهدهن و ﻣﻠﻜﻪچ دهﺑﻦ هﻪر آﻪ ﺑﻪه‪‬ﺰﺑﻮوﻧﻪوه و هﻪﻟﯿﺎن ﺑﯚ‬
‫رهﺧﺴﺎ هﻪﻣﻮو ﻗﻪول و ﻗﻪرار و ﺑﻪ‪‬ﻨﻪآﺎن )ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪ دهﺑﻨﻪوه(‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد زۆر ﻟﻪﺳﻪر واده و ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ ﺧﯚى و‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺳﻮور ﺑﻮو‪ .‬ﻧﻪﺷﯿﺪهوﯾﺴﺖ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٩٧‬‬

‫ﺑﻪ ﭘﻪﯾﻤﺎن ﺷﻜ‪‬ﻨﻰ ﻟﻪ ﻗﻪ‪‬ﻪم ﺑﺪهن ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﻮوڵ آﺮدﻧﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﻪى ﻗﻪوام؛ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻟ‪‬ﻜﺠﯿﺎ دهﺑﻮوﻧﻪوه‪.‬‬
‫ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﺋﻪوان زۆر )ﭘﺎﺑﻪﻧﺪ( واده و ﺑﻪ‪‬ﻨﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻧﻪﺑﻮون‪ .‬ﻟﻪ‬
‫ﻟ‪‬ﺪواﻧﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا ﻟﻪﮔﻪڵ ﺗﺎران ﻗﺎﯾﻞ ﻧﻪدهﺑﻮون آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻣﺎﻓﻰ وهك ﯾﻪآﯿﺎن هﻪﺑ‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد هﻪﺳﺘﻰ ﺑﻪوه دهآﺮد آﻪ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ‬
‫و‪‬اى رهزاﻣﻪﻧﺪى و ﭘ‪ ‬ﺧﯚش ﺑﻮوﻧﯿﺎن ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻦ ﻟﻪﮔﻪڵ دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪى؛ دڕدۆﻧﮓ ﺑﻮون ﻟﻪ )ﻗﺒﻮوڵ ﮐﺮدﻧﯽ( ﺋﻪم ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهدا و‬
‫دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ ﻟﻪﮔﻪﻣﻪى ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ ﮔﻪل ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن‬
‫وهك آﺎرﺗ‪‬ﻚ ﺑﻪدهﺳﺘﻪوهﺑ‪.‬‬
‫ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ زﯾﺮهآﺎﻧﻪ دهﯾﻮﯾﺴﺖ ﺑﻪوﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎره ﻧﺎآﯚآﻰ ﺑﺨﺎﺗﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮان ﺋﻪو دوو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪ ﻣﯿﻠﻠﯿﯿﻪوه و ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى ر‪‬ﻚ آﻪوﺗﻦ؛‬
‫ﺗﺎڕادهﯾﻪك ﺳﻪرﻧﺠﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﺑﯚﻻى دهو‪‬ﻪﺗﻪآﻪى ﺧﯚى‬
‫راآ‪‬ﺸ‪ ‬و ﻟﻪ ﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه؛ ﺑﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن و‬
‫داﻧﻰ ﺋﯿﻤﺘﯿﺎزى ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور ﭘ‪‬ﯿﯿﺎن‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ آﺮدﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﭘﺎﺷﮕﻪزﯾﺎن ﺑﻜﺎﺗﻪوه‪ .‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪش‬
‫ﺋﻪوآﺎﺗﻪى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ه‪‬ﺰى ﺳﻮار ﭼﺎآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهت و‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى ﭼﺎﻻآﻪوه ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮو ﺑﻪرهو ﺳﻨﻪ و ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫آﻮردﻧﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﻰ ﺗﺮ وهڕێ آﻪوێ و ه‪‬ﺮش ﺑﻪرێ؛ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪ‬
‫ﺋﺎﺷﻜﺮاﯾﻰ و راﺷﻜﺎواﻧﻪ؛ ﺑﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن راﮔﻪﯾﺎﻧﺪ ﻟﻪ ه‪‬ﺮش آﺮدﻧﻪ‬
‫ﺳﻪر ﺳﻪرﺑﺎزﺧﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان و ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوى ﺑﻪرهو ﺳﻨﻪ و آﺮﻣﺎﺷﺎن‬
‫ﺧﯚ ﺑﺒﻮ‪‬ﺮن و ﺑﯿﺎﻧﻮوﺷﯿﺎن ﺋﻪوه ﺑﻮو آﻪ دهﯾﺎﻧﮕﻮت ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوى‬
‫ه‪‬ﺮﺷﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ ﺑﻪرهو ﺳﻨﻪ و آﺮﻣﺎﻧﺸﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚى دژ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٩٨‬‬

‫آﺮدهوهى ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺳﻪرﭼﺎوهى ﻧﻪوﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﺮﻣﺎﻧﺸﺎن و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ راﺳﺘﻪوﺧﯚ ﺑ‪‬ﺘﻪ ﻧ‪‬ﻮﺷﻪڕهوه و ﺋﻪﮔﻪر‬
‫واى ﻟ‪ ‬ﺑ‪ ‬آﻮردهآﺎن ﻧﺎﺑ‪ ‬ﭼﺎوﯾﺎن ﻟﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ و ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﻪآﺎن ﺑ‪ ‬و دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﺶ ﺋﻪودهم ﻧﺎﯾﮫﻪوێ ر‪‬ﮕﻪى‬
‫ﭘ‪‬ﺸﺮهوﯾﻰ ه‪‬ﺮﺷﻰ ﺳﻮﭘﺎی ﺋ‪‬ﺮان ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﮕﺮێ آﻪ ﻟﻪ‬
‫ر‪‬ﮕﻪآﺎﻧﻰ ﺗﺮهوه د‪‬ﻦ‪ .‬ﺑﻪو ﻓ‪ ‬و ﺗﻪ‪‬ﻪآﻪﺑﺎزﯾﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪﮔﺮﺗﻨﻰ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪو ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﻰ ﺑﻪرهو ﺳﻨﻪ‬
‫ﮔﯿ‪‬اوه و ﺋﻪو ﺟﺎرهش آﻪ هﻪ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪﺑﺎر ﺑﯚ ﺋﺎﺷﺘﻰ و ر‪‬ﮑﻜﻪوﺗﻦ‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﺒﻮو‪ ،‬ﺋﻪوان ﻗﺎﯾﻞ ﻧﻪدهﺑﻮون هﻪر ﺑﯚﯾﻪش هﻪم دهرﻓﻪﺗﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوى و ﺋﺎزادآﺮدﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪ آﻮردﻧﯿﺸﯿﻨﻪآﺎن و هﻪم دهرﻓﻪﺗﻰ‬
‫ﺋﺎﺷﺘﻰ و ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻦ ﻟﻪ دهﺳﺖ ﭼﻮون و ﺑﺎرودۆخ و هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻰ‬
‫رۆژﮔﺎرﯾﺶ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﻧﺎﭼﺎر آﺮد ﻣﻞ آﻪﭼﻰ ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى‬
‫رووﺳﻪآﺎن ﺑ‪.‬‬

‫ﺳﻪرداﻧﻰ ﺑﺎآﻮورى آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دواى ﮔﻪڕاﻧﻪوهى ﻟﻪ ﺗﺎران آﻪوﺗﻪ ﻓﯿﻜﺮى‬
‫ﺑﻪﺳﻪرآﺮدﻧﻪوهى ﺑﺎآﻮورى آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ ورﻣ‪،‬‬
‫ﺳﻪﻟﻤﺎس‪ ،‬ﺧﯚى‪ ،‬ﻣﺎآﯚ‪ .‬ﻟﻪ ﻧﯿﻮهى ﮔﻪﻻو‪‬ﮋى ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه دا ﺑﻪڕ‪‬ﺰﯾﺎن ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدهوه ﺑﻪرهو ﺋﻪو ﻧﺎوﭼﺎﻧﻪ آﻪوﺗﻪڕێ‪ .‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ آﻮﻣﯿﺘﻪى‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰب و هﻪﯾﺌﻪت رﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ و ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن و ﭼﯿﻨﻪ ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﻰ ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫ﻟﻪو ﺷﻪﻗﺎﻣﻪدا آﻪ دهﭼ‪‬ﺘﻪوه ﺳﻪر "ﭼﻮارﭼﺮا" آﯚﺑﻮوﻧﻪوه و ﭼﺎوهڕ‪‬ﻰ‬
‫هﺎﺗﻨﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا و ﺑﻪڕ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺑﻮون‪ .‬زۆرى ﻧﻪآ‪‬ﺸﺎ آﻪ ﻗﺎزى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪٩٩‬‬

‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ و ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ آﯚﻣﯿﺘﻪى‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪهﯾﻰ ﺣﯿﺰب‪ ،‬ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﻋﻪﺷﺎﯾﺮ و ﭼﯿﻦ و ﺗﻮ‪‬ﮋهآﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺷﺎر و دێ‪ .‬دهرآﻪوت و ﻟﻪﭘﻠﯿﻜﺎﻧﻪى ﺑﯿﻨﺎى ﺣﯿﺰﺑﻪوه هﺎﺗﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﻪ‪‬ﻚ‪.‬‬
‫دهﻧﮕﻰ ﺑﮋى ر‪‬ﺒﻪرى ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺖ و ﭼﻪﭘ‪‬ﻪ ر‪‬ﺰان ﺑﻪرزﺑﯚوه‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﺑﻪ ﺋﺎﻣﺎژهى دهﺳﺖ و ﺳﻪر وه‪‬ﻣﻰ داﻧﻪوه ﺑﻪر‪‬ﺰهوه و ﺑﻪوﺗﻪ‬
‫ﺟﻮاﻧﻪآﺎﻧﻰ‪ ،‬ﺳﻮﭘﺎﺳﻰ ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮان و ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ دهو‪‬ﻪت‪ ،‬ﺣﯿﺰب‪،‬‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ آﺮد و ﺑﻪو ﻋﻪﺷﻖ و ﺋﻪوﯾﻨﻪوه آﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﯚ‬
‫دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮدﻧﻰ ﺋﺎزادى و ﻣﺎﻓﻪ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪ رهواآﺎﻧﯿﺎن هﻪﯾﺎﻧﺒﻮو‬
‫ﺳﻮﭘﺎﺳﻰ آﺮدن‪ .‬ﺋﻪوﺟﺎر؛ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻪﻧﮕﻮڕ‪ ،‬ﻣﺎﻣﻪش و‬
‫د‪‬ﺒﻮآﺮى و ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﭼﯿﻨﻪآﺎن‪ ،‬ﯾﻪك ﺑﻪﯾﻪك ﭼﻮوﻧﻪ ﻻى و‬
‫وهﻓﺎدارﯾﻰ ﺧﯚﯾﺎن دهرﺑ‪‬ى و ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﻧﻮێ آﺮدهوه‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﻪﭘﯚ‪‬ﻰ ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮان و آﻪﻓﻮآﻮ‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪدا‪،‬‬
‫ﺳﻮارى ﻣﺎﺷ‪‬ﻦ ﺑﻮو‪ .‬ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺦ ﺳﻪﯾﺎدهت ﺳﻪرۆآﻰ هﻪﯾﺌﻪت‬
‫رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ ﻟﻪ ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪى وى دا ﺳﻮار ﺑﻮو‪ ،‬ﻧﻮوﺳﻪرى ﺋﻪم‬
‫د‪‬ﺮاﻧﻪش آﻪ ﺷﺎﻧﺎزﯾﻰ ﺋﻪوهم ﭘ‪ ‬ﺑ‪‬اﺑﻮو ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺎن ﺑﻢ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻪوهى‬
‫ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪ و ﻟﻪﺗﻪﻧﯿﺸﺖ ﺷﻮﻓﯿﺮهآﻪوه داﻧﯿﺸﺘﻢ و ﻣﺎﺷ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻰ ﺟﯿﭗ‬
‫"‪ "Jeep‬آﻪ ﭼﻪﻧﺪ آﻪس ﻟﻪ هﺎوڕﯾﯿﺎﻧﻰ ﺗ‪‬ﺪاﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪﮔﻪڵ دوو ﻟﯚرى ﭘ‪‬‬
‫ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى آﻮردﺳﺘﺎن آﻪ "ﺋﯿﺴﻜﯚرﺗﻤﺎن" )ﺣﯿﻤﺎﯾﻪ( ﺑﻮون ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدهوه ﺑﻪرهو ورﻣ‪ ‬وهڕێ آﻪوﺗﯿﻦ‪.‬‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ واﻧﻪى ﺑﯚ ﺑﻪڕێ آﺮدن هﺎﺗﺒﻮون هﻪﺗﺎ ﭘ‪‬ﻨﺞ‬
‫آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮﯾﻰ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪوه‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬دوو رۆژ‬
‫ﻟﻪ ورﻣ‪ ‬ﻣﺎﯾﻪوه و ﻧﻮ‪‬ﻨﻪران و ﭘﯿﺎو ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﻧﺎﻧﻰ ﺷﺎر ﺳﻪرداﻧﯿﺎن‬
‫آﺮد‪ .‬و ﻟﻪﺳﻪر ﺑﺎﻧﮕﮫ‪‬ﺸﺘﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﺋﻪﻣﯿﺮى ﻧﻪزﻣﯿﻰ ﺋﻪﻓﺸﺎر‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٠٠‬‬

‫ﻗﺎزى و هﺎوڕ‪‬ﯿﺎﻧﻰ‪ ،‬ﺑﯚ ﺷ‪‬ﻮ ﺧﻮاردن ﭼﻮوﻧﻪ ﺑﺎﻏﻪآﻪى ﺋﻪو ﻟﻪ‬
‫دهرهوهى ﺷﺎر ﭘﺎش دوو رۆژ ﻣﺎﻧﻪوه ﻟﻪ ورﻣ‪ ‬و ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ‬

‫‪a‡ïnŽîìý@ðäaˆûŠ@óÜ@†ó¿ó«@ñŒbÔ‬‬

‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دهوروﺑﻪر‪ ،‬ﺋﻪو ر‪‬ﻨﻮﯾﻨﻰ ﯾﺎﻧﻪى‪ ،‬ﺑﯚ‬
‫هﺎوآﺎرﯾﻰ زﯾﺎﺗﺮى ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﯚ داﺑﯿﻦ‬
‫آﺮدﻧﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﺸﻰ و ه‪‬ﻤﻨﻰ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ ﺑﻮون ﭘ‪‬ﻰ راﮔﻪﯾﺎﻧﺪن‬
‫ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ ﺳﻪرۆآﻰ هﯚزى ﺷﻜﺎك آﻪ ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺶوازى ﻟﻪ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد هﺎﺗﺒﻮوه ورﻣ‪ ‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪوان و هﯚزه ﻧﺎوﭼﻪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ‬
‫دﯾﻜﻪ ﺑﻪرهو ﺳﻪﻟﻤﺎس وهڕێ آﻪوت‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٠١‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪر ﻟﻪﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ ﺳﻪ‪‬ﻤﺎس ﻟﻪﺳﻪر داواى‬
‫ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎن ﺑﯚ‪ ،‬ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻣﺎﻧﻪوهى ﺋﻪو ﻟﻪ ﮔﻮﻧﺪى زﯾﻨﺪهﺷﺖ دۆﯾﻰ‬
‫ﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪو دهﻣﻪش آﺎﺗﻰ درۆ‪‬ﻨﻪى ﮔﻪﻧﻢ ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻪراغ ﮔﻪﻧﻤﻪ ﺟﺎڕاﻧﺪا‬
‫دهڕۆﯾﺸﺘﻦ‪ .‬هﻪر وهرز‪‬ﺮ و ﭘﺎ‪‬ﻪ ﺑﻮو ﺑﺎﻗﻪﮔﻪﻧﻤﯿﺎن ﻟﻪﺳﻪرﺳﻪروﯾﻦ‬
‫هﻪﻧﮕ‪ ‬ﺑﻪرهو ﻗﻪراغ رێ دههﺎﺗﻦ و ﺑﻪﺟ‪ ‬ﭼﻪﯾﻜﻪﮔﻮڵ ﺑﺎﻗﻪﮔﻪﻧﻤﯿﺎن‬
‫دهه‪‬ﻨﺎ ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪواى ﺧﯚﯾﺎن و داواى دوﻋﺎى ﺧ‪‬ﺮ و‬
‫ﺑﻪرهآﻪﺗﯿﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﺮدو ﺑﻪ د‪‬ﻜﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﯿﯿﻪوه ﺑﻪ‬
‫ﺧ‪‬ﺮهﺎﺗﻨﯿﺎن دهآﺮد ﻟﻪ زۆر ﺟ‪‬ﯿﺎن ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪى‬
‫دادهﺑﻪزى و ورز‪‬ﺮاﻧﻰ ﻟﻪﺑﺎوهش دهﮔﺮت و دهﺳﺖ ﺧﯚﺷﻰ ﻟ‪‬ﺪهآﺮدن‪.‬‬
‫ﭼﻪآﺪاراﻧﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺷﻜﺎك ﺑﻪ ﺗﻪﻗﻪى ﺑﻪردهوام ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﯿﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺎن دهردهﺑ‪‬ى و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ دوورو ﻧﺰﯾﻜﯿﺎن ﻟﻪ هﺎﺗﻨﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﺋﺎﮔﺎدار دهآﺮدﻧﻪوه ﺑﻪر‪‬ﺰﯾﺎن ﺑﻪرﻟﻪوهى ﺑﮕﻪﻧﻪ ﺋﺎواﯾﻰ )زﯾﻦ دهﺷﺖ(‬
‫ﻟﻪﺋﺎواﯾﻰ "دهرﻣﺎن ﺋﺎوا" ﻻى دا ﺑﯚ زﯾﺎرهﺗﻰ ﮔﯚڕى ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺋﻪﺳﺤﺎﺑﻪﯾﻪآﻰ ﭘ‪‬ﻐﻪﻣﺒﻪر آﻪ ﺑﯚ ﺗﻪﺑﻠﯿﻎ و ﭘﻪرهﭘ‪‬ﺪاﻧﻰ ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ ﺋﯿﺴﻼم‬
‫هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ ﺋﻪو ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ و ﺑﻪڕ‪‬ﺰ و ﺑﻪ د‪‬ﭙﺎآﯿﯿﻪوه ﭼﻮوه ﺳﻪرﻗﻪﺑﺮﯾﺎن‬
‫و ﭘﺎش ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ "ﻓﺎﺗﯿﺤﻪ" و ﻧﺰا؛ ﭼﻮون ﺑﯚ ﺳﻪرﭼﺎوهى ﺋﺎوى ﮔﻪرﻣﻰ‬
‫ﺋﺎواﯾﻰ‪ .‬ﻟﻪﺳﻪر ﺗﻪﭘﯚ‪‬ﻜﻪى ﺑﻪر ﺋﺎواﯾﻰ آﺎﻧﯿﯿﻪآﻰ ﮔﻪرﻣﻰ ﻟ‪‬ﺒﻮو آﻪ‬
‫ﺋﻪﺳﺘ‪‬ﺮه‪‬ﻜﻰ ﺧﻨﺠﯿﻼﻧﻪﯾﺎن ﺑﯚ ﺧﯚ ﺷﻮﺷﺘﻦ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻰ دروﺳﺖ‬
‫آﺮدﺑﻮو‪ .‬دهﯾﺎﻧﮕﻮت ﺋﻪو ﺋﺎوه ﺑﯚ دهرﻣﺎﻧﻰ ﻧﻪﺧﯚﺷﯿﺒﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺴﺖ‬
‫ﯾﻪآﺎوﯾﻪآﻪ‪ .‬آﻪ ﺑﻪﺳﻪر ﺗﻪﭘﯚ‪‬ﻜﻪآﻪدا دهرۆﯾﺸﺘﻰ ﭘ‪‬ﺖ ﻟﻪهﻪر ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻚ‬
‫داﻧﺎﺑﺎﯾﻪ ﻟﻪﺟ‪ ‬ﭘ‪‬ﺖ هﻪ‪‬ﻢ هﻪ‪‬ﺪهﺳﺘﺎو ﭘﯿﺎو واى هﻪﺳﺖ دهآﺮد د‪‬ﻰ‬
‫آ‪‬ﻮهآﻪش وهك د‪‬ﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪ آﯚ‪‬ﻪوه دهﯾﮫﻪوێ ﻟﻪ‬
‫دهرﻓﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﮔﻮﻧﺠﺎو ﻟﻪ ﮔﭭﺎره ﺑﺒﻪﺳﺘ‪.‬‬

‫‪١٠٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دواى زﯾﺎرهﺗﻰ ﮔﯚڕى ﺋﻪﺳﺤﺎﺑﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﻐﻪﻣﺒﻪر و‬
‫دﯾﺘﻨﻰ آﺎﻧﯿﯿﻪ ﮔﻪرﻣﻪآﻪ ﺑﻪرهو زﯾﻦ دهﺷﺘﻰ ﻣ‪‬ﻜﻰ ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ‬
‫ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺷﻜﺎك آﻪوﺗﻪڕێ ﻣﻪوداى ﭼﻪﻧﺪ آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮ‪‬ﻚ‬
‫ﻣﺎﺑﻮو ﺑﮕﻪﻧﻪ ﺋﺎواﯾﻰ‪ ،‬آﻪآﻮڕهآﺎﻧﻰ ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎن و ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻮار‪‬ﻜﻰ‬
‫ﭼﻪآﺪار و ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻜﯿﺶ ﭘﯿﺎده؛ ﻟﻪم ﺑﻪرهوﺑﻪرى ر‪‬ﮕﺎ آﻪ ﺑﻪر‪‬ﺰ‬
‫وهﺳﺘﺎﺑﻮون دهﮔﻪڵ ﮔﻪﺷﺘﻨﻰ ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻰ ﻣ‪‬ﻮاﻧﻪآﺎن؛ ﺑﯚ ﺑﻪﺧ‪‬ﺮهﺎﺗﻨﯿﺎن‬
‫ﭼﻪﻧﺪ ﺗﻪﻗﻪﯾﻪآﯿﺎن آﺮد‪ .‬ﺋﻪو ﺷﻪوه ﻣﯿﻮاﻧﻰ ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎن ﺑﻮوﯾﻦ‪ .‬ﻗﺎزى و‬
‫ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺦ و ﭼﻪﻧﺪ ﻣﯿﻮاﻧ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪ دﯾﻮ‪‬ﻜﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪت ﭘﺸﻮوﯾﺎن‬
‫دا‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪ دوو ﺧ‪‬ﻮهﺗﺪا آﻪ ﻟﻪ ﺧﻮارووى ﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻪوه‬
‫هﻪ‪‬ﯿﺎﻧﺪاﺑﻮون‪ ،‬ﺣﻪواﻧﻪوه ﺋﺎواﯾﻰ زﯾﻨﺪهﺷﺖ ﯾﻪآﺠﺎر ﺧﯚش و د‪‬ﮕﺮﺑﻮو‬
‫ﺑﻪوﻧ‪‬ﻮهڕاﺳﺘﻰ هﺎوﯾﻨﻪ ﺷﻪو‪‬ﻜﻰ زۆر ﻓ‪‬ﻨﻜﻰ هﻪﺑﻮو‪ .‬وهرز‪‬ﺮاﻧﻰ ﺋﺎواﯾﻰ‬
‫و ﺑﻪﮔﺰادهآﺎﻧﻰ ﺷﻜﺎك آﻪ ﺑﻪ ﺗﺎﺳﻪوه هﺎﺗﺒﻮون ﺑﯚ دﯾﺘﻨﻰ ر‪‬ﺒﻪرى‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ هﯚ‪‬ﻰ ﻣﯿﻮاﻧﺎﻧﺪا آﯚﺑﺒﻮوﻧﻪوه‪ .‬ﺋﻪوهﻧﺪهى ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﺗ‪‬اژﺑﻮو آﻪ دهرزﯾﺖ هﻪ‪‬وﯾﺸﺘﺒﺎ وهﻋﻪرزى ﻧﻪدهآﻪوت‪ .‬ﻧﻪﺗﺪهزاﻧﻰ‬
‫ﭼﯚﻧﯿﺎن ﭘ‪ ‬ﺑ‪‬ﻰ ﭘﺎش ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ ﺑﭽﻨﻪ ژوور‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ‪ .‬ﻣﻦ ﺷﺘ‪‬ﻜﻢ‬
‫ﺑﻪ ﻣ‪‬ﺸﻚ داهﺎت و ﺑﻪ آﺎﭘﺘﺎن ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺧﺎﻧﻰ آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪرهآﺎن ﺑﻮو‪ ،‬ﮔﻮﺗﻢ؛ ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ آﻮڕهآﺎﻧﻰ ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎن هﻪرﭼﻰ هﺎت‬
‫ﺑ‪ ‬ﺋﻪوهى د‪‬ﻰ ﺑ‪‬ﺸ‪ ‬وهﭘ‪‬ﺸﯿﻜﻪون ﺑﯚ وهﺗﺎﻏﻪآﻪى دﯾﻜﻪ ﯾﺎ ﺑﯚ ﯾﻪآ‪‬ﻚ‬
‫ﻟﻪﺧ‪‬ﻮهﺗﻪآﺎن‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﺳﻪﻋﺎﺗ‪‬ﻚ ﺋﺎﭘﯚرهى ﺧﻪ‪‬ﻚ وردهوهرده آﻪم ﺑﯚوه و ﺟ‪‬ﮕﺎى‬
‫داﻧﯿﺸﺘﻨﻤﺎن ﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚ ﺳﺒﻪﯾﻨ‪ ‬ﻟﻪﻧ‪‬ﻮ آﻪﻓﻮ آﻮ‪‬ﻰ ﺑﻪ هﻪﺳﺘﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﺪا‬
‫ﺑﻪرهو ﺳﻪﻟﻤﺎس آﻪوﺗﯿﻨﻪڕێ‪ .‬ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ و ﭼﻪﻧﺪآﻪﺳﻰ‬
‫دﯾﻜﻪى ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهت و ﭘﯿﺎو ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﻧﻰ ﺷﻜﺎآﯿﺸﻤﺎن رهﮔﻪڵ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٠٣‬‬

‫آﻪوﺗﻦ و ﺑﻪآﺎرواﻧ‪‬ﻚ ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪوه ﮔﻪﯾﺸﺘﯿﻨﻪ ﺳﻪﻟﻤﺎس و ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻪوه ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻤﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮا‪ .‬ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ آﻮردهآﺎن؛‬
‫ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ آﻪ زۆر د‪‬ﺨﯚش و هﯿﻮادارﺑﻮون ﺑﻪﺋﺎآﺎﻣﻰ‬
‫ﺋﻪوﺳﻪﻓﻪرهو ﻧﯿﺎز ﭘﺎآﯿﻰ ر‪‬ﺒﻪرى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﯚ ﯾﻪآﯿﻪﺗﯿﻰ زﯾﺎﺗﺮ ﻧ‪‬ﻮان‬
‫آﻮردو ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪوێ‪ ،‬و‪‬اى ﺋﻪوان ﺑﻪﮔﻪرﻣﻰ هﺎﺗﻨﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ‪.‬‬
‫ﺑﻪڕ‪‬ﺰﯾﺎن و‪‬اﯾﻰ ﺧﯚﻧﺎﺳﺎﻧﺪن و ﺋﺎﺷﻨﺎﯾﻪﺗﯿﻰ دهﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪ‪ ،‬ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎن و ﺑﻪردهواﻣﯿﻰ ﺋﺎﺷﺘﻰ و ه‪‬ﻤﻨﻰ ﻟﻪﻧﺎوﭼﻪآﻪدا؛ ﭘ‪‬ﯿﺪاﮔﺮت و‬
‫هﯿﻮادارى آﺮدن ﺑﻪ ﺋﺎﯾﻨﺪهﯾﻪﮐﯽ رووﻧﺘﺮو ﮔﻪﺷﺘﺮ‪ .‬ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺳﻪﻟﻤﺎﺳﻪوه ﺑﻪرهو ﺷﺎرى ﺧﯚى‬
‫وهڕ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ‪ .،‬ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪداو ﻟﻪﺷﺎرى ﺧﯚﯾﺸﺪا هﻪروا دهﮔﻪڵ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ‬
‫ﮔﻪرﻣﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﻪرهو روو ﺑﻮوﯾﻨﻪوه‪ .‬ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﭼﯿﻨﻪ ﺟﯿﺎوازهآﺎن و‬
‫ﻣﻪﺋﻤﻮوراﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﻰ ﺑﻪﺳﻪرآﺮدهوه و ر‪‬ﺰى ﻟ‪‬ﮕﺮﺗﻦ‪ .‬ﺋﻪو‬
‫ﺳﻪﻧﻪڕه ﻟﻪڕاﺳﺘﯿﺪا ﺳﻪﻓﻪرى ﻧﯿﺎز ﭘﺎآﻰ وﺑ‪ ‬ﺧﻪوﺷﻰ و ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ‬
‫ﻓﻪزاى و ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﻜﺮدن زﯾﺎﺗﺮ ﻧ‪‬ﻮان آﻮردو ﺋﺎزهرى ﺑﻮو و ﺋﻪواﻧﯿﺸﻰ ﺑﻪ‬
‫داهﺎﺗﻮوﯾﻪآﻰ ﭘ‪‬ﺷﻨﮕﺪار هﯿﻮادارآﺮد‪ .‬ﭘﺎش ﺷﻪو و رۆژ‪‬ﻚ هﻪﯾﺌﻪﺗﻪآﻪ‬
‫"ﻟﻪﺧﯚى" ﯾﻪوه ﺑﻪرهو ﻣﺎآﻮ‪ ،‬دواﯾﯿﻦ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻣﻪﺑﻪﺳﺖ آﻪوﺗﻪڕێ‪.‬‬
‫ﻟﻪآﺎﺗﻰ وهدهرآﻪوﺗﻦ ﻟﻪﺧﯚى؛ هﻪر دهﮔﻪڵ وهدﯾﺎرآﻪوﺗﻨﻰ آ‪‬ﻮى‬
‫ﭘﯚﺷﻰ ﺋﺎﮔﺮى؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪﯾﺎدى ﺷﯚڕﺷﻰ ﺑﻮ‪‬ﺮاﻧﻪو ﻟﻪ‬
‫ﺧﯚﺑﻮردووﯾﻰ آﯚ‪‬ﻨﻪدهراﻧﻰ آﻮردى ﺗﻮرآﯿﺎ ﺳ‪‬وى ﻟﻪ آ‪‬ﻮى ﺋﺎﮔﺮى‬
‫آﺮدوﮔﻮﺗﻰ؛ ﺳ‪‬وت ﻟ‪ ‬ﺑ‪ ‬ﺋﻪى ﺋﺎﮔﺮى؛ ﺗﯚ دواﺟﺎر ﺑﻪ ﺑ‪‬ﺴﻪى ﺋﺎورى‬
‫ﺷﯚڕﺷ‪‬ﮕ‪‬اﻧﻪت ﺋﺎور ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﻰ داﮔﯿﺮآﻪراﻧﺖ ﺑﻪردهدهى‪.‬‬
‫ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ واﯾﺎن ﻟﻪ ﻣ‪‬ﺸﻜﻰ ﮔﻪﻧﺞ آﺮد آﻪ ﻓﺮﻣ‪‬ﺴﻜﻪآﺎﻧﻢ‬
‫ﻟﻮوزهوﯾﺎن ﺑﻪﺳﺖ و ﺋﻪوﺟﺎر ﺑﻪ دﯾﺪ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎوه‪‬ﺗﺮهوه‪ ،‬ﺳﻪرى آ‪‬ﻧﯚﺷﻢ‬

‫‪١٠٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻟﻪﺑﻪر ﻣﻪزﻧﻰ آ‪‬ﻮى ﺋﺎﮔﺮى و ﺷﯚڕﺷﮕ‪‬هآﺎﻧﻰ داﻧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ در‪‬ﮋاﯾﻰ‬
‫ر‪‬ﮕﻪى ﺧﯚى هﻪﺗﺎ ﻣﺎآﯚﻟﻪ "ﺳﯿﺎﭼﻪم"‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻨﻜﺎﻧﻠﻮ‪ ،‬ﻣﯿﻼن و ﺟﻪﻻﻟﻰ و هﻪرﻣﻪﻧﻰ هﺎﺗﻨﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪد و ﺑﻪﮔﻪرﻣﻰ و ر‪‬ﺰهوه ﺑﻪﺧ‪‬ﺮهﺎﺗﻨﯿﺎن آﺮد‬
‫و هﻪﺗﺎ ﻣﺎآﯚ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪﻣﺎن رهﮔﻪڵ آﻪوﺗﻦ ﻟﻪﺷﺎرى ﻣﺎآﯚش‬
‫هﻪرﺑﻪ هﻪﻣﺎن ﺷ‪‬ﻮه وهرﮔ‪‬اﯾﻦ و ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﻪ هﯚﮔﺮﯾﯿﻪوه هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻤﺎن و ﺷﺎﻧﺎزﯾﺎن ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪدهوه دهآﺮد‪.‬‬
‫ﺷﺎرى ﻣﺎآﯚ آﻪوﺗﯚﺗﻪ ﻧ‪‬ﻮان دوو زﻧﺠﯿﺮه آ‪‬ﻮى ﺑﻪرزو درووودر‪‬ﮋ‬
‫و ﭼﯚﻣﻰ زهﻧﮕﻤﺎر ﻟﻪ داو‪‬ﻨﻰ آ‪‬ﻮهآﻪوه و ﺑﻪﺷﯿﻮى آ‪‬ﻮهآﺎﻧﺪا‬
‫د‪‬ﺘﻪﺧﻮارێ‪ .‬ﺋﻪم ﺷﺎره‪ ،‬ﻟﻪ ﻗﻪد ﭘﺎ‪‬ﻰ آ‪‬ﻮآﻪ هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻮوه و ﻗﻪ‪‬ى‬
‫ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ ﻣﺎآﯚى ﺧﺴﺘﯚﺗﻪ ژ‪‬ﺮﺳ‪‬ﺒﻪرى ﺧﯚى و ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ آ‪‬ﻮهآﻪ‬
‫وهك آﻪ ﭘﺮ‪‬ﻚ ﺑﻪﺳﻪرﯾﺪا آﺸﺎوه‪ .‬ﻟﻪ داو‪‬ﻨﻰ آ‪‬ﻮهآﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرﺗﻪﺧﺘﻪ‬
‫ﺑﻪرد‪‬ﻚ ﭼﻪﻧﺪ ﺷ‪‬ﻌﺮ‪‬ﮏ ﻧﻮوﺳﺮاوه آﻪ ﻧﺎوى ﻗﻪ‪‬و ر‪‬ﻜﻪوﺗﻰ‬
‫ﺳﺎزآﺮدﻧﻪآﻪى ﺑﻪ دهﺳﺘﻰ ﺷﺎﻋﻪﺑﺎﺳﻰ ﺳﻪﻓﻪوﯾﻤﺎن ﺑﯚ دهﮔ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﺷﯿﻌﺮاﻧﻪى آﻪ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش هﻪر ﻟﻪﺑﯿﺮم ﻣﺎوه ﺋﻪوهﺑﻮو‪) :‬اﯾﻦ‬
‫ﻗﻠﻌﻪ آﻪ اﺳﻢ اوﻗﺒﺎن ﺑﻮو ﺧﺮب اﻟﻤﺜﻞ هﻤﻪ ﺟﯿﮫﺎن ﺑﻮو(‪.‬‬
‫واﺗﻪ‪ :‬ﺋﻪو ﻗﻪ‪‬ﯾﻪى آﻪ ﻧﺎوى ﻗﻪﺑﺎن ﺑﻮو و‪‬ﺮدى زﻣﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺟﯿﮫﺎن ﺑﻮو؟‬
‫ر‪‬ﻜﻪوﺗﻰ ﺳﺎزآﺮدﻧﻰ ﻗﻪ‪‬آﻪ؛ آﻪ ﭘﺎش داﮔﯿﺮآﺮدﻧﻰ ﺋﻪم ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻟﻪﺷﻜﺮى ﺷﺎﻋﻪﺑﺎﺳﻰ ﺳﻪﻓﻪوﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫ﺑﻪرﭘﻪرﭼﺪاﻧﻪوهى ﺳﻪرهﻪ‪‬ﺪاﻧﻰ آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺋﻪم ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ ﺳﺎزآﺮاﺑﻮون‬
‫ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٠٩٢‬ى آﯚﭼﻰ ﻧﻮوﺳﺮاﺑﻮو‪ .‬وﺷﻪى ﻣﺎآﯚ ﻟﻪ "ﻣﻪآﯚ" وه هﺎﺗﻮوه‬
‫آﻪ ﺑﻪرهﺳﻪن آﻮردﯾﯿﻪ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٠٥‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دوو هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﻰ ﺳ‪ ‬ﺷﻪو وﺳ‪ ‬رۆژان ﻟﻪ ﻣﺎآﯚ‬
‫ﻣﺎﻧﻪوه و ﺳﻪرداﻧﻰ ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ‪ ،‬ﺟﻪﻻﻟﻰ و ﻣﯿﻼن و‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﻧﺎوﭼﻪﺷﯿﺎن آﺮدو ﮔﻮ‪‬ﻰ ﻟﻪ وﯾﺴﺖ‬
‫داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﮔﺮت و ﺋﻪﻣﺮى آﺮد ﺑﻪ ﻧ‪‬ﺮدراوان آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﺧﺰﻣﻪت ﺑﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﭘﺎداﺷﺘﻨﻰ ر‪‬ﺰى دووﻻﯾﻪﻧﻪ‬
‫ﯾﺎن دهﮔﻪڵ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرى؛ زﯾﺎﺗﺮ ﺗ‪‬ﺒﻜﯚﺷﻦ‪.‬‬
‫ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن آﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎودار و ﻣﺎﻗﻮوڵ ﺑﻮون ﻟﻪ‬
‫ﻧﺎوﭼﻪدا ﺑﺮﯾﺘﯿﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ ﻋﻮﻣﻪرﺧﺎﻧﻰ ﺟﻪﻻﻟﻰ‪ ،‬ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﺟﻪﻻﻟﻰ‬
‫و ﻋﻪو‪ ‬ﺋﺎﻏﺎى ﺳﻪرۆآﻰ ﺧ‪‬ﻰ ﻣﯿﻼن و ﺣﻪﺳﻪن ﺋﺎﻏﺎى ﺳﻪرۆآﻰ‬
‫ﺧ‪‬ﻠﻰ ﺧﺎآﺎﻧﻠﻮو؛ آﻪ ﺑﻪو ﭘﻪڕى د‪‬ﻨﻪواﯾﻰ و ﮔﻪرﻣﯿﯿﻪوه ﻣﯿﻮاﻧﺪارﯾﯿﺎن‬
‫آﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﺳﻪردارى ﻣﺎآﯚ ﻟﻪو ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪدا ﻟﻪ هﻪﻣﻮوان‬
‫ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﺘﺮﺑﻮون؛ ﺋﯿﻘﺒﺎل ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ )ﺳﻪردارى ﻣﺎآﯚ( ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎى هﺎﺗﻨﻪ‬
‫ﺳﻪرآﺎرى رهزاﺧﺎﻧﺪا ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺋﻪوهوه آﻮژرا‪.‬‬
‫ﺧﺎﺗﻮو ﺋﺎﯾﻨﺎﻟﻰ ﺧ‪‬ﺰاﻧﯿﺸﻰ آﻪ وهك ده‪‬ﻦ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻰ ﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ آﯚﺷﻜﻰ ﺑﺎﺧﭽﻪى ﺟﻮق ﻟﻪ ﭼﻪﻧﺪ آﯿﻠﯚ ﻣﻪﺗﺮﯾﻰ‬
‫ﺑﺎآﻮورى ﻣﺎآﯚ دهژﯾﺎ‪ .‬داواى ﻟﻪﻗﺎزى آﺮد ﺑﯚ ﺧﻮاردﻧﻰ ﻧﺎﻧﻰ ﻧﯿﻮهڕۆ‬
‫ﻣﯿﻮاﻧﻰ ﺑﻦ ﻗﺎزى ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪو ﺧﻮوﺧﺪهى ﻣﻪزﻧﻰ و ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫دۆﺳﺘﯿﯿﻪوه ﻗﺒﻮو‪‬ﻰ آﺮدو ﻟﻪ ﺗﻪك ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ هﺎوڕ‪‬ﯿﺎﻧﻰ ﺑﯚ‬
‫ﺧﻮاردﻧﻰ ﻧﺎﻧﻰ ﻧﯿﻮهڕۆ ﭼﻮوﻧﻪ آﯚﺷﻜﻰ ﺑﺎﺧﭽﻪ ﺟﻮق‪ .‬آﯚﺷﻜﻪآﻪ‬
‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮازى ﺑﯿﻨﺎ آﯚﻧﻪآﺎﻧﻰ دهرهﺑﻪﮔﻪڕووﺳﻪآﺎن و ﺑﻪدهرآﻪ و ﭘﻪﻧﺠﻪره‬
‫و آﻪﻟﻮﭘﻪﻟﻰ رازاوهوه آﻪ ﻟﻪ رووﺳﯿﯿﻪوه ه‪‬ﻨﺎﺑﻮو ﯾﺎن ﻟﻪﻧ‪‬ﻮهراﺳﺘﻰ‬
‫ﺑﺎﺧ‪‬ﻚ آﻪ ﭘ‪‬ﺑﻮو ﻟﻪ ﻣﯿﻮهى ﺟﯚراوﺟﯚر‪ ،‬ﺳﺎزآﺮاﺑﻮو‪ .‬دووﻧﮫﯚم ﺑﻮو ﺑﻪ‬

‫‪١٠٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭼﻪﻧﺪ ژوور دا‪‬ﻧ‪‬ﻚ و هﻪﯾﻮاﻧ‪‬ﻜﻪوه آﻪ دهﯾ‪‬واﻧﻰ ﯾﻪﺳﻪر ﺑﺎخ و‬
‫ﺣﻪوزهآﻪ‪.‬‬
‫هﻪرآﺎم ﻟﻪ ژوورهآﺎن ﺑﻪ ﻣﯚﺑﻠﻰ هﺎوڕهﻧﮕﻰ ﻓﻪڕﺷﻪآﻪى‬
‫راز‪‬ﻨﺪراﺑﯚوه‪ .‬ﻣﯿﺠﻰ ژوورهآﺎن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮازى ﺷ‪‬ﻮهآﺎﯾﻰ‬
‫آﯚڕوآﯚﺑﻮوﻧﻪوهى ﺳﻪردهﻣﻰ ﺳﻪﻓﻪوﯾﯿﻪآﺎن ﭘ‪‬آﺮاﺑﻮو ﻟﻪ ﻧﻪش و‬
‫ﻧﯿﮕﺎر‪ .‬هﻪروههﺎ ﻟﻪ ﭼﻪﻧﺪ ﮔﯚﺷﻪى ژوورهآﺎﻧﻪوه آﻮ‪‬ﻜﺴﯿﯚﻧ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﺑﻪردى ﺟﻮان و ﺑ‪‬ﻮ‪‬ﻨﻪ داﻧﺮاﺑﻮو ﭘﻪﯾﻜﻪرى "ﭼﯿﻨﻰ" ﯾﺶ ﻟﻪ ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻚ‪.‬‬
‫ﺑﻪﻗﺴﻪى ﺧﺎﺗﻮو ﺋﺎﯾﻨﺎﻟﻰ‪ ،‬ﺧ‪‬ﺰاﻧﻰ ﺳﻪردار‪ ،‬هﻪر ژوورهى ﻓﻪڕﺷﻰ‬
‫هﺎوڕهﻧﮓ و ﺑﻪﻧﺮﺧﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪت ﺑﻪﺧﯚ ﺗ‪‬ﺪا ﺑﻮوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫ﻋﻪو‪‬ﺧﺎﻧﻰ ﺗﻪهﻤﺎﺳﺒﯿﯿﻪوهآﻪ ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪرى ﺳﻪردهﻣﻰ رهزاﺧﺎن ﺑﻮوه‬
‫و ﺋﻪرآﻰ ﺳﻪرآﻮت ﮐﺮدﻧﯽ ﺳﻪردارى ﻣﺎآﯚى ﻟﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚ ﺑﻮوه؛ ﺋﻪو‬
‫راﺧﻪراﻧﻪ دهﮔﻪڵ ز‪‬ﺮ و ﮔﻪوهﻪرهآﺎﻧﻰ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﺳﻪردارى ﺗﺎ‪‬ن آﺮاﺑﻮو‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﺋﻪم آﺎرهﺳﺎﺗﻪ آﻮڕهآﺎﻧﻰ ﺳﻪردارى ﻣﺎآﯚ ﭼﻮوﻧﻪ ﺗﺎران و‬
‫ﺗﻪﻧﯿﺎ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ آﻮڕهآﺎن ﻟﻪﺷﺎرى ﻣﺎآﯚ و ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪ آﯚﻧﻪآﻪى ﺧﯚﯾﺎﻧﺪا‬
‫ﻣﺎﺑﯚوه‪.‬‬
‫ﺳﻪﻓﻪرى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ﺑﺎآﻮورى آﻮدﺳﺘﺎن ده رۆژی ﺧﺎﯾﺎﻧﺪ‬
‫ﺑﻮوه هﯚى ﺑﻪه‪‬ﺰﺗﺮﺑﻮوﻧﻰ ورهى آﻮردهآﺎﻧﻰ ﻧﻪوێ و ﭘﺘﻪوﺗﺮﺑﻮوﻧﻰ‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ و هﺎوآﺎرﯾﻰ زﯾﺎﺗﺮی ﻧ‪‬ﻮان ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎوﭼﻪآﻪ‬
‫هﻪروههﺎ ﺑﻪڕ‪‬ﺰﯾﺎن ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ وهدهرﻧﺎﻧﻰ ﻣﻪﺋﻤﻮر‪‬ﻜﻰ آﻮردى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﻰ دهرآﺮد ﺑﻪهﯚى ﺋﻪوهى ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟ‪‬ﻰ ﺑﻪﮔﻠﻪﯾﻰ ﺑﻮون‪ .‬هﻪروههﺎ‬
‫ﻟﻪو ﺳﻪﻓﻪرهﯾﺎﻧﺪا و‪‬ﺮاى هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻰ ﺟﻮاﻣ‪‬ﺮاﻧﻪ و ﭘ‪ ‬ﻟﻪ‬
‫ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﻰ دهﮔﻪڵ آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺋﻪوێ؛ ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺸﻰ ﺧﺴﺘﻪ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٠٧‬‬

‫ژ‪‬ﺮآﺎرﯾﮕﻪرﯾﻰ هﻪﺳﺘﻰ ﻣﺮۆڤ دۆﺳﺘﺎﻧﻪ و ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻨﻰ ﺑﻪرزى ﺧﯚﯾﻪوه‪.‬‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻮازى و ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻰ ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن ﺧﯚى‬
‫ﭘ‪‬ﺸﺎﻧﺪهرى )ﺧﻮوﺧﺪهى( ﺋﺎزادﯾﺨﻮازﯾﻰ ﻗﺎزى و هﯚﮔﺮﯾﻰ ﺋﻪوان ﺑﻪﭘ‪‬‬
‫ﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ دادﭘﻪروهرى ﺑﻪراﺑﻪرى ﺑﻮو‪ ،‬آﻪ ﺷﺎﻧﺎزﯾﯿﺎن ﺑﻪ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻪوه دهآﺮد و ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺋﻪﮔﻪرﻣﺎﻓﻰ هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﯿﺎن ﭘ‪ ‬دراﺑﺎﯾﻪ‪،‬‬
‫ﺑﻪﮔﯿﺎن و دڵ ژﯾﺎﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن هﻪ‪‬ﺪهﺑﮋارد‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﮔﻪڕاﻧﻪوهﯾﺎﻧﺪا ﺑﯚ ورﻣ‪‬؛ ﺳﻪرداﻧﻰ ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ ﺟﺎﻣﻊ و هﻪروههﺎ‬
‫ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ ﺳﻮﻧﻨﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن آﺮد‪ .‬و ﮔﺮﻧﮕﯿﯿﻪآﻰ زۆرى ﺑﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﺮى‬
‫ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ و ﻣﻪزهﻪﺑﯿﻰ ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪدا‪ .‬هﻪروههﺎ ﺑﻪﺳﻪردان و دﯾﺘﻨﯿﻰ‬
‫ﭼﻪﻧﺪ ﺑﻪرهﻪﻣ‪‬ﻜﻰ هﻮﻧﻪرﯾﻰ هﻪ‪‬ﻜﻪﻧﺪراو ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻪرد هﯚﮔﺮﯾﻰ ﺧﯚى ﺑﯚ‬
‫ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺋﻪو ﺑﻪرهﻪﻣﺎﻧﻪ ﻧﯿﺸﺎﻧﺪا‪.‬‬

‫هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت ﻟﻪﮔﻪڵ ﻧﻪﯾﺎران‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﺋﻪو وﺗﻮو‪‬ﮋو ر‪‬ﻚ آﻪوﺗﻨﻪى ﻟﻪﺳﻪﻗﺰ دهﮔﻪڵ ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪر‬
‫رهزم ﺋﺎرا آﺮا و ﺑ‪‬ﯾﺎردرا آﻪ ﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ ﺧﻮاردهﻣﻪﻧﻰ و ﺑﮋ‪‬ﻮ ﺑﯚ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪ ﮔﻪﻣﺎرۆدراوهآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪ و راﮔﻮاﺳﺘﻨﻰ ﺳﻪرﺑﺎزى‬
‫ﻧﻪﺧﯚش و ﺋﻪواﻧﻪى ﺧﺰﻣﻪﺗﯿﺎن ﺗﻪواو دهﺑ‪ ‬ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﭼﺎود‪‬ﺮﯾﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﺪا‪ ،‬داﺑ‪ ‬و ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺑﻪهﯿﭻ ﭼﻪﺷﻨﻰ‪ ،‬ﺋﯿﺰﻧﻰ ﺑﻪه‪‬ﺰو‬
‫ﺗﻪﯾﺎرآﺮدﻧﻰ ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪ ﮔﻪﻣﺎرۆدراوهآﺎﻧﻰ ﺳﻪردهﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻧﻪ و‬
‫ﻣﯿﺮهد‪‬ﻰ ﻧﻪﺑ‪ .‬ﻧﺎردﻧﻰ ﭼﻪآﻮ ﭼﯚڵ و ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﻰ ﺑﻪﮔﺸﺘﻰ ﻗﻪدهﻏﻪ‬
‫ﺑﻜﺮێ و ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ ﺋﯿﺰﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﯿﺎن ﺑﯚ ﮔﺮﺗﻦ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪآﺎن و ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﺎﻧﻪ ﻧﻪﺑ‪ ‬آﻪ ﻟﻪژ‪‬ﺮ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺳﻮﭘﺎدان‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م هﻪروهك ﺧﻮوﺧﺪهى ﺧﻮدى ر‪‬ﮋ‪‬ﻢ ﺑﻮو‪ ،‬ﺳﻮﭘﺎ ﺑﻪردهوام‬

‫‪١٠٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭘﻪﯾﻤﺎن ﺷﻜ‪‬ﻨﻰ دهآﺮد و ﺋﻪﻓﺴﻪرهآﺎﻧﻰ ﺷﺎ ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهى ﺟﯚراوﺟﯚر و‬
‫ﻟﻪ ﻟﯚرﯾﻰ ﺧﻮاردهﻣﻪﻧﯿﺪا ﭼﻪآﻮ ﭼﻪک و ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ ﺑﻪڕ‪‬ﺪهآﺮد و‬
‫ﺟﺎروﺑﺎرﯾﺶ ﺑﻪ ه‪‬ﺮش و ﺟﻤﻮوﺟﯚڵ ﺗﻮاﻧﺎﯾﻰ ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪﯾﺎن‬
‫ﺗﺎﻗﻰ دهآﺮدهوه و ﻟﻪ ﻧﯿﺎز ﭘﺎآﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن آﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺋﺎوهژووﯾﺎن وهردهﮔﺮت‪ .‬ﻟﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪو راﮔﻮاﺳﺘﻨﺎﻧﻪدا آﻪ دژى‬
‫ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻪآﺎن ﺑﻮو‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎن‪ ،‬ﭼﻮار ﺋﻪﻓﺴﻪرى ﺷﺎﯾﺎن دهﺳﺖ‬
‫ﺑﻪﺳﻪرآﺮد و ﻧﺎردﯾﺎن ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬ﯾﻪك ﻟﻪواﻧﻪ ﺑﻪﻧﺎوى ﺳﻪرﮔﻮرد‬
‫ﻣﻮدهرﺳﻰ‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺳﻨﻪ ﺑﻮو؟ ﮔﻪرﭼﻰ ﺋﻪو ﭼﻮار آﻪﺳﻪ دﯾﻞ ﺑﻮون و‬
‫دهﺑﻮاﯾﻪ زﯾﻨﺪاﻧﻰ ﺑﻜﺮ‪‬ﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪڕ‪‬ﺰوﺣﻮرﻣﻪﺗ‪‬ﻜﻰ زۆرهوه‪ ،‬دهﮔﻪ‪‬ﯿﺎن‬
‫ﺟﻮو‪‬ﻧﻪوه‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪ ﻟﻪ ﺳﺎﺧﺘﻮﻣﺎﻧﻰ رهﺣﯿﻤﺰادهى ﺋ‪‬ﺴﺘﺎدا آﻪ ﺋﻪودهم‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن؛ راﮔﯿﺮاﺑﻮون و‬
‫وهك ﻣﯿﻮان ﭘ‪‬ﯿﺎن رادهﮔﻪﯾﺸﺘﻦ؛ ﺋﻪوان ﺑﻪڕۆژ دهﮔﻪڵ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪﯾﻪك‬
‫ﺑﻪﺋﺎزادى ﻟﻪﺷﺎردا دهﮔﻪڕان ـ ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪك ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻓﯿﻮزى‪،‬‬
‫ﺳﻪرۆك ﺳﺘﺎوى ﺳﻪﻗﺰ‪ ،‬آﻪ دواﺗﺮ ﺑﻮو ﺑﻪ دادوهرى دادﮔﺎى ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪد ﺳﻪدرى ﻗﺎزى و ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى؛ ﺑﯚ ﺋﺎزاد آﺮدﻧﻰ ﺋﻪو ﭼﻮار‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪره هﺎﺗﻨﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪوه ﺑﻪڕ‪‬ﺰوﺣﻮرﻣﻪﺗﻪوه وهرﮔﯿﺮاو ﺑﺮدﯾﺎﻧﻪﻻى ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺑﻪ دهرﺑ‪‬ﯾﻨﻰ داخ وآﻪﺳﻪرهوه ﺋﻪوﺷﺘﻪى وهك‬
‫راﮔﻮاﺳﺘﻨ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﻰ ﻟﻪﻗﻪ‪‬ﻪم داو داواى ﻟ‪‬ﺒﻮردن و ﺋﺎزادﯾﻰ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪرهآﺎﻧﻰ آﺮدو ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺶ ﻗﺒﻮو‪‬ﻰ آﺮد‪ .‬ﺑﻪروا‪‬ﻪت وا‬
‫دﯾﺎر ﺑﻮو هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬آﺎرﯾﮕﻪرﯾﻰ ﺑﺒﻮو ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪره دﯾﻠﻪآﺎن و ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻓﯿﻮزى‪ .‬ﺑﻪ ﺳﻮﭘﺎس و ر‪‬ﺰهوه ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد رۆﯾﺸﺘﻦ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م دواﺗﺮ دﯾﺘﻤﺎن هﻪر ﺋﻪم ﺋﻪﻓﺴﻪراﻧﻪ ﺑﻪ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٠٩‬‬

‫دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﻰ و ﺑﻮﻏﺰهوه هﺎﺗﻨﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و زۆر ﺑﻪﻧﺎﺣﻪزى دهﮔﻪڵ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺟﻮو‪‬ﻧﻪوه‪.‬‬
‫ﻟﻪ زۆر آﯚﻧﻪوه ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ دهو‪‬ﻪت آﻮردﯾﺎن هﻪر ﺑﻪﭼﺎو‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺳﻮوك وهك ﺋﺎژهڵ و ﺑﺎ‪‬ﻨﺪه و ﺷﺘﻰ وا )ﺳﻪﯾﺮ ﮐﺮدووه(‪.‬‬
‫ده‪‬ﻦ ﺋﻪواﻧﻪى دهﭼﻨﻪ راوى آﻪﻣﺘﯿﺎر‪ ،‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى آﻪﻣﺘﯿﺎر ﻟﻪ‬
‫آﻮﻧﻪآﻪى دا زهرى ﺑﯚ آﻪس ﻧﯿﯿﻪو ه‪‬ﺮش ﻧﺎآﺎﺗﻪ ﺳﻪرآﻪس؛ راوﭼﯿﻰ‬
‫ﻓ‪‬ﺰان و ورده ورده ﻟﻪ و‪‬ﺮاﻟ‪‬ﻰ ﻧﺰﯾﻚ دهﺑ‪‬ﺘﻪوه و دهﺳﺘ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺑﻪﺳﻪرو ﮔﻮ‪‬ﻼآﻰ دا د‪‬ﻨ‪ ‬و ورده ورده ﺑﻪرهو ﻟ‪‬ﻮارى آﻮﻧﻪآﻪ ﭘﺎ‪‬ﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﻮه دهﻧ‪ ‬و ﻟﻪ ﭘ‪ ‬ﻓ‪‬ﯿﺪهداﺗﻪ دهرێ و ﺋﻪو ﺟﺎرﭼﻰ ﭘ‪‬ﻰ ﺧﯚش ﺑﻮو‬
‫ﺑﻪﺳﻪرى د‪‬ﻨ‪ ،‬ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﯿﺶ ﺋﺎوا ﻟﻪ آﻮردهآﺎن دهآﻪن‪.‬‬
‫د‪‬ﺘﻪ ﻣﺎڵ و ز‪‬ﺪهآﻪﯾﺎن و ﺑﻪ ﺑﺮاآﻪم ﺑﺮاآﻪم و هﻪزاران ﻓ‪ ‬و ﺗﻪ‪‬ﻪ‬
‫آﻪ دهﺳﺘ‪‬ﻜﯿﺎن ﺑﻪﺳﻪرﯾﺪا د‪‬ﻨﻦ و هﻪر دهﮔﻪڵ ﺋﻪوهی ﺟ‪ ‬ﭘ‪‬ﯿﺎن‬
‫آﺮاوه ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮازﮔﻪﻟﻰ ﺟﯚراوﺟﯚر ﻟﻪ ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن و ﻣﺎ‪‬ﻰ ﺧﯚﯾﺎن‬
‫وهدهرﯾﺎن دهﻧ‪‬ﻰ ﺷﺎﻧﺎزى ﺑﻪوهوه دهآﻪن آﻪ هﻪر ﭼﺎوﯾﺎن ﺑﻪ‬
‫ﻧﺎڕهزاﯾﻪﺗﻰ ﯾﺎ دژاﯾﻪﺗﯿﯿﻪك ﺑﮑﻪن ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﻧﺎوى داﮔﯿﺮآﻪر و آﺎﻓﺮ و‬
‫ﺟﻮداﯾﻰ ﺧﻮازدا دهﯾﺎﻧﺮﺗ‪‬ﻨﻦ ﯾﺎ دﯾﻞ و ﺋﯿﻌﺪاﻣﯿﺎن دهآﻪن و ﺑﻪ هﻪﻣﻮو‬
‫ﺑﺸ‪‬ﻮﯾﻪك ﺳﻮوآﺎﯾﻪﺗﯿﯿﺎن ﭘ‪ ‬دهآﻪن و ﺋﻪﺷﻜﻪﻧﺠﻪﯾﺎن دهدهن‪ .‬ﻟﻪو‬
‫هﻪ‪‬ﺨﻪ‪‬ﻪﺗﺎواﻧﻪش آﻪ ﺋﺎﻣﺎدهن هﺎوآﺎرﯾﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻜﻪن‪ .‬وهك‬
‫داردهﺳﺘ‪‬ﻚ آﻪ‪‬ﻜﯿﺎن ‪‬ﻮهردهﮔﺮن‪ .‬ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﻮورى‪،‬‬
‫دادوهرى ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﺳﻮﭘﺎى ‪٣‬ى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﻰ "ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ‬
‫ﺳﭙﻪهﺒﻮد وهرهﻪرام"دا‪ ،‬دهﺑ‪ ‬ﭘﻪﻧﺪ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬ﺑﯚ ﺋﻪو ﺟﯚره آﻪﺳﺎﻧﻪ‪ :‬ﺋ‪‬ﻤﻪ‬
‫وهك دهﺳﺮهآﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪ وهردهﮔﺮﯾﻦ آﻪ آﺎرﻣﺎن ﺑﯚ دهآﻪن‬
‫ﺗﺎﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻤﺎن ﺑﻦ آﻪ‪‬ﻜﯿﺎن ﻟ‪‬ﻮهردهﮔﺮﯾﻦ و دواﯾﻰ ﻓ‪‬ﯿﺎن دهدهﯾﻦ‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١١٠‬‬

‫ﺋﺎوڕ‪‬ﻚ ﻟﻪ رووداوهآﺎﻧﻰ راﺑﺮدوو‪:‬‬
‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ‪١٣٢٤‬ی‪.‬ه دا‪ ،‬ﺷﻪڕى دووهﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ‪،‬‬
‫ﺑﻪﺗ‪‬ﻜﯿﺸﻜﺎﻧﻰ ﺋﻪﻟﻤﺎن‪ ،‬ژاﭘﯚن و ﺋﯿﺘﺎﻟﯿﺎ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﭘ‪ ‬هﺎت و ده‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﺋﻪو ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻨﺎﻣﺎﻧﻪى دهﮔﻪڵ‬
‫ﺋ‪‬ﺮان ﺋﯿﻤﺰاﯾﺎن آﺮدﺑﻮون‪ ،‬ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪوه ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻦ آﻪ ﺷﻪش ﻣﺎﻧﮓ‬
‫ﭘﺎش آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕ ﻟﻪ ﺧﺎآﻰ ﺑﭽﻨﻪ دهرێ‪.‬‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﭘﺎش آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪﺋ‪‬ﺮان‬
‫آﺸﺎﻧﺪهوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﻮﭬﯿﻪت ﺑﻪه‪‬ﻨﺪه‪‬ﻚ هﯚ ﺧﯚى ﻟ‪‬ﺒﻮارد و‬
‫ﺋﻪرﺗﻪﺷﻪآﻪى هﻪروا ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺑﺎآﻮورى ﺋ‪‬ﺮان ه‪‬ﺸﺘﻪوه‪.‬‬
‫ﻧﺰﯾﻜﻪى ﻣﺎﻧﮕ‪‬ﻚ دواى آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪڕه دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﻟﻪ ﯾﺎدداﺷﺘ‪‬ﻜﺪا‬
‫آﻪ ﺑﯚ ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰﺧﺎﻧﻪى ﺳ‪ ‬دهو‪‬ﻪﺗﻪ داﮔﯿﺮآﻪرهآﻪى ﻧﺎرد‪ ،‬داواى ﻟﻪ‬
‫هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن آﺮد ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﭽﻨﻪ دهرێ‪ .‬هﻪروهك ﮔﻮﺗﻤﺎن ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و‬
‫ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ ﯾﻪآﻪى ﺧﯚﯾﺎن ﺑﺮدهﺳﻪر‪ .‬آﻪﭼﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﭼﺎوهڕێ‬
‫ﺳﻪﻓﻪرى ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪﻟﺘﻪﻧﻪ ﺑﯚ ﻣﯚﺳﻜﯚ ﺑﻮو‪ .‬هﻪﻣﻮو ﺑ‪‬وﺑﯿﺎﻧﻮوهآﻪﺷﻰ‬
‫ﺑﯚ ﻧﻪﭼﻮوﻧﻪدهر ﺑﯚ ﺋﻪوه ﺑﻮوﮔﻔﺘﻰ هﻪ‪‬ﻨﺠﺎﻧﻰ ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮاﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬وهرﮔﺮێ‪.‬‬
‫ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ ﭘﺎش هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﻰ ﺑﻪ ﺳﻪرۆك وهزﯾﺮى و‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ آﺎﺑﯿﻨﻪ راﯾﮕﻪﯾﺎﻧﺪ آﻪ ﺑﯚ ﭘﺘﻪوآﺮدﻧﻰ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ دهﮔﻪڵ‬
‫رووﺳﯿﻪو ر‪‬ﺰى دووﻻﯾﻪﻧﻪ دهﭼ‪‬ﺘﻪ ﻣﯚﺳﻜﯚ‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﺋﻪو ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﯿﻪى آﻪ‬
‫داﺑﻮوى‪ ،‬رۆژى ‪ ٢٩‬ى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪاﻧﻰ ‪،١٣٢٤‬ی‪.‬ه و‪‬اى وهﭬﺪ‪‬ﻜﻰ‬
‫هﺎوڕ‪‬ﻰ‪ ،‬ﭼﻮوه ﻣﯚﺳﻜﯚ‪ .‬ﻣﺎوهى دهڕۆژان ﻟﻪوێ دهﮔﻪڵ ﺋﯿﺴﺘﺎﻟﯿﻦ‬
‫وﻣﻮﻟﻮﺗﯚف وهزﯾﺮى دهرهوهى ﺳﯚﭬﯿﻪت وﺗﻮو‪‬ﮋ و ﻟ‪‬ﺪواﻧﯿﺎن آﺮد‪.‬‬
‫ﻗﻪوام ﺑﻪداﻧﻰ ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﻰ ﺋﯿﻤﺘﯿﺎزى ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﯚﭬﯿﻪت‪ .‬آ‪‬وى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١١١‬‬

‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﯿﺴﺘﺎﻟﯿﻦ ﻧﺎو ﺑﻪوﭘﻪڕى زﯾﺮهآﯿﯿﻪوه ﺑﻪﺳﺘﻨﻰ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ‬
‫ﻧﻪوﺗﻪآﻪى ﺧﺴﺘﻪ آﺎﺗﻰ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻨﻰ ﭘﺎرﻟﻪﻣﺎن و ﭘﻪﺳﻨﺪ آﺮدﻧﻰ ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎﻧﻪوه‪ .‬ﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوهى ﻗﻪوام وهﭬﺪى هﺎوڕێ ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰى ﻧﻮ‪‬ﻰ‬
‫ﺑﺎ‪‬ی ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻪ ﻧﺎوى ﺳﺎدﭼﯿﻜﯚف هﺎﺗﻪ ﺋ‪‬ﺮان و در‪‬ﮋهى ﺑﻪ و‬
‫ﺗﻮو‪‬ﮋآﺎﻧﺪا و ﻟﻪ ‪١٥‬ى‪.‬ه ﺧﺎآﻪﻟ‪‬ﻮهى ‪ ١٣٢٥‬ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻨﻨﺎﻣﻪﯾﻪك ﻟﻪ ﺳ‪‬‬
‫ﺑ‪‬ﮔﻪدا ﺑﻪو ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ ﺋﯿﻤﺰاآﺮا‪:‬‬
‫‪ -١‬ه‪‬ﺰى ﺳﻮﭘﺎی ﺳﻮورى ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ ﻣﺎوهى ﻣﺎﻧﮓ و ﻧﯿﻮ‪‬ﻜﺪا‬
‫ﺧﺎآﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑﮫ‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ آﯚﻣﭙﺎﻧﯿﺎى هﺎوﺑﻪﺷﯽ ﻧﻪوﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪت هﻪﺗﺎ ﺣﻪوت ﻣﺎﻧﮕﻰ ﺗﺮ ﭘﻪﺳﻨﺪآﺮان ﺑﺪرێ ﺑﻪ ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎن‬
‫"ﺷﻮراى ﻣﯿﻠﻠﻰ"‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﭼﻮﻧﻜﻪ آ‪‬ﺸﻪى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آ‪‬ﺸﻪﯾﻪآﻰ ﻧ‪‬ﻮﺧﯚﯾﯿﻪ؛ ﺑﯚﯾﻪش‬
‫دهﺑ‪ ‬ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﯾﺎﺳﺎى ﺋ‪‬ﺮان و ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻨﻪﻣﺎى ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻦ و‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﻜﺮدن‪ ،‬دهﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪى هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت ﺑﻜﻪن‪ .‬ﻗﻪوم و‬
‫ﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﺳﯚﭬﯿﻪت رازى ﺑﻜﺎ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﭽ‪‬ﺘﻪدهر‬
‫ﮔﯚڕاﻧﻜﺎرﯾﻰ ﻟﻪ آﺎﺑﯿﻨﻪآﻪى داﭘ‪‬ﻚ ه‪‬ﻨﺎو ﺳ‪ ‬آﻪس ﻟﻪﺑﻪر ﭘﺮﺳﺎﻧﻰ‬
‫ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺗﻮودهی آﺮده وهزﯾﺮى ﺧﯚى و ﺑﻪ ﻣﺠﯚره رۆژ ﻟﻪدوای‬
‫رۆژ ﺧﯚى ﻟﻪ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺰﯾﻚ دهآﺮدهوه‪ .‬ﻗﻪوام ﻟﻪﻻﯾﻪآﻪوه‬
‫ﺑﻪ‪‬ﯿﻨﻰ هﻪ‪‬ﺠﺎﻧﻰ ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮورى دهدا ﺑﻪﺳﯚﭬﯿﻪت و ﻟﻪ‬
‫ﻻﯾﻪآىﺘﺮهوه ﮔﻔﺘﻰ ﺑﻪﺟ‪‬ﮫ‪‬ﺸﺘﻨﻰ ﺧﺎآﻰ ﺋ‪‬ﺮان و دهﺳﺘﺘ‪‬ﻮهرﻧﻪداﻧﻰ‬
‫ﻟﻪ آﺎروﺑﺎرى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺋﻪﺳﺘﺎﻧﺪ‪ .‬ﺋﻪو ﺑﻪ داﻧﺎﻧﻰ‬
‫ﺳ‪ ‬آﻪس ﻟﻪ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺗﻮوده ﻟﻪ آﺎﺑﯿﻨﻪآﻪى ﺧﯚﯾﺪا‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ هﯿﻮادارﺗﺮآﺮد‪.‬‬

‫‪١١٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺗﻮودهش آﻪ ﺋﻪوآﺎت ﺑﻪ ﭘﺸﺘﮕﯿﺮى ﺷﯚرهوهﯾﯿﻪآﺎن ﺑﺒﻮوه‬
‫ه‪‬ﺰ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﻟﻪ ﻗﻪوام دهدآﺮد‪ .‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهى ﺧﻮﻟﻰ‬
‫ﭼﻮارده ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎن آﯚﺗﺎﯾﻰ هﺎﺗﺒﻮو دهﺑﻮو ﺑﯚ آﯚﺗﺎﯾﻰ ه‪‬ﻨﺎن ﺑﻪم‬
‫ﺳﻨﺎر‪‬ﯚﯾﻪ‪ ،‬دﯾﺴﺎن هﻪ‪‬ﺒﮋاردن ﺑﻜﺮ‪‬ﺘﻪوه و ﺧﻮﻟﻰ ﭘﺎزدههﻪم دهﺳﺖ‬
‫ﭘ‪ ‬ﺑﻜﺎﺗﻪوه‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﻧﺎﻣﻪﯾﻪآﺪا آﻪ ﺑﯚ ﭘﺎ‪‬ﯚ‪‬ﺰى ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻰ ﻧﺎرد ﺑﯚ ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﻣﻪﺟﻠﯿﺴﻰ‬
‫ﭘﺎزدههﻪم و هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺗﺎزه و داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﻰ ﺋﺎزادﯾﻰ‬
‫هﻪ‪‬ﺒﮋاردن و ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺳﻨﺪووﻗﻪآﺎﻧﻰ دهﻧﮕﺪان‪ ،‬وهك ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﯿﻪك‬
‫داواى ﺋﯿﺰﻧﻰ ﻧﺎدردﻧﻰ ه‪‬ﺰى ﺳﻮﭘﺎ ﺑﯚ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﺮد‪ .‬ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪.‬‬
‫ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﭼﻪﻧﺪ ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻜﻪ ﺑﯚ‬
‫ﺑﻪﺷﺪارﯾﻜﺮدن و دهﻧﮓ وهرﮔﺮﺗﻨﻰ زﯾﺎﺗﺮ ﻟﻪ هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﺪا‪ ،‬ﺧﻮازﯾﺎرى‬
‫ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺑﻪرهﯾﻪآﻰ ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮو ﺑﻮون؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺶ ﺑﻪﻧﺎوى‬
‫ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪوه ﻟﻪ ﺗﻪﻟﻪﮔﺮاﻓ‪‬ﻜﺪا آﻪ ﺑﯚ ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪ‬
‫ﻧﻪڕ‪‬ﺒﻪرى ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﮔ‪‬ان‪ ،‬دوآﺘﻮر ﻓﻪرهﯾﺪون آﻪ ﺷﺎوهرز‬
‫ر‪‬ﺒﻪرى ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺗﻮوده و ﺋﻪ‪‬هﯿﺎر ﺳﺎ‪‬ﺢ ر‪‬ﺒﻪرى ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوهرى ر‪‬ﺒﻪرى ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ آﺮد‪ .‬ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫ﺗﻮوده‪ .‬ﭘ‪‬ﻰ راﮔﻪﯾﺎﻧﺪن ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺋﺎﻣﺎده ﯾﻪﻟﻪو‬
‫ﺑﻪرهﯾﻪدا ﺑﻪﺷﺪار و هﯿﻮای ﺧﻮاﺳﺖ آﻪ ﺋﻪو ﺑﻪرهﯾﻪ ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ هﯚى‬
‫ﺑﻪﺧﺘﻪوهرى و ﻣﻪزﻧﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا؛ ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﺑﯚ ﺧﻮﻟﻰ ﭼﻮاردههﻪﻣﯽ "ﻣﻪﺟﻠﺴﻰ ﺷﻮارى ﻣﯿﻠﻠﻰ" وهك‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﺑﻪﺷﻰ داﻧﻮﺳﺘﺎﻧﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﺪارهآﺎن ﺑﻪ ﺑﻪره ﻧﺎﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﻗﻮام ﺳﻪﻟﺘﻪﻧﻪ دژوارﯾﻪﺗﻰ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻨﻰ ﺋﻪم ﺑﻪرهﯾﻪى آﺮد‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١١٣‬‬

‫ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ ﺳﻪرﻟﻪﻧﻮ‪‬ﻰ دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ و هﺎوآﺎرﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﺎﺗ‪‬ﻚ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن زاﻧﯿﯿﺎن‬
‫ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻪم زوواﻧﻪ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان دهﭼﻨﻪدهرێ؛ رۆژى ‪٣‬ى‬
‫ﺑﺎﻧﻪﻣﻪڕى ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه ﻟﻪﺗﻪور‪‬ﺰ ﻟﻪ آﯚﺷﻜﻰ ﻣﻪﺟﻠﯿﺴﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻨﺎﻣﻪﯾﻪآﻰ هﺎوآﺎرى و ﯾﻪآﯿﻪﺗﯿﯿﺎن ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﻣﯚرآﺮد‪.‬‬

‫ﻟﻪو داﻧﯿﺸﺘﻨﻪدا ﺑﻪ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‬
‫‪ -١‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳﻪرۆآﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫‪ -٢‬ﺣﺎﺟﻰ ﺳﻪﯾﺪ ﻋﻪو‪‬ى ﮔﯿﻼﻧﻰ زاده ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ‬
‫ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﻋﻮﻣﻪر ﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ‪ ،‬ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﺷﻜﺎك‬
‫‪ -٤‬ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‪ ،‬وهزﯾﺮى ﺑﻪرﮔﺮﯾﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫‪ -٥‬رهﺷﯿﺪﺑﻪﮔﻰ ﺟﻪهﺎﻧﮕﯿﺮى ﺳﻪرۆآﻰ هﯚزى هﻪرآﻰ‬
‫‪ -٦‬ز‪‬ۆﺑﻪﮔﻰ ﺑﻪهﺎوڕێ‪ ،‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫‪ -٧‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺣﯿﺰﺑﻰ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﺷﻨﯚ‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ‬

‫‪-١‬‬
‫‪-٢‬‬
‫‪-٣‬‬
‫‪-٤‬‬

‫ﺳﻪﯾﺪ ﺟﻪﻋﻔﻪرى ﭘ‪‬ﺸﻪوهرى ﺳﻪرۆآﻰ وهزﯾﺮان‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻋﻪﻟﻰ ﺷﻪﺑﺴﺘﻪرى ﺳﻪۆآﻰ )ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺎﻟﻰ(‬
‫ﺳﺎدق ﭘﺎدﮔﺎ‪ ،‬ﺟ‪‬ﮕﯿﺮى ﺳﻪرۆآﻰ ﻓﯿﺮﻗﻪى د‪‬ﻤﻮآﺮات‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﺑﯿﺮﯾﺎ‪ ،‬وهزﯾﺮﯾﻰ ﻓﻪرهﻪﻧﮓ‬

‫‪١١٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭘﻪرﯾﻤﺎﻧﻨﺎﻣﻪى هﺎوآﺎرﯾﯿﺎن ﻟﻪ ‪ -٧-‬ﺑ‪‬ﮔﻪدا ﻣﯚرآﺮد‪.‬‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﻣﺎﻧﮕﻰ ﺑﺎﻧﻪﻣﻪڕدا ﺑﻪ ﺗﻪواوى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺎن ﺑﻪﺟ‪‬‬
‫ه‪‬ﺸﺖ و هﻪر ﻟﻪو ﻣﺎﻧﮕﻪدا ﭼﻪﻧﺪ وﺗﻮو‪‬ﮋ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان‬
‫و ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوﭼﻪﯾﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا ﭘ‪‬ﻜﮫﺎت و ﺷﺎﻧﺪ‪‬ﻚ ﺑﻪ‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪر‪‬ﻜﻰ‬
‫ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﭼﻮوهﺗﺎران‪.‬‬
‫ﭘﯿﺸﻪوهرى‬
‫ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺸﯿﺎن دهﮔﻪڵ ﺑﻮو‪ .‬وﺗﻮو‪‬ﮋ‪‬ﻜﻰ ﺗ‪‬ﺮوﺗﻪﺳﻪﻟﯿﺎن آﺮد‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﺑ‪ ‬ﺋﺎآﺎم و ﺑﻪ دهﺳﺘﻰ ﺑﻪ ﺗﺎڵ ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺗﻪور‪‬ﺰ‪.‬‬
‫هﻪ‪‬ﺒﻪت ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ هﻪر ﻟﻪ رۆژى ﭼﻮوﻧﻪدهرێ ﺳﻮﭘﺎى ﺳﻮور ﻟﻪ‬
‫ﺋ‪‬ﺮان ؛ ﻟﻪ ﺑﯿﺮی ﮔﺮﺗﻨﻪوهى آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪاﺑﻮو‪.‬‬
‫هﻪروهآﻰ ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ ﺋﺎﻣﺎژهﻣﺎن ﭘ‪ ‬آﺮد‪.‬‬
‫ﻟﻪو دهﻣﻪﯾﺪا آﻪ ﺷﺎﻧﺪى ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‬
‫ﻟﻪ ﺗﺎران ﺧﻪرﯾﻜﻰ وﺗﻮو‪‬ﮋو ﺋﺎ‪‬ﻮﮔﯚڕی ﺑﯿﺮوڕاﺑﻮون و ﺋﺎﻏﺎى‬
‫ﻣﻮزهﻓﻪرى ﻓﯿﺮوز ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ ﺧﻪرﯾﻜﻰ در‪‬ﮋهﯾﻰ وﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎن و‬
‫ﭘﻪﯾﻤﺎن ﺑﻪﺳﺘﻦ دهﮔﻪڵ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻮو؛ ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎ ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﺳﻪﻗﺰ‬
‫دووﺟﺎر ه‪‬ﺮﺷﯿﺎن آﺮده ﺳﻪر ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫هﻪردووﺟﺎرﯾﺶ ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪى ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎن‪ .‬ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪ ﭘﺎش ﺋﻪوهى‬
‫د‪‬ﻨﯿﺎ ﺑﻮو ﻟﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و رازى ﺑﻮوﻧﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﯚ ﭼﻮوﻧﻪدهر ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﺑﻮار و هﻪﻟﻰ ﺑﯚ رهﺧﺴﺎ ه‪‬ﺰه‬
‫ﭼﻪآﺪارهآﺎﻧﻰ ﺑﻨ‪‬ﺮ‪‬ﺘﻪوه ﺳﻪر آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﻟﻪ‬
‫ﺧﻪزه‪‬ﻮهرى ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه دا ﺷﺎى ﻧﺎﭼﺎر آﺮد‪ ،‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ رۆﯾﺸﺘﻨﻰ ﺳﻮﭘﺎ‬
‫ﺑﻪرهو ﺋﻪو ﻧﺎوﭼﺎﻧﻪ دهرﺑﻜﺎو ﺑﻪو ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ ﻟﻪﻻى‬
‫زهﻧﺠﺎن و ﺧﻮڕهﻣﺪهڕهوه ﺑﻪرهو ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن وهر‪‬ﻜﻪوت‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١١٥‬‬

‫ﻓﯿﺪاﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑ‪ ‬هﯿﭻ دهﺳﺘﻜﺮدﻧﻪوهﯾﻪك ﻟﻪ ر‪‬ﻮه‬
‫ﭘﺎﺷﻪآﺸﻪﯾﺎن آﺮدو ر‪‬ﮕﻪى ﭘ‪‬ﺸﺮهوﯾﻰ ﺳﻮﭘﺎﯾﺎن ﺋﺎوه‪‬آﺮد‪ .‬ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺋﻪو ﻗﻪﻓﻘﺎزﯾﯿﻪآﯚﭼﻪراﻧﻪى آﻪ ﺧﺰﯾﺒﻮوﻧﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮ زۆرﺑﻪى دهزﮔﺎآﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ و ﻓﯿﺮﻗﻪى دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻪوه و ﺷ‪‬ﻮازى ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋى آﻤﯚﻧﯿﺘﯿﺎن ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا‬
‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهدهﺑﺮد‪ ،‬ﺑﻪ دﯾﺘﻨﻰ ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﻰ ﺳﻮﭘﺎی ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬ﺧﯚﯾﺎن ﻧﻪﮔﺮت و‬
‫ﺑﻪو ﻟﯚرى و ﺗﺮۆﻣﺒﻼﻧﻪى ﭘ‪‬ﯿﺎن ﺑﻮون ﺑﻪرهو ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت‬
‫هﻪ‪‬ﺗﻦ و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﻪ ﻟﻪو ﻣﺎوهﯾﻪدا دژى ﺑﻪ ر‪‬ﻮهﭼﻮوﻧﻰ‬
‫ﺗ‪‬ﺰه آﯚﻣﯚﻧﯿﺴﺘﯿﯿﻪآﺎن‪ .‬ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﻓﯿﺮﻗﻪﺑﻮون؛ دهﮔﻪڵ ﺑﯿﺴﺘﻨﻰ‬
‫ﺧﻪﺑﻪرى ه‪‬ﺮﺷﻰ ﺋﻪرﺗﻪش و راآﺮدﻧﻰ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪت؛ هﻪﻟﯿﺎن‬
‫ﺑﻪ دهرﻓﻪت زاﻧﯿﻰ و دهﺳﺘﯿﺎﻧﻜﺮد ﺑﻪ آﻮﺷﺘﻮآﻮﺷﺘﺎرى ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ‬
‫ﻓﯿﺮﻗﻪى د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ و ﺋﻪو آﯚﭼﻪرﯾﯿﺎﻧﻪى ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻣﺎﺑﻮوﻧﻪوه‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪش ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﺑﻪﺗﺮس و ﭘﺎر‪‬ﺰهوه‬
‫دهﭼﻮوﻧﻪ ﭘ‪‬ﺶ‪ .‬ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺷﻪوى ‪١٩‬ى‬
‫ﺳﻪرﻣﺎوهزى ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه ﻟﻪ ﮔﻮﻧﺪى "ﺧﻮاﺟﻪﻣﯿﺮ" )ﻧﺰﯾﻜﻰ ﻣﻪراﻏﻪ(‬
‫آﯚﺑﻮوﻧﻪوه و آﯚﺑﻮوﻧﻪوهآﻪﯾﺎن ﺗﺎ دهﻣﻰ ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ در‪‬ﮋهى آ‪‬ﺸﺎ‪ .‬ﻟﻪوێ‬
‫ﺑ‪‬ﯾﺎردرا ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﻮردﺳﺘﺎن ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻦ ﺑﯚ ﺑﻪرﮔﺮى‬
‫و ﺑﻪرهﻧﮕﺎرﺑﻮوﻧﻪوهى ه‪‬ﺰى ﺳﻮﭘﺎ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م رۆژ‪‬ﻚ دواﺗﺮ ﺳﻪﻻﻣﻪ‪‬ى‬
‫ﭼﺎود‪‬ﺮ‪ ،‬دهزﯾﺮى ﭘ‪‬ﺸﻮوى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﻪ دواﺗﺮ ﺑﻮو ﺑﻪ ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎرى‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن؛ هﻪوا‪‬ﻰ ﺗﻪﺳﻠﯿﻢ و ﺑﻪزﯾﻨﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﺗﺎران‬
‫راﮔﻪﯾﺎﻧﺪ و هﻪر ﺋﻪوﺷﻪوه ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪت و ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪه‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪرهو ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺗ‪‬ﯿﺎن ﺗﻪﻗﺎﻧﺪ و‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺗﻪﺳﻠﯿﻢ ﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ ﻣﺎوهى رۆژ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻧﺰﯾﻜﯿﻰ‬

‫‪١١٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺗﻪور‪‬ﺰ ﻣﺎﻧﻪوه ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﻪﺣﯿﺴﺎﺑﻰ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﻓﯿﺮﻗﻪو‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﮕﻪن‪ .‬ﺑﻪﺷﻮ‪‬ﻦ ﺋﻪوهدا ﻗﻪ‪‬ﺘﻮﺑ‪ ‬ﻟﻪ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﺪا وهر‪‬ﻜﻪوت‪ .‬رۆژى ‪٢١‬ى ﺳﻪرﻣﺎوهز ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎ ﭼﻮوه‬
‫ﻧ‪‬ﻮ ﺗﻪور‪‬ﺰ و آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪ ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﻰ ﺳﻮﭘﺎ و ﮔﯿﺮاﻧﻪوهى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و‬
‫آﻮﺷﺘﺎرى ﺗﻪور‪‬ﺰ و راآﺮدﻧﻰ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺎن‬
‫ﺑﯿﻨﻰ ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺸﮕﯿﺮﯾﻰ ﻟﻪ دووﭘﺎﺗﻪﺑﻮوﻧﻪوهى وههﺎ آﺎرهﺳﺎﺗ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ دا ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧ‪ ‬ﻧﻪآﻪن‪.‬‬
‫ﺋﻪم ﺑ‪‬ﯾﺎره ﻟﻪ آﯚﺑﻮوﻧﻪوهﯾﻪآﺪا آﻪ ﺑﯚ رادهرﺑ‪‬ﯾﻦ و ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪ‬
‫ﺑﻪرﮔﺮى ﯾﺎ ﭼﻪآﺪاﻧﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺣﻪوﺷﻪى ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ هﻪﺑﺎس‬
‫ﺋﺎﻏﺎ؛ آﻪ ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆرى ﺧﻪ‪‬ﻚ و آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﭼﻪﻧﺪ ﻋﻪﺷﯿﺮهﯾﻪآﻰ ﻟ‪ ‬آﯚﺑﺒﯚوه؛ درا‪.‬‬
‫ﺑﻪ رووﻧﻜﺮدﻧﻪوهى ﺑﺎرودۆﺧﻪآﻪ ﺑﯚ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﺑﺎﺳﻰ هﻪ‪‬ﺗﻨﻰ‬
‫ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﻮﺷﺘﺎرى ﺗﻪور‪‬ﺰ و ه‪‬ﻨﺪێ‬
‫ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺗﺮى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و هﻪ‪‬ﮕﻪڕاﻧﻪوهى ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺳﻪرۆك‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ آﻮردهآﺎن ﺑﻪ زۆرﯾﻨﻪى دهﻧﮕﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑ‪‬ﯾﺎردرا‬
‫ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧ‪ ‬ﻧﻪآﺮێ‪ .‬ﮔﻪرﭼﻰ زۆرﯾﺶ ﻧﺎڕازى هﻪﺑﻮون‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﻻﯾﻪﻧﮕﺮاﻧﻰ ﺋﺎﺷﺘﻰ و ﺷﻪڕﻧﻪ آﺮدن زۆرﯾﻨﻪ ﺑﻮون و ﻧﺎڕازﯾﯿﻪآﺎن ﺑﻪ‬
‫رووﮔﺮژﯾﯿﻪوه ﺣﻪوﺷﻪﯾﺎن ﺑﻪﺟ‪ ‬ه‪‬ﺸﺖ‪ .‬هﻪرآﻪﺳﻪى آﻪوﺗﻪ ﺑﯿﺮى‬
‫ﺧﯚ ﻗﻮﺗﺎرآﺮدن ﻟﻪ ﺗﯚ‪‬ﻪ و ﺗﻮوڕهﯾﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى راﯾﮕﻪﯾﺎﻧﺪ؛ ﻟﻪ هﯿﭻ دۆﺧ‪‬ﻜﺪا ﺗﺎ دواﯾﯿﻦ هﻪﻧﺎﺳﻪى ژﯾﺎن ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﺑﻪﺟ‪ ‬ﻧﺎه‪ ‬و دهﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮرد و هﺎوﺷﺎرﯾﯿﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﻰ‬
‫دادهﻣ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﺋﻪم ﻟﻪ ﺧﯚﺑﻮردووﯾﻰ و ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﯿﻪى هﯿﻮا ﺑﻪﺧﻪ‪‬ﻚ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١١٧‬‬

‫ﺑﻪﺧﺸﻰ و ﺧﻪ‪‬ﻚ هﻪﺳﺘﯿﺎن آﺮد‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺧﯚى هﻪﻣﻮو‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﯿﯿﻪآﺎن وه ﺋﻪﺳﺘﯚدهﮔﺮێ‪.‬‬

‫ﺳﻪرداﻧﻮاﻧﺪن ﺑﯚ وﯾﺴﺘﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﭘﺎش آﯚﺑﻮوﻧﻪوهآﻪو راوهرﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ؛ ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ وﯾﺴﺖ و‬
‫ﺑﯚﭼﻮوﻧﻰ زۆرﯾﻨﻪى ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑ‪‬ﯾﺎردرا ﺑﻪرهﻧﮕﺎرى ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت‬
‫ﻧﻪﺑﻨﻪوه‪ .‬ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻓﯿﺮﻗﻪى دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‬
‫آﻪ ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﮔﺮ‪‬ﺒﻪﺳﺘﻰ هﺎوآﺎرﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و‪‬اﯾﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ دهﭬﻪرى ﺗﻜﺎب ﻟﻪﺳﻪﻧﮕﻪرى ﺑﻪرﮔﺮى‬
‫داﺑﻮون‪ ،‬دهﮔﻪڵ ﺗﻪﺳﻠﯿﻢ ﺑﻮوﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و هﻪ‪‬ﺗﻨﻰ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن؛ ﺋﻪواﻧﯿﺶ ﭘﺎﺷﻪآﺸﻪﯾﺎن آﺮد‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺑﻪرهى ﺗﻜﺎب و ﺳﻪﻗﺰهوه ﺑﻪ؛ ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻜﻰ ﺳﻪﻧﮕﻪرهآﺎﻧﯿﺎن‬
‫ﭼﯚڵ آﺮد و ﺑﻪرهوﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪرهو ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن‬
‫ﮔﻪڕاﻧﻪوه‪-‬ﺳﻮارﭼﺎآﺎﻧﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﯿﺶ ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻜﯿﺎن ﮔﻪڕاﻧﻪوه‬
‫د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن و ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻜﯿﺎن رهﮔﻪڵ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت آﻪوﺗﻦ‪.‬‬
‫واﺗﻪ هﻪر ﺋﻪواﻧﻪى ﺗﺎ دو‪‬ﻨ‪ ‬ﺧﻮازﯾﺎرى ﺋﺎزادى و دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ‬
‫ﺑﻮون؛ هﻪرآﻪ دۆﺧﻪآﻪﯾﺎن ﻧﺎﻟﻪﺑﺎردﯾﺖ "ﺗﻮ‪‬ﮋﯾﺎن ﺧﺴﺖ" و هﻪﻟﭙﻪرﺳﺘﺎﻧﻪ‬
‫رووﺑﻪڕووى ﺧﻪ‪‬ﻚ و هﺎوو‪‬ﺗﯿﯿﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻮوﻧﻪوه‪ .‬ﺳﻪرﺗﯿﭗ‬
‫هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت‪ ،‬ﻟﻪ ﺳﻪﻗﺰهوه ﺑﻪرهو ﺑﯚآﺎن‬
‫ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوى آﺮد‪ .‬ﻗﺎزى و ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺦ ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺸﺘﮕﺮﺗﻦ ﻟﻪ ﺗ‪‬ﻚ‬
‫هﻪ‪‬ﭽﻮوﻧﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺎوى و آﻮﺷﺘﻮآﺸﺘﺎرى ﻟﻪ ﭼﻪﺷﻨﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﻪ‬
‫ﺷﺎﭘﻪرﺳﺘﺎن و دوژﻣﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺣﻪزﯾﺎن ﻟ‪ ‬ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫ه‪‬ﻮرآﺮدﻧﻪوهى ﺑﺎرودۆﺧﻪآﻪ ﭼﻮوﻧﻪ "ﺣﻪﻣﺎﻣﯿﺎن"ى ﻣ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪﺣﻤﻮود‬
‫ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﯿﺰاده‪ ،‬ﺑﯚ ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ دهﮔﻪڵ ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ و‬

‫‪١١٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ هﺎﺗﻨﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت ﺑﯚ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬و ﺗﻮو‪‬ﮋوﻟ‪‬ﺪواﻧﻰ‬
‫ﺑﻪﻧﺮﺧﯿﺎن آﺮد‪ .‬ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ‪ ،‬ﺑ‪‬ﯾﺎردرا آﻪ ﭘﺎش ﭼﻮوﻧﻪدهرى ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ؛ ه‪‬ﺰى دهو‪‬ﻪت ﺑ‪‬ﺘﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر‪ .‬هﻪروههﺎ ﺳﻮارهآﺎﻧﻰ‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﺪا‪ ،‬ﻧﻪﯾﻪﻧﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر‪ .‬ﭼﻮﻧﻜﻪ‬
‫دهﻧﮕﯚﯾﻪک هﻪﺑﻮو آﻪ ﺳﻮارهآﺎﻧﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎن ﺑﻪ دﻧﻪداﻧﻰ ﻧﻪﯾﺎران‬
‫ﻗﻪﺳﺘﻰ ﺗ‪‬ﻜﺪهرى و ﺋﺎزارى ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺎن هﻪﯾﻪ‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا داواى ﻟﻪ ﺳﻪرﺗﯿﭗ‬
‫هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ‪ ،‬آﺮد ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺸﮕﺮﺗﻦ ﻟﻪ هﻪر ﭼﻪﺷﻨﻪ رووداو‪‬ﻜﻰ ﺗﺎڵ ﻧﻪه‪‬ﻰ‬
‫ﺳﻮاره ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﺪا‪ ،‬ﺑ‪‬ﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر دهﻧﺎ‬
‫ﺑﯚ ﺧﯚى )هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ ‪:‬و‪ (:‬ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎر دهﺑ‪ ‬ﻟﻪﺑﻪراﻣﺒﻪر هﻪر ﭘ‪‬ﺸﮫﺎﺗ‪‬ﻜﺪا‪.‬‬
‫ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ ﮔﻔﺘﻰ داﺑﻮوﺗ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺦ ﻟﻪﺣﻪﻣﺎﻣﯿﺎﻧﻪوه هﺎﺗﻨﻪوه ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ هﺎﺗﻨﻰ ﺋﺎﺷﺘﯿﯿﺎﻧﻪى ﺳﻪرﺑﺎزان و ﭼﯚﻧ‪‬ﺘﻰ هﻪ‪‬ﺴﻮ آﻪوت‬
‫آﺮدن دهﮔﻪ‪‬ﯿﺎن ﻗﺴﻪى آﺮد‪ ،‬رۆژ‪‬ﻚ دواﺗﺮ ﺧﻪﺑﻪرﯾﺎن ه‪‬ﻨﺎ آﻪ ﺳﻮاره‪.‬‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎن ﮔﻪﯾﺸﺘﻮوﻧﻪﺗﻪ آﻠﻜﻪى ﺑﻪﮔﺰادان ﻟﻪ ﺳ‪ ‬آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد دهﯾﺎﻧﻪوێ ﺑ‪‬ﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺋﺎزاﯾﺎﻧﻪ ﺋﺎﻣﺎدهى ﺑﻪرﮔﺮى‬
‫آﺮدن و ﺑﻪژهﻧﮕﺎرى ﺑﻮون‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ دا ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ‬
‫ﺷﻪﻣﺴﻰ ﺑﻮرهﺎن و رهﺣﯿﻤﻰ ﺟﻪواﻧﻤﻪردى ﻗﺎزى و ﻧﻮوﺳﻪرى ﺋﻪو‬
‫د‪‬ﺮاﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯚﺗﯚﻣﺒ‪‬ﻠﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا‪ ،‬ﺑﭽﻨﻪﻻى ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى آﻪ‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺶ ﻗﻪرهو‪‬ﻰ دهو‪‬ﻪت و ﺳﻮارآﺎرى ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎﻧﻰ‬
‫ﻟﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚ ﺑﻮو؛ و ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ "ﺋﯿﻨﺪرﻗﺎش" داﻣﻪزراﺑﻮون‪ .‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى‬
‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى ﻗﻪراروﺑ‪‬ﯾﺎر‪‬ﻚ آﻪ دهﮔﻪڵ ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ ﺑﻮوﻣﺎﻧﻪ‬
‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﭼﯚﻧ‪‬ﺘﻰ هﺎﺗﻨﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت ﺑﯚ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر‪ ،‬ﺑﻪوﯾﺶ‬
‫راﺑﮕﻪﯾﻪﻧﯿﻦ‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت ﭘ‪‬ﺸﺘﺮﯾﺶ آﺎك ﺟﻪﻋﻔﻪرى آﻪرﯾﻤﻰ ﺳﻪرۆك‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١١٩‬‬

‫ﺳﺘﺎدى ه‪‬ﺰى آﻮردﺳﺘﺎن ﻣﻪﺋﻤﻮورآﺮاﺑﻮو ﭼﺎوى ﺑﻪﺳﻪرهﻪﻧﮓ‬
‫ﻏﻪﻓﺎرى ﺑﻜﻪوێ و ﻟﻪ ﻧﺎوهرۆآﻰ ﺋﻪم ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻨﻨﺎﻣﻪﯾﻪ ﺋﺎﮔﺎدارى‬
‫ﺑﻜﺎﺗﻪوهو ﭼﯚﻧ‪‬ﺘﻰ هﺎﺗﻨﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺑﯚ ﻧ‪‬ﻮﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬دهﮔﻪڵ ﺑﺎس ﺑﻜﺎ‪.‬‬
‫آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮﯾﻜﻤﺎن ﻣﺎﺑﻮو ﺑﮕﻪﯾﻨﻪ "ﺋﯿﻨﺪرﻗﺎش"‪ ،‬دﯾﺘﻤﺎن دوو ﺟﯿﺴﭙﻰ‬
‫ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺑﻪرهوڕووﻣﺎن د‪‬ﻦ‪ ،‬ﮔﻪﯾﺸﺘﻨ‪ ‬و‪ ،‬ﺑﺮ‪‬ﻚ ﻟﻪوﻻﺗﺮهوه‬
‫راﯾﺎﻧﮕﺮت‪ .‬ﺳﻪرﻧﺸﯿﻨﻪآﺎﻧﻰ ﺟﯿﯿﻰ ﯾﻪآﻪم؛ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى و‬
‫ﺟﻪﻋﻔﻪر ﺋﺎﻏﺎى آﻪرﯾﻤﻰ ﺑﻮون‪ ،‬داﺑﻪزﯾﻦ ‪ ،‬ﻟﻪﺋ‪‬ﻤﻪﯾﺎن ﭘﺮﺳﻰ‪ :‬ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ هﻪر ﻟﻪﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎردان؟ ﺋ‪‬ﻤﻪش ﻟﻪﻣﺎﺷ‪‬ﻦ هﺎﺗﯿﻨﻪ ﺧﻮارێ و‬
‫ﭼﻮوﯾﻨﻪﻻى ﺟﯿﯿﻪ )ﺳﻪرﺑﺎزﯾﻪﮐﻪ( ﯾﻪآﻪ‪ .‬آﻪ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى ﺑﯚ ﺧﯚى‬
‫ﻟ‪‬ﯽ دهﺧﻮڕى‪ .‬ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﺷﻪﻣﺴﻰ ﺑﯚرهﺎن‪ .‬ﻗﻪرار و ﺑ‪‬ﯾﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫ﻧ‪‬ﻮان ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﯿﻰ ﺑﯿﺮ ه‪‬ﻨﺎﯾﻪوه‪.‬‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‪ .‬دﯾﺘﻨﻰ ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ‬
‫و وهرﮔﺮﺗﻨﻰ ﻓﻪرﻣﺎن‪ ،‬دهﭼﻤﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت آﺎك ﺟﻪﻋﻔﻪرى‬
‫آﻪرﯾﻤﯿﺶ دهﮔﻪ‪‬ﯿﺎن ﭼﻮو‪ .‬ﺑﻪ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرﯾﻢ ﮔﻮت‪ :‬ﺟﻪﻧﺎب‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ه‪‬ﺸﺘﺎ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد دان‪ ،‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯿﻰ ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ‬
‫ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت ﭘﺎش رۆﯾﺸﺘﻨﻰ ﺋﻪوان د‪‬ﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ‬
‫ﺷﺎر و ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ه‪‬ﺰى دهو‪‬ﻪﺗﯿﺶ دا‪ ،‬ﻋﻪﺷﺎﯾﺮ ﺑﯚﯾﺎن ﻧﯿﯿﻪ ﺑ‪‬ﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر‪.‬‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻮورهﯾﯿﻪوه ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺟﻪﻧﺎب "ﻣﻦ ﻟﻪ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن‬
‫ﻧﺎﺗﺮﺳﻢ‪ .‬ﻟﻪواﻧﻢ ﻣﻪﺗﺮﺳ‪‬ﻨﻪ‪ ".‬ﻣﻨﯿﺶ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ‪ ،‬ﻧﺎﻣﮫﻪوێ‬
‫ﺑﺘﺎﻧﺘﺮﺳ‪‬ﻨﻢ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‪ ،‬ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﻓﻪرﻣﺎﯾﺶ و ﻓﻪرﻣﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﻟﻪﮔﯚڕێ داﯾﻪ‪ .‬ﭘﺎش ﺋﻪو ﻗﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى و ﺟﻪﻋﻔﻪر آﻪرﯾﻤﻰ‬
‫ﺑﻪ ر‪‬ﯽ ﻣﯿﺎﻧﺪواو وهڕێ آﻪوﺗﻦ‪.‬‬

‫‪١٢٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺋ‪‬ﻤﻪش ﺑﻪرهو ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﮔﻪڕاﯾﻨﻪوه‪ .‬ﻟﻪ ﺟﺎدهى ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪،‬‬
‫ﭘ‪‬ﺶ ﺋﻪوهى ﺑﮕﻪﯾﻨﻪ آﻠﻜﻪى ﺑﻪﮔﺰادان‪ ،‬ﺗﻮوﺷﻰ ژﻣﺎرهﯾﻪك ﺋﺎﻏﺎوهت‪.‬‬
‫)ﺳﻪرۆك( ى ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ ﺷﯚڕﺷﮕ‪‬هآﺎﻧﻰ "دو‪‬ﻨ‪ "‬ﺑﻮوﯾﻦ آﻪ‬
‫ﺋﻪﻣ‪‬ۆ دهڕۆﯾﺸﺘﻦ ﻧﯚآﻪر‪‬ﺘﻰ و ﮔﻮێ ﻟﻪﻣﺴﺘﯿﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﯚ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ‬
‫ﻏﻪﻓﺎرى ﺑﺴﻪﻟﻤ‪‬ﻨﻦ‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪ ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﺋﯚﺗﯚﻣﺒ‪‬ﻠﻪآﻪى* ﻗﺎزﯾﯿﺎن دهﻧﺎﺳﻰ‪،‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م ﺗﻪواو ﻧﺎوهڕاﺳﺘﯽ ﺟﺎدهآﻪﯾﺎن ﮔﺮﺗﺒﻮو ﺑﻪرﯾﺎن ﻧﻪدهدا‪ .‬ﺷﻮﻓ‪‬ﺮهآﻪ‪،‬‬
‫ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪى راﮔﺮت‪ :‬ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻪن داﺑﻪزى و ﭘ‪‬ﻰ ﮔﻮﺗﻦ‪ :‬ﺋﻪوه ﺷﻪرم‬
‫ﻧﺎآﻪن‪ ،‬داﻧﺎڕز‪‬ﻦ‪ .‬هﻪر دو‪‬ﻨ‪ ‬ﻧﻪﺑﻮو ﺑﯚ دﯾﻔﺎع ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎن ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺘﺎن‪.‬‬
‫دهﮔﻪڵ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﺑﻪﺳﺖ؟ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش آﻪ وادهﺑﻪﻟ‪‬ﻨﯿﯿﻪآﺎﻧﺘﺎن ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻞ ﮐﺮدووه‬
‫ﺳﻮور ﺳﻮور ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪى ﺋ‪‬ﻤﻪ دهﻧﺎﺳﻦ‪ ،‬ﺑﯚﭼﻰ ر‪‬ﮕﻪآﻪﺗﺎن ﮔﺮﺗﻮه و‬
‫ﺑﻪرﯾﻨﺎدهن؟ ﭼﻪﻧﺪ ﺋﺎﻏﺎﯾﻪك ﺑﻪﺷﻪرﻣﻪزارﯾﯿﻪوه‪ ،‬داواى ﻟ‪‬ﺒﻮردﻧﯿﺎن آﺮدو‬
‫ﮔﻮﺗﯿﺎن؛ ﻧﻪﻣﺎﻧﻨﺎﻧﺴﯿﻮﻧﻪﺗﻪوه‪ .‬ﺋﯿﺪى ر‪‬ﮕﻪآﻪﯾﺎن ﺑﻪردا‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﮐﻠﮑﻪی ﺑﻪﮔﺰادان‪ ،‬ﺗﻮوﺷﻰ ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﺋﺎﻏﺎوهﺗﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗ‪‬ﻜﻰ‬
‫دﯾﻜﻪ ﺑﻮوﯾﻦ آﻪ دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ وهك ﭘ‪‬ﺶ ﻗﻪرهوڵ ﻟﻪ ﺷﺎر ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻨﻪوه‪.‬‬
‫هﻪڕهﺷﻪﻣﺎن ﻟﻪواﻧﯿﺶ آﺮد و ﮔﻪڕاﯾﻨﻪوه ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر‪ .‬دواﯾﯿﻦ رۆژى‬
‫ﺳﻪرﻣﺎوهزى ‪،١٣٢٥‬ی‪.‬ه ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت ﺑ‪ ‬هﯿﭻ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪك‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺎن ﮔﺮﺗﻪوهو ﻟﻪ ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪ و ﺑﯿﻨﺎى دوﺧﺎﻧﯿﺎت و ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪى دهرهوهى ﺷﺎردا‪ ،‬داﻣﻪزران‪.‬‬
‫ﭘﺎش دوور رۆژان‪ ،‬ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ‪ ،‬ﺳﺘﺎدى ه‪‬ﺰى ﮔﻪﯾﺎﻧﺪه‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد و آﯚآﺮدرﻧﻪوهى ﺋﻪو ﭼﻪك و ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ ﻟﻪ دهﺳﺖ ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫داﺑﻮو‪ ،‬داواى ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ آﺮد ﻟﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ ﺷ‪‬ﺦ و‬
‫‪@ J‬ﺑﻪهﯚی ﻧﻪﺑﻮون ﯾﺎ ﮐﻪم ﺑﻮون ﯾﺎ ﮐﻪم ﺑﻮوﻧﯽ ﺋﯚﺗﯚﻣﺒ‪‬ﻞ ﻟﻪو ﮐﺎﺗﺪا ﻟﻪ رووهوه‬
‫ﻧﺎﺳﺮاوﻧﻪﺗﻪوه‪@@N‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٢١‬‬

‫ﺑﻪر ﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﯚ ﺑﻪﺷﺪارى ﻟﻪو آﯚﺑﻮوﻧﻪواﻧﻪى‬
‫ﺑﻪو ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻪ ﭘ‪‬ﻜﻰ ه‪‬ﻨﺎن‪ .‬دوو رۆژ دواﺗﺮ‪ ،‬ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺷﺎرﯾﺎن دهﺳﺘﮕﯿﺮآﺮد و ﻟﻪ ﺷﺎرهواﻧﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎددا زﯾﻨﺪاﻧﯿﺎن آﺮدن‪.‬‬

‫ﻣﺎ‪‬ﺌﺎواﯾﻰ ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ژهﻧﻪڕاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ؛‬
‫ﺷﻪوى ‪١٣٢٥/٩/٢٦‬ی‪.‬ز‪ ،‬ژهﻧﻪڕاڵ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺑﺎرزاﻧﻰ و ه‪‬ﺰهآﻪى آﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺷﻪڕﮔﻪى ﺳﻪﻗﺰ ﺑﻮون ﻟﻪ ر‪‬ﮕﻪى ﺑﯚآﺎن‪ -‬ﻣﻪهﺎﺑﺎدهوه ﮔﻪڕاﻧﻪوه‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬ژهﻧﻪراڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪ ،‬ﺑﯚ هﻪ‪‬ﺴﻪﻧﮕﺎﻧﺪﻧﻰ ﺑﺎرودۆخ و ﻣﺎ‪‬ﺌﺎواﯾﻰ‬
‫آﺮدن هﺎﺗﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻪﻋﺎت ﻗﺴﻪ و ﻟ‪‬ﺪوان و راﮔﯚڕﯾﻨﻪوه ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪو‬
‫ﭘ‪‬ﺶ هﺎﺗﻪ ﺗﺎ‪‬ﻪ‪ ،‬ژهﻧﻪراڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى ﺑﻪﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﺮد‬
‫رهﮔﻪ‪‬ﻰ آﻪوێ و ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﭽﻨﻪدهرێ‪ .‬ﺑﻪ ر‪‬ﺰﯾﺎن ﻓﻪرﻣﻮوى‪ :‬ﻗﻮرﺑﺎن!‬
‫ﻣﻦ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﺟﻪﻧﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﺳﻪرۆك آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن دهزاﻧﻢ و‪،‬‬
‫ﺣﺎزرم ﻟﻪﺳﻪر ﺳﻪرﻣﺖ داﻧ‪‬ﻢ و ﻟﻪهﻪر ﺷﻮ‪‬ﻨ‪ ‬ﺑ‪ ‬ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺎرﺑﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺎﻧﻪوهﺗﺎن ﻟﻪﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﺑﻪرژهوهﻧﺪى ﺧﯚﺗﺎن و ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد دا ﻧﯿﯿﻪ‪ .‬ﺋﻪو دهو‪‬ﻪﺗﻪ ﺟ‪‬ﻰ ﻣﺘﻤﺎﻧﻪ ﻧﯿﯿﻪ‪" .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‪‬اﯾﻰ‬
‫ﺳﻮﭘﺎس ﻟﻪ ژهﻧﺮاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﻓﻪرﻣﻮوى" ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ؛ ﻣﻦ‬
‫دهزاﻧﻢ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺗﻪواوى رق و ﻗﯿﻨﻰ ﺧﯚى ﺑﻪ ﻣﻦ دهڕ‪‬ﮋێ و‬
‫ﺋﯿﻌﺪاﻣﻢ دهآﺎ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪ ﺋﯿﻌﺪاﻣﯽ ﻣﻦ ﺋﺎزار ﺑﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ ﻧﺎﮔﻪﯾﻪﻧ‪ ‬و‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو وادهو ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻪى ﺑﻪو ﺧﻪ‪‬ﻜﻪم داوه ﻟﻪ هﯿﭻ ﺑﺎرودوﺧ‪‬ﻜﯿﺪا‬
‫ﺑﻪ ﺟ‪‬ﯿﺎن ﻧﺎه‪‬ﻢ‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٢٢‬‬

‫ﺋﻪﺳﭙﺎردﻧﻰ ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ژهﻧﻪڕاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺋﺎ‪‬آﻪى آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرﻣ‪‬ﺰى آﺎرهآﻪى‬
‫ﺑﻮو ﻟﻮوﻟﻪى آﺮدو ﻣﺎﭼﻰ آﺮدو داﯾﻪدهﺳﺖ ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺋﻪو‬
‫ﺋﺎ‪‬ﯾﻪ ﺑﭙﺎر‪‬ﺰه‪ .‬هﯿﻮادارم ﺋ‪‬ﻮه ﻧﻪه‪‬ﻦ ﺑﻜﻪو‪‬ﺘﻪ زهوى" ژهﻧﻪڕاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪،‬‬
‫ﺋﺎ‪‬آﻪى ﻟﻪدهﺳﺖ ﭘ‪‬ﺸﻪوا وهرﮔﺮت‪ ،‬ﻣﺎﭼﻰ آﺮد و ﻟﻪﺳﻪر ﺳﻪرى داﻧﺎو‬
‫ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺋﻪو ﺋﺎ‪‬ﯾﻪ داﻧﻪﻧ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ و رۆژ‪‬ﻚ ﻟﻪ رۆژان هﻪ‪‬ﺒﻜﺎ و‬
‫ﺑﯿﺸﻪآ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﺋﻪو دﯾﻤﻪﻧﻪ ﻣ‪‬ﮋووﯾﯿﻪ ﺋﻪوهﻧﺪه د‪‬ﺘﻪز‪‬ﻦ و ﺑﻪو‬
‫ﺣﺎ‪‬ﻪﺷﻪوه ﺟ‪‬ﻰ ر‪‬ﺰداﻧﺎن ﺑﻮو آﻪ هﻪﻣﻮو ﺋﻪواﻧﻪى ﻟﻪ ژوورى‬
‫ﻣﻪﺣﻜﻪﻣﻪدا‪ ،‬آﯚﺑﺒﻮوﻧﻪوه ﺑﻪ آﯚڵ ﮔﺮﯾﺎن‪ .‬ژهﻧﻪڕاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ ﭘﺎر‪‬ﺰهراﻧﻰ‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﯿﺮﺣﺎج و‪ ،‬ﭘﺎر‪‬ﺰهراﻧﻰ ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ و ﺋﻪﻓﺴﻪره آﻮرده‬
‫ﻋ‪‬ﺮاﻗﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻻﻓﺎوى ﺧﻪم وا ﯾﻪآﻪﯾﻪآﻪ دهﺳﺘﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫دﯾﺎن ﻣﺎچ آﺮدو ﻣﺎ‪‬ﺌﺎواﯾﯿﺎن آﺮد‪ .‬ﻗﺎزى ﺋﻪﻣﺮى آﺮد ﺑﺎ ژهﻧﻪڕاڵ ﺑﺎرزاﻧﻰ‬
‫و ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ هﻪرﭼﻰ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﺎﻧﻪ دهﮔﻪڵ ﺧﯚﯾﺎﻧﻰ ﺑﻪرن‪ .‬ﻣﻦ آﻪ ﺑﯿﻨﻪرى‬
‫ﺋﻪم ﺗﺮاژﯾﺪﯾﺎ ﻣ‪‬ﮋووﯾﯿﻪى ﻟ‪‬ﻚ داﺑ‪‬اﻧﻰ دوو ﻗﺎرهﻣﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‬
‫ﺑﻮوم هﻪﺗﺎ ﺳﻪرﻟ‪‬ﻮى ﮔﯚڕ ﻓﻪرﻣﺎﻣﯚﺷﻰ ﻧﺎآﻪم‪.‬‬
‫ﺑﯚ ﺳﺒﻪى ﺷﻪوێ‪ ،‬ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪرهوﻧﻪﻏﻪده و ﺷﻨﯚ و ﺳﻨﻮورى‬
‫ﻋ‪‬ﺮاق وه وهڕێ ﮐﻪوﺗﻦ‪.‬‬

‫"دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪرﮐﺮدﻧﯽ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن"‬
‫ﺷﻪوى دووههﻪم ﯾﺎ ﺳ‪‬ﮫﻪم ﺑﻮو؛ ﺷﻪو دهرهﻧﮕﺎن ﺑﻮو؛ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى ﺟﺎران‪ ،‬ﻧﻪهﺎﺗﺒﯚوه ﻣﺎ‪ :‬ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻪﻋﺎت‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪك ﺳﻪرﺑﺎز و ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺎر‪‬ﻜﻰ آﻮرد‪ ،‬هﺎﺗﻨﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪى و ﮔﻮﺗﯿﺎن‬
‫ﺋﻪوﺷﯚ ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﻗﺎزى ﺗﻪﺷﺮﯾﻔﯿﺎن ﻟﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارﯾﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ دهﺑ‪ ‬و‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٢٣‬‬

‫هﺎﺗﻮوﯾﻦ ﺗﻪﺧﺘﻰ ﺧﻪو )ﻗﻪرهو‪‬ﻪ(ى ﺑﯚ ﺑﻪرﯾﻦ‪ .‬هﻪر ﺋﻪو ﺷﻪوه ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزﯾﯿﺎن دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪرآﺮد‪.‬‬
‫هﻪ‪‬ﺒﻪت ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ ﺑ‪‬ﻢ‪ :‬آﻪ ﭼﻪﻧﺪ رۆژ ﺑﻪر ﻟﻪوهى ﺳﻮﭘﺎ ﺑﮕﺎﺗﻪ‬
‫ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫هﺎﺗﻨﻪ ﻣﺎ‪ ‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪ رووداوهآﺎن و ﭘﻪﻧﺎﺑﺮدن‬
‫ﺑﯚ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﯾﺎ رۆﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪرهو ﻋ‪‬ﺮاق ﻗﺴﻪﯾﺎن دهﮔﻪڵ ﻗﺎزى آﺮد و‬
‫راﯾﺎن ﻟ‪‬ﻮهرﮔﺮت‪ .‬ﺑﻪڕ‪‬ﺰﯾﺎن ﻟﻪ وه‪‬ﻣﯿﺎﻧﺪاوﺗﻰ‪ :‬ﺋ‪‬ﻮه ﺋﺎزادن ﺑﯚ آﻮێ‬
‫دهﭼﻦ و هﻪرﭼﻰ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ دهزاﻧﻦ دهﮔﻪڵ ﺧﯚﺗﺎن ﺑﻪرن‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻣﻦ‬
‫ﻟﻪ ﺑﻪرﺋﻪوهى ﺑﻪ‪‬ﻨﻢ ﺑﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن داوه آﻪ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺑﺎر و‬
‫دۆﺧ‪‬ﻜﺪا ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺎﻧﺒﻢ و ﯾﻪ ﺟ‪‬ﯿﺎن ﻧﻪه‪‬ﻢ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻢ ﺋﻪو ﺧﻪ‪‬ﻜﻪ ﺑﻪ ﺗﻪﻣﺎى‬
‫ﺧﻮ‪‬ى ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑﮫ‪‬ﻢ و ﺧﯚم دهرﺑﺎزآﻪم‪ .‬ﻣﻦ ﻟ‪‬ﻢ ﺳﻮوره دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺷﺎ‬
‫دهﻣﮕﺮێ و دهﺷﻤﻜﻮژى‪ .‬ﺳﻮﭘﺎی ﺷﺎ ﻟﻪ ﮔﻪڕاﻧﻪوهﯾﺪا هﻪﻣﻮو رق و‬
‫ﻗﯿﻨﻰ ﺧﯚى ﺑﻪﻣﻦ دهردهآﺎ و ﺋﯿﺪى ﺧﻪ‪‬ﻚ زۆر ﺋﺎزار ﻧﺎدا‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر‬
‫دهﺳﺘﻰ ﺑﻪ ﻣﻦ راﻧﻪﮔﺎ ﺗﯚ‪‬ﻪى ﻣﻦ ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ ﻟﻪ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد دهآﺎﺗﻪوه‪ .‬ﺋﻪوﯾﺸﻤﺎن و ﺑﻮ‪‬ﺮى و ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﯿﯿﻪ آﺎرﯾﮕﻪرﯾﻰ ﻟﻪﺳﻪر زۆر آﻪس داﻧﺎ و ﻟﻪ رۆﯾﺸﺘﻨﻰ‬
‫ﮔ‪‬اﻧﻪوه‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ آﻪس ﻟﻪ ﺑﺮادهران؛ وهك؛ آﺎآﻪ ﻋﺒﺪوﻟﺮهﺣﻤﺎﻧﻰ زهﺑﯿﺤﻰ‬
‫و ﺳﻪدﯾﻘﻰ ﺣﻪﯾﺪهرى و د‪‬ﺸﺎدى رهﺳﻮ‪‬ﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرﯾﺎﻧﺪا دهﮔﻪڵ‬
‫ﺋﻪﺳﻪدۆف ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯿﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬ﺑﭽﻨﻪ‬
‫ﺑﺎ‪‬ﯚﯾﺰﺧﺎﻧﻪى ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ ورﻣ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﭘﺎش ﭼﻮون و ﺧﯚﻧﺎﺳﺎﻧﺪﻧﯿﺎن‪،‬‬
‫ﻣﻪﺋﻤﻮوراﻧﻰ ﺳﻮﭬﯿﻪت وهرﯾﺎﻧﻨﻪﮔﺮﺗﺒﻮون و ﺋﯿﺰﻧﻰ ﭼﻮوﻧﻪ ژوورهوهﯾﺎن‬
‫ﺗﻪﻧﯿﺎﺑﻪ ﺋﻪﺳﻪدۆف داﺑﻮو‪ .‬هﻪر ﺋﻪو رۆژه ﻟﻪ ﺋﻪﺳﻪد ﺋﺎﺑﺎدهوه‬
‫ﺗﻪﻟﻪﻓﯚﻧﯿﺎن ﺑﯚ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى آﺮد‪.‬ﻣﻦ ﮔﻮوﺷﯿﻢ هﻪ‪‬ﮕﺮت‪.‬‬

‫‪١٢٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺷﺘﻪآﻪﯾﺎن ﺑﯚ ﮔ‪‬اﻣﻪوه و ﮔﻮﺗﯿﺎن ﺑﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى راﺑﮕﻪﯾﻪﻧﻪ و‬
‫ﮔﻮﺗﯿﺸﯿﺎن؛ ﺋ‪‬ﻤﻪ هﻪر ﻟ‪‬ﺮهوه ﺑﻪرهو ﻋ‪‬ﺮاق وهر‪‬ﺪهآﻪوﯾﻦ‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد هﯿﻮاى ﺳﻪرآﻪوﺗﻦ و ﺳﻪ‪‬ﻣﻪﺗﻰ ﺑﯚ ﺧﻮاﺳﺘﻦ‪.‬‬
‫ﺋﺎﻏﺎى ﺣﻪﯾﺪهرى‪ ،‬ﭘﺎش ﺷﻪهﯿﺪآﺮدﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن و ﭘﺎش ﻟ‪‬ﺒﻮردﻧﻰ‬
‫ﮔﺸﺘﻰ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺷﺎى ﺋ‪‬ﺮاﻧﻪوه؛ ﺑﻪ ﻧ‪‬ﻮﺑﮋﯾﻮاﻧﻰ ﻣﻪﻻ ﺣﻮﺳ‪‬ﻨﻰ ﻣﻪﺟﺪى‬
‫هﺎﺗﻪوه ﺋ‪‬ﺮان و ﮔﻪڕاوه ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد؛ ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ زهﺑﯿﺤﯿﺶ هﻪﺗﺎ‬
‫ﺳﻪرهﻪ‪‬ﺪاﻧﻰ ﺷﯚڕﺷﻰ ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﻰ ﺋ‪‬ﺮان هﻪر ﻟﻪ ﺑﻪﻏﺪا ﻣﺎﯾﻪوه و‬
‫ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ ﻗﺎﻣﻮوﺳﻰ زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى ﺑﻮو‪ .‬ﭘﺎش ﺷﯚڕﺷﯿﺶ‬
‫ﺳﻪرداﻧ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدى آﺮد و ﻟﻪﮔﻪڕاﻧﻪوهدا؛ ﺑ‪ ‬ﺳﻪروﺷﻮ‪‬ﻦ ﺑﻮو و‬
‫آﻪس ﺑﻪﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻧﻪزاﻧﻰ‪ -‬ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ زاﻧﯿﺎرﯾﯿﻪآﺎن ﺗﻪواوى آﺘ‪‬ﺐ و‬
‫ﻧﻮوﺳﺮاوهآﺎﻧﻰ و هﻪرﭼﻰ هﻪﯾﺒﻮوه ﻟﻪ ﻋ‪‬ﺮاق و ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺑﻪﻋﺴﻪوه ﺗﺎ‪‬ن آﺮاون و ﻟﻪﻧﺎوﭼﻮون‪ .‬د‪‬ﺸﺎدى رهﺳﻮو‪‬ﯿﺶ‬
‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﻰ ﮔﻮﻣﺎﻧﺎوى آﻮژرا‪.‬‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﯚ ﻣﺎوهﯾﻪك‬
‫ﻟﻪ د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺧﯚﺗﺎن ﻣﺎت دا ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆرﯾﺶ ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرهﺗﺎی ﮔﯿ‪‬اﻧﻪوهى ﻣﻪهﺎﺑﺎددا ﻟﻪﻻﯾﻪن ر‪‬ﮋ‪‬ﻤﻰ دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪر‬
‫زﯾﻨﺪاﻧﻰ آﺮان و ﺋﻪواﻧﻰ دﯾﻜﻪش ﻧ‪‬ﺮدراﻧﻪ ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪى ﺗﻪور‪‬ﺰ‪ .‬دواى‬
‫ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ ﺗﺎواﻧﻪآﺎﻧﯿﯿﺎن‪ ،‬آﻪم آﺮاوه و هﻪروهك ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﺒﯿﻨﻰ آﺮدﺑﻮو‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﻰ ﺷﺎر زﯾﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﺋﻪو‬
‫ﺗﯚﯾﺎن وێ ﻧﻪآﻪوت‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت ﺑﯚ ﺋﻪواﻧﻪى آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﻰ ﺋﯿﺪارى و‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﺑﻮون زﯾﻨﺪاﻧﻰ و ﺑ‪ ‬ﺣﻮرﻣﻪﺗﻰ و ﺳﻮوآﺎﯾﻪﺗﻰ ﭘ‪‬ﻜﺮدن و‬
‫ﺑﻪرﺗﯿﻞ ﺋﻪﺳﺘﺎﻧﺪن ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﻰ ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﯿﻌﺪام ﻧﻪدهآﺮان‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٢٥‬‬

‫دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫دواى ﮔﯿ‪‬اﻧﻪوهى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺳﻮﭘﺎ و ﮔﯿﺮاﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪآﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺳﺎم و ﺗﺮﺳ‪‬ﻜﻰ ﻗﻮرس ﺑﺎ‪‬ﻰ ﺑﻪﺳﻪر ﺷﺎردا آ‪‬ﺸﺎو آﻪس‬
‫ﺑﻪﺗﻪﻣﺎى ﺳﺒﻪﯾﻨ‪ ‬ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪش‪ ،‬ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﺑﻪ ﺗﻪواوى‬
‫داﻣﻪزران دادﮔﺎﯾﯿﻪآﻰ ﺳﻪﺣﺮاﯾﯿﺎن ﺑﻪﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﭘﺎرﺳﻰ‬
‫ﺗﻪﺑﺎر و ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪاراى ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و دادوهرﯾﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻓﯿﻮزى‬
‫ﺳﻪرۆآﻰ ﺳﺘﺎدى ه‪‬ﺰ‪ ،‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎو دهﺳﺘﯿﺎن آﺮد ﺑﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهو‬
‫دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ و‬
‫ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻤﻰ ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﻟﻪوهدوا ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﺑ‪‬وﺑﯿﺎﻧﻮوى ﺟﯚراو ﺟﯚرﮔﯿﺮان و دران ﺑﻪ‬
‫زﯾﻨﺪاﻧﻰ ﺷﺎرهواﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬زﯾﻨﺪاﻧﻰ ﺷﺎرهواﻧﻰ ﺟ‪‬ﻰ آﻪﺳﻰ‬
‫ﻧﻪدهﺑﯚوه‪ .‬ﺗﻪﻧﯿﺎ دوو ﻗﻮﻻﻧﺞ ﺟ‪‬ﮕﻪ ﺑﯚ ﻧﻮوﺳﺘﻦ هﻪﺑﻮو‪ .‬ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻜﯿﺎن ﻟﻪ‬
‫دهرهوهى ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﭼﻪﻧﺪ ژوور‪‬ﻚ دا و هﻪر ﺑﻪوﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ‬
‫راﮔﺮﺗﺒﻮو‪ .‬رۆژ‪‬ﻚ دواى ﮔﯿﺮاﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺋﺎﯾﺮهم‬
‫و ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﻮزهﻓﻪرى و دهو‪‬ﻪﻣﻪﻧﺪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدى هﺎﺗﻨﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ژوورى آﺎر و ژوورهآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﻣﺎ‪‬ﻰ ﯾﺎن‬
‫ﺳﻪﻧﮓ و ﺳﻮژن دا و دوو ﺟﺎﻧﺘﺎى ﺑﭽﻮوآﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺑﻪ‪‬ﮕﻪو دﯾﮑﯚﻣ‪‬ﻨﺖ‬
‫و ﻧﻮوﺳﺮاوهی ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﻧﻮوﺳﺮاوهى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ و هﻪﻧﺪ‪‬ﻚ ﻗﻪﺑﺎ‪‬ﻪى‬
‫ﻣﻮ‪‬ﻚ و ﻣﺎ‪‬ﯿﺎن آﯚآﺮدهوه و ﺑﺮدﯾﺎن‪ .‬رۆژ‪‬ﻚ دواى ﺋﻪو رووداوه؛‬
‫ﻣﻦ و رهﺣﯿﻤﻰ ﺟﻪواﻧﻤﻪردى ﻗﺎزﯾﺸﯽ آﻪ ﻟﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪى ﭘ‪‬ﺸﻪوادا‬
‫آﺎرﻣﺎن دهآﺮد‪ ،‬دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪرآﺮاﯾﻦ و ﺑﺮدﯾﺎﻧﯿﻦ ﺑﯚ ﮔﺮﺗﻮوﺧﺎﻧﻪى‬
‫ﺷﺎرهواﻧﻰ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪرﯾﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن هﻪﺗﺎ دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ‬

‫‪١٢٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ؛ )ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎى ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪى ﻗﺎزى ﻣﻮآﺮى و ﺟ‪‬ﻰ‬
‫ﺟﺎراﻧﻰ دداﻧﺴﺎزى ﺑﻪهﻤﻪﻧﻰ ﺑﻮو(‪.‬‬
‫ﭘﺎش دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ؛ هﻪرﺳ‪‬ﻜﯿﺎن ﺑﯚ ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد راﮔﻮاﺳﺘﻦ و هﻪﺗﺎﺷﻪوى ﺷﻪهﯿﺪآﺮاﻧﯿﺎن ﻟﻪوێ زﯾﻨﺪاﻧﯿﯿﺎن‬
‫آﺮدن‪ .‬دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻪآﻪﯾﺎن ﻧﮫ‪‬ﻨﻰ ﺑﻮو‪ .‬ﺗﺎواﻧﺒﺎرﮐﺮدﻧﯿﺎن ﻣﺎﻓﻰ ﺑﻮوﻧﻰ‬
‫ﭘﺎر‪‬ﺰهرو دهﺳﺖ راﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ ﺑﻪ‪‬ﮕﻪى ﺑﻪرﮔﺮﯾﻜﺮدﻧﯿﺎن ﻧﻪﺑﻮو‪ ،‬ﺋﻪم‬
‫ﺗﺎواﻧﺎﻧﻪى دراﺑﻮوﻧﻪ ﺑﺎ‪‬ﯿﺎن‪ ،‬ﭘﺎرﭼﻪ ﭘﺎرﭼﻪآﺮدﻧﻰ و‪‬ت‪ ،‬ﮔﯚڕﯾﻨﻰ ﺋﺎ‪‬و‬
‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪى ﮔﺮﺗﻦ دهﮔﻪڵ ﻧﻪﯾﺎران ﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪو ﮔﻪﺷﻪ ﭘ‪‬ﻟﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋى و‬
‫رق و ﻗﯿﻨﻪدا ﺳ‪ ‬ﺋﻪﻓﺴﻪرى ﺋﻪرﺗﻪﺷﯿﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﺎوى ﭘﺎر‪‬ﺰهر "وآﯿﻞ‬
‫ﺗﺴﺨﯿﺮى" ﺑﯚ دﯾﺎرﯾﻜﺮدن‪ .‬ﺳﻪروان ﺷﻪرﯾﻒ‪ ،‬ﭘﺎر‪‬ﺰهرى دﯾﺎرﯾﻜﺮاوى‬
‫"ﺗﺴﺨﯿﺮى" ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪرﮔﻮردﻧﻪواﻧﻰ ﭘﺎر‪‬ﺰهرى‬
‫دﯾﺎرﯾﻜﺮاوى ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﺑﻮو‪ .‬ﺳﻪروان ﺷﻪرﯾﻒ آﻪ ﺑﻪ ﺑﺎوهڕو‬
‫ﺋﯿﻤﺎﻧﻪوه ﺑﻪرﮔﺮﯾﻰ ﻟﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﺮد ﺑﻮو و ﺋﻪم ﺗﺎواﻧﻪ‬
‫هﻪ‪‬ﺒﻪﺳﺘﺮاواﻧﻪى ﺑﻪﻧﺎ دادﭘﻪروهراﻧﻪو ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪ زاﻧﯿﺒﻮو ﺑﯚﯾﻪ هﻪر‬
‫آﻪوﺗﻪ ﺑﻪر رق و ﺗﻮوڕهﯾﻰ ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﺮ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ و ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهره‬
‫ﺳﻮﭘﺎﯾﺎن‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ ﭘﺎش هﻪرهﺳﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﭘﻠﻪى‬
‫ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪرﯾﻰ وهرﮔﺮت‪.‬‬
‫ﻧﻪورۆزى ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪،١٣٢٦‬ی‪.‬ه آﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ﭘﻠﻪ ﭘ‪‬ﺪاﻧﻰ ﺳﻪروان ﺷﻪرﯾﻒ‬
‫ﺑﻮو و ﭘﻠﻪى و ﺳﻪرﮔﻮردى دهدراﯾﻪ؛ ﺑﻪ ﺗﺎواﻧﻰ دﯾﻔﺎع و ﺑﻪرﮔﺮى ﻟﻪ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﭘﻠﻪآﻪﯾﺎن ﻟ‪ ‬ﺋﻪﺳﺎﻧﺪهوه‪.‬‬
‫ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن داواى ﺳﻪرﻟﻪﻧﻮێ ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوهﯾﺎن ﺑﻪ ﺣﻮآﻤﻪآﻪﯾﺎﻧﺪا‬
‫آﺮد و دۆﺳﯿﻪآﻪﯾﺎن ﺑﯚ ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه ﻧﺎردﯾﻪ ﺗﺎران‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٢٧‬‬

‫ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﺑﻪﻧﺪآﺮاوان‪.‬‬
‫ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪى ﺷﺎرهواﻧﻰ ﭘ‪‬ﭘ‪‬ﺑﻮو ﻟﻪﺑﻪﻧﺪﯾﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ‪ .‬ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه و‬
‫ﭘﺸﻜﻨﯿﻦ هﻪر در‪‬ﮋهى هﻪﺑﻮو‪ .‬هﻪر رۆژهى ژﻣﺎرهﯾﻪك ﺑﻪﻧﺪﯾﯿﺎن‬
‫دهﺑﺮد ﺑﯚ ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه ﻟﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪى ﺷﺎرهواﻧﻰ ‪ -‬ﭘﺎدﮔﺎن ﯾﺎ‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارﯾﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ و ﻟﻪوێ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهﯾﺎن ﻟ‪ ‬دهآﺮدن زۆرﺟﺎر‬
‫هﻪڕهﺷﻪﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﺮدن و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت دراآﺎرﯾﺶ دهآﺮان‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪآﺎﺗﻰ دادﮔﺎﯾىﺪا‪ ،‬ﺗﺎوان و ﺑﻪر ﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﻰ هﻪﻣﻮو‬
‫ﮔﯿﺮاوهآﺎﻧﻰ وه ﺋﻪﺳﺘﯚﮔﺮت و ﺑﻪ ﭘﻪڕى ﻧﻪﺗﺮﺳﻰ و ﻟﻪ ﺧﯚ‬
‫ﺑﻮردووﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﭘﺸﻜ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ دهﮔﻮت‪ :‬آﻪس ﺧﻪﺗﺎﺑﺎر ﻧﯿﯿﻪو هﻪرﭼﻰ‬
‫آﺮاوه ﺑﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﻣﻦ ﺑﻮوه و ﻣﻦ هﻪﻣﻮ وه ﺋﻪﺳﺘﯚ دهﮔﺮم‪.‬‬
‫رۆژ‪‬ﻜﻰ ﻣﺎﻧﮕﻰ ر‪‬ﺒﻪﻧﺪاﻧﻰ ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه ﻟﻪ ﺣﻪوﺷﻪى ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪ‬
‫ﭘﯿﺎﺳﻪﻣﺎن دهآﺮد‪ .‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻓﯿﻮزى‪ ،‬دادﺳﺘﺎﻧﻰ دادﮔﺎ‪ ،‬دهﮔﻪڵ ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪر‪‬ﻚ هﺎﺗﻪ ﮔﺮﺗﻮوﺧﺎﻧﻪى ﺷﺎرهواﻧﻰ و هﻪﻣﻮو ﺑﻪﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﯽ‬
‫آﯚآﺮدهوه و ﭘ‪‬ﻰ ﮔﻮﺗﻦ‪ :‬ﻧﺎﻣﺎﻧﮫﻪوێ آﻪس ﺋﺎزار ﺑﺪهﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻪس ﺋ‪‬ﻤﻪ‬
‫دهﻣﺎﻧﮫﻪوێ دۆﺳﯿﻪى ﺋﻪوآﻪﺳﺎﻧﻪ ﭘ‪‬ﺑﻜﻪﯾﻨﻪوه آﻪ ﺋ‪‬ﻮهﯾﺎن‬
‫ﻧﺎﭼﺎرآﺮدووه ﺋﻪو آﺎراﻧﻪﺑﻜﻪن‪ .‬ﺋ‪‬ﻮهش ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ هﻪرﭼﻰ دهﯾﺰاﻧﻦ‪،‬‬
‫ﺑﯿ‪‬ﻦ و داﻧﻰ ﭘﯿﺎ ﺑﻨ‪‬ﻦ و هﻪر زاﻧﯿﺎرﯾﯿﻪآﻰ هﻪﺗﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﭘﺸﻜ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ‬
‫راﺑﮕﻪﯾﻪﻧﻦ ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﻟﻪ ﺳﺰاآﺎﻧﺘﺎن آﻪم ﺑﻜﻪﻧﻪوه‪ .‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻓﯿﻮزى‬
‫ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ هﻪﻣﻮواﻧﺪا‪ ،‬ﺋﺎﻣﺎژهى ﺑﻪ ﻣﻦ آﺮد آﻪ ﻟﻪ ﭘﺸﺘﻪوهى‬
‫ﺑﻪﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻪوه وهﺳﺘﺎ ﺑﻮوم و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ ﺋﺎﻏﺎى هﻮﻣﺎﯾﻮان‪ ،‬ﻧﺎﺑ‪‬‬
‫ﺧﯚى ﺑﯚ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺑﻪدﺑﻪﺧﺖ و ﭼﺎره رهش ﺑﻜﺎ‪ .‬دهﺑ‪ ‬هﻪرﭼﻰ دهﯾﺰاﻧ‪‬‬
‫ﺑﻪ ﭘﺸﻜ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ﺑ‪ .‬ﭘﺎش ﺋﻪو ﻗﺴﻪ ﺋﺎژاوهﮔ‪‬ى و دووﺑﻪرهآﻰ‬

‫‪١٢٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺳﺎزآﺮدﻧﻪى آﻪ ﺑﻮوه هﯚى ﭼﺎره رهﺷﻰ ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﮔﯿﺮوان‪ :‬ﺋﯿﺪى‬
‫ﻟ‪‬ﻰ دار رۆﯾﺸﺖ‪.‬‬
‫رۆژ‪‬ﻚ ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا آﻪ ﺳﻪروان آﯚﭘﺎڵ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهى ﻟ‪‬ﺪهآﺮدم‬
‫دهﺳﺘﻰ دهﮔﯿﺮﻓﺎﻧﻰ ژاآ‪‬ﺘﻪى ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪآﻪى ﻧﺎو وﯾﺴﺘﻰ ﻗﻪ‪‬ﻪﻣﻪآﻪى‬
‫دهرهﯿﻨﻰ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م‪ ،‬ﺑ‪‬ﻚ ﺗﻠﯿﺎآﻰ ﻟ‪‬ﻜﻪوﺗﻪ ﺧﻮارێ و ﻟﻪ ﻻى ﻣﻦ زۆر‬
‫ﺗﻪرﯾﻖ ﺑﯚوه رووى ﺗ‪‬ﻜﺮدم و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺷﻮآﺮى ﺧﻮدا ﺋﻪوه ﺟﺎرێ ﺑﯚ‬
‫هﯿﭻ ﺷﺘ‪ ‬ﻧﺎﺑ‪ ‬ﻧﻪﺧﯚﺷﻢ و ﺑﯚ دهرﻣﺎن هﻪ‪‬ﻢ ﮔﺮﺗﻮوه‪ .‬دواﯾﻰ ﻻﭘﻪڕهى‬
‫ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهآﻪى ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻢ داﻧﺎ و ﮔﻮﺗﻰ ﭼﯿﺖ ﭘ‪‬ﺨﯚﺷﻪ ﺑﯿﻨﻮوﺳﻪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﯿﺶ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺟﻪﻧﺎب ﺳﻪروان‪ ،‬ﭘﺮﺳﯿﺎرهآﺎﻧﺘﺎن ﺑﻔﻪرﻣﻮون ﺑﺎ‬
‫وه‪‬ﻣﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻨﻮوﺳﻤﻪوه‪ .‬ﺋﺎﺷﻜﺮاﺑﻮوﻧﻰ ﺋﻪم ﻧﮫ‪‬ﻨﯿﯿﻪى ﺳﻪروان‪،‬‬
‫ﺑﻮوه هﯚى ﺋﻪوهی آﻪ‪ ،‬ﭼﻪﻧﺪ ﭘﺮﺳﯿﺎر‪‬ﻜﻰ ﺳﺎدهم ﻟ‪ ‬ﺑﻜﺎ‪ .‬ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ‬
‫ژوورهآﺎﻧﻰ ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ هﯚى زۆرﺑﻮوﻧﻰ ژﻣﺎرهى ﮔﯿﺮاواﻧﻪوه‪ ،‬زۆر‬
‫ﺑﻪرﺗﻪﻧﮓ ﺑﻮون‪ ،‬ﻟﻪ دهورى ﯾﻪآﺘﺮ آﯚدهﺑﻮوﯾﻨﻪوه و ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ‬
‫ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚﻣﺎن ﻗﺴﻪﻣﺎن دهآﺮد‪ .‬ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﺒﺮاهﯿﻤﻰ ﻧﺎدرى‪ ،‬آﻪ‬
‫ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ آﺮﻣﺎﺷﺎﻧﯿﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارهو ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻮو ﺑﻮو و ﺑﻪهﯚى‬
‫ﻋﻪﺷﻖ ﺑﻪ ﺋﺎزادﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪو‪‬ﻮه هﻪﺳﺘﺎ ﺑﻮو‪ ،‬هﺎﺗﺒﻮوه ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫و ﺟ‪‬ﮕﺮى وهزﯾﺮى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮو؛ ﺑﻪو زاﻧﯿﺎرﯾﯿﻪ‬
‫ﻗﻮو‪‬ﻪى آﻪ هﻪﯾﺒﻮو‪ ،‬ر‪‬ﻨﻮﻧﻰ دهآﺮدﯾﻦ و ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﯾﺎﺳﺎى ﺋ‪‬ﺮان ﺋﺎﺳﺘﻰ‬
‫ﺳﺰاو ﺗﺎواﻧﻪآﺎﻧﻰ ﺑﯚ ﻟ‪‬ﻚ دهداﻧﯿﻨﻪوه‪.‬‬
‫زﯾﻨﺪاﻧﯿﯿﻪآﻰ دﯾﻜﻪش ﺑﻪﻧﺎوى ﺟﻪوداآﺎزﻣﻰ آﻪ ﺋﻪوﯾﺶ آﺮﻣﺎﺷﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ ﻗﺴﻪ ﺧﯚش ﺑﻮو‪ ،‬ﺷﻪواﻧﻪ ﻟﻪﺳﻪر ﺑﺎ‪‬ﻨﺠ‪‬ﻚ دادهﻧﯿﺸﺖ و‬
‫ﭼﯿﺮۆآﻰ ﺑﯚ آﻮڕهآﺎن دهﮔ‪‬اﯾﻪوه و ﺑﻪ ﮔﺎ‪‬ﺘﻪ دهﯾﮕﻮت‪" :‬هﯿﻮادارم‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٢٩‬‬

‫ﺧﻮدا ﻣﺎددهآﺎﻧﻰ )ﺑ‪‬ﮔﻪى ﻗﺎﻧﻮون(* ﺋﺎﻏﺎى ﻧﺎدرى ﺑﻜﺎﺗﻪ ﻧ‪‬ﺮﯾﯿﻨﻪ‪.‬‬
‫ﮔﺎ‪‬ﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪو دهﺑﻮوه هﯚى د‪‬ﺨﯚﺷﻰ و ﭘ‪‬ﻜﻪﻧﯿﻨﻰ آﻮڕهآﺎن‬
‫ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﻰ دﯾﻜﻪﺷﻢ ﻟﻪو دهﻣﮕﯚ ﺳﺎزﯾﯿﺎﻧﻪو ﺗﺮس وهﺑﻪر ﻧﺎن و‬
‫ﺗﻮﻗﺎﻧﺪﻧﺎﻧﻪى ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪ ﻟﻪﺑﯿﺮه و ﭘ‪‬ﻤﻮاﯾﻪ ﻣﻪﺋﻤﻮورهآﺎن واﯾﺎن دهآﺮد‪.‬‬
‫ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﮔ‪‬اﻧﻪوهآﻪى ﺑﯚ ﺑﺎﺷﺘﺮ روون ﺑﻮوﻧﻪوهى ﺑﺎرودۆﺧﻰ‬
‫ﺑﻪﻧﺪﯾﯿﻪآﺎن ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ ﺑ‪.‬‬
‫ﭘﺎش ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻰ و ﺷﻪهﯿﺪآﺮدى )‪ (١١‬آﻪس ﻟﻪ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﺑﻪﮔﻰ و ﺟﻪواﻧﻤﻪردى و ﺋﻪﺳﻌﻪدﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﺳﻪﻗﺰ و‬
‫ﺧﻮاﻟ‪‬ﺨﯚﺷﺒﻮو‪ ،‬ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ ﺷ‪‬ﺮزاد‪ ،‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﯚآﺎن؛ ﻣﺎوهى ﭼﻪﻧﺪ ﺷﻪو‪‬ﻚ دهﻣﮕﯚى ﺋﻪوه ﺑﻮو آﻪ ﻟﻪو ﯾﻪك دوو‬
‫ﺷﻪواﻧﻪدا‪ ،‬ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪاره دهدر‪‬ﻦ‪ .‬ﺋﻪو دهﻣﮕﯚﯾﺎﻧﻪ زۆر‬
‫آﻪﺳﻰ ﻧﯿﮕﻪراﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚى آﺮدﺑﻮو‪ .‬آﻮڕهآﺎن ﺑﻪو ﺟ‪‬‬
‫ﺗﻪﻧﮕﯿﯿﻪوه ﻟﻪ ﭘﺎڵ ﯾﻪآﻪوه رادهﮐ‪‬ﺸﺎن و ﺑﻪوﭘﻪڕى ﺷﻪآﻪﺗﯿﻰ‬
‫دهرووﻧﯿﯿﻪوه؛ دهﺳﺖ ﻟﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚى هﻪزاران ﺧﻪوﻧﻰ ﺋﺎ‪‬ﯚز ﺧﻪو ﯾﺎن‬
‫ﻟ‪ ‬دهآﻪوت‪.‬‬

‫ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهﯾﻪآﻰ ﺑ‪ ‬ﺑﻪزهﯾﯿﺎﻧﻪ‬

‫ﺷﻪو‪‬ﻚ ﻟﻪو ﺷﻪواﻧﻪ؛ ﺑﻪﺑﯿﺴﺘﻨﻰ دهﻧﮕ‪‬ﻚ آﻪ ﻟﻪدهرهوهى ژوورى‬
‫زﯾﻨﺪاﻧﻪوه هﺎت وهﺧﻪﺑﻪر هﺎﺗﻢ‪ .‬ﮔﻮ‪‬ﻢ ﻟ‪‬ﺒﻮو ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﺎﻧﮕﻢ دهآﺎ‪ .‬ﭘﺎش‬
‫ﭼﻪﻧﺪ ﭼﺮآﻪﯾﻪك دهﻧﮕﻰ ﮔﺮووﺑﺎن ﻣﻪﺣﻤﻮودﯾﻢ ﻧﺎﺳﯿﯿﻪوه ‪ -‬ﺳﻨﻪﯾﻰ‬
‫ﺑﻮو‪ -‬ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺳﻪرآﺎر ﻣﻪﺣﻤﻮودى‪ ،‬ﺑﻪو ﺳﻪﻋﺎت ﺳ‪ ‬و ﻧﯿﻮه چ‬
‫آﺎر‪‬ﻜﺘﺎن ﭘ‪‬ﻤﻪ؟ ﻟﻪو دﯾﻮ دهرﮔﻪوه ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﻪزاﺗﻰ ﺧﻮدا‪ ،‬ﺟﻪﻧﺎب‬
‫‪ J‬ﻣﺎدده‪ :‬ﻟﻪ ﻓﺎرﺳﯿﺪا ﮔﻪﻟ‪‬ﮏ ﻣﺎﻧﺎی هﻪﯾﻪ وهک‪ :‬ﻣ‪‬ﻮﯾﻨﻪ ‪-‬ﻣﺎک‪ -‬ﺑ‪‬ﮔﻪی ﯾﺎﺳﺎﯾﯽ‪.‬‬
‫"ﻟ‪‬ﺮهدا ﮐﺎزﻣﯽ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﺎی "ﻣ‪‬ﻮ" ﮔﺮﺗﻮوﯾﻪﺗﯽ‪@@.‬‬

‫‪١٣٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻟﻪ ژوورى آﺎرهآﻪﯾﻪﺗﻰ و داواى آﺮدووى‪ .‬ﻣﻦ ﭼﻢ‬
‫ﻟﻪدهﺳﺖ ﻧﺎﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪ دهﻧﮕﻪدهﻧﮕﻰ ﻣﻦ و ﺳﻪرآﺎر ﻣﻪﺣﻤﻮودى هﻪر ‪١٦‬‬
‫آﻪﺳﻪآﻪﻣﺎن آﻪ ﻟﻪ دﯾﻮ‪‬ﻜﻰ ‪ ٣/٥‬ﻟﻪ ‪٤/٥‬دا ﺧﻪوﺗﺒﻮوﯾﻦ وه ﺧﻪﺑﻪرهﺎﺗﻦ‬
‫و ﺑﻪو دهﻣﮕﯚﯾﺎﻧﻪ‪ ،‬آﻪ ﻟﻪ زﯾﻨﺪاﻧﺪا ﺑ‪‬و ﺑﺒﻮوﻧﻪوه‪ ،‬هﻪﻣﻮوان ﻟ‪‬ﯿﺎن‬
‫ﺳﻮور ﺑﻮوه ﺑﯚﯾﻪ دهﻣﺒﻪﻧﻪدهرێ ﺗﺎ ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪارهم ﺑﺪهن‪ .‬دهرﮔﺎى‬
‫ژوورهآﻪم آﺮدهوه و ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺗﻪوژﻣﻰ ﺧﻪﻣﻰ آﻮڕهآﺎﻧﺪا‪،‬‬
‫ﭼﻮوﻣﻪدهرێ‪ .‬دهﮔﻪڵ ﺳﻪرآﺎر ﻣﻪﺣﻤﻮودى ﭼﻮوﯾﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺣﻪوﺷﻪی‬
‫ﯾﻪآﻪم ﭘ‪‬ﻨﺞ ﺳﻪرﺑﺎز ﺗﻔﻪﻧﮕﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺧﺴﺘﻪ ﺳﻪر ﭘ‪ ‬و دهورﯾﺎن دام‪.‬‬
‫ﺋﯿﺪى ﮔﻮﻣﺎﻧﻢ ﺑﯚ ﻧﻪﻣﺎ ﻟﻪوهﯾﻜﻪ ﻣﻦ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪواﻧﻪم آﻪ ﻟﻪ دار دهرد‪‬ﻦ‪.‬‬
‫ﻟﻪ ﭘﻠﯿﮑﺎﻧﻪﮐﺎن هﺎﺗﻤﻪ ﺳﻪرێ‪ .‬و ﭼﻮوﻣﻪ ﻧ‪‬ﻮ آﺮﯾﺪۆرى ﺷﺎرهواﻧﻰ‪-‬‬
‫ﻟﯚرﯾﯿﻪآﻰ ﺳﻮﭘﺎ دى آﻪ ﻟﻪوێ راﮔﯿﺮا ﺑﻮو‪ :‬ﮔﻮﻣﺎﻧﻢ ﻧﻪﻣﺎﻟﻪوهﯾﻜﻪ ﺑﻪو‬
‫ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪ دهﻣﺒﻪﻧﻪ ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪ‪ .‬ﯾﺎ ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ ﺑﯚ ﺳ‪‬ﺪاره‪ .‬راﺳﺖ‬
‫ﺑﻪرهو ﻟﯚرﯾﯿﻪآﻪ رۆﯾﺸﺘﻢ و ﻟﻪ ﺷﺎرهواﻧﻰ ﭼﻮوﻣﻪدهرهوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م‪،‬‬
‫ﺳﻪرآﺎر ﻣﻪﺣﻤﻮودى ﺗ‪‬ﯿﮕﻪﯾﺎﻧﺪم آﻪ ﺟﻪﻧﺎب ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻟﻪ ژوورێ‬
‫ﭼﺎوهڕ‪‬ﻤﻪوه ﻣﻨﯿﺎن ﺑﺮد ﺑﻪرهو ژوورى ﺳﻪرۆآﻰ "د‪‬ﮋﺑﺎن" آﻪ ﻟﻪ‬
‫ﺑﯿﻨﺎى ﺷﺎرهواﻧﯿﺪا ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﻟﻪوهژوورآﻪوﺗﻨﺪا‪ ،‬دﯾﺘﻢ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﭘﺎرﺳﻰ ﺗﻪﺑﺎر "ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارى‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﻰ"‪ ،‬آﻪ ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ ﺗﻮوڕه و ﺗﯚﺳﻦ و ﺟﻨ‪‬ﯚ ﻓﺮۆش و رهﻗﺎوى ﺑﻮو‪،‬‬
‫ﻟﻪ ﭘﺸﺖ ﻣ‪‬ﺰ‪‬ﻜﻪوه ﻟﻪ ژوورهآﻪ داﻧﯿﺸﺘﻮوه‪ .‬ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زادهش آﻪ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪر‪‬ﻜﻰ آﻪ ‪‬ﻪﮔﻪت و ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻮو ﺑﻪ ﺣﻮرﻣﻪت ﺑﻮو ﻟﻪ ﺗﻪﻧﯿﺸﺖ‬
‫ﻣ‪‬ﺰهآﻪ راوهﺳﺘﺎﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ دهﺳﺘﻰ ﺧﺴﺘﺒﻮوه ﮔﯿﺮﻓﺎﻧﻰ ﺑﺎ‪‬ﺘﻪآﻪى و ﺟﻪﻟﻼداﻧﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺳﻪروان ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زادهى ﮔﻮت‪ :‬آﻮرﺳﯿﯿﻪآﻰ ﺑﯚ داﻧ‪) ،‬ﺑﻪو ﺟﯚره‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٣١‬‬

‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻟﻪﻻﯾﻪك و ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زاده ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪوه ﻣﻦ ﻟﻪ ﻻﯾﻪآﻪوه‬
‫داﻧﯿﺸﺘﯿﻦ( ﺳﻪرهﻪﻧﮓ رووى ﺗ‪‬ﻜﺮدم وﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ورد ﭼﺎوﻟ‪‬ﻜﻪ ﺑﺰاﻧﻪ‬
‫ده‪‬ﻢ ﭼﻰ؟ هﻪر ﭘﺮﺳﯿﺎر‪‬ﻜﻰ ﻟ‪‬ﺘﻰ دهآﻪم‪ ،‬ﺟﻮان وه‪‬ﻣﻰ ﺑﺪهوه‪.‬‬
‫ﻟﻪﺳﻪر آﻮرﺳﯿﯿﻪآﻪ داﻧﯿﺸﺘﻢ‪ .‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺑ‪ ‬ﭘ‪‬ﭻ و ﭘﻪﻧﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زادهى ﮔﻮت‪ :‬ﺟﻪﻧﺎب ﺳﻪروان؛ رۆﺣﻰ ﺋﻪواﻧﻪ ﺑﯚ ﭘﯿﺎو آﻮژى‬
‫ﺟﻪﻧﺎﯾﻪت ﺧﻮ‪‬ﻘﺎوه‪.‬‬
‫ﺳﻪروان ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زاده ﭼﺎو‪‬ﻜﻰ ﻟ‪‬ﻜﺮدم ﯾﺎﻧﻰ ﻣﻦ ﻟﻪوهدا ﺑ‪ ‬ﺗﺎواﻧﻢ‬
‫ﺑﻪو ﻗﺴﻪ ﺑﯚ ﻏﺰاوﯾﯿﺎﻧﻪى ﺳﻪرهﻪﻧﮓ‪ ،‬زۆر ﺗ‪‬ﻚ ﭼﻮوم‪ .‬ﺑﻪو ﻗﺴﻪﯾﻪ‬
‫راوام ﻟ‪‬ﮫﺎت ﺗﺮس ﻟﻪ د‪‬ﻢ دهرهﺎو‪‬ﻢ‪ .‬ﭘ‪‬ﻤﻮاﺑﻮو هﻪر ﺳﻪﻋﺎﺗ‪‬ﻜﻢ ژﯾﺎن‬
‫ﻣﺎوه‪ .‬دهى ﻟﻪﭼﻰ ﺑﺘﺮﺳﻢ‪ .‬آﺘﻮﭘ‪ ‬واوه ﻏﯿﺮهت آﻪوﺗﻢ هﻪر ﺑﯚ ﺧﯚﺷﻢ‬
‫ﭘ‪‬ﻢ ﺳﻪﯾﺮ ﺑﻮو‪ .‬ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺑﯚ وه‪‬ﻣﺪاﻧﻪوهى ﭘﺮﺳﯿﺎرهآﺎن ﺣﺎزرم‪.‬‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ زﯾﺎﺗﺮ ﺗﻮوڕهﺑﻮو‪ .‬ﭘﺮﺳﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ه‪‬ﻨﺎﯾﻪﮔﯚڕێ ﺳﻪروان‬
‫ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زاده دهﯾﻨﻮوﺳﯿﻦ‪ -‬وه‪‬ﻣﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻨﯿﺸﻰ دهﻧﻮوﺳﯿﯿﻪوه ﭘﺎش‬
‫ﺳﻪﻋﺎت و ﻧﯿﻮ‪‬ﻚ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوه ﭘ‪‬ﻰ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬دهى ﺑﺎﺷﻪ‪ ،‬ﻗﺴﻪآﺎﻧﺖ ﻣﯚرو‬
‫ﺋﯿﻤﺰاﺑﻜﻪ‪ .‬ﮔﻮﺗﻢ ﺋﯿﺰن دهدهن ﻗﺴﻪآﺎﻧﻢ ﺑﺨﻮ‪‬ﻨﻤﻪوه؟ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺑﻪ‬
‫ﺗﻮوڕهﯾﯿﻪآﻰ زﯾﺎﺗﺮهوه ﮔﻮﺗﻰ؟ ﺋﻪى ﺑ‪ ‬ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه ﭼﯚن ﻣﯚرى‬
‫دهآﻪى؟ ﺋﻪى ﺟﯿﻨﺎﯾﻪﺗﻜﺎران ﺋﻪى ﭘﯿﺎو آﻮژران! ﺳﻪروان‪ ،‬ﻧﻪﻣﮕﻮت‬
‫رۆﺣﻰ ﺋﻪواﻧﻪ ﺑﻪس ﺑﯚ ﺟﯿﻨﺎﯾﻪت و ﭘﯿﺎوآﻮژى ﺧﻮ‪‬ﻘﺎوه ‪ -‬ﻣﻦ هﻪر‬
‫ﮔﻮ‪‬ﺸﻢ ﻟﻪ ﺟﻨ‪‬ﻮهآﺎﻧﻰ ﻧﻪدهﮔﺮت‪ .‬هﻪ‪‬ﺒﻪت زۆر ﺗﯚوڕه ﺑﻮوم‪ .‬ﯾﻪك‬
‫زهڕه ﻟﻪ ﻣﻪرگ ﻧﻪ دهﺗﺮﺳﺎم‪ .‬ﺑﻪ ﻗﺴﻪآﺎﻧﻤﺪا ﭼﻮوﻣﻪوهو ﺋﯿﻤﺰام آﺮد و‬
‫هﻪﺳﺘﺎﻣﻪ ﺳﻪرﭘ‪ .‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺑﻪ ﺗﻮوڕهﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﺳﻪروان ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد‬
‫زادهى ﮔﻮت؛ ﺋﻪو آﺎﺑﺮاﯾﻪ‪ .‬ﺋﯿﻌﺘﻤﺎد زاده دهرﮔﺎآﻪى ﺗﻪﻧﯿﺸﺘﻰ‬
‫آﺮدهوه‪ .‬دﯾﺘﻢ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺗﯚآﻤﭽﻰ آﻪ ﺋﻪوآﺎت )ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﻪری‬

‫‪١٣٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﮐﺎرهﺑﺎی ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻮو ﻟﻪ( دﯾﻮهآﻪ هﺎﺗﻪ دهرێ‪ .‬ﺗﯚآﻤﻪﭼﻰ ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎى‬
‫داﻣﻪزراﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا؛ ﺑﻪرﭘﺮﺳﻰ ﭼﻪآﻮ ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻮو‪ .‬آﻪس ﻧﻪﯾﺪهزاﻧﻰ ﻟﻪو ﺷﻪوه ﺳﻪﯾﺮهدا‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﭼﻰ ﺧﻮارد ﺑﯚ وه و ﺑﯚﭼﻰ ﺋﺎﻏﺎى آﻤﻪﭼﯿﯿﺎن ﻟﻪ‬
‫آﺎرﺧﺎﻧﻪى آﺎرهﺑﺎوه هﻪ‪‬ﮕﺮﺗﻮوهو ه‪‬ﻨﺎوﯾﺎﻧﻪﺗﻪ ﺷﺎرهواﻧﻰ و ﭘﺎش‬
‫ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪﺳﻪر داﺑﻪﺷﮑﺮدﻧﯽ ﭼﻪك دهﯾﻪو‪‬ﺖ دهﮔﻪڵ‬
‫ﻣﻦ رووﺑﻪڕووى آﺎﺗﻪوه؟ آﻮرﺗﻰ ﺑ‪‬ﯾﻨﻪوه ﺋﻪو ﺷﻪوه ﻧﺎ ﭼﺎرﺑﻮوم‪،‬‬
‫ﻟﻪدووى ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﺗﯚآﻤﻪﭼﻰ ﺑﺪهم‪ .‬ﺑ‪‬ﻜﯿﯿﺸﻰ‬
‫وهدرۆﺧﻪﻣﻪوه‪ .‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺋﻪو ﭼﻪآﺎﻧﻪى ﺗﯚآﻤﻪﭼﯿﻢ وهرﮔﺮﺗﺒﻮون‪،‬‬
‫داﺑﻮوﻣﻦ ﺑﻪ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻚ آﻪ ﻧﻪﻣﺪهوﯾﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪرﻣﻪﺳﻪرﯾﺎن ﺑﯚ ﺳﺎزﺑ‪ ‬و‬
‫ﺋﻪواﻧﻪش آﻪ ﻟﻪ زﯾﻨﺪاﻧﺪا ﺑﻮون‪ ،‬ﺗﻮوﺷﻰ ﭼﻪرﻣﻪﺳﻪرﯾﻰ زﯾﺎﺗﺮﯾﺎن‬
‫ﺑﻜﻪم‪ .‬ﻧﺎﻋﯿﻼج ﮔﻮﺗﻢ ﻣﻦ ﭼﻪآﻢ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻰ ژﻣﺎره وهرﻧﻪﮔﺮﺗﻮوه‪ ..‬ﺋﺎﻏﺎى‬
‫ﺗﯚآﻤﻪﭼﻰ ﮔﻮﺗﻰ؛ ﭼﻪﻧﺪ آﯚ‪‬ﺘ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﺳﻨﺪووﻗﺎﻧﻪ داﯾﻪ‪ ،‬ﻣﻨﯿﺶ‬
‫ﻧﻪﻣﺌﻪژﻣﺎردن ﺑﻪ ﭼﻪﻧﺪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪم ﮔﻮت ﺑﯿﺨﻪﻧﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪ‪.‬‬
‫ﺋﺎﻏﺎى ﺗﯚآﻤﻪﭼﯿﺶ آﻪ ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ زۆر ﺑﺎش ﺑﻮو‪ ،‬ﺧﯚى ﮔﻮﺗﺒﻮوى ﺗﻪﻧﯿﺎ‬
‫ﭼﻪﻧﺪ ﭼﻪآ‪‬ﻜﻢ دواﻧﻪﺗ‪ .‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﭘﺎش رووﺑﻪڕووﺑﻮوﻧﻪوه و ﻣﺸﺖ‬
‫و ﻣ‪‬اﻧﻪ ﭘ‪‬ﯿﻰ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺋ‪‬ﻮه ﺋﺎﮔﺎدارى ه‪‬ﻨﺪێ ﺷﺖ هﻪن و ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪﻓﻪرهآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﺷﺪا ﻟﻪدوودان‪ :‬واﺗﻪ ﺗﻪﺋﯿﺪآﺮدن‪.‬‬
‫دهﮔﻪ‪‬ﯿﺎن ﺑﻮوى‪ .‬دهﺑ‪ ‬ﺋﻪوهى دهﯾﺰاﻧﻰ ﺑﻪﻧﻮوﺳﺮاوه ﺑﻤﺎﻧﺪهﯾﺘ‪.‬‬
‫د‪‬ﻨﯿﺎﯾﻪ ﮔﻪرﺑ‪‬ﺖ و ﺋﻪرآﺎرهﺑﻜﻪى‪ ،‬ﻟﻪ ﺳﺰاآﻪت آﻪم دهآﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﺋﻪو زاﻧﯿﺎرﯾﺎﻧﯿﯿﻪﻣﺎن ﭘ‪‬ﻨﻪدهى ﺑﻪدﺑﻪﺧﺘﺖ دهآﻪم‪ .‬ﮔﻮﺗﻢ؛ ﻣﻦ هﻪرﭼﻰ‬
‫زاﻧﯿﻮﻣﻪ ﻟﻪ وه‪‬ﻣﻰ ﭘﺮﺳﯿﺎرهآﺎﻧﺪا وﺗﻮوﻣﻪ‪ .‬ﻟﻪوهش زﯾﺎﺗﺮ هﯿﭻ ﻧﺎزاﻧﻢ‪،‬‬
‫ﻧﺎزاﻧﻢ ﺗﺎﺑ‪‬ﻢ‪ .‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﭽﯚوه زﯾﻨﺪان‪ ،‬د‪‬ﻨﯿﺎﺑﻪ ﭼﺎره رهﺷﺖ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٣٣‬‬

‫دهآﻪم‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺘﻨﻰ "ﺑﭽﯚوه زﯾﻨﺪان" ﭘ‪‬ﻤﻮاﺑﻮو ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺣﻜﻮوﻣﻰ‬
‫ﺋﺎزادﯾﻰ ﻣﻨﯽ داوه‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻣﻦ ﺗﻪواو دهﺳﺘﻢ ﺷﯚﺷﺘﺒﻮو ﭼﺎوهڕێ‬
‫ﺳ‪‬ﺪاره ﺑﻮوم‪ .‬دهﮔﻪڵ ﺳﻪرآﺎر‪ ،‬ﻣﻪﺣﻤﻮودى ﭼﻮوﻣﻪ دهرێ و ﭼﯚﻧﻰ‬
‫ه‪‬ﻨﺎﺑﻮوﯾﺎﻧﻢ‪ ،‬ﺋﺎواش ﺑﺮدﻣﯿﺎﻧﻪوه زﯾﻨﺪان‪ .‬هﻪر دهﮔﻪڵ ﮔﻪﯾﺸﻤﺘﻪوه و‬
‫ﮔﻮﺗﻢ دهرآﻪم ﻟ‪ ‬ﺑﮑﻪﻧﻪوه؛ ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳﯿﺎن و‪‬ﻜﺮاو ﺑﻪ ﺳﻪرﺳﻮوڕﻣﺎوى‬
‫ﮔﻮﺗﯿﺎن؛ آﻮڕه ﺋﻪوه هﺎﺗﯿﯿﻪوه؟ ﺑﻪ ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﯿﯿﻪوه ﮔﻪﺗﻢ؛ ﺋﻪى ﭼﺎوهڕێ‬
‫ﺑﻮون ﻧﻪ ﮔﻪڕ‪‬ﻤﻪوه؟ ﮔﻪڕاﻧﻪوهم ﺑﻮو هﯚى ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﻰ رۆﺳﺘﺎن و ﺗﺎ‬
‫ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ آﻪس ﺧﻪوى ﻟ‪‬ﻨﻪآﻪوت‪ .‬هﻪﻣﻮوى هﻪر ﺑﺎﺳﻰ ﺋﺎآﺎرى‬
‫ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪى ﺳﻪرهﻪﻧﮓ و ﺋﻪو ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوه ﺑ‪ ‬وهﺧﺘﻪﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚ ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ‬
‫ﯾﻪآﻪى؛ ﺑﻪﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪش آﻪ آﺎك ﺳﻪﯾﺪ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺳﻪﯾﺪى‬
‫ﺋﺎﮔﺎدارى آﺮدﺑﻮون‪ ،‬هﺎﺗﻨﻪ دﯾﺘﻨﻢ و ﺧﯚﺷﺤﺎ‪‬ﯿﻰ ﺧﯚﯾﺎن دهرﺑ‪‬ى‪.‬‬
‫هﻪر ﺋﻪو رۆژه ﻟﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪوهى رۆژاﻧﻪدا‪ ،‬آﺎك ﺑﺮاﯾﻤﻰ ﻧﺎدرى‬
‫ﻧﺎڕهزاﯾﻪﺗﯿﻰ ﺧﯚى ﻟﻪو آﺎره ﻧﺎﺟﻮاﻣ‪‬ﺮاﻧﻪﯾﻪى ﺳﻪرهﻪﻧﮓ دهرﺑ‪‬ﯾﺒﻮو و‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻜ‪‬ﻨﻪرهآﺎﻧﻰ ﺋﺎﮔﺎدار آﺮدﺑﯚوه‪.‬‬
‫زۆر ﻟﻪواﻧﻪى ﺋﻪوآﺎت‪ ،‬ﻟﻪوێ ﺑﻮون ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش زﯾﻨﺪوون زۆرﯾﺸﯿﺎن‬
‫ﺑﻪﺟ‪‬ﯿﺎن ه‪‬ﺸﺘﻮوﯾﻦ‪ .‬ﻟﻪو ﺷﻪوهرا ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ هﺎودﯾﻮﯾﯿﻪآﺎن ﺑﻪ ﻧﺎوى‬
‫ﺋﻮﺳﺘﻮار ﺋﻪﺣﻤﻪدزاده ﺑﻪ ﺷﻤﻪآﻪوه دهﺧﻪوت‪ :‬آﻮڕهآﺎن دهﯾﺎﻧﮕﻮت؛ ﺑﯚ‬
‫ﺷﻤﻪآﺎن داﻧﺎآﻪﻧﻰ؟ دهﯾﮕﻮت‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر ﺷﻪو‪‬ﻚ ﺑﺎﻧﮕﯿﺎن آﺮدم ﺑﻤﺒﻪن ﺑﯚ‬
‫ﺳ‪‬ﺪاره و ﻣﻦ ﺑﯚم ﻧﻪآﺮا‪ ،‬ﺷﻤﻪك دهﺑﻪرآﻪم‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺋ‪‬ﻮه ﻟﯚﻣﻪم‬
‫ﺑﻜﻪن و ﭘ‪‬ﺘﺎن واﺑ‪ ‬ﺧﯚم دۆڕاﻧﺪوه و دهى چ ﺑﺎﺷﺘﺮ هﻪر ﺑﻪ ﺟﻞ و‬
‫ﺑﻪرﮔﻪوه ﺑﺨﻪوم‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٣٤‬‬

‫"وهﺑﯿﺮﺧﺴﺘﻨﻪوهى ﭼﻪﻧﺪ ﺧﺎڵ"‬
‫وهﮐﻮر ﮔﻮﺗﻢ؛ ﭼﻮوﻧﻪ دهر‪‬ﻰ ﺳﻮﭘﺎ ﺳﻮور‪ ،‬ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان؛ ﺑﻪ هﯚى‬
‫ﮔﻮﺷﺎرى ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺳﻜﺎ‪‬ى ﺋ‪‬ﺮان ﺑﯚ ﺋﻪﻧﺠﻮوﻣﻪﻧﻰ‬
‫ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و ﻟﻪ هﻪﻣﻮوان آﺎرﯾﮕﻪرﺗﺮ‪ ،‬ﻗﺎﯾﯿﻞ ﺑﻮوﻧﻰ ﻗﻪوام ﺑﻪوﯾﺴﺖ و‬
‫داواى ﺳﯚﭬﯿﻪت‪ ،‬ﺑﯚ داﻧﻰ ﺋﯿﻤﺘﯿﺎزى هﻪ‪‬ﻨﺠﺎﻧﻰ ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور ﺑﻮو‪.‬‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت آﻪ ﺑﻪدرۆ ﺧﯚى ﺑﻪ ر‪‬ﺒﻪرى ﺑﺰووﺗﻨﻪوه‬
‫رزﮔﺎرﯾﺨﻮازهآﺎﻧﻰ ﺟﯿﮫﺎن‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪت ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﻮردﺳﺘﺎن دهی‬
‫زاﻧﻰ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻪوڵ و ﻗﻪوار‪‬ﻜﻰ ﻧﯿﻮه ﭼ‪‬ﻰ ﻗﻪوام‪ ،‬دهﺳﺘﻰ ﺳﻮﭘﺎی‬
‫ﺷﺎﻧﺸﺎﯾﻰ ﺑﯚ ﮔﺮﺗﻨﻪوهى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﻮردﺳﺘﺎن ﺋﺎوه‪‬آﺮد و‬
‫وهك هﻪﻣﯿﺸﻪ دۆﺳﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى آﺮده ﻗﻮرﺑﺎﻧﻰ و ﻓﯿﺪاى‬
‫ﺑﻪرژهوهﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﺎﯾﻨﺪهى‪.‬‬
‫ه‪‬ﺮش و ﭘ‪‬ﺸ‪‬هوﯾﻰ ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎ‪ ،‬ﺑﻪرهو ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و آﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫ﺑﻪزﯾﻨﻰ ﻓﯿﺪاﯾﯿﺎن و ﻓﯿﺮﻗﻪى دﯾﻤﻮآﺮات‪ ،‬ﺗﯚ‪‬ﻪ ﺋﻪﺳﺘﺎﻧﺪﻧﻪوه و‬
‫آﻮﺷﺘﺎرى ﻓﯿﺮﻗﻪﯾﯿﻪآﺎن ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺧﻪ‪‬ﻜﻪوه‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ و ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫دﯾﻜﻪ‪ ،‬ﺑﻮوﻧﻪ هﯚى هﻪ‪‬ﮕﻪڕاﻧﻪوهى ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ‬
‫آﻮردهآﺎن و ﭼﯚ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺑﻪرهآﺎن و ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﮕﺮﺗﻨﯿﺎن ﺑﻪ ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ‬
‫"ﺷﺎ" وه و ﭘ‪ ‬ر‪‬ﺨﺴﺘﻨﯿﺎن ﻟﻪواده و ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮوﯾﺎن‪ .‬ﺣﻪﻣﻪ‬
‫رهﺷﯿﺪﺧﺎﻧﻰ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ ﺳﻪﻗﺰ‪ ،‬ﺑﺎﻧﻪ و ﺳﻪرا‪ ،‬ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان‬
‫هﻪ‪‬ت و ﭼﻮوه ﻋ‪‬ﺮاق و رهﻋﯿﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى و ‪ ،‬ژﻣﺎرهﯾﻪآﯿﺶ ﻟﻪ‬
‫ﺑﻪﮔﺰارهآﺎﻧﻰ ﺑﺎﻧﻪى رهﮔﻪڵ آﻪوﺗﻦ‪ .‬ﻋﻮﻣﻪر ﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ‪ ،‬ﯾﻪرۆآﻰ‬
‫هﯚزى ﺷﻜﺎآﯿﺶ‪ ،‬ﮔﻪڕاﯾﻪوه ﺑﯚ ﺋﺎواﯾﻰ "زﯾﻨﺪهﺷﺖ" و ﺑﻪﮔﺰادهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺷﻜﺎآﯿﺶ ﺑﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﯿﺪا ﻟﻪ ﺑﻪرهى ﺳﻪﻗﺰ آﺸﺎﻧﻪوه و ﭼﻮوﻧﻪوه‬
‫د‪‬ﮫﺎﺗﻜﺎﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن‪ .‬دهﺳﺘﻪﯾﻪك ﻟﻪ ﺋﺎﻏﺎآﺎﻧﻰ د‪‬ﺒﻮآﺮى ﭘﺮدهآﻪى ﻧﺰﯾﻚ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٣٥‬‬

‫ﺑﯚآﺎﻧﯿﺎن آﻪ ﺗﺎﻗﻪ ﭘﺮدى ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺑﯚآﺎن و ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻮو؛ ﺋﺎﮔﺮدا و‬
‫ﭼﻮوﻧﻪﭘﺎڵ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت آﻪ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻰ ﺳﻪرﺗﯿﭗ‬
‫هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ داﺑﻮون‪ .‬ﺋﻪو رووداوه ﺗﺎ‪‬ﻧﻪ ﺑﻮوﻧﻪ هﯚى ﺋﻪوهى ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر و ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻋﻪﺷﯿﺮهت و آﺎرهﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬آﯚﺑﻜﺎﺗﻪوه ﺑﯚ ﻟ‪‬ﻜﺪاﻧﻪوهى ﺑﺎرودۆخ و‬
‫ﺑ‪‬ﯾﺎری دان ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو رووداوه و ﭘ‪‬ﺸﮫﺎﺗﻪ ﺗﺎ‪‬ﻧﻪ ‪ -‬ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﺣﻪوﺷﻪى ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ هﻪﺑﺎﺳﺎﻏﺎدا ﺑﯚ ﺑﯿﺴﺘﻨﻰ ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬آﯚوهﺑﻮون‪.‬‬

‫ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﻰ ﻟﻪ آﺎرهﺳﺎﺗ‪‬ﻜﻰ ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﻰ‪.‬‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻦ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ و ر‪‬ﮕﻪﻧﻪدان ﺑﻪهﺎﺗﻨﻰ‬
‫ﺳﻮارآﺎراﻧﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎن ﺑﯚ ﻧ‪‬ﻮ ﺷﺎر ﺑﻪر ﻟﻪ هﺎﺗﻨﻪوهى ﺳﻮﭘﺎ‬
‫ﺗﻪواوى ﻧﻪﺧﺸﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﯾﺎراﻧﻰ ﺑﯚ آﻮﺷﺖ و آﻮﺷﺘﺎر و ﺗﺎ‪‬ن‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻘﺎﻧﺪن هﻪ‪‬ﻮهﺷﺎﻧﺪهوه‪ .‬ﻏﯿﺮهت و ﻟﻪ ﺧﯚﺑﻮوردهﯾﻰ و ﻣﺎﻧﻪوهى‬
‫وهﺑﻪر ﺧﻪ‪‬ﻜﺪا؛ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﻰ ﺋﻪﺑﻪدﯾﯿﺎن ﺑﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪﺧﺸﻰ‪،‬‬
‫ﺑﯚﯾﻪ هﻪﺗﺎ رۆژﮔﺎر آﯚﻧﺘﺮ دهﺑ‪ ‬ﺑﯿﺮى ﺑﻮ‪‬ﺮى و ﭘﺎﺑﻪﻧﺪﯾﻰ ﺋﻪﺧﻼﻗﯿﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﺑﻪ ﺑﻪ‪‬ﻨﻪآﺎﻧﻰ زﯾﺎﺗﺮ دهدروﺷ‪‬ﺘﻨﻪوه‪.‬‬

‫ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن‪:‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺳﻪدرى ﻗﺎزى و ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‪ ،‬داواى دﯾﺴﺎن‬
‫ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوهﯾﺎن ﺑﻪ ﺣﻮآﻤﻰ )ﺑ‪‬ﯾﺎرى( دادﮔﺎى ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ )ﺑﺪوى(‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﯿﺪا آﺮدو داواﯾﺎن آﺮدﺑﻮو آﻪ ﺑﯚ دادﮔﺎى ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه ﺑﯿﺎن‬
‫ﻧ‪‬ﺮﻧﻪ ﺗﺎران‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﻮﭘﺎ ﻟﻪ ﺗﺮﺳﻰ ﺋﻪوهى ﻧﻪآﺎ‪ ،‬ﻧﺎردﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﺑﯚ‬

‫‪١٣٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺗﺎران‪ ،‬ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ هﯚى ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه و آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوهى ﺳﺰاآﺎﻧﯿﺎن و )ﻟﻪ‬
‫دارﻧﻪدر‪‬ﻦ(‪ ،‬ﺋﻪو داواﯾﻪى ﻗﺒﻮڵ ﻧﻪآﺮد‪ .‬دواى ﻣﺎوهﯾﻪك دادﮔﺎﯾﻪآﻰ‬
‫ﺑﻪﺳﻪرﭘﻪرﺷﺘﯿﺎرﯾﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻋﻪﺗﺎﯾﻰ و دادوهرﯾﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ‬
‫ﻧﻜﻮزاد‪ ،‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎ ﭘﺎر‪‬ﺰهره دﯾﺎرﯾﻜﺮاوهآﺎﻧﯿﺎن ")ﺗﺴﺨﯿﺮى(" ﺳﻪروان‬
‫ﺳﻮﻟﺢ ﺟﻮو ﺳﻪروان ﻧﻪﺑﻪوى ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ هﻪردوو دادﮔﺎدا ﻟﻪ ﭘ‪‬ﮕﻪﯾﻪآﻰ ﻣﺎﻓﺨﻮازاﻧﻪو‬
‫وهك ﻗﺎرهﻣﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ‪ .‬ﺑﻮ‪‬ﺮ و ﺳﻪرﺑﻪرز داآﯚآﻰ ﻟﻪ ﺧﯚى و‬
‫هﻪﻣﻮوآﺎﺑﻪردهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن آﺮد و ﺋﻪو ﺗﺎواﻧﺎﻧﻪى‬
‫وهدرۆﺧﺴﺘﻨﻪوه آﻪ داﺑﻮوﯾﺎﻧﻪ ﭘﺎ‪‬ﻰ و زۆر‪ ،‬ﺟﺎران دووﭘﺎﺗﻰ آﺮدهوه‬
‫آﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻧﺎوﭼﻪآﻪم ﻟﻪ آﻮﺷﺘﺎرو ﻗﻪ‪‬ﺖ و ﺑ‪‬ﭘﺎرﺳﺖ و ﺷﻤﻪآﻰ‬
‫ﺋﺎﺳﺎﯾﯿﻢ داﺑﻪ ﺳﻪرﺑﺎزهﮔﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﻮه و ﻧﺎردوﻣﻪوه ﺑﯚ ﺑﺎوهﺷﻰ‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن‪ .‬ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪى ﺋ‪‬ﻮه ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﮔﺮﺗﻮوﺗﺎﻧﻦ هﻪﻣﻮوﺑ‪‬‬
‫ﺗﺎواﻧﻦ و ﺑﻪﻗﺴﻪى ﺧﯚﺷﺘﺎن هﻪر ﺗﺎواﻧ‪‬ﻜﻰ هﻪﺷﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺋﻪوه‬
‫ﺑﻪﻗﺴﻪوﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﻣﻦ آﺮدووﯾﺎﻧﻪ و ﻣﻦ ﺗﺎواﻧﻰ هﻪﻣﻮوان وهﺋﻪﺳﺘﯚ‬
‫دهﮔﺮم‪ .‬ﻣﻨﯿﺶ ﺋﻪو آﺎراﻧﻪم ﻟﻪﺑﻪر ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن و ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻧﻪﺗﻪوه‬
‫هﻪژارهآﻪم آﺮدووه‪ .‬ﻣﻦ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و آﻮردﺳﺘﺎن ﻣﻮآﺮﯾﻢ‬
‫ﻟﻪﺳﻪردهﻣﺎﻧ‪‬ﻜﺪا آﻪ ﺑﯚ ﺷﺎﯾﻰ دهﺳﻪ‪‬ت ﺑﻪﺳﻪرﯾﺪازاڵ ﺑﻮو و آﻪس‬
‫ﺧﻪﺗﻰ آﻪﺳﻰ ﻧﻪدهﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه و ﺳﻮﭘﺎ و دهو‪‬ﻪﺗﯽ ﻟ‪ ‬ﻧﻪﺑﻮون؛ ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪﺗﺮﺳﻰ ﻗﺎﺗﻰ و ﻗ‪‬ى ﺋﺎ‪‬ﯚزى و ﺷ‪‬ﻮاوى ﭘﺎراﺳﺖ و ﻧﻪﻣﮫ‪‬ﺸﺖ‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻚ ﺑ‪‬ژێ‪.‬‬
‫ﺋﻪوهﻧﺪهﺷﻢ ﺧﺰﻣﻪﺗﻰ ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ )رۆﺷﻨﺒﯿﺮى‪ .‬و‪ (.‬و ﭘﻪروهردهﯾﻰ‬
‫و ﺋﺎﺑﻮورى آﺮدووه آﻪ دۆﺳﺖ و دوژﻣﻦ‪ ،‬ﺳﻪرﯾﺎن ﻟ‪‬ﻰ ﺳﻮوڕﻣﺎوه‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٣٧‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﻣﺎوهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺗﯚﻣﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ‬
‫دادوهردا؛ داآﯚآﯿﻰ ﻟﻪ ﺧﯚى آﺮد و ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﻰ ﺑﻪ ﭘﺎر‪‬ﺰهر ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪو‬
‫دهﻣﻪى ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻧﻜﻮزدا؛ دادوهرى ﻧﯿﺰاﻣﻰ دادﮔﺎى ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه‪،‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺗﺎواﻧﺒﺎرآﺮد ﺑﻪ ﺧﯿﺎﻧﻪت ﺑﻪ و‪‬ت و ﺑﻪوﭘﻪڕى ﺑ‪‬‬
‫ﺷﻪرﻣﯿﯿﻪوه آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺑﻪ "ﺳﻪگ ﺳﯿﻔﻪت" ﻧﺎوﺑﺮد؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪،‬‬
‫ﺑﻪ ﭼﺎو ﻧﻪﺗﺮﺳﯿﯿﻪآﻰ ﺑ‪‬ﻮ‪‬ﻨﻪوه آﻮرﺳﯿﯿﻪآﻰ ژ‪‬ﺮ ﺧﯚى هﻪ‪‬ﮕﺮت و‬
‫ﺗ‪‬ﻰ هﻪ‪‬ﻜﺮد و ﺑﻪﻧﺎڕهزاﯾﻪﺗﯿﯿﻪوه ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﻣﻦ ﺋﯿﺰﻧﺖ ﭘ‪ ‬ﻧﺎدهم‪،‬‬
‫ﺳﻮوآﺎﯾﻪﺗﻰ ﺑﻪ ﻧﻪﺗﻪوهآﻪم ﺑﻜﻪى‪ ،‬ﺋﻪوه ﺋ‪‬ﻮهن ﺧﻪﯾﺎﻧﻪت ﺑﻪ‬
‫ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪدهآﻪن؛ ﺧﻪ‪‬ﻚ دﯾﻞ دهآﻪن‪ .‬هﻪرآﻪس ﺧﻮازﯾﺎرى ﺋﺎزادى و‬
‫ﻣﺎﻓﻰ ﺧﯚى ﺑﻮو‪ ،‬راﭘ‪‬ﭽﻰ ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪى دهآﻪن و ﻟﻪﺳ‪‬ﺪارهى دهدهن‪.‬‬
‫ﺋ‪‬ﻮهن ه‪‬ﺮﺷﺘﺎن آﺮدۆﺗﻪ ﺳﻪر ﺷﺎر و و‪‬ﺗﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ و ﺋ‪‬ﻤﻪ آﻪ ﻣﺎﻓﻰ‬
‫ژﯾﺎن و ﺋﺎزادﯾﻤﺎن هﻪﯾﻪ‪ ،‬دهﻣﺎﻧﺨﻪﻧﻪ ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪ و ﺗﯚﻣﻪﺗﻰ ﺧﻪﯾﺎﻧﻪﺗﻤﺎن‬
‫ﻟ‪‬ﺪهدهن‪ .‬ﺋﻪوه ﺋ‪‬ﻮهن دهﺑ‪ ‬ﻣﻮﺣﺎآﻪﺑﻜﺮ‪‬ﻦ ﻧﻪك ﺋ‪‬ﻤﻪ‪.‬‬
‫ﭼﺎوﻧﻪﺗﺮﺳﻰ و ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﻰ ﻗﺎزى ﺣﻤﻪﻣﻤﻪد وا ﺑﻪﺳﻪر دادﮔﺎ زاڵ ﺑﻮو‪،‬‬
‫آﻪ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺋﻪم دادﮔﺎ روا‪‬ﻪﺗﯿﻪ ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﺑﻪﺑﯿﺎﻧﻮوى ﭘﺸﻮودان‬
‫دادﮔﺎ راﮔﺮن‪.‬‬
‫دواﺟﺎ؛ ﺑ‪ ‬ﻟﻪﺑﻪر ﭼﺎوﮔﺮﺗﻨﻰ داآﯚآﻰ آﺮدﻧﻰ ﯾﺎﺳﺎﯾﻰ و ﺑ‪‬‬
‫رهﭼﺎوآﺮدﻧﻰ ﭘ‪‬ﻮهره ﺋﻪﺧﻼﻗﻰ‪ ،‬ﺷﻪرﻋﻰ و دﯾﻤﻮآﺮاﺗﯿﻜﻪ ﺑﺎوهآﺎﻧﻰ‬
‫دوﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑ‪‬ﯾﺎرى ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪارهدراﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ هﻪر ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺋﻪو دادﮔﺎدژى‬
‫ﮔﻪﻟﯿﯿﻪوه دراو ﺑﯚ ﺋﯿﺰن ﺧﻮاﺳﺘﻦ دهﻗﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرهآﻪﯾﺎن ﻧﺎرده ﺗﺎران‪.‬‬
‫ﺳﺘﺎدى ﺳﻮﭘﺎ آﻪ ﻟﻪ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرى دادﮔﺎى ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﭘﻪﻟﻪى ﺑﻮو‪ .‬ﻓﻪرﻣﺎن و ﺋﯿﺰﻧﻰ راﺳﺘﻪوﺧﯚى ﺣﻪﻣﻪڕهزا ﭘﻪهﻠﻪوى‬
‫ﺑﻪر‪‬ﻮهﭼﻮوﻧﻰ ﺧ‪‬ﺮاى ﺑ‪‬ﯾﺎرهآﻪى ﭘﻪﺳﻨﺪ )ﺗﻪﺋﯿﺪ( آﺮد‪ .‬ﺑﻪو ﺟﯚره‬

‫‪١٣٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺋﻪﻓﺴﻪره ﺑﻪ آﺮ‪‬ﮕﯿﺮاوهآﺎﻧﻰ ﺷﺎ؛ ﻟﻪ ﺑﻪرهﺑﻪﯾﺎﻧﻰ رۆژى دووﺷﻤﻪ ‪١٠‬ى‬
‫ﺧﺎآﻪﻟ‪‬ﻮهى ‪١٣٢٦‬ی‪.‬ه ﺑﻪراﻣﺒﻪر–‪١٩٤٧‬ی‪.‬زاﯾﻦ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻪﯾﺪاﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮاى‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪدرى ﻗﺎزى و ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزﯾﯿﺎن ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪاره‬
‫داو ﺷﻪهﯿﺪﯾﺎن آﺮدن و ﺑﻪﻣﺠﯚره ﭘﻪ‪‬ﻪﯾﻪآﻰ رهﺷﻰ دﯾﻜﻪﯾﺎن ﻟﻪ ﺗﻪو‪‬ﻰ‬
‫رژ‪‬ﻤﻰ ﺳﻪرهڕۆى ﭘﻪه‪‬ﻪوى دا‪ .‬ﺷﻪوى دووﺷﻪﻣﻤﻪ ‪١٠‬ى ﺧﺎآﻪ ﻟ‪‬ﻮه‬
‫ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ آﻪﺷ‪‬ﻜﻰ ﭘ‪ ،‬ﺗﺮس و ﺳﻪرآﻮ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﺪا‬
‫ﺧﺰاﺑﻮوﺗﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه؛ ﺟﻤﻮﺟﯚ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎﺋﺎﺳﺎﯾﻰ ﻟﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا‬
‫هﻪﺳﺖ ﭘ‪‬ﺪهآﺮا‪ .‬هﻪﻣﻮو ﺳﻪرﺑﺎن و ﺋﻪور‪‬ﯿﺎﻧﻪى دهﭼﻮوﻧﻪوه‪ ،‬ﺳﻪر‬
‫ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻪآﻪ‪ ،‬ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺳﻪرﺑﺎزه ﭼﻪآﺪارهآﺎﻧﻪوه ﮔﯿﺮاﺑﻮون‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ‬
‫دارﺗﺎﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﮔﯚﺷﻪى ﺑﺎآﻮورﯾﻰ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻪآﻪوه‪ ،‬ﺧﻪرﯾﻜﻰ ﭼﻪﻗﺎﻧﺪﻧﻰ‬
‫دارﺑﻮون‪ .‬ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ دهورى ﻣﻪﯾﺪان آﻪ ﺑﻪزهﺑﺮى ﭼﻪك ﻟﻪ‬
‫ﺧﻪوﯾﺎن هﻪﺳﺘﺎﻧﺪﺑﻮون و ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪﺳﻪرﺑﺎن و ﺑﻪرﭘﻪﻧﺠﻪرهى‬
‫ﺋﻪو ﻣﺎ‪‬ﻧﻪ داﻣﻪزراﻧﺪﺑﻮو‪ ،‬آﻪﺳﻰ دﯾﻜﻪ ﺋﺎﮔﺎداری ﺋﻪم دۆﺧﻪﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪ‬
‫ﻧﯿﻮه ﺷﻪو ﺑﻪوﻻوه ﻟﻪ ﺳﻪﺑﺎزﮔﻪو ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪى ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ ه‪‬ﻨﺪێ‬
‫ﺟﻤﻮﺟﯚ‪‬ﻰ ﻧﺎﺋﺎﺳﺎﯾﻰ دهﺑﯿﻨﺮان‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ ﻟﯚرﯾﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺳﻪرﺑﺎزى ﭼﻪآﺪار‬
‫دهﺳﺖ ﻟﻪﺳﻪر ﭼﻪك ﭼﺎوهڕ‪‬ﻰ ﻓﻪرﻣﺎن ﺑﻮون‪ .‬آﺘﻮﭘ‪ ‬درﮔﺎى ژوورى‬
‫زﯾﻨﺪاﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دهآﻪﻧﻪوه و ﭘ‪‬ﻰ ده‪‬ﻦ ﺧﯚﯾﺎن ﺣﺎزرآﻪن‬
‫دهﯾﺎﻧﻤﻪوێ ﺑﻪڕ‪‬ﯿﺎن ﺑﮑﻪن و ﺑﯚ ﺗﺎران‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻪر ﺳﻮڕﻣﺎوﯾﯿﻪوه‪ ،‬د‪‬ﺘﻪدهرێ و ﺑﻪ ﺟﯿﯿ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺳﻮﭘﺎ و ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان دووﻟﯚرﯾﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺳﻪرﺑﺎزى ﭼﻪآﺪار دهﯾﮫ‪‬ﻨﻨﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ‬
‫ﺟﺎراﻧﻰ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪى ﺣﯿﺰب آﻪ آﺮاوهﺗﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارى )ﺑﯿﻨﺎى ﺷﺎرهدراى‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ(‪ .‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻣﻪﻻﯾﻪآﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﺑﻪﻧﺎوى ﻣﻪﻻ ﺳﻪدﯾﻘﻰ ﺳﯿﺪﻗﻰ‪،‬‬
‫ﺋﯿﻤﺎم ﺟﻮﻣﻌﻪى ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ هﻪﺑﺎﺳﺎﻧﻰ ﯾﺎن ه‪‬ﻨﺎﺑﻮوه ﺋﻪوهێ ﻗﺎزى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٣٩‬‬

‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ دﯾﺘﻨﻰ ﻣﻪﻻ ﺑﻪ دهرﺧﯚﻧﻪ آﺮدﻧﻰ ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻪآﻪى ﺑﻮوه‪.‬‬
‫ﺳﻪدﯾﻖ و ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارى ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﻟﻪ ﺷﺎﻧﯚى "ﻧﺎردن ﺑﯚ ﺗﺎران" ﺗ‪‬ﺪهﮔﺎ و‬
‫دهزاﻧ‪ ‬هﻪﻣﻮوى ﺋﻪوآﺎراﻧﻪ ﺑﯚ دﯾﺰه ﺑﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﺣﻮآﻤﻰ ﻟﻪ‬
‫ﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻰ ﺑﻪدهﺧﻮ‪‬ﻨﺪر‪‬ﺘﻪوه و داواﻟﻪى ﻟ‪‬ﺪهآﺮێ ﻟﻪ ﺣﺰوورى ﻣﻪﻻدا‬
‫هﻪر وهﺳﯿﻪﺗ‪‬ﻜﻰ هﻪﯾﻪﺗﻰ ﺑﯿﻜﺎ‪ .‬ﻣﻪﻻ ﺳﻪدﯾﻖ و ﺋﻪو ﺋﻪﻓﺴﻪراﻧﻪى ﻟﻪوێ‬
‫ﺑﻮوﻧﻪ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻮ‪‬ﺮی و ﻏﯿﺮهﺗﻰ ﻗﺎزى دواون‪ -‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪،‬‬
‫ﻗﺎرهﻣﺎﻧﻪ و ﺑﻪ ﺑﻮ‪‬ﺮى و ﻏﯿﺮهﺗﻰ ر‪‬ﺒﻪر‪‬ﻜﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪوه‪ ،‬دهﮔﻪڵ ﻣﻪرگ‬
‫رووﺑﻪڕوو دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪" .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا" ﻟﻪ وهﺳﯿﺘﻨﺎﻣﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﻪﯾﺪا‪ ،‬ﺑﺎس ﻟﻪ‬
‫ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺷﺎﻧﺎزﯾﻰ ﺧﯚى ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو رزﮔﺎرﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد دهآﺎو‬
‫داوﻟﻪاﻧﻪوهى داهﺎﺗﻮو دهآﺎ آﻪ در‪‬ﮋه دهرى ر‪‬ﮕﻪآﻪى ﺑﻦ‪ -‬ﻟﻪ‬
‫وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪدا آﻪ ﺑﻪدهﺳﺘﻮﺧﻪﺗﻰ ﻣﻪﻻ ﺳﻪدﯾﻖ ﻧﻮوﺳﺮاوه‪ .‬و‬
‫ﺧﯚى ﻣﯚرى آﺮدووه؛ ﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪآﺎروﺑﺎرى آﻪﺳﯿﻪﺗﻰ )ﺷﺨﺼﻰ( و‬
‫ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ و ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻰ ﺧﯚى آﺮدووه و دهﻗﻰ ﺋﻪوهﯾﺎن هﻪرﻣﺎوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﻪى ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻧ‪‬ﺮدراواﻧﻰ "ﺷﺎ" وه ﻧ‪‬ﺮدراﯾﻪﺗﺎران‬
‫و ﻟﻪ ﺑﻪ‪‬ﮕﻪﻧﺎﻣﻪ ﻧﮫ‪‬ﻨﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎدا راﯾﺎﻧﮕﺮت و ﺑ‪‬وﯾﺎن ﻧﻪآﺮدهوه‪:‬‬
‫دهﻗﻰ وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪآﻪ دواﺗﺮ ﺑﻪﻣﺠﯚره ﺑ‪‬وآﺮاﯾﻪوه‪:‬‬

‫وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪى ﺳﯿﺎﺳﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﺑﺴﻢ اﻟﻠﻪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪.‬‬

‫*‬

‫ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻰ آﻮرد؛ رۆ‪‬ﻪى ﺑﺮا ﻋﻪزﯾﺰهآﺎﻧﻢ‪ ،‬ﺑﺮاﺑﻪش ﺧﻮراوهآﺎﻧﻢ‪،‬‬
‫ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ زو‪‬ﻢ ﻟ‪‬ﻜﺮاوهآﻪم؛ وام ﻟﻪ دواﯾﯿﻦ ﺳﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ژﯾﺎﻧﻤﺪا‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ‬
‫‪ J‬ﺋﻪم دهﻗﻪ ﻟﻪ ﮐﺘ‪‬ﺒﯽ "ﺳﻪرۆک ﮐﯚﻣﺎری ﮐﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺑﻪردهم دادﮔﺎی ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا"‬
‫ﻧﻮوﺳﯿﻨﯽ ﺑﻪدرهدﯾﻦ ﺳﺎ‪‬ﺢ وهرﮔ‪‬اوه‪) .‬ﭼﺎﭘﯽ ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪی وهزارهﺗﯽ ﭘﻪردهوهرده‪-‬‬
‫هﻪوﻟ‪‬ﺮ ‪@@.(٢٠٠١‬‬

‫‪١٤٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرﯾﯿﻪآﺘﺎن دهآﻪم‪ ،‬وهرن ﺑﻪﺧﺎﺗﺮى ﺧﻮدا‪ ،‬ﭼﯿﺘﺮ دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫ﯾﻪآﺘﺮى ﻣﻪآﻪن‪ .‬ﯾﻪك ﺑﮕﺮن و ﭘﺸﺘﺘﺎن وه ﯾﻪآﺘﺮى ﺑﺪهن‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر‬
‫دوژﻣﻨﻰ زۆردار و زو‪‬ﻢ ﺑﻮهﺳﺘﻦ‪ ،‬ﺧﯚﺗﺎن ﺑﻪ ﺧﯚڕاﯾﻰ ﺑﻪ دوژﻣﻦ‬
‫ﻣﻪﻓﺮۆﺷﻦ‪ ،‬دوژﻣﻦ هﻪر ﺋﻪوهﻧﺪهى ﺋ‪‬ﻮه دهوێ‪ ،‬ﺗﺎآﺎرى ﺧﯚى ﭘ‪‬‬
‫ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬دهآﺎو ﻗﻪت ﺑﻪزهﯾﻰ ﭘ‪‬ﺘﺎﻧﺪا ﻧﺎﯾﻪ‪ ،‬ﻟﻪهﻪر هﻪ‪‬ﻜﺪاﺑ‪ ،‬ﻗﻪت‬
‫ﻟ‪‬ﻨﺎن ﻧﺎﺑﻮورێ‪.‬‬
‫دوژﻣﻨﺎﻧﻰ ﮔﻪﻟﻰ آﻮرد زۆرن‪ ،‬زا‪‬ﻤﻦ‪ ،‬زۆردارن‪ ،‬ﺑ‪ ‬ﺑﻪزهﯾﻦ‪،‬‬
‫رهﻣﺰى ﺳﻪرآﻪوﺗﻨﻰ هﻪرﮔﻪڵ و ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻪك ﯾﻪآﮕﺮﺗﻦ و ﯾﻪآﺒﻮوﻧﻪ ‪،‬‬
‫ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﻰ ﺗﻪواوى ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ‪ .‬هﻪر ﻣﯿﻠﻠﻪﺗ‪‬ﻚ ﯾﻪآ‪‬ﺘﻰ و ﺗﺎﺑﺎﯾﻰ ﻧﻪﺑ‪‬ﺖ‪،‬‬
‫هﻪردهم ژ‪‬ﺮدهﺳﺘﻰ دوژﻣﻨﺎﻧﻰ دهﺑ‪ .‬ﺋ‪‬ﻮه ﮔﻪﻟﻰ آﻮرد‪ ،‬هﯿﭽﺘﺎن ﻟﻪ‬
‫ﮔﻪ ﻻﻧﻰ ﺳﻪر ﺋﻪم ﮔﯚى زهﻣﯿﻨﻪ آﻪ ﻣﺘﺮﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮو ﻟﻪ ﭘﯿﺎوهﺗﻰ و‬
‫ﻏﯿﺮهت و ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﯾﻰ؛ ﻟﻪزۆر ﻟﻪو ﮔﻪﻻﻧﻪى آﻪ رزﮔﺎرﺑﻮون ﻟﻪ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﺘﺮن‪ .‬ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﺎﻧﻪى آﻪ ﻟﻪ ﻧﮕﻰ دوژﻣﻨﻪ زۆرداره آﺎﻧﯿﺎن‬
‫رزﮔﺎرﯾﺎن ﺑﻮو؛ وهك ﺋ‪‬ﻮهن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪواﻧﻪى ﺧﯚﯾﺎن رزﮔﺎر آﺮدووه؛‬
‫ﯾﻪآ‪‬ﺘﯿﺎن ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮاﻧﺪا هﻪﺑﻮوه؛ ﺑﺎ ﺋ‪‬ﻮهش وهآﻮ هﻪﻣﻮو ﮔﻪﻻﻧﻰ رووى‬
‫زهوى؛ ﭼﯿﺘﺮ ژ‪‬ﺮدهﺳﺖ ﻧﻪﺑﻦ‪ ،‬هﻪر ﺑﻪﯾﻪآﮕﺮﺗﻦ و ﻋﻪﺳﻮودى‬
‫ﺑﻪﯾﻪك ﻧﻪﺑﺮدن و ﺧﯚﻧﻪﻓﺮۆﺷﺘﻦ ﺑﻪ دوژﻣﻨﺎن‪ ،‬ﻟﻪدژى ﻧﻪﺗﻪوهآﻪﻣﺎن‬
‫دهﺗﻮاﻧﻦ رزﮔﺎرﺑﻦ‪-‬‬
‫راآﺎﻧﻢ‪ ،‬ﭼﯿﺘﺮ ﻓﺮﯾﻮى دوژﻣﻦ ﻣﻪﺧﯚن‪ ،‬دوژﻣﻨﻰ‪ ،‬آﻮرد ﻟﻪ هﻪر‬
‫رهﻧﮓ و دهﺳﺘﻪو ﻗﻪوﻣ‪‬ﻚ ﺑ‪‬ﺖ؛ هﻪر دوژﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺑ‪ ‬روﺣﻢ‪ ،‬ﺑ‪ ‬وﯾﮋداﻧﻪ‪،‬‬
‫روﺣﻤﺘﺎن ﭘ‪ ‬ﻧﺎآﺎ‪ ،‬ﺑﻪﯾﻪآﺘﺮﺗﺎن ﺑﻪ آﻮﺷﺖ دهدا‪ ،‬ﺗﻪﻣﺎﺣﻮوهﺑﻪردهﻧ‪.‬‬
‫ﺑﻪدرۆ و ﻓ‪‬هﻓ‪ ‬ﺑﻪﮔﮋ ﯾﻪآﺘﺮوودادهآﺎ‪ ،‬ﻟﻪﻧﺎو هﻪﻣﻮو دوژﻣﻨﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﮔﻪﻟﻰ آﻮرد‪ ،‬دوژﻣﻨﻰ ﻋﻪﺟﻪم ﻟﻪ هﻪﻣﻮوﯾﺎن زا‪‬ﻤﺘﺮ و ﻣﻪﻟﻌﻮوﺗﻨﺮ و‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٤١‬‬

‫ﺧﻮا ﻧﻪﻧﺎﺳﺘﺮ و ﺑ‪‬ﺒﻪزهﯾﯿﺘﺮه؛ ﻟﻪ هﯿﭻ ﺗﺎواﻧ‪‬ﻚ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺑﻪﮔﻪﻟﻰ آﻮرد‬
‫دهﺳﺖ ﻧﺎﮔ‪‬ﺘﻪوه؛ هﻪر ﺑﻪ در‪‬ﮋاﯾﻰ ﻣ‪‬ﮋوو ﻟﻪﮔﻪڵ ﮔﻪﻟﻰ آﻮرد ﻏﻪرهز‬
‫و آﯿﻨﻪى رﯾﺸﻪدارى هﻪﺑﻮوه و هﻪﯾﻪﺗﻰ‪ ،‬ﺗﻪﻣﺎﺷﺎآﻪن‪ ،‬ﺗﻪواوى ﮔﻪوره‬
‫ﭘﯿﺎواﻧﻰ ﮔﻪﻟﻪآﻪﺗﺎن‪ ،‬ﻟﻪ ﺳﻤﺎﯾﻞ ﺋﺎﻏﺎى ﺷﻜﺎآﻪوه ﺑﮕﺮه؛ ﺗﺎ ﺟﻪوهﻪر‬
‫ﺋﺎﻏﺎى ﺑﺮاى و هﻪﻣﺰه ﺋﺎﻏﺎى ﻣﻪﻧﮕﻮڕو ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﻣﺮۆﭬﻰ دﯾﻜﻪ؛ هﻪر‬
‫هﻪﻣﻮوﯾﺎن ﺑﻪ ﻓﺮﯾﻮدان ﺋﺎراﻣﯿﺎن آﺮدﻧﻪوه و ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺎن ﻟﻪﭘﺸﺖ‬
‫آﺮدﻧﻪوه و ﺋﯿﻨﺠﺎ زۆر زۆر ﻧﺎﻣﻪرداﻧﻪ‪ ،‬آﻮﺷﺘﯿﺎﻧﻦ‪ ،‬هﻪﻣﻮو ﺋﻪواﻧﻪﯾﺎن‬
‫ﺑﻪ ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ و ﻗﻮرﺋﺎن ﻓﺮﯾﻮدان آﻪ ﮔﻮاﯾﻪ ﻋﻪﺟﻪم؛ ﻧﯿﯿﻪﺗﻰ ﺧ‪‬ﺮى‬
‫ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺎﻧﺪا هﻪﯾﻪ و ﭼﺎآﻪ ﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﺪا دهآﺎت‪ .‬ﺑﻪ‪‬م هﻪرآﻮردێ ﺧﯚش‬
‫ﺑﺎوهڕه و ﺑﻪ ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ و ﺳﯚزى ﻋﻪﺟﻪم ﻓﺮﯾﻮﯾﻰ ﺧﻮاردووه و ﺑﺎوهڕى‬
‫ﭘ‪ ‬ه‪‬ﻨﺎوهن آﻪﭼﻰ ﺗﺎﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﺑﻪ در‪‬ﮋاﯾﻰ ﻣ‪‬ﮋوو‪ ،‬آﻪس ﻧﻪﯾﺪﯾﻮه‪،‬‬
‫ﺗﺎآﻮ ﺟﺎر‪‬ﻜﯿﺶ ﻋﻪﺟﻪم ﺑﻪ ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ و واده و ﺋﻪو ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎﻧﻪى آﻪ‬
‫ﺑﻪﺳﻪراﻧﻰ آﻮردى داون‪ ،‬وهﻓﺎى ﭘ‪ ‬ﺑﻜﺎو وادهآﺎﻧﻰ دهﮔﻪڵ آﻮرد‬
‫ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑﮕﻪﯾﻪﻧ‪ .‬هﻪر هﻪﻣﻮوﯾﺎن درۆو ﻓ‪‬و ﻓ‪ ‬ﺑﻮوه‪ .‬ﺟﺎوا ﻣﻦ وهآﻮ‬
‫ﺑﺮاﯾﻪآﻰ ﺑﭽﻮوآﻰ ﺋ‪‬ﻮه‪ ،‬ﻟﻪ ر‪‬ﮕﺎى ﺧﻮادا‪ ،‬ﺑﯚﺧﺎﺗﺮى ﺧﻮدا ﭘ‪‬ﺘﺎن ده‪‬ﻢ؛‬
‫ﯾﻪآﺘﺮ ﺑﮕﺮن و ﻗﻪت ﭘﺸﺘﻰ ﯾﻪآﺘﺮ ﺑﻪرﻣﻪدهن‪ ،‬د‪‬ﻨﯿﺎﺑﻦ ﺋﻪﮔﻪر ﻋﻪﺟﻪم‬
‫هﻪﻧﮕﻮﯾﻨﺘﺎن ﺑﺪاﺗ‪ ،‬دﯾﺎره ژههﺮى ﺗ‪‬ﻜﺮدووه‪ ،‬ﺑﻪ آﻮ‪‬ﯿﻪو ﻓﺮﯾﻮ ﻣﻪﺧﯚن‪،‬‬
‫آﻪ ﺋﻪﮔﻪر هﻪزار ﺟﺎر دهﺳﺖ ﻟﻪ ﻗﻮرﺋﺎﻧﻰ ﭘﯿﺮۆزﯾﺶ ﺑﺪاو ﺑﻪ‪‬ﻨﺘﺎن ﭘ‪‬‬
‫ﺑﺪا؛ د‪‬ﻨﯿﺎﺑﻦ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﻓﺮﯾﻮداﻧﻰ ﺋ‪‬ﻮهﯾﻪ‪ ،‬ﺗﺎوهآﻮ ﻓ‪‬ﻜﺘﺎن ﻟ‪ ‬ﺑﻜﺎ‪.‬‬
‫وا ﻣﻦ ﻟﻪ دواﯾﯿﻦ ﺳﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ژﯾﺎﻧﻤﺪا ﺑﯚ ﺧﺎﺗﺮى ﺧﻮاى ﮔﻪوره‬
‫ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرﯾﺘﺎن دهآﻪم‪ ،‬ﭘ‪‬ﺘﺎن ده‪‬ﻢ و ﺧﻮا ﺑﯚ ﺧﯚى دهزاﻧ‪ ‬آﻪ ﻣﻦ‬
‫ﺋﻪوهى ﻟﻪ دهﺳﺘﻢ هﺎت؛ ﺑﻪ ﺳﻪرو ﺑﻪﮔﯿﺎن و ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎن‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرى و ر‪‬ﻨﻮ‪‬ﻨﻰ و ﻧﯿﺸﺎﻧﺪاﻧﻰ ر‪‬ﮕﻪى راﺳﺖ ﺋ‪‬ﻮه در‪‬ﻐﯿﻢ‬

‫‪١٤٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻧﻪآﺮدووه‪ ،‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش ﻟﻪو ﺳﺎﺗﻪدا ﻟﻪو ﺑﺎرودۆﺧﻪدا؛ دﯾﺴﺎن ﭘ‪‬ﺘﺎن‬
‫رادهﮔﻪﯾﻪﻧﻢ آﻪ ﭼﯿﺘﺮ ﻓﺮﯾﻮى ﻋﻪﺟﻪم ﻧﻪﺧﯚن و ﺑﺎوهڕ ﺑﻪ ﺳﻮ‪‬ﻨﺪو‬
‫دهﺳﺖ ﻟﻪ ﻗﻮرﺋﺎن دان و ﺑﻪ‪‬ﻦ و ﺳﯚزهآﺎﻧﯿﺎن ﻣﻪآﻪن‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ‬
‫ﻋﻪﺟﻪم ﻧﻪﺧﻮا دهﻧﺎﺳﻦ و ﻧﻪﺑﺎوهڕﯾﺎن ﺑﻪ ﺧﻮاو ﭘ‪‬ﻐﻪﻣﺒﻪر هﻪﯾﻪو ﻧﻪ‬
‫ﺑﺎوهڕﯾﺎن ﺑﻪ رۆژى ﻗﯿﺎﻣﻪت و ﺣﯿﺴﺎب و آﺘﺎب هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﻟﻪﻻى ﺋﻪوان‬
‫ﺋ‪‬ﻮهن‪ ،‬هﻪر ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى آﻪ آﻮردن ﺑﺎ ﻣﻮﺳ‪‬ﻤﺎﻧﯿﺶ ﺑﻦ‪ ،‬ﺗﺎواﻧﺒﺎر و‬
‫ﻣﺤﻜﻮوﻣﻦ‪ ،‬ﺑﯚ وان دووژﻣﻨﻦ‪ ،‬ﺳﻪروﻣﺎڵ و ﮔﯿﺎﻧﺘﺎن ﺑﯚ ﺋﻪوان ﺣﻪ‪‬ﻪ‬
‫و ﺑﻪ ﻏﻪزاى دهزاﻧﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻨﻢ واﻧﻪﺑﻮو ﻣﻦ ﺑ‪‬ۆم و ﺋ‪‬ﻮه ﺑﻪدهﺳﺖ ﺋﻪو‬
‫دوژﻣﻦ د‪‬هﺷﺎﻧﻪوه ﺑﻪﺟ‪ ‬ﺑﮫ‪‬ﻢ‪ .‬زۆرﺟﺎرﯾﺶ ﺑﯿﺮم ﻟﻪ راﺑﺮدوو‬
‫ﮔﻪوره ﭘﯿﺎواﻧﻤﺎن آﺮدۆﺗﻪوه؛ آﻪ ﻋﻪﺟﻪم ﺑﻪﻓﺮﯾﻮو ﺳﻮ‪‬ﻨﺪ و درۆ و‬
‫ﺣﯿﻠﻪ ﮔﺮﺗﻮوﯾﺎﻧﻦ و آﻪﺷﺘﻮوﯾﺎﻧﻦ‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻟﻪ ﻣﻪﯾﺪاﻧﻰ ﻧﻪﺑﻪردﯾﺪا‬
‫دهروهﺷﯿﺎن ﻧﻪهﺎﺗﻮون و ﻧﻪﯾﺎﻧﺘﻮاﻧﯿﻮه ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪرﯾﺎﻧﺪا ﺑﻮهﺳﺘﻦ؛‬
‫ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪدرۆو ﻓ‪‬و ﻓ‪ ‬هﻪ‪‬ﯿﺎن ﺧﻪ‪‬ﻪﺗﺎﻧﺪوون‪ ،‬آﻮﺷﺘﻮوﯾﺎﻧﻦ‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﺋﻪواﻧﻢ هﻪر هﻪﻣﻮوﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﯿﺮﺑﻮو‪ ،‬ﻗﻪﺗﯿﺶ ﺑﺎوهڕم ﺑﻪ‬
‫ﻋﻪﺟﻪﻣﺎن ﻧﻪآﺮدووه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻋﻪﺟﻪم ﻟﻪﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوهﯾﺎن ﺑﯚ ﺋ‪‬ﺮه‬
‫ﭼﻪ ﻧﺪﯾﻦ ﺟﺎر وه‪‬م و راﺳﭙﺎردهﯾﺎن ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻪ و ﻧﺎردﻧﻰ آﻪﺳﻰ‬
‫ﻧﺎودارى آﻮرد و ﻓﺎرس ﺑﻪداﻧﻰ ﺑﻪ‪‬ﻦ و ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ ﯾﻪآﺠﺎر زۆر و ﺑﯚ‬
‫آﻪ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻋﻪﺟﻪم و ﺷﺎ ﺧﯚى ﻧﯿﯿﻪﺗﻰ ﺧ‪‬ﺮﯾﺎن هﻪﯾﻪ و ﺋﺎﻣﺎدهﻧﯿﻦ‬
‫ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت د‪‬ﯚﭘ‪‬ﻚ ﺧﻮ‪‬ﻦ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑ‪‬ژێ‪.‬‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺋ‪‬ﻮه ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﻰ ﺑﻪ‪‬ﻨﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪﭼﺎوى ﺧﯚﺗﺎن دهﺑﯿﻨﻦ‪ ،‬ﺋﻪﮔﻪر‬
‫ﺳﻪرداﻧﻰ هﯚز و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ آﻮردهآﺎﻧﻤﺎن ﺧﯿﺎﻧﻪﺗﯿﺎن ﻧﻪآﺮدﺑﺎ و‬
‫ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻋﻪﺟﻪم ﻧﻪﻓﺮۆﺷﺘﺒﺎ؛ ﺋ‪‬ﻤﻪ و ﺋ‪‬ﻮه و آﯚﻣﺎره‬
‫آﻪﻣﺎن‪ ،‬واى ﺑﻪﺳﻪر ﻧﻪدههﺎت‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٤٣‬‬

‫ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرى و وهﺳﯿﻪﺗﻢ ﺋﻪوهﯾﻪ‪ :‬ﺑﺎﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﺘﺎن ﺑﺨﻮ‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪى ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻰ آﻮرد ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﻟﻪ آﺎرواﻧﻰ ﮔﻪﻻن دواﻧﻪآﻪوﯾﻦ‪ ،‬هﻪر‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن ﭼﻪآﻰ آﻮﺷﻨﺪهى دوژﻣﻨﻪ‪-‬‬
‫د‪‬ﻨﯿﺎﺑﻦ و ﺑﺰاﻧﻦ ﺋﻪﮔﻪر ﺗﻪﺑﺎﯾﻰ و ﯾﻪآﮕﺮﺗﻦ و ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارﯾﺘﺎن ﺑﺎش‬
‫ﺑ‪‬؛ زۆر ﺑﺎﺷﯿﺶ ﺑﻪﺳﻪر دوژﻣﻨﺎﻧﺘﺪا ﺳﻪردهآﻪون‪ .‬ﺋ‪‬ﻮه ﻧﺎﺑ‪ ‬ﺑﻪ‬
‫آﻮﺷﺘﻨﻰ ﻣﻦ و ﺑﺮاو ﺋﺎﻣﯚزاآﺎﻧﻢ ﭼﺎوﺗﺎن ﺑﺘﺮﺳ‪ .‬ه‪‬ﺸﺘﺎ دهﺑ‪ ‬زۆر‬
‫آﻪﺳﻰ دﯾﻜﻪى وهآﻮوﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪو ر‪‬ﮕﺎﯾﻪدا ﮔﯿﺎن ﺑﻪﺧﺖ ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺗﺎدهﮔﻪﻧﻪ‬
‫ﺋﺎوات و ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﺘﺎن‪.‬‬
‫د‪‬ﻨﯿﺎم ﻟﻪ دواى ﺋ‪‬ﻤﻪش زۆر آﻪﺳﻰ دﯾﻜﻪ هﻪر ﺑﻪﻓ‪‬ﻞ و‬
‫دووڕووﯾﻰ ﻟﻪﺑﻪرﯾﻦ دهﺑ‪‬ﯾﻦ‪ .‬د‪‬ﻨﯿﺎم زۆر ﻟﻪواﻧﻪى ﻟﻪدواى ﺋ‪‬ﻤﻪش‬
‫دهآﻪوﻧﻪ دواى ﻓ‪‬و ﻓ‪‬ﻰ ﻋﻪﺟﻪﻣﺎن؛ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪش زﯾﺎﺗﺮ و‬
‫ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﺗﺮدهﺑﻦ‪ ,‬ﺑﻪ‪‬م هﯿﻮادارم آﻮﺷﺘﻨﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ ﭘﻪﻧﺪ و ﻋﯿﺒﺮهت‬
‫ﺑﯚ د‪‬ﺴﯚزاﻧﻰ ﮔﻪﻟﻰ آﻮرد‪ .‬هﻪر ﭼﯿﯿﻪآﺘﺎن ﺑﯚ ﺳﻪرﻓﺮازﯾﻰ ﺋﻪو ﮔﻪﻟﻪ‬
‫آﺮد‪ ،‬آﯚﻣﻪآﺘﺎن ﻟﻪ ﺋﻪو ﺑﯚ ﺑ‪‬؛ د‪‬ﻨﯿﺎم ﺧﻮاى ﮔﻪوره ﺳﻪرﺗﺎن دهﺧﺎ و‬
‫آﯚﻣﻪآﺘﺎن دهآﺎ‪ .‬رهﻧﮕﻪ ﺑ‪‬ﻦ ﺋﻪى ﺑﯚ ﻣﻦ ﺳﻪرﻧﻪآﻪوﺗﻢ؟ ﻟﻪ وه‪‬ﻣﺪا‬
‫ده‪‬ﻢ؛ ﺑﻪو ﺧﻮاﯾﻪ ﻣﻦ ﺳﻪرآﻪوﺗﻮوم‪ .‬چ ﻧﯿﻌﻤﻪﺗ‪‬ﻚ و چ ﺳﻪرآﻪوﺗﻨ‪‬ﻚ‬
‫ﻟﻪوه ﮔﻪورهﺗﺮه آﻪ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎوا ﻣﻦ ﻟﻪ ر‪‬ﮕﻪى ﮔﻪل و ﻣﯿﻠﻠﻪت و‬
‫و‪‬ﺗﻪآﻪﻣﺪا‪ ،‬ﺳﻪر و ﻣﺎڵ و ﮔﯿﺎﻧﻢ ﻟﻪﭘ‪‬ﻨﺎو ﺋﻪودا دادهﻧ‪‬ﻢ‪ .‬ﺑﺎوهڕ ﺑﻜﻪن؛‬
‫ﻣﻦ ﺧﯚم ﻟﻪ د‪‬ﻤﻪوه ﺋﺎرهزووم ﺑﻮو؛ ﺋﻪﮔﻪرﻣﺮدم‪ ،‬ﺑﻪﻣﻪرﮔ‪‬ﻚ ﺑﻤﺮم آﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺣﺰوورى ﺧﻮاو رهﺳﻮﻟﻰ ﺧﻮاو ﮔﻪل و ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪآﻪﻣﺪا؛ رووﺳﻮورﺑﻢ‬
‫ﺑﯚ ﻣﻦ ﺋﻪو ﻣﻪرﮔﻪ ﺳﻪرآﻪوﺗﻨﻪ‪ .‬ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻢ ‪ -‬آﻮردﺳﺘﺎن ﻣﺎ‪‬ﻰ‬
‫هﻪﻣﻮو آﻮرد‪‬ﻜﻪ‪ .‬هﻪر وهآﻮ ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪوهدا ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺋﻪو ﻣﺎ‪‬ﻪ‬
‫هﻪرآﻪس ﻟﻪ هﻪر ﺟﯚرهآﺎر و آﺮدهوهﯾﻪآﺪا دهﯾﺰاﻧ‪ ،‬ﺋﻪوآﺎرهى ﭘ‪‬‬

‫‪١٤٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫دهﺳﭙ‪‬ﺮن؛ ﺋﯿﺘﺮ آﻪس ﻣﺎﻓﻰ ﭼﺎوﭼﻨﯚآﻰ ﭘ‪ ‬ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ هﻪر‬
‫ﺋﻪو ﻣﺎ‪‬ﻪﯾﻪ؛ ﺋﻪﮔﻪر زاﻧﯿﺘﺎن آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺋﻪو ﻣﺎ‪‬ﻪآﺎر‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ‬
‫دهﺳﺖ دێ‪ ،‬ﻟ‪‬ﻰ ﮔﻪڕ‪‬ﻦ ﺑﺎ ﺑﯿﻜﺎ‪ -‬ﺋﯿﺘﺮ ﻧﺎﺑ‪ ‬ﺑﻪرد ﺑﺨﻪﻧﻪ ﺳﻪرڕ‪‬ﻰ و‬
‫ﻧﺎﺑ‪ ‬ﺑﻪوه د‪‬ﮕﯿﺮﺑﻦ آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻮه ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرﯾﻪﺗﯿﻰ ﮔﻪورهى ﺑﻪ‬
‫دهﺳﺘﻪوهﯾﻪ‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر آﺎرى ﮔﻪوره آﻪوﺗﯚﺗﻪ ﺳﻪرﺷﺎﻧﻰ آﻪﺳ‪‬ﻚ و‬
‫ﺑﻪر‪‬ﻮهى دهﺑﺎ؛ دﯾﺎره ﻟ‪‬ﻰ دهزاﻧ‪ ‬و ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﮔﻪورهﺗﺮﯾﺶ‬
‫ﻟﻪﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺋﻪو ﺋﻪﮔﻪردهﻪﯾﻪ‪.‬؟ د‪‬ﻨﯿﺎﺑﻪ ﺑﺮا آﻮردهآﻪت هﻪر ﭼﺎآﺘﺮه؛‬
‫دوژﻣﻦ آﯿﻨﻪى ﻟﻪ د‪‬ﻪ و ﺋﻪﮔﻪر ﻣﻦ ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﮔﻪورهم ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرﺷﺎﻧﻰ ﻧﻪﺑﻮاﯾﻪ؛ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮدارى ﺳ‪‬ﺪارهدا راﻧﻪدهوهﺳﺘﺎم‪.‬‬
‫ﺑﯚﯾﻪ ﻧﺎﺑ‪ ‬دهﮔﻪڵ ﯾﻪآﺘﺮدا ﭼﺎو ﭼﻨﯚك ﺑﻦ‪ ،‬ﺋﻪواﻧﻪى ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪﯾﺎن ﺑﻪﺟ‪ ‬ﻧﻪدهﮔﻪﯾﺎﻧﺪ؛ ﻧﻪك هﻪر ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬ﻧﻪآﺮدن؛‬
‫ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺑﻪﺗﻪواوى دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﺎن دهآﺮدﯾﻦ‪ .‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى ﺧﯚﻣﺎن ﺑﻪ‬
‫ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺎرى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺧﯚﻣﺎن دهزاﻧﻰ‪.‬‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺋﻪوان ﻟﻪﻧ‪‬ﻮﻣﺎڵ و ﻣﻨﺪا‪‬ﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ ﺷﯿﺮن ﺧﻪودان‪ .‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪﺑﻪ ﻧﺎوى ﺧﺰﻣﻪت آﺮدن ﺑﻪ ﻣﯿﻠﻠﻪت؛ وا ﻟﻪژ‪‬ﺮ دارى ﺳ‪‬ﺪارهﯾﻦ و‬
‫ﺧﻪرﯾﻜﻢ دواﯾﯿﻦ ﺳﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ژﯾﺎﻧﻢ‪ ،‬ﺑﻪم وهﺳﯿﻪﺗﻪﻧﺎﻣﻪﯾﻪ ﺗﻪواودهآﻪم؛‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻣﻨﯿﺶ وهك ﺋ‪‬ﻮه ﻟﻪ ﻧﺎو ﺧﺎو و ﺧ‪‬ﺰان و ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﺧﯚم ﻟﻪ‬
‫ﺷﯿﺮن ﺧﻪودا دهﺑﻮوم‪ ،‬ﺋﻪوهى آﻪ ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرﯾﺘﺎن ﺑﯚ دواى ﺧﯚم‬
‫دهآﻪم‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش ﯾﻪآ‪‬ﻜﻪ ﻟﻪو ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎرﯾﻪﺗﯿﺎﻧﻪى آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرﺷﺎﻧﻤﻪ‪،‬‬
‫د‪‬ﻨﯿﺎم ﺋﻪﮔﻪر آﻪﺳ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻮه؛ ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻨﻰ وه‬
‫ﺋﻪﺳﺘﯚى ﺧﯚى ﮔﺮﺗﺒﺎ‪ ،‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺋﻪو ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻣﻦ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﺳ‪‬ﺪاره‬
‫دهﺑﻮو واﻣﻦ ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ رازاﯾﻪﺗﯿﻰ ﺧﻮدا و ﺑﻪﭘ‪‬ﯿﻰ ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﯿﻰ‬
‫ﺳﻪرﺷﺎﻧﻢ؛ وهآﻮ آﻮرد‪‬ﻜﻰ ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺎرى ﮔﻪل و ﻟﻪ ر‪‬ﮕﺎى آﺎرى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٤٥‬‬

‫ﭼﺎآﺪا )اﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف( ﺋﻪو ﭼﻪﻧﺪ ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرﯾﯿﻪم آﺮدن آﻪ هﯿﻮادارم‬
‫ﻟﻪﻣﻪودوا ﻋﯿﺒﺮهت وهرﺑﮕﺮن‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﻪواوى ﮔﻮێ ﻟﻪ ﺋﺎﻣﯚژﮔﺎرﯾﯿﻪآﺎﻧﻢ‬
‫ﺑﮕﺮن‪ ،‬ﺑﻪ هﯿﻮاى ﺧﻮادا ﺑﻪﺳﻪر دوژﻣﻨﺘﺎﻧﺪا ﺳﻪرآﻪون‪.‬‬
‫‪ -١‬ﺑﺎوهڕﺗﺎن ﺑﻪ ﺧﻮدا و )ﻣﺎ ﺟﺎء ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻠﻪ( و ﭘﻪرﺳﺘﻨﻰ ﺧﻮداو‬
‫ﭘ‪‬ﻐﻪﻣﺒﻪر)د‪.‬خ( و ﺑﻪ ﺟ‪‬ﮕﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ ﺋﻪرآﻰ ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ ﭘﺘﻪو ﺑ‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﯾﻪآ‪‬ﺘﻰ و ﺗﻪﺑﺎﯾﻰ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺧﯚﺗﺎﻧﺪا ﺑﭙﺎر‪‬ﺰن‪ ،‬آﺎرى ﻧﻪﺷﯿﺎو‬
‫ﻟﻪﺑﻪراﻣﺒﻪر ﯾﻪآﺘﺮدا ﻣﻪآﻪن و ﭼﺎوﭼﻨﯚك ﻣﻪﺑﻦ ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪت‬
‫ﻟﻪﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرﯾﻪﺗﻰ و ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺮدن دا‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و زاﻧﺴﺖ و ﭘﻠﻪى زاﻧﯿﺎرﯾﺘﺎن ﺑﻪرﻧﻪﺳﻪرهو؛ ﺑﯚ ﺋﻪوهى‬
‫آﻪﻣﺘﺮ ﻓﺮﯾﻮى دوژﻣﻨﺎن ﺑﺨﯚن‪.‬‬
‫‪ -٤‬ﺑﺎوهڕ ﺑﻪ دووژﻣﻨﺎن ﻣﻪآﻪن‪ ،‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪت ﺑﻪ دوژﻣﻨﻰ ﻋﻪﺟﻪم‪،‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑﻪﭼﻪﻧﺪ هﯚو ر‪‬ﮕﺎوه ﻋﻪﺟﻪم دوژﻣﻨﻰ ﺋ‪‬ﻮهﯾﻪ‪ ،‬دوژﻣﻨﻰ ﮔﻪل‬
‫و ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن و ﺋﺎﯾﯿﻨﺘﺎﻧﻪ‪ .‬ﻣ‪‬ﮋوو ﺳﻪﻟﻤﺎﻧﺪووﯾﻪﺗﻰ آﻪ ﺑﻪردهوام ﻟﻪ‬
‫آﻮرد ﺑﻪﺑﻪهﺎﻧﻪﯾﻪو ﻟﻪﺳﻪر آﻪﻣﺘﺮﯾﻦ ﺗﺎوان دهﺗﺎﻧﻜﻮژێ و ﻟﻪ هﯿﭻ‬
‫ﺗﺎواﻧ‪‬ﻚ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺑﻪ آﻮرد دهﺳﺖ ﻧﺎﮔ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬
‫‪ -٥‬ﺑﯚ ﭼﻪﻧﺪ رۆژ‪‬ﻚ ژﯾﺎﻧﻰ ﺑ‪ ‬ﻗﯿﻤﻪﺗﻰ ﺋﻪم دﻧﯿﺎﯾﻪ ﺧﯚﺗﺎن ﺑﻪ‬
‫دوژﻣﻦ ﻣﻪﻓﺮۆﺷﻦ‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ دوژﻣﻨﻪ؛ دوژﻣﻦ ﺟ‪‬ﮕﻪى هﯿﭻ ﺑﺎوهڕ‬
‫ﭘ‪‬ﻜﺮدﻧ‪‬ﻚ ﻧﯿﯿﻪ‪.‬‬
‫‪ -٦‬ﺧﯿﺎﻧﻪت ﺑﻪﯾﻪآﺘﺮى ﻣﻪآﻪن‪ ،‬ﻧﻪﺧﯿﺎﻧﻪﺗﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ و ﻧﻪﮔﯿﺎﻧﻰ و‬
‫ﻧﻪﻣﺎ‪‬ﻰ و ﻧﺎﻣﻮوﺳﻰ‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺧﯿﺎﻧﻪﺗﻜﺎرى ﻻى ﺧﻮدا و ﻣﺮۆڤ‬
‫ﺳﻮوك و ﺗﺎواﻧﺒﺎره؛ ﺧﯿﺎﻧﻪت ﺑﻪ رووى ﺧﯿﺎﻧﻪﺗﻜﺎردا دهﮔﻪر‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬
‫‪ -٧‬ﺋﻪﮔﻪر ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻮه ﺗﻮاﻧﻰ آﺎرهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﻮه ﺑﻪﺑ‪ ‬ﺧﯿﺎﻧﻪﺗﻜﺮدن‬
‫ﺋﻪﻧﺠﺎم ﺑﺪا‪ ،‬هﺎوآﺎرى ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﻧﻪوهك ﻟﻪﺑﻪر ﭼﺎوﭼﻨﯚآﻰ و ﺑﻪﺧﯿﻠﻰ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٤٦‬‬

‫دژى ﺑﻮهﺳﺘﻦ‪ .‬ﯾﺎ ﺧﻮاﻧﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻟﻪﺳﻪرى ﺑﺒﻦ ﺑﻪ ﺟﺎﺳﻮوﺳﻰ‬
‫ﺑ‪‬ﮕﺎﻧﻪ‪.‬‬
‫‪ -٨‬ﺋﻪو ﺷﯚ‪‬ﻨﺎﻧﻪى ﻟﻪوهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪآﻪدا ﻧﻮوﺳﯿﻮﻣﻪ ﺑﯚ ﻣﺰﮔﻪوت و‬
‫ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪ و ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺋ‪‬ﻮه هﻪﻣﻮوﺗﺎن داواى ﺑﻜﻪن ﺗﺎ دهآﺮێ و‬
‫ﺳﻮودﯾﺎن ﻟ‪ ‬وهرﮔﯿﺮێ‪.‬‬
‫‪ -٩‬ﺋ‪‬ﻮه ﻟﻪ ﺧﻪﺑﺎت و هﻪوڵ و ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎن ﻣﻪوهﺳﺘﻦ؛ ﺗﺎوهك‬
‫هﻪﻣﻮوﮔﻪﻻﻧﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﭼﻪﭘﯚآﻰ دوژﻣﻨﺎن رزﮔﺎرﺗﺎن دهﺑ‪،‬‬
‫ﺋﻪﮔﻪر و‪‬ﺗ‪‬ﮑﺘﺎن هﻪﺑ‪ ،‬ﺳﻪرﺑﻪﺳﺘﯿﻪآﻮ هﻪﺑ‪ ،‬ﻣﺎڵ و ﺧﺎك و‬
‫ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧﻪ آﻪو هﻰ ﺧﯚﺗﺎن ﺑ‪ ،‬ﺋﻪو آﺎﺗﻪ هﻪﻣﻮوﺷﺘ‪‬ﻜﺘﺎن هﻪﯾﻪ‪ ،‬هﻪم‬
‫ﻣﺎڵ‪ ،‬هﻪم ﺳﻪروهت‪ ،‬هﻪم دهو‪‬ﻪت و ﺋﺎﺑ‪‬ووى ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧﺘﺎن دهﺑ‪.‬‬
‫‪ -١٠‬ﻣﻦ ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ ﺧﻮدا ﻗﻪرزاﺑﺎرى آﻪس ﻧﯿﻢ ‪ -‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪﮔﻪر‬
‫آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻻى واﺑﻮو آﻪ ﻟﻪآﻪم ﺗﺎ زوو ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ ﻻى ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺳﻪروهﺗﻰ‬
‫زۆرم ﺑﻪﺟ‪ ‬ه‪‬ﺸﺘﻮوه وهری ﺑﮕﺮ‪‬ﺘﻪوه ﺗﺎ ﺋ‪‬ﻮه ﯾﻪآﻨﻪﮔﺮن‪،‬‬
‫ﺳﻪرﻧﺎآﻪون‪ ،‬زو‪‬ﻢ زۆر ﻟﻪﯾﻪك ﻣﻪآﻪن‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺧﻮا زۆر زوو زو‪‬ﻢ‬
‫ﻟﻪﺑﻪﯾﻦ دهﺑﺎ و ﻧﺎﺑﻮودى دهآﺎ‪ ،‬ﺋﻪوه ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ ﺧﻮاوهﻧﺪه ﺑ‪ ‬آﻪﻣﻮزﯾﺎد؛‬
‫زا‪‬ﻢ دهڕووﺧ‪ ‬و ﻧﺎﺑﻮود دهﺑ‪ ،‬ﺧﻮا ﺗﯚ‪‬ﻪى زو‪‬ﻤﻰ ﻟ‪‬ﺪهآﺎﺗﻪوه‪.‬‬
‫هﯿﻮادارم ﺋﻪو ﺷﺘﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﮔﻮێ ﺑﮕﺮن ﺧﻮا ﺳﻪرآﻪوﺗﻮوﺗﺎﻧﻜﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺳﻪردوژﻣﻨﺎﻧﺪا وهك ﺳﻪﻋﺪى دهﻓﻪرﻣﻮێ؛‬
‫ﻣﺮادﻣﺎ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﺑﻮد و آﻔﺘﯿﻢ‬
‫ﺣﻮاﻟﺖ ﺑﺎ ﺧﺪاآﺮدﯾﻢ و رﻓﺘﯿﻢ‬
‫ﺧﺰﻣﻪﺗﮕﻮزارى ﮔﻪل و ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٤٧‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﭘﺎش ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪآﻪ؛ دوورآﺎت ﻧﻮ‪‬ﮋ‬
‫دهآﺎ و ﺑﻪﺳﻪرهﻪﻧﮓ و ﺋﻪواﻧﻪى ﻟﻪو‪‬ﻦ ده‪ :‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى ﻟﻪﺷﻪرﻋﻰ‬
‫ﺋﯿﺴﻼﻣﺪا ﻟﻪﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻰ ﻣﻮﺳ‪‬ﻤﺎن آﺎر‪‬ﻜﻰ ﻧﺎﭘﻪﺳﻨﺪه؛ ﺗﯿﺮهﺑﺎراﻧﻢ آﻪن‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م ﻣﻪﺋﻤﻮورهآﺎن ده‪‬ﻦ؛ ﺣﻮآﻤﻰ ﺋﯿﻌﺪاﻣﺘﺎن ﺑﻪ ﺳ‪‬ﺪارهﯾﻪو‬
‫رهﺗﻜﺮدﻧﻪوهى ﺑﯚ ﻧﯿﯿﻪ‪ .‬ﺋﯿﺪى دهﯾﮫ‪‬ﻨﻨﻪ ژ‪‬ﺮدارى ﺳ‪‬ﺪاره‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ دواﯾﯿﻦ آﺎت و ﺳﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ژﯾﺎﻧﯿﺸﯿﺪا هﻪروا ﺳﻮور ﺑﻮو‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﯿﻤﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﺋﺎزادى و رهواﯾﻰ ﻣﺎﻓﻰ ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻰ آﻮرد و ﺑﻪ‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ و ﻣﻪﺋﻤﻮورهآﺎن ده‪ :‬ﺋ‪‬ﻮه ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪‬ﻚ‬
‫ﺋﯿﻌﺪام دهآﻪن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﺒﻪﯾﻨ‪ ‬ﻟﻪهﻪر د‪‬ﯚﭘﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻢ هﻪزاران ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳﻪر هﻪ‪‬ﺪهﺑ‪‬ن و ر‪‬ﮕﺎى ﻣﻦ در‪‬ﮋهﭘ‪ ‬دهدهن"‬
‫ﺑﻪو ﺟﯚره ﺑﻮو ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪر ﻟﻪ ﺑﻪﯾﺎﻧ‪‬ﻰ؟ رۆژى‬
‫دوﺷﻪﻣﻤﻪ ‪١٠‬ى ﺧﺎآﻪﻟ‪‬ﻮهى ‪،١٣٢٦‬ی‪.‬ه ﮔﯿﺎﻧﻰ ﭘﺎآﻰ ﺧﯚى ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو‬
‫ﺋﺎزادى و دﯾﻔﺎع ﻟﻪ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد؛ دا ﺑﻪﺧﺖ آﺮد‪ .‬ﭘﺎش ﺑﻪ ر‪‬ﻮه‬
‫ﭼﻮوﻧﻰ ﺣﻮآﻤﻰ زا‪‬ﻤﺎﻧﻪى ﻟﻪ ﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد؛‬
‫ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳﯿﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزﯾﯿﺎن ه‪‬ﻨﺎﯾﻪ ﺑﻪردهم ﺳ‪‬ﺪاره و ﭘﺎش‬
‫ﺑﻪ ر‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ر‪‬ﻮه رهﺳﻤﻰ وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻦ ﺑﻪ ﻗﻪ‪‬ﻪﻣﻰ ﺧﯚى؛‬
‫ﺑﯚ ﺋﯿﻌﺪام آﺮدن دهﯾﮫ‪‬ﻨﻨﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا‪ .‬ژهﻧﻪڕاڵ ﺣﻪﻣﻪ‬
‫ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎن ﺑﻪ دﯾﺘﻨﻰ ﺗﻪرﻣﻰ ﭘﺎآﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫هﺎواردهﮐﺎت و "ﺑﮋى ﭘ‪‬ﺸﻪواى ﻣﻪزﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن" ﺑﮋى ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد‪ .‬هﺎواری ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎن هﻪﻣﻮو ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ دهوروﺑﻪرى‬
‫ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻪآﻪ ﻟﻪ ﺧﻪو هﻪ‪‬ﺪهﺳﺘ‪‬ﻨ‪ ‬و ﺳﻪرهڕاى ﺋﻪو هﻪﻣﻮو‬
‫هﻪڕهﺷﻪﯾﻪ‪ ،‬د‪‬ﻨﻪ ﺑﻪرﭘﻪﻧﺠﻪرهآﺎﻧﻰ‪ .‬ﻧﻪﻋﺮهﺗﻪى دهﻧﮕﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﮔﯚڕهﭘﺎن و د‪‬ﻰ ﺋﻪو ﺳﻪرﺑﺎز و ﺋﻪﻓﺴﻪراﻧﻪى آﯚ‪‬ن و ﺳﻪرﺑﺎﻧﻰ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٤٨‬‬

‫ﻣﺎ‪‬ﻧﯿﺎن ﮔﺮﺗﺒﻮو؛ ﺧﺴﺘﻪﻟﻪرزه‪ .‬آﺎﺗ‪ ‬آﻮرﺳﯿﯿﻪآﻪى ژ‪‬ﺮﭘ‪‬ﻰ‬
‫ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎن ﻻدهﺑﻪن‪ ،‬ﭘﻪﺗﻰ ﺳ‪‬ﺪاره ﺧﯚ ﻟﻪ ﺑﻪر ﻗﻮرﺳﺎﯾﻰ ﻟﻪش‬
‫ﺑﻪه‪‬ﺰى ﻧﺎﮔﺮێ و دهﭘﺴ‪ .‬دهﻣﻮدهﺳﺖ هﻪ‪‬ﯿﺪهﮔﺮن و دهﯾﺒﻪﻧﻪ ژ‪‬ﺮ‬
‫ﺳ‪‬ﮫﻪﻣﯿﻦ دار آﻪ ﺑﯚ ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﺋﺎﻣﺎدهآﺮاﺑﻮو؛ ﺋﻪوﯾﺶ ﺷﻪهﯿﺪ‬
‫دهآﻪن‪ .‬ﺑﯚ ﺳ‪‬ﮫﻪﻣﯿﻦ ﺟﺎر و ﻟﻪ روﻧﺎآﯿﻰ ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﺪا ﺋﻪوﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻤﻰ‬
‫ﺳﻪدرى ﻗﺎزى ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪ ﺧﻮﻟﻰ ﭼﻮاردههﻪﻣﻰ‬
‫ﭘﻪرﻟﻪﻣﺎن‪ .‬هﻪر ﺑﻪو ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ د‪‬ﻨﻨﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا و ﭘﺎش‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوهى ﺣﻮآﻤﻰ ﺋﯿﻌﺪام‪ ،‬ﺳﻪدرى ﻗﺎزى وهﺳﯿﻪﺗﻨﺎﻣﻪآﻪى‬
‫دهﻧﻮوﺳ‪ ‬و راﺳﭙﺎردهآﺎﻧﻰ ﺧﯚى ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪﻣ‪‬ﻚ و ﻣﺎڵ و داراﯾﻰ‬
‫ﺧﯚى رادهﮔﻪﯾﻪﻧ‪ ‬و ﺋﻪوﺳﺎ دهﯾﺒﻪﻧﻪ ﭘﺎى ﺳ‪‬ﺪاره و ﺑ‪‬ﯾﺎرهآﻪى‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺟ‪ ‬ﺑﻪﺟ‪ ‬دهﮐﺮ‪‬ﺖ‪.‬‬

‫در‪‬ﮋهى ر‪‬ﮕﻪى ﺷﻪهﯿﺪان‪.‬‬
‫ﻟﻪﺳﻪروﺑﻪﻧﺪى دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﺪا؛ دادﮔﺎﯾﻪآﻰ روا‪‬ﻪﺗﯿﺶ‬
‫ﻟﻪﺳﻪﻗﺰ ﻟﻪﺋﺎرادﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪو دادﮔﺎ روا‪‬ﻪﺗﯿﻪش ﺑﻪڕ‪‬ﺰان؛ آﺎك‬
‫ﺋﻪﺣﻤﻪدﺧﺎﻧﻰ ﻓﺎروﻗﻰ‪ ،‬ﻋﻮ‪‬ﺧﺎﻧﻰ ﻣﻪﺗﯿﻦ؛ ﺣﻪﻣﻪﺧﺎﻧﻰ داﻧﯿﺸﻮهر‪،‬‬
‫ﺣﻪﺳﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ؛ )ﻗﻪﻟﻪﻧﺪهر( ﺋﻪﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪﺟﯿﻌﻰ‬
‫ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﻼ ﺑﻪﮔﻰ )آﻪ‪‬ﺘﻪﮔﻪ( و ﻋﻪﻟﻰ ﺟﻪواﻧﻤﻪردى( رهﺳﻮل‬
‫ﺟﻪواﻧﻤﻪردى‪ ،‬ﺷ‪‬ﺦ ﺳﻪدﯾﻘﻰ ﺟﻪواﻧﻤﻪردى و ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻨﻰ‬
‫ﺋﻪﺳﻌﻪدﯾﻰ ﺑﻪ ﺋﯿﻌﺪام ﻣﻪﺣﻜﻮم آﺮد‪.‬‬
‫هﺎوآﺎت ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺑﯚآﺎﻧﯿﺶ ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ ﺷ‪‬ﺮزاد ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ه‪‬ﺰى‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ دادﮔﺎﯾﻪآﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ و ﻧﮫ‪‬ﻨىﺪا ﺣﻮآﻤﻰ‬
‫ﺳ‪‬ﺪارهى درا‪ .‬رۆژى ‪١٣٢٥/٢٥‬ی‪.‬ه‪١٩٤٦/‬ی‪.‬ز ﯾﺎزدهآﻪس ﻟﻪم‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٤٩‬‬

‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻪ ﻟﻪ ﺷﺎرى ﺳﻪﻗﺰ و ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ ﺷ‪‬ﺮزاد ﻟﻪﺳ‪‬ﺪارهدران‬
‫و ﺷﻪهﯿﺪﺑﻮون‪ .‬ﻟﻪﺷﺎرى ﺳﻪﻗﺰ ﭘ‪‬ﻨﺞ ﺧﺎ‪‬ﯚزا و دووﺧﺰﻣﻰ داﯾﻚ و‬
‫ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ ﺷ‪‬ﺮزاد ﺧﺎ‪‬ﯚزاى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد رهﮔﻪڵ آﻪوﺗﻦ‪.‬‬
‫ﺣﻪوﺗﻮوﯾﻪك ﭘﺎش ﺋﯿﻌﺪاﻣﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﭼﻮار ﺋﻪﻓﺴﻪرى آﻮردﯾﺶ آﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺑﻪﻧﺪﯾﺨﺎﻧﻪى ﺗﻪور‪‬ﺰﺑﻮون ﻟﻪ ﺑﻪ ﻧﺎو دادﮔﺎﯾﻪآﻰ ﻧﯿﻮاﻣﯿﺪا ﺑﻪ ﺋﯿﻌﺪام‬
‫ﻣﻪﺣﻜﻮوم آﺮان و ﺳﻪر ﻟﻪ ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﻰ دووﺷﻪﻣﻤﻪ ‪١٩٤٧/١٣٢٦/١٧‬ی‪.‬ز‬
‫ﻟﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا ﻟﻪﺳ‪‬ﺪارهدران آﻪ ﻧﺎوآﺎﻧﯿﺎن ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ؛‬
‫ﺣﻪﻣﯿﺪى ﻣﺎزووﭼﻰ‪ ،‬رهﺳﻮل ﻧﻪﻣﻪدهﯾﻰ‪ ،‬ﻋﻪو‪‬ى رۆﺷﻪﻧﻔﻜﺮ و‬
‫ﻣﺨﻪﻣﻤﻪدى ﻧﺎزﻣﻰ‪.‬‬

‫"ﭘﺮﺳﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ"‬

‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﺧﯚر ﻟﻪ ﺋﺎﺳﻤﺎﻧﺪا ﻟﻪﻧﮕﻪرى‬
‫ﮔﺮت و هﺎﺗﻮﭼﯚآﺮدن ﺋﺎزاد ﺑﻮو؛ ﻟﻪ ﻣﺎڵ د‪‬ﻨﻪ دهرێ و ﺋﺎﮔﺎدارﯾﻰ‬
‫ﺷﻪهﯿﺪآﺮدﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن دهﺑﻦ‪ .‬ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﯾﻪآﺴﻪر ﺑﻪرﮔﻰ ﺷﯿﻦ‬
‫و ﻣﺎﺗﻪم دهﭘﯚﺷ‪ ‬ﺑﻪ ﭼﻪﺷﻨ‪‬ﻚ آﻪ ﻗﻪ‪‬ﻪم ﻟﻪ ﺷﻪرﺣﻰ ﺋﻪم آﺎرهﺳﺎﺗﻪ‬
‫د‪‬ﺒﺮژ‪‬ﻨﻪ آﯚ‪‬ﻪ‪.‬‬
‫دواى ﺑﯿﺴﺘﻨﻰ ﺋﻪم هﻪوا‪‬ﻪ ﺗﺎ‪‬ﻪ‪ ،‬ﭼﻮوﻣﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ ﺷﻪهﯿﺪ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬وهك رۆژى ﺣﻪﺷﺮ واﺑﻮو‪ .‬دهﮔﻪڵ ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻚ ﭼﻮوﯾﻨﻪ‬
‫ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎزه ﭼﻪآﺪارهآﺎن آﻪ ﺑﻪر‪‬ﺰ و‪‬ﺴﺘﺎﺑﻮون‪،‬‬
‫ﭘ‪‬ﺸﯿﺎن ﭘ‪ ‬ﮔﺮﺗﯿﻦ‪ .‬داﯾﻜﻢ و ژﻧﺎﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدﯾﺎن‬
‫ﮔﻪڕاﻧﺪهوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﻪرﮔﻮردﻧﻪواﯾﻰ ﭘﺎر‪‬ﺰهرى ﺳﻪدرى ﻗﺎزى‪ ،‬آﻪ‬
‫دهﯾﻨﺎﺳﻢ ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎﻧﻰ ﻻداو دهﺳﺘﻰ ﻣﻨﻰ ﮔﺮت و ﺑﺮدﻣﯿﻪ‬
‫ﺑﻪردارهآﺎن‪ .‬ﻣﻦ ﺧﯚم‪ ،‬وهك ﻣﺮدوواﻧﻢ ﻟ‪ ‬هﺎﺗﺒﻮو‪ .‬ﺋﻪو دﯾﻤﻪﻧﻪ زۆر‬
‫ﻧﺎرهﺣﻪﺗﻰ آﺮدم‪ ،‬ﺣﻪوﻟﻤﺪا ﺑﻪﺳﻪر ﺧﯚﻣﺪا زا‪‬ﺒﻢ و ﺑﻪ‬

‫‪١٥٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎر‪‬ﺘﯿﯿﻪوه دهﮔﻪڵ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﻧﻪﺗﻪوهآﻪم رووﺑﻪڕووﺑﺒﻤﻪوه‬
‫ﻟﻪو ﺳﺎﺗﻪدا آﻪ ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻚ ﺟﻪﻧﺎزهى ﺷﻪهﯿﺪهآﺎﻧﯿﺎن دادهﺑﻪزاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﭘﺎرﺳﻰ ﺗﻪﺑﺎر‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻪ‪‬ﻓﻪﺗ‪‬ﻜﻰ دز‪‬ﻮو ﺗﻮوڕهوه وهك‬
‫ﻣﯿﺮﻏﻪزهب ﺑﻪرهو ﺳ‪‬ﺪارهآﺎن و و‪‬ﺴﺘﺎﺑﻮو و ه‪‬ﻨﺪێ ﺷﺘﻰ دهﮔﻮﺗﻦ آﻪ‬
‫ﻣﻦ واﺗ‪‬ﻜﭽﻮوﺑﻮوم ﻧﻪﻣﺪهزاﻧﻰ ده‪ ‬ﭼﻰ؟ ﭘﻪﯾﻜﻪرى ﭘﺎآﻰ ﺷﻪهﯿﺪان‬
‫ﭘﺎش داﺑﻪزاﻧﺪﻧﯿﺎن ﺑﯚ ﺷﻮﺷﺘﻦ وآﻔﻦ آﺮدﻧﻰ ﺑﺮدران ﺑﯚ ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ‬
‫ﺣﺎﺟﻰ ﺋﻪﺣﻤﻪد رووﺑﻪڕووى ﺷﺎرهﺑﺎﻧﻰ‪ .‬ﻟﻪ ﮔﻪﻣﺎرۆى ﻓﻪوﺟ‪‬ﻚ ﺳﻪرﺑﺎز‬
‫ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﭼﺎوهڕواﻧﯿﻰ ﺳﻪرواﻧ‪‬ﻜﺪا و دهﮔﻪڵ ﺋﻪواﻧﻪى ﺗﻪرﻣﻪآﺎﻧﯿﺎن‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺷﺎن ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪرهو ﻣﺰﮔﻪوﺗﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﺋﻪﺣﻤﺪ رۆﯾﺸﺘﻦ و ﺧﻪ‪‬ت‬
‫آﺮدﻧﻰ ﺗﻪرﻣﻰ ﭘﺎآﯿﺎن‪ ،‬هﻪرﺳ‪‬ﻚ ﺷﻪهﯿﺪهآﺎﻧﻤﺎن ﺑﻪرهو ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫ﺷﺎرﺑﺮد‪ .‬ﺋﻪوآﺎت هﻪر ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎى ﺷﻪﻗﺎﻣﻰ )ﺟﺎﻣﻰ ﺟﻪم(ى ﺋ‪‬ﺴﺘﺎوه‪،‬‬
‫ﻟﻪ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﻣﻪﻻﺟﺎﻣﯿﯿﻪوه هﻪﺗﺎ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪﻗﺎﻣﻪآﻪ؛ هﻪر ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻰ‬
‫ﻣﻪﻻﺟﺎﻣﻰ ﺑﻮو‪ .‬ﺑﯿﻨﺎى آﯚﻧﻰ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪارى ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺶ ﮔﯚﺷﻪى‬
‫ﺑﺎﺷﻮورﯾﻰ ﭼﯿﻤﻪﻧﻰ ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻪآﻪى ﻣﻪﻻﺟﺎﻣﯿﯿﻪوه هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﺒﻮو و ﺑﺎﻗﯿﻰ‬
‫ﻣﻪﯾﺪاﻧﻪآﻪ دارﺳﺘﺎن ﺑﻮو‪ .‬وهك ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻧﻪ ﺑﻮو‪ .‬ﻣﻦ و هﺎوڕ‪‬ﯿﺎن ﺗﻪرﻣﻰ‬
‫ﺷﻪهﯿﺪه ﺳﻪرﺑﻪرزهآﺎﻧﻤﺎن‪ .‬ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺋ‪‬ﺴﺘﻪى ﻓﺮۆﺷﮕﺎى‬
‫ﻓﻪرهﻪﻧﮕﯿﺎﻧﻪوه‪ ،‬ﺑﺮده ﻧ‪‬ﻮ ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻪآﻪ‪ .‬ﻟﻪوێ دﯾﻤﻪﻧ‪‬ﻜﻰ وام ﺑﯿﻨﻰ آﻪ‬
‫هﯿﭽﻜﺎت ﻓﻪراﻣﯚش ﻧﺎآﺎم‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ ژﻧﺎن‪،‬‬
‫ﻣﻨﺪاڵ و ﻣ‪‬ﺮﻣﻨﺪاڵ آﻪ ﻟﻪوآﺎرهﺳﺎﺗﻪ د‪‬ﺘﻪز‪‬ﻨﻪ ﺋﺎﮔﺎدار ﺑﺒﻮوﻧﻪوه ﺑﻪ‬
‫ﺗ‪‬ﻜ‪‬اﯾﻰ ﺑﯚ دﯾﺘﻦ و ﺑﻪﺧﺎك ﺋﻪﺳﭙﺎردﻧﻰ ﺗﻪرﻣﻰ ﺷﻪهﯿﺪاﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫رژاﺑﻮوﻧﻪ ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻪآﻪوه‪ .‬ﺑ‪ ‬ز‪‬ﺪهڕۆﯾﯽ ‪%٨٠‬ى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫هﺎﺗﺒﻮون و ﺑﻪﺷﻰ هﻪره زۆرى ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻪآﻪ ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪت ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﻗﻪﺑﺮى‬
‫ﺷﻪهﯿﺪهآﺎﻧﯿﺎن داﮔﺮﺗﺒﻮو‪ .‬هﻪﺗﺎ ﭼﺎو ﺑ‪‬ى دهآﺮد ﺷﻪﭘﯚ‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ ژن‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٥١‬‬

‫و ﻣﻨﺪاڵ و ﭘﯿﺮو ﻻو دهدﯾﺘﺮان‪ .‬هﻪر ﺋﻪوهﻧﺪهى ﺗﺎﺑﻮوﺗﻪآﺎن‬
‫وهدهرآﻪوﺗﻦ ﺋﻪم دهرﯾﺎى ﺟﻪﻣﺎوهره ﯾﻪآﺴﻪر ﻟﻪ ﺑﺎﻧﮕﻰ دا‪ .‬دهﺗﻜﻮت‬
‫رۆژى ﺣﺸﺮه‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪدﯾﺘﻨﻰ ﺋﻪو دﯾﻤﻪﻧﻪ ﺳﺎﻣﻨﺎآﻪ و ﺑﯿﺴﺘﻨﻰ ﺋﻪم‬
‫درۆﺷﻤﻪ ﻣﯿﻠﻠﻰ و ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧﯿﯿﺎﻧﻪى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎرى؛ زﯾﺎﺗﺮ وهﺧﯚ هﺎﺗﻤﻪوه‬
‫و ﺗﺎزه زاﻧﯿﻢ ﺧﻮ‪‬ﻨﻰ ﺷﻪهﯿﺪان هﻪﻧﮕﺎوى ﺧﻪ‪‬ﻚ و ورهى ﺟﻪﻣﺎوهرى‬
‫ﭘﺘﻪوﺗﺮآﺮدووه‪ .‬ﺑﻪراﺳﺘﻰ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻢ‪ ،‬ﺋﻪو هﻪﻣﻮوه ﺋﺎزاﯾﻪﺗﻰ و آﻪﻓﻮ آﻮ‪‬ﻪ‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪ ﺷﻪرح ﺑﮑﻪم‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎن آﻪ ﺑﻪدﯾﺘﻨﻰ دهرﯾﺎى ﺑﻪﻟﺮﻓﻪى ﺋﻪو‬
‫ﺧﻪ‪‬ﮑﻪ زهﻧﺪهﻗﯿﺎن ﭼﻮو ﺑﻮو‪ ،‬ﺋﺎﻣﺎدهى ﺗﻪﻗﻪآﺮدن ﺑﻮون و ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺎن‬
‫دهآﺸﺎﻧﺪهوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻚ ﻟﻪ ژﻧﺎن وا هﻪ‪‬ﭽﻮﺑﻮون‪ ،‬وهك ﺷ‪‬ﺮى‬
‫ﺷﻪرزه ﺷﺎ‪‬وﯾﺎن ﺑﯚ ﺳﻪرﺑﺎزهآﺎﻧﺪهﺑﺮد‪ .‬ﺋﺎﺧﯿﺮى هﻪر ﺋﺎ‪‬ﻘﻪى‬
‫ﮔﻪﻣﺎرۆى ﺳﻪرﺑﺎزاﻧﺒﺎن ﺷﻜﺎﻧﺪو ﺧﯚﯾﺎن ﮔﻪﯾﺎﻧﺪه ﺗﺎﺑﻮوﺗﻪآﺎن و ﺧﯚڵ و‬
‫ﺧﺎآﻰ ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻪآﻪﯾﺎن وهﺳﻪرﺧﯚﯾﺎن آﺮد‪ .‬ﺋﻪوان ﺑﻪ دروﺷﻤﻰ ﺗﻮﻧﺪ‬
‫ﺷﺎى ﺧﻪﯾﺎﻧﻪﺗﻜﺎر‪ -‬ﺑﻪآﺮ‪‬ﮕﯿﺮاوه ﮔﻮێ ﻟﻪﻣﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺷﺎﯾﺎن ﺟﻨﯿﯚﺑﺎران‬
‫آﺮدو ﺷﺎن ﺑﻪﺷﺎﻧﻰ ﺗﺎﺑﻮوﺗﻪآﺎن ﺗﺎﺳﻪر ﻗﻪﺑﺮهآﺎن هﺎﺗﻦ‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎز ﺑﻪ‬
‫هﯿﭻ آﻠﻮﺟ‪ (١)‬ﻧﻪﯾﺎﻧﺘﻮاﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﯿﺎن ﭘ‪ ‬ﺑﮕﺮن‪ .‬ﻓﻪوﺟ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪﺷﯿﺎن‬
‫ﺳﻪرﺑﺎز ه‪‬ﻨﺎﯾﻪ ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﻪآﻪ و ﺑﻪزهﺑﺮى ﺳﻪرﻧ‪‬ﺰهو ﺗﻪﻗﻪ آﺮدن‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺎن ﺳﻪر ﻣﻪﺗﺮ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﮔﯚڕهآﺎن دوورﺧﺴﺘﻪوه هﻪﺗﺎ ﭘﻪﯾﻜﻪرى‬
‫ﭘﺎآﻰ ﺷﻪهﯿﺪاﻧﯿﺎن ﺑﻪ ﺧﺎآﻰ ﭘﯿﺮۆزى ﮔﯚڕﺳﺘﺎن ﺋﻪﺳﭙﺎرد‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎز‬
‫وردهورده ﮔﯚڕﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪﺟ‪ ‬ه‪‬ﺸﺖ و ﺑﻪ ﺷﻪﭘﯚ رووﮔﺮﯾﺎﻧﻪوه هﺎﺗﻨﻪ‬
‫زﯾﺎرهﺗﻰ ﻗﻪﺑﺮهآﺎﻧﻰ و ﺑﺎوهﺷﯿﺎن دهآ‪‬ﻠﻪآﺎﻧﯿﺎن وهراﻧﺪ و ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﺎن‬
‫ﺑﻪﻗﺎرهﻣﺎﻧﺎﻧﻰ ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن دا آﻪ هﻪﺗﺎ دواﯾﯿﻦ ﺳﺎﺗﻰ ژﯾﺎن در‪‬ﮋه ﺑﻪر‪‬ﮕﻪى‬
‫ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺷﺎﻧﺎزﯾﯿﺎن ﺑﺪهن و ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺳﻪﻋﺎت ﺷﯿﻦ و رۆ؛ ﺑﻪهﯚى‬
‫‪ @HQI‬ﺑﻪ ﮐﻠﯚﺟ‪ :‬ﺑﻪ هﯿﭻ ﺟﯚر‪‬ﮏ@@‬

‫‪١٥٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ه‪‬ﺮﺷﻰ ﺳﻪرﻟﻪﻧﻮ‪‬ﻰ ﺳﻪرﺑﺎزهﮐﺎن؛ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻗﺎرهﻣﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪،‬‬
‫ﻧﺎﭼﺎرآﺮان ﺑﮕﻪڕ‪‬ﻨﻪوه ﻣﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن‪.‬‬
‫آﺎرهﺳﺎﺗﻰ ﻟﻪﺳ‪‬ﺪارهداﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن؛ ﻟﻪ ﺑ‪‬وآﺮاوهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا ﺑﻪ‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺳﺘﺎدى ﺋﻪرﺗﻪش؛ ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهى ﭼﻪوا ﺷﻪآﺎراﻧﻪو زۆر‬
‫ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪ ﺑ‪‬وآﺮاﯾﻪوهو ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ ﻟ‪ ‬ﺋﺎﮔﺎدار آﺮاﯾﻪوه‪.‬‬
‫راﮔﻪﯾﻪﻧﺪراو‬
‫رهزاﺋﯿﻪ‬
‫ﺳﺘﺎرى ه‪‬ﺰى ﺋﻪرﺗﻪش‪:‬‬
‫ر‪‬ﻜﻪوﺗﻰ ‪٢٦/١/١٠‬‬
‫روآﻨﻰ دوو‪:‬‬
‫ژﻣﺎره ‪١٩١٢٥‬‬
‫ﺳﻪﻋﺎت ‪-٨-‬‬
‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬هوه ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﺎزى )ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد(‪-‬‬
‫ﺋﻪﺑﻮﻟﻘﺎﺳﻤﻰ ﺳﻪدرى ﻗﺎزى و ﺣﻪﻣﻪﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى؛ ﺑﻪردهوام‬
‫آﻪوﺗﻨﻪ ورووژاﻧﺪﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﺗ‪‬ﻜﺪاﻧﻰ ه‪‬ﻤﻦ و ﺋﺎﺳﺎﯾﺸﻰ ﻧﺎوﭼﻪ ورده‬
‫ورده آﺮدهوه ﺟﻪﻧﺎﯾﻪﺗﻜﺎراﻧﻪآﻪى ﺧﯚﯾﺎن ﭘﻪرهﭘ‪‬ﺪا آﻪ ﺑﻮوه هﯚى‬
‫رووداﻧﻰ ه‪‬ﻨﺪێ آﺎرهﺳﺎﺗﻰ د‪‬ﺘﻪز‪‬ﻨﻰ وهك؛ ه‪‬ﺮش آﺮدﻧﻪﺳﻪر‬
‫ﺷﺎرهواﻧﯿﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و آﻮژراﻧﻰ ‪ ٥‬ﭘﺎﺳﻪوان‪ ،‬ﺗﺎ‪‬ﻧﻜﺮدﻧﻰ ﺷﺎرهواﻧﻰ و‬
‫ﻓﻪوﺗﺎﻧﺪﻧﻰ ﺑﻪ‪‬ﮕﻪ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارى ﺟﻪﻧﺎﯾﻪﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬آﻮژراﻧﻰ‬
‫ﻣﻮهﺣﻤﻮودﯾﺎن ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدى؛ ﻗﺎزى زادهى ﺑﻪرﭘﺮﺳﻰ ﺋﺎﻣﺎر؛ آﻪ‬
‫هﻪﻣﻮوان ﺑﻮوﻧﻪ ﻗﻮرﺑﺎﯾﻨﻰ ﺗﻪﻣﺎح و ز‪‬ﺪهﺧﻮازﯾﻰ ﺋﻪوان‪ .‬هﻪروههﺎ‬
‫ﺗﺎ‪‬ﻧﻰ د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎن و آﺎرهﺳﺎﺗﻪ ﮔﻪ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪ ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪدا‪ .‬ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ هﺎوهدهﺳﺘﯿﻰ ﺑﺮاآﻪى ﺧﯚى ﺳﻪدرى ﻗﺎزى آﻪ ﺑﻪڕوا‪‬ﻪت‬
‫ﻧﻮ‪‬ﻨﻪرى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪ راﺳﺘﯿﺪا ﮔﻪ‪‬ﻪ داڕ‪‬ﮋهرى هﻪﻣﻮو‬
‫ﻧﻪﺧﺸﻪ دز‪‬ﻮهآﺎﻧﻰ داﺑ‪‬ﯾﻨﻰ ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻮو؛ دهﮔﻪڵ ﺳﻪﯾﻔﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٥٣‬‬

‫ﻗﺎزى؛ ﺑﯚ وه دﯾﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ وﯾﺴﺘﻪ ﭼﻪﭘﻪ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬ﺗﻪواوى ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ‬
‫ﺋﯿﺪاره دهو‪‬ﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد وهدهرﻧﺎ و ﻟﻪ رۆژى ‪٢٤‬ى‬
‫ﺳﻪرﻣﺎوهزهوه ﺋﺎ‪‬ى ﺳ‪ ‬رهﻧﮕﻰ ﺷ‪‬ﺮ و ﺧﯚرﺷﯿﺪى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺎن‬
‫ﻟﻪﺳﻪرﺑﯿﻨﺎى دهو‪‬ﻪﺗﻰ ه‪‬ﻨﺎﯾﻪ ﺧﻮار و ﺋﺎ‪‬ﯾﻪآﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﺎوى ﺋﺎ‪‬ى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن هﻪ‪‬ﻜﺮد‪ .‬رۆژى ‪٢‬ى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪاﻧﻰ ‪ ٢٤‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﺎزى‪ ،‬ﺧﯚى‬
‫وهك ﺳﻪرآﯚﻣﺎرىﻜﻮردﺳﺘﺎن ﻧﺎﺳﺎﻧﺪ و ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪﺧﻪﯾﺎﻧﻪﺗﻜﺎران‬
‫و)‪" (١‬ﭘﺎﺷﻪڵ ﭘﯿﺲ" آﻪ هﺎوآﺎرى ﺑﻮون ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﭘﺮاﺗﯿﻚ آﺮدﻧﻰ‬
‫وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى‪ ،‬وهك وهزﯾﺮاﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎر هﻪ‪‬ﯿﺒﮋاردن‪.‬‬
‫و ﺑﯚ ﺑﻪرهﻧﮕﺎرﯾﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت؛ ﺗﺎﻗﻤﮕﻪ ﻟ‪‬ﻜﻰ ﭼﻪآﺪارى ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺎن و ﺑﺎرزاﻧﯿﺎن ﭘ‪‬ﻚ ه‪‬ﻨﺎو ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﭼﻪآﻮ ﭼﯚ‪‬ﻰ ﻟﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﻰ و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎﻧﺪا ﺑ‪‬وآﺮدهوه و ﻧﺎردﻧﻰ ﺑﻪری‬
‫ﺳﻪﻗﺰ و ﺳﻪردهﺷﺖ و ﻟﻪ ﺋﺎآﺎﻣﺪا‪ ،‬آﺎرهﺳﺎﺗﮕﻪ‪‬ﯿﻜﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺎوﯾﯿﺎن‬
‫ﻟ‪‬ﻜﻪوﺗﻪوه‪ .‬ﮔﻪرﭼﻰ ه‪‬ﺰى آﻮردﺳﺘﺎن )ﺋﻪرﺗﻪش وهرﮔ‪‬ا‪ -‬ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺟﺎران داواى ﻟ‪‬ﻜﺮدن ﺳﻪرﺑﻪردهﻧﻪوه و واﻧﻪآﻪن؛ ﺑﻪ‪‬م ﺑ‪ ‬ﻓﺎﯾﺪهﺑﻮو‪،‬‬
‫هﻪروههﺎ ﻟﻪ ﺗﺎراﻧﯿﺶ ﮔﻪوره ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت ﺣﻪوﻟﯿﺎﻧﺪا ﻟﻪو‬
‫آﺮدهوه ﻧﺎﺣﻪزاﻧﻪﯾﺎن ﺑﮕ‪‬ﻧﻪوه‪ :‬آﻪ‪‬ﻜﻰ ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬هﻪر ﺋﻪو ر‪‬ﮕﻪﯾﺎن‬
‫ﮔﺮﺗﻪﺑﻪر‪ ،‬ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮهڕاﺳﺘﻰ ﺳﻪرﻣﺎوهزى ‪٢٥‬دا آﺎﺗﻰ رۆﺷﺘﻨﻰ ه‪‬ﺰى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪرهو ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻪ؛ ﺋﻪواﻧﻪ ﻟﻪ آﯚﺑﻮوﻧﻪوه و ﻣﺰﮔﻪوﺗﺎﻧﺪا‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﯚ ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧ‪ ‬ه‪‬ﺰهآﺎن هﺎن دهدا‬
‫ﺑﻪﻧﻮوﺳﺮاوه ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ه‪‬ﺮش ﺑﯚ ﺳﻪره‪‬ﺰه ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن دهرآﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪﺧﺘﻪوهراﻧﻪ ﺋﻪواﻧﻪ ﻟ‪‬ﯿﺎن ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻦ و ﺑﻪ ﻗﺴﻪﯾﺎن ﻧﻪآﺮدن‪.‬‬
‫ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪ ﺧ‪‬ﺮاﯾﻰ ﭘ‪‬ﺸﺮهوﯾﯿﺎن آﺮد و ﺗﻪواوى ﮔﻪ‪‬ﻪ‬
‫‪ HQI‬ﮐﻪﺳ‪‬ﮏ ﮐﻪ راﺑﺮدووی ﺧﺮاپ ﺑ‪@@.‬‬

‫‪١٥٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺧﻪﯾﺎﻧﻪﺗﻜﺎرهآﺎآﺎﻧﯿﺎن هﻪ‪‬ﻮهﺷﺎﻧﻪوه‪ .‬دهرهﻧﺠﺎم ﺋﻪوهی آﻪ؛ ﺋﻪو‬
‫ﺧﻪﯾﺎﻧﻪﺗﻜﺎراﻧﻪ ﮔﯿﺮان و دراﻧﻪ دهﺳﺘﻰ ﻋﻪدا‪‬ﻪت‪ .‬ﭘﻪروهﻧﺪهآﺎﻧﯿﺸﺎن‬
‫دران ﺑﻪ داﮔﺎى ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﺳﻪردهﻣﻰ ﺷﻪڕو هﻪرﺳ‪‬ﻜﯿﺎن ﺑﻪﺋﯿﻌﺪام‬
‫ﻣﻪﺣﻜﻮوم آﺮان‪ -‬دادﮔﺎى دووﺑﺎرهﭘ‪‬ﺪا ﭼﻮوﻧﻪوهش ﺑ‪‬ﯾﺎرهآﻪى‬
‫ﭘﻪﺳﻪﻧﺪآﺮدو دواﺟﺎر ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺋ‪‬ﻤﻪى ﺧﺰﻣﻪﺗﻜﺎرى ﺷﺎى ﺧﺎوهن‬
‫ﺷﻜﯚوه ﭘﻪﺳﻨﺪ آﺮاو ﺳﻪﻋﺎت ‪٦‬ى رۆژى ‪١٠‬ى ﺧﺎآﻪ ﻟ‪‬ﻮه ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫ﺑﻪ ر‪‬ﻮهﭼﻮو‪ .‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ﻟﻪﺷﻜﻪرى ‪ ٤‬و ه‪‬ﺰى آﻮردﺳﺘﺎن ‪-‬‬
‫ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪر هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ‪.‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ه‪‬ﻤﺎ و ﺋﻮﺳﺘﻮورهى ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ آﻮرد‬
‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﭼﻮوﻧﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرى ﺳ‪‬ﺪاره‪ ،‬ﻧﻪﺗﻪﻧﯿﺎ ﺗﯚﺳﻘﺎ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ ﭘﻠﻪ و‬
‫ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪدرى ﺳﻪدرى ﻗﺎزى و ﺳﻪﯾﻔﻰ‬
‫ﻗﺎزﯾﻰ آﻪم ﻧﻪآﺮدهوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺋﻪم آﺮدهوه ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪﯾﻪى دهو‪‬ﻪت و‬
‫ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ‪ ،‬ﺑﻮوه هﯚى ﺋﻪوهﯾﻜﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد و‬
‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوه رزﮔﺎرﯾﺨﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﺧﯚ و دهرهوهى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺸﺪا‪،‬‬
‫ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﺘﺮ ﺑﻦ‪ .‬ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎآﻪش ﺑﯿﺮۆآﻪ و ﺋﻪﻧﺪ‪‬ﺸﻪ‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯿﻰ و ﺋﯿﻨﺴﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﺑﺎرى ﺋﯿﺴﺘﺮاﺗﮋﯾﻜﻰ و زاﻧﺴﺘﯿﯿﻪوه؛‬
‫هﻪروا ﺳﻪرﻣﻪﺷﻘﻰ رۆﺷﻨﺒﯿﺮان‪ ،‬ﻻوان و ﺧﯚ‪‬ﻨﺪآﺎراﻧﻰ آﻮردن و‬
‫ﺋﺎآﺎره آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ و داوهرﯾﯿﻪﺷﻪرﻋﻰ و ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﻧﻤﻮوﻧﻪﯾﻪآﻰ ﺟ‪‬ﻰ ﻣﺘﻤﺎﻧﻪن ﺑﯚ ﺗﻮ‪‬ﮋه ﺟﯚرا و ﺟﯚرهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫ﮔﻪڕﯾﺪهآﺎن‪ ،‬ﻧﻮوﺳﻪران و ﺷﺎﻋﯿﺮاﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ و ﺑﯿﺎﻧﻰ‪ ،‬ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ‬
‫آﺘ‪‬ﺐ و وﺗﺎر و ﺗﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوهى ﺟﯚراوﺟﯚر ﯾﺎن ﻟﻪﺑﻮارى ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٥٥‬‬

‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﺨﻮازاﻧﻪى آﻮرد‪ ،‬داﺧﻮازﯾﻰ ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ آﻮردو‬
‫ﭘ‪‬هﻧﯿﺴﭗ و ﺑﻨﻪﻣﺎ ﻓﻜﺮﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دا ﻧﻮوﺳﯿﻮه و ﻟ‪‬ﻰ‬
‫دواون‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﯚ ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ ﺟﺎر ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮردى ﻟﻪ ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻰ ﺧ‪‬ﻪآﯿﯿﻪوه دهره‪‬ﻨﺎو ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ و‬
‫ر‪‬ﻜﺨﺴﺘﻨﻰ ﻣﯚد‪‬ن داﺑ‪‬ﺷﺖ‪ -‬هﻪرآﺎم ﻟﻪ ﺑﻪﯾﺖ ﺑﯿﮋو ﮔﯚراﻧﻰ ﺑ‪‬ﮋو‬
‫هﻮﻧﻪرﻣﻪﻧﺪاﻧﻰ آﻮرد ﻟﻪڕواﻧﮕﻪى ﺧﯚﯾﺎﻧﻪوه؛ ﺋﺎزاﯾﻪﺗﯿﻰ و ﺣﻪﻣﺎﺳﻪى‬
‫ﺧﯚڕاﮔﺮﯾﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﯿﯿﺎن وﺗﻮوهﺗﻪوه‪ .‬ﻗﻪﺑﺮى‬
‫ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﺑﯚهﺗﻪ زﯾﺎرهﺗﮕﻪ رووﮔﻪى هﻪﻣﻮو آﻮرد‪‬ﻚ‪ .‬ﺑﻪ آﻮرﺗﻰ؛‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ه‪‬ﻤﺎ و ﺋﻮﺳﺘﻮورهى ﺋﺎزادى‪ ،‬دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ و‬
‫رهﻣﺰى ﺧﯚڕاﮔﺮﯾﻰ و ﺳﻪرهﻪ‪‬ﺪاﻧﻰ ﺟﻪﻣﺎوهرﯾﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﻪ‪‬ﻜىﻜﻮرده‪-‬‬
‫ﺋﻪو دهراوى ﺧﻪﺑﺎت و ﺧﯚڕاﮔﺮﯾﻰ ﺑﯚ ﺗﯚرهﻣﻪى داهﺎﺗﻮو ﺧﯚش‬
‫آﺮد‪ .‬واﺗﻪ ﻟﻪ هﻪرﺷﻮ‪‬ﻨ‪ ‬ﺑﺎﺳﻰ ﺋﺎزادى و دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻰ‬
‫ﭼﺎرهﻧﻮوس؛ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﻪى ﻣﻪدهﻧﻰ و دادﭘﻪروهرﯾﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ ﺑ‪‬ﺘﻪ‬
‫ﮔﯚڕێ؛ ﻧﺎوى ﺋﻪو زاﺗﻪﺑﻪرزه ﺑﻪﺳﻪر ﺑﺰووﺗﻨﻪوه رزﮔﺎرﯾﺪهره‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪآﺎﻧﻪوه دهدرهوﺷ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬

‫ﭼﺎوﺧﺸﺎﻧﺪﻧﻪوهﯾﻪك ﺑﻪﺳﻪر هﻪﻟﻮﻣﻪرج و ﺑﺎرودۆﺧﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﺪا‪.‬‬
‫ﻟﻪ داﻣﻪزراﻧﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪى )ژ‪.‬ك( هوه هﻪﺗﺎ ﮔﯚڕﯾﻨﻰ ﺋﻪم ﻧﺎوه ﺑﯚ‬
‫ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮﮐﺮاﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن؛‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪرهڕاى ﺋﻪو هﻪﻣﻮو آﯚﺳﭗ و ﺗﻪﮔﻪره ﻧ‪‬ﻮهآﻰ و‬
‫دهرهآﯿﯿﺎﻧﻪ و ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧ‪ ‬ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر دوژﻣﻨﺎﻧﻰ ﺋﺎزادى و‬
‫دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد؛ وﺗﻮو‪‬ﮋى ﻗﻮرس و‬
‫دوورودر‪‬ﮋ دهﮔﻪڵ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪ و‬

‫‪١٥٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﻟﻪ ﺷﻪڕو ﺋﺎﺷﺘﻰ ﻟﻪ دهو‪‬ﻪت و ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎ؛ ﺑﻪو ﭘﻪڕى‬
‫ﻟ‪‬ﺰاﻧﻰ و ﺧﯚڕاﮔﺮﯾﯿﻪوه ر‪‬ﺒﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﯿﺪارهى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ آﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻪهﯚى ﺋﻪو ﭼﺎﻻآﻰ ﯾﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪ ﺑﻪﻧﺮﺧﺎﻧﻪوه ﺑﻮو آﻪ هﻪم ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪردهﻣﻰ رهزاﺧﺎن و هﻪم ﺑﺎش رووﺧﺎﻧﻰ ﺋﻪو ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ‬
‫‪١٣٢٠‬ی‪.‬ه‪١٩٤١ -‬ی‪.‬ز دا و ﭘﺎش ه‪‬ﺮﺷﻰ هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن و ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻨﻰ‬
‫ﺑﯚﺷﺎﯾﻰ دهﺳﻪ‪‬ت ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪى ﻣﻮآﺮﯾﺎن دا‪ :‬ﺋﻪرآﻰ ﮔﺮاﻧﻰ ر‪‬ﺒﻪراﯾﻪﺗﻰ‬
‫آﻪوﺗﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳﻪرهڕاى ﺋﻪو ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﺎﻧﻪى ﺟﺎروﺑﺎر دهﮔﻪڵ‬
‫آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﭘ‪‬ﻜﻰ د‪‬ﻨﺎن وﺗﻮو‪‬ﮋى دهﮔﻪڵ‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت دهآﺮد‪ ،‬دهﯾﻮﯾﺴﺖ ﻟﻪ ه‪‬ﺰ و دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎش ﺑﻪ ﻗﺎزاﻧﺠﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‬
‫آﻪ‪‬ﻚ وهرﮔﺮێ و ﻟﻪو ر‪‬ﮕﻪﯾﻪدا ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ههوﻟ‪‬ﺪا‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪداﺧﻪوه‬
‫ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯿﻪآﺎن هﯿﭻ ﺣﻪزﯾﺎن ﻟﻪ ﺋﺎزادﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻧﻪﺑﻮو‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪآﺎروﺑﺎرى رۆژهﻪ‪‬ﺗﯽ ﻧ‪‬ﻮهڕاﺳﺖ دا‪ ،‬ﺗﺎزهآﺎرو‬
‫ﺑ‪ ‬ﺋﻪزﻣﻮون ﺑﻮون و ﺑﺒﻮوﻧﻪ آﻠﻜﻰ ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺋﻪم دوو‬
‫و‪‬ﺗﻪش ﺑﻪرژهوهﻧﺪﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚﺗﺎن ﻟﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ آﺮدن ﻟﻪ دهوﻟﻪﺗﻰ‬
‫ﺷﺎدا دهﺑﯿﻨﻰ و ﺑﻪ ﭼﺎو‪‬ﻜﻰ ﺟﯿﺎواز ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن دهڕواﻧﻰ‪ .‬هﺎﻣﻮﺷﯚی آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺳﻮﭬﯿﻪت‬
‫زهﻣﯿﻨﻪﯾﻪآﻰ ﻓﯿﻜﺮﯾﻰ ﻧﺎﻟﻪﺑﺎرﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﯿﺮ و زهﯾﻨﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﻰ و‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﯿﯿﻪآﺎن دا ﺧﻮ‪‬ﻘﺎﻧﺪﺑﻮو ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﻣﻪرﺟﻰ رزﮔﺎرﯾﻰ ﺋﻪم‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻪى ﻟﻪوهدا دهﺑﺒﻨﻰ آﻪ دۆﺳﺖ و ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى وا ﺑﯚ آﻮرد‬
‫ﭘﻪﯾﺪاﺑﻜﺎ آﻪ ﺑﻪﺑﺎﺷﻰ دهرآﯿﺎن ﺑﻜﺎ‪.‬هﻪرﺑﯚﯾﻪش ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ‬
‫دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ دهﺳﺘﯽ ﺑﯚ در‪‬ﮋ ﮐﺮدﺑﻮون‪ .‬ﺑﻪروا‪‬ﻪت ﺷﻮرهوﯾﯿﻪآﺎن‪،‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٥٧‬‬

‫زﯾﺎﺗﺮ ﻟﻪ هﻪﻣﻮان ﺧﻮازﯾﺎرى دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ و هﺎوآﺎرى دهﮔﻪڵ ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮردﺑﻮون و ﺋﺎوڕﯾﺎن ﻟﻪ آﻮردهآﺎن دهداﯾﻪوه‪ .‬ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﻪراﻧﻰ ر‪‬ﮕﻪى‬
‫ﺋﺎزادى و رزﮔﺎرﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮردﯾﺶ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﺑﻪ ﺑﺎوهﺷﻰ‬
‫ﺋﺎوه‪‬وه وهرﯾﺎﻧﮕﺮن و ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ ﺋﺎﻣﺎﻧﺞ و وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا‪،‬‬
‫آﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ هﺎوآﺎرﯾﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن وهﮔﺮن‪ .‬ﺑﻪ‪‬م دۆﺳﺖ و دوژﻣﻦ‬
‫ﺋﺎﮔﺎدارن ﻟﻪوهﯾﻪی ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﺪا‪ ،‬ﺟﯿﺎوازﯾﯿﻪآﻰ‬
‫زۆرﯾﺎن ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان آﻮرد و ﺋﺎزهرى دادهﮐﺮد‪ .‬ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‬
‫ﺗﻪواو ﮔﻮێ ﻟﻪﻣﺴﺘﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﻟﻪ راﺳﺘﯿﺪا آﻠﻜﻰ ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ ﺋﻪوان‬
‫ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ‪‬م آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ رۆژﺋﺎوا آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﭼﺎوﯾﺎن ﺑﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫ﮐﻪوﺗﺒﻮو داﻧﯿﺎن ﺑﻪوه داﻧﺎوه آﻪ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا هﯿﭻ ﺑﺎﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫آﯚﻣﯚﻧﯿﺰم و ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى ﻟﻪ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﮔﯚڕێ دا ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ ﺑﻪ رهﻓﺘﺎرى دﯾﻤﻮآﺮاﺗﯿﺎﻧﻪ و ﺑﯿﺮوﺑﺎوهڕى ﺋﺎوه‪‬وه‪،‬‬
‫دهﮔﻪڵ رۆژهﻪ‪‬ت و رۆژﺋﺎوا رووﺑﻪڕووﺑﻮوﻧﻪﺗﻪوه‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﻧﻪﯾﺸﺎرﯾﻨﻪوه آﻪ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﮔﻪرﭼﻰ ﺧﯚى ﺑﻪ دۆﺳﺖ‬
‫ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ آﻮرد دهزاﻧﻰ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪآﺮدهوه ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﯿﻪآﻰ ﺋﻪوﺗﯚى ﭘ‪‬‬
‫ﻧﻪآﺮدن‪ ،‬ﺋﻪم واده و ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﺎﻧﻪى ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﻣﺎ‪‬ﻰ و‬
‫ﭼﻪآﻮ ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ ﺑﻪ آﻮرد داﺑﻮون‪ ،‬ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ واﻧﻪﺑﻮون ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﯿﺠﺎﻧﻪآﺎن هﻪرﭼﻰ وﯾﺴﺘﺒﺎﯾﺎن ﺑﯚﯾﺎن داﺑﯿﻦ دهآﺮدن‪.‬‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬هﯿﭻ آﺎت وهك ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﻓﯿﺮﻗﻪى‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻧﻪ ﺟﻮ‪‬ﯾﻪوهو ﻣﻠﻰ ﺑﯚ وﯾﺴﺖ و ﺑﯚﭼﻮوﻧﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻧﻪوی ﻧﻪﮐﺮهآ‪‬ﺸﺎ‪ .‬ﺋﻪواﻧﯿﺶ هﻪﻣﻮو هﯿﻮاو‬
‫ﺋﺎرهزووهآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﺑﻮوﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن دا دهدى و‬

‫‪١٥٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫هﻪرآﺎت ﺑﯿﺮوڕاﯾﻪآﻰ ﺟﯿﺎواز هﺎﺗﺒﺎ ﮔﯚڕێ‪ ،‬ﺋﻪوان راﺷﻜﺎواﻧﻪ‬
‫ﻻﯾﻪﻧﮕﯿﺮﯾﯿﺎن ﻟﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن دهآﺮد‪ .‬هﻪر وهك دﯾﺘﻤﺎن‬
‫ﻟﻪو ﻧﺎآﯚآﯿﯿﺎﻧﻪى ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻪڕ‪‬ﻮه ﺑﺮدﻧﻰ ﺋﻪو ﺷﺎراﻧﻪى هﻪردوو‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد و ﺋﺎزهرﯾﺎن ﺗ‪‬ﺪاﺑﻮو‪ :‬ﻣﯿﺎﻧﺪواو ‪ -‬ورﻣ‪ - ‬ﺧﯚى ‪-‬‬
‫ﺳﻪﻟﻤﺎس هﺎﺗﻨﻪﮔﯚڕێ‪ .‬ﺋﻪوان ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﯿﺎن ﻟﻪ ﺑﯚ ﭼﻮوﻧﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن دهآﺮد و ﺋﻪوهش ﺑﻮوه هﯚى ﺋﻪوهﯾﻜﻪ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن آﻪ هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫ﺑﻮون ﺑﻪ آﺮدهوه و ﻟﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋ دهﮔﻪڵ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺷﺎ؛ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺸﯿﺎن‬
‫وهك ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻟﻪ ﻗﻪ‪‬ﻪم دهدا و هﻪروهك دﯾﺘﻤﺎن ﻟﻪ‬
‫داﻧﻮﺳﺘﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى دهﮔﻪڵ ﻗﻪواﻣﻮﺳﻪ‪‬ﺘﻪﻧﻪدا‪ ،‬ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﻪآﺎن‬
‫و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﯾﯿﻪآﺎن ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ﻗﻪواﻣﯿﺎن ﺑﯚ ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ‬
‫ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎﯾﻪك ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎن‪ :‬رهدآﺮدهوه‪.‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺋﻪوان ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهوﯾﺴﺖ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺋ‪‬ﺮاﻧﻪوه‪ ،‬وهك ﯾﻪآﻪﯾﻪآﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚ ﺑﻨﺎﺳﺮێ‪ .‬ﺳﻪرهڕاى‬
‫ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ دووڕووﯾﯿﺎﻧﻪى ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﺋﺎوڕﻟ‪ ‬ﻧﻪداﻧﻪوهى دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ‬
‫ﺑﻪرﺗﺎﻧﯿﺎ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﻟﻪآ‪‬ﺸﻪى آﻮرد و دژاﯾﻪﺗﯿﻰ راﺷﻜﺎواﻧﻪى‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ ﺧﯚڕاﮔﺮﯾﻰ رهﭼﺎو آﺮد و‬
‫ﻣﺎﻓﻰ دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوس ﻟﻪ ر‪‬ﻰ ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرى ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهى‬
‫ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ ﺑﻪ ﺗﺎﻗﺎﻧﻪ ر‪‬ﻰ رزﮔﺎرﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﻟﻪوههﺎ هﻪﻟﻮ‬
‫ﻣﻪرﺟ‪‬ﻜﺪا دهزاﻧﻰ و هﻪوﻟﻰ ﺑﯚ دهدا و ﻟﻪ و وﺗﻮو‪‬ﮋاﻧﻪدا آﻪ دهﮔﻪڵ‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺑ‪‬ﭬﯚ آﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚﯾﻰ و دهرهآﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا دهﯾﻜﺮده ﭘ‪‬ﺸﺒﯿﻨﻰ‬
‫داهﺎﺗﻮوﯾﻪآﻰ رووﻧﺘﺮ و ﺋﺎواﺗﻰ ﻣﻪزﻧﺘﺮى ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎن و ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهى ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا دهﺧﻮاﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٥٩‬‬

‫"هﯚآﺎرهآﺎﻧﻰ ﺷﻜﺴﺖ"‬
‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ هﻪرهﺳﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‬
‫دهآﺮێ ﺋﺎﻣﺎژه ﺑﻪ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ هﯚآﺎرى ﺟﯚراوﺟﯚر ﺑﻜﻪﯾﻦ آﻪ ﮔﺮﯾﻨﮕﺘﺮﯾﻦ‬
‫و ﺑﻪرﭼﺎوﺗﺮﯾﻨﯿﯿﺎن ﺋﻪواﻧﻪن‪.‬‬
‫‪ -١‬ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ وهك دوو و‪‬ﺗﻰ‬
‫ﺳﻪرآﻪوﺗﻮوى زاڵ ﺑﻪ ﺳﻪر ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﺪا و‬
‫هﻪروههﺎ دژاﯾﻪﺗﯿﯿﺎن دهﮔﻪڵ ﺋﺎزادى و ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهآﺎﻧﻰ‬
‫آﻮرد و ﺋﺎزهرى‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﺳﯿﺎﺳﻪﺗﻰ دووڕووﯾﺎﻧﻪى ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﭘﺎش ﺑﻪﺳﺘﻨﻰ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ هﻪﻟ‪‬ﻨﺠﺎﻧﻰ‬
‫ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮورى ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻪوه‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﺑ‪ ‬ه‪‬ﺰﯾﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧ‪ ‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎو ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‬
‫ﺑﻪ هﯚى ﺗ‪‬ﻜﭽﻮوﻧﻰ ﺷﯿﺮازهى ﺋﺎﺑﻮورى ﯾﻪآﻪى ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ زهﺑﺮى‬
‫ﮔﻮرﭼﻮ ﺑ‪‬ى ﺋﻪﻟﻤﺎﻧﯿﺎ ﻟﻪ ﺷﻪڕى دووهﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﺪا و ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﯽ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻪ وهرﮔﺮﺗﻨﻰ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﻣﺎ‪‬ﯿﻰ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺑﯚ ﺳ‪‬ﯾﻨﻪوه و‬
‫ﻣﻮﺗﯚرﺑﻪ و ﻧﻮوژهن آﺮدﻧﻪوهى آﺎوﻟﻜﺎرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺷﻪڕ‪.‬‬

‫هﯚآﺎرهآﺎﻧﻰ ﻧﺎوهآﯿﯿﻪآﺎن‪.‬‬
‫‪ -١‬ﺳﻪرآﻮت ﮐﺮدن و زهﺑﺮوزهﻧﮕﻰ ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻰ ﺳﯿﺎﺳﯿﻰ ﺋ‪‬ﺮان‬
‫ﻟﻪﺳﻪردهﻣﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى و ﮔﻮ‪‬اﯾﻪ‪‬ﯿﻰ ﺑﯚ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪-‬‬
‫‪ -٢‬آﻪم ﺋﻪزﻣﻮوﻧﯿﻰ آﻮردهآﺎن و ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﺑﻪﺳﺘ‪‬ﻨﻰ‬
‫ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ و ﺣﺰﺑﻰ و ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎردا‪.‬‬

‫‪١٦٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪ -٣‬آﻪﻣﺒﻮوﻧﻰ ﺑﻪڕ‪‬ﻮﺑﻪر‪‬ﺘﻰ ﻟ‪‬ﺰان و ﭘﺴﭙﯚڕ ﻟﻪ ﺑﻮارى ﺳﯿﺎﺳﻰ‪،‬‬
‫ﺋﺎﺑﻮورﯾﻰ و آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﺪا‪،‬‬
‫‪ -٤‬ﻧﻪﺑﻮوﻧﻰ آﺎدﯾﺮى آﺎراﻣﻪ ﻟﻪ ﺑﻮارى ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ و دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻟﻪو‬
‫هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻪ دژوارهدا ﺑﯚ ﭘﻪروهرده و راه‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ‬
‫و ﻓﯿﺪاﯾﯿﻪآﺎن‪.‬‬
‫‪ -٥‬ﺋﺎ‪‬ﯚزى و ﺑ‪ ‬ﺳﻪروﺑﻪرﯾﻰ ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﺋﺎﺑﻮورﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫آﻪﻣﺒﻮوﻧﻰ ﺳﻪرﭼﺎوهى داهﺎت و ﻧﺎﺷﺎرهزاﯾﻰ و ﺗ‪‬ﻨﻪﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﻟﻪ‬
‫ﭘﺮﯾﻨﺴﯿﭙﻪآﺎﻧﻰ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯿﻰ ﻧ‪‬ﻮهدهو‪‬ﻪﺗﻰ‪ ،‬دهآﺎرﻧﻪآﺮدﻧﻰ ﺑﻪرهﻪﻣﻪآﺎﻧﻰ‬
‫آﺸﺘﻮآﺎڵ ﯾﺎ آﻪ‪‬ﻚ وهرﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪ آﺎﻧﮕﺎو ﭘﯿﺸﻪ ﻧﺎوﭼﻪﯾﯿﻪﮐﺎن آﻮردﺳﺘﺎن‪.‬‬
‫‪ -٦‬دژاﯾﻪﺗﯿﻜﺮدﻧﻰ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋاﻧﻪى دهو‪‬ﻪﺗﻪ ﮔﻮێ ﻟﻪﻣﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫دهﮔﻪڵ هﻪرﭼﻪﺷﻨﻪ ﺑﺰووﺗﻨﻪوهﯾﻪآﻰ ﺋﺎزارﯾﺨﻮاز و ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﺨﻮاز‪.‬‬
‫‪ -٧‬ه‪‬ﺰ و دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ هﯚزو ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎن آﻪ زۆرﺑﻪﯾﺎن ﺗﻮوﺷﻰ‬
‫ﻧﺎآﯚآﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚﯾﻰ و ز‪‬ﺪهﺧﻮازى ﺑﺒﻮون و هﯿﭻ ﻓ‪‬ﯾﺎن ﺑﻪﺳﻪر‬
‫ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ و ﺣﯿﺰﺑﯿﯿﻪوه ﻧﻪﺑﻮو؛ وهك راﺑﺮدووﯾﺎن ﻧﯚآﻪرى‬
‫ز‪‬وزﯾﻮ ﺑﻮون و ﻟﻪ هﻪر آﻮێ )ﺑﺎى ﺧﯚش( هﻪ‪‬ﯿﻜﺮدﺑﺎ ﺋﻪوا‬
‫ﺷﻪﻧﯿﺎن دهآﺮد‪.‬‬
‫‪ -٨‬ﭘﺎﺷﻪآﺸﻪو ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎﻧﻰ ﭼﺎوهڕوان ﻧﻪآﺮاوى ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن و‬
‫هﻪ‪‬ﺗﻨﻰ ر‪‬ﺒﻪراﻧﻰ ﺋﻪوێ ﺑﯚ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺗﯚ‪‬ﻪى ﺧﻪ‪‬ﻚ آﻪ ﺑﻮوه هﯚى‬
‫دڕدۆﻧﮕﻰ و دوود‪‬ﻰ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪ آﻮردهآﺎﻧﯿﺸﺪا‪.‬‬
‫‪ -٩‬ﺗﺮس ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻨﻰ آﻮ ﺷﺘﻮآﻮﺷﺘﺎرى ﻧ‪‬ﻮﺧﯚﯾﻰ آﻪ ﻟﻪ ﻻﯾﻪن‬
‫دهو‪‬ﻪت و ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎوه‪ ،‬ﺑﻪردهوام دهراوى ﺑﯚ ﺧﯚش دهآﺮا‪.‬‬
‫‪ -١٠‬ﺋﻪم هﯚآﺎراﻧﻪ‪ ،‬دهﺳﺘﯿﺎن داﯾﻪ دهﺳﺘﻰ ﯾﻪك و آﯚﺗﺎﯾﯿﺎن‬
‫ﺑﻪﺗﻪﻣﻪﻧﻰ آﻮرﺗﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ه‪‬ﻨﺎ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٦١‬‬

‫وه‪‬ﻣﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﯚﺳﻪرۆآﻰ ﺳﺘﺎدى ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ‪.‬‬
‫ﺋﻪودهﻣﻪى ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪر رهزم ﺋﺎرا ﺳﻪرۆآﻰ ﺳﺘﺎدى ﺋﻪرﺗﻪش‪،‬‬
‫ﻟﻪ ﻧﺎﻣﻪﯾﻪآﺪا آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪﻗﺰهوه ﺑﯚ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻧﻮوﺳﯿﺒﻮو و ﺑﻪ‬
‫ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ هﻪڵ ﮔﻮﺗﺒﻮو آﻪ ﺋﻪرﺗﻪش ﺑﻪه‪‬ﺰه و آﻪس ﺷﺎﻧﯽ ﻟﻪﺷﺎﻧﯽ‬
‫ﻧﺎدا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و‪‬ای ﺑﺎﺳﻜﺮدن ﻟﻪ ﺋﺎﺷﺘﯿﺨﻮازﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد هﻪ‪‬ﺗﻨﻰ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎ ﻟﻪﺑﻪر ه‪‬ﺮﺷﻰ هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن وه‬
‫ﺑﯿﺮه‪‬ﻨﺎﺑﻮوﻧﻪوه و ﮔﻮﺗﺒﻮوى؛ ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى‬
‫ﺋﻪوﺷﯿﻌﺮهى ﻓ‪‬ﺮدهوﺳﻰ؛‬
‫هﻤﻪ ﺳﺮ ﺑﻪﺳﺮ ﺗﻦ ﺑﻪ آﺸﺘﻦ دهﯿﻢ‬
‫ارڕن ﺑﻪ آﻪ آﺸﻮر ﺑﻪ ﺷﻤﻦ دهﯿﻢ‬
‫ﮔﻮﺗﯿﺎن‪:‬‬
‫هﻤﻪ ﺳﺮ ﺑﻪ ﺳﺮ ﭘﺸﺖ ﺑﻪ دﺷﻤﻦ دهﯿﻢ‬
‫ازڕن ﺑﻪ آﻪ ﺧﻮدرا ﺑﻪ آﺸﺘﻦ دهﯿﻢ‪.‬‬
‫وه‪‬ﻣﻪآﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪش و ﺧﻮدى‬
‫ﺣﻪﻣﻪڕهزاى ﭘﻪهﻠﻪوﯾﻰ ﺗﻪواو ﺗﻮوڕهآﺮدﺑﻮو‪.‬‬

‫ﺑﯚ ﭼﻮوﻧﻪآﺎن‪.‬‬
‫ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪى ﺋﻪو آﺎت هﺎﺗﻮوﻧﻪﺗﻪ آﻮردﺳﺘﺎن و ﭼﺎوﯾﺎن ﺑﻪﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪوﺗﻮوه؛ ﺳﻪرهڕاى ﺋﻪو ﺗ‪‬ﺒﯿﻨىﯿﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﺎﻧﻪى آﻪ‬
‫هﻪﯾﺎﻧﺒﻮوه‪ ،‬ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﻰ و ﺳﻪداﻗﻪﺗﻰ ﺋﻪو‪ ،‬ﺑﯚ ﭼﻮوﻧﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺎن دهرﺑ‪‬ﯾﻮوه ﺑﯚ و‪‬ﻨﻪ ﺋﺎرﭼﻰ ﺑﺎﻟﺪ رۆزﭬ‪‬ﻠﺖ و ﺋﻪﻓﺴﻪرى‬
‫هﻪوا‪‬ﮕﺮی ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰﺧﺎﻧﻪى ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ‪ ،‬ﻟﻪ آﺘ‪‬ﺒﻰ ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺪا‪ ،‬آﺘ‪‬ﺒﻰ‬
‫"ﺗﺎﺳﻪى ﻓ‪‬ﺮﺑﻮون‪ "،‬ﻧﻮوﺳﯿﻮ‪‬ﺘﻰ‪ :‬ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد زۆرى‬

‫‪١٦٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻧﻪﺧﺎﯾﺎﻧﺪ‪ .‬ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن هﻪر ﺳﯿﺎﻧﯿﺎن رۆژى ‪٢٣‬ى ژاﻧﻮﯾﻪ‪ ،‬ﻟﻪﻣﻪهﺎﺑﺎد‪،‬‬
‫ﻟﻪﻣﻪ ﺣﻜﻪﻣﻪى ﻧﯿﺰاﻣﺪا دادﮔﺎﯾﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرى ﺋﯿﻌﺪاﻣﯿﺎن دهرﭼﻮو‪.‬‬
‫ﺳﻪرهڕاى دهرﭼﻮوﻧﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرهآﻪ؛ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻪآﻪى ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺗﺎراﻧﻪوه‪،‬‬
‫وهدواﺧﺮار؛ ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻧﻪﯾﺎﻧﺪهﯾﻮﺳﺖ ﻟﻪ ﺟﻪﻧﮕﻰ داﻧﻮﺳﺘﺎﻧﻪ ﮔﺮﯾﻨﮓ و‬
‫هﻪﺳﺘﯿﺎرهآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا دهﮔﻪڵ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا ﺗﻮوﺷﻰ آﯚﺳﭗ ﺑ‪‬ﻦ‪.‬‬
‫ﻣﺎوهﯾﻪك ﺑﻪر ﻟﻪوهى ﻓ‪‬ﺒﺮﯾﯿﻪى ‪ ١٩٤٧‬ﻟﻪ ﺗﺎران وهدهرآﻪوﺗﻢ ژﻧ‪‬اڵ‬
‫رهزم ﺋﺎرا ﭼﻮو ﺑﻮوه ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬ﻣﻨﯿﺶ ﭘ‪‬ﻢ واﺑﻮو آﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﺋﻪو‬
‫ﻟﻪو هﻪﻓﻪرهدا ﭼﺎود‪‬ﺮﯾﻰ ﺑﻪﺳﻪر ﺋﯿﻌﺪاﻣﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﺪاﺑﻮوه‪ .‬هﻪر‬
‫ﺑﯚﯾﻪش ﺑﻪﭘﻪﻟﻪ ﺧﯚم ﮔﻪﯾﺎﻧﺪه‪) ،‬ﺟﯚرج ﺋﺎ‪‬ﯿﻦ(ى ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰى ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ‪،‬‬
‫ﺑﯚﺋﻪوهى ﺑﺰاﻧﻢ ﭼﯿﺎن ﻟﻪو ﺑﺎرهوه ﻟﻪ دهﺳﺖ دێ‪ .‬ﭘ‪‬ﻰ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺗﯚ ﺗﺎ چ‬
‫رادهﯾﻪك ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎﻧﺖ ﺑﯚ ﮔﺮﯾﻨﮕﻪ؟‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻧﺎﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﺑﯿﺮﻣﺎن ﺑﭽ‪‬ﺘﻪوه آﻪ ﺋﻪوان هﺎوآﺎرﯾﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﺎن‬
‫آﺮدووه‪ .‬ﻟﻪ وه‪‬ﻣﻰ ﺋﻪم ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰهدا ﮔﻮﺗﻢ ﺋﻪوه راﺳﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن‬
‫هﻪر ﻟﻪ ﺑﻨﻪﻣﺎوه ﻧﺎﺳﯿﯚﻧﺎﻟﯿﺴﺘﺒﻮون و ﺑﯚ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و ﺑﻪﺧﺘﻪوهرﯾﻰ‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهآﻪﯾﺎن ﭼﯿﺎن ﻟﻪدهﺳﺖ هﺎﺗﻮوه آﺮدووﯾﺎﻧﻪ‪ .‬ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن‬
‫ﺑﻮون آﻪ ﺣﻪزﯾﺎن ﻟﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ و دۆﺳﺘﺎﯾﻪ ﺗﯿﻜﺮدﻧﯿﺎن ﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر‬
‫ﺋﻪواﻧﻪ ﻟﻪﺳ‪‬ﺪاره ﺑﺪر‪‬ﻦ؛ هﻪﻣﻮو آﻮرده ﻧﺎﺳﯿﯚﻧﺎﻟﯿﺴﺘﻪآﺎن ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪو‬
‫آﺎرهدا ﺑﻪﺗﺎواﻧﺎﻧﺒﺎردهزاﻧﻦ‪ .‬ﺑﺎﻟﻮ‪‬ﺰهآﻪ ﮔﻮﺗﻰ؛ دهى ﺑﺎﺷﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﭼﯿﻢ‬
‫ﻟﻪدهﺳﺖ دێ؟ ﮔﻮﺗﻢ داوا ﻟﻪ ﺷﺎ ﺑﻜﻪن ﺑﺎ ﺑﻪ رهزم ﺋﺎرا ﺑ‪ ،‬ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن‬
‫ﺑ‪‬ﻨﻨﻪ ﺗﺎران و ﻟﻪ دادﮔﺎﯾﻪآﻰ دادﭘﻪروهراﻧﻪو ﺋﺎﺷﻜﺮادا دادﮔﺎﯾﯿﺎن ﺑﻜﻪن‪.‬‬
‫ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰ‪ .‬ﻟﻪڕ‪‬ﻮه‪ ،‬داواى ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻰ دهﮔﻪڵ ﺷﺎ آﺮد‪ .‬ﺷﺎ ﻟﻪو‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻪدا هﯿﻮاى ﺧﻮاﺳﺖ آﻪ دادﮔﺎى ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﺑﺎﺷﺘﺮ‬
‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﻪرێ‪ .‬دواﺗﺮ ﺋﺎﻟ‪‬ﻰ ﺑﻪﺷﺎى ﮔﻮﺗﺒﻮو؛ دﯾﺎره ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٦٣‬‬

‫هﺎوآﺎرﯾﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﺎﻧﻪ آﺮدووه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﭘﻪرهﭘ‪‬ﺪاﻧﻰ‬
‫رۆﺷﻨﺒﯿﺮى و ﭘﻪروهردهو ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻰ آﺎروﺑﺎرى آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ‬
‫زۆرآﺎرﯾﺎن آﺮدووه‪ .‬ﺷﺎ ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﭘ‪ ‬دهﺑ‪‬ێ و ﺑﻪ ﺑﺰهﯾﻪآﻪوه ده‪:‬‬
‫ﻟﻪوه دهﺗﺮﺳ‪ ‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺗﯿﺮه ﺑﺎران و ﺋﯿﻌﺪام آﺮدﻧﯿﺎن ﺑﺪهم؟‬
‫ﻧﺎﻣﻪﺗﺮﺳﻪ؛ ﻣﻦ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺋﯿﻌﺪاﻣﯿﺎن ﻧﺎدهم‪.‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م رۆژى ‪٣١‬ى ﻣﺎرس ﻟﻪ آﺎزﯾﻮهى ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﺪا‪ ،‬ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﺑﻪ‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺷﺎ ﻟﻪدار دران‪ .‬ﻟ‪‬ﺮه ﺋﻪو راﺳﺘﯿﯿﻪﻣﺎن ﺑﯚ دهردهآﻪوێ آﻪ‬
‫ﭘﺎش ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻪآﻪى ﺑﺎ‪‬ﻮ‪‬ﺰى ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺑﻮو آﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﺋﯿﻌﺪاﻣﻰ‬
‫ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن دهرﭼﻮو‪.‬‬
‫ﺳﻪدان وﺗﺎر و ﺑﯚ ﭼﻮون ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪو ﺋﯿﻌﺪاﻣﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﺑ‪‬ﭬﯚآﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮﺧﯚﯾﻰ دهرهآﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا ﺑ‪‬و ﺑﻮوﻧﻪوه‪ .‬رۆژﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺋﻪوروﭘﺎو رۆژهﻪ‪‬ﺗﻰ ﻧﺎﭬﯿﻦ ﺗ‪‬ﻜ‪‬ا وﺗﺎرى ﺗ‪‬ﺮو ﺗﻪﺳﻪﻟﯿﺎن‬
‫ﻟﻪﺳﻪر رووداوهآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و داﺧﻮازﯾﻰ ﻣ‪‬ﮋووﯾﻰ آﻮردهآﺎن‬
‫ﺑ‪‬وآﺮدهوه و ﺑﺎﺳﯿﺎن ﻟﻪ هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻰ ﺋﯿﺴﺘﺮاﺗﮋ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪم‬
‫ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪدا آﺮد‪ .‬ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ رۆژﻧﺎﻣﻪآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻧﻮوﺳﯿﺒﻮوى؛ ﺧﻮ‪‬ﻨﻰ‬
‫ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﺑﯚﻧﻰ ﻧﻪوﺗﻰ ﻟ‪‬ﺪههﺎت‪ ،‬ﺋﻪو ﻗﺎزﯾﯿﺎﻧﻪ ﺑﻮوﻧﻪ ﻗﻮرﺑﺎﻧﯿﻰ‬
‫ﺋﯿﻤﺘﯿﺎزى هﻪ‪‬ﻨﺠﺎﻧﻰ ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور ﺋ‪‬ﺮان ﺑﯚ ﺳﯚﭬﯿﻪت‪.‬‬

‫ﭼﻪﻧﺪ ﺧﺎ‪‬ﻚ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺑﯚﭼﻮون و ﺑﯿﺮوﺑﺎوهڕى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪.‬‬
‫ﺑﻪرزﺑﻮوﻧﻪوهی ﺋﺎﺳﺘﻰ ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻮوﯾﻰ و زاﻧﺴﺖ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺟﻪﻣﺎوهرى‬
‫آﻮرد دا‪ ،‬ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ ﺋﺎواﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪ ﭘﻪرۆﺷﻰ‬
‫ﺑﻪرزﺑﻮوﻧﻪوهى ﺋﺎﺳﺘﻰ رۆﺷﻨﺒﯿﺮﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮو؛ ﺑﯚﯾﻪ ﭘﺎش‬
‫ﺗﻪواوآﺮدﻧﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ ﭼﺎﻻآﯿﯿﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺪا‬

‫‪١٦٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪوآﺎﺗﻰ "ﺋﯿﺪارهى ﭘﻪروهردهى ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٠٥‬ی‪.‬ه –‬
‫‪١٩٣٦‬ی‪.‬ز دا ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد وه ﺋﻪﺳﺘﯚﮔﺮت‪ .‬ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٩١٠‬ز –‬
‫‪١٩٣١‬زهوه دادوهرى ﺷﻪرﻋﻰ ﻧﺎوهﻧﺪى ﻣﻮآﺮﯾﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻮو‪ .‬دواﺗﺮ‬
‫ﺳﻪرۆآﺎﯾﻪﺗﻰ )ﻣﻌﺎرف(ى وهﻻﻧﺎ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م دﯾﺴﺎﻧﯿﺶ‪ ،‬ﺑﻪردهوام ﺳﻪرداﻧﻰ‬
‫ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ دهآﺮد و ﻟﻪﺳﻪر ﻧ‪‬ﻮهڕۆآﻰ آﺘ‪‬ﺐ و ﭼﯚﻧ‪‬ﺘﻰ ﭘﻪروهرده‬
‫و ﺷ‪‬ﻮازى واﻧﻪﮔﻮﺗﻨﻪوه زۆرﺷﺘﻰ ﺑﻪآﻪ‪‬ﻜﻰ ﭘ‪ ‬دهﮔﻮﺗﻦ‪ .‬ﺑﯚ هﺎﻧﺪاﻧﻰ‬
‫ﻻوان ﻟﻪ وهرزش ﺗﯚﭘ‪‬ﻦ دا ﺑﻪ ﺷﺪارﯾﻰ دهآﺮدو ﻻواﻧﻰ هﺎن دهدا‪.‬‬
‫ﭘﺎش رووﺧﺎﻧﻰ رژ‪‬ﻤﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى و ﻟ‪‬ﻜﺘﺮازاﻧﻰ آﺎروﺑﺎرى و‪‬ت‪ ،‬ﻟﻪ‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬ه دا‪ ،‬ﻧﻪﯾﮫ‪‬ﺸﺖ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬داﺧﺮ‪‬ﻦ؛ ﭼﻮﻧﻜﻪ‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﭘﻪروهردهى ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو آﺎر‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬ﮔﺮﯾﻨﮕﺘﺮ ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ داﻣﻪزراﻧﻰ آﯚﻣﺎردا ﺋﻪﻣﺮى آﺮد‪ ،‬ﺟﻠﻮ‬
‫ﺑﻪرﮔﻰ ﻓﯚرم ﺑﯚ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎن داﺑﯿﻦ ﺑﻜﺮێ‪ .‬ﺑﯚ ﻗﻪرهﺑﻮوى ﺋﺎﺳﺘﻰ‬
‫دواآﻪوﺗﻮوﯾﻰ و ﺑﻪرزﮐﺮدﻧﻪوهی ﺋﺎﺳﺘﻰ زاﻧﺴﺖ زاﻧﯿﺎرى و‬
‫ﭘﻪروهردهى ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهواران؛ آﻪ ﭼﺮای هﯿﻮاى داهﺎﺗﻮوى ﺋﻪم‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻪﺑﻮون‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ ﮔﺮووﭘ‪ ‬ﻻوى ﻧﺎرده ﺗﻪور‪‬ﺰ ﺑﺎآﯚ‪ ،‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى‬
‫ﻟﻪوێ ﻓ‪‬ﺮى زاﻧﺴﺘﻰ ﻧﻮ‪‬ﺒﻦ و ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪآﻪﺷﯿﺎن ﺗﻪواو ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺋﻪم ﻻواﻧﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺑﻪﺷﻪآﺎﻧﻰ؛ ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﭘﺰﯾﺸﻜﻰ و ﻣﺎﻓﻨﺎﺳىﺪا‪ ،‬ﻟﻪو ﺷﺎراﻧﻪ دهﺳﺘﯿﺎن‬
‫آﺮد ﺑﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن‪ ،‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا هﻪﺗﺎ دواﯾﯿﻦ رۆژهآﺎﻧﻰ دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪار‪‬ﺘﯿﻰ‬
‫ﺧﯚى‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و ﻓ‪‬ﺮآﺮدن ﺧﺎﻓ‪ ‬ﻧﻪﺑﻮو‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪم ﺑﺎوهڕه‬
‫ﺑﻮو آﻪ ﻧﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارى و ﻧﻪﺑﻮوﻧﻰ رۆﺷﻨﺒﯿﺮ و ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوار هﯚآﺎرى‬
‫داوآﻪوﺗﻮوﯾﻰ آﻮردن‪ -‬ﺑﯚ ﻗﻪرهﺑﻮوآﺮدﻧﻪوهى ﺋﻪم آﻪﻣﻮآﻮڕﯾﯿﺎﻧﻪ‪،‬‬
‫ﺑﻪردهوام ﻟﻪ هﻪول داﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ ر‪‬ﻨﻮﯾﻨﻰ دهآﺮد‪ ،‬وهﺎﻧﻰ دهدان‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٦٥‬‬

‫ﻓ‪‬ﺮى زﻣﺎﻧﻪ ﺋﻪوروﭘﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻦ‪ ،‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﺋﺎﺷﻨﺎﺑﻦ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮازه‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻮوهآﺎﻧﻰ ﭘﻪروهرده و راه‪‬ﻨﺎن ﻟﻪ ﺟﯿﮫﺎﻧﺪا‪.‬‬

‫ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن دواى رۆﯾﺸﺘﻦ ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﭼﯿﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﻪرهﺎت؟‬
‫ﻣﻪﻻ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ و ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن‪ ،‬ﺑﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﻟﻪ ﺷﻪڕﮔﻪى ﺳﻪﻗﺰ‪،‬‬
‫هﺎﺗﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻣﺎ‪‬ﺌﺎواﯾﯿﺎن ﻟﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر‬
‫آﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد؛ ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻪﺳ‪ ‬هﻪزار ﻗﻪﺑﺰه‬
‫ﺗﻔﻪﻧﮓ ﺳﻪت ﺗﯿﺮﺑﺎر و ﭼﻪﻧﺪ ﺗﯚپ آﻪ ﻟﻪ ﻋﻪﻣﺒﺎرى ﭼﻪآﻮ ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ‬
‫داﺑﻮون‪ ،‬دران ﺑﻪ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪.‬‬
‫ه‪‬ﺰى ژ‪‬ﺮ ﭼﺎود‪‬ﺮى و ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎى ﺑﺎرزاﻧﻰ زۆر ﺑﻪ‬
‫ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪرهو ﺋﺎواﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻧ‪‬ﻮان ﻧﻪﻏﻪدهو ﺷﻨﯚو ﻧﺎوﭼﻪ‬
‫ﺳﻨﻮورﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان و ﻋ‪‬ﺮاق آﺸﺎﻧﻪوه‪ .‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى هﻪردهم ر‪‬ﮕﻪى‬
‫ﮔﻪڕاﻧﻪوهﯾﺎن ﺑﯚ ﻧﺎوﭼﻪى ﺑﺎرزان هﻪﺑ‪‬ﺖ‪ .‬ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎى ﺑﺎرزاﻧﻰ ﻟﻪ‬
‫ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻧﻪﻏﻪده ﭼﺎوى ﺑﻪآﺎر ﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎ آﻪوت‪ .‬ﻟﻪو‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﺎﻧﻪدا‪ .‬ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪوهى ر‪‬ﻚ آﻪوﺗﻦ آﻪ ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ و ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهﯾﻪآﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪ ،‬ﺑﯚ در‪‬ﮋهى و ﺗﻮو‪‬ﮋهآﺎن ﺑﭽﻨﻪﺗﺎران‪ -‬ﺑﻪو‬
‫ﺟﯚره ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ و هﺎوڕ‪‬ﯿﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ‬
‫ﻋﯿﺰهت ﻋﻪﺑﺪﻟﻌﻪزﯾﺰ‪ ،‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻣﯿﺮﺣﺎج ﺋﻪﺣﻤﻪد و ﻧﻮورى ﺋﻪﺣﻤﻪد‬
‫ﺗﻪهﺎ ﺑﻪرهو ﺗﺎران وهڕێ آﻪوﺗﻦ‪.‬‬
‫ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ‪ ،‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ ﻏﻪﻓﺎرى دهﮔﻪڵ ﻧﺎردن‪ .‬ﺋﻪوﺷﺎﻧﺪه‬
‫ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﮕ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺑﺎﺷﮕﺎى ﺋﻪﻓﺴﻪراﻧﻰ ﺗﺎران ﻣﺎﯾﻪوه‪ .‬ﻟﻪو ﺳﻪﻓﻪرهدا‬
‫ﺑﻪﺗ‪‬ﺮوﺗﻪﺳﻪﻟﻰ دهﮔﻪڵ ﻧﻮ‪‬ﻨﻪراﻧﻰ دهو‪‬ﻪت و ﺳﻮﭘﺎ و ﺗﻮو‪‬ﮋى آﺮد‪.‬‬

‫‪١٦٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫و ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺷﺎوه ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرﮔﻪﻟ‪‬ﻜﻰ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﭼﻪك داﻧﺎن و‬
‫ﻧﯿﺸﺘﻪﺟ‪ ‬آﺮدﻧﻰ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﻧﺰﯾﻜﻰ هﻪﻣﻪدان ﺑﻪوهﻗﺮهآﻪ آﺮد‪.‬‬
‫ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺑﻪڕواﻟﻪت ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ﺷﺎى ﻗﺒﻮوڵ آﺮدن و‬
‫ﺑ‪‬ﯾﺎرﻟﻪﺳﻪرداﻧﻪﮐﻪی ه‪‬ﺸﺘﻪوه ﺑﯚ راو‪‬ﮋو ﭘﺮس و راﺑﻪ ﺑﺮا‬
‫ﮔﻪورهآﻪى‪ ،‬واﺗﻪ ﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪدى ﺑﺎرزاﻧﻰ و ﭘﺎش ﺋﻪوهى ﭼﺎوى‬
‫ﺑﻪﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪد آﻪوت ﺑﻪ ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﯚﻧﯿﻰ راﮔﻪﯾﺎﻧﺪ‪ ،‬آﻪ ﺷ‪‬ﺦ‬
‫ﺋﻪﺣﻤﻪد ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرهآﺎﻧﻰ ﺗﺎران ﻗﺒﻮوڵ ﻧﺎآﺎ ﺋﻪوﺟﺎر ﺧﯚى ﺑﯚ ﺑﻪرهﻧﮕﺎرى‬
‫و ﺑﻪرﺑﻪرهآﺎﻧ‪ ‬دهﮔﻪڵ ه‪‬ﺰى ﻟﻪ ﺳﻮﭘﺎ ﺋﺎﻣﺎدهآﺮد‪ .‬ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ‬
‫آﯚﺗﺎﯾﻰ رهﺷﻪﻣﻪى ‪١٩٤١ –١٣٢٥‬ی‪.‬ز هوه هﻪﺗﺎ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺧﺎآﻪ ﻟ‪‬ﻮى‬
‫‪١٣٢٦‬ی‪.‬ه ‪ -١٩٤٧-‬ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﺟﺎر ﺗﻮوﺷﻰ ﺗﯿ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮوﻧﻰ ﻗﻮرس و‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺎوى دهﮔﻪڵ ﺳﻮﭘﺎ ﺑﻮون‪ -‬ﻟﻪو ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮوﻧﺎﻧﻪدا ژﻣﺎرهﯾﻪك‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪر و ﺳﻪرﺑﺎز ﻟﻪﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺷﺎ آﻮژران و ﺑﻪدﯾﻞ ﮔﯿﺮان‪ ،‬ﺋﻪو‬
‫ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎﻧﺎﻧﻪ ﺑﻮوﻧﻪ هﯚى ﺋﻪوهﯾﻜﻪ ﺳﻪرﺗﯿﭗ هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﯿﻰ ﻟﻪﺳﻨﻮور ﭼﺎوى‬
‫ﺑﻪﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهرى ﻟﻪﺷﻜﺮى ﻋ‪‬ﺮاق ﺑﻜﻪوێ‪ ،‬ژهﻧﻪرا‪‬ﻰ ﻋ‪‬ﺮاﻗﻰ‪ ،‬ﻋﻪﻟﻰ‬
‫ﺣﯿﺠﺎزى‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻨﻰ ﺑﻪ ﺳﻮﭘﺎ ﺋ‪‬ﺮان دا ﺑﯚ ﻟﻪ ﻧﺎوﺑﺮدﻧﻰ ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺑﺎرزاﻧﻰ‬
‫هﺎوآﺎری ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻜﺎ‪ .‬ﻟﻪو ﻻﺷﻪوه‪ ،‬ﺳﻮﭘﺎ ﺗﻮرآﯿﺎش ﻟﻪ ﺳﻨﻮورى ﺋ‪‬ﺮان‬
‫ ﻋ‪‬ﺮاق ﺧﯚى ﺗﻪﺑﺎر آﺮد؛ و ﺑﯚ ﺷﻪڕ دژى ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺧﯚى ﺳﺎزدا‪.‬‬‫ﺷﺎى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺶ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﻧﺎوﺑﺮدﻧﻰ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن و ﭘ‪‬ﺶ ﮔﺮﺗﻨﯿﺎﻧﻰ ﺑﯚ‬
‫ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺑﯚ ﺧﺎآﻰ ﻋ‪‬ﺮاق دهرآﺮد و ﺋﻪﻣﺮى آﺮد ﺑﻪ ﺳﻪرﺗﯿﭗ‬
‫هﻮﻣﺎﯾﻮﻧﻰ آﻪ ﻣﻪﻗﻪڕ و ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﭼﻪك و ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ و ﺗﯚﭘﺨﺎﻧﻪى‬
‫ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺑﯚردوﻣﺎن ﺑﻜﻪن و ﺑﻪ هﯿﭻ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ﺋﯿﺰن ﻧﻪدهن‪،‬‬
‫ﺑﮕﻪڕ‪‬ﻨﻪوه ﻧ‪‬ﻮ ﻋ‪‬ﺮاق*‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪﭼﻪﻧﺪ ﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮوﻧ‪‬ﻜﻰ‬
‫* @‪@ -١‬ﺋﻪوه ﯾﻪﮐﻪﻣﺠﺎر ﻧﯿﯿﻪ و دواﯾﻦ ﺟﺎرﯾﺶ ﻧﺎﺑ‪ ‬ﮐﻪ و‪‬ﺗﺎﻧﯽ داﮔﯿﺮﮐﻪری‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٦٧‬‬

‫دﯾﻜﻪش دا ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎ دهﺑﻪز‪‬ﻨﻦ و ﻟﻪ دواﯾﯿﻦ رۆژهآﺎﻧﻰ ﺧﺎآﻪ‬
‫ﻟ‪‬ﻮهى ‪١٣٢٦‬دا ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﻧ‪‬ﻮ ﻋ‪‬ﺮاق‪.‬‬
‫زۆرﺑﻪى ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﭘﺎش ﮔﻪڕاﻧﻪوه ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق ﺑﻪ‬
‫هﯚى ﺋﻪوهﯾﻜﻪ ژن و ﻣﻨﺪا‪‬ﯿﺎن دهﮔﻪڵ ﺑﻮو و‪‬اﯾﻰ ﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪدى‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن داﯾﻪوهدهﺳﺖ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻋ‪‬ﺮاق‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ و‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﺗﺮﯾﻦ و آﯚ‪‬ﻨﻪدهﺗﺮﯾﻦ ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن‪،‬‬
‫ﺧﯚﯾﺎﻧﺒﻪدهﺳﺘﻪوهﻧﻪدا‪ .‬و ﭘﻪﻧﺎﯾﺎن ﺑﺮده ﺑﻪرآ‪‬ﻮه ﺳﻨﻮورﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان‬
‫و ﻋ‪‬ﺮاق و ﺗﻮرآﯿﺎ‪ .‬دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻋ‪‬ﺮاق ﻟﻪ ﺷ‪‬ﺦ ﺋﻪﺣﻤﻪد و ﺑﺎرزاﻧﯿﯿﻪآﺎن‬
‫ﺧﯚش ﺑﻮو‪ ،‬ﺗﻪﻧﯿﺎ ﭼﻮارآﻪس ﻟﻪ ﺋﻪﻓﺴﻪراﻧﻰ آﻮردى ﻋ‪‬ﺮاق‬
‫آﻪڕﯾﺰهآﺎﻧﻰ ﺋﻪرﺗﻪﺷﯿﺎن ﺟ‪ ‬ه‪‬ﺸﺘﺒﻮو و هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ؛ ﺑﻪ دهﺳﺘﻮورى دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﻮورى ﺳﻪﻋﯿﺪ‪ ،‬ﺋﯿﻌﺪام و‬
‫ﺷﻪهﯿﺪآﺮان‪ .‬آﻪ ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ ﺳﻪرهﻪﻧﮓ )ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺧﯚﺷﻨﺎو‪(،‬‬
‫ﺳﻪرهﻪﻧﮓ )ﻋﯿﺰهت ﻋﻪﺑﺪﻟﻌﻪزﯾﺰ‪ (،‬ﺳﻪروان )ﺧﻪﯾﺮو‪‬ﻋﺒﺪاﻟﻜﻪرﯾﻢ‪(،‬‬
‫ﺳﻪروان )ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻣﻪﺣﻤﻮود(*‪.‬‬
‫ﺋﯿﻌﺪاﻣﻰ ﺋﻪو ﭼﻮار ﺋﻪﻓﺴﻪره آﻮرده آﻪ ﻟﻪ راﭘﻪڕﯾﻨﻰ هﻪردوو‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق و ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا ﺑﻪﺷﺪارﯾﯿﺎن ﮐﺮدﺑﻮو‪ ،‬ﺳﻪرهڕاى ﺋﻪوهى‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻰ داﻧﯿﺸﺘﻮوى ﺑﻪﻏﺪاش زۆر هﻪوﻟﻰ رزﮔﺎرآﺮدﻧﯿﺎن دان‪.‬‬
‫ﺑﻮوه هﯚى ﻧﺎڕهزاﯾﻪﺗﯿﻰ ﺑﻪرﺑ‪ ‬و ﻟﻪ آﻮردهآﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاﻗﺪا‪ .‬ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ‬
‫ﺑﺎرزاﻧﻰ و ﺳ‪ ‬ﺳﻪت آﻪﺳﻰ هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻪ ﺑﻪ ورهى ﻗﺎﯾﻢ و ﻟﻪ ﺳﻪر‬
‫ﺑ‪‬ﯾﺎرى ﭘ‪‬ﺸﻮوى ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ ﺟﯚزهردان ‪١٣٢٦‬ی‪.‬ه دا ﻟﻪ‬
‫ﮐﻮردﺳﺘﺎن دژ ﺑﻪ ﺷﯚڕﺷ‪‬ﮑﯽ رزﮔﺎرﯾﺨﻮازﯾﯽ ﮐﻮرد دهﺳﺖ دهدهﻧﻪ دهﺳﺘﯽ ﯾﻪک‬
‫و ﮐ‪‬ﺸﻪﮐﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎن ﻓﻪراﻣﯚش دهﮐﻪن‪" .‬وهرﮔ‪"‬‬
‫‪@J‬ﺳﻪرهﻪﻧﮓ و ﺳﻪروان‪ :‬دووﭘﻠﻪی ﺑﻪرزی ﺳﻪر ﺑﺎزﯾﻦ‪ -‬وهرﮔ‪@ ‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٦٨‬‬

‫آ‪‬ﻮهآﺎﻧﻰ ﺳﻨﻮورى ﻋ‪‬ﺮاق و ﺗﻮرآﯿﺎوه‪ ،‬ﭼﻮوﻧﻪ‪ ،‬ﻧ‪‬ﻮ ﺗﻮرآﯿﻪو ﭘﺎش‬
‫ﺗ‪‬ﻜﮫ‪‬ﭽﻮون دهﮔﻪڵ ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ ﺗﻮرآﯿﻪ‪ ،‬دﯾﺴﺎن هﺎﺗﻨﻪ وه ﻧ‪‬ﻮ ﺋ‪‬ﺮان و‬
‫ﺋﻪوﺟﺎر ﺑﻪ ﺑ‪‬ﯾﻨﻰ ﺳ‪‬ﺴﻪد آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮ‪ ،‬ر‪‬ﮕﺎ و ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ‬
‫ﺷﻪڕوﺗ‪‬ﻜﮫﻪ‪‬ﭽﻮون دهﮔﻪڵ ﺳﻮﭘﺎ دههﻪزار آﻪﺳﯿﻰ ﺗﺎ رۆژان ر‪‬ﭙ‪‬ﻮان‬
‫ﻟﻪ زﻧﺠﯿﺮهى آ‪‬ﻮهآﺎﻧﻰ زاﮔﺮۆس دا ﺋﺎﺧﺮﯾﯿﻪآﻪى ﺳﻪرهڕاى ﺳﻪرﻣﺎو‬
‫ﺑﻪﻓﺮ و ﺑﺎران ﺑﻪو ﭘﻪڕى ﺑﻮ‪‬ﺮﯾﯿﻪوه‪ ،‬ﻟﻪ ﭼﯚﻣﻰ ﺋﺎراس‪ ،‬ﭘﻪڕﯾﻨﻪوهو ﺑ‪‬‬
‫هﯿﭻ زﯾﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﮔﯿﺎﻧﻰ‪ ،‬ﺧﯚﯾﺎن ﮔﻪﯾﺎﻧﺪه دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﺑﻪوآﺎره‬
‫ﺳﻪﻟﻤﺎﻧﺪﯾﺎن آﻪ ه‪‬ﺰى ﺑﺎوهڕ و ﻋﻪﺷﻖ ﺑﻪ ﺋﺎزادى و دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ‬
‫آﯚﺳﭙﻪآﺎﻧﻰ ﺳﻪر رێ رادهﻣﺎ‪‬ﻰ‪ .‬ﺋﻪم ر‪‬ﭙ‪‬ﻮاﻧﻪ ﻣ‪‬ﮋووﯾﯿﻪ؛ ﺑﻪ ﺷﻪڕو‬
‫دهآﺎرآﺮدﻧﻰ ﺗﺎآﺘﯿﻚ و ﺷ‪‬ﻮازى ﺟﯚراوﺟﯚرى ﺷﻪڕى ﭘﺎرﺗﯿﺰاﻧﻰ ﺑﻮو‬
‫ﺑﻪدهرﺳ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪزن ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋووى آﺮدهﯾﻰ‪ ،‬ﭘﺎرﺗﯿﺰاﻧﻰ ﻟﻪ ﺟﯿﮫﺎن داﯾﻪ‬
‫ﭼﻪﺷﻨ‪‬ﻚ ﺑﻮوه ﮐﻪ دهواﻧﺮ‪‬ﺖ دهﺑ‪ ‬ﻟﻪ آﯚﻟ‪‬ﮋه ﻧﯿﺰاﻣﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا آﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫ﻟ‪‬ﻮهر ﺑﮕﯿﺮێ‬

‫"دهﺳﻜﻪوﺗﻪآﺎﻧﻰ آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن"‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﯚﻣﺎرى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻣﺎوهى ﺗﻪﻣﻪﻧﻰ آﻮرﺗﻰ ﺧﯚﯾﺪا‬
‫آﻪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻜﻰ آﻪﻣﺘﺮ ﺧﺎﯾﺎﻧﺪ و ﺳﻪرهڕاى ﻧﻪﺑﻮوﻧﻰ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﻪر‪‬ﯿﯿﻪآﻰ‬
‫ﺑﻪ ﺋﻪزﻣﻮون و هﻪﺑﻮوﻧﻰ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ دوژﻣﻨﻰ ﻧ‪‬ﻮﺧﯚﯾﻰ و دهرهآﻰ‪،‬‬
‫ﮔﻪﻣﺎرۆى ﺋﺎﺑﻮورى‪ ،‬ﺷ‪‬ﻮاوى ﺑﺎرى ﺋﺎﺑﻮورى؛ ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻰ ﺑﻪرﮔﺮى ﻟﻪ‬
‫ﺧﯚو ﺋﺎﻣﺎده ﺑﻮون ﻟﻪﺑﻪراﻣﺒﻪر ه‪‬ﺮش دا‪ ،‬ﮔﻪﻧﺪه‪‬ﯿﻰ ﺑﻪﺟ‪ ‬ﻣﺎوﻟﻪ‬
‫آﺮدهوهآﺎﻧﻰ ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى ﭘﻪهﻠﻪوى و ﺑﻪرﭘﺮﺳﻰ ﺋﯿﺪارهآﺎن؛ ﺗﺎزه‬
‫ﺧﻪرﯾﻚ ﺑﻮو ﺑﻪ ﺧﯚدادههﺎت و دهرﻓﻪﺗﻰ ﺑﯚ دهڕهﺧﺴﺎآﻪ ﺑﻪ ﺧﯚى و‬
‫ﭼﯚﻧ‪‬ﺘﻰ آﺎرو ﺑﺎرى ﺧﻪ‪‬ﻚ راﺑﮕﺎ و ﺑﻪ هﻪﺑﻮوﻧﻰ آﻪﺳﯿﻪﺗﯿﻪآﻰ ﻟ‪‬ﺰاﻧﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٦٩‬‬

‫وهك ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد و ﺑ‪‬واو ﻓﯿﺪاآﺎرﯾﻰ ﺑﻪڕﯾﻮهﺑﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ آﻪ رۆ‪‬ﻪى‬
‫ﺋﻪم ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧﻪ ﺑﻮون‪.‬‬
‫ﻟﻪ هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻪ ﻧﺎﻟﻪﺑﺎرهدا آﻪ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ‬
‫دوژﻣﻨﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺑﻮون‪ ،‬ﺗﻮاﻧﯿﻰ ﺑﻪه‪‬ﺰى ﺑ‪‬واو ﻣﺘﻤﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﯚ‬
‫آﺎرﮔﻪﻟ‪‬ﻜﻰ ﺋﻪوهﻧﺪه‪ ،‬ﺷﯿﺎو و ﮔﺮﯾﻨﮕﻰ ﺑﻜﺎ آﻪ ﻟﻪﻣ‪‬ﮋووى ﻧﻪﺗﻪوهى‬
‫آﻮرد دا وهك آﺮدهوهﮔﻪﻟ‪‬ﻜﻰ ﻧﻪﻣﺮ و ﺑﻪﻧﺮخ ﺑﻤ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪ ﭼﺎوى ﺧﯚﯾﺎن دﯾﺘﯿﯿﺎن آﻪ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪،‬‬
‫هﻪﺗﺎ ﺋﻪوآﺎت ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﻣﺎﻓﻪ ﺋﯿﺴﺎﻧﻰ و ﺳﯿﺎﺳﻰ‪ ،‬ﺋﺎﺑﻮورى و‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺑ‪ ‬ﺑﻪش آﺮاﺑﻮو‪ .‬ر‪‬ﮋ‪‬ﻤﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ‬
‫آﻮردى ﻟﻪو ﭘﻪڕى هﻪژارى و داﻣﺎوى دا ه‪‬ﺸﺘﺒﯚوه‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻚ واﯾﺎن‬
‫ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﺒﻮو آﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ ﺧﻪﻣﻰ ﺑﮋ‪‬ﻮى ﻣﺎڵ و ﻣﻨﺪاڵ داﺑﻮون و ﻟﻪ ﺗﺮﺳﻰ‬
‫آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت و ژاﻧﺪرﯾﻪ‪ .‬ﺑﻪدهﮔﻤﻪن‪ ،‬رووﯾﺎن ﻟﻪﺷﺎران‬
‫دهآﺮد‪ .‬ﺋﺎﮔﺎﯾﺎن ﻟﻪ ﻣﻪﺣﻤﻮودى ﺑ‪ ‬زهواد ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬زو‪‬ﻤﻰ‬
‫آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪت و هﻪژارﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﭘﻪڕى ﺧﯚى داﺑﻮو‪.‬‬
‫هﻪﺗﺎ ﺋﻪوهى آﻪ ﺧﻮا ﺑﻪﻓﺮﯾﺎى ﺋﻪوﺧﻪ‪‬ﻜﻪ هﻪژارههﺎت و ﻟﻪ‬
‫ﺑﻪرهﺑﻪﯾﺎﻧ‪‬ﻰ رۆژى ‪٣‬ى ﻓﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ‪١٣٢ .‬دا‪ ،‬دهو‪‬ﻪﺗﺎﻧﻰ رووس و‬
‫ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﻮوى وهدهرﻧﺎﻧﻰ ﺟﺎﺳﻮوﺳﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪ‪‬ﻤﺎﻧﯿﺎ ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺎن‬
‫ﺑﻪزاﻧﺪ و ﻟﻪ ﺑﺎآﻮور و رۆژ ﺋﺎواو ﺑﺎﺷﻮورهوه هﺎﺗﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﺎآﻰ ﺋ‪‬ﺮان‬
‫و ﺳ‪‬ﺒﻪرى ﻧﮕﺮﯾﺴﻰ ر‪‬ﮋ‪‬ﻤﻰ رهزاﺧﺎن‪ ،‬ﺷﻨﻪﺑﺎى ﺋﺎزادى هﻪ‪‬ﯿﻜﺮد و‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪت آﻮردهآﺎن ﻟﻪ ﺧﻪو راﺑﻮون و ﺑﻪﺑﯿﺴﺘﻦ‬
‫ه‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﺳﻮﭘﺎی ﺳﯚﭬﯿﻪت و ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺑﯿﺘﻨﻰ هﻪوا‪‬ﻰ ﺷﻪڕى‬
‫دووهﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﻰ؛ دﻧﯿﺎﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪﯾﺎن ه‪‬ﻨﺎﯾﻪ ﺑﻪرﭼﺎوﯾﺎن و وهك‬
‫ﺑﺎ‪‬ﻨﺪهﯾﻪك آﻪ ﻗﻪﻓﻪزهآﻪى ﺷﻜﺎﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﺷﻪﻗﻪى ﺑﺎ‪‬ﻰ داو ﺑﯚ رزﮔﺎرى‬

‫‪١٧٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻟﻪو هﻪﻣﻮو زو‪‬ﻢ و ﺳﺘﻪﻣﻪ و ﺑﯚ دهﺳﺘﻪ ﺑﻪرﮐﺮدﻧﯽ ﻣﺎﻓﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎردان‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚﯾﺎن آﻪوﺗﻨﻪ ﺑﯿﺮى داﻣﻪزراﻧﺪى داﻣﻪزراوه‬
‫ﻣﻪدهﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ و آﺎروﺑﺎرى ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪ دهﺳﺘﻪوه ﮔﺮت و‬
‫ﭘﺎش داﻣﻪرزاﻧﺪﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ و دهو‪‬ﻪت و‪‬اﯾﻰ ﺋﻪو ﺑﻪهﻠﻪوﯾﯿﺎن ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮان هﻪ‪‬ﮕﺮت‪ .‬دهﮔﻪڵ هﻪرهس ه‪‬ﻨﺎﻧﻰ ر‪‬ﮋهى ﺋﻪو‬
‫هﻪﻣﻮو ﺋﺎﺳﺘﻪﻧﮕﻪ ﺗﻮاﻧﯿﺎن آﺎروﺑﺎرى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ‪ ،‬ﺋﺎﺑﻮورﯾﻰ‬
‫ﺑﻪﻧﺮخ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﺑﻪرهوﭘ‪‬ﺶ ﺑﺮدن و داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﻰ ژﯾﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﺪا‬
‫راﭘﻪڕ‪‬ﻨﻦ هﻪرﭼﻪﻧﺪ ﺗﻪﻣﻪﻧﻰ آﻮرﺗﯽ ‪١١‬ﻣﺎﻧﮕﻪى ﺋﻪو ﺣﻜﻮﻣﻪﺗﻪ ‪ ،‬ﺋﯿﺰﻧﻰ‬
‫دهﺳﺖ ﭘ‪‬اﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ آﺎروﺑﺎرى ﺑﻨﻪﻣﺎﯾﻰ ﻧﻪدان‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م دﯾﺴﺎن‬
‫ﺳﻪرهڕاى ﺗﻪواوى ﺋﻪو آﻪﻣﻮآﻮرى و ﺋﺎﺳﺘﻪﻧﮕﺎﻧﻪ؛ ﺋﻪم ﮔﻪ‪‬ﻪ و‬
‫ﺑﻪرﻧﺎﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﭼﻮون و ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗ‪‬ﻚ داﻣﻪزرا آﻪ ﺑﻮوه ﻣﺎﯾﻪى‬
‫ﺷﺎﻧﺎزﯾﻰ هﻪرﭼﻰ آﻮرده‪ .‬ﺋﻪم آﺮدهوهوآﺎراﻧﻪ ﺑﺮﯾﺘﯿﯽ ﺑﻮون‬
‫ﻟﻪﻣﺎﻧﻪی ﺧﻮارهوه‪:‬‬
‫‪ -١‬زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى وهك زﻣﺎﻧﻰ ﻓﻪرﻣﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ و داﯾﺮهآﺎن‬
‫راﮔﻪﯾﻪﻧﺪرا‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﻓ‪‬ﺮآﺮدن و ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﺋﯿﺠﺎرى ﺑﻪ ﺧﯚڕاﯾﻰ ﺑﯚ ﻣﻨﺪا‪‬ن و‬
‫داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﻰ ﯾﯚﯾﻨﻔﯚرم ﺑﯚ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﯿﻪآﺎن )ﺳﺎ‪‬ﻰ دوودهﺳﺖ ﺷﻤﻪآﻰ‬
‫ﺧﯚڕاﯾﻰ؛ زﺳﺘﺎﻧﻰ و ﺑﻪهﺎرى(‬
‫‪ -٣‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ آﻼﺳﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن ﺑﯚ ﮔﻪورهآﺎن و ﺧﻪﺑﺎت دژى‬
‫ﻧﻪﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارى‪.‬‬
‫‪ -٤‬داﻣﻪزراﻧﺪن و وهﮔﻪڕﺧﺴﺘﻨﻰ ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﺑﯚ ﭼﺎﭘﻰ‪ ،‬رۆژﻧﺎﻣﻪ و‬
‫ﮔﯚﭬﺎر و آﺘ‪‬ﺐ‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٧١‬‬

‫‪ -٥‬دهرآﺮدﻧﻰ ﭼﻪﻧﺪﯾﻦ ﮔﯚﭬﺎر و رۆژﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪزﻣﺎﻧﻰ آﻮردى؛ ﺑﯚ‬
‫و‪‬ﻨﻪ رۆژﻧﺎﻣﻪى آﻮردﺳﺘﺎن و ﮔﯚﭬﺎرى "هﻪ‪‬ﻪ" و "هﺎوارى‬
‫ﻧﯿﺸﺘﻤﺎن"‪" ،‬ﮔﺮوﮔﺎ‪‬ﻰ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ آﻮرد" و ﭼﻪﻧﺪ ﺑ‪‬ﭬﯚآﻰ دﯾﻜﻪ و‬
‫آﺘ‪‬ﺒﻰ دهرﺳﻰ ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ‪.‬‬
‫‪ -٦‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ه‪‬ﺰى ر‪‬ﻜﻮﭘ‪‬ﻚ و ﭼﻪآﺪار )ه‪‬ﺰى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ( ﺑﯚ‬
‫ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ﺋﺎﺳﺎﯾﺸﻰ ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚﯾﻰ و ﺑﻪرﮔﺮﯾﻰ ﻟﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ‪.‬‬
‫‪ -٧‬داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ آﯚﻣﯿﺘﻪى ژﻧﺎن و ﭼﻪﺳﭙﺎﻧﺪﻧﻰ ﻣﺎﻓﻰ ﯾﻪآﺴﺎن ﺑﯚ‬
‫ژن و ﭘﯿﺎو ﻟﻪ ﺗﻪواوى آﺎر و ﭼﺎﻻآﯿﯿﻪ ﺳﯿﺎﺳﻰ و‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا‪.‬‬
‫‪ -٨‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ آﻪ آﻪﺷ‪‬ﻜﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و ه‪‬ﻤﻦ ﺑ‪ ‬و‪‬ﻨﻪ ﻟﻪ‬
‫هﻪﻣﻮو ﻧﺎوﭼﻪ ﺋﺎزاد آﺮاوهآﺎﻧﺪا‪.‬‬
‫‪ -٩‬ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻰ دهﮔﻪڵ دهرودراوﺳ‪‬‬
‫ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﺑﻮوژاﻧﺪﻧﻪوهى ﺋﺎﺑﻮورى و ﺑﺎﯾﻪﺧﺪان ﺑﻪ آﺸﺘﻮآﺎڵ‪.‬‬
‫‪ -١٠‬هﻪراش ﺗﺮآﺮدﻧﻰ ﺑﻮاره ﻓﻪرهﻪﻧﮕﯿﯿﻪآﺎن ﻧﺎردﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﻰ و‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪآﺎر ﺑﯚ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﺑﺎ‪‬و ﻧﺎﺳﯿﻨﻰ دواﯾﯿﻦ زاﻧﺴﺘﻪ ﻧﯚ‪‬ﻜﺎﻧﻰ‬
‫ﺋﻪوآﺎﺗﻰ ﺟﯿﮫﺎن‪.‬‬
‫‪ -١١‬ه‪‬ﻨﺎﻧﻪ ﮔﯚڕ‪‬ﻰ داﺧﻮازﯾﯿﻪ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮرد ﻟﻪ آﯚڕوآﯚﻣﻪ‪‬ﻪ‬
‫ﻧ‪‬ﻮدهو‪‬ﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﻟﻪ آﯚﻧﻔﺮﻧﺴﻰ ﭘﯚﺗﺴﺪام و ﻧﺎﺳﺎﻧﺪﻧﻰ‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﺑﻪ ﻧﻪﺗﻪوهآﺎﻧﻰ ﺟﯿﮫﺎن‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪ آﻮرﺗﻪﯾﻪك ﻟﻪوآﺎره‬
‫ﺑﻨﻪﻣﺎﯾﻰ و ﮔﺮﻧﮕﺎﻧﻪ ﺑﻮون آﻪ ﻟﻪ ﻣﺎوهى ﺗﻪﻣﻪﻧﻰ آﻮرﺗﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺑﻪر‪‬ﺒﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﺮان ‪ -‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮرد زۆر‬
‫ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋﺳﺎڵ ﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ دﯾﺪ‪‬ﺘﻰ و زۆ‪‬ﻢ و دهﺳﺖ ﺑﻪﺳﻪرﯾﺪا ﭘﻪﻟﻪﻗﺎژهى‬
‫ﺑﻮو‪ .‬ﺑ‪ ‬ﺑﻪش ﻟﻪ ﺗﻪواوى ﻣﺎﻓﻪ ﺋﯿﻨﺴﺎﻧﻰ و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻣﺎﻓﻰ هﺎوو‪‬ﺗﯿﯿﺶ‪.‬‬

‫‪١٧٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻟﻪ ﺗﻮرآﯿﻪ ﺑﻪ آﻮردهآﺎﻧﯿﺎن دهﮔﯚت ﺗﻮرآﻰ آ‪‬ﻮى و ﻟﻪ ﻋ‪‬ﺮاق ﺑﻪ‬
‫ﺑ‪‬ﮕﺎﻧﻪﯾﺎن دهزاﻧﯿﻦ و ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺶ ﮔﻪرﭼﻰ ﺟﺎروﺑﺎره وهك ﺋﺎرﯾﺎﯾﻰ‬
‫رهﺳﻪن‪ ،‬ﻧﺎوﯾﺎن د‪‬ﻨﺎن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪآﺮدهوه راﺳﺖ ﺑﻪ دژى ﺋﻪم وﺗﻪﯾﻪ‬
‫دهﺟﻮو‪‬ﻧﻪوه‪ .‬آﻮردهآﺎﻧﯿﺎن ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﺑﻪهﺎو‪‬ﺗﯿﻰ ﭘﻠﻪ ﺳ‪‬ﮫﻪﻣﯿﺶ‬
‫داﻧﻪدهﻧﺎ‪ .‬ﺋﻪم ﺧﻪ‪‬ﻚ هﻪﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٠‬ی‪.‬ه‪١٩٤١ -‬ی‪.‬ز‪ -‬ﻟﻪ ﺑﺎرى‬
‫رۆﺷﻨﺒﯿﺮى و ﺋﺎﺑﻮورى ﺗﻪﻧﺪروﺳﺘﯿﯿﻪوه ﻟﻪوﭘﻪڕى هﻪژارى داﺑﻮون و‬
‫ﻟﻪ هﻪرﭼﻰ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪ ﭘ‪ ‬ﺑﻪش ﺑﻮون و ﺋﻪوهﻧﺪه ﻟﻪ‬
‫ژ‪‬ﺮﮔﻮﺷﺎر و زو‪‬ﻤﻰ آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋﯿﺪارى و ﻧﯿﺰاﻣﺪا ﭼﻪو‬
‫ﺳﺎﺑﻮوﻧﻪوه‪ ،‬ﺋﻪو ﺳﻪرى دﯾﺎرﻧﻪﺑ‪ .‬ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺋﻪﮔﻪر‬
‫ژاﻧﺪراﻣﻪﯾﻪك هﺎﺗﺒﺎﯾﻪﺗﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﺋﺎواﯾﻰ‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺗﺮﺳﺎن ﺑﻪرهو ﻣﻪزار و‬
‫آ‪‬ﻮ ﺗ‪‬ﯿﺎن دهﺗﻪﻗﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ هﺎﺗﻨﻰ هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎن و هﻪ‪‬ﺗﻨﻰ ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهرهآﺎﻧﻰ‬
‫ﺳﻮﭘﺎ و هﻪ‪‬ﯚهﺷﺎﻧﻪوهى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى و ﭘﺴﺘﺎﻧﻰ زﻧﺠﯿﺮى‬
‫دﯾﻠ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻚ ﭼﺎو و ﮔﻮ‪‬ﯿﺎن آﺮاﯾﻪوه و ﻟﻪ دﯾﻠ‪‬ﺖ و آﯚﯾﻠﻪﯾﻰ ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺳﺎ‪‬ﻪى ﺧﯚﯾﺎن ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻦ و وردهورده آﻪوﺗﻨﻪوه ﺑﯿﺮى ﭘ‪‬ﻨﺎﺳﻪى‬
‫ﺷﻮﻧﺎﺳﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ و ﻣﺎﻓﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚﯾﺎن‪ .‬ﻟﻪ‬
‫راﺳﺘﯿﺪا ﺋﻪوه ﯾﻪآﻪﻣﺠﺎر ﺑﻮو آﻪ ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ رزﮔﺎرﯾﺒﻮو و ﺑﻪ ﺋﺎواﺗﻪ ﻟﻪ‬
‫ﻣ‪‬ﮋﯾﻨﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى ﮔﻪﯾﺸﺖ و ﺗﻮاﻧﯿﻰ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﺧﯚى ﻟﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ﺧﺎآﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ داﺑﻪﺷﻜﺮاودا‪ ،‬دﯾﺎرى ﺑﻜﺎو ﺑﯿ‪ ‬ﺑﻪ ﺧﺎوهﻧﻰ‬
‫ر‪‬ﺒﻪر‪‬ﻜﻰ د‪‬ﺴﯚز و ﻓﯿﺪاآﺎرو ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﻰ ﭼﻪآﺪارى آﯚ‪‬ﻨﻪدهر و ر‪‬ﻜﺨﺮاو‬
‫ﮔﻪﻟﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﻰ و‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧ‪ ‬ﺑﻪزﻣﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ ﺧﯚى ﺑﺪوێ و ﺑﺨﻮ‪‬ﻨ‪ ‬و‬
‫ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ ﺧﯚى ﺑﭙﯚﺷﻰ و داب و ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﺧﯚى‬
‫زﯾﻨﺪووآﺎﺗﻪوه‪ .‬ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ‪ ٢٤‬و‬
‫‪٢٥‬دا‪ ،‬دهﮔﻪڵ هﻪﻣﻮو ﺑﺰووﺗﻨﻪوهآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﺋﻪم ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪ‪ ،‬ﺟﯿﺎوازﯾﯿﻪآﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٧٣‬‬

‫ﺑﻪرﭼﺎوى هﻪﺑﻮو‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر راﭘﻪڕﯾﻨﻪآﺎﻧﻰ راﺑﺮدوو ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪﯾﻰ و رهﻧﮕﻰ‬
‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ و ﺗﺎﯾﻔﻪﮔﻪرﯾﯿﺎن ﭘ‪‬ﻮه دﯾﺎر ﺑﻮو ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪآﻰ ﺑﻪرﺗﻪﺳﻚ ﯾﺎ‬
‫ﺋﻪﻣﺠﺎرهﯾﺎن‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗ‪‬ﻜﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻪوه ر‪‬ﻚ دهﺧﺮان‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﭼﯿﻨﻰ رووﻧﺎآﺒﯿﺮ و ﺋﺎزادﯾﺨﻮازى آﻮردهوه‬
‫ﺑﻪر‪‬ﺒﻪراﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪرى هﻪ‪‬ﺪا ﺑﻮو و زۆرﺑﻪى‪ ،‬ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺶ‬
‫ﭼﺎ‪‬آﺎﻧﻪ ﺗ‪‬ﯿﺪا ﺑﻪﺷﺪار ﺑﻮون و رۆژ ﺑﻪ رۆژ ژﻣﺎرهى دۆﺳﺘﺎن و‬
‫هﯚﮔﺮاﻧﻰ ﻟﻪ ﺋﺎﺳﺘ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪرﺑ‪‬ودا ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮﺧﯚ و دهرهوهى و‪‬ت‪ ،‬زﯾﺎدﯾﺎن‬
‫دهآﺮد‪ .‬ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮرد ﻟﻪ ﮔﻪﻧﺪه‪‬ﻰ و ﻣﻠﮫﻮڕى و ﺑﻪرﺗﯿﻞ ﺧﯚرى‬
‫ﺑﻪدوور ﺑﻮو‪ .‬ﭘﻪﻧﺎﮔﻪﯾﻪك ﺑﻮو ﺑﯚ هﻪﻣﻮو ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ آﻮرد و ﻏﻪﯾﺮه‬
‫آﻮرد و ﺟ‪‬ﻰ هﯿﻮاو ﺷﺎﻧﺎزی ﺗﻪواوى رووﻧﺎآﺒﯿﺮه ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻮو‬
‫ﺗﻪواوى ﭼﯿﻦ و ﺗﻮ‪‬ﮋهﮐﺎﻧﯽ ﺷﺎر و دێ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪهﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺎن دهزاﻧﻰ و ﺑﻪوﭘﻪڕى ﺗﺎﻣﻪزرۆﯾﯽ و ﻋﻪﺷﻘﻪوه ﻟﻪﺑﻪﺷﻪ ﺟﯚراو‬
‫ﺟﯚرهآﺎﻧﯿﺪا ﺑﻪﺷﺪارﺑﻮون‪ ،‬ﺑﻪﭼﻪﺷﻨ‪‬ﻚ ﺋﻪواﻧﻪى وا ﻟﻪدهرهوه دههﺎﺗﻨﻪ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن؛ ﺳﻪرﯾﺎن ﻟﻪو هﻪﻣﻮوه آﺎرى د‪‬ﺴﯚزﯾﯿﻪ ﺳﻮوڕدهﻣﺎ‪.‬‬
‫"ﺋﺎرﭼﻰ ﺑﺎ‪‬ﺪ روزﭬ‪‬ﻠﺖ" ﻟﻪ ﮔ‪‬اﻧﻪوهى ﺳﻪﻓﻪرهآﻪى ﻣﻪهﺎﺑﺎدىﺪا ده‪:‬‬
‫"ﻣﺮۆڤ ﻟﻪو آﻪﺷﻪ ﺋﺎزادهى ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎددا هﻪﯾﻪ واﻗﻰ وڕدهﻣ‪‬ﻨ‪."‬‬
‫ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻟﻪو آﺎﺗﺪا ﻏﻮوﻧﻪى ﺑﻪرﭼﺎوى ﺋﺎزادى و دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ‬
‫ﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪا‪ .‬ﻟﻪﻣﻪهﺎﺑﺎددا هﯿﭻ آﻪس ﻟﻪﺑﻪر ﺑﺎوهڕ و‬
‫ﺑﯿﺮوﺑﯚﭼﻮون ﻧﻪدهﮔﯿﺮا‪ .‬ﻟﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا زﯾﻨﺪاﻧﯿﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ‬
‫هﻪرﻧﻪﺑﻮو‪ -‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪ ﻟﻪو ﭘﻪڕى ﺋﺎزادﯾﺪا‬
‫ﺑﯿﺮوﺑﺎوهڕى ﺧﯚﯾﺎن دهﮔﻮت‪ .‬ﮔﯚ‪‬ﯿﺎن ﻟﻪ رادﯾﯚ ﮔﻪﻟﻰ ﺑﯿﺎﻧﻰ رادهﮔﺮت و‬
‫ﻟﻪ رۆژﻧﺎﻣﻪ و ﭼﺎﭘﻪﻣﻪﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﺳﺎﻧﺴﯚر هﻪرﻧﻪﺑﻮو‪،‬‬
‫هﻪﻣﻮو آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ ﺑﯿﺮوﺑﺎوهڕى ﺧﯚﯾﺪا ﺋﺎزاد ﺑﻮو‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻚ‬

‫‪١٧٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺑﻪوﭘﻪڕى هﯚﮔﺮﯾﯿﻪوه ﺑﻪﺷﻮ‪‬ﻦ آﯚآﺮدﻧﻪوهى زاﻧﯿﺎرﯾﻰ زﯾﺎﺗﺮ‬
‫دادهﭼﻮون‪ .‬ﺋﻪوه ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﯿﺮوﺑﺎوهڕى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‬
‫هﻪرﭼﻰ ﻟﻪ دهرهوهى ﺷﺎرهوه دههﺎت‪ ،‬ﺋﻪوهى ﺑﻪ ﭼﺎوى ﺧﯚی دهدى‪.‬‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻪ ﭼﺎوى ر‪‬ﺰهوه ﺳﻪﯾﺮى دۆزى ﻧﺎوﭼﻪ و‬

‫‪@ñŒbÔ@LHŠaˆóèI@ñ‡äóÙÐòŠó’@çb¼ò‹Üì‡ióÈ@tóš@üi@òìónaŠ@óÜ@@MãóØóî@ñîŠ‬‬
‫«‪@LñŒbÔ@ðáïyò‹Üì‡ióÈ@@Mãòìì†@ñîŠ@HæáŽïèI@ðàþïøÜ탎ï’@µàó÷†ó¿ó«@L†ó¿ó‬‬
‫«‪ðÕî‡@îŒóÈ@LñŠò‡îóy@Öî‡@Lò†aŒaìóäbä@†ó¿ó‬‬

‫ﺋﻪزﻣﻮوﻧﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ و ﺋﺎزادﯾﯿﺎن ﻟﻪو ﺑﻪﺷﻪدا دهآﺮد و‬
‫هﯿﻮادارﺑﻮون ﺑﻪوهى دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ آﻮردﺳﺘﺎن آﺎر‪‬ﮕﻪرﯾﻰ راﺳﺘﻪو‬
‫ﺧﯚﺑﻜﺎﺗﻪ ﺳﻪر ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺶ‪.‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺋﻪو راﭘﻪڕﯾﻨﻪى ﺑﻪڕ‪‬ﺒﻪراﯾﻪﺗﯿﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺳﻪرى‬
‫هﻪ‪‬ﺪاﺑﻮو ﺧﻮازﯾﺎرى‪ ،‬دﯾﻤﻮآﺮاﺳﻰ ﺑﻮو ﺑﯚ هﻪﻣﻮو ﺋ‪‬ﺮان و هﻪو‪‬ﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٧٥‬‬

‫دهدا ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان دا ﺳﯿﺎﺳﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﺳﻪر ﺑﻪﺧﯚى ﻣﯿﻠﻠﻰ هﻪﺑ‪ ‬و ﭘ‪‬ﺶ ﺑﮕﺮێ‬
‫ﺑﻪ زو‪‬ﻢ و ﺑﻪرﺗﯿﻞ ﺧﯚرﯾﻰ آﺎرﺑﻪدهﯾﺴﺘﺎن و هﻪ‪‬واردن و ﺟﯿﺎوازى‬
‫ﻧﻪﮐﺮدن ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪوﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﺋﻪوه ﺑﻮو آﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺑﮑﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﺋ‪‬ﺮاﻧﻪوه و ﺑﻪرهﯾﺎن دهﮔﻪڵ ﭘ‪‬ﻚ ﺑ‪‬ﻨ‪ ‬و‬
‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﻣﯿﻠﻠﻰ‬
‫ﺋ‪‬ﺮان ‪ -‬ﺑ‪ ‬ﻻﯾﻪن ﺑﻮون ﻟﻪ آﺮدهوهى ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋاﻧﻪى آﯚﻣﯚﻧﯿﺴﺘﻰ؛‬
‫رۆژ دهﮔﻪڵ رۆژ دژى ﮔﻪﻧﺪه‪‬ﯿﻰ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ و ﺑﯿﺮى آﯚﻧﻪﭘﻪرﺳﺘﻰ‬
‫ﺧﻪﺑﺎﺗﯿﺎن دهآﺮد‪ .‬ﮔﺮﯾﻨﮕﯿﯿﻪآﻰ ﯾﻪآﺠﺎر زۆرى دهدا ﺑﻪ ﭘﻪرهﭘ‪‬ﺪاﻧﻰ‬
‫ﻓﻪرهﻪﻧﮓ و ﮔﻪﺷﻪ آﺮدﻧﻰ ﺑﺎرى ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارﯾﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ‪ -‬هﺎوآﺎت ﺑﯚ‬
‫ﺑﻪرهو ﭘ‪‬ﺶ ﺑﺮدن و ﮔﻪﺷﻪى ﺋﺎﺑﻮورى و آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ و ﺑﺎرى‬
‫ﺗﻪﻧﺪروﺳﺘﯿﻰ و ژﯾﺎﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺶ‪ ،‬ﺑﻪردهوام ﻟﻪآﺎرداﺑﻮون‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪ‬
‫هﻪﻣﻮوى ﻧﯿﺸﺎﻧﻪى ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﺨﻮازﯾﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮون و‬
‫ﺑﻪد‪‬ﻨﯿﺎﯾﯿﻪوهوه‪ ،‬ﺋﻪﮔﻪر زﯾﺎﺗﺮى ﺑﻪ ﺑﻪرهوه ﺑﻮاﯾﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارى ﺑﻪ‬
‫ﻧﺮﺧﺘﺮى ﺋﻪو آﺮدهواﻧﻪ ﺑﻪر ﭼﺎوﺗﺮ دهﺑﻮون و ﮔﺎرﯾﮕﻪرﯾﺸﯿﺎن ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪى ﺋ‪‬ﺮان زﯾﺎﺗﺮ دهﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪداﺧﻪوه‪ .‬ﺋﻪﺟﻪل‬
‫ﻣﻪودای ﻧﻪداو ﺗﻪﻣﻪﻧ‪‬ﻜﻰ ﺋﻪوﺗﯚى ﺑﻪﺳﻪر ﻧﻪﺑﺮد‪.‬‬
‫ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺋﺎوات و داﺧﻮازﯾﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ‬
‫هﻪﺑﻮو ﺧﻪﺑﺎﺗﯿﺸﻰ دهآﺮد ﺑﯚ ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﻰ ﺳﺘﻪﻣﻰ ﻧﻪﺗﻪواﯾﻪﺗﻰ‬
‫داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻪ رهواآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﺑﻪو ﺣﺎ‪‬ﻪﺷﻪوه‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗ‪‬ﻜﻰ‪ ،‬دوﮔﻢ و ﺑﻪرﭼﺎوﺗﻪﻧﮓ ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﺧﻮازﯾﺎرى دۆﺳﺘﺎﯾﻪﺗﻰ و‬
‫هﺎوآﺎرى ﺑﻮو دهﮔﻪڵ ﺗﻪواوى ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان و ﺟﯿﮫﺎن‪ .‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺪاﮔﺮﯾﯿﻪوه دهﯾﮕﻮت‪ :‬ﺋ‪‬ﻤﻪى آﻮرد ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى‬
‫ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻪﻣﺎن ﻟﻪ هﻪو‪‬ﻰ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازﯾﻰ ﻓﺎرس و ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎن ﺑﻪ‬

‫‪١٧٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺟﻮدا و ﺟﯿﺎواز ﻧﺎزﻧﯿﻦ‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪ دژى آﺮدهوه و ﺋﻪو هﻪ‪‬و‪‬ﺮداﻧﻪﯾﻦ آﻪ‬
‫دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪاراﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬دهرهﻪق ﺑﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ دهﯾﻜﻪﯾﻦ‪ ،‬ﺋﻪوان آﻪ و‪‬اى‬
‫دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﻰ دهﮔﻪڵ ﺋ‪‬ﻤﻪ‪ ،‬دوژﻣﻨﻰ ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ ﻓﺎرس و ﺋﺎزهرﯾﺶ‬
‫هﻪن‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺑﯚ دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﻤﺎن و‪‬اى هﻪﻣﻮو ﻧﻪﺗﻪوهآﺎن‬
‫و ﺋﺎزادﯾﺨﻮازاﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان‪ ،‬دژى دوژﻣﻨ‪‬ﻜﻰ هﺎوﺑﻪش‪ ،‬ﺧﻪﺑﺎت دهآﻪﯾﻦ"‬
‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد‪ ،‬ﺑﯚ داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﻰ ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهآﻪى‬
‫و ﻻﺑﺮدﻧﻰ ﺳﺘﻪﻣﻰ دووﻓﺎﻗﻪ و ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻪآﻪﺷﻰ ﻟﻪﮔﻪڵ ﯾﻪک هﻪ‪‬ﮑﺮدن‬
‫و و ﻟ‪‬ﻚ ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻦ؛ ﺷﺎن ﺑﻪﺷﺎﻧﻰ ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪ‪ ،‬ﺧﻪﺑﺎﺗﻰ دهآﺮد‪.‬‬
‫ﺋﻪو ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪﯾﯿﻪ ﻧﺎوازهﯾﻪى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻧﻪﯾﺎراﻧﻰ ﻧﺎﭼﺎر‬
‫دهآﺮد؛ ﺑﯚ ﭘﺎﺳﺎوداﻧﻰ دژاﯾﻪﺗﻰ و دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ دژى ﺋﻪو‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪ ﭘﻪﻧﺎﺑﻪرﻧﻪ ﺑﻪرهﯚو ﺗﯚﻣﻪﺗﻰ ﺑ‪ ‬ﺟ‪ ‬و ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﺪا‪:‬‬
‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى رزﮔﺎرﯾﺨﻮازﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﺋﺎآﺎﻣﻰ ﻧﻪواﻧﻰ‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت داﺑﻨ‪‬ﻦ آﻪ آﻮردهآﺎن دهﯾﺎﻧﮫﻪوێ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﺟﯿﺎ‬
‫ﺑﺒﻨﻪوه‪ .‬ﻟﻪﺣﺎ‪‬ﻜﺪا ﻟﻪ ﺑﻪرﻧﺎﻣﻪو ﭘ‪‬هوى ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺑﻪڕاﺷﻜﺎوى ﺑﺎس ﻟﻪ دﯾﻤﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﯚ ﺋ‪‬ﺮان و ﺧﻮد‬
‫ﻣﻮﺧﺘﺎرى ﺑﯚ آﻮردﺳﺘﺎن آﺮاوه‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﺶ‬
‫ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ ﺑ‪‬ﯿﯿﻦ؛ ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺑﻪڕوا‪‬ﻪت دژاﯾﻪﺗﯿﻰ‬
‫داﺧﻮازﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮردى ﻧﻪدهآﺮد‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪ داﻣﻪزراﻧﺪﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا‪ ،‬هﯿﭻ رۆ‪‬ﻜﻰ ﻧﻪﺑﻮو‪ ،‬ﻧﻪﺷﻰ دهوﯾﺴﺖ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺟﯿﺎﺑ‪ .‬ﻧﻪﻧﯿﺎوﯾﺴﺘﻰ ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮرد ﭘ‪‬ﻜﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻰ ﺋﻪو‬
‫ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻪ ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﯚ ﺋﻪوهش هﻪر ﺋﻪم ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﯚ‪‬ن و ﺑﺎزاڕهى‬
‫ﻟﻪﭘﺸﺖ ﺑﻮو‪ .‬دﯾﺘﯿﺸﻤﺎن ﭘﺎش ﺑﻪﺳﺘﺮاﻧﻰ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻨﺎﻣﻪى ﻧﻪوﺗﻰ ﺑﺎآﻮور‪،‬‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﭼﯚن ﭘﺸﺘﻰ آﻮردﯾﺎن ﺑﻪردا و ﺑﻪڕاﺷﻜﺎوى دژى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٧٧‬‬

‫ﭘﯿﺸ‪‬هوﯾﻰ آﻮردهآﺎن و ه‪‬ﺰى رزﮔﺎرﯾﺨﻮازى آﻮردﺑﻮون ﺑﻪرو‬
‫ﺑﺎﺷﻮرى آﻮردﺳﺘﺎن و ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﻰ ﺳﻨﻪ و آﺮﻣﺎﺷﺎن‪ .‬ﺑﯚﯾﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫هﺎوﺷﻤﯚﻓﻰ ﺑﺎﻟﻮ‪‬ﺰى ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﺘﻪوه ﻟﻪورﻣ‪ ‬دژاﯾﻪﺗﯿﻰ راﺷﻜﺎواﻧﻪى‬
‫ﺧﯚﯾﺎن دهرﺑ‪‬ى و ﻧﻪﯾﺎﻧﮫ‪‬ﺸﺖ ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى آﻮردﺳﺘﺎن ﭘﻪرهﺑﮕﺮێ و‬
‫ﭘﻪل ﺑﮫﺎوێ‪ .‬ﻟﻪ ﻧﻮوﺳﺮاوه و ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﺋﻪو آﺎﺗﻰ ﺳﻪرآﺮدهآﺎﻧﻰ آﻮرد‬
‫دا هﯿﭻ ﺋﺎﻣﺎژه و ﺑﺎﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪﺳﻪر ﺟﻮداﯾﯿﺨﻮازﯾﻰ ﻧﻪآﺮاوه و ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد زۆر ﺟﺎران ﺑﻪرووﻧﻰ دﯾﮕﻪت "ﺣﯿﺰﺑﻰ دﯾﻤﻮآﺮات ﻟﻪ ﭼﻮار‬
‫ﭼ‪‬ﻮهى ﺋ‪‬ﺮاﻧ‪‬ﻜﻰ ﺋﺎزاددا ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺧﻮدﻣﻮﺧﺘﺎرﯾﻰ دهوێ"‬
‫هﻪ‪‬ﺒﻪت ﺋﻪم هﻪوﯾﺮه ﺋﺎو زۆر هﻪ‪‬ﺪهﮔﺮێ‪ .‬ﮔﻪرﭼﻰ ﺋﻪوان ﺗﻮاﻧﯿﯿﺎن‬
‫ﺑﯚ ﻣﺎوهﯾﻪك وﯾﺴﺘﻪ ﺋﯿﻨﺴﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮرد ﭘ‪ ‬ﺷ‪‬ﻞ ﺑﻜﻪن؛ ﺑﻪ‪‬م‬
‫دوژﻣﻨﺎﻧﻤﺎن دهﺑ‪ ‬ﺑﺰاﻧﻦ؛ ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪى ﻣﺎف و ﺷﻮﻧﺎﺳﻰ ﺧﯚى ﻧﺎﺳﯿﻮ؛‬
‫ﺋﻪو ﻣﯿﻠﻠﻪﺗﻪى دهزاﻧ‪ ‬آ‪‬ﯿﻪو آﻮێ ﻧﯿﺸﺘﻤﺎﻧ‪‬ﺘﻰ و ﭼﻰ دهوێ و‬
‫ﺑﻪواﺗﺎﯾﻪآﻰ ﺗﺮ ﻟﻪ آﻮ‪‬ﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﺪا هﻪ‪‬ﻜﻪوﺗﻮوه‪ ،‬و ﺑﯚ دهﺳﺘﻪﺑﻪرآﺮدﻧﻰ‬
‫ﻣﺎﻓﻪ زهوت آﺮاوهآﺎﻧﻰ؛ ﺑﻪهﻪﻣﻮو ﺗﻮاﻧﺎﯾﻪوه ﺗ‪‬ﺪهآﯚﺷ‪ ‬و ﮔﯿﺎن ﺑﻪﺧﺖ‬
‫دهآﺎ؛ ﺑﻪد‪‬ﻨﯿﺎﯾﯿﻪوه هﯿﭻ آﺎت ﻟﻪﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى ﻧﺎﺑﻮورێ‪ .‬ﺋﻪﻣ‪‬ۆآﻪ‬
‫ﺑﺰاﭬﻪﻓﯿﻜﺮى و آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ و ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺟﯿﮫﺎن؛ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﻰ‬
‫راﺳﺘﻪﻗﯿﻨﻪى وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ آﻮردن‪ .‬دوارۆژى آﻮرد رووﻧﻪ و رهواﯾﻰ و‬
‫ﺑﻮوﻧﻰ ﺋﻪو ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻪ؛ ﭘ‪‬ﮕﻪى راﺳﺘﻪﻗﯿﻨﻪى ﺧﯚى دۆزﯾﻮهﺗﻪوه‪.‬‬
‫ﻣﺎرﻧﺪ وﺧﺮاﺑﺎآﻰ و دﯾﻮاﻧﻪ و ﻣﺴﺘﯿﻢ‬

‫ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﻤﺎﻧﺎد هﻤﻨﯿﯿﻢ آﻪ هﺴﺘﯿﻢ‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٧٨‬‬

‫دوور ﺑﯿﺮهوهرﯾﻰ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ رادهﺑﻪدهر ﺣﻪزى ﻟﻪ دروﺳﺘﺒﻮوﻧﻰ ه‪‬ﻤﻨﻰ و‬
‫ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﺑﻮو‪ -‬ﺗﺎ ﺋﻪو ﺟ‪‬ﯿﻪى ﻟﻪ ﺗﻮاﻧﺎﺷﻰ داﺑﺎﯾﻪ‪،‬‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻰ ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋى و ﺋﺎ‪‬ﯚزى دهﮔﺮت‪ .‬ﻟﻪ ﺗﻪواوى ﻧﺎوﭼﻪى ژ‪‬ﺮ‬
‫دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺋﻪودا؛ ﺗﻪﻧﯿﺎ آﻪﺳ‪‬ﻚ آﻮژرا‪ ،‬ﺋﻪوﯾﺶ ﻣﯿﺰرا ﻏﻪﻓﻮورى‬
‫ﻣﻪﺣﻤﻮودﯾﺎن ﺑﻮو آﻪ ﺑﻪ ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ راﺳﺘﻪوﺧﯚى "ﻧﻤﺎز ﻋﻪﻟﯿﯚف"ى‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺗﯿﺮۆرآﺮا‪ .‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﺋﻪو‬
‫هﻪوا‪‬ﻪﯾﺎن داﯾﻪ؛ زۆر ﺗﻮوڕهو ﻧﺎرهﺣﻪت ﺑﻮو و ﮔﻮﺗﻰ‪" :‬ﻣﻦ دهﮔﻪڵ ﺋﻪم‬
‫ﺟﯚرهآﺎراﻧﻪﻧﯿﻢ و رازى ﻧﯿﻢ"‪ .‬ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪﺑ‪‬ﯾﺎرى دادﮔﺎ و‬
‫ﺷﻪرﻋﯿﺶ دوو ﻧﻤﻮوﻧﻪ هﻪﯾﻪ آﻪ ﺋﻪواﻧﯿﺶ ﭘ‪‬ﺸﺎﻧﺪهرى ﺋﻪو آﺮدهواﻧﻪن‬
‫ﻟﻪﭘ‪‬ﻨﺎو ﭘﺎراﺳﺘﻨﻰ ه‪‬ﻤﻨﯽ ﺧﻪ‪‬ﻜﯽ ﻧﺎوﭼﻪﮐﻪدا آﺮان‪.‬‬
‫‪ -١‬ﺑﻪر‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﺣﻮآﻤﻰ ﺗﯚ‪‬ﻪ )ﻗﺼﺎص( ﻟﻪ ﻻﯾﻪن دادﮔﺎ و‬
‫ﻣﻪﺣﻜﻪﻣﻪى ﺷﻪرﻋﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدهوه ﻟﻪﺳﻪر آﻪﺳ‪‬ﻚ آﻪ ﭘﯿﺎوى‬
‫آﻮﺷﺘﺒﻮو‪ .‬ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪى آﻮژراو ﻟ‪‬ﻰ ﺧﯚش ﺑﺒﻮون‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺟﻪﻧﺎﯾﻪﯾﻪ‬
‫آﻪ وههﺎﺑﻮو آﻪ ﺳﻪرهڕاى ﺋﻪوهش ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﺑ‪‬ﯾﺎرى دادﮔﺎ؛ ﺑﻜﻮژ‬
‫ﺗﯚ‪‬ﻪى ﻟ‪‬ﻜﺮاﯾﻪوهو ﺣﻮآﻤﻰ ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻪ ر‪‬ﻮه ﭼﻮو‪.‬‬
‫‪ -٢‬دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ دوو ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ آﻪ ﻟﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﯿﺎن‬
‫آﻮﺷﺘﺒﻮو؛ ﻟﻪ ﺑﺎﺧﻰ ﭘ‪‬ﺸﺎهﻪﻧﮕﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ ،‬ﺑﻪر‪‬ﻮه ﭼﻮو آﻪ ﺗ‪‬ﯿﺪا‬
‫ﺋﻪو دوو ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪﯾﻪ ﻣﻪﺣﻜﻮوم آﺮان ﺑﻪ ﺋﯿﻌﺪام‪ .‬ﺋﯿﺪى ﺧﻪ‪‬ﻚ‬
‫هﯿﻮاو ﻣﺘﻤﺎﻧﻪﯾﺎن ﺑﻪ دادﭘﻪروهرﯾﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫زﯾﺎﺗﺮﺑﻮو‪ .‬ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ آﺮدﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺧﯚﺟ‪‬ﯿﻰ و ﻣﯿﻮان و ﺋﻪواﻧﻪى‬
‫ﻟﻪدهرهوه رادههﺎﺗﻨﻪ آﻮردﺳﺘﺎن؛ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪﯾﻰ رهوﺷﺘﯿﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﺑﻮو‪ .‬هﻪروهك ﺑﺎﺳﻢ آﺮد ﻟﻪﺳﻪردهﻣﻰ ﻻو‪‬ﺘﯿﺪا ﺳﻪرۆآﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٧٩‬‬

‫"ﻣﻌﺎرف)‪ "(١‬ﺑﻮو‪ .‬دواى ﻣﻪرﮔﻰ ﻗﺎزى ﻋﻪﻟﻰ و وهرﮔﺮﺗﻨﻰ‬
‫ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﯿﻰ داوهرﯾﻰ ﺷﻪرع زۆر ﺷ‪‬ﻠﮕﯿﺮﺗﺮ دهﺳﺘﻰ آﺮدﺑﻪ‬
‫ﺳﻪراﺳﻮ‪‬ﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﻰ ﮔﺮﻓﺘﻪآﺎﻧﯿﺎ ﻟﻪ ر‪‬ﮕﻪى‬
‫داﯾﺮه و ﺋﯚرﮔﺎﻧﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﺪارهآﺎﻧﻪوه دهرﮔﺎی "ﻣﻪﺣﻜﻪﻣﻪى ﻗﺎزى"‬
‫ﺑﯚ هﺎﺗﻨﻰ ﻣﯿﻮان و ﻟ‪‬ﻘﻪوﻣﺎوان هﻪﻣﯿﺸﻪ ﻟﻪﺳﻪر ﭘﺸﺖ ﺑﻮو‪.‬‬
‫ﺣﺎﺟﻰ ﺳﻪردارى هﻪوﺷﺎر ﺑﺮا ﮔﻪورهى ﯾﻪﻣﯿﻦ ﻟﻪﺷﻜﺮ آﻪ‪ ،‬دهﺳﺖ‬
‫رۆﯾﺸﺘﻮوﺗﺮﯾﻦ و ﺑﻪ ﺣﻮرﻣﻪﺗﺘﺮﯾﻦ دهو‪‬ﻪﻣﻪﻧﺪاﻧﻰ ﻧﺎوﭼﻪى ﺗﻜﺎب و‬
‫هﻪوﺷﺎر ﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ رهزاﺧﺎﻧﺪا ﺗﯚﻣﻪﺗﺒﺎر آﺮاو‪،‬‬
‫ﭼﻮﻧﻜﻪ زۆر دهو‪‬ﻪﻣﻪﻧﺪ ﺑﻮو‪ ،‬ﺧﻪرﯾﻚ ﺑﻮو ﺗﻪﺷﻘﻪ‪‬ﻪﯾﺎن ﭘ‪ ‬دهآﺮد‪ .‬هﻪر‬
‫ﺑﯚﯾﻪش ﺑﺎﻧﮕﻜﺮاﯾﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪ .‬ﺣﺎﺟﻰ ﺳﻪردار ﭼﻮوه ﻣﺎ‪‬ﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫و دواﺗﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪآﻪى ﺑﻪهﯚى ﻧ‪‬ﻮﺑﮋﯾﻮاﻧﯿﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪوه ﭼﺎرهﺳﻪرﺑﻮو‪.‬‬

‫"ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﻰ دﯾﻜﻪ"‬
‫ﺑﺎﺳﻰ ﺋﻪوهﻣﺎن آﺮد آﻪ ﻟﻪ ﮔﻪﻻو‪‬ﮋى ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه – ‪١٩٤٦‬ی‪.‬ه دا‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬وﯾﺴﺘﻰ ﺳﻪرداﻧ‪‬ﻜﻰ ﺑﺎآﻮورى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﯚ‬
‫ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ )ورﻣ‪ (‬و )ﺳﻪﻟﻤﺎس( و ﺧﯚى و ﻣﺎآﯚ ﺑﻜﺎ‪ .‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى‬
‫و‪‬اى ﺳﻪراﺳﻮێ و ﺑﻪﺳﻪرآﺮدﻧﻪوهى ﻧﺎوﭼﻪآﻪ و دﯾﺪار دهﮔﻪڵ‬
‫آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺋﻪوێ؛ هﻪﻧﮕﺎو‪‬ﻜﻰ ﺑﻪآﻪ‪‬ﻚ هﻪ‪‬ﮕﺮێ‪ ،‬ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ وهک‬
‫ﺧﯚی ﺑ‪ ‬و ﻟ‪‬ﻚ ﺗ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻨﻰ ﺑﺎﺷﺘﺮ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان آﻮردو ﺋﺎزهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺋﻪو ﺷﺎراﻧﻪ و هﯿﻮادارﺗﺮ و د‪‬ﮕﻪرﻣﺘﺮآﺮدﻧﻰ آﻮردهآﺎﻧﻰ ﺑﺎآﻮورى‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺋﻪو رۆژهى ﺣﺎزرﺑﻮو ﻟﻪﻣﻪهﺎﺑﺎدهوه ﺑﻪرهو ورﻣ‪‬‬
‫وهر‪‬ﻜﻪوێ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد و ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆر ﻟﻪ‬
‫‪@HQI‬ﻣﻌﺎرف‪ :‬داﯾﺮهی ﭘﻪروهرده‪.‬‬

‫‪١٨٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﭼﯿﻦ و ﺗﻮ‪‬ﮋه ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﻰ ﺷﺎر و آﺎرﺑﻪدهﺳﺘﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰب و‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪﺣﻪوﺷﻪى ﺷﺎرهدارى و ﮔﯚڕهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮارﭼﺮا‬
‫آﯚﺑﻮوﻧﻪوه ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻰ ﺑﻪر‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى‪ .‬ﺟﻪﻣﺎوهر‬
‫ﺷﻪﭘﯚ‪‬ﻰ دهدا‪ .‬ﺳﻪرۆآﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎن ﯾﻪك ﺑﻪﯾﻪك دههﺎﺗﻦ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﯿﺎن‬
‫دهﮔﻪڵ ﻧﻮێ دهآﺮدهوهوه ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆرﯾﺶ ﺑﻪﺗﺎﺳﻪوه دهﭼﻮون‬
‫زﯾﺎرهﺗﯿﺎن دهآﺮد‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﻟﻪوﺗﻪﯾﻪآﺪا ﺑﯚ ر‪‬ﺰ و ﺳﻮﭘﺎس ﻟﻪ‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻚ؛ ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮرد‪ ،‬ﻋﻪﺷﯿﺮهت و هﺎوو‪‬ﺗﯿﻪآﺎﻧﻰ هﺎﻧﺪا ﺑﯚ‬
‫ﯾﻪﮔﻜﺮﺗﻮوﯾﻰ‪ .‬ﻟﻪﻧ‪‬ﻮ آﻪﻓﻮآﻮ‪‬ﻰ ﺑ‪ ‬و‪‬ﻨﻪى ﺋﻪم ﺧﻪ‪‬ﻜﻪدا دهﮔﻪڵ‬
‫ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ ﺷ‪‬ﺨﻰ ﺳﻪﯾﺎدهت )ﺳﻪرۆآﻰ هﻪﯾﺌﻪت رهﺋﯿﺴﻪى ﻣﯿﻠﻠﻰ(‪،‬‬
‫ﺳﻮارى ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﻞ ﺑﻮو‪ .‬ﻧﻮوﺳﻪرى ﺋﻪم د‪‬اﻧﻪش ﯾﺎن رهﮔﻪڵ آﻪوت‪.‬‬
‫دوو ﻟﯚرﯾﻰ ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ و دووﺟﯿﭙﻰ ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﺑﻪ ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪر‪‬ﻜﻪوه ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ و دواوهى ﻣﺎﺷ‪‬ﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪواوه دههﺎﺗﻦ ﻟﻪﭼﻪﻧﺪ‬
‫آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮﯾﻰ ﺷﺎرهوه ﺑﻪ ﺋﻪﻣﺮى ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﺋﻪو ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﺎﻧﻪى ﺑﻪڕ‪‬ﯿﺎﻧﻪ‬
‫دهﮐﺮدﯾﻦ‪ ،‬ﮔﻪڕاﻧﻪوه‪ .‬ه‪‬ﺸﺘﺎ ﻟﻪ ﺷﺎرو‪‬ﺮان دوورﻧﻪآﻪوﺗﺒﻮوﯾﻨﻪوه‬
‫ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﮔﻪﻧﺠ‪‬ﺘﻰ ﻟﻪﺳﻪر رووى ﺧﯚم هﻪ‪‬ﻤﺎ‪‬ﻰ و ﮔﻠﻪﯾﯿﻪآﻢ ﻟ‪ ‬آﺮد و‬
‫ﮔﻮﺗﻢ‪" :‬ﺣﻪزرهﺗﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪوا! ر‪‬ﺰت ﻟﻪهﻪﻣﻮو ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎن‬
‫ﮔﺮت و ﺳﻮﭘﺎﺳﺖ آﺮدن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﯿﺘﺎن ﻓﻪراﻣﯚش آﺮد‪،‬‬
‫ﺋﻪوان آﻪ آﻪﺳﻮآﺎرى ﺧﯚﺗﺎﻧﻦ‪ ،‬ﺋﺎوڕ‪‬ﻜﯿﺘﺎن ﻟ‪‬ﻨﻪداﻧﻪوه‪ ".‬ﭘ‪‬ﺸﻪوا هﻪر‬
‫ﺑﻪو د‪‬ﯚﭬﺎﻧﯿﻪ هﻪﻣﯿﺸﻪﯾﯿﻪى ﺧﯚﯾﻪوه ﻓﻪرﻣﻮوى‪ .‬آﻮڕم ﻧﺎرهﺣﻪت‬
‫ﺑﻮوى؟ ﺋﯿﺪى ﺋﻪو ﭼﻪﻧﺪ ﺑﻪﯾﺘﻪ ﺷﯿﻌﺮهى ﺑﯚ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻣﻪوه آﻪ‬
‫ﺑﻪداﺧﻪوه ﻧﺎوى ﺷﺎﻋﯿﺮهآﻪﯾﻢ ﻟﻪﺑﯿﺮ ﻧﻪﻣﺎوه‪:‬‬
‫دﻻ ﯾﺎران ﺳﻪﻗﻤﻨﺪ ارﺑﺪاﻧﻰ‬
‫زﺑﺎﻧﻰ اﻧﺪوﻧﺎﻧﻰ اﻧﺪوﺟﺎﻧﻰ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٨١‬‬

‫ﺑﻪﻧﺎﻧﻰ ﻧﺎن ﺑﺪه از درﺑﺮاﻧﺶ‬
‫ﻧﻮازش آﻦ ﺑﻪﯾﺎران زﺑﺎﻧﻰ‬
‫وﻟﯿﻜﻦ ﯾﺎر ﺟﺎﻧﻰ را ﻧﮕﮫﺪار‬
‫ﺑﻪﺟﺎﻧﺶ ﺟﺎن ﺑﺪه ﮔﺮﻣﻰ ﺗﻮاﻧﻰ‬
‫ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ ﺷ‪‬ﺦ ﻓﻪرﻣﻮوى؛ ﻗﻮرﺑﺎن‪ ،‬راﺳﺖ دهآﺎ؛ زۆرﺑﻪى ﺋﻪم‬
‫ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎﻧﻪى ﺋﻪﻣ‪‬ۆ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﯿﺎن ﻧﻮێ آﺮدهوه‪ ،‬روو ڕاﺳﺖ‬
‫ﻧﯿﻦ و ﺋﻪﮔﻪر دهﺳﻪ‪‬ﺗﻢ ﺑﻮاﯾﻪ‪ ،‬هﻪر ﺑﯚ ﺧﯚم ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻜﯿﺎﻧﻢ ﻣﺤﺎﮐﻪﻣﻪ‬
‫دهﮐﺮدن و ﺳﺰام دهدان‪".‬‬
‫ﺋﻪوهى آﻪ هﯿﭻ آﺎت ﻓﻪراﻣﯚﺷﻰ ﻧﺎآﻪم و ﻣ‪‬ﮋووى آﻮردﺳﺘﺎن و‬
‫ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ آﻮردﯾﺶ ﻧﺎﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﺑﯿﺮﯾﻜﻪن ﺋﻪوهﯾﻪ ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻓﻪرﻣﻮوى؛‬
‫ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ ﺷﯿﺦ؛ هﻪر ﺑﺰووﺗﻨﻪوهو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗ‪‬ﻚ ﻟﻪﺳﻪر‬
‫آﺸﺘﻮ آﻮﺷﺘﺎرى ﻧﻪﯾﺎر و دژﺑﻪران داﻣﻪزراﺑ‪ ‬ﻣﻪﺣﻜﻮوﻣﻪ ﺑﻪ ﻟﻪ‬
‫ﻧﺎوﭼﻮون و دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﭘﻪﻧﺪى زهﻣﺎﻧﻪ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﺧﻮداى‪ ،‬ﻣﻦ‬
‫ﻧﯿﺎزم واﯾﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑ‪ ‬آﻮﺷﺘﺎر و ﺧﻮ‪‬ﻦ ر‪‬ﮋﯾﻰ‬
‫ﺑﻪرهوﭘ‪‬ﺶ ﺑﻪرم"‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻪوا ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد هﻪرآﺎﺗ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺑﻪدﻗﻪوﻟﻰ ﯾﺎ ﭘﻪﯾﻤﺎن ﺷﻜ‪‬ﻨﻰ‬
‫دۆﺳﺘ‪‬ﻚ ﯾﺎ ﻟﻪ ﺑ‪ ‬ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﻧﺎڕهﺣﻪت ﺑﺎﯾﻪ و ﻧﺎﭼﺎر‬
‫ﺑﺎﯾﻪرداﻧﻰ ﺑﻪﺟﻪﻧﮕﻰ داﻧﺎﺑﺎ؛ زۆر ﻟﻪﺳﻪره ﺧﯚو ه‪‬ﻤﻨﺎﻧﻪ داخ و‬
‫آﻪﺳﻪرى ﺧﯚى ﺑﻪ ﻧﯿﺴﺒﻪت ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ ﻧﻪﺗﻪوهآﻪى دهردهﺑ‪‬ى و‬
‫دهﯾﮕﻮت‪ :‬ﺋﻪى آﻮردهآﻪى‪ ،‬ﺑ‪ ‬ﭼﺎرهآﻪى‪ ،‬ﺑ‪ ‬ﭘﺎرهآﻪى‪ ،‬ﺑ‪ ‬ﯾﺎرهآﻪى‪،‬‬
‫ﺑ‪ ‬آﺎرهآﻪى‪".‬‬
‫ﺑﻪ‪‬؛ ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ هﻪر ﻟﻪ آﯚﻧﻪوه آﻮردهآﺎﻧﯿﺎن ﺑ‪ ‬ﭘﻮوڵ و ﺑ‪ ‬ﯾﺎرو‬
‫ﺑ‪ ‬آﺎرآﺮدهوهو ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮازﮔﻪﻟﻰ ﺟﯚراوﺟﯚر ﺋﺎزار و ﺋﻪﺷﻜﻪﻧﺠﻪدراون‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٨٢‬‬

‫و ﺳﻮوآﺎﯾﻪﺗﯿﺎن ﭘ‪ ‬آﺮاوه و ﺋﻪﮔﻪر ﺋﻪو ﻟﻪم ﺑﺎرودۆﺧﻪى ﺋ‪‬ﺴﺘﺎدا‬
‫زﯾﻨﺪوو ﺑﺎﯾﻪ‪ ،‬ﭼﻪﻣﻜﻰ "ﺋﺎوارهﺷﻰ" ﻟ‪ ‬زﯾﺎد دهآﺮد و دﯾﮕﻮت‪ :‬ﺋﻪى‬
‫آﻮردهآﻪى ﺋﺎوارهآﻪى‪ .‬ﺑ‪ ‬ﭼﺎرهآﻪى‪ ،‬ﺑ‪ ‬ﭘﺎرآﻪى‪ -‬ﺑ‪ ‬ﯾﺎرهآﻪى ﺑ‪‬‬
‫آﺎرهآﻪى‪ .‬آﻪ ﻟﻪڕاﺳﺘﯿﺪا ﺋﻪو ﺧﯚى ﺟﯚر‪‬ﻚ ﺷﯿﻦ ﮔ‪‬ﺮﯾﯿﻪ ﺑﯚ‬
‫ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﻰ آﻮرد‪.‬‬
‫) ‪(١‬‬

‫ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﺎرﭼﻰ ﺑﺎﻟﺪ رۆزﭬ‪‬ﻠﺖ‬

‫آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻰ ﺑﻪ ﻧ‪‬ﻮﺑﺎﻧﮕﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد؛ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻮو آﻪ ﺑﯚ‬
‫دادوهرﯾﻰ ﺷﻪرﻋﻰ هﻪ‪‬ﯿﺎن ﺑﮋارد‪ -‬ﺑﻮوه آﺘ‪‬ﺒﺨﺎﻧﻪﯾﻪآﻰ ﺑﻪﻣﯿﺮات ﭘ‪‬‬
‫ﮔﻪﯾﺒﻮو آﻪ آﺘ‪‬ﺐ ﮔﻪﻟ‪‬ﻜﻰ ﺗ‪‬ﺪاﺑﻮو ﺑﻪ ‪ -٧-‬زﻣﺎﻧﺎن‪ .‬ﻗﺎزى‪ ،‬ﻟﻪو‬
‫آﺘ‪‬ﺒﺨﺎﻧﻪﯾﻪ دهﯾﺨﻮ‪‬ﻨﺪهوهو زاﻧﯿﺎرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى ﻟﻪ ﺑﻮارهآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪﺷﺪا‬
‫ﺑﺮهو ﭘ‪‬ﺪا‪ .‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪش ﻟﻪ ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ ﺳﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﭼﻮارهﻣﯿﻦ دهﯾﻪى ژﯾﺎﻧﻰ‬
‫ﺧﯚﯾﺪا ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ ﭘﻠﻪ و ﭘﺎﯾﻪى دادوهرﯾﻰ ﺷﻪرﻋﻰ ﻟﻪ ﺳﺎﯾﻪى ﺑﯿﺮوهﺰرى‬
‫ﭘﺎراو و ﻟ‪‬ﮫﺎﺗﻮوﯾﻰ ﭘ‪‬ﮕﻪﯾﻪآﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﻰ ﻟﻪﺷﺎردا هﻪﺑﻮو‪.‬‬
‫روﭬ‪‬ﻠﺖ ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪى ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﺪا دهﻧﻮوﺳ‪ :‬ﻟﻪ‬
‫دﯾﺪار‪‬ﻜﺪا ﺑﻪﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدم ﮔﻮت‪ :‬هﺎﺗﻮ ﯾﻨﻪﺗﻪ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﯚﺋﻪوهى‬
‫وهزﻋﻰ آﻮردهآﺎن ﺗﺎوﺗﻮێ ﺑﻜﻪﯾﻦ و راﭘﯚرﺗﻪآﻪى ﺑﺪهﯾﻨﻪوه‬
‫ﺑﻪدهو‪‬ﻪﺗﻪآﻪﻣﺎن‪ .‬هﯿﻮادارﯾﺸﯿﻦ آﻮردهآﺎن وهزﻋﯿﺎن ﺑﺎﺷﺘﺮﺑ‪ ‬و ﺗﻪﻧﯿﺎ‬
‫ﺟﯚر‪‬ﻚ ﻟﻪﺳﻪرهڕۆﯾﻰ ﺑﻪ ﺟﯚر‪‬ﻜﻰ دﯾﻜﻪى ﺳﻪرهڕۆﯾﻰ ﻧﻪﮔﯚڕﻧﻪوه"‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ ،‬ﮔﻮﺗﻰ؛ ﺧﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪوﺑﻪﺷﺎﻧﻪدا آﻪ ﻟﻪژ‪‬ﺮ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ‬
‫ﻣﻨﺪاﯾﻪ ﺋﺎزاردن ﻟﻪدهرﺑ‪‬ﯾﻨﻰ ﺋﻪو ﺷﺘﻪى د‪‬ﯿﺎن دهﯾﺨﻮازێ و ﺣﻪزﯾﺎن‬
‫ﻟ‪‬ﯿﻪﺗﻰ" ﻟﻪو‪‬ﻣﺪا ﮔﻮﺗﻢ؛ "ﺑﻪﭼﺎوى ﺧﯚم دهﯾﺒﯿﻨﻢ واﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ‬
‫‪@ HQI‬ﺋﺎرﭼﯽ ﺑﺎ‪‬ﺪ روزو‪‬ﻠﺖ؛ ﺗﺎﺳﻪی ﻧﻮوﺳﯿﻦ‪ .‬وهرﮔ‪‬ان ﺑﯚ ﻓﺎرﺳﯽ؛ ﺻﺒﺎ ﺳﻌﯿﺪی‪.‬‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٨٣‬‬

‫دﯾﻤﻮآﺮات دا ﺧﻪ‪‬ﻚ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺋﺰﻧﯿﺎن هﻪﯾﻪ ﮔﻮێ ﻟﻪ رادﯾﯚى ﺗﻪور‪‬ﺰ و‬
‫ﻣﯚﺳﻜﯚ ﺑﮕﺮن‪ .‬ﻟﻪ ﺧﺎ‪‬ﻜﺪا ﻣﻦ دو‪‬ﻨ‪ ‬ﺷﻪوێ ﻟ‪‬ﺮه ﮔﻮ‪‬ﻢ ﻟﻪ رادﯾﯚى‬
‫ﻟﻪﻧﺪهن و ﺋﻪﻧﻜﻪره ﺑﻮو‪ ".‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪ ﭘﯚﺳﺘﻪره‬
‫ﺗﻪﺑﻠﯿﺨﺎﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت آﻪ ﺑﻪ دﯾﻮار دراﺑﻮون ﻗﺴﻪم آﺮدو ﮔﻮﺗﻢ‬
‫ﭘ‪‬ﻢ ﺳﻪﯾﺮه‪ .‬ﺋﻪو ﮔﻮﺗﻰ؛ آﻮردهآﺎن ﻧﺎﭼﺎرن هﻪرآﻪس ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺎن ﺑﺪات‬
‫ﻟ‪‬ﻰ وهرﮔﺮن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﻪر ﺑﯚآﻪس داﻧﺎﻧﻮ‪‬ﻨﻦ‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪى آﻮرد‬
‫ﺳﻜﺎ‪‬ﯾﻪآﻤﺎن داﺑﻪ ﺳ‪ ‬و‪‬ﺗﻰ ﺳﻪرآﻪوﺗﻮوى ﺑﻪﺷﺪار ﻟﻪآﯚﻧﻔﺮاﻧﺴﻰ‬
‫ﺋﻪوروﭘﯿﻰ "ﭘﯚﺗﺴﺪام" ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯽ و ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﯿﯿﻪآﺎن ﺋﺎوڕﯾﺎن ﻟ‪‬‬
‫ﻧﻪداﯾﻪوه‪ .‬هﻪروههﺎ ﺋﺎﻣﺎژهى ﺑﻪ ﺑﻪﯾﺎﻧﻨﺎﻣﻪى ﺋﺎﺗﻼﻧﺘﯿﻚ آﺮدو ﮔﻮﺗﻰ‪:‬‬
‫"ﺗﻪواوى آﻮردهآﺎن هﯿﻮادارﺑﻮون و‪‬ﺗﻪ ﯾﻪﮔﻜﺮﺗﻮوهآﺎﻧﻰ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺑﯚ‬
‫ﻗﻪرهﺑﻮوى دواوآﻪوﺗﻮوﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ آﻮرد‪ ،‬ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﺋﻪو ﻧﻪﺗﻪوه ﺑﺪا" ﺋﻪو‬
‫وﺗﻰ‪ :‬چ دهﺑﻮو ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﻟﻪﺟﯿﺎﺗﯽ ﻧﺎردﻧﻰ ﺳﻰ هﻪزار ﺳﻪرﺑﺎزه ﺗﻪﻧﯿﺎ ‪-‬‬
‫‪ -١٠٠‬ﺳﻪت ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎی ﻧﺎردﺑﺎﯾﻪ ﺋ‪‬ﺮان؟ ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎ ﺑﻪﺟ‪‬ﻰ‬
‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ دای ﺑﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﭘﺸﺘﯿﻮاﻧﯿﻰ ﻟﻪ دوژﻣﻨﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪآﺮد‪ .‬ﺋﻪوﯾﺶ ﺑﻪ‬
‫داﻧﻰ ﭼﻪآﻮ ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﯽ ﺑﻪوان ﺑﯚ ﺳﻪرآﻮﺗﮑﺮدﻧﯽ ﺋ‪‬ﻤﻪ" ﻟﻪﭘﺎﺷﺎن ﺋﻪو‬
‫ﺑﻪآﻮرﺗﻰ ه‪‬ﻨﺪێ ﻟﯚﻣﻪى ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ آﺮد و ﺋﺎﻣﺎژهى ﺑﻪ‬
‫آﺮدهوهآﺎﻧﯿﺎن ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪﺳﻪرآﻮﺗﮑﺮدﻧﯽ آﻮردهآﺎن ﻟﻪ ﺳﻪدهآﺎﻧﻰ‬
‫راﺑﺮدوودا‪ ،‬آﺮد هﻪﺗﺎﮔﻪﯾﺎﻧﺪﯾﯿﻪوه ﻣﻪﻻﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺑﺎرزاﻧﻰ‪ .‬رووﭬ‪‬ﻠﺖ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎرهت ﺑﻪﺳﻪﻓﻪرهآﻪى ﺑﯚ ﺋﻪم ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ ده‪ :‬ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﻰ‬
‫ﭼﺎوﭘ‪‬ﻜﻪوﺗﻨﻪآﻪدا ﺋﯿﺪى ﺑﻪو ﻗﻪﻧﺎﻋﻪﺗﻪ ﮔﻪﯾﺸﺘﺒﻮوم آﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﺑﻪﯾﺎرﻣﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت ﺗﻮاﻧﯿﻮﯾﺘﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﺗﻪواو ﺳﻪرﺑﻪﺧﯚ‬
‫داﻣﻪزر‪‬ﻨﻰ‪ ،‬ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻰ ﺑﻪ ﺑﺎﺷﺘﺮﯾﻦ دۆﺳﺘﻰ‬
‫ﺧﯚى دهزاﻧﻰ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪ ﺋﺎﺷﻜﺮاﯾﻰ دهﺳﺘﯿﺎن‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٨٤‬‬

‫ﻟﻪآﺎروﺑﺎرى ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎن وهر ﻧﻪدهدا‪ .‬راﭘﻪڕﯾﻨﻰ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد راﭘﻪڕﯾﻨ‪‬ﻜﻰ ﻧﺎﺳ‪‬ﻮﻧﺎﻟﯿﺴﺘﻰ ﺑﻮو؛ ﺑﻪﺷﻰ هﻪره زۆرى‬
‫آﻮردى ﭘﺎرﭼﻪآﺎﻧﻰ دﯾﻜﻪش ﻗﺒﻮو‪‬ﯿﺎن ﺑﻮو‪".‬‬
‫ﺋﻪوه داوهرﯾﻰ و ﺑﯿﺮوڕای آﺎرﺑﻪدهﺳﺘ‪‬ﻜﻰ ﭘﺎﯾﻪﺑﻪرزى ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﯿﯿﻪآﻪ‬
‫دهو‪‬ﻪﺗﻪآﻪى دژى ﺑﺰووﺗﻨﻪوهى ﻣﯿﻠﻠﯿﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻮو‪.‬‬

‫"ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋﺎﻏﺎى ﻣﻪهﺪى ﻧﯿﺎ‪".‬‬
‫ﺋﺎﻏﺎى ﺟﻪﻋﻔﻪرى ﻣﻪهﺪى ﻧﯿﺎ ﻟﻪ آﺘ‪‬ﺒﻰ "ژﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪى‬
‫ﻗﻪواﻣﻮﺳﻮ‪‬ﺘﻪﻧﻪ"دا ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ دادﮔﺎﯾﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﻟﻪ دادﮔﺎى‬
‫ﺳﻪرﻟﻪﻧﻮێ ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوهى ﻧﯿﺰاﻣﯿﺪا دهﻧﻮوﺳ‪ :‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻗﺎزى‬
‫ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﻰ ﺑﻪﮔﻔﺖ وﻟﻔﺖ و ﺑﻪدﻣﻮدووﺑﻮوه و ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻰ ﺑﻪ ﭘﺎر‪‬ﺰهر‬
‫ﻧﻪﺑﻮوه‪ .‬ﺋﻪو ﺑﻪﻧﯿﺴﺒﻪت دوواﻧﻪآﻪى دﯾﻜﻪ وهك ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهو ﺋﻪواﻧﯿﺶ‬
‫وهك ﻓﻪرﻣﺎﻧﺒﻪر ﺑﻮون‪ .‬هﻪﺗﺎ ﺋﯿﺰﻧﻰ ﻧﻪداﺑﺎﯾﻪن داﻧﻪدهﻧﯿﺸﺘﻦ‪ -‬ﻟﻪ دواﯾﯿﻦ‬
‫داآﯚآﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺪا؛ ﮔﻮﺗﻰ ﭘ‪‬ﺘﺎن واﻧﻪﺑ‪ ‬ﺋﺎﮔﺎدارى ﯾﺎﺳﺎ ﻧﻪﺑﻮوم ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﻟ‪‬ﻢ‬
‫ﺳﻮور ﺑﻮو ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﭘ‪‬ﺶ ﮔﻪڕاﻧﻪوهى ﺳﻮﭘﺎ ﻟ‪‬ﻜﻤﺪاﺑﯚوه آﻪ ﻣﻦ ﻟﻪ دار‬
‫دهدر‪‬ﻢ‪ .‬ﺑﻪڕاﺷﻜﺎوﯾﺶ ﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪ وهآﺮد آﻪ ﺋﻪدى ﭼﯚن ﺑﻮو راى‬
‫ﻧﻪآﺮد؟ ﮔﻮت؛ ﭘ‪‬ﺘﺎن واﻧﻪﺑ‪ ‬ﻧﻪﻣﺘﻮاﻧﻰ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺷﻪش ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﻠﻰ ﺳﻮارى‬
‫و ﺟ‪‬ﭗ ﻟﻪ ﺑﻪردهﺳﺘﻢ ﺑﻮون و هﻪرآﺎت و ﺳﺎﺗ‪‬ﻚ ﺣﻪزم ﻟ‪ ‬ﺑﻮاﯾﻪ‬
‫دهﻣﺘﻮاﻧﻰ ﺑﯚى دهرﭼﻢ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺧﺎﺗﺮﺟﻪم ﺑﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﭘﯿﺸﻪوهرى ﻧﯿﻢ‬
‫ﻟﻪﺗﻪﻧﮕﺎﻧﻪدا هﻪ‪‬ﻢ‪ .‬ﺑﯚ آﻮێ هﻪ‪‬ﺗﺒﺎﯾﻪم؟ ﺋ‪‬ﺮه آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪ و ه‪‬ﺸﺘﺎ‬
‫ﮔﯚڕى هﻪﺷﺖ ﭘﺸﺘﻢ ﻟ‪‬ﺮهﻣﺎوه‪ .‬دﯾﺴﺎن دهﻧﻮوﺳ‪ :‬رهوﺗﻰ دادﮔﺎﯾﻰ آﻪ‬
‫ﻟﻪﺳﻪﯾﻪك ‪ -٤٨-‬ﺳﻪﻋﺎت ﺧﺎﯾﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺋﺎﺳﺎﯾﻰ ﺑﻮو؛ ﺗﻪﻧﯿﺎﯾﻪك دووﺟﺎر ﻧﻪﺑ‪‬‬
‫آﻪ دادﺳﺘﺎن ﻟﻪﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ دا ﺑﻪﺗﻮورهﯾﻰ ﺗﯚﻣﻪﺗﺒﺎرآﺮاواﻧﻰ دواﻧﺪ و‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٨٥‬‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻗﻪ‪‬ﺲ ﺑﻮو و ﺷﺎ‪‬ى ﺑﯚ ﺑﺮدو دادﮔﺎ ﺷ‪‬ﻮاو ﺑﻮوه هﯚى‬
‫آﯚﺗﺎﯾﻰ ه‪‬ﻨﺎن ﺑﻪآﺎر و ﭘﺸﻮودان‪.‬‬
‫آﺎﺗ‪‬ﻚ ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرى رۆﺷﺘﻦ ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪ ﻗﺎزى دا؛ ﻗﺎزى‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﮔﻮﺗﻰ؛ دهزاﻧﻢ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻪوهم ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد دا ژﯾﺎﻧﻢ دهآﻪو‪‬ﺘﻪ‬
‫ﻣﻪﺗﺮﺳﯿﯿﻪوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻣﻦ ﻟﻪ ﺳﻪر ﺳﻮ‪‬ﻨﺪى ﺧﯚم ﺳﻮورم و ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪم‬
‫ﺑﻪﺗﻪﻧ‪ ‬ﺑﻪﺟ‪ ‬ﻧﺎه‪‬ﻢ‪".‬‬
‫ﺋﻪوهش ﻧﻤﻮوﻧﻪﯾﻪآﻪ ﻟﻪ ﺑﯿﺮو ﺑﯚ ﭼﻮوﻧﻪآﺎﻧﻰ ﻧﻮوﺳﻪر‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ‬
‫آﻪ ﺑﻪﻧﯿﺴﺒﮫﺖ آﻮردهآﺎن ﻧﯿﺎزﭘﺎك ﻧﻪﺑﻮووه و ﺷ‪‬ﻮهى ﺑﺎﺳﻜﺮدﻧﻰ‬
‫رهوﺗﻰ دادﮔﺎو ﺋﻪو رﺳﺘﻪ و ﭼﻪﻣﻜﺎﻧﻪى ه‪‬ﻨﺎوﻧﯿﻪوه ﺑﻪوﭘﻪڕى‬
‫ﻧﺎﺣﻪزﯾﯿﻪوه ﺑﻪﮐﺎری ه‪‬ﻨﺎون‪.‬‬

‫"ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﺎﻧﯽ ﻣﻪﺣﻤﻮود ﺗﻪﻓﻪزوﻟﻰ ﻧﻮوﺳﻪرو وهرﮔ‪‬ی‬
‫ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ"‬
‫آﻮرد ﻟﻪ هﻪر ﺟ‪‬ﯿﻪك ﺑ‪ ‬ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻪ‪.‬‬
‫ﻟﻪو ﺑﻪرى ﺳﻨﻮورى رهﺳﻤﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﻪوه ﺟﻪﻻل ﺗﺎ‪‬ﻪﺑﺎﻧﻰ ده‪‬؛‬
‫آ‪‬ﺸﻪى ﯾﻪﮔﻜﺮﺗﻮوى آﻮردﺳﺘﺎن ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﻰ ﺑﻪ داهﺎﺗﻮوهوه هﻪﯾﻪو‬
‫ﮔﻪﻟ‪ ‬آﯚﺳﭙﻰ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺸﻪ‪ ...‬ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوﯾﻰ آﻮرد؛ ﮔﻪرﭼﻰ‬
‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻟﻪ ﺋﺎراداﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪوﻣﺎﻧﺎﯾﻪ ﻧﯿﯿﻪ آﻪ آﻮردهآﺎن ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﺟﯿﺎ‬
‫ﺑﺒﻨﻪوه ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ر‪‬ﮋ‪‬ﻤ‪‬ﻜﻰ دﯾﻤﻮآﺮاﺗ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮاﻧﺪاﭘ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬و آﻪ‬
‫آﻮردهآﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻦ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﺳ‪‬ﺒﻪرى دا ﺑﻪهﻪﻣﻮو ﺋﺎرﻣﺎﻧﺠﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﮕﻪن‬
‫و آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪك ﺑﯚ وهﺧﯚﮔﺮﺗﻨﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪآﺎن‬

‫‪١٨٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫و ﻟﻪﺟﯿﺎﺗﯽ ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه‪ ،‬ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ هﯚى ﺋﻪوهى هﻪﻣﻮو آﻮردهآﺎن ﺑﻪ‬
‫ﺋ‪‬ﺮاﻧﻪوه ﺑ‪‬ﻜ‪‬ﻦ"‬
‫ﻣﻦ ﻟﻪ دهﻣﺎرﮔﯿﺮى ﺑ‪‬ﺰارم هﻪروههﺎ ﻟﻪ دﻣﺎرﮔﺮژى ﻣﯿﻠﻠﻰ و‬
‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﯿﺶ آﻪ ﭘ‪‬ﻰ دهﮔﻮﺗﺮێ ﺷﯚﭬﯿﻨﯿﺰم ﺑ‪‬ﺰارم‪ -‬ﺑﻪ‪‬م ﺑ‪‬وام ﺑﻪ‬
‫ﻣﺎﻓﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﻧﻪﺗﻪوهآﺎن و ﺑﻪﺋﺎزادﯾﻰ ﻣﺮۆڤ و ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﻰ هﻪﯾﻪ و‬
‫ﻟﻪ ﺳﻪر ﺋﻪو ﺑ‪‬واﯾﻪم آﻮردهآﺎن رهﺳﻪﻧﺘﺮﯾﻦ ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻦ ﺋﻪوههﻪ‪‬ﻪﯾﻪآﻰ‬
‫ﮔﻪورهﯾﻪ ﺋﻪﮔﻪر ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺋ‪‬ﺮان و دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮان و دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪاراﻧ‪‬‬
‫ﺋ‪‬ﺮان ﺋﻪو ﺣﻪﻗﯿﻘﻪﺗﻪ ﻟﻪﺑﻪرﭼﺎو ﻧﻪﮔﺮن و ﺣﺎﺷﺎى ﻟ‪ ‬ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ‬
‫ﺋﺎوا ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﺮﯾﻦ رۆ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﺧﯚى دهﺗﯚر‪‬ﻨ‪.‬‬

‫ﺳ‪ ‬ﺑﯿﺮهوهرﯾﻰ آﺎك ﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ وهزﯾﺮى ﭘﻪروهردهى آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ رووداوهآﺎﻧﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٥ -٦٢‬‬

‫‪ -١‬رۆژ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻰ آﺎك ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻋﻪﺑﺎﺳﻰ آﻪ ﻻﯾﻪﻧﮕﺮى دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻮو‪ ،‬دهﮔﻪڵ ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺳﻪﻗﺰ و ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﺋﻪﻓﺴﻪر‪‬ﻜﻰ ﺳﻮﭘﺎ‪ ،‬داﻧﯿﺸﺘﻮﺑﻮوﯾﻦ و ﺑﺎﺳﻤﺎن ﻟﻪ ﺑﺎرودۆﺧﻰ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎزﮔﻪآﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪ و ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‬
‫ﻟﻪ ر‪‬ﮕﻪى ﺳﻪﻗﺰ‪ -‬ﺑﺎﻧﻪ دهآﺮد‪ .‬ﺋﺎﻏﺎى ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺋﻪﺳﻌﻪدى ﻋﻪﻟﯿﺎر ﻣﯿﻮاﻧﻰ‬
‫ﺋﺎﻏﺎ ﻋﻪﺑﺎﺳﻰ ﻟﻪ آﯚڕهآﻪدا ﺑﻮو‪ .‬ﻧﻪﺧﯚش و وهرهزو ﻣﺎﻧﺪوو؛ ﺑﻪهﯚى‬
‫ﺋﻪوهى دهﻣ‪‬ﻚ ﺑﻮو دهﯾﻨﺎﺳﯿﻢ ﭘ‪‬ﻰ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬دهﻣﺒﯿﻨﻰ آﻪ ﻧﻪﺧﯚش و داﻣﺎوم‪.‬‬
‫ﺋ‪‬ﻮه آﻪ دهﭼﻨﻪوه ﻣﻪهﺎﺑﺎد؛ ﻟﻪﻻى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﺎﺳﻰ ﻧﻪﺧﯚﺷﯿﯿﻪآﻪم‬
‫ﺑﻜﻪن و ﭘ‪‬ﻰ ﺑ‪‬ﻦ دهﻣﮫﻪوێ ﺑﭽﻤﻪوه ﺳﻪرﻣﻮوﭼﻪ و ﻣﻪزراآﺎﻧﻢ ﻟﻪ‬
‫دهوروﺑﻪرى ﺑﯚآﺎن و ﻟﻪوێ ﭘﺸﻮوﯾﻪك ﺑﺪهم‪ .‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﻟﻪﺳﻪﻗﺰ ﺗﻮوﺷﻰ‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻮو راﺳﭙﺎردهآﻪى ﺋﻪﺳﻌﻪد ﺋﺎﻏﺎم ﭘ‪ ‬ﮔﻪﯾﺎﻧﺪ‪،‬‬
‫ﻓﻪرﻣﻮوﯾﺎن ﺋ‪‬ﻤﻪ دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﻤﺎن دهﮔﻪڵ آﻪس ﻧﯿﯿﻪ و ﭘ‪‬ﺶ ﺑﻪﮔﻪڕاﻧﻪوهى‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٨٧‬‬

‫آﻪﺳﯿﺶ ﻧﺎﮔﺮﯾﻦ‪ .‬ﺋﺎﻏﺎ ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺋﻪﺳﻌﻪد‪ ،‬ﺑﯚﯾﺎن هﻪﯾﻪ ﻟﻪهﻪر آﻮێ ﺣﻪزﯾﺎن‬
‫ﻟ‪‬ﯿﻪ‪ ،‬ﺑﮋﯾﻦ ﭘﺎش دوورۆژان وه‪‬ﻣﻪآﻪم ﺑﻪ ﺋﻪﻣﯿﺮ ﺋﻪﺳﻌﺪ ﮔﻪﯾﺎﻧﺪهوه‪.‬‬
‫ﺑﻪڕاﺳﺘﻰ ﭼ‪‬ﮋم وهرﮔﺮت ﻟﻪﺷ‪‬ﻮهى ﭘﻪﯾﺎم ﻧﺎردﻧﻰ ﺋﻪم دووزاﺗﻪ ﮔﻪورهﯾﻪ‬
‫آﻪ ﺗﻪﻣﻪﻧ‪‬ﻚ دوژﻣﻨﻰ ﯾﻪآﺘﺮ ﺑﻮون و ﺑﻪ ﺧﯚم ﮔﻮت‪ :‬ﮔﻪوره ﭘﯿﺎوان‬
‫ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻟﻪ دوژﻣﻨﺎﯾﻪﺗﯿﺸﺪا ﮔﺮاﻧﻰ و ﺳﻪﻧﮕﯿﻨﻰ ﺧﯚﯾﺎن دهﭘﺎر‪‬ﺰن‪.‬‬
‫‪ -٢‬ﻣﻪﺋﻤﻮورﯾﯿﻪﺗ‪‬ﻜﻢ هﻪﺑﻮو ﺑﯚ ﺳﻪردهﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ دهو‪‬ﻪﺗﻰ‬
‫ﻧﺎوهﻧﺪى ﻟﻪ ﺗﻪﺣﻮﯾﻞ‪ -‬داﻧﻪوهى آﺎروﺑﺎرى ﺳﻪردهﺷﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﻮوى‬
‫ﺟﯚراوﺟﯚر ﺧﯚﯾﺎن دهﺑﻮارد‪ .‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻰ ﺋﻪو ﺋﻪزﻣﻮوﻧﺎﻧﻪى ﻟﻪو واده و‬
‫ﺑﻪ‪‬ﻨﯿﻪ ﺑ‪ ‬ﺑﻨﻪﻣﺎﯾﺎﻧﻪ هﻪﻣﺒﻮو دهﻣﺰاﻧﻰ ﺋﻪﻣ‪‬ۆ ﺋﻪﻣ‪‬ۆى ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎﻧﻰ‬
‫ﺗﺎران ﻟﻪ ﻓ‪ ‬و ﮔﺰهﺑﻪوﻻوهﺷﺘ‪‬ﮑﯽ ﺗﺮ ﻧﯿﯿﻪ‪ .‬دواﻧﯿﻮهرۆﯾﻪك‬
‫ﻣﻪﺋﻤﻮورﯾﯿﻪﺗﻢ ﭘ‪ ‬درا آﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ ﺑﯚ ه‪‬ﺮش آﺮدﻧﻪ ﺳﻪر‬
‫ﺳﻪردهﺷﺖ ﺋﺎﻣﺎده ﺑﻜﺮ‪‬ﻦ ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﺑﻪزووﯾﻰ ﺋﻪم ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪ ﺋﺎزاد‬
‫ﺑﻜﺮێ‪ .‬آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ‪٩‬ى ﺷﻪو ﮔﻪﯾﺸﺘﯿﻨﻪ ﺋﺎواﯾﻰ "آﺎوﻻن"‪ .‬دهﮔﻪڵ آﺎك‬
‫ﻣﻪﺣﻤﻮودى وهﻟﯿﺰاده و دﻟﺸﺎد رهﺳﻮوﻟﻰ آﻪ ﺟ‪ ‬وﺑﺎﻧﻪآﻪﯾﺎن ﺑﯚ ﻟﻪ‬
‫ﺳﻪرﺑﺎﻧﻰ ﻗﺎوهﺧﺎﻧﻪ راﺧﺴﺘﺒﻮوﯾﻦ ﭼﻮوﯾﻨﻪ ﺳﻪرێ ﭘﯿﺸﻮوﺑﺪهﯾﻦ‬
‫ه‪‬ﺸﺘﺎ ﻧﻪﺧﻪوﺗﺒﻮوﯾﻦ‪ ،‬آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ﯾﻪآﻰ ﻧﯿﻮهﺷﻪوﺑﻮو آﻪ ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﻠ‪‬ﻚ‬
‫ﻟﻪﺑﻪردهم ﻗﺎوهﺧﺎﻧﻪآﻪ راوهﺳﺘﺎ و ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﭘﺮﺳﯿﺎرى ﻟﻪ‬
‫ﻗﺎوهﭼﻰ آﺮد آﻪ زاﻧﯿﻨﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪ ﺳﻪر‪‬ﯿﻦ هﺎﺗﻪ ﺳﻪرێ‪ .‬ﻧ‪‬ﺮدراوى‬
‫آﺎك ﺳﻪدﯾﻖ ﺣﻪﯾﺪهرى ﺑﻮو‪ .‬ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪ ه‪‬ﺮﺷﻰ‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﻪﻧﯿﺎن ﺑﯚ ﺳﻪردهﺷﺖ زاﻧﯿﻮه ده‪‬ﻦ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺋﻪوه ﻟﻪﺗﺎران‬
‫ﺧﻪرﯾﻜﯿﻦ آ‪‬ﺸﻪآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺟ‪ ‬ﺑﻪﺟ‪ ‬دهآﻪﯾﻦ‪،‬‬
‫ﺑﻪ‪‬م ﺋ‪‬ﻮه ﺑﯿﺎﻧﻮو دهدهن ﺑﻪ دهﺳﺖ دهو‪‬ﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪهوه آﻪ دهﺳﺖ ﻟﻪ‬
‫آﺎروﺑﺎرهآﺎن وهرﺑﺪا‪.‬‬

‫‪١٨٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫هﻪر ﺑﯚﯾﻪش ه‪‬ﺮﺷﻪآﻪﻣﺎن هﻪ‪‬ﻮهﺷﺎﻧﺪهوه و دهﮔﻪڵ هﺎوڕ‪‬ﯿﺎن‬
‫ﭼﻪﻧﺪ رۆژ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﻰ "هﻪﻣﺮان" ﻟﻪ ﭼﺎدرى ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪآﺎﻧﺪا‬
‫ﻟﻪﺑﻪرزﯾﯿﻪآﺎن ﻣﺎﯾﻨﻪوه‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﻣﻪﺋﻤﻮورﯾﯿﻪﺗ‪‬ﻜﯿﺸﻢ ﺑﯚ ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﭘ‪ ‬ﺋﻪﺳﭙ‪‬ﺮدرا‪ .‬ﭼﻪﻧﺪ رۆژ‪‬ﻚ‬
‫ﺑﻮو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻣﯿﺮزا رهﺣﻤﻪﺗﻰ ﺷﺎﻓﻌﯿﻰ دهﺳﺖ‬
‫ﺑﻪﺳﻪرآﺮد ﺑﻮو‪ .‬ﺋﺎرام هﻪرﻣﻪﻧﻰ ﺑﻪ دهﺳﺘﻮورى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﮔﺮﺗﺒﻮو و ﻟﻪ "ﺗﻪﻗﻰ ﺋﺎﺑﺎد" ﻟﻪ زﯾﻨﺪاﻧﻰ آﺮدﺑﻮو دهﯾﺎﻧﮕﻮت؛‬
‫داواى ﭘﻮو‪‬ﻜﻰ زۆرﯾﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮدووه دﯾﺎر ﺑﻮو ﻟ‪‬ﺸﯿﺎن ﺋﻪﺳﺘﺎﻧﺪﺑﺎ ه‪‬ﺸﺘﺎ‬
‫ﻟﻪو ﺗﻪﺷﻘﻪ‪‬ﻪﯾﻪ ﻧﻪﺟﺎﺗﻰ ﻧﻪدهﺑﻮو‪ .‬ﺳﻪﻋﺎت ‪ ١٠‬ﺑﺎﻧﮓ آﺮاﻣﻪ دهﻓﺘﻪرى‬
‫ﺣﯿﺰب ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ﺧﺰﻣﻪﺗﻪآﺎن ﺑﻪرهو دﯾﻮهآﻪى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫وه ﭘ‪‬ﺸﻢ آﻪوت دﯾﺎره ﺋﺎﮔﺎدار هﻪى آﻪ آﺎك رهﺣﻤﻪت ﺷﺎﻓﯿﻌﻰ ﻟﻪ‬
‫ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﮔﯿﺮاوه‪ .‬وادﯾﺎره ﺋﻪو ﻣﺎﺳﺘﻪ ﺑ‪ ‬ﻣﻮوﻧﯿﻪ و دهﯾﺎﻧﮫﻪوێ‬
‫ﺷﺘ‪‬ﻜﻰ ﺑﻪﺳﻪرﺑ‪‬ﻨﻦ‪ .‬ﺧ‪‬ﺮا دهﮔﻪڵ ﺳ‪ ‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ وهڕ‪‬ﻜﻪون و‬
‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣﻨﻪوه ﺑﻪ ﻧﻤﺎزﻋﻠ‪‬ﻮف ﺑ‪‬ﻦ؛ زﯾﻨﺪاﻧﻰ آﺮدﻧﻰ آﻮرد‪‬ﻚ ﻟﻪﻻﯾﻪن‬
‫ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﯿﯿﻪآﻪوه ﺋﻪوﯾﺶ ﻟﻪ ﺷﺎر‪‬ﻜﻰ وهك ﻣﯿﺎﻧﺪواو آﻪ ﻧ‪‬ﻮهى‬
‫زﯾﺎﺗﺮى ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪى آﻮردن‪ ،‬ﺳﻮوآﺎﯾﻪﺗىﯿﻪ ﺑﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ؛ ﺋﻪﮔﻪر ﺑ‪‬ﺘﻮ ﺋﻪو‬
‫ﺗﺎواﻧ‪‬ﻜﯿﺸﻰ آﺮدﺑ‪ ،‬دهﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺳﺰاﺑﺪرێ؛ هﻪ‪‬ﺒﻪت راى ﺋ‪‬ﻤﻪ‬
‫واﻧﯿﯿﻪ و ﭘ‪‬ﻤﺎن ﺑﺎﺷﺘﺮهآﻪ ﺋﺎزادﺑ‪.‬‬
‫دهﮔﻪڵ ﺑﻪر‪‬ﺰان ﺣﺎﺟﻰ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ داودى‪ ،‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺷﻪرﻓﻰ و‬
‫دﻟﺸﺎد رهﺳﻮ‪‬ﻰ هﻪﺑﺎس ﺋﺎﻏﺎى ﻋﻪزﯾﺰﯾﻰ زاواى ﻣﯿﺮزا رهﺣﻤﻪﺗﻰ‬
‫ﺷﺎﻓﻌﻰ ﺑﻪ ﺋﻮﺗﻮﻣﺒ‪‬ﻞ وهڕێ آﻪوﺗﯿﻦ‪ .‬ﻟﻪﻣﯿﺎﻧﺪواو ﻟﻪﺑﻪر دهرﮔﺎى‬
‫ﻗﺎوهﺧﺎﻧﻪﯾﻪك ﺑﯚ ﭼﺎﺧﻮاردﻧﻪوه داﺑﻪزﯾﻦ‪ .‬دﯾﺘﻤﺎن‪ ،‬ﺳﻪرﺑﺎز‪‬ﻜﻰ‬
‫ﺳﯚﭬﯿﻪﺗﻰ هﺎت و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهآﺎرى ﭘ‪‬ﺘﻪ‪ .‬دهﮔﻪڵ ﺳﻪرﺑﺎزهآﻪ‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٨٩‬‬

‫رۆﯾﺸﺘﻢ‪ .‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪه آﻪ ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﻣﯿﺮزاﻣﻪﻧﺎف! ﺑﯚ هﺎﺗﻮوﻧﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو؟‬
‫ﮔﻮﺗﻢ‪ ،‬ﺑﯚ ﻻى ﺋ‪‬ﻮه‪ .‬ﺋﯿﺪى راﺳﭙﺎردهآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدم ﭘ‪‬‬
‫راﮔﻪﯾﺎﻧﺪ‪ -‬ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﻪو هﺎوڕ‪‬ﯿﺎﻧﻪت ﺑ‪ ،‬ﺧ‪‬ﺮا ﻟﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﺑﭽﻨﻪدهرێ‬
‫و ﻟﻪ ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ ﻗﺎوهﺧﺎﻧﻪى ﺳﻪر ر‪‬ﮕﺎ ﭼﺎوهڕ‪‬ﺖ ﺑﻦ‪ -‬ﺑﻪﻗﺴﻪﻣﺎن آﺮد‪.‬‬
‫ﮔﻪڕاﻣﻪوه ﻻى و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﻪ ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻪآﻪى ﻣﻦ ﺑﭽﯚﺑﻮﻻى ﺋﺎرام‬
‫هﻪرﻣﻪﻧﻰ‪ -‬ﺷﺎﻓﯿﻌﻰ ﺗﺎن ﺗﻪﺣﻮﯾﻞ دهداﺗﻪوه‪ .‬آﻪ ﮔﻪﯾﺸﺘﻤﻪ "ﺗﻪﻗﻰ ﺋﺎﺑﺎد"‬
‫آﻪوﺗﻤﻰ ﺳﯚراﻏﻰ ﺋﺎرام هﻪرﻣﻪﻧﻰ ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ آﺎرهآﻪﯾﺎن ﭘ‪ ‬ﻧﯿﺸﺎﻧﺪام‪.‬‬
‫ﺑﯚ ﺧﯚى ﻟﻪوێ ﻧﻪﺑﻮو‪ -‬ﺑﻪڕواﻟﻪت ﻟﻪ ﺋﺎﻏﺎى ﺷﺎﻓﯿﻌﻰ و ﻟﻪ ﻣﻨﯿﺶ آﻪ‬
‫ﻟﻪوه ﭘ‪‬ﺶ دهﻣﺎﻧﻨﺎﺳﻰ رووﺑﯿﻨﻰ هﻪﺑﻮو‪ -‬ﻓﻪرﻣﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺪراﺑﻮو ﺷﺎﻓﯿﻌﻰ‬
‫ﺗﻪﺣﻮﯾﻠﻰ ﻣﻦ ﺑﺪاﺗﻪوه‪ .‬ﭘﺎش ‪ ٥‬دهﻗﯿﻘﻪ ﺷﺎﻓﯿﻌﻰ ﯾﺎن ه‪‬ﻨﺎﯾﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﮕﻪ‪.‬‬
‫ﻟﻪ ر‪‬ﻮه ﺳﻮارى ﻣﺎﻧﺸ‪‬ﻦ ﺑﻮوﯾﻦ و هﺎﺗﯿﻨﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو‪ .‬ﻣﺎﺷ‪‬ﻨﻰ ﺣﯿﺰب‪،‬‬
‫ﻟﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﺋﺎﻣﺎده ﺑﻮو ﺳﻮﭘﺎﺳﻰ ﻧﻤﺎزﻋﻠ‪‬ﻮﻓﻤﺎن آﺮدو ﺑﻪرهو ﻣﻪهﺎﺑﺎد‬
‫وه رێ آﻪوﺗﯿﻦ‪ .‬ﻟﻪﮔﻪڵ هﺎوڕ‪‬ﯿﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪ ﯾﻪآﻪم ﻗﺎوهﺧﺎﻧﻪى ﺳﻪڕ‪‬ﺪا‬
‫ﯾﻪآﻤﺎﻧﮕﺮﺗﻪوه و ﻣﺎچ و ﻣﻮوچ دهﺳﺘﻰ ﭘ‪‬ﻜﺮد و هﻪﻣﻮوﻣﺎن ﺑﻪ هﯚى‬
‫ﺋﻪو ﺳﻪرآﻪوﺗﻨﻪوه ﺑﻪﺧﯚﻣﺎن دهﻧﺎزێ‪:‬‬

‫ﺑﯿﺮهوهرﯾﯿﻪآﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﻗﺎدرى ﺋﻪﯾﺴﻼﻣﯿﺎن‪ -‬ﺑﺎﻧﻜﺪارى ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٢٥‬ی‪.‬ه ﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚ آ‪‬ﯾﻨﻰ "ﭘﺎرﭼﻪ" ﭼﻮوﺑﻮوﻣﻪ ﺗﺎران‬
‫و ﻟﻪ ﻣﯿﻮاﻧﺨﺎﻧﻪى "ﺣﻪﻗﯿﻘﻪت" ﻣﺎﺑﻮوﻣﻪوه‪ -‬رۆژ‪‬ﻚ آﺎك ﻋﻪو‪‬ى ﻧﻪهﺮى‬
‫آﻪ دۆﺳﺘ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋﯾﻨﻪم ﺑﻮو هﺎﺗﻪ ﻣﯿﻮاﻧﺨﺎﻧﻪ و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‬
‫ﺗﻪﺷﺮﯾﻔﻰ ﻟﻪﮔﺮاﻧﺪ هﯚﺗ‪‬ﻠﻪ‪ .‬داواى ﻟ‪‬ﻜﺮدووم ﺋﻪو آﻮرداﻧﻪى ﻟﻪ‬
‫ﻣ‪‬ﻮاﻧﺨﺎﻧﻪن‪ ،‬ﺑﺎﻧﮕﯿﺎن ﺑﻜﻪم ﺑﯚ ﻻى‪ .‬آﺎرى ﺑﻪ ﺗﯚﯾﻪ‪ .‬ﻣﻦ و ﭼﻪﻧﺪ آﻪﺳ‪‬ﻚ‬
‫ﻟﻪ آﺎﺳﺒﻜﺎراﻧﻰ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ ﺗﺮ؛ ﺧ‪‬ﺮا ﭼﻮوﯾﻨﻪ هﻮﺗ‪‬ﻞ‪ .‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﮔﻪﯾﺸﺘﻨ‪‬؛‬

‫‪١٩٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺟﻪﻣﺎﻋﻪﺗ‪‬ﻜﻰ هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮى ﺋ‪‬ﺮاﻧﻰ و ﺑﯿﺎﻧﯽ ﻟﻪ هﯚ‪‬ﻚ آﯚﺑﻮوﻧﻪوه‪ .‬هﻮﺗ‪‬ﻠﻪآﻪ‬
‫زۆر ﻗﻪرهﺑﺎ‪‬ﻎ ﺑﻮو‪ .‬ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎﺗ‪‬ﻚ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد هﺎﺗﻪ هﯚ‪‬ﻪآﻪ‪-‬‬
‫ﭼﻪﻧﺪ هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮ‪‬ﻚ دهﺳﺘﯿﺎﻧﻜﺮد ﺑﻪ ﭘﺮﺳﯿﺎران ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪ ﺳﻮﭼ‪‬ﻜﻪوه‬
‫وهﺳﺘﺎﺑﻮوﯾﻦ آﺎﺗ‪‬ﻚ دهﺳﺖ آﺮا ﺑﻪ ﻗﺴﻪآﺮدن‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ‬
‫هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮهآﺎﻧﻰ ﮔﻮت‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺴﻪﯾﻪآﻰ ﺋﻪوﺗﯚم ﻧﯿﯿﻪ‪ .‬ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ هﻪرﻟ‪‬ﺮه‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ آﻮردى ﻟ‪‬ﻦ آﻪ ﺑﯚ آﺎرى ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ )ﺷﺨﺺ(ى ﺧﯚﯾﺎن‬
‫هﺎﺗﻮوﻧﻪﺗﻪ ﺗﺎران‪ -‬ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﭙﺮﺳﻦ‪ ،‬ﺑﺰاﻧﻦ ﭼﯿﯿﺎن دهوێ؛‬
‫دهردوﻣﻪرﮔﯿﺎن ﭼﯿﯿﻪ؟ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد رووى ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ آﺮدو ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﻪ‬
‫ر‪‬ﺰان ﺑﯚ ﺧﯚﺗﺎن ﻗﺴﺎن ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺑ‪‬ﻦ ﭼﯿﯿﺘﺎن دهوێ و ﮔﺮﻓﺘﺘﺎن ﭼﯿﯿﻪ؟‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪ آﻪ هﻪﻣﻮوﻣﺎن ﺋﻪهﻠﻰ ﺑﺎزاڕ ﺑﻮوﯾﻦ و‪ ،‬ﻗﻪت ﻟﻪ آﯚڕى ﺋﺎوادا‬
‫ﺑﻪﺷﺪار ﻧﻪﺑﺒﻮوﯾﻦ ﺳﻪرﻣﺎن ﻟ‪ ‬ﺷ‪‬ﻮا ﺑﻮو‪ ،‬هﻪر ﻧﻪﻣﺎﻧﺪهزاﻧﻰ ﺑ‪‬ﯿﻦ ﭼﻰ‪.‬‬
‫ﻟﻪﺟ‪‬ﻰ ﺧﯚﻣﺎن وﺷﻚ ﺑﺒﻮوﯾﻦ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﭼﺎوهﺗﯿﮋهآﺎﻧﯿﻪوه رووى ﺗ‪‬ﻜﺮدﯾﻦ و ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺋﻪوه‬
‫ﺑﯚ ﻗﺴﻪ ﻧﺎآﻪن؟ ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﻗﻮرﺑﺎن! ﻟﻪوﺷﻮ‪‬ﻨﻪى ﺋ‪‬ﻮه هﻪن؛ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺑﯚﻣﺎن ﻧﯿﯿﻪ‪،‬‬
‫ﻗﺴﻪ ﺑﻜﻪﯾﻦ‪ .‬ﻓﻪرﻣﻮوى؛ ﻧﺎ؛ ﺗﻜﺎ دهآﻪم ﺣﺎﺟﻰ ﻗﺎدر‪ -‬ﺑﯚ ﺧﯚت ﻗﺴﻪﺑﻜﻪ‪.‬‬
‫هﻪرﭼﻰ ﺣﻪزت ﻟ‪‬ﯿﻪ ﺑﯿ‪ .‬دهم و دهﺳﺖ ﻏﯿﺮهﺗﻢ وهﺑﻪر ﺧﯚم ه‪‬ﻨﺎ‬
‫دووهﻪﻧﮕﺎو هﺎﺗﻤﻪ ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ و ﮔﻮﺗﻢ‪ :‬ﺑﻪڕ‪‬ﺰان ﮔﻮ‪‬ﻢ ﻟ‪ ‬راﮔﺮن‪:‬‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺧﺎوهﻧﻤﺎن دهوێ‪ ،‬ﺧﺎوهن‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻧﺎووﻧﯿﺸﺎﻧﻤﺎن دهوێ‪.‬‬
‫ﺷﻮﻧﺎﺳﻤﺎن دهوێ ﻗﺴﻪﯾﻪآﻰ ﭘ‪‬ﺸﯿﻨﯿﺎن هﻪﯾﻪ ده‪ :‬ﺑﺰﻧ‪‬ﻜﻰ ﮔ‪‬وێ‬
‫ﻟﻪﺳﻪت ﺋﺴﻜﻪ آ‪‬ﻮى ﺑﺎﺷﺘﺮ؛ ﺋ‪‬ﻮه‪ ،‬هﻪﻣﻮوﺗﺎن ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارن و دهزاﻧﻰ‬
‫ﺑ‪ ‬آﻪﺳﻰ وﺑ‪ ‬ﺋﻪﻧﻮاﯾﻰ دهرد‪‬ﻜﻰ ﮔﺮاﻧﻪ‪ .‬د‪‬ﻨﯿﺎم ﺑﯿﺴﺘﻮوﺗﺎﻧﻪ زۆر ﺟﺎران‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﺑﺰﻧ‪‬ﻚ ﺑﺎ ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﺳﻪﮔ‪‬ﻚ دوو ﻋﻪﺷﯿﺮهت ﭘ‪‬ﻚ وهرﺑﻮون‪ ،‬و‬
‫ﺗ‪‬ﻚ ﺑﻪرﺑﻮون و ﭼﻪﻧﺪ آﻪس ﺗ‪‬ﺪا ﭼﻮون ﺋﻪوه واﺗﺎى ﺋﻪﻣﻪﯾﻪ ﺋﻪو‬

‫ﺑﻪﺷﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‪ /‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﯽ )‪(٩٤٧-١٩٤١‬‬

‫‪١٩١‬‬

‫ﺣﻪﯾﻮاﻧﻪ ﺧﺎوهﻧﻰ هﻪﺑﻮوه ﺋﻰ ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗ‪‬ﻚ ﯾﺎ آﻪﺳ‪‬ﻚ ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺋ‪‬ﻮه‬
‫ﺑﭽﻨﻪ آﻮ‪‬ﯿﺴﺘﺎﻧﺎن و ﻟﻪ ﺑﻪﯾﺎﻧﯿﯿﻪوه هﻪﺗﺎ ﺷﻪوێ ﺋﻪﮔﻪر دهداﻧﻪ ﺋﺎﺳﻜﻪ‬
‫آ‪‬ﻮى راو ﺑﻜﻪن آﻪ زۆرﯾﺶ ﻟﻪو ﺣﻪﯾﻮاﻧﺎﻧﻪى ﺑﺎﺳﻢ آﺮدن ﺑﻪ ﺑﺎﯾﻪﺧﺘﺮن‬
‫ﻧﻪﺗﻪﻧﯿﺎ آﻪس ﭘ‪‬ﺘﺎن ﻧﺎ‪ ‬ﭘﺸﺘﻰ ﭼﺎوﺗﺎن دوو ﺑﺮۆﯾﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ هﻪﻣﻮو آﻪس‬
‫دهﺳﺘﺨﯚﺷﯿﺘﺎن ﻟ‪ ‬دهآﺎ و ﭼﻪﭘ‪‬ﻪﺗﺎن ﺑﯚ ﻟ‪‬ﺪهدا‪ .‬ﺟﯿﺎوازﯾﯿﻪآﻪى ﺋﻪو‬
‫دووﺷﺘﻪ ﻟﻪ هﻪﺑﻮوﻧﻰ ﺧﺎوهن ﺑ‪ ‬ﺧﺎوهﻧﯿﺪاﯾﻪ و هﯿﭽﻰ ﺗﺮ‪.‬‬
‫ﺑﻪر‪‬ﺰان! ﭼﺎو ﻟﻪم ﺟﻠﻮ ﺑﻪرﮔﻪ ﭘﯚﺷﺘﻪو ﭘﻪرداﺧﻪى ﻣﻦ ﺑﻜﻪن‪ .‬وردﻟ‪‬ﻢ‬
‫ﺑﻨﻮاڕن‪ ،‬ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻪآﻪم هﻪﻣﻮوى آﻮردى و ﺋ‪‬ﺮاﻧىﯿﻪ‪ .‬ﭘ‪‬ﻤﻮاﯾﻪ زۆر ﻟﻪ‬
‫ﺟﻠﻮوﺑﻪرﮔﻰ هﯿﻨﺪﯾﯿﻪآﺎن آﻪ ﺑﻪروﭘﺸﺘﻰ ﺋﺎوه‪‬ﯾﻪ؛ ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﺘﺮو ﺑﻪ‬
‫ﺣﻪدهﯾﺘﺮه‪ .‬زۆرﯾﺶ ﻟﻪ ﺷﻤﻪآﻰ ﻋﻪرهب آﻪ ﻋﻪﺑﺎﯾﻪآﻰ ﻧﺎﺣﻪز و ﻋﻪﮔﺎڵ و‬
‫ﻻﭘ‪‬ﭽﻪ؛ ﺟﻮاﻧﺘﺮه‪ :‬ﻟﻪ ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﻓﻪڕهﻧﮕﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ ﺟﻮاﻧﺘﺮ و ﻧﻪﺟﯿﺒﺎﻧﻪﺗﺮه‬
‫ﺑﻪو هﻪﻣﻮوه زرﯾﻘﻪو ﺑﺮﯾﻘﻪى و‪‬ﯿﺪهﺧﻪن‪ .‬ﺑﻪ‪‬م هﻪر ﻟﻪم ﺗﺎراﻧﻪدا آﻪ‬
‫ﭼﻪﻧﺪ رۆژ‪‬ﻜﻪ هﺎﺗﻮوم ﻟﻪ ﭘ‪‬ﯿﺘﻪﺧﺘﻰ و‪‬ﺗﻪآﻪم ﺑﯚ ﺷﺘﻜ‪‬ﯾﻦ ﮔﺎ‪‬ﺘﻪ و‬
‫ﺗﯿﺘﺎ‪‬ﯿﻢ ﭘ‪ ‬آﺮاوه و ﺗﻪﺷﻪرﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪاوم‪ .‬آﻪس ﻧﺎو‪‬ﺮێ ﺑﻪ ﻋﻪرهب ﯾﺎ‬
‫هﯿﻨﺪى ﯾﺎ رووﺳ‪‬ﻚ ﺑ‪ ‬ﭘﺸﺘﻰ ﭼﺎوت دوو ﺑﺮۆﯾﻪ‪ .‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺧﺎوهﻧﯿﺎن‬
‫هﻪﯾﻪو دهو‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﺑﭽﻮوآﺘﺮﯾﻦ ﺑ‪ ‬ﺣﻮرﻣﻪﺗﻰ و ﺳﻮآﺎﯾﻪﺗﻰ ﭘ‪‬‬
‫آﺮدن دهآﯚ‪‬ﻨﻪوه‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺋ‪‬ﻤﻪ ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑ‪ ‬ﺧﻮداﻧﯿﻦ دهﺑ‪ ‬ﮔﻮێ ﺑﯚ ﺋﻪم‬
‫ﺑ‪ ‬ﺣﻮﻣﻪﺗﯿﺎﻧﻪى ﺷﻞ آﻪﯾﻦ‪ .‬ﺑﻪر‪‬ﺰان ﺑ‪‬واﻧﻦ؛ ﺋﻪوه "ﺑﻪ ﮔﯿﺎن ﻧﺎﺧ‪‬ﺮى"‬
‫ﺋ‪‬ﻤﻪ رهﺳﻪﻧﻨﺘﺮﯾﻦ رهﮔﻪز و ﺗﯚرهﻣﻪى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻦ و واش ﻟﻪ راﺳﺘﯿﺪا‪ ،‬ﺑ‪‬‬
‫ﺷﻮﻧﺎﺳﺘﺮﯾﻦ آﻪﺳﯿﻦ‪ .‬ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺧﯚﻣﺎن ﺧﺎوهﻧﻰ دﯾﺮۆك و آﻠﺘﻮور و زﻣﺎن‬
‫ﺋﺎﯾﯿﻦ و داﺑﻮﻧﻪرﯾﺘﻰ آﯚﻧﻰ ﺧﯚﻣﺎﻧﯿﻦ ﺗﺎواﻧﻰ ﺋ‪‬ﻤﻪ ﺋﻪوهﯾﻪ ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻪوه‬
‫ﺑﮕﻪﯾﻦ ﺑﻪو ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﻪﻣﺎن‪ .‬ﺋﻪوهى ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد دهﯾﻔﻪرﻣﻮێ؛ ﻗﺴﻪى‬
‫د‪‬ﻰ هﻪﻣﻮوﻣﺎﻧﻪ؛ ﺋﻪوﮔﻪورهو ﺣﻪﻗﺪارﻣﺎﻧﻪ"‬

‫‪١٩٢‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺣﺎﺟﻰ ﻗﺎدر ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬آﺎﺗ‪ ‬ﻟﻪ ﻗﺴﻪآﺮدن ﺑﻮوﻣﻪوه دﯾﺘﻢ هﻪﻣﻮوﮔﯿﺎﻧﻢ‬
‫دهﻟﻪرزێ و رهﺳﻪر ﺋﺎرهﻗﻪ آﻪوﺗﻮوم و ﺳﯚراﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﻢ آﺮاو ﻧﻪﺗﻪوه و‬
‫ﺋﻪو ﺷﺘﻪى ﺑﻪﻻﻣﻪوه ﺳﻪﯾﺮ ﺑﻮو‪ ،‬ﺋﻪوه ﺑﻮو آﻪ دﯾﺘﻢ‪ ،‬هﻪﻣﻮو ﺑﻪ ﺷﺪاراﻧﻢ‬
‫ﺑﻪو ﻗﺴﺎﻧﻪم آﻪ ﻟﻪ ﻧﺎﺧﻤﻪوه هﻪ‪‬ﺪهﻗﻮ‪‬ﯿﻦ‪ ،‬هﻪژاﻧﺪهوه ﻟﻪوهش ﺳﻪﯾﺮﺗﺮ‬
‫ﺋﻪوهﯾﻪآﻪ ﻟﻪ رۆﺧﺴﺎرى ﻧﻮێ زۆرﺑﻪى هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮه ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺧﻪم و‬
‫ﻓﺮﻣ‪‬ﺴﻜﻢ ﺑﻪدى دهآﺮد‪.‬‬
‫ﺋﻪو رۆژه هﻪﺳﺘﻢ ﺑﻪوهآﺮد آﻪ ﺋﻪو ﻗﺴﻪﯾﻪى ﺳﺎ‪‬ﻪهﺎى ﺳﺎ‪‬ﻪ‪،‬‬
‫ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻪك ﻟﻪ د‪‬ﯿﺪا هﻪ‪‬ﭽﻨﯿﻮهو ﭘﻪﻧﮓ ﺧﻮاردۆﺗﻪوه؛ دهرﻣﺒ‪‬ﯾﻮه‪ .‬وهك‬
‫ﺑ‪‬ﻰ ﺑﺎر‪‬ﻜﻰ ﻗﻮرﺳﯿﺎن ﻟﻪﺳﻪر ﺷﺎﻧﻢ ﻻﺑﺮدﺑ‪ .‬ﺑﻪﭼﻪﺷﻨ‪‬ﻚ آﻪ ﻟﻪ‬
‫ﺗﻪواوى ژﯾﺎﻧﺪا ﺋﺎوا هﻪﺳﺘﻢ ﺑﻪ ه‪‬ﻤﻨﻰ ﻧﻪآﺮدووه‪.‬‬

‫‪١٩٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫و هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻰ دهﮔﻪڵ ﺧﻪ‪‬ﻚ و ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰب دۆﺳﺘﺎﻧﻪﺑﻮو‪.‬‬
‫ﻗﻪت ﻧﺎوى دوژﻣﻨﺎﻧﻰ ﻧﻪدهه‪‬ﻨﺎ و ﺟﻮاﻣ‪‬ﺮاﻧﻪ دهﮔﻪﻟﯿﺎن دهﺟﻮو‪‬وه‪ .‬ﻟﻪ‬
‫ﭘﯚﺷﯿﻨﻰ ﺷﻤﻪآﯿﺶ دا ﺋﻪو ﭘﻪ ِرى ﺳﺎدهﯾﻰ رهﭼﺎو دهآﺮد‪ .‬ﺋﯿﺠﮕﺎر ﻟﻪﺳﻪر‬
‫ﺧﯚو ه‪‬ﻤﻦ ﺑﻮو‪ .‬ﺧﻪﻣﺨﯚرى هﻪﻣﻮان ﺑﻮو‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﻟﻪ ﭼﺎوﯾﺎن‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهآﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻪواى راﺑﻮون‪:‬‬
‫‪ -١‬ﻟﻪ ﭘﯿﺎواﻧﻰ ﺋﺎﯾﯿﻨﻰ ﺑﻪﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﻰ ﺗﻪور‪‬ﺰ آﻪ ﻟﻪ ﺷﻪ ِرى ﯾﻪآﻪﻣﻰ ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﺪا‬
‫ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ه‪‬ﺮﺷﻰ رووﺳﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا راوهﺳﺘﺎ و ﭘﺎش آﯚﺗﺎﯾﻰ ﺷﻪ ِر ﺑﻪهﯚى‬
‫ﻧﺎﻟﻪﺑﺎر ﺑﻮوﻧﻰ وهزﻋﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﻧﺎوهﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ دژى ﺣﻜﻮوﻣﻪت راوهﺳﺘﺎ‬
‫هﺎوآﺎت ﺑﻪرﻧﮕﺎرى آﯚﻣﯚﻧﯿﺰم ﺑﯚوه؛ دواﺟﺎر ﺑﻪ هﺎﺗﻨﻰ ﻗﺎﯾﻤﻪﻗﺎﻣﻰ ﻧﻮێ‬
‫)ﻣﺨﺒﺮ اﻟﺴﻠﻄﻨﻪ( ﻟﻪ ﺗﻪور‪‬ﺰ آﻮژرا‪) .‬ﺳﻪرﭼﺎوه ﻓﺮهﻨﮓ ﻣﻌﯿﻦ ﺟﻠﺪ ‪٥‬ل ‪(٤٩٠‬‬
‫‪ -٢‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزاﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‪.‬‬
‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎى ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﯚﻣﺎرﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﺗﻪﻣﻪﻧﻰ‬
‫‪ ٤٦‬ﺳﺎ‪‬ن ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ هﯚى ﺗﻮاﻧﺎﯾﻰ دهرووﻧﯿﯿﻪوه ﺗﻮاﻧﯿﺒﻮوى ﺟﮕﻪ ﻟﻪ زﻣﺎﻧﻰ‬
‫ﻓﺎرﺳﻰ زﻣﺎﻧﻰ ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰى‪ ،‬ﻓﻪرهﻧﺴﻰ‪ ،‬ﺗﻮرآﻰ و رووﺳﻰ ﻓ‪‬ﺮﺑ‪ .‬ﮔﺮﻧﮕﯿﯿﻪآﻰ‬
‫زۆرى دهدا ﺑﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪى زاﻧﺴﺖ و ﭘﻪروهردهى ﻻواﻧﻰ آﻮرد هﻪر ﺑﯚﯾﻪش‬
‫ﺑﯚﻣﺎوهﯾﻪآﻰ زۆر ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﻰ داﯾﺮهى ﭘﻪروهردهى ﻣﻪهﺎﺑﺎدى وه‬
‫ﺋﻪﺳﺘﯚﮔﺮت‪ .‬ﻗﻪ‪‬ﻓﻪﺗ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪﺑﺎر و د‪‬ﮕﺮ و ﺗﯿﺸﻜﻪ‪‬ﻪ و ﺋﻪﺳﻤﻪرى هﻪﺑﻮو‪.‬‬
‫ﭼﺎوى ﺗﯿﮋ و ﮔﻪﺷﻰ و ردﯾﻨﻪ آﻮرﺗﻪآﻪى ﺋﻪوهﻧﺪهى دﯾﻜﻪى ﻣﻪزن آﺮدﺑﻮو‪.‬‬
‫زۆرﺑﻪى ﺷﻪوان ﭘﺎش ﺳﻪﻋﺎت ‪ ١‬ﯾﺎ ‪٢/٣٠‬ى ﺷﻪوێ دهﯾﮕﻮت‪ :‬ﻣﻪﻧﺎف‪ :‬ﺋﻪم‬
‫ﺷﻪو دهور‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر ﻟ‪‬ﺪهدهم‪ .‬ﻟﻪوهﯾﻜﻪ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و ه‪‬ﻤﻦ ﺑﻪﺳﻪر ﺷﺎردا‬
‫زا‪‬ﺒﻮو ﺧﯚﺷﺤﺎڵ دهﺑﻮو ﻗﻪت ﺧﯚى ﭘ‪ ‬ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ و هﺎوآﺎرهآﺎﻧﻰ ﮔﻪورهﺗﺮ‬
‫ﻧﻪﺑﻮو ﻟﻪ ﻣﯿﻮاﻧﻰ و ر‪‬ﻮرهﺳﻤﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ ﯾﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا ﺑﻪﺷﺪارﯾﻰ دهآﺮد‪ .‬ﺋﺎآﺎر‬

‫ﺧﯚﺷﺘﺮ دهوﯾﺴﺖ ﺑﯚﯾﻪش ﻧﺎز ﻧﺎوى "ﺑﯿﻨﺎﯾﻰ" هﻪ‪‬ﺒﮋاردﺑﻮو‪.‬‬
‫‪ -٣‬ﺋﻪو ﭘﺮده ﯾﻪآﻪم ﭘﺮدى ﺳﺎوﺟﺒﻼغ و ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﻪوارهآﺎﻧﻰ ﺑﻮداق‬
‫ﺳﻮ‪‬ﺘﺎﻧﻪ و آﻪوﺗﯚﺗﻪ رۆژﺋﺎواى ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺋﻪو ﭘﺮده ﺑ‪ ‬ﺋﻪوهى آﯚﺳﭙ‪‬ﻚ ﺑ‪‬‬
‫ﻟﻪﺑﻪردهم دروﺳﺖ آﺮدﻧﻰ ﺑﻪﻧﺪاوهآﻪى ﻣﻪهﺎﺑﺎد؛ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺑﻪرﭘﺮﺳﺎﻧﻰ‬
‫ﻓﺎﺷﯿﻪوه ﺗ‪‬ﻜﺪرا‪.‬‬
‫‪ -٤‬ده‪‬ﻦ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﻧﺎزﻧﺎوى زهردهﺷﺘﻰ ﭘ‪‬ﻐﻪﻣﺒﻪرى آﻮرده و ﮔﯚﯾﺎ‬
‫زهردهﺷﺖ ﺧﯚى ﻟﻪ ﺑﺎﺷﻮورى ﮔﯚ‪‬ﻰ ورﻣ‪ ‬ﻟﻪ داﯾﻚ ﺑﻮوه‪.‬‬
‫‪ -٥‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‬
‫ﻟﻪو هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﯿﻪى ﺋﻪوآﺎت دا هﺎوﭘﻪﯾﻤﺎﻧﺎن ﺑﯚ راﮔﻮاﺳﺘﻨﻰ‬
‫ﺗﻪﻗﻪﻣﻪﻧﻰ و داﺑﯿﻦ آﺮدﻧﻰ ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﺎﺷﻮورى رۆژﺋﺎواى ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺎن‪.‬‬
‫)ﭘﺎر‪‬ﺰﮔﺎرى ﺳﻨﻪ و آﺮﻣﺎﺷﺎن و‪ (...‬داﮔﯿﺮآﺮدﺑﻮو ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺋ‪‬ﺮاﻧﯿﺶ ﺋﻪم‬
‫ﻧﺎوﭼﻪﯾﻪى ﭼﯚڵ آﺮدﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪو ﺣﺎ‪‬ﻪدا دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﻰ ﺳﻨﻮورى آﻮردﺳﺘﺎن زۆر‬
‫دژوار ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ‪‬م آﻮردهآﺎن ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﭼﺎﻻآﯿﺎن‬
‫دهﻧﻮاﻧﺪ و ﭼﺎﻻآﯿﻰ ﭘﺮِوﭘﺎﮔﻪﻧﺪهى ﺧﯚﯾﺎن ﭘﻪرﭘ‪‬ﺪهدا و ﻟﻪ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ‬
‫دهوروﺑﻪر ﺑﻪﺳﻪرﻧﺠﺪان ﺑﻪ هﻪژارى و آﻪم ﺑﻮوﻧﻰ آﺎت ﺑﯚ آﺮدﻧﻪوهى‬
‫ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن و ﻧﺎردﻧﻰ آﺘ‪‬ﺒﻰ آﻮردى ﺑﯚ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎن و ﭘ‪‬ﻚ ه‪‬ﻨﺎﻧﻰ آﺘ‪‬ﺒﺨﺎﻧﻪى‬
‫ﮔﺸﺘﻰ و ﻧﻮژهن آﺮدﻧﻪوهى ﺋﻪوﺷﻮ‪‬ﻨﺎﻧﻪى ﺑﻪهﯚى ﺷﻪ ِرى دووهﻪﻣﻰ‬
‫ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﯿﻪوه آﺎوڵ ﺑﺒﻮون ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ هﻪﻧﮕﺎوى ﺑﺎش و ﺑﻪآﻪ‪‬ﻚ هﻪ‪‬ﮕﯿﺮا‪ .‬ﺑﻪ هﯚى‬
‫ﺑﻮوﻧﻰ ه‪‬ﺰى دهو‪‬ﻪت ﻟﻪو ﺷﺎراﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪت آﻪ ﻟﻪ ﺑﺎرى ﺳﯿﺎﺳﻰ و ﻧ‪‬ﻮ‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪١٩٥‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪١٩٦‬‬

‫دهو‪‬ﻪﺗﯿﯿﻪوه ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ دهﺳﺘﻰ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎو ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺴﻰ داﺑﻮو‪،‬‬

‫دهﻧﺪووآﻰ ﺷﻮوﺷﻰ ﺷﻮوﺷﻪى ﮔﯿﺎﻧﻤﻪ‬

‫ﺧﻪت و ﺧﺎ‪‬ﻪآﻪى ﺣﻪزى ﮔﯿﺎﻧﻤﻪ‬

‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﯿﺶ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﻪت)‪ (١‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪ ﮔﯚرِهﭘﺎﻧﻰ ﭼﺎﻻآﻰ ﯾﻪآﺎن‬

‫ﻣﻦ ﻟﻪ ﻣﻪرﮔﻰ ﺧﯚم د‪‬ﻢ ﺋ‪‬ﺶ ﻧﺎآﺎ‬

‫ﺑﻪ‪‬م دهﺗﺮﺳﻢ ﺗﯿﺮ و ﺧﻪﺗﺎآﺎ‬

‫و ﺑﺎﻧﻪ و ﺳﻨﻪ و ﺳﻪﻗﺰ ﺑﻪدهﺳﺖ ه‪‬ﺰى‬

‫ﻧﻪدهﯾﺘﻪ ﻟﻪ ﺧﯚم‪ ،‬رۆ‪‬ﻪم ﺑﻪرآﻪوێ‬

‫ﺟﻪرﮔﻢ ﺑﺒﺮِێ ﻟﻪ ﺷﯿﺮن ﺧﻪوێ‬

‫ﺑﻪرﺗﻪﺳﻚ ﺑﻮون‪ .‬ﺳﻪردهﺷﺖ‬

‫رژ‪‬ﻤﻪوه ﺑﻮون‪ .‬ﺑﻪو ﺣﺎ‪‬ﻪﺷﻪوه ﺷﻪﭘﯚ‪‬ﻰ ﭘﺮوﭘﺎﮔﻪﻧﺪهآﺎن ﺋﻪو‪‬ﺸﻰ ﮔﺮﺗﻪوه و‬
‫آﺎرﯾﮕﻪرﯾﻰ ﺑﻪر ﭼﺎوى ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو ﻧﺎوﭼﺎﻧﻪ داﻧﺎ‬
‫‪ -٦‬ﻟﻪ وﺗﻮو‪‬ﮋ‪‬ﻜﺪا آﻪ دهﮔﻪڵ آﺎك رهﺣﻤﺎن ﺣﻪ‪‬ﻮا ﻟﻪ داﻣﻪزر‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ژ‪.‬‬

‫ﺷﺎﻋﯿﺮ ﭼﯿﺮۆآﻪآﻪ ﺋﺎوا دهﮔ‪‬ﺮِ‪‬ﺘﻪوه آﻪ ﺑﺎ‪‬ﻨﺪهﯾﻪك ﻟﻪﻧ‪‬ﻮ ﻟﻚ و ﭘﯚﭘﻰ‬
‫دار‪‬ﻚ‬

‫دا ه‪‬ﻼﻧﻪى ﭼ‪ ‬آﺮدووه و ﻟﻪو‪‬ﺪا ﺑ‪ ‬ﺧﻪﻓﻪت ﺟﻮوﺟﻪ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ‬

‫ك هﻪﻣﺒﻮو؛ ﺋﻪوﯾﺶ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو ﺑﺎوهرِه ﺑﻮو آﻪ آﺎك ﻋﻪﺑﺪوﻟﺮهﺣﻤﺎﻧﻰ‬

‫ﺧﺮۆآﻪ دهﺑﻦ و ﺑﻪﺳﻪر و ﮔﯚﯾﻼآﻰ‬
‫ﺑﻪﺧ‪‬ﻮدهآﺎت‪ .‬ﺟﻮوﺟﻪ‪‬ﻪ ورده ورده ِ‬

‫آﯿﺎﻧﯿﯿﺶ ﻟﻪ داﻣﻪزر‪‬ﻨﻪراﻧﻰ ژ‪ .‬ك ﺑﻮوه‪.‬‬

‫ﯾﻪآﺘﺮدا دهﭼﻨﻪﺳﻪر‪ .‬داﯾﻜﻪ ﺑﻪهﻪر ﭼﻪرﻣﻪﺳﻪرﯾﯿﻪك ﺑ‪ ‬ﺑﮋﯾﻮى رۆژاﻧﻪﯾﺎن ﺑﯚ‬

‫‪ -٧‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‬

‫ﭘﻪﯾﺪا دهآﺎ و ﺋﺎﮔﺎى ﻟ‪‬ﯿﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﻧﻪآﺎو ﺳ‪ ‬ﭼﻮار راوﭼﻰ د‪‬ﻨﻪ ﺋﻪوێ‪ .‬ﺋﻪو ﺗ‪‬ﺪهﮔﺎ‬

‫‪ -‬ﺷﺎﻧﯚى داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن ‪١٣٢٤‬ی‪.‬ه‪١٩٤٥ -‬ی‪.‬ز‬

‫راوﭼﯿﯿﻪآﺎن هﻪﻣﻮو و‪‬ت ﮔﻪ ِراون هﻪﺗﺎ ر‪‬ﯿﺎن آﻪوﺗﯚﺗﻪ ﺑﻦ ﺋﻪو دارهى‬

‫ﺋ‪‬ﺴﺘﺎﺷﻰ دهﮔﻪڵ داﺑ‪ ‬ﻧﻪﻣﺰاﻧﻰ آ‪ ‬ﯾﺎچ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻚ ﺋﻪو ﺷﺎﻧﯚﯾﻪﯾﺎن‬

‫ﺑﺮێ‪ .‬ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ‬
‫ه‪‬ﻼﻧﻪى ﺟﻮوﺟﻪ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﻟ‪ ‬ﯾﻪ‪ .‬داﯾﻜﻰ ﺟﻮوﺟﻜﺎن ﺋﯚﻗﺮهى ﻟ‪‬ﺪه ِ‬

‫ﻧﻮوﺳﻰ‪ .‬ﺋﻪو ﺟﯚرهى ﻟ‪‬ﺮهوﻟﻪوێ ﺑﯿﺴﺘﻮوﻣﻪ ﭘﺎش ﺗ‪‬ﻚ ﭼﻮوﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ‬

‫راوﭼﯿﯿﻪآﺎن ﺳ‪‬ﺮهى ﻟ‪‬ﺪهﮔﺮێ داﯾﻜﻪ ﺑﻪ ﭼﺎوى ﻓﺮﻣ‪‬ﺴﻜﺎوى ﺑﻪ راوﭼﻰ ده‪‬؛‬

‫ﺑﺮه ﺋﺎزادﯾﯿﻪ آﻪ‪‬ﻜﯿﺎن‬
‫رهزاﺧﺎن ‪ ١٣٢٠‬آﯚﻣﻪ‪‬ﻚ ﻻوى ﻣﻪهﺎﺑﺎدى ﻟﻪو ِ‬

‫ﺋﻪى راوﭼﯿﻰ ﺧﻮ‪‬ﻦ ر‪‬ﮋ دهزاﻧﻢ هﺎﺗﻮون ﺑﯚ راوى ﺋ‪‬ﻤﻪ‪ .‬دهﺳﺘﻤﺎن ﻟ‪‬ﮫﻪ‪‬ﮕﺮن‪.‬‬

‫وهرﮔﺮت و ﺟﺎر ﻧﻪﺟﺎر‪‬ﻚ آﯚ دهﺑﻮوﻧﻪوه و ﺷﺎﻧﯚى داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﯿﺎن‬

‫ﺋ‪‬ﻤﻪ ﻟﻪو ﺳﻮوﭼﻪى دارﺳﺘﺎﻧﺪا ه‪‬ﻼﻧﻪﻣﺎن ﭼ‪ ‬آﺮدووه‪ .‬ﺟﻮوﺟﻪ‪‬ﻪ‬

‫ﺑﻪزﻣﺎﻧﻰ آﻮردى ﭘ‪‬ﺸﮑﻪش دهﮐﺮد‪ .‬داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﻰ د‪‬ﺘﻪز‪‬ﻦ‬

‫ﺧﻮﺷﻪوﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻢ ﻟﻪژ‪‬ﺮﺑﺎ‪‬ﻤﺪا ﺧﻪوﺗﻮون‪ .‬ﺋﻪو ه‪‬ﻼﻧﻪﯾﻪﻣﺎن ﻟ‪ ‬آﺎول ﻣﻪآﻪن‬

‫ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا آﻪ دهﺳﺘﻪآﺎﻧﻰ آﻪﻟﻪﭘﭽﻪﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪراﺑﻮو و ﺋﻪژﻧﯚآﺎﻧﻰ ده‪‬ﻪرزﯾﻦ و‬

‫ﺑﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﻰ دڵ ﺳﺎزﻣﺎن آﺮدووه‪ .‬دهﻧﻮوآﻰ ﺳﻮورى ﺟﻮوﺟﻪ‪‬ﻪآﺎﻧﻢ ﺷﻮوﺷﻪى‬

‫ه‪‬ﺰى رۆﯾﺸﺘﻨﯿﺎن ﻧﻪﺑﻮو دههﺎﺗﻪ ﺳﻪر "ﺳ‪‬ﻦ" و ﺑﻪﺷﺪاران ﺑﻪ دﯾﺘﻨﻰ ﺋﻪو‬

‫ﺗﻪﻣﻪﻧﻤﻦ‪ .‬ﺧﻪت و ﺧﺎ‪‬ﻰ ﺑﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺋﯚﺧﮋﻧﻰ ژﻧﺎن و ﮔﯿﺎﻧﻤﻦ‪ .‬ﻣﻦ ﻟﻪ ﻣﻪرﮔﻰ‬

‫وهزﻋﻪ د‪‬ﺘﻪز‪‬ﻨﻪى داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن د‪‬ﯿﺎن ﭘﺮِدهﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪت ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺘﻨﻰ‬

‫ﺧﯚم ﻧﺎﺗﺮﺳﻢ‪ .‬دهﺗﺮﺳﻢ ﺗﯿﺮﺗﺎن ﺳﻪرﺑﻜﺎ و ﺟﻮو‪‬ﻪآﺎﻧﻪم ﺑﭙ‪‬ﻜ‪ -‬ﻟﻪو ﺧﻪوه‬

‫دهﻧﮕﻰ ﺧﻪﻣﮫ‪‬ﻨﻪرى ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﻰ؛ ﻓﺮﻣ‪‬ﺴﻜﯿﺎن )ر‪‬ﭽﮑﻪﯾﺎن( دهﺑﻪﺳﺖ‪ .‬د‪‬ﺘﻨﻰ‬

‫ﮔ‪‬ﺮێ )ﺋﻪآﺘﻪر( ﻋﻪو‪‬ى‬
‫ﺷﯿﺮﻧﻪ "ﺑ‪ ‬ﺑﻪﺷﯿﺎن ﻣﻪﮐﻪن" ﺋﻪوهى رۆ‪‬ﻰ داﯾﻚ ده ِ‬

‫ﺋﻪو دﯾﻤﻪﻧﻪ د‪‬ﺘﻪز‪‬ﻨﻪ آﺎرى دهآﺮده ﺳﻪر هﻪﺳﺘﻰ ﺑﻪﺷﺪاران‪ .‬دهﻗﻰ ﺷﺎﻧﯚ‬

‫ﻧﻪهﺮى ﺑﻮو آﻪ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪١٣٦٠‬ی‪.‬ه آﯚﭼﻰ دواﯾﻰ آﺮد‪ .‬ﺋﻪو ﻟﻪ ﺟﻠﻮ ﺑﻪرﮔﻰ‬

‫رﮔ‪‬ﺮاﺑﻮو‪:‬‬
‫ﻧﺎﻣﻪآﻪ ﻟﻪو ﭘ‪‬ﻨﺞ ﺑﻪﯾﺘﻪ )ﺷﯿﻌﺮه(ی ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ هﻪژار وه ِ‬

‫داﯾﻜﺎﻧﻪ ﺑﻪ دهﻧﮕ‪‬ﻜﻰ زو‪‬ڵ و ﺑﻪ هﻪواﯾﻪآﻰ ﺧﻪﻣﻨﺎك و ﻏﻪرﯾﺐ ﺋﻪم ﺷ‪‬ﻌﺮاﻧﻪى‬

‫راوآﻪرى ﺑﻪدﺧﻮو؛ ﺧﻮ‪‬ﻦ ر‪‬ﮋى ﺧﻮ‪‬ﻦ ﺧﯚر‬

‫ﺋ‪‬ﻮهﺑﻦ ﺧﻮدا؛ ﺑﻪﺳﻪ زو‪‬ﻢ و زۆر‬

‫ﺑﯚ راوﭼﯿﺎن دهﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه و دهﮔﺮﯾﺎ‪ .‬آﺎك ﻋﻮﺑﻪﯾﺪﯾﻠﻼى ﺋﻪﯾﻮوﺑﯿﺎن و ﺳﯿﺮوس‬

‫ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﺑﺎ‪‬ﻢ دا راى ﻣﻪﭘﻪ ِر‪‬ﻨﻦ‬

‫ه‪‬ﻼﻧﻪآﻪﻣﺎن ﻟ‪ ‬ﻣﻪ ِروﺧ‪‬ﻨﻦ‬

‫ﺣﻪﺑﯿﺒﻰ رۆ‪‬ﻰ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚ ﺑﻮو‪ .‬ﺗﻪﻣﻪﻧﯿﺎن ‪ ١٣‬و ‪ ١٤‬ﺳﺎ‪‬ﻧﻪ ﺑﻮو‪-‬‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪١٩٧‬‬

‫‪١٩٨‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺳﯿﺮوس ﺣﻪﺑﯿﺒﻰ ﻣ‪‬ﺮ ﻣﻨﺪا‪‬ﻜﻰ ژﯾﻜﻪ‪‬ﻪ ﺑﻮو آﻪ ﺑﻪ دهﻧﻜﻪ هﻪﺳﺖ ﺑﺰو‪‬ﻨﻪآﻪى‬

‫ﺑﻪرووﮔﻪﺷﯿﯿﻪوه؛ ﺋﺎ‪ ‬ﺑﻪدهﺳﺖ و ﺑﻪدهﻧﮕﻰ دههﯚڵ و زورﻧﺎ ﻟﻪﭘ‪‬ﺶ ﺳﻮار‬

‫ﺑﯿﺴﻪراﻧﻰ دههﻪژاﻧﺪ ﺷﻤﻪآ‪‬ﻜﻰ ﻟﻪ و‪‬ﻨﻪى ﭘﻪﭘﻮوﻟﻪ ﻟﻪ ﺑﻪردا ﺑﻮو‪ ،‬دهﺳﺘﻪ‬

‫و ﭘﯿﺎدهوه ﺑﻪ دروﺷﻤﻰ ﺑﮋى آﻮرد و آﻮردﺳﺘﺎن؛ هﺎﺗﻨﻰ ﺧﯚﯾﺎن‬

‫ﭼﻮوآﻪ و ژﯾﻜﻪ‪‬ﻪآﺎﻧﻰ ﺑﻪرهو ﺋﺎﺳﻤﺎن هﻪ‪‬ﺪ‪‬ﻨﺎ و ﺋﻪو ﺷ‪‬ﻌﺮهى ﺣﺎﺟﻰ ﻗﺎدرى‬

‫رادهﮔﻪﯾﺎﻧﺪ‪ .‬ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎدﯾﺶ ﺑﻪو ﭘﻪ ِرى د‪‬ﺌﺎواﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﺎﻧﻪوه‬

‫آﯚﯾﻰ دهﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه )ﺋﻪى ﺑ‪ ‬ﻧﻪزﯾﺮ و هﺎوﺗﺎ هﻪرﺗﯚى آﻪ ﺑ‪ ‬ﻗﻪرارى ﺑ‪ ‬دار‬

‫ﭼﻮون و ﻣﯿﻮاﻧﺪار‪‬ﺘﯿﺎن آﺮدن‪ .‬رۆژى ‪٢‬ى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪان ﮔﻪﯾﺸﺖ‪ .‬ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ‬

‫و ﺑ‪ ‬دﯾﺎرى‪ ،‬ﺑ‪‬ﺪار و ﭘﺎﯾﻪدارى( ﺑﻪﮔﻔﺖ و ﻟﻔﺘ‪‬ﻜﻰ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ و دﻟ‪‬ﺮاﻧﻪ داواى ﻟﻪ‬

‫ﭼﻪﻧﺪ رۆژ ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ ﺑﻪﻓﺮ‪‬ﻜﻰ ﻗﻮرس ﺑﺎرﯾﺒﻮو هﻪواﯾﻪآﻰ ﺗﻮوش و هﻪور و‬

‫ﺧﻮدا دهآﺮد آﻪ داﯾﻜﯿﺎن رزﮔﺎر ﺑﻜﺎ‪ .‬آﺮِو زاﻧﻪوهى ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪى ﺋﻪوهﻧﺪه‬

‫هﻪ‪‬ﺑﻮو؛ ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪو رۆژه ﺗﺎو و ﺑﺎﻧ‪‬ﻜﻰ ﺧﯚﺷﻰ ﺑﻮو؛ ﺗﯿﺸﻜﻰ ﺧﯚر‬

‫ﺧﻪﻣﻨﺎك ﺑﻮو آﻪ د‪‬ﻰ ﺑﻪردى دهﺗﻮاﻧﺪهوه‪.‬ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻰ زۆرى ﺳﻪﯾﺮآﻪران‬

‫دﯾﻤﻪﻧ‪‬ﻜﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻰ ﺑﻪ دهﺷﺖ و آ‪‬ﻮان ﺑﻪﺧﺸﯿﺒﻮو‪ .‬وهك ﺑ‪‬ﻰ ﺳﺮوﺷﺘﯿﺶ‬

‫)وهﮔﺮﯾﺎن دهآﻪوﺗﻦ‪ (.‬دهﮔﺮﯾﺎن ﺷﺎﻧﯚآﻪ ﻟﻪ ﺣﻪوﺷﻪى ﺧﺎﻧﻮوﺑﻪر ﯾﻪآﺪا ﺑﻪرِ‪‬ﻮه‬

‫هﺎﺗﺒ‪‬ﺘﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ‪ .‬ﺷﻪﻗﺎم و ﺳﻪردهراﻧﻪى دهرﮔﺎى داﯾﺮهآﺎن و‬

‫دهﭼﻮو ﺑﯚﯾﻪش دهرو ﺟﯿﺮاﻧﺎﻧﯿﺶ ﻟﻪ دﯾﺘﻨﻰ ﺑ‪ ‬ﺑﻪش ﻧﻪدهﺑﻮون ژﻧﺎن و آﭽﺎن‬

‫ﮔﯚراﻧﯿﻰ رهﺳﻪﻧﻰ آﻮردى ﻟﻪ آﻮﭼﻪ و‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎ‪‬ن ﺑﻪ ﺋﺎ‪ ‬رازاﺑﻮوﻧﻪوه‪ .‬دهﻧﮕﻰ‬

‫آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرﺑﺎﻧﺎﻧﻪوه ﺋﻪم دﯾﻤﻪﻧﺎﻧﻪﯾﺎن ﭼﺎو ﻟ‪‬ﺪهآﺮد ﺧﯚﯾﺎن ﺑﯚاﻧﻪدهﮔﯿﺮا و ﻟﻪ‬

‫آﯚ‪‬ﻧﺎﻧﻪوه دههﺎت و ﺋﯚﺧﮋﻧﻰ ﺑﻪ د‪‬ﻰ ﺗﺎﺳﻪﺑﺎران دهﺑﻪﺧﺸﻰ‪ .‬ﻟﻪ آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ‪٨‬‬

‫آ‪‬ﭙﻪى ﮔﺮﯾﺎﻧﯿﺎن دهدا‪ .‬هﻪرآﻪس دﯾﺘﺒﺎى د‪‬ﻰ ﭘﺮِ دهﺑﻮو‪ .‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ داﯾﻜﻰ‬

‫ﺑﻪوﻻوه ﺟﻪﻣﺎوهر هﻪر زﯾﺎدى دهآﺮد‪ .‬ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ ﮔﯚرِهﭘﺎﻧﻰ ﭼﻮار ﭼﺮا؛‬

‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن دهﭼﻮوﻧﻪ ﺑﻦ ﭘﯿﻠﻰ و هﻪ‪‬ﯿﺎﻧﺪهﺳﺘﺎﻧﺪه ﺳﻪرﭘ‪ ‬و ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ‬

‫آﺮهﻧﮕﻪوه ﺑﻪر‪‬ﺰ وهﺳﺘﺎﺑﻮون و ﺷﺎد‬
‫آﻮر و آﭻ ﺑﻪ ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ﯾﻪ ِ‬
‫ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎﻧﻰ ِ‬

‫دهﯾﺎﻧ‪‬واﻧﺪهوه و ﻣﺎﭼﯿﺎن دهآﺮد و د‪‬ﺨﯚﺷﯿﯿﺎن دهداوه ﺑﯚ وهى ﺑﻪ ﻏﯿﺮهت و‬

‫و ﺳﻪرﺧﯚش‪ ،‬ﮔﯚراﻧﻰ ﺳﺮوودى د‪‬ﺒﺰو‪‬ﻨﯿﺎن دهﮔﻮﺗﻪوه‪ .‬ﻟﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪرى‬

‫ﭘﺸﺘﮕﻪرﻣﯿﻰ ﺋﻪواﻧﻪوه داﯾﻜﻰ ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن ﻟﻪ ﭼﻨﮕﻰ راوﭼﯿﯿﺎن رزﮔﺎرى ﺑ‪ .‬ﺋﻪو‬

‫ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺋﺎﺧﺎﻓﺘﻨﻪوه؛ هﻪزاران آﻪس ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎر و د‪‬ﮫﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻮآﺮﯾﺎن ﺑﻪ‬

‫ﺷﺎﻧﯚﯾﻪ ﻟﻪ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ ﻧﻪﻏﻪده و ﺷﻨﯚ و ﺑﯚآﺎﻧﯿﺶ ﻧﻤﺎﯾﺶ آﺮاو دهﮔﻪڵ‬

‫ﻧﮕﺎورهﻧﮕﻰ آﻮردﯾﯿﻪوه راوهﺳﺘﺎﺑﻮون‪.‬‬
‫ِ‬
‫ﺟﻠﻮﺑﻪرﮔﻰ ره‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﮔﻪرﻣﻰ ﺧﻪ‪‬ﻚ رووﺑﻪروو ﺑﯚوه‪.‬‬
‫‪ -٨‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزاﻣﻪﻧﺎﻧﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‬
‫ﻟﻪ رۆژى ‪٢٨‬ى ﺑﻪﻓﺮاﻧﺒﺎرهوه واﺗﻪ ‪٣‬ى رۆژ ﺑﻪر ﻟﻪ ‪٢‬ى ر‪‬ﺒﻪﻧﺪاﻧﻰ ‪١٣٢٥‬‬
‫ژﻣﺎرهﯾﻪآﻰ زۆرى ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺷﺎرهآﺎﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎن ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻮو ﻟﻪ ﻋﻪﺷﯿﺮهت و‬
‫هﯚزى ﺟﯚراوﺟﯚر و د‪‬ﮫﺎﺗﻰ؛ ﻟﻪدوور و ﻧﺰﯾﻜﻪوه؛ ﺑﻪو ﺗﻮوش و‬

‫‪ -٩‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‬
‫‪ -١‬ﺋﻪو ﺳﻪرۆك ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﺎﻧﻪى ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪ ﺟﯚراﺟﯚرهآﺎﻧﻪوه هﺎﺗﺒﻮوﻧﻪ‬
‫ﺋﻪم آﯚﺑﻮوﻧﻪوهﯾﻪ ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ‪:‬‬
‫‪ -٢‬ﻣﺎآﯚ و ﺋﺎرارات‪ :‬ﺋﺎﻏﺎى ﻋﻮﻣﻪر ﺧﺎﻧﻰ ﺟﻪﻻﻟﻰ‪ ،‬ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻦ‪ ،‬ﺷ‪‬ﺦ‬
‫آﻪى‪ -‬ﺣﻪﺳﻪن دهﻻﯾﻰ‪ -‬ﻋﻪﺑﺪ‪‬ﻣﯿﻼن ﻓﻪﺧﺮى‬

‫ﺳﻪرﻣﺎﯾﻪوه ﺧ‪‬ﻪﺗﻪ و ﺑﻪوﭘﻪ ِرى د‪‬ﭙﺎآﯿﯿﻪوه ورده ورده هﺎﺗﻨﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ -٣‬ﺳﯚﻣﺎى ﺑﺮادۆﺳﺖ و دهﺷﺘﻰ ﻣﻪرﮔﻪوه ِر‪ :‬ﺋﺎﻏﺎى ﺳﻪﯾﺪ ﻋﻪﺑﺪو‪‬ى‬

‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﭙﻪروهرى واى ﻟﻪو ﺧﻪ‪‬ﻜﻪ ﺗﺎﺳﻪﺑﺎره آﺮدﺑﻮو آﻪ ﭘﻪﻟﻪﭘﻪﻟﻰ زوو‬

‫ﮔﻪﯾﻼﻧﻰ زاده؛ ﻋﻮﻣﻪر ﺧﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ‪ ،‬ﻋﯿﺮﻓﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯾﻔﻰ‪ -‬ﺗﺎهﯿﺮ ﺧﺎﻧﻰ‬

‫ﮔﻪﯾﺸﺘﻨﯿﺎن ﺑﻮو‪ .‬هﻪر دهﺳﺘﻪ و ﺗﺎﯾﻪﻓﻪ و هﯚز و ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗ‪‬ﻚ‬

‫ﺳﻤﻜﯚى هﻪﺑﺎس ﻓ‪‬ﻨﻚ‪ -‬ﻗﯚﯾﺘﺎس ﺋﺎﻏﺎ‪ -‬ﺷ‪‬ﺮۆ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى‪ ،‬ﺣﺎﺟﻰ وهﺗﻤﺎﻧﻰ‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪١٩٩‬‬

‫ﻋﻪﺑﺪى‪ ،‬ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﻧﯿﻠﻮ‪ -‬ﺗﻪﻣﻪر ﺧﺎن‪ -‬ﻣﻮردادﻧﻮرآﯚ‪ -‬ﺣﻪﺳﻪن هﻪﻧﺎره‪-‬‬
‫زوﺑﻪﯾﺪ‪ -‬ﻋﻮزﯾﺪ‪ -‬ﺳﻪﯾﺪ ﺳﻪﻋﯿﺪ ﻓﻪهﯿﻢ‪.‬‬
‫‪ -٤‬ﺷﻨﯚ‪ :‬ﺋﺎﻏﺎﯾﺎن؛ ﻣﻮوﺳﺎﺧﺎﻧﻰ زهرزا‪ -‬ﻗﻪرهﻧﻰ ﺋﺎﻏﺎى زهرزا‪ -‬ﻣﯿﺮزا‬
‫ﺳﻪﻋﯿﺪ‪ -‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺧﺰرى‪ -‬آﺎك هﻪﻣﺰه‬

‫‪٢٠٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪ -١٧‬ﺳﻪﻗﺰ‪ :‬ﻋﻪﻟﯿﺨﺎﻧﻰ ﻓﺎﺗﺢ‪ -‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺧﺎﻧﻰ ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺧﺎن ﺷ‪‬ﺨﻰ‪-‬‬
‫ﺷ‪‬ﺦ ﺳﻪﻋﯿﺪى ﺋﻪﺳﻌﻪدﯾﺎرى‪ -‬رهﺳﻮول ﺋﺎﻏﺎى ﻣﻪﺣﻤﻮودى‪ -‬ﻋﻪﻟﻰ‬
‫ﺟﻪواﻧﻤﻪردى‪ -‬ﺣﻪﻣﻪ رهﺷﯿﺪ ﺧﺎﻧﻰ ﻗﺎدرى ﻗﺎدرى ﺧﺎﻧﺰاده‪.‬‬
‫ﺟﻮاﻧﺮۆ‪ -‬ﺋﯚرﻣﺎن و ﺑﺎرزاﻧﻰ‪.‬‬
‫ِ‬
‫‪ -١٨‬ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ‬

‫‪ -٥‬ﺳﻮﻟﺪوز! ﺋﻪﺣﻤﻪد آﺎك ﺧﺪر‪ -‬ﻗﺎﺳﻢ ﭘﯿﺮۆﺗﻰ‪ -‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﭘﯿﺮۆﺗﻰ‬

‫‪ -١٩‬ﺷ‪‬ﺨﻪآﺎﻧﻰ آﻮﻟﯿﺠﻪ ﺑﻪ ﺳﻪرآﺮداﯾﻪﺗﯿﻰ ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﺷ‪‬ﺨﻰ ﺑﻮرهﺎن‪.‬‬

‫‪ -٦‬ﻻﺟﺎن‪ :‬آﺎك ﻋﻪو‪ ‬ﻗﺎدرى‪ -‬ﻣﺎﻣﻪﻧﺪ ﭘﯿﺮۆﺗﻰ‪ -‬ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى‪-‬‬

‫‪ -١٠‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‪:‬‬

‫ﭘﯿﺮۆت ﺋﻪﻣﯿﺮ ﻋﻪﺷﺎﯾﺮى هﻪﻣﺰهى ﻧﻪ‪‬ﯚﺳﻰ‪.‬‬

‫ﺋﻪواﻧﻪى دواى ﻗﺴﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ ﺑﻮارى ﺧﻪﺑﺎت و ﺧﯚرِاﮔﺮى‬

‫‪ -٧‬ﭘﯿﺮاﻧﺸﺎر‪ :‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺋﺎﻏﺎ‪ -‬ﻗﻪرهﻧﻰ ﺋﺎﻏﺎ‪.‬‬

‫ﻧﻪﺗﻪوهى آﻮردهوه ﻗﺴﻪﯾﺎن آﺮد و ﺋﺎﻣﺎدهﯾﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﯚ هﻪر ﭼﻪﺷﻨﻪ‬

‫‪ -٨‬ﻣﯿﺎﻧﺪواو‪ :‬ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى ‪.‬‬

‫رﺑﺮى ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ‪:‬‬
‫ﻓﯿﺪاآﺎرﯾﯿﻪك ده ِ‬

‫‪ -٩‬ﺑﯚآﺎن‪ :‬ﻋﻪﺑﺪﻟﺮهﺣﻤﺎﻧﻰ ﺷﻪرهﻓﻜﻪﻧﺪى‪ -‬رهﺷﯿﺪ ﻋﻪﻟﯿﺰاده‬

‫‪ -١‬ﺣﻪﻣﻪ ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺧﺎﻧﻰ ﺳﻪﯾﻔﻰ ﻗﺎزى‬

‫ﻧﮕﯚر‪ :‬آﺎك ﺑﺮاﯾﻤﻰ ﺋﻪدهﻪم‪ -‬ﻣﺎم ﺣﻮﺳ‪‬ﻨﻰ ﺋﺎﻓﺎن‪-‬‬
‫‪ -١٠‬ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ ﻣﻪ ِ‬

‫‪ -٢‬ﻣﻪﻻ ﺣﻮﺳ‪‬ﻨﻰ ﻣﻪﺟﺪى‬

‫آﺎك ﺳﻠ‪‬ﻤﺎن‪ -‬آﺎك هﻪﻣﺰه‪ -‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺋﺎﻏﺎى ﺳﻪﻟﯿﻢ ﺋﯚﺟﺎق‬

‫‪ -٣‬ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ ﺷ‪‬ﺦ‪.‬‬

‫ز‪‬ﺮوﺑﻪگ‬
‫‪ -١١‬ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻰ هﻪرآﻰ‪ :‬رهﺷﯿﺪ ﺑﻪﮔﻰ ﺑﻪﮔﺰاده‪ -‬ﻧﻮورى ﺑﻪگ و ِ‬

‫‪ -٤‬ﻋﻪﺑﺪﻟﺮﺣﻤﺎﻧﻰ ﺷﻪرِهﻓﻜﻪﻧﺪى )هﻪژار(‬

‫‪ -١٢‬هﯚزى ﮔﻪورآﻰ ﺳﻪﻗﺰ‪ :‬ﺣﻪﻣﻪد ﺋﺎﻏﺎ‪ -‬ﺑﺮاﯾﻢ ﺋﺎﻏﺎ‬

‫‪ -٥‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺷ‪‬ﺨﻮﻟﺌﯿﺴﻼﻣﻰ )ه‪‬ﻤﻦ(‬

‫‪ -١٣‬ﮔﻪورآﻰ ﺳﻪردهﺷﺖ‪ :‬آﺎك ﺋﻪﺳﻪد ﺋﺎﻏﺎ‬

‫‪ -٦‬ﺳﻪﯾﺪ ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﺋﻪﯾﻮﺑﯿﺎن‬

‫‪ -١٤‬د‪‬ﺒﻮآﺮﯾﻰ ﺷﺎر و‪‬ﺮان‪ :‬ﺟﻪﻋﻔﻪر آﻪرﯾﻤﻰ‪ -‬ﻗﺎرهﻣﺎن ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى‪.‬‬

‫‪ -٧‬ﺷ‪‬ﺦ ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﺷ‪‬ﺨﻰ ﺑﻮرهﺎن‬

‫‪ -١٥‬د‪‬ﺒﻮآﺮﯾﻰ ﺑﯚآﺎن‪ :‬ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﻰ زاده‪ -‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى‪ -‬ﻋﻪﯾﺰ ﺋﺎﻏﺎى‬

‫‪ -٨‬ﻋﻮﻣﻪر ﺧﺎﻧﻰ ﺷﻜﺎك‬

‫آﻮﻟﺘﻪﭘﻪ‪ -‬ﺳﺎداﺗﻰ هﯿﺪاﯾﻪﺗﯿﻰ ﺣﺎﺟﻰ آﻪﻧﺪ‬
‫‪ -١٦‬ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﯿﻰ ﺑﯚآﺎن و ﺳﻪ ﻗﺰ‪ :‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻓﻪ ﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ‪-‬‬

‫ز‪‬ﺮۆ ﺑﻪگ‬
‫‪ِ -٩‬‬
‫‪ -١٠‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﻣﻮﻋﯿﻨﻰ‬

‫ﻋﻪ ﻟﯿﺨﺎﻧﻰ ﺷ‪‬ﺮزاد‪ -‬ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺧﺎﻧﻰ ﻓﺎرووﻗﻰ‪ -‬ﻋﻪو‪‬ﺧﺎن‪ -‬ﺣﻪﺳﻪن ﺧﺎﻧﻰ‬

‫‪ -١١‬ﺳﻪﯾﺪ ﻋﻪﺑﺪوﻟﻌﻪزﯾﺰى ﮔﻪﯾﻼﻧﻰ زاده‬

‫ﻓﻪ ﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ‪.‬‬

‫‪ -١٢‬ﺑﺮاﯾﻢ ﺋﻪدهﻪﻣﻰ ﻣﻪ ِ‬
‫ﻧﮕﻮر‬
‫‪ -١٣‬ﺋﻪﺣﻤﻪدى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﻰ زاده‬
‫‪ -١٤‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻧﺎﻧﻪوازاده‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪٢٠١‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٢٠٢‬‬

‫ﺋﺎﻓﺮﺗﺎن‪:‬‬

‫ﺷﻪهﯿﺪاﻧﻰ آﺮد‪ .‬دواﯾﻰ ﺑﻪر‪‬ﺰ ﺗﻪﻗﻰ ﺧﺎﻧﻰ ﺑﯚزﭼﻠﻮو آﻪ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪ‬

‫‪ -١٦‬وهﯾﻠﻤﻪى ﺳﻪﯾﺎدﯾﺎن‬

‫ﮔﻪورهآﺎﻧﻰ هﯚزى ﻗﻪرهﭘﻪﯾﺎغ ﭼﻮوه ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ ﺋﺎﺧﺎﻓﺘﻦ و ﻟﻪﻻﯾﻪن‬

‫‪ -١٧‬ﺧﻪدﯾﺠﻪ ﺣﻪﯾﺪهرى‬

‫ﻋﻪﺷﯿﺮهﺗﻪآﻪﯾﻪوه ﺑﻪﺧ‪‬ﺮهﺎﺗﻨﻰ ﺷﺎﻧﺪى ﻣﯿﻮاﻧﻰ آﺮد و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺧﯚى ﺑﻪ‬

‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯿﺪا ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪى ﮔﻪﻻو‪‬ﮋ و ﺳﻪﻋﺎدهت ﺳﺮوودى‬
‫ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﯿﯿﺎن ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه‬

‫ﻧﯿﺴﺒﻪت داﻣﻪزراﻧﻰ ﻟﻘﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮات ﻟﻪ ﻧﻪﻏﻪده دهرﺑﺮِى‪ ،‬ر‪‬ﻮرِهﺳﻤﻪآﻪ‬
‫ﺑﻪ آﻮﺷﺘﻨﻪوهى ﭼﻪﻧﺪ ﻣﺎﻧﮕﺎ و ﻣﻪ ِر و ﭘﺎﺷﺎن ﺑﻪﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﭘ‪ ‬هﺎت‪.‬‬

‫‪ -١١‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎﻓﻰ آﻪرﯾﻤﻰ‪:‬‬

‫هﻪ‪‬ﻜﺮاﻧﻰ ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻧﻪﻏﻪده‪.‬‬
‫آﯚﻣﯿﺘﻪى ﻧﺎوهﻧﺪﯾﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮات ﺑﺮِﯾﺎرىﺪا ﺋﺎ‪‬ى ﺳ‪ ‬رهﻧﮕﻰ‬
‫آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﻧﻪﻏﻪده هﻪ‪‬ﻜﺮێ‪ .‬رۆژى ‪١٣٢٤/٩/٢٧‬ی‪.‬ه آﺎك ﺣﻮﺳ‪‬ﻨﻰ‬
‫ﻓﺮوهﻪر‪ -‬ﻋﻪﻟﻰ ﺧﻮﺳﺮهوى‪ -‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺷﻪرﯾﻔﻰ‪ -‬د‪‬ﺸﺎد رهﺳﻮوﻟﻰ و‬
‫وههﺎب ﺑﻠﻮورﯾﺎن ﺳﻪﻋﺎت‪٨‬ى ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ ﮔﻪﯾﺸﺘﻨﻪ ﻧﻪﻏﻪده و ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺋﺎﻏﺎﯾﺎن؛‬
‫ﭘﯿﺮۆﺗﻰ‪ :‬آﺎك ﺑﺎﯾﺰ‪ -‬ﻣﯿﺮزا ﺑﺮاﯾﻤﻰ ﺳﻪرۆآﻰ ﺷﺎرهواﻧﯿﻰ ﻧﻪﻏﻪده و ﺗﻮ‪‬ﮋه‬
‫ﺟﯚراوﺟﯚرهآﺎﻧﻰ ﺋﻪم ﺷﺎرهوه ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﺎن ﻟ‪ ‬آﺮا‪ .‬ﺷﻪﻗﺎم ﻟﻪ ﺟﻪﻣﺎوهر‬
‫ﺟﻤﻪى دههﺎت و ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻪ ﺣﻪوﺳﻪت ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪ ﻟﻪ ﭘﯿﺎده رۆآﺎﻧﻪوه ﺑﻪ‬
‫ﻣﻪوداﯾﻪآﻰ دﯾﺎرﯾﻜﺮاو ﺑﻪر‪‬ﺰ وهﺳﺘﺎﺑﻮون‪ .‬آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ‪٩/٣٠‬ى ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا‬
‫آﻪ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺷﺎرى ﻧﻪﻏﻪدهى ﻟﻪ ﺋﺎﻣ‪‬ﺰ ﮔﺮﺗﺒﻮو هﻪﻣﻮو ﺧﻪ‪‬ﻜﯿﺶ ﺑﻪ آﻮرد و‬
‫آﻮر و‬
‫ِ‬
‫ﺗﻮرك و ﺋﻪرﻣﻪﻧﻰ و و ﺋﺎﺷﻮورﯾﯿﻪوه ﺑﻪﺷﺪار ﺑﻮون؛ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎﻧﻰ‬
‫آﭽﯿﺶ دﯾﻤﻪﻧ‪‬ﻜﻰ رازاوه ﺗﺮﯾﺎن ﺧﻮ‪‬ﻘﺎﻧﺪﺑﻮو؛ ﺋﺎ‪ ‬هﻪ‪‬ﮕﺮان ﺑﻪرهو ﺷﻮ‪‬ﻨﻰ‬
‫دﯾﺎرﯾﻜﺮاو ﭼﻮون‪ -‬ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا آﻪ ﺋﺎ‪‬آﻪﯾﺎن دهﺷﻪآﺎﻧﺪهوه‪ ،‬ﭼﻪآﺪاراﻧﻰ ﺣﯿﺰب‬
‫هﻪزار ﻓﯿﺸﻪآﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﯿﺸﺎﻧﻪى ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺗﻪﻗﺎﻧﺪ‪ .‬ﺋﺎ‪‬آﻪ ﻟﻪﺑﻪر دهرﮔﺎى وه‬
‫ژوورآﻪوﺗﻨﻰ ﺣﯿﺰب ﺧﺮاﯾﻪ ﺳﻪرﺷﺎﻧﻰ ﭘ‪‬ﺸﻤﻪرﮔﻪﯾﻪك و ﺧﻪ‪‬ﻜ‪‬ﻜﻰ زۆر‬
‫زﯾﺎرهﺗﯿﺎن آﺮد‪ .‬دواﺗﺮ آﺎك ﻋﻪﻟﻰ ﺧﻮﺳﺮهوى ﺑﻪ ﺗ‪‬ﺮوﺗﻪﺳﻪﻟﻰ ﺑﺎﺳﻰ رۆ‪‬ﻰ‬

‫هﻪ‪‬ﻜﺮاﻧﻰ ﺋﺎ‪ ‬ﻟﻪ ﻣﻪهﺎﺑﺎد‪.‬‬
‫رۆژى ‪١٣٢٤/١٠/٥‬ی‪.‬ه ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰب ﻣﻪﺋﻤﻮورآﺮان آﻪ‬
‫ﻟﻪ ر‪‬ﻮرِهﺳﻤﻰ هﻪ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺑﯚآﺎن ﺑﻪﺷﺪار ﺑﻦ ﺋﻪواﻧﻪ‬
‫ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ؛ ﺑﻪر‪‬ﺰان؛ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﺳﻮ‪‬ﺘﺎﻧﯿﺎن‪ -‬ﻋﻪﺑﺪوﻟﻘﺎدر ﻣﻮدهرﯾﺴﻰ‪-‬‬
‫ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﻓﺮوهﻪر‪ -‬ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺷﻮرهﻓﻰ‪ -‬ﻋﻪﻟﻰ ﺧﻮﺳﺮهوى‪ -‬ﻣﻪﺣﻤﻮود‬
‫وهﻟ‪‬ﺰاده‪ -‬رهﺣﯿﻢ ﻟﻪﺷﻜﺮى‪ -‬ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ ه‪‬ﻤﻦ و ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى ﻧﺎﻧﻪوازاده‬
‫ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهى ﺋﻪرﺗﻪﺷﻰ آﻮردﺳﺘﺎن و ﻗﺎﺳﻢ ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﻰ زاده‪ -‬ﺷﺎﻧﺪى‬
‫ﺑﻪ ِر‪‬ﻜﺮاو ﮐﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ﯾﻪآﻰ دوای ﻧﯿﻮهرِۆ ﻟﻪﻣﻪهﺎﺑﺎد وهرِ‪‬ﻜﻪوت و ﺳﻪﻋﺎت ‪٢‬ى‬
‫ﮔﻪﯾﺸﺘﻪ ﻣﯿﺎﻧﺪواو‬

‫ژﻣﺎرهﯾﻪك ﻟﻪ ﭘﯿﺎوﻣﺎﻗﻮ‪‬ﻧﻰ ﺑﯚآﺎن وهك ﺑﻪر‪‬ﺰان؛‬

‫ﺣﻪﻣﻪدهﻣﯿﻦ ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﯿﺰاده‪ -‬ﺑﺮاﯾﻤﻰ ﻋﻪﻟﻰ ﯾﺎر‪ -‬ﺋﻪﺑﻮﺑﻪآﺮى ﻣﻮهﺘﻪدى‪-‬‬
‫ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ ﺣﻪﻗﯿﻘﻰ و ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ هﻪژار هﺎﺗﻨﻪ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﺷﺎﻧﺪهآﻪ‪ -‬ﻟﻪ دوو آﯿﻠﯚ‬
‫ﻣﻪﺗﺮﯾﻰ ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﻟﻪ ﺋﺎواﯾﯿﻪك آﻪ ﺗﻪﻏﯿﺎﺑﺎﺗﻰ )ﺗﻘﻰ ڕﺑﺎد(ی ﭘ‪ ‬ده‪‬ﻦ و‬
‫زۆرﺑﻪى ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪى ﺋﻪرﻣﻪﻧﯿﻦ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻋﯿﺸﻘﻰ ﺧﺎﻧﻰ ﺋﻪرﻣﻪﻧﯿﯿﻪوه‬
‫ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﻪآﻰ ﮔﻪرﻣﯿﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮا‪ .‬ژﻧﺎن و ﭘﯿﺎواﻧﻰ ﺋﻪرﻣﻪﻧﻰ آﻪ ﺋﻪم ﺑﻪرﺋﻪوﺑﻪرى‬
‫ﺟﺎدهآﻪﯾﺎن ﮔﺮﺗﺒﻮو ﺑﻪ ﻗﺮﯾﻮه و ﭼﻪﭘﻠﻪ ﻟ‪‬ﺪان ﺑﻪر‪‬ﯿﺎن آﺮدن‪ .‬ﻟﻪﺳﻪر ر‪‬ﻰ‬
‫ﻣﯿﺎﻧﺪواو ﺑﯚآﺎن ﺋﺎواﯾﯿﻪآﻰ ﮔﻪورهى ﺑﻪ ﻧﺎوى "ﻗﻪرهﻣﻮوﺳﺎﻟﯿﺎن"‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪٢٠٣‬‬

‫ﻟ‪ ‬ﯾﻪ‪ -‬ﺑﻨﻜﻪﯾﻪآﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮات ﻟﻪو‪‬ﺶ آﺮاﺑﯚوه‪ .‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ‬
‫ﺋﻪم ﺋﺎواﯾﯿﻪش آﻪ ﺑﺮﯾﺘﻰ ﺑﻮون ﻟﻪ ﺑﻪر‪‬ﺰان؛ ﻣﺴﺘﻪﻓﺎ ﻣﻮﻗﺘﻪدﯾﺮى‪ -‬ﯾﯚﻧﺲ‬

‫‪٢٠٤‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﺣﻪﻗﯿﻘﯿﻰ ﺷﺎﻋﯿﺮ هﻪرآﺎم ﺑﻪ ﻧﯚرهى ﺧﯚﯾﺎن ﺷ‪‬ﻌﺮى ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎن ﭘﻪروهرﯾﯿﺎن‬
‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوه و آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ‪١‬ى دوای ﻧ‪‬ﻮه ِرۆ ر‪‬ﻮرِهﺳﻤﻪآﻪ آﯚﺗﺎﯾﻰ ﭘ‪ ‬هﺎت‪.‬‬

‫ﺧﺎن‪ -‬ﻣﻪﺣﻤﻮود ﺧﺎن‪ -‬ﻋﻪو‪ ‬ﺧﺎﻧﻰ ﺋﻪﻣﯿﺮى؛ ﺑﻪﮔﻪرﻣﻰ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﺎن ﻟﻪ‬

‫‪ -١٢‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‬

‫ﺷﺎﻧﺪهآﻪ آﺮد و ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ داب و ﻧﻪرﯾﺘﻰ ﺑﺎو ﻣﻪ ِر‪‬ﻜﯿﺎن آﻮﺷﺘﻪوه‪ .‬ﺳﻪﻋﺎت‬

‫ﺋﻪوه ﯾﻪآﻪم ﺟﺎر ﺑﻮو ﺋﺎﻓﺮهﺗﻰ آﻮرد دههﺎﺗﻨﻪ ﻧ‪‬ﻮ ﮔﯚرِهﭘﺎﻧﻰ ﭼﺎﻻآﯿﻰ‬

‫ﭼﻮارى ﻋﻪﺳﺮ ﺷﺎﻧﺪهآﻪ ﮔﻪﯾﺸﺘﻪ ﻋﻪﻟﯿﺎوا ﻟﻪ دوو آﯿﻠﯚﻣﻪﺗﺮﯾﻰ ﺑﯚآﺎن )ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ‬

‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪوه و هﻪﻟﯿﺎن ﺑﯚ رهﺧﺴﺎ آﻪ ﻣﺎﻓﻰ ﻟﻪ دهﺳﺖ ﭼﻮوى ﺧﯚﯾﺎن‬

‫ﺗ‪‬ﻜﻪڵ ﺑﻮون وهرﮔ‪‬ﺮِ( ﻟﻪو ﺋﺎواﯾﯿﻪش ﭘﯿﺎو ﻣﺎﻗﻮو‪‬ﻧﻰ ﮔﻮﻧﺪ‪ :‬ﺟﻪﻋﻔﻪر ﺋﺎﻏﺎ و‬

‫وهرﮔﺮﻧﻪوه و ﺷﻮﻧﺎس و رۆ‪‬ﻰ ﺧﻮﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﻪﺷﻪ ﺟﯚراوﺟﯚرهآﺎﻧﻰ‬

‫ﻣﺎرف ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﺰاده‪ -‬ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺑﻪﮔﻰ ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ‪ -‬هﻪﺑﺎس ﺋﺎﻏﺎ‪-‬‬

‫ﭘ‪‬ﺮهوى ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮات آﻪ‬
‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا دﯾﺎرى ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﺑﺮِﮔﻪى ‪٢١‬ى ِ‬

‫ﺧﺎﻟﯿﺪ ﺋﺎﻏﺎى ﺣﯿﺴﺎﻣﻰ‪ -‬ﻓﻪﯾﺰو‪‬ﺧﺎن‪ -‬ﻋﻪﻟﻰ ﺧﺎﻧﻰ ﻗﺎز‪‬ﯿﺎن‪ -‬ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ‬

‫ده‪‬ﺂ؛ ژﻧﺎﻧﯿﺶ وهك ﭘﯿﺎوان دهﺑ‪ ‬ﺧﺎوهﻧﻰ ﺗﻪواوى ﻣﺎﻓﻪ ﺳﯿﺎﺳﻰ‪-‬‬

‫ﻓﻪﯾﺰو‪ ‬ﺑﻪﮔﻰ ﻋﻮﻣﻪر ﺋﺎﻏﺎ و ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺋﺎﻏﺎ و آﻪرﯾﻢ ﺋﺎﻏﺎى ﻋﻪﺑﺎﺳﻰ ﺑﻪ‬

‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﻰ و ﻣﻪدهﻧﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻦ‪ ،‬آﯚﻣﯿﺘﻪﯾﻪك ﺑﻪﻧ‪‬ﻮى آﯚﻣﯿﺘﻪى ژﻧﺎن‬

‫آﻮﺷﺘﻨﻪوهى ﭼﻪﻧﺪ "ﮔﺎ" و ﻣﻪر‪‬ﮏ ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﯿﺎن ﻟ‪‬ﻜﺮدن‪ .‬آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ ‪١٢‬ى‬

‫داﻣﻪزرا و ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎرهﺗﯿﻪآﻪﺷﻰ آﻪوﺗﻪ ﺋﻪﺳﺘﯚى ﻣﯿﻨﺎﺧﺎﻧﻤﻰ هﺎوﺳﻪرى‬

‫رۆژى دواﯾﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪ ﺷ‪‬ﺦ ﺳﻪرۆآﻰ هﻪﯾﺌﻪﺗﻰ ﻣﯿﻠﻠﻰ آﻮردﺳﺘﺎن دهﮔﻪڵ‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻤﻪﻣﻤﻪد‪ .‬روون و ﺋﺎﺷﻜﺮاﯾﻪ ﺑﻪهﯚى ﺋﻪو ﺳﻪرآﻮت و ﺑ‪‬‬

‫ﺋﻪﺣﻤﻪد ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﯿﺰاده هﺎﺗﻨﻪ ﺑﯚآﺎن‪ .‬رۆژى ‪١٣٢٧/١٠/٧‬ی‪.‬ه‬

‫ﺑﻪﺷﯿﺎﻧﻪى ر‪‬ﮋﯾﻤﻰ رهزاﺧﺎﻧﻰ ﭘﻪهﻠﻪوى ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ ﮔﻪﻧﺠﺎن و‬

‫آﺎﺗﮋﻣ‪‬ﺮ‪٨‬ى ﺑﻪﯾﺎﻧﻰ ﻟﻪﺳﻪر ﻗﻪ‪‬ى ﺑﯚآﺎن آﻪ ده ِرواﻧ‪‬ﺘﻪ ﺷﺎر ر‪‬ﻮرِهﺳﻤﻰ‬

‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا ﭘ‪‬ﻜﻰ ه‪‬ﻨﺎوﺑﻮو ژﻣﺎرهى ژﻧﺎﻧﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارى‬

‫ﻣﺎرﺷﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﻰ ﻟ‪‬ﺪرا و ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﺑﯚآﺎن آﻪ‬
‫هﻪ‪‬ﻜﺮدﻧﻰ ﺋﺎ‪ ‬ﺑﻪرِ‪‬ﻮه ﭼﻮو‪ِ .‬‬

‫آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﭼﺎو ﻧﻪﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارهآﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺠﮕﺎر آﻪم ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪو ﺣﺎ‪‬ﻪﺷﻪوه‬

‫ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻪ ‪ ٦‬هﻪزار آﻪس دهﺑﻮون ﻟﻪ ﺧﻮار ﻗﻪ‪‬وه ﻟﻪ دهورى ﺣﻪوزه ﮔﻪوره‬

‫ﺑﻪهﯚى هﯚﮔﺮﯾﯿﻪك آﻪ ژﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن هﻪﯾﺎﻧﺒﻮو؛ هﻪر‬

‫ﮐﺮدﯾﺎن ﺑﻪ رهﺷﻪ‪‬ﻪك‪ .‬ﻟﻪﮔﻪڵ هﻪواى ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ ﺋﺎ‪ ‬هﻪ‪‬ﮕﺮى ﻧﯿﺰاﻣﻰ ﺋﺎ‪‬آﻪى‬

‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﺎﮔﺎدارآﺮاﻧﻪوهى آﯚﻣﯿﺘﻪى ﺧﯚﯾﺎن ﺗ‪‬ﺪا ﻧﺎوﻧﻮوس ﮐﺮد ژﻧﺎن ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ‬

‫ﺷﻪآﺎﻧﺪهوه و ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻜﺪا آﻪ ﺟﻪﻧﺎﺑﻰ ﺣﺎﺟﻰ ﺑﺎﺑﻪﺷ‪‬ﺦ و ﻋﻪﻟﻰ ﺑﻪﮔﻰ‬

‫ﮔﺮوپ و دهﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻪﺷﻖ و ﺗﺎﺳﻪوه ﻧﺎوﻧﻮوﺳﯿﺎن ﺗ‪‬ﺪا آﺮد‪ .‬ﻟﻪ ﻻﯾﻪن‬

‫ﺷ‪‬ﺮزاد ﻟﻪﻻى داﺳﺘﻰ ﻟﻪ و ﺑﻪر‪‬ﺰان ﺣﻪﺳﻪﻧﻰ ﻗﺰ‪‬ﺠﻰ و ﺣﻪﻣﻪ ﺳﺎدﻗﻰ‬

‫وهزارهﺗﻰ ﻓﻪرهﻪﻧﮓ )رۆﺷﻨﺒﯿﺮﯾﻰ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻪوه( ﺑ‪‬ﺠﮕﻪ ﻟﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﻪى‬

‫ﻗﺰﻟﺠﻰ و ﻋﻠﻰ ﺧﻮﺳﺮهوى و ﺟﻪﻋﻔﻪر ﺋﺎﻏﺎ و ﻣﺎرف ﺋﺎﻏﺎى ﺋﯿﻠﺨﺎﻧﯿﺰاده و‬

‫آﭽﺎن؛ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪﯾﻪآﻰ دﯾﻜﻪش هﻪر ﺑﯚ آﭽﺎن آﺮاﯾﻪوه‪ .‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهى آﻪ‬

‫ﺧﺎﻟﯿﺪى ﺣﯿﺴﺎﻣﻰ و ﺣﻮﺳ‪‬ﻦ ﺋﺎﻏﺎى ﻋﻪﻟﯿﺎر و ﺑﺮاآﺎﻧﻰ ﻻى ﭼﻪﭘﻰ ﺋﺎ‪‬آﻪﯾﺎن‬

‫ژﻣﺎرهﯾﻪك ژن ﻟﻪم ﺑﻮارهدا ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ ﻓﯿﺪاآﺎرﯾﯿﺎن آﺮد و ﭼﺎﻻآﯿﯿﺎن ﻧﻮاﻧﺪ‬

‫ﻣﺎرﺷﻰ ﻧﯿﺰاﻣﯿﺪا هﻪ‪‬ﻜﺮا‪.‬‬
‫ﮔﺮﺗﺒﻮو؛ ﺋﺎ‪‬ى "ﭘﯿﺮۆز" ﻟﻪﻧ‪‬ﻮ ﭼﻪﭘ‪‬ﻪ ر‪‬ﺰان و ِ‬

‫ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻪ ﻧﺎوى ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﺧﺰﻣﻪﺗﮕﻮزاره ﺑﻪ ِر‪‬ﺰاﻧﻪ ﺑ‪‬ﻨﻢ ﺑﯚ ﺋﻪوهى ﻧﺎوﯾﺎن‬

‫ﻟﻪ ﭘﺎﺷﺎن ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ هﻪژار و ﺳﺎدﻗﻰ ﻗﺰﻟﺠﻰ ﺑﻪ ر‪‬ﻜﻮوﭘ‪‬ﻜﻰ ﻗﺴﻪﯾﺎن‬
‫ﻟﻪﺳﻪر ﮔﺮﯾﻨﮕ‪‬ﺘﻰ و ر‪‬ﺰﮔﺮﺗﻦ ﻟﻪ ﺋﺎ‪‬ى آﻮردﺳﺘﺎن آﺮد و ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ هﻪژار و‬

‫ﻟﻪ ﻣ‪‬ﮋووى ﻓﻪرهﻪﻧﮓ و آﻮﻟﺘﻮورى ﺋﻪم ﻧﯿﺸﺘﯿﻤﺎﻧﻪدا هﻪرﺑﻤ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪٢٠٥‬‬

‫‪٢٠٦‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪ -١‬ﺧﺎﺗﻮو ﻣﯿﻨﺎ ﻗﺎزى‪ -‬ﺑﻪرﭘﺮس ‪ -٢‬ﺧﺎﺗﻮو ﺋﺎﻣﯿﻨﻪ داودى ‪ -٣‬ﺧﺎﺗﻮو‬

‫آﻪ ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ ﺑﯚﭼﻮوﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد آﻪﻟﯿﻤﯿﻪآﺎﻧﯿﺶ وهك ﺑﺮا آﻮردهآﺎﻧﻰ‬

‫زﯾﺒﺎ ﺋﻪﯾﻮﺑﯿﺎن ﻣﻪرآﻪزى ‪ -٤‬ﺷﺎ ﺳﻮ‪‬ﺘﺎن ﺧﺎﻧﻤﻰ ﻗﺎزى ﻓﻪﺗﺎﺣﻰ ﻗﺎزى ‪-٥‬‬

‫دﯾﻜﻪﯾﺎن؛ ﻣﺎﻓﻰ ﺋﻪوهﯾﺎن هﻪﯾﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪى ﺗﺎﯾﺒﻪت ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺎن هﻪﺑ‪ ‬و‬

‫ﺧﺎﺗﻮو رهﻋﻨﺎ ﻓﺮوهﻪر ‪ -٦‬آﻮﻟﺴﻮم ﺳﻮ‪‬ﺘﺎﻧﯿﺎن ‪ -٧‬ﻧﻪزاآﻪت ﺣﺎﺟﻰ رهﺷﯿﺪ‬

‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻰ زﻣﺎﻧﻰ ﻋﯿﺒﺮﯾﺶ ﺋﺎزاده و ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎﻧﯿﺸﯿﺎن وهك ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ‬

‫‪ -٨‬ﺧﻪدﯾﺠﻪ ﺣﻪﯾﺪهرى ‪ -٩‬وهﺟﯿﮫﻪ ﺷﻮﺟﺎﻋﻰ ‪ -١٠‬وهﯾﻠﻤﻪ ﺳﻪﯾﺎدﯾﯿﺎن‬

‫دﯾﻜﻪى آﻮردﺳﺘﺎن ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺋﯿﻤﻜﺎﻧﺎﺗﻰ ﯾﺎﺳﺎﯾﻰ ﺑﻪهﺮهﻣﻪﻧﺪن‪ .‬ﭘﺎش ﺋﻪم‬

‫___________________________‬

‫راﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻪ؛ ر‪‬ﻜﻜﻪوﺗﻦ آﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪﯾﻪآﯿﺎن ﺑﻪﺳﻪرﭘﻪرﺷﺘﯿﺎرى ﺋﺎﻏﺎى داود‬

‫ﺋﻪو ﺋﺎﻓﺮهﺗﺎﻧﻪى ﺑﻪ ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ وﺗﺎر و ﺑﺎﺑﻪت دا هﺎوآﺎرﯾﻰ رۆژﻧﺎﻣﻪى‬

‫زاده ﺳﺎزآﻪن داﯾﺮآﺮاﻧﻰ ﺋﻪم ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪﯾﻪش ﭘ‪‬ﺸﻮازﯾﻰ ﻟ‪‬ﻜﺮا و ﺑﻪ‬
‫ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮوﻧﻰ داﯾﻚ و ﺑﺎوآﺎﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎن ر‪‬ﻮرِهﺳﻤﻰ آﺮدﻧﻪوهى ﺑﻪ‬

‫آﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺎن دهآﺮد‪.‬‬
‫‪ -١‬آﻮﺑﺮا ﻋﻪزﯾﻤﻰ ‪ -٢‬ﺣﻪﻟﻪب ﺋﯿﺴﻤﺎﻋﯿﻞ ﻓﻪرهﺟﻰ‪.‬‬

‫ﺷﺎدﻣﺎﻧﯿﯿﻪوه ﺑﻪ ر‪‬ﻮهﭼﻮو‪.‬‬

‫___________________________‬

‫‪-١٤‬‬

‫ر‪‬ﻮرهﺳﻤﻪآﺎﻧﺪا ﻗﺴﻪﯾﺎن دهآﺮد؛‬
‫ِ‬
‫هﻪروههﺎ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪى ﻟﻪ ﺟ‪‬ﮋن و‬

‫ﻓﺮۆآﻪوه‬
‫‪ -١‬زۆر آﻪس ﭘ‪‬ﯿﺎن واﯾﻪ ﺷﻪهﯿﺪ ﻧﺎﻧﻪوازاده ﻟﻪ ﭘﯿﻼﻧ‪‬ﻜﺪا ﻟﻪ ِ‬

‫‪ -١‬ﺧﺎﺗﻮو ﺳﻪﻟﺘﻪﻧﻪت داودزاد ‪ -٢‬ﻋﯿﺸﺮهت ﻋﻪزﯾﻤﻰ ‪ -٣‬وهﯾﻠﻤﻪ‬
‫ﺳﻪﯾﺎدﯾﯿﺎن ‪ -٤‬ﺧﻪدﯾﺠﻪ ﺣﻪﯾﺪهرى‬

‫هﻪ‪‬ﺪاﺷﺘﺮاوهﺗﻪ ﺧﻮارێ و ﻓﺮۆآﻪ ﺑﻪرﻧﻪﺑﯚﺗﻪوه‪.‬‬
‫‪ -١٥‬ژ‪‬ﺮ ﻧﻮوس‪ -‬ﻧﻮوﺳﺮاوهآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزاﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‪.‬‬
‫ﺣﯿﺰﺑﻰ د‪‬ﻤﻮآﺮاﺗﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن هﻪر ﺣﯿﺰﺑﻰ ﺗﻮوده ﺑﻮو آﻪ ﺑﻪ آﻪﻣ‪‬ﻚ‬

‫‪ -٥‬ﺋ‪‬ﺮان ﺑﻠﻮورى ‪ -٦‬ﻓﻪرﯾﺪه زهﻧﺪى‬
‫‪ -١٣‬ﯾﺎدداﺷﺘﻪآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‪.‬‬

‫ﮔﯚراﻧﻜﺎرى ﻟﻪﺑﻪرﻧﺎﻣﻪ و ﭘﻪﯾﺮِهوى ﻧ‪‬ﻮ ﺧﯚى‬
‫ِ‬

‫هﻪروههﺎ ﻟﻪ ﺷﺎرى ﻣﻪهﺎﺑﺎددا آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻪآﻰ آﻪﻟﯿﻤﻰ آﻪ ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻪ ‪٦٠‬‬

‫‪ -‬ﺑﻪﭘ‪‬ﻰ هﻪل و ﻣﻪرﺟﻰ ﺋﻪوآﺎت‪ -‬ﺑﻪﺑ‪ ‬ﺳﻪرﻧﺞ دان ﺑﻪوهى آﻪ ﭼﺎﻻآﻰ‬

‫ﺑﻨﻪﻣﺎ‪‬ﻪ دهﺑﻮون‪ .‬دهژﯾﺎن‪ .‬ﺟﻮوﻟﻪآﻪآﺎﻧﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻪﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪى ﺟﻮوﻟﻪآﻪى‬

‫ﺧﯚى ﻟﻪ ﻧﺎو ﺧﺎآﻰ ﺋ‪‬ﺮان دا دهﺳﺖ ﭘ‪ ‬آﺮدووه‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﻪﻟﻪﭘﻪل ﻟﻪ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن‬

‫ﺷﻮ‪‬ﻨﻪآﺎﻧﻰ ﺗﺮى ﺋ‪‬ﺮان ﻟﻪو ﭘﻪ ِرى ه‪‬ﻤﻨﺎﯾﻪﺗﻰ ﺑﻪ دوور ﻟﻪ ﭼﻪرﻣﻪﺳﻪرىﺪا‬

‫دهﺳﺘﯿﺎن آﺮد ﺑﻪ ﺑﻪرِ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﺋﻪو آﺎراﻧﻪى وا آﯚﻣﯚﻧﯿﺴﺘﻪآﺎن ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎی‬

‫دهژﯾﺎن و ﺧﻪرﯾﻜﻰ آﺎرى ز‪‬ﺮِﯾﻨﮕﻪرى‪ -‬ﭘﺎرﭼﻪ ﻓﺮۆﺷﻰ )ﺑﻪزازى( و دهرﻣﺎن‬

‫ﺷﯚرِﺷﻰ ﻣﻪزﻧﻰ ‪١٩١٧‬ی‪ .‬ز ﻟﻪ ﺳﯚﭬﯿﻪت آﺮدﺑﻮوﯾﺎن‪.‬‬

‫ﻓﺮۆﺷﻰ ﺑﻮون‪ -‬آﻪس آﺎرى ﺑﻪ ﺳﻪرﯾﺎﻧﻪوه ﻧﻪﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪآﺎﺗﻰ راﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﻰ‬

‫زهوى و زارى ﺧﺎوهن زهوﯾﯿﻪآﺎﻧﯿﺎن داﮔﯿﺮ آﺮد و ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮ وهزﯾﺮان دا‪،‬‬

‫آﯚﻣﺎردا ﺋﻪواﻧﯿﺶ وهك ﺧﻪ‪‬ﻜﻰ ﻣﻪهﺎﺑﺎد ﺑﻪﺷﺪارى ﺟ‪‬ﮋن و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ‬

‫داﺑﻪﺷﯿﺎن آﺮد‪ .‬ﺋﻪو آﺎرﺧﺎﻧﺎﻧﻪى وا ﺧﺎوهﻧﻰ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﺎن ﺑﻮو ﻣﺎهﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪت‬

‫ﺑﻮون‪ -‬وهزارهﺗﻰ رۆﺷﻨﺒﯿﺮى )ﻓﻪرهﻪﻧﮓ( آﻪ ﺧﻪرﯾﻜﻰ ر‪‬ﻚ و ﭘ‪‬ﻚ آﺮدﻧﻰ‬

‫ﺑﻮو ﻟﻪ دهﺳﺖ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪ ﻧﺎﺳﺮاوهآﺎن داﺑﻮون‪ .‬وهك ﺳﺎﻣﺎﻧﻰ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻰ‬

‫و آﺎروﺑﺎرى ﻟﻪم ﭼﻪﺷﻨﻪ ﺑﻮو؛‬

‫راﮔﻪﯾﻪﻧﺪران و ﺑﻪآﺮ‪‬ﻜﺎران ﺳﭙ‪‬ﺮدران‪ .‬ﺑﺎﺟﻰ زۆر ﻗﻮرﺳﯿﺎن ﺑﻪﺳﻪر‬

‫ﺟﻮوﻟﻪآﻪآﺎﻧﯿﺸﻰ وهﭘﺸﺖ ﮔﻮێ ﻧﻪﺧﺴﺖ‪ -‬ﻟﻪ راﮔﻪﯾﻪﻧﺪراو‪‬ﻜﺪا ﺋﯿﺰﻧﻰ ﭘ‪‬ﺪان‬

‫دهو‪‬ﻪﻣﻪﻧﺪ و آﺎﺳﺒﻜﺎرهآﺎن دا ﻓﻪرزآﺮد و ﻣﻮ‪‬ﻚ و ﻣﺎ‪‬ﻰ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪ‬

‫آﺎرى ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ و آﺘ‪‬ﺒﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﺎن‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪٢٠٧‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫‪٢٠٨‬‬

‫ﻧﺎﺳﺮاوهآﺎﻧﯿﺎن داﮔﯿﺮآﺮد‪ .‬ﻟﻪﺋﺎآﺎﻣﻰ ﺋﻪم آﺎراﻧﻪدا‪ ،‬ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ ﺋ‪‬ﺮان آﻪﺳﻰ‬

‫وهﻓﺪ‪‬ﻜﻰ ﺋﻪﻓﺴﻪراﻧﻰ دادﮔﺎى ﺗﻪور‪‬ﺰ‪ -‬آﻪ ﭼﻮاردهآﻪس ﺑﻮون‪ -‬هﺎﺗﻨﻪ‬

‫ﭼﺎﻻك و آﺎراﻣﻪى ﺗ‪‬ﺪا ﻧﻪﻣﺎ‪ .‬ﻟﻪ ِراﺳﺘﯿﺪا ﺗﻪور‪‬ﺰ ﻣﺎﺑﯚوه و ﺧﻪ‪‬ﻜ‪‬ﻜﻰ ﺑ‪ ‬روح و‬

‫ﻣﮫﺎﺑﺎد‪ .‬ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﻟﻪ دواﯾﯿﻦ ﺑﻪرﮔﺮى آﺮدﻧﻰ ﺧﯚىﺪا آﻪ ﭼﻞ و‬

‫ﺑ‪ ‬هﻪﺳﺖ‪ .‬ﺷﻪﻗﺎﻣﻪآﺎن ﭼﯚڵ و هﯚڵ ﺑﻮون و ﻟﻪ ﺟﻤﻮﺟﯚڵ آﻪوﺗﺒﻮون‪.‬‬

‫هﻪﺷﺖ ﺳﻪﻋﺎت در‪‬ﮋهى هﻪﺑﻮو‪ ،‬ﻟﻪ هﯚ‪‬ﻰ دادﮔﺎ ﮔﻮﺗﻰ‪ :‬ﺑﺰاﻧﻦ آﻪ ﻟﻪ ﭘﺎش‬

‫دووآﺎﻧﻪآﺎن هﯿﭻ آﻪﻟﻮﭘﻪﻟﯿﺎن ﺗ‪‬ﺪا ﻧﻪﻣﺎﺑﻮو و ﺑ‪ ‬ﻣﺸﺘﻪرى و ﺑ‪‬ﺮهوﻧﻪق‬

‫آﻮژراﻧﻰ ﻣﻦ‪ ،‬هﻪر د‪‬ﯚﭘﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﻰ ﻣﻦ‪ ،‬ﺋﻪﺑ‪‬ﺘﻪ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪‬ﻜﻰ ﺗﺮ و‬

‫ﻣﺎﺑﻮون‪ .‬ﺳﻪرآﺮدهآﺎن ﺋﺎﮔﺎﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﺋﺎﺑﻮورى ﻧﺎﭼﻪى ژ‪‬ﺮدهﺳﻪ‪‬ﺗﯿﺎن‬

‫ﺋﻪو ﺑﺰاﭬﻪ ﻗﻪت ﺧﺎﻣﯚش ﻧﺎﺑ‪.‬‬

‫ﻧﻪﺑﻮو و ﻟﻪﺟ‪‬ﻰ ﺋﻪوهى ﺑﯿﺮ ﻟﻪ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و ﺧﯚﺷﮕﻮزهراﻧﻰ ﺧﻪ‪‬ﻜﻪآﻪﯾﺎن‬

‫‪-١٨‬‬

‫ﺑﻜﻪﻧﻪوه‪ ،‬هﻪﻣﻮو ﺣﻪوﻟﯿﺎن ﺑﯚ ﯾﻪك ﮔﺮﺗﻨﻪوهى دوو ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻮو‪.‬‬

‫‪ -١‬آﺘ‪‬ﺒﻰ دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدن و ﺑﻪرﮔﺮﯾﯿﻪآﺎﻧﻰ ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد‪ -‬ﻧﻮوﺳﯿﻨﻰ‬

‫‪ -١٦‬ژ‪‬ﺮ ﻧﻮوس‪ -‬ﻧﻮوﺳﺮاوهآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‪.‬‬

‫رﮔ‪‬ﺮاﻧﻰ ﺋﻪﺣﻤﻪد ﻣﺤﻪﻣﻤﻪدى‪-‬‬
‫ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺋﻪﻣﯿﻦ و ﺑﻪدرهدﯾﻦ ﺳﺎﻟﺢ وه ِ‬

‫ﻗﺎزى ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد ﺑﻪ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﻰ ﮔﻮت‪ :‬ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ دهزاﻧﻢ ر‪‬ﮕﺎى‬

‫ﻟﻪزﻣﺎﻧﻰ ﺳﻪروان آﯿﻮﻣﻪرس ﺳﺎﻟﺢ‪ ،‬هﻪوا‪‬ﻨ‪‬ﺮى ﺳﻮﭘﺎ ﺷﺎ‪ ،‬هﻪﻣﻮو‬

‫ﺗ‪‬ﭙﻪ ِرﯾﻦ و ﭼﻮوﻧﻢ ﺑﯚ ﺳﯚﭬﯿﻪت آﺮاوهﯾﻪ و ﺟﺎدهآﺎﻧﻰ ﺋﺎزهرﺑﺎﯾﺠﺎﻧﻰ‬

‫ﺑﺎﺑﻪﺗﻪآﺎﻧﻰ دادﮔﺎ و دهﻗﻰ وهﺳﯿﯿﻪت ﻧﺎﻣﻪآﻪ ﻟﻪژﻣﺎره ‪ ٦٦‬و ‪٧٥‬ى ﮔﯚﭬﺎرى‬

‫رۆژﺋﺎوا هﻪ ﻟﻪ ژ‪‬ﺮ ﭼﺎود‪‬ﺮى ﺧﯚﻣﺎن داﯾﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﭼﯚن ﭘﻪﻧﺎ ﺑﯚ دو‪‬ﻪﺗ‪‬ﻚ‬

‫)ﺗﺎج آﯿﺎﻧﻰ( دا ﭼﺎپ ﺑﻮوه و ﺳﻪرواﻧﻰ ﻧﺎو ﺑﺮاو ﺑﻪهﯚى ﺑ‪‬وآﺮدﻧﻪوهى ﺋﻪم‬

‫ﺑﻪرم آﻪ ﭘﺎﺑﻪﻧﺪى هﯿﭻ آﺎم ﻟﻪ ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻪآﺎﻧﻰ ﻧﯿﯿﻪ و ﺑﯚ ﺑﻪرژهوهﻧﺪى ﺧﯚى ﺑﻪ‬

‫ﺑﺎﺑﻪﺗﺎﻧﻪ‪ ،‬دهرهﺟﻪى ﻟ‪ ‬ﺋﻪﺳﺘﯿﻨﺮاوه و ﺳﺎ‪‬ﻚ ﺧﺮاوهﺗﻪ زﯾﻨﺪان‪.‬‬

‫هﯚى ه‪‬ﻨﺪ‪‬ﻚ ﻗﻪوڵ و ﭘﻪﯾﻤﺎﻧﻰ ﺑ‪ ‬ﺑﻨﻪﻣﺎ‪ -‬آﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن دوژﻣﻨﺎﻧﻪوه ﭘ‪‬ﻰ‬

‫ﺳﻪروان‬

‫آﯿﻮوﻣﻪرس‬

‫ﺧﻮﺷﻜﻪزاى‬

‫ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪر‬

‫ﺟﻪم‬

‫ﺑﻮوه‪.‬‬

‫دراوه و ﺟﮕﻪ ﻟﻪ درۆ و ﻓ‪ ‬هﯿﭽﻰ ﺗﺮ ﻧﯿﯿﻪ‪ -‬ﻧﻪﺗﻪوهآﺎﻧﻰ آﻮرد و ﺋﺎزهر‬

‫ﺳﻪرﻟﻪﺷﻜﻪرﺟﻪم‪ ،‬ﻣ‪‬ﺮدى )ﺷﻪﻣﺲ(ى ﺧﻮﺷﻜﻰ ﺷﺎ ﺑﻮوه‪ .‬ﺋﻪو ﺑﺎﺑﻪﺗﺎﻧﻪى ﺑﻪ‬

‫آﺮدۆﺗﻪ ﻗﻮرﺑﺎﻧﻰ وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى و هﻪروا ﺑﻪﺟ‪‬ﻰ ه‪‬ﺸﺘﻮون‪.‬‬

‫ﺷ‪‬ﻮهى ﻧﮫ‪‬ﻨﻰ و ﭘﺎرﯾﺰراو )ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ( ﺑﯚ ﺷﺎى ﺋ‪‬ﺮان و ﻓﻪرﻣﺎﻧﺪهآﺎﻧﻰ‬

‫ﻣﻦ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ ﺳﯚﭬﯿﯿﻪﺗﻢ ﺗﺎﻗﻰ آﺮدهوه و دﯾﺴﺎن ﺗﺎﻗﻰ آﺮدﻧﻪوهى‬

‫ﺋﻪرﺗﻪش ﻧﺎردووه‪.‬‬

‫ﺧﻪﺗﺎﯾﻪ‪ .‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﻰ ﺋﻪﻧﺠﻮوﻣﻪﻧﻰ وهزﯾﺮان ﺋﺎزادن آﻪ ﺑﯚهﻪر ﺟﯿ‪‬ﻚ آﻪ‬

‫‪ -١٩‬ژ‪‬ﺮ ﻧﻮوس‪ -‬ﻧﻮوﺳﺮاوهآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‬

‫دهﯾﺎﻧﮫﻪوێ ﺑﺮۆن و هﻪرﭼﻰ ﭘﯿﯚﯾﺴﺘﯿﺎﻧﻪ هﻪ‪‬ﯿﮕﺮن و ﻧﻪه‪‬ﻦ ﭼﺮاى ﺋﻪم‬

‫ﺋﻪو رۆژه آﻪ ﺑﻪرِ‪‬ﻮهﺑﻪراﯾﻪﺗﻰ ﭘﻪروهردهى آﻮردﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﻣﻦ ﺳﭙ‪‬ﺮدرا‪،‬‬

‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهﯾﻪ ﺧﺎﻣﯚش ﺑ‪.‬‬

‫دهﻣﺰاﻧﻰ آﻪ ﻟﻪ داهﺎﺗﻮودا ﺑﯚ ﺑﻪرِ‪‬ﻮه ﺑﺮدﻧﻰ ﺋﻪو ﺋﻪرآﺎﻧﻪى ﭘ‪‬ﯿﺎن‬

‫‪ -١٧‬ژ‪‬ﺮ ﻧﻮوس‪ -‬ﻧﻮوﺳﺮاوهآﺎﻧﻰ ﻣﯿﺮزا ﻣﻪﻧﺎف آﻪرﯾﻤﻰ‪.‬‬

‫ﺳﭙﺎردووم‪ ،‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﮔﺮﻓﺘﻰ زۆر ﺳﻪﺧﺖ رووﺑﻪ ِروو دهﺑﻢ‪ .‬ﻟﻪ ﺧﻪرﻣﺎﻧﺎﻧﻰ‬

‫ﺋﻪورۆژهى آﻪ دادﮔﺎﯾﻰ ﭘﯿﺪاﭼﻮوﻧﻪوه دهﺳﺘﻰ ﭘ‪‬ﺮد‪ ،‬هﻪﺷﺘﺎ رۆژ ﻟﻪ‬

‫‪ ١٣٢٠‬ﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﻰ ‪ ١٣٢٤‬هﻪﻣﻮو ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن داﺧﺮاوو ﯾﺎ ﻧﯿﻮه داﺧﺮاو ﺑﻮون‪.‬‬

‫دادﮔﺎﯾﻰ آﺮدﻧﻰ ﻗﺎزﯾﯿﻪآﺎن ﺗ‪‬ﭙﻪ ِر ﺑﺒﻮو‪ ،‬آﻪ ﻟﻪ دادﮔﺎﯾﻪآﻰ ﺳﻪرهﺗﺎﯾﻰ‬

‫ﺑﺎرودۆﺧﻰ ﺑﯿﻨﺎآﺎن و ﭘﻪروهردهى ﻣﻨﺎ‪‬ن ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﻻﯾﻪﻧ‪‬ﻜﻪوه ﺧﺮاپ و‬

‫ﺳﻪﺣﺮاﯾىﺪا ﺣﻮآﻤﻰ ﻣﺮدﻧﯿﺎن ﭘ‪ ‬دراﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚ دادﮔﺎﯾﻰ ﭘ‪‬ﺪاﭼﻮوﻧﻪوه‪.‬‬

‫ﺑ‪ ‬ﺳﻪروﺑﻪر و ﺋﺎ‪‬ﯚز ﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚ ﻓ‪‬ﺮآﺎرى زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى ﻧﻪآﺘ‪‬ﺒﻤﺎن هﻪﺑﻮو‬

‫ﭘﻪراو‪‬ﺰهﮐﺎن‬

‫‪٢٠٩‬‬

‫‪٢١٠‬‬

‫ﭘ‪‬ﺸﻪوای راﺑﻮون‬

‫ﻧﻪ ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ‪ .‬ﻟﻪﻻﯾﻪآﻰ ﺗﺮ‪ ،‬زووﺗﺮ آﺮدﻧﻪوهى ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن ﻟﻪ هﻪﻣﻮو‬

‫ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ آﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬ﺋﻪو ﺑﻪ ِر‪‬ﺰه ﻻو‪‬ﻜﻰ زۆرﭼﺎﻻك و ﻟﻪ ﺑﻪرِﯾﻮهﺑﺮدﻧﻰ‬

‫ﻻﯾﻪآﻪوه )ﻓﺸﺎرﻣﺎن( ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻮو‪.‬‬

‫آﺎرهآﺎﻧﻰ دا زۆر ﺟﯿﺪدى ﺑﻮو‪.‬‬

‫ه‪‬ﭻ ر‪‬ﮕﺎﯾﻪآﻤﺎن ﻧﻪﺑﻮو ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهى ﻟﻪ آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاﻗﻪوه آﺘ‪‬ﺒﻰ‬

‫ﻟﻪهﻪﻣﻮو آﺎﺗﻪآﺎﻧﻰ ﺷﻪوورۆژدا‪ ،‬ﻟﻪ راﮔﻪﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﻪآﺎﻧﻰ‬

‫ﺑﺮﯾﺎرى ﺷﺎﻧﺪى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ ﺑﻪ زووﺗﺮﯾﻦ آﺎت‪ ،‬آﺘ‪‬ﺒﻰ‬
‫آﻮردى ﺑ‪‬ﻨﯿﻦ‪ .‬ﺑﻪ ِ‬

‫ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن ﺧﺎﻓﻞ ﻧﻪﺑﻮو و ﺋﻪرآﻪآﺎﻧﻰ ﺧﯚى زۆر ﺑﻪ ﺑﺎﺷﻰ ﺑﻪ ِر‪‬ﻮه‬

‫ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻤﺎن ه‪‬ﻨﺎ و دواى ﮔﯚرِاﻧﻜﺎرى ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ‪ ،‬ﻟﻪ ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪى ﻣﮫﺎﺑﺎد ﭼﺎپ و‬

‫دهﺑﺮد و ﻣﻦ ﺑﻪ ﺋﺎﺳﻮودهﯾﻰ آﺎرهآﺎﻧﻰ ﺣﯿﺰﺑﯿﻢ ﺑﻪر‪‬ﻮه دهﺑﺮد‪.‬‬

‫ﺋﺎﻣﺎدهآﺮا و آﺘ‪‬ﺒﻰ ﺗﺎزه ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن و آﺘ‪‬ﺒﺨﺎﻧﻪ ﮔﺸﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﻰ‬
‫ﺷﺎردا داﺑﻪش آﺮان‪ .‬هﺎوآﺎت ﻟﻪﮔﻪڵ آﺮدﻧﻪوهى ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن‪ ،‬ﭼﻪﻧﺪ‬
‫ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎى آﻮردﺳﺘﺎﻧﻰ ﻋ‪‬ﺮاق آﻪ ﻧﺎوﯾﺎن‪:‬‬
‫ﻋﻮﺳﻤﺎن داﻧﻪش‪ ،‬ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد وهردى‪ ،‬ﻋﻪﺑﺪﻟﻘﺎدر ﺋﻪﺣﻤﻪد و ﺟﻪﻣﯿﻞ‬
‫ﺑﻪهﺎﺋﻪدﯾﻦ ﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪوﯾﺴﺘﻰ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﯚ ﻓ‪‬ﺮآﺎرى زﻣﺎﻧﻰ آﻮردى‪ ،‬هﺎﺗﻦ ﺑﯚ‬
‫ﻣﮫﺎﺑﺎد‪ .‬ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن آﺮاﻧﻪوه و ﻣﻨﺎ‪‬ن ﺑﻪ ﺷﻪوق و زهوﻗ‪‬ﻜﻰ ﭼﺎوه ِروان‬
‫ﻧﻪآﺮاو رووﯾﺎن ﻟﻪ )ﭘﯚﻟﻪﮐﺎن( آﺮد‪ .‬ﺑﻪهﯚى هﯚﮔﺮى ﻟﻪ راده ﺑﻪ دهرﯾﺎن‪ ،‬ﻟﻪ‬
‫ﻣﺎهوى آﻪﻣﺘﺮ ﻟﻪ ﻣﺎﻧﮕ‪‬ﻚ دا ﺋﻪﻟﻔﺒ‪‬ﻰ آﻮردى و ﺗﺎرِادهﯾﻪآﯿﺶ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﻪوه و‬
‫ﻧﻮوﺳﯿﻦ ﻓ‪‬ﺮ ﺑﻮون و ﺑﻪو ﭘ‪‬ﯿﻪ ﮔﺮﻓﺘ‪‬ﻚ آﻪ ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎدا ﺑﻪﺑ‪ ‬ﭼﺎرهﺳﻪرى‬
‫دههﺎﺗﻪ ﺑﻪرﭼﺎو ﺑﻪ ﺋﺎﺳﺎﻧﻰ ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮا‪.‬‬
‫ﭼﻮارﻣﺎﻧﮓ ﺑﻪﺳﻪر ﺗﻪﻣﻪﻧﻰ ﺣﻜﻮوﻣﻪﺗﻰ آﻮردﺳﺘﺎن دا ﺗ‪‬ﭙﻪ ِرى و ﻟﻪو‬
‫آﻮورﯾﯿﻪ ﻓﻪرهﻪﻧﮕﯿﯿﻪآﺎن ﺗﺎرِادهﯾﻪك ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮان ﺑﻪ‪‬م‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎوهﯾﻪدا‪ ،‬آﻪم و‬
‫ﺑﻪ ِر‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﻰ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪآﺎن‪ ،‬ﺋﻪﮔﻪرﭼﻰ ﺣﻪوﻟ‪‬ﻜﻰ زۆرى ﺑﯚ دراﺑﻮو‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م‬
‫ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﻰ ﺑﻪ ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎﻧﻰ زۆرﺗﺮ هﻪﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚ ﺋﻪوهى آﺎرهآﺎن ﺑﻪرﺳﻪرﯾﻪآﺪا‬
‫ﻧﻪآﻪوێ و آﯚﺳﭗ ﻧﻪآﻪو‪‬ﺘﻪ ﺳﻪرر‪‬ﮕﺎى ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﻰ آﺎرى ﻓﻪرهﻪﻧﮕﻰ‪،‬‬
‫آﺎك ﺋﯿﺒﺮاهﯿﻢ ﻧﺎدرى آﻪ ﻻو‪‬ﻜﻰ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارى آﺮﻣﺎﺷﺎﻧﻰ و ﺑﻪآﺎﻟﯚرﯾﯚﺳﻰ‬
‫ﻟﻪ ﺋﻪدهﺑﯿﺎﺗﻰ ﻓﺎرﺳﻰ هﻪﺑﻮوه ﺑﻮو‪ .‬ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣﻨﻪوه آﺮاﺑﻪ ﺟ‪‬ﮕﺮ ﻟﻪ آﺎروﺑﺎرى‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful