You are on page 1of 56

TOPIK 1 PROGRAM KESIHATAN SEKOLAH Penekanan kepada perkembangan kanak-kanak secara menyeluruh dari segi jasmani, mental, sosial

dan rohani membantu murid-murid sekolah mencapai potensi pada peringkat optimum supaya menjadi insan yang seimbang, berakhlak mulia, bertanggungjawab, mahir berfikir dan berkeupayaan mencapai kesejahteraan diri serta memberi sumbangan kepada masyarakat dan negara (FPK). Program Kesihatan Sekolah (RKS) untuk mempertahankan, mengalakkan dan menjaga kesihatan optimum murid-murid dan kegiatan sekolah, menggalakkan keadaan hidup sihat di sekolah dan membina pengetahuan, sikap dan kebiasaan yang diingini mengenai kesihatan. !umpuan adalah kepada Program erse!a"# Sekolah Sihat (P SS) kerana ia menyepadukan dan menyelaras semua akti"iti berkaitan dengan kesihatan sekolah untuk melahirkan pelajar-pelajar dan masyarakat sekolah yang sihat dan produktif. #atlamat P$%% meningkatkan pengetahuan mengenai amalan kesihatan diri, menggalakkan amalan cara hidup sihat dan memastikan persekitaran sekolah yang bersih, ceria, selamat dan sihat. Perkhidmatan kesihatan a. #enilai status kesihatan murid& b. #emberi khidmat rawatan dan rujukan& c. #emberi bimbingan dan kaunseling& d. #emberi penjagaan rawatan atau kecemasan& e. #encegah dan mengawal kejadian penyakit& dan f. #endiagnosis dan membantu penempatan kanak-kanak berkeperluan khas. Program berkaitan kesihatan yang dilaksanakan di sekolah Perkhidmatan Kesihatan %ekolah, Perkhidmatan Pergigian, 'ancangan #akanan !ambahan ('#!), Program %usu %ekolah (P%%), Pendidikan Pencegahan (enggi, menjadikan sekolah kawasan larangan merokok, menyediakan pertolongan cemas dan bilik khas kesihatan (sick-bay), mewujudkan P')%!*', mengadakan program bebas dadah dan kempen cara hidup sihat. 1$1 RASIONAL% MATLAMAT &AN O 'EKTI( P SS 1$1$1 Rasional a.#ewujudkan satu program kesihatan yang mampu melahirkan rasa tanggungjawab bersama dan komitmen dalam kalangan warga sekolah. b. Penyeragaman beberapa program kesihatan sekolah sedia ada di bawah satu program bersepadu. c.Keperluan mewujudkan satu sistem yang fleksibel, ino"atif dan kreatif kepada keperluan sekolah berlandaskan kepada keperluan semasa. d. #eningkatkan kesefahaman dan kerjasama diwujudkan antara sekolah dan masyarakat dalam menangani isu-isu kesihatan. e.Program yang terancang dan bersepadu adalah suatu usaha yang teratur dan fokus ke arah amalan kesihatan perlu dipraktikkan. f. Keperluan untuk mewujudkan satu program bersepadu yang menghasilkan impak serta dapat dinilai keberkesanannya. 1$1$) Matlamat P SS membentuk sikap dan perlakuan yang positif terhadap kesihatan serta melahirkan warga sekolah dan persekitaran yang selamat, sihat dan berkualiti ke arah pencapaian wawasan negara. Program kesihatan *ang "ilaksanakan "i sekolah (P SS) Program +K 'ancangan #akanan !ambahan ('#!) Perkhidmatan Kesihatan %ekolah %ekolah Kawasan ,arangan #erokok
1

Program %usu %ekolah (P$%) %ekolah $ebas (enggi

Perkhidmatan Pergigian

1$1$+ O,-ekti. P SS a. #emelihara dan meningkatkan persekitaran sekolah yang bersih, ceria, selamat dan sihat. b. #embina satu persekitaran sosial sekolah yang menggalakkan amalan cara hidup sihat. c. #enetapkan polisi-dasar kesihatan sekolah. d. #emupuk pengetahuan, sikap dan amalan yang berkaitan dengan kesihatan supaya setiap warga sekolah lebih bertanggungjawab terhadap penjagaan kesihatan diri, keluarga dan masyarakat. e. #eningkatkan kerjasama dan penglibatan komuniti di dalam program kesihatan sekolah. #enyediakan Perkhidmatan Kesihatan %ekolah bagi i. #enilai taraf kesihatan murid. ii. #emberi khidmat rawatan dan rujukan. iii. #enggalakkan bimbingan dan kaunseling berdasarkan keperluan dan masalah kesihatan murid. i". #emberi penjagaan rawatan kecemasan terhadap penyakit-penyakit di sekolah. ". #encegah dan mengawal kejadian penyakit. "i. #engenal pasti, merujuk dan membantu penempatan kanak-kanak kurang upaya. 1$) KEPENTINGAN KESIHATAN SEKOLAH &ALAM E ERAPA KONTEKS Kesihatan adalah disasarkan kepada tiga kelompok masyarakat iaitu a. .ndi"idu b. Keluarga c. Komuniti $eberapa tindakan yang berfaedah seperti berikut a. Pemeliharaan Persekitaran i. Kawalan pembiakan "ektor& ii. Pembuangan sampah dan saliran air limbah yang sempurna& dan iii. Kawasan yang cantik, bersih, selesa dan selamat. b. Str#kt#r (i/ikal i. ,okasi yang sesuai& ii. $angunan yang selamat& iii. Pengudaraan yang sempurna& i". Pencahayaan yang cukup& dan ". Kemudahan bilik darjah dan asrama yang mencukupi, peralatan yang sesuai dan menyediakan bilik rawatan yang sesuai. c. Ker-asama antara Mas*arakat "an Sekolah untuk mengintegrasikan akti"iti-akti"iti kesihatan sekolah dan kesihatan masyarakat. %ekolah dan masyarakat memikul tanggungjawab bersama untuk mengawasi dan mempertingkatkan lagi status-taraf kesihatan kanak-kanak. Kerjasama meliputi i. Penyediaan tandas yang mencukupi untuk murid-murid dan kakitangan& ii. Kemudahan bekalan air yang selamat dan mencukupi& dan iii. Keadaan kantin yang bersih dan selamat di samping pengendalian makanan yang sempurna (rujuk 'ajah /.0). 0 teras #tama P SS mewujudkan satu pendekatan bersepadu antara sektor awam, sektor swasta dan masyarakat ke arah melahirkan sekolah sihat seperti berikut i. Polisi Kesihatan %ekolah& ii. Persekitaran Fi1ikal %ekolah& iii. Persekitaran %osial %ekolah&
2

i". Penglibatan Komuniti& ". Kemahiran Kesihatan (iri& dan "i. Perkhidmatan Kesihatan %ekolah. 1$)$1 Polisi Kesihatan Sekolah pernyataan yang menentukan tindakan dan keperluan sumber bagi mempromosikan kesihatan. $ertujuan untuk a. #enyediakan piagam sekolah sebagai panduan kepada warga sekolah dan masyarakat luar. b. #erancang dan mengawasi pelaksanaan polisi kesihatan. Polisi *ang ,oleh a. Polisi keselamatan makanan di kantin sekolah& b. Polisi pertolongan cemas& c. Polisi keselamatan sekolah& d. Polisi kawalan penyakit& e. Polisi persekitaran fi1ikal sekolah& f. Polisi persekitaran sosial sekolah& g. Polisi pendidikan kesihatan& dan h. Polisi peranan warga sekolah dan masyarakat. Polisi-polisi yang dilaksanakan perlu dikaji dan dikemaskini dari semasa ke semasa Polisi In"ikator 2umlah warga sekolah merokok di dalam kawasan sekolah $ebas asap rokok $ilangan poster larangan merokok di dalam kawasan sekolah Keselamatan makanan di kantin sekolah 3Rating4 premis kantin sekolah 1$)$) Persekitaran (i/ikal Sekolah keadaan sekolah yang mempunyai kemudahan asas dan fi1ikal yang sentiasa bersih, ceria, sihat dan sentiasa mempunyai persekitaran yang selamat untuk a. #ewujudkan persekitaran fi1ikal yang bersih dan selamat& b. #ewujudkan persekitaran yang bebas daripada risiko jangkitan penyakit& dan c. #emastikan semua kemudahan asas di sekolah mencukupi dan sentiasa dalam keadaan bersih, ceria, selamat dan sihat yang merangkumi bangunan sekolah, bilik darjah, tandas, bekalan air, telefon, kebun-landskap, #akmal, kantin, asrama, klinik,dewan, stor, tempat letak kereta, pagar, perparitan, sistem pembuangan sisa pepejal, pili bomba, dan padang permainan. $agi memastikan persekitaran fi1ikal sekolah yang sempurna, beberapa perkara perlu diambil kira, iaitu Persekitaran yang bersih dan selamat bagi menggalakkan amalan kesihatan, mengurangkan risiko jangkitan penyakit dan kejadian kemalangan di sekolah. Kebersihan kantin, dapur asrama dan dewan makan sekolah sentiasa bersih, selamat dan mematuhi peraturan-peraturan kesihatan yang terdapat dalam 35aris Panduan Kantin %ekolah4 dan 3Pekeliling Pembangunan dan $ekalan $il.0-/667 (Pengendalian *srama)4. #emastikan pengalaman, penyediaan dan pengambilan makanan berkhasiat dan bermutu oleh warga sekolah selaras dengan dasar pemakanan Kementerian Kesihatan #alaysia semasa. #ewujudkan kawasan sekolah sebagai kawasan bebas asap rokok dan Pengetua, 5uru $esar atau guru diberikan kuasa untuk mengkompaun di bawah Peraturan-peraturan Kawalan 8asil !embakau /66+. #emastikan sekolah bebas daripada pembiakan nyamuk *edes mengikut 3$uku Panduan Program $ebas (enggi di %ekolah /6674. #emastikan persekitaran sekolah bebas daripada pencemaran udara, air dan bunyi bising.
3

i. ii. iii. i". ". "i.

Pemanta#an "an Penilaian a. Peratus sekolah mempunyai 9rating: ; <= peratus untuk +K (keceriaan, keindahan dan keselamatan). b. Peratus sekolah melaksanakan program bebas denggi di sekolah. c. Peratus sekolah mencapai ; <> peratus 9rating: bebas denggi di sekolah. d. Peratus sekolah mencapai <> peratus 9rating: premis makanan. e. Peratus sekolah mematuhi /== peratus peraturan larangan merokok. f. Peratus sekolah bebas daripada kemalangan di sekolah. 1$)$+ Persekitaran Sosial Sekolah 1 Persekitaran yang boleh membentuk sikap dan amalan ke arah membina sahsiah warga sekolah yang murni dan dapat mengatasi segala cabaran sama ada cabaran mental atau fi1ikal. Persekitaran sosial sekolah yang baik berupaya menyediakan beberapa perkara iaitu a. #enyediakan persekitaran yang kondusif untuk perkembangan mental yang sihat dan mengurangkan tekanan (stress) di kalangan warga sekolah. b. #enyediakan persekitaran sosial yang sihat untuk perkembangan yang seimbang dari segi jasmani, emosi, rohani dan intelek warga sekolah. Persekitaran sosial yang sihat dan selamat boleh membantu membentuk pelajar yang seimbang dari kesihatan mental dan fi1ikal. $eberapa akti"iti boleh dilaksanakan bagi merealisasikan matlamat tersebut. *kti"iti-akti"iti yang dijalankan perlu berupaya a. #embina ketahanan mental dan keyakinan diri warga sekolah melalui penghayatan agama dan nilai-nilai murni. b. #ewujudkan pelbagai akti"iti untuk mengurangkan tekanan (stress) dalam kalangan warga sekolah seperti kegiatan Pembimbing 'akan %ebaya, rekreasi, hobi, 3punching bag4, sudut pidato dan papan conteng. c. #emberi perkhidmatan kaunseling terhadap kes-kes yang memerlukan. d. #elaksanakan amalan cara hidup sihat pada setiap masa. e. #enangani kes-kes disiplin warga sekolah mengikut peruntukan peraturan-peraturan disiplin yang sedia ada. f. #enggalakkan pembentukan sahsiah yang murni melalui proses pengajaran dan pembelajaran, Kem #oti"asi, Kem $ina %emangat, Kem .badat, Kursus Kepimpinan, 'akan #uda, P')%!*' dan lain-lain akti"iti yang bersesuaian. g. #emberi bantuan atau sokongan moral, khidmat nasihat dan sokongan kewangan seperti $iasiswa, !abung Kebajikan dan .nsurans !akaful. Pemanta#an "an Penilaian $erikut adalah petunjuk-petunjuk bahawa sekolah mempunyai persekitaran sosial yang sihat dan selamat. a. Peratus sekolah bebas daripada penggunaan dadah& b. Peratus sekolah bebas daripada kes jenayah& c. Peratus sekolah menjalankan program P')%!*'& dan d. Peratus sekolah menjalankan akti"iti khidmat nasihat-kaunseling-anti-stres. 1$)$2 Pengli,atan Kom#niti 1 suatu bentuk kerjasama antara warga sekolah, ibu bapa serta masyarakat yang menyokong dan meningkatkan tahap kesihatan warga sekolah untuk a. Penglibatan aktif dalam akti"iti kesihatan. b. #elibatkan diri dalam bentuk tenaga kepakaran, bahan atau kewangan. c. #emberi dorongan dan sokongan moral kepada murid. d. #enjadi 3role model4 amalan cara hidup sihat.
4

?ntuk mencapai matlamat P$%%, beberapa akti"iti yang boleh dijalankan untuk memenuhi fungsi penglibatan komuniti il$ Akti3iti (#ngsi *kti"iti meningkatkan pengetahuan dan kesedaran komuniti dan warga PROSTAR (Program sekolah tentang bahaya, cara pencegahan dan kawalan *.(% di /. Sihat Tan!a AI&S samping menanam sikap positif dan prihatin gejala sosial terutama #nt#k Rema-a) gejala seks bebas dan penagihan dadah. *kti"iti meningkatkan kefahaman, kesedaran dan kemahiran dalam e,as &enggi "i 0. mencegah dan mengawal demam denggi yang melibatkan warga Sekolah sekolah dan komuniti. *kti"iti promosi anti-merokok dan penguatkuasaan di sekolah sebagai +. Anti4merokok kawasan larangan merokok melibatkan warga sekolah dan komuniti. Kem!en 5ara Hi"#! #engadakan akti"iti-akti"iti kempen cara hidup sihat mengikut tema 7. Sihat tahunan. #erancang, melaksana dan mengawasi penyediaan, pemprosesan, >. Program Kantin Sihat hidangan dan penjualan makanan sihat di kantin sekolah oleh warga sekolah dan komuniti. @. Sekolah ersih #empertingkatkan dan mempromosi kebersihan dan keceriaan sekolah. #elaksanakan Program %ijil ,encana *nti-dadah, akti"iti peningkatan <. e,as &a"ah kesedaran pelajar akan bahaya penyalahgunaan dadah serta langkah pencegahan dan pengawalan. #elibatkan warga sekolah dan komuniti dalam akti"iti A. Keselamatan mempertingkatkan keselamatan murid. 6. Rekreasi #elaksanakan program rekreasi bersama komuniti dan warga sekolah. #elibatkan diri secara aktif dalam penerapan nilai agama, moral dan /=. Agama "an Kerohanian kerohanian. //. Kekel#argaan Penglibatan komuniti dan warga sekolah dalam akti"iti kekeluargaan. $ilangan akti"iti penglibatan komuniti yang dijalankan di Pemanta#an "an /0. sekolah atau warga sekolah. Penilaian $ilangan penyertaan komuniti, ibu bapa dan warga sekolah. 1$)$6 Kemahiran Kesihatan &iri membentuk sikap yang positif ke arah amalan cara hidup sihat dalam kalangan warga sekolah bagi mengadakan pembelajaran dan pengajaran yang formal dan tidak formal dalam mengendalikan kesihatan fi1ikal, mental, rohani dan sosial, serta alam sekeliling ke arah amalan cara hidup yang sihat. *kti"iti Kemahiran Kesihatan &iri boleh dijalankan, sama ada melalui pendidikan formal dan tidak formal di sekolah a. Kesihatan (i/ikal i. Ke,ersihan "iri #urid-murid mestilah diajar tentang kebersihan diri yang ditetapkan dalam kurikulum sekolah. %etiap murid mengamalkan kebersihan diri setiap masa melalui kaedah pemeriksaan oleh guru, latihan amali dan demonstrasi. #urid perlu bertanggungjawab terhadap kebersihan diri sepanjang masa seperti berpakaian kemas dan bersih, rambut kemas dan bersih, kuku pendek dan bersih serta gigi dan muluthidung yang bersih. ii. Kesihatan Pergigian
5

iii.

i".

".

"i.

*kti"iti kesihatan pergigian diajar dan diamalkan di sekolah. %ekolah perlu mengadakan kemudahan untuk latihan amali kebersihan gigi. Senaman "an Ke7ergasan %ekolah perlu memperuntukkan sekurang-kurangnya dua masa pelajaran dalam seminggu untuk senaman dan kecergasan. %ekolah perlu mengadakan kemudahan dan peralatan untuk senaman dan kecergasan. #urid dikehendaki melibatkan diri secara aktif dalam akti"iti senaman dan kecergasan. Makan Se7ara Sihat %ekolah mestilah mengajar konsep makan secara sihat kepada setiap murid melalui kurikulum dan lain-lain akti"iti yang tidak formal. %ekolah perlu memastikan makanan yang dijual di kantin sekolah adalah bersih, selamat dan ber1at. #urid mestilah digalakkan untuk memilih makanan yang ber1at, bersih dan selamat. Anatomi "an (isiologi T#,#h a"an 5uru dan murid perlu diberi pengetahuan asas mengenai struktur dan fungsi tubuh badan melalui pendidikan formal. 5uru dan murid perlu didedahkan kepada pengetahuan tentang perkembangan dan pertumbuhan fi1ikal. 5uru dan murid perlu didedahkan kepada masalah yang berkaitan dengan perkembangan dan pertumbuhan fi1ikal. Pertolongan 5emas %ekolah perlu melatih guru dan warga sekolah berkaitan pertolongan cemas. %ekolah perlu menyediakan sekurang-kurangnya satu peti kecemasan di dalam setiap bilik darjah. #urid perlu mempelajari kaedah pertolongan cemas.

b. Kesihatan Mental "an Sosial i. Perkem,angan Mental "an Sosial 5uru dan murid perlu didedahkan kepada pengetahuan mengenai perkembangan mental dan sosial yang normal. ii. !ekanan Rakan Se,a*a "an Kel#arga #urid perlu diberi kemahiran untuk menangani masalah berkaitan dengan rakan sebaya dan keluarga. 5uru hendaklah didedahkan kepada cara-cara mengenal pasti masalah kesihatan mental dan sosial dalam kalangan murid. %ekolah perlu menyediakan perkhidmatan bimbingan dan kaunseling kepada warga sekolah. Pemanta#an "an Penilaian a. Pen"i"ikan Kesihatan (ormal i. ?jian bertulis selepas topik-penggal-tahunan& ii. ?jian lisan selepas setiap topik-penggal-tahunan& iii. Kajian semula kurikulum sekolah yang formal& i". %kor tingkah laku berkala& ". ,aporan untuk setiap projek& dan "i. %enarai semak setiap penyeliaan berkala yang dijalankan. b. Pen"i"ikan Kesihatan Ti"ak (ormal
6

i.

ii. iii. i". ".

,aporan !ahunan oleh 2awatankuasa Kesihatan %ekolah& Kelab Kesihatan %ekolah& dan $iro Kesihatan. %enarai semak bagi pemeriksaan fi1ikal dan persekitaran sekolah. %kor pemeriksaan kesihatan diri. 8adiah dan penghargaan bagi setiap akti"iti promosi kesihatan di sekolah iaitu pertandingan kesihatan, kui1 kesihatan dan pameran kesihatan. %kor tingkah laku selepas kaunseling.

1$)$0 Perkhi"matan Kesihatan Sekolah merangkumi promosi kesihatan dan pemakanan, penjagaan kesihatan, rawatan, rujukan serta penempatan di dalam kelas khas yang diberi oleh doktor perubatan dan pergigian, kakitangan kejururawatan dan guru-guru untuk pencapaian kesihatan optimum warga sekolah. Perkhidmatan kesihatan sekolah berperanan untuk a. #emaklumkan guru dan ibu bapa mengenai tahap kesihatan murid bagi membolehkan rawatan lanjut dan tindakan susulan bagi kes tertentu. b. #embina kefahaman dan kesedaran warga sekolah mengenai kepentingan kesihatan optimum dan amalan cara hidup sihat. c. 'ancangan khas seperti rancangan makanan tambahan dan program susu sekolah kepada murid dilaksanakan dengan sempurna. d. #enyediakan khidmat pertolongan cemas dan rujukan kepada warga sekolah. e. #engesan masalah kesihatan, merawat dan merujuk kes yang memerlukan perhatian serta tindakan lanjut. f. #enyediakan pemantauan dan penilaian ke atas akti"iti-akti"iti kesihatan sekolah. g. #encegah dan mengawal kejadian penyakit. *kti"iti-akti"iti Perkhidmatan kesihatan sekolah adalah i. Penilaian Stat#s Kesihatan Penilaian status kesihatan meliputi pemeriksaan, pengesahan awal masalah kesihatan dan ujian saringan bagi menentukan tahap kesihatan warga sekolah seperti ujian penglihatan, kebersihan diri dan lain-lain oleh guru, jururawat dan doktor. *ntara akti"iti yang perlu dijalankan adalah o %ekolah hendaklah mendapatkan kebenaran ibu bapa atau penjaga untuk pemeriksaan kesihatan dan imunisasi murid. o 'ekod Kesihatan #urid ('K#) hendaklah sentiasa dikemaskini. 'K# / hendaklah dihantar ke sekolah menengah yang berkenaan setelah murid tersebut tamat tahun @. %ekiranya seseorang murid itu bertukar sekolah, buku 'K# / hendaklah dihantar ke sekolah baharu. o Pemeriksaan kesihatan hendaklah dijalankan secara berkala dan berterusan. o Pemeriksaan kesihatan diwajibkan untuk murid !ahun /, !ahun @, !ingkatan + dan !ingkatan >. o 5uru hendaklah memberi kerjasama semasa pemeriksaan kesihatan murid. ii. R#-#kan "an Tin"akan S#s#lan o Pemerhatian atau rawatan awal terhadap kes yang dirujuk. o !indakan susulan oleh guru, jururawat atau pegawai perubatan. iii. Khi"mat Ka#nseling Penyediaan perkhidmatan kaunseling yang dijalankan oleh seorang guru kaunselor yang terlatih di setiap sekolah.
7

i".

".

"i.

"ii.

"iii.

Pemakanan *kti"iti pemakanan meliputi o Penilaian status pemakanan murid melalui pengambilan berat badan dan tinggi serta pengkelasan status pemakanan mengikut 'K#. o Pengesanan secara fi1ikal dan klinikal kes kurang 1at makanan, obesiti, beguk, anemia dan lain-lain. o 'awatan dan rujukan kes kepada doktor atau jururawat. o Beramah dan promosi pemakanan (healthy eating) kepada warga sekolah. o Penyeliaan pelaksanaan penggunaan menu serta rancangan khas seperti 'ancangan #akanan !ambahan dan Program %usu %ekolah mengikut garis panduan yang ditetapkan. o Pemberian maklumat pemakanan melalui risalah, poster, tayangan "ideo dan lain-lain. o Penyeliaan oleh Pegawai Cat #akanan dan Pegawai Kesihatan (aerah terhadap pelaksanaan penambahan iodin dalam bekalan air di sekolah yang diwartakan. Pergigian Perkhidmatan pergigian perlu dijalankan o (engan mendapatkan kebenaran ibu bapa atau penjaga untuk rawatan pergigian murid oleh sekolah. o ?ntuk menilai status kesihatan pergigian yang merangkumi pemeriksaan gigi, tisu-tisu lembut dan kecacatan 3dentofacial4 oleh doktor pergigian atau jururawat pergigian. o ?ntuk memerhati aspek kebersihan mulut murid oleh guru kelas. o (engan memberikan keutamaan kepada aspek pencegahan dan promosi kesihatan pergigian. o (engan memberikan rawatan pergigian yang sistematik dan komprehensif kepada murid. o (engan menyediakan rujukan bagi kes yang memerlukan perhatian dan tindakan lanjut oleh doktor pergigian dan jururawat pergigian. Pertolongan 5emas Dalaupun langkah berjaga-jaga ada disediakan, kemalangan dan serangan penyakit masih boleh berlaku ketika murid berada di sekolah. Polisi dan peraturan yang jelas untuk mengendalikan pertolongan kecemasan adalah diperlukan. o %ekolah juga perlu menyediakan perkara-perkara asas berikut o %ebuah bilik khas kesihatan (sick-bay) yang dilengkapi juga dengan peti pertolongan cemas (sila rujuk 'ajah /.+). o %ekurang-kurangnya seorang guru yang terlatih dalam memberi pertolongan cemas dan resusitasi kardiopulmonari. Pen"i"ikan Kesihatan *kti"iti Pendidikan Kesihatan meliputi o Penyampaian Pendidikan Kesihatan kepada murid secara formal dan tidak formal. o Penilaian berkala dan berterusan tentang pengetahuan, sikap dan amalan kesihatan dalam kalangan warga sekolah. o Pendedahan kepentingan penjagaan kesihatan dan keselamatan di sekolah kepada warga sekolah, ibu bapa dan masyarakat. Kanak4kanak "engan Ke!erl#an Khas *kti"iti bagi kanak-kanak dengan perkembangan pada tahap di bawah normal mengikut umur atau kehilangan keupayaan fi1ikal, penglihatan dan pendengaran meliputi o (iagnos dan pengesahan kanak-kanak dengan keperluan khas. o Pendaftaran dan penempatan kanak-kanak dengan keperluan khas
8

'ujukan kes untuk program pemulihan seperti pemulihan anggota, pemulihan cara kerja dan lain-lain di peringkat klinik, hospital dan komuniti kepada agensi berkaitan.

Pemanta#an "an Penilaian a. Pemeriksaan Stat#s Kesihatan i. Peratus murid yang diperiksa oleh jururawat dan doktor. ii. Kadar pengesanan cacat penglihatan. iii. ,iputan imunisasi. i". Kadar kejadian penyakit. b. R#-#kan "an Tin"akan S#s#lan i. $ilangan kes dirujuk. ii. $ilangan kes keciciran daripada kes rujukan. c. Pemeriksaan Stat#s Pemakanan i. $ilangan dan peratus dengan berat badan menurut ketinggian. E A= peratus mengikut tahun persekolahan (kurang 1at makanan)& dan ; /0= peratus mengikut tahun persekolahan (obesiti). ii. $ilangan dan peratus murid dengan hemoglobin (8h) E /= gmF mengikut tahun persekolahan (anemia). iii. $ilangan dan peratus murid yang dikesan mengidap beguk. i". $ilangan dan peratus murid yang menerima bantuan susu sekolah. ". $ilangan dan peratus murid yang menerima bantuan makanan tambahan. d. Pemeriksaan Stat#s Kesihatan Pergigian i. Peratus murid dengan tahap kebersihan gigi yang optima. ii. Peratus murid yang diberi rawatan sehingga tahap 9demofitness:. e. Pertolongan 5emas i. $ilangan dan peratus peti pertolongan cemas yang lengkap. TOPIK ) PROMOSI KESIHATAN SEKOLAH (efinisi kesihatan ialah satu tahap atau keadaan di mana seseorang indi"idu itu mempunyai kesejahteraan yang sempurna dari segi fi1ikal, mental dan sosial dan bukan semata-mata bebas daripada penyakit atau tidak berdaya. ($adan Kesihatan %edunia (D8))) #elibatkan dua aspek penting dalam kesihatan *spek Positif dan Gegatif As!ek Positi. As!ek Negati. a. $erpenyakit a. Kesejahteraan dari segi fi1ikal b. !idak sihat b. Kesejahteraan dari segi mental c. Bedera c. Kesejahteraan dari segi sosial d. Bacat atau tidak berdaya atau lemah. #atlamat keseluruhan promosi kesihatan ialah mencapai keseimbangan antara penggalak kesejahteraan dan pencegahan keadaan tidak sihat dari segi fi1ikal, mental dan sosial. )$1 PROMOSI KESIHATAN SEKOLAH Konsep 9Health Promoting School4 (8P%) yang diperkenalkan oleh D8) adalah berdasarkan teori 3)ttawa Bharter4. #ewujudkan Program $ersepadu %ekolah %ihat (P$%%) untuk menyepadukan dan menyelaraskan semua akti"iti berkaitan dengan kesihatan sekolah. *spek promosi kesihatan telah menonjolkan aspek kesejahteraan kehidupan indi"idu sebagai perkara asas dalam kesihatan masyarakat dan menekankan aspek kesihatan yang positif.
9

Promosi kesihatan boleh didefinisikan sebagai tindakan yang menjurus kepada pembaikan atau perlindungan kesihatan menerusi perubahan tingkah laku, biologi, sosio-ekonomi dan persekitaran.

)$1$1 Pen"i"ikan Kesihatan Pendidikan kesihatan menggalakkan kesihatan positif dan mencegah keadaan tidak sihat atau penyakit melalui pengaruhnya terhadap kepercayaan dan tingkah laku indi"idu, kumpulan atau masyarakat.

)$1$) As!ek Pen7egahan a. Pen7egahan !rimer1 melibatkan tindakan indi"idu untuk mencegah daripada berlakunya penyakit atau ketidakupayaan atau kecacatan. Bontoh imunisasi dan "aksinasi. b. Pen7egahan sek#n"er melibatkan pengenalpastian di peringkat awal keadaan kesihatan seseorang indi"idu. Bontoh pemeriksaan perubatan dan fi1ikal untuk menentukan sama ada seseorang itu mengalami penyakit seperti diabetes, hipertensi atau kegagalan jantung, melakukan pemeriksaan gigi atau mata untuk memastikan ia berada dalam keadaan baik. c. *spek !en7egahan tertier membabitkan tindakan yang diambil untuk mengurangkan tahap ketidakupayaan indi"idu akibat daripada penyakit yang sedang dialami olehnya. Bontohnya, pesakit akan mengawal keadaan penyakit kencing manisnya dengan mengambil ubat yang diarahkan oleh doktor serta mengawal diet (pemakanan) supaya tidak mengalami masalah retinopati (kerosakan mata), neuropati (kerosakan sistem saraf) ataupun nefropati (kerosakan buah pinggang) akibat daripada keadaan kencing manis yang tidak terkawal. )$1$+ Strategi4strategi ke Arah Mem!romosi Kesihatan /. Penekanan dari sudut promosi kesihatan, pencegahan penyakit, rawatan serta pemulihan dan pengekalan sistem kesihatan yang berkesan dan adil. 0. %istem kesihatan di kawasan luar bandar akan dimajukan. +. %istem bekalan air dan sanitasi, program nutrisi dan imunisasi akan diperluaskan. )$1$2 5ara Pemakanan *ang Sihat Kerjasama antara agensi kerajaaan dan bukan kerajaan serta badan profesional, menggunakan media massa untuk mendidik masyarakat, pengiklanan di peringkat kebangsaan, negeri dan daerah dan mempertingkatkan komunikasi interpersonal sama ada di klinik atau di peringkat komuniti. )$1$6 Konse! Tele!er#,atan "an As!ek4as!ek Lain Hisi teleperubatan akan membantu mengubah perkhidmatan penjagaan kesihatan dan industri kesihatan ke arah globalisasi untuk perkhidmatan, produk dan pendidikan kesihatan. !eleperubatan ini akan digunakan sebagai alat untuk menggalakkan serta menjalankan tanggungjawab yang lain dari aspek penjagaan kesihatan diri sendiri.
10

Kerajaan dalam usahanya mempromosikan kesihatan banyak menekankan kepada amalan cara hidup sihat dalam kalangan masyarakat melalui kempen anti-merokok, anti-alkohol dan anti-dadah. Kerajaan juga mengenakan penalti yang berat terhadap indi"idu yang terlibat dalam pergaulan atau akti"iti seks rambang yang menyebabkan kanser, *.(%. #asyarakat juga digalakkan hidup dalam suasana aman dan harmoni dan menghindari daripada faktor-faktor yang boleh menyebabkan ketegangan mental yang menyebabkan tekanan jiwa. )$) POLISI KESIHATAN SEKOLAH (efinisi !olisi kesihatan sekolah satu pernyataan jelas dan berupaya menentukan tindakan dan keperluan sumber bagi mempromosikan kesihatan. Fungsi polisi kesihatan sekolah adalah bertujuan untuk a. #enyediakan piagam sekolah sebagai panduan kepada warga sekolah dan masyarakat luar& b. #erancang dan mengawasi pelaksanaan polisi kesihatan. )$)$1 Peneta!an Ken*ataan Polisi Kesihatan Sekolah 2awatankuasa P$%% Peringkat %ekolah boleh menetapkan kenyataan polisi kesihatan sekolah berdasarkan lokasi sekolah, status sosio-ekonomi dan budaya masyarakat tempatan. Polisi kesihatan sekolah yang ditetapkan oleh 2awatankuasa P$%% di Peringkat Kebangsaan adalah ditetapkan berdasarkan masalah kesihatan yang dihadapi melalui polisi berikut

)$)$) Pelaksanaan Polisi Kesihatan Sekolah %ekolah hendaklah menjalankan program dan akti"iti berlandaskan polisi yang ditetapkan oleh 2awatankuasa P$%% Peringkat Kebangsaan atau 2awatankuasa P$%% Peringkat %ekolah.

Polisi yang dibentuk adalah bersesuaian dan berkaitan dengan keperluan sekolah iaitu a. Polisi keselamatan makanan di kantin sekolah& b. Polisi pertolongan cemas&
11

c. d. e. f. g. h.

Polisi keselamatan sekolah& Polisi pencegahan penyakit& Polisi penekanan aspek fi1ikal dalam sekolah& Polisi penekanan aspek sosial dalam sekolah& Polisi pendidikan kesihatan& dan Polisi peranan warga sekolah dan masyarakat.

)$)$+ Pelaksanaan P SS "i Sekolah %emua sekolah hendaklah melaksanakan P$%%. $agi menjayakannya, komponen pengurusan berikut perlu dijalankan.

)$+ KONSEP PROMOSI KESIHATAN /. Pengertian promosi kesihatan sebagai sebahagian daripada tahap pencegahan penyakit. !erdapat lima tahap pencegahan penyakit dalam perspektif kesihatan masyarakat iaitu a. Peningkatan atau promosi kesihatan& b. Perlindungan khusus seperti melalui imunisasi& c. (iagnosis awalan dan rawatan segera& d. #engawal atau mengurangkan terjadinya kecacatan& e. Pemulihan. 0. Promosi kesihatan dalam konteks ini adalah peningkatan kesihatan. +.Pengertian ke-0, promosi kesihatan keupayaan memasarkan, menyebarluaskan, memperkenalkan atau 3menjual4 kesihatan. 7. #engamalkan gaya hidup sihat dan menjadikan masyarakat terhindar daripada berbagai-bagai penyakit sama ada fi1ikal dan juga mental agar masyarakat menjalani kehidupan sesuai dengan nilai-nilai kesihatan. >. ,awrence 5reen (/6A7) merumuskan promosi kesihatan sebagai 3segala bentuk kombinasi pendidikan kesihatan dan inter"ensi yang terkait dengan ekonomi, politik dan organisasi yang dirancang untuk memudahkan perubahan tingkah laku dan lingkungan yang kondusif bagi kesihatan4. )$2 PROGRAM PROMOSI KESELAMATAN MAKANAN )bjektif program ini membudayakan amalan keselamatan makanan yang baik dalam kalangan warga sekolah. Bontoh road show fasa kedua kepada pengendali makanan di sekolah-sekolah, seminar keselamatan makanan, kajian, ceramah dan sebagainya supaya rakyat #alaysia dapat menerapkan budaya mementingkan aspek keselamatan makanan sebagai satu gaya hidup sihat. Pengertian Tan!a K#man% Makanan Selamat /. Keracunan makanan ialah penyakit yang berlaku selepas memakan makanan yang tercemar dengan
12

kuman dan bahan kimia. 0. %logan 3!anpa Kuman, #akanan %elamat4 makanan yang dimakan adalah selamat dan tidak mendatangkan masalah kesihatan dan penyakit tanpa kehadiran kuman yang merbahaya. TOPIK + PELAKSANAAN P SS (alam melaksanakan P$%%, konsep yang berdasarkan kepada 8Ottawa Charter on Health Promotion8 ini berteraskan kepada lima kom!onen asas dalam memastikan kewujudan suasana persekolahan yang sihat dan selamat iaitu a. #elalui penyataan polisi kesihatan sekolah& b. Persekitaran sekolah yang sihat dan selamat& c. Penglibatan keluarga dan komuniti dalam mempromosikan kesihatan& d. Kemahiran kesihatan diri dalam kalangan pelajar& dan e. Perkhidmatan kesihatan sekolah yang berkualiti seperti sedia kala. +$1 Pen"i"ikan Kesihatan Pendidikan Kesihatan jumlah pengalaman sama ada di sekolah atau di mana-mana sahaja yang mempengaruhi pengetahuan, sikap dan amalan seseorang murid dalam perkara-perkara yang berkaitan dengan kesihatan, termasuklah pendidikan formal dan tidak formal di sekolah bertujuan untuk membentuk minat dan keinginan serta mewujudkan rasa tanggungjawab dalam kalangan murid untuk kemajuan dan kebaikan kesihatan mereka sendiri, keluarga dan masyarakat. +$1$1 Pen"i"ikan Kesihatan Se7ara (ormal a. #empertingkatkan dan mengemaskinikan kurikulum yang sedia ada dari semasa ke semasa untuk mengambil kira isu-isu kesihatan semasa. b. #emberi pendidikan kesihatan secara formal kepada guru dan murid iaitu i. G#r# Kursus *sas Perguruan di maktab dan institusi pengajian tinggi Kursus (alam Perkhidmatan kepada guru-guru terlatih Kursus ,anjutan Kesihatan kepada guru-guru terlatih yang terpilih ii. Pela-ar #elalui mata pelajaran yang ditentukan di sekolah ,atihan amali Projek-projek khas secara indi"idu atau berkumpulan. c. Penyeliaan dan pemantauan oleh guru dan pelajar. Se7ara Ti"ak (ormal a. #engadakan kempen-kempen kesihatan seperti kempen anti-denggi, kempen makan untuk kesihatan, kempen senaman dan kecergasan fi1ikal dan lain-lain. b. #engadakan kui1 kesihatan tahunan di setiap peringkat. c. #engadakan pameran kesihatan di setiap sekolah. d. #engadakan ceramah atau forum kesihatan di sekolah atau dalam komuniti. e. #engadakan pertandingan akti"iti berkaitan dengan kesihatan di sekolah-sekolah. f. #engadakan demonstrasi akti"iti berkaitan dengan kesihatan seperti pemakanan sihat, senaman, penjagaan gigi dan lain-lain lagi. g. #enjalankan pemeriksaan berkala di tempat-tempat seperti bilik darjah, tandas, kantin dan lain-lain kawasan di sekeliling sekolah. h. #elakukan pemeriksaan kebersihan diri oleh guru dan pelajar sendiri. i. #enyediakan khidmat kaunseling.
13

Amalan Kesihatan a. #enubuhkan satu 2awatankuasa Kesihatan %ekolah yang dianggotai oleh guru dan ahli P.$5 di setiap sekolah. b. #enubuhkan Kelab Kesihatan dalam kalangan pelajar di setiap sekolah. c. #enubuhkan $iro Kesihatan dalam P.$5 setiap sekolah. d. #engamalkan Bara 8idup %ihat. Promosi Kesihatan Sekolah a. 5uru perlu didedahkan kepada kaedah dan teknik pengajaran dan pembelajaran berkaitan akti"iti promosi kesihatan sekolah. b. %ekolah perlu memastikan bahawa setiap warga sekolah mengetahui dan mematuhi akta dan peraturan yang berkaitan dengan kesihatan sekolah. +$) PERANAN Program $ersepadu %ekolah %ihat (P$%%) bertujuan menyepadukan dan menyelaraskan semua akti"iti berkaitan dengan kesihatan sekolah yang mampu meningkatkan taraf kesihatan dalam kalangan warga sekolah. +$)$1 Peringkat Sekolah #embentuk sikap dan perlakuan yang positif terhadap kesihatan. +$)$) Peranan M#ri" a. #elibatkan diri secara aktif dalam akti"iti P$%% yang dirancang. b. #emberi cadangan akti"iti-akti"iti P$%% yang boleh dilaksanakan. c. #empertingkatkan pengetahuan dan kemahiran kesihatan supaya lebih bertanggungjawab menjaga kesihatan diri sendiri. d. #enyampaikan maklumat kepada ibu bapa dan masyarakat setempat mengenai akti"itiakti"iti kesihatan dalam P$%% yang dijalankan di sekolah. +$)$+ Peranan G#r# a. #emahami teras-teras utama P$%%. b. #enyokong, melaksana dan memperkukuhkan akti"iti-akti"iti P$%% yang dirancang oleh 2awatankuasa P$%% peringkat sekolah. c. $ertanggungjawab untuk memastikan akti"iti-akti"iti P$%% boleh dilaksanakan oleh 2awatankuasa P$%% peringkat sekolah. d. #enjadi contoh kepada murid dalam mengamalkan cara hidup sihat. e. #enggalakkan murid menyertai akti"iti P$%% dengan aktif. f. #emberi penerangan kepada ibu bapa dan masyarakat setempat mengenai P$%%. +$)$2 Peranan Penget#a ata# G#r# esar a. #emberi penerangan kepada guru-guru mengenai pelaksanaan P$%% di sekolah. b. #enubuhkan 2awatankuasa P$%% di peringkat sekolah dianggotai oleh guru-guru, wakil agensi kerajaan dan swasta serta wakil masyarakat setempat. c. #erancang akti"iti dengan mengambil kira i. Keperluan warga sekolah bukan sahaja dari segi fi1ikal tetapi juga emosi serta keadaan persekitaran yang selamat. ii. Pengalaman murid dan guru supaya dapat digabungkan untuk menjalankan akti"iti P$%% yang berkesan. iii. Kemahiran kesihatan, kemahiran berfikir secara kritis dan bertanggungjawab terhadap diri, keluarga dan masyarakat.
14

Kesedaran murid tentang pentingnya kemahiran kesihatan serta mempunyai a1am yang kuat untuk menjaga kesihatan diri d. #emastikan pelaksanaan dan pemantauan akti"iti P$%% dijalankan dengan terancang, tersusun dan berterusan. e. #enjalinkan hubungan yang baik serta memberi penerangan kepada masyarakat setempat, agensi-agensi kerajaan dan bukan kerajaan berkaitan dengan P$%%. +$)$6 Peranan I,# a!a "an Mas*arakat a. #elibatkan diri secara aktif dan menyokong akti"iti P$%% yang dirancang oleh sekolah. b. #emberi sumbangan dari segi kepakaran, kewangan, tenaga dan peralatan serta kerjasama kepada sekolah untuk menjalankan akti"iti-akti"iti P$%%. c. #emberi galakan kepada anak-anak untuk menyertai akti"iti-akti"iti P$%%. d. #enjadi contoh kepada anak-anak dalam mengamalkan cara hidup sihat. +$)$0 Peranan Pe-a,at Pen"i"ikan ahagian ata# &aerah a. #emberi penerangan kepada sekolah mengenai pelaksanaan P$%%. b. #emberi bimbingan kepada sekolah untuk menubuhkan 2awatankuasa P$%% dan seterusnya merancang dan menjalankan akti"iti. c. #enghubungi agensi-agensi kerajaan yang berkaitan untuk memberi bantuan kepada sekolahsekolah yang menjalankan P$%%. d. #engendali dan memantau program yang dijalankan. +$)$9 Peranan 'a,atan Pen"i"ikan Negeri a. #emberi penerangan kepada $ahagian-(aerah mengenai pelaksanaan P$%%. b. #emberi bimbingan kepada $ahagian-(aerah untuk menubuhkan 2awatankuasa P$%% dan seterusnya merancang dan menjalankan akti"iti. c. #enghubungi agensi-agensi kerajaan yang ada kaitan untuk memberi bantuan kepada $ahagian-(aerah yang menjalankan P$%%. d. #engendali dan memantau perjalanan program. +$+ 'A:ATANK;ASA P SS %ekolah hendaklah menubuhkan jawatankuasa P$%% sebagai proses menjayakan pelaksanaannya. +$+$1 Peringkat Sekolah a. Keahlian Pengerusi Pengetua-5uru $esar %etiausaha 5uru Kesihatan *hli-ahli Dakil ,embaga Pengurus-Pengelola Dakil P.$5 Dakil 2KKK (Kesihatan) Dakil Pejabat Kesihatan (aerah Dakil lain-lain dilantik

i".

Keahlian 2awatankuasa P$%%

15

(#ngsi -a<atank#asa P SS #enetapkan kenyataan polisi kesihatan #erancang dan melaksanakan pelan tindakan #embuat pemantauan dan penilaian #enyediakan laporan b. i"ang R#-#kan i. #engenal pasti dan mengemaskinikan polisi kesihatan sekolah. ii. #erancang dan melaksanakan Program $ersepadu %ekolah %ihat atau P$%%. iii. #emastikan latihan diberi kepada guru-guru pelaksana dan penyelia P$%%. i". #enjalankan akti"iti atau latihan murid, ibu bapa dan masyarakat. ". #endapatkan kerjasama daripada lapisan masyarakat dan agensi berkaitan untuk menyokong pelaksanaan P$%%. "i. #engawasi dan menilai keberkesanan P$%%. "ii. #enyediakan laporan pelaksanaan P$%% di peringkat sekolah. +$+$) Peringkat ahagian ata# &aerah a. Keahlian Pengerusi $ersama Pegawai Pendidikan (aerah Pegawai Kesihatan (aerah %etiausaha Penyelia Kesihatan %ekolah *hli-ahli Ketua Penolong Pegawai (aerah Peg. Perubatan dan Kesihatan 2urutera (aerah Pegawai Kebajikan #asyarakat Pegawai *gama (aerah ,ain-lain yang dilantik b. i"ang R#-#kan i. #enyelaras, mengawasi dan menilai pelaksanaan P$%% di peringkat $ahagian dan (aerah. ii. $ekerjasama dengan semua agensi terlibat, warga sekolah, ibu bapa dan masyarakat dalam pelaksanaan P$%%. iii. #engemukakan cadangan-cadangan pelaksanaan P$%% kepada 2awatankuasa peringkat Gegeri. i". #enyediakan laporan pelaksanaan P$%% peringkat daerah. +$+$+ Peringkat Negeri
16

a. Keahlian Pengerusi $ersama Pengarah Pendidikan Gegeri Pengarah Kesihatan Gegeri %etiausaha Ketua %ektor Pengurusan Pembangunan Kemanusiaan, 2PG *hli-ahli !imbalan Pengarah Kesihatan (Kesihatan *wam) Pengarah 2abatan Kebajikan Pengarah 2abatan Kerja 'aya Pengarah Penerangan Penolong Pengarah Kesihatan (,atihan) 2abatan Pendidikan Gegeri Ketua %ektor 2PG Pengarah 2abatan *gama ,ain-lain yang dilantik b. i"ang R#-#kan i. #engawasi pelaksanaan P$%% di sekolah. ii. #enyebarkan maklumat pelaksanaan P$%% kepada PP$-PP(, sekolah dan masyarakat. iii. $ekerjasama dengan semua agensi yang terlibat dalam kesihatan sekolah iaitu indi"idu, keluarga dan masyarakat. i". #enyelaras akti"iti P$%% di peringkat negeri. ". #enyelaras keperluan kemudahan bagi kanak-kanak keperluan khas dengan agensi berkaitan. "i. #endapatkan maklum balas tentang pelaksanaan P$%% di peringkat daerah dan sekolah. "ii. #embuat laporan pelaksanaan P$%% di peringkat negeri. +$+$2 Peringkat Ke,angsaan a. Keahlian Pengerusi $ersama Ketua Pengarah Pendidikan Ketua Pengarah Kesihatan %etiausaha Pengarah $ahagian %ekolah *hli-ahli Pengarah Pembangunan Kesihatan Keluarga Pengarah Kawalan Penyakit Pengarah Kawalan #utu #akanan Pengarah Pendidikan Kesihatan Pengarah Perkhidmatan Pergigian Pengarah $ahagian Pendidikan 5uru Pengarah Pusat Perkembangan Kurikulum Pengarah $ahagian !eknologi Pendidikan Dakil 2abatan Pendidikan Khas Dakil 2abatan Pendidikan *gama .slam dan #oral Pengarah 2abatan Kebajikan #asyarakat ,ain-lain ahli yang dilantik b. i"ang R#-#kan i. #enggubal polisi P$%%. ii. #enentukan hala tuju P$%%. iii. #erancang keperluan sumber bagi pelaksanaan P$%% di seluruh negara. i". #enentukan keperluan bidang penyelidikan berkaitan dengan kesihatan sekolah.
17

".

#engkaji keberkesanan P$%% dari semasa ke semasa dan menetapkan akti"iti-akti"iti baharu bagi P$%%.

TOPIK 2 RA:ATAN PERTOLONGAN 5EMAS Pertolongan cemas adalah bantuan permulaan atau rawatan pertama yang diberikan kepada mangsa atau indi"idu yang tercedera. Pertolongan cemas merupakan suatu cara atau rawatan awalan yang diberikan kepada mangsa sebagai salah satu usaha untuk mengelakkan kecederaan yang dialami oleh mangsa menjadi serius sementara menunggu bantuan tiba. 2$1 PRINSIP4PRINSIP &AN AMALAN PERTOLONGAN 5EMAS 2$1$1 &e.inisi Pertolongan cemas ditakrifkan sebagai bantuan permulaan atau rawatan pertama yang diberikan kepada mangsa atau indi"idu yang tercedera dalam sesuatu kemalangan atau mengalami sebarang kesakitan yang mengejut sementara menantikan ketibaan ambulans, doktor atau pakar perubatan. 2$1$) T#-#an cuba menyelamatkan nyawa, mengurangkan keparahan kecederaan dan memulihkan mangsa sementara menunggu bantuan perubatan tiba. #atlamat pertolongan cemas adalah a. ?ntuk menyelamatkan seseorang yang berada dalam kesakitan atau terlibat dalam kemalangan& b. #enghadkan kesan-kesan kecederaan& dan c. #enggalakkan dan membantu pemulihan. 2$1$+ Perat#ran Tertent# "alam Pertolongan 5emas a. Menilai Sit#asi Ke7emasan i. Penilaian adalah penting dan ia perlu dilakukan dengan pantas dan tenang dalam keadaan atau tempat peristiwa itu berlaku. ii. Pemerhatian terhadap keadaan sekitar dan pengawasan terhadap lain-lain bahaya terhadap diri dan mangsa. iii. 8indarkan diri anda daripada sebarang risiko. ,$ Ke!erl#an #nt#k Memastikan Ka<asan Ke7emasan Selamat
18

Keselamatan diri perlu dipastikan sebelum melakukan pertolongan kepada mangsa. Pastikan mangsa dihindarkan daripada bahaya dengan memindahkan mangsa dari tempat yang dikhuatiri mendatangkan bahaya. iii. 2angan bertindak sendiri jika di luar kemampuan anda. i". *wasi diri dan mangsa agar tidak terdedah kepada mana-mana kemungkinan bahaya. c. Menilai Sem#a Ke7e"eraan "an Mem,eri Pertolongan 5emas i. Buba lindungi mangsa daripada sebarang bahaya. Gilai mangsa dengan kaedah pemulihan pernafasan BP' dan dapatkan bantuan dengan segera. ii. Pastikan keadaan mangsa yang tercedera sama ada o %edar sepenuhnya atau tidak o #asih bernafas tetapi tidak sedarkan diri o !idak bernafas tetapi mempunyai denyutan nadi o !idak mempunyai nadi. "$ Meminta ant#an ata# Pertolongan i. %egera pastikan pertolongan pakar telah dipanggil dan dalam perjalanan. ii. %ementara menunggu bantuan tiba, pastikan anda mendapat pertolongan daripada orang lain untuk memastikan beberapa perkara iaitu o #emastikan kawasan kemalangan selamat& o #embuat panggilan kecemasan& o #endapatkan peralatan pertolongan cemas& o #engawal lalu lintas atau keadaan kemalangan& o #engawal pendarahan atau menyokong tubuh mangsa& dan o #embantu mengalihkan mangsa ke tempat yang difikirkan selamat. 2$) ASAS PERTOLONGAN 5EMAS KE5E&ERAAN L;AR &AN &ALAM a$ Sal#ran ;"ara i. Periksa sama ada saluran udara mangsa diperiksa bagi memastikan sama ada tidak dihalang oleh lidah, bendalir rembesan ataupun benda asing. Bara yang perlu dilaksanakan untuk memberi bantuan terhadap saluran udara ialah dengan meletakkan mangsa berbaring menelentang dengan tegak dan mulut mangsa dibiarkan terbuka. ii. (ua jari digunakan untuk membersihkan mulut daripada sebarang halangan yang boleh dilihat. iii. Periksa dan keluarkan gigi palsu sekiranya alat tersebut longgar. i". Pastikan tangan tidak dimasukkan terlalu dalam kerana ia boleh menyebabkan halangan yang tidak dapat dilihat termasuk pada saluran udara. ". Periksa sama ada mangsa masih bernafas. 2ika tidak, berikan bantuan pernafasan. "i. Periksa sama ada nadi mangsa masih berdenyut. 2ika tiada, lakukan tekanan pada dada (kompresi dada). ,$ Pen"arahan i. !eknik penekanan secara langsung ke atas anggota badan dan tangan adalah satu cara meminimumkan sebarang jangkitan. ii. !ekanan dilakukan dengan menggunakan kain yang bersih (%ila rujuk pada 'ajah 7.+). iii. Keadaan pegangan tangan ataupun kaki adalah pada paras jantung. !eruskan tekanan sehingga pendarahan berhenti ataupun sehingga pasukan ambulans tiba. i". 2angan alihkan kain yang digunakan walaupun ia telah basah dengan darah. ". %elapis kain digunakan untuk mengenakan tekanan yang mampat bagi menghentikan pendarahan.

i. ii.

19

Kaedah ini juga boleh digunakan dalam tekanan secara langsung untuk menghentikan pendarahan di bahagian-bahagian lain. *pabila pendarahan tidak dihentikan, seorang yang mengalami pendarahan boleh mati dalam masa satu minit jika saluran darah utama terpotong. "ii. !indakan untuk menghentikan pendarahan dengan serta-merta perlu dilakukan bagi menyelamatkan nyawa mangsa. 7$ Pitam=Pengsan i. Keadaan di mana indi"idu tidak sedarkan diri dalam masa yang singkat. ii. .ndi"idu akan jatuh rebah dan sedar semula dalam masa yang singkat setelah darah mengalir kembali ke otak (sila rujuk pada 'ajah 7.7). iii. $eberapa tindakan yang perlu diambil bila berhadapan dengan keadaan ini iaitu o $eri ruang kepada mangsa& o $aringkan mangsa dalam keadaan terlentang di kawasan yang lapang& o ,onggarkan pakaian yang ketat& o 'endahkan kepala sehingga sampai ke kaki. Keadaan yang sama dilakukan apabila mangsa sedar selama beberapa minit& dan o $awa mangsa ke kawasan yang lapang atau hantar mangsa pulang. "$ Terseli#h "an Terkehel i. %uatu keadaan di mana otot atau salur penyambung otot terpusing. ii. *pabila keadaan itu terjadi ia akan menyebabkan sakit dan bengkak. iii. !indakan yang perlu diambil ialah o 2ika kaki terseliuh, buka kasut sebelum ia bengkak. $egitu juga jika di bahagianbahagian lain, buka benda yang menutupi bahagian yang sakit& o 'ehatkan di kawasan selamat& o ,ekapkan dengan ais pada bahagian yang cedera& dan o $alut dan rehat sehingga denyutan hilang. i". 2ika kesakitan teruk bawa jumpa doktor untuk tindakan lanjut. e$ Patah T#lang i. %alah satu kecederaan yang sering berlaku ialah kecederaan retak dan patah tulang. *pabila suatu tulang retak atau patah, beberapa masalah lain akan timbul yang berkaitan dengan otot, tendon, saraf dan salur darah kerana struktur-struktur tersebut melekat atau berhampiran dengan tulang. ii. Kecederaan tulang dapat dikenal pasti apabila berlaku simptom-simptom berikut o 'asa sakit pada bahagian tulang& o #angsa mendengar bunyi atau terasa tulang patah& o !idak berupaya untuk menggerakkan anggota yang tercedera& dan o !erasa kebas atau hilang denyutan nadi pada anggota yang tercedera. iii. $unyi atau geselan hujung tulang yang tidak normal. i". $engkak atau warna kebiruan kelihatan pada bahagian yang tercedera. ". $entuk, kedudukan atau pergerakan tulang atau sendi menjadi tidak normal. "i. 2ika kecederaan itu baru berlaku, demah tempat yang tercedera dengan ketulan ais atau dengan tuala yang telah direndam dalam air sejuk. o #engurangkan bengkak, lebam dan kesakitan. $alut bahagian yang tercedera dengan kain kapas o Pastikan ikatan splin pada bahagian yang menyokong tulang yang patah atau retak o ?ntuk mendapatkan sokongan yang lebih teguh, bahagian yang tercedera perlu diampu pada bahagian anggota yang tidak tercedera bagi kecederaan fraktur anggota bahagian atas o %ebagai contoh, bagi kecederaan fraktur anggota bahagian atas, lengan hendaklah sentiasa diampu pada badan dengan anduh
20

"i.

$alut kaki yang tercedera bersama-sama dengan kaki yang tidak tercedera. Ketulan ais membantu mengurangkan kesakitan "ii. !inggikan bahagian yang cedera sementara menunggu bantuan atau semasa membawa mangsa ke hospital. "iii. Perkara yang perlu diberikan perhatian semasa memberikan pertolongan cemas ialah o $ertindak dengan segera kerana setiap saat boleh membawa perubahan& o 2angan gerakkan mangsa yang mengalami kecederaan leher atau belakang kecuali dalam keadaan yang sangat diperlukan& o (apatkan seseorang untuk menghubungi ambulans dan doktor sewaktu anda sedang memberikan pertolongan cemas& o 2angan tarik pakaian mangsa yang terluka dan terbakar& o !enangkan diri dan tenangkan mangsa& dan o 2angan paksa mangsa yang tidak sedarkan diri untuk mengambil sebarang cecair. .$ Ren-atan i. 'awatan bagi renjatan mestilah dilakukan dengan segera selepas disahkan keadaan renjatan itu dan setelah punca kemalangan dialihkan. ii. $aringkan mangsa dengan telentang serta angkat kaki mangsa untuk meningkatkan aliran darah ke otak. iii. %elimutkan tubuh mangsa untuk mengelakkan kesejukan ataupun kehilangan haba dan longgarkan pakaian yang ketat dan tali pinggang untuk mengurangkan jerutan di kawasan leher, dada ataupun pinggang. i". 2angan berikan sebarang cecair kerana ia tidak dapat diserap dengan mudah jika diberi melalui mulut. 8ubungi ambulans dan bawa mangsa ke hospital secepat mungkin. ". !inggikan kaki untuk mengurangkan peraliran darah ke jantung. g$ Ter7ekik i. Keadaan di mana mangsa tercekik disebabkan makanan ataupun objek-objek lain dan mangsa berhenti bernafas. ,akukan bantuan pemulihan pernafasan untuk keadaan begini. ii. )bjek perlu dikeluarkan bagi mengelakkan gangguan terhadap pernafasan mangsa. iii. Pastikan dapat mengeluarkan objek yang menyumbat kerongkong mangsa dengan memasukkan jari atau tangan ke dalam mulut mangsa. i". !anggalkan pakaian untuk mendedahkan bahagian dada. .kut arahan untuk memberi bantuan pemulihan pernafasan. ". 'awatan tercekik o Pemulihan bagi kanak-kanak ialah dengan menghalakan kepala mangsa ke bawah ,etakkan badannya di atas lengan atau lutut kamu& o $uka mulutnya dan suruh mangsa batuk& o %ekiranya orang dewasa tercekik, biarkan mangsa tunduk dalam keadaan kepala lebih rendah daripada paru-parunya o %uruh mangsa batuk, sekiranya benda penghalang masih tidak keluar dan tindakan yang perlu dilakukan ialah mengekalkan kedudukan asal dan tepuk belakang mangsa& o 2ika benda penghalang kelihatan tetapi tidak dapat diluahkan, ia perlu dikeluarkan dengan jari& o %ekiranya benda penghalang masih tidak keluar, mangsa perlu dirujuk ke hospital. h$ Ter,akar "an Mele7#r (alam kes terbakar yang teruk, minta bantuan perubatan dengan segera& $uangkan semua aksesori dan pakaian yang mengecut dari kawasan yang terlibat& 'endamkan kawasan yang terlibat ke dalam air sejuk dengan segera ataupun kenakan tuala yang basah dan lembap di kawasan tersebut. *nda juga boleh menuangkan air ke bahagian
o

21

yang terbakar itu atau letak di bawah air sejuk yang mengalir. !eruskan rawatan ini selagi kesakitan masih dirasai& ?ntuk luka kebakaran yang disebabkan oleh bahan kimia, tuangkan air ke atas kulit atau letakkan di bawah air yang mengalir. Kemudian tutupkan kawasan tersebut dengan kain yang bersih untuk mengelakkan gangguan daripada udara& dan 2ika luka terbakar tersebut adalah besar, tenangkan mangsa dan lakukan rawatan untuk renjatan. i$ Mata i. #erawat kecederaan mata o Bara yang paling baik bagi mengeluarkan benda asing dari mata adalah dengan membiarkannya keluar bersama air mata. Kadangkala adalah perlu untuk anda membasuhnya keluar& o $asuh mata dengan menuangkan air dengan banyak ke atas mata. 2ika benda asing itu dapat dilihat dan berada di permukaan mata, cuba keluarkannya dengan perlahan-lahan menggunakan hujung bucu sapu tangan ataupun menggunakan putik kapas o %ekiranya benda asing tersebut terbenam di dalam mata, jangan cuba keluarkannya& o !utup mata tersebut menggunakan lapikan mata yang telah disteril atau menggunakan kain yang bersih dan minta bantuan perubatan dengan segera. o 2angan sekali-kali gunakan sebarang -$ Kera7#nan i. %esuatu yang termakan atau telah terlebih tarikh luput (lama). ii. ?bat-ubatan juga boleh menjadi racun sekiranya tersalah makan atau dimakan oleh kanakkanak. iii. !indakan yang perlu diambil ialah o (apatkan maklumat (nama atau jenis) makanan yang dimakan oleh mangsa& o !elefon doktor dan maklumkan nama makanan yang diambil& o $ancuh 0 atau + sudu garam di dalam segelas air panas dan beri mangsa minum (supaya mangsa muntah)& o 2ika dia tidak mahu minum, masukkan jari ke dalam mulutnya hingga ke tekak untuk memastikan mangsa muntah& o ,ebih banyak muntah, lebih baik& dan o %elepas muntah, berikan mangsa minum air susu (untuk mencairkan racun yang tinggal di dalam badan). 2$+ LANGKAH4LANGKAH ANT; M;LA $agi menangani situasi kecemasan, beberapa tindakan yang sepatutnya dilakukan semasa memberi pertolongan kepada mangsa yang mengalami kemalangan atau kecederaan boleh diberikan 2$+$1 &RA 5 & (Danger) I Pastikan mangsa berada dalam keadaan dan tempat yang selamat. R (Response) I Buba pastikan mangsa bertindak balas terhadap panggilan anda. Periksa saluran pernafasan untuk memastikan tidak tersekat atau tersumbat akibat A (Check I daripada lidah, cecair dari anggota badan atau sekitarnya atau benda-benda asing airways) seperti gigi palsu dan gula-gula atau sebagainya. (Check I Periksa pernafasan mangsa. breathing) 5 (Circulation) I Peredaran darah. 2$+$) TOTAPS
22

T (Talk)

I $ercakap dengan mangsa sambil menenangkannya. ,akukan pemerhatian untuk memastikan tanda-tanda kecederaan dan gerak balas O (Obser e) I mangsa. T (Touch) I %entuhan untuk menentukan tahap kecederaan. A (!cti e) I Pergerakan aktif yang dilakukan oleh mangsa. P (Passi e) I Pergerakan pasif oleh mangsa. S (Skills) I #enguji kemahiran sebelum dan selepas rawatan. 2$+$+ RI5E R (Rest) I ("ce) I 'ehatkan mangsa dan cuba tenangkan. I ,etakkan ais batu pada tempat yang cedera untuk mengurangkan pengaliran darah. %esuatu yang dapat mengawal pergerakan darah dengan mengenakan tekanan pada 5(Compression) I tempat yang cedera. #eninggikan tempat yang tercedera untuk mengurangkan pengaliran darah E (#le ation) I (kesakitan). 2$+$2 EAR "an 5PR a$ Res#sitasi Kar"io!#lmonari (Cardiopulmonary Resuscitation 4 5PR)1 i. #erupakan suatu teknik untuk menyelamatkan nyawa yang digunakan sewaktu kecemasan apabila mangsa tidak bernafas dan nadi mangsa sudah tidak berdenyut. ii. #erupakan kombinasi bantuan pernafasan dan penekanan dada di bahagian luar. iii. $antuan bernafas untuk mangsa dan memastikan darah mangsa masih lagi dibekalkan ke seluruh tubuh. Penyelamat boleh mengekalkan mangsa yang terhenti jantungnya untuk terus hidup sehingga bantuan perubatan tiba. i". 2ika BP' tidak dilaksanakan, peluang mangsa untuk terus hidup akan menurun dengan banyaknya selepas > minit pertama. ,$ Ter"a!at "#a langkah #tama #nt#k melak#kan 5PR1 Langkah I1 $antuan pernafasan mulut ke mulut Langkah II1 #elakukan tekanan luaran atau JKternal Bardiac Bompression (JBB) pada bahagian tengah dada atau sternum mangsa. !ekanan luaran atau JBB ialah suatu teknik untuk mengepam darah dari jantung secara manual. !eknik melakukan BP' bagi orang dewasa, kanak-kanak dan bayi adalah berbe1a. Kita perlu mengetahui perbe1aan ini apabila hendak melakukan BP' supaya tidak memudaratkan mangsa iaitu Melak#kan !erna.asan m#l#t ke m#l#t (Langkah I)1 i. $aringkan mangsa di atas permukaan yang rata dan agak keras& ii. #elutut di sisi kiri kepala mangsa. $uka saluran pernafasan dengan menolak dahi dan dagu mangsa ke belakang& iii. Picit hidung mangsa untuk menutup lubang hidungnya& i". ,ekapkan mulut kita pada mulut mangsa dan hembus nafas& dan ". ,akukan sebanyak dua kali. Melak#kan E55 (Langkah II)1 i. #elutut di kiri badan mangsa. Kesan lokasi pertemuan di antara tulang rangka dengan cuaran $yphoid dengan menggunakan jari telunjuk dan jari tengah tangan kiri& ii. ,etakkan pangkal tapak tangan kanan bersebelahan jari telunjuk tangan. !itik ini ialah tempat tekanan yang akan dilakukan&
23

iii. i". ". "i. "ii. "iii.

,etakkan tapak tangan kiri di atas tangan kanan yang berada di dada& Bondongkan badan ke hadapan dan tekan bahagian dada sambil meluruskan bahagian siku& !ekan sehingga lebih kurang >sm ke bawah pada kadar kelajuan A= tekanan seminit sebanyak /> tekanan& $eri dua kali hembusan bantuan pernafasan& ?lang langkah (>) dan (@) sehingga mangsa pulih atau sehingga bantuan tiba& dan Periksa denyutan nadi selepas /= hembusan nafas.

Pelaksanaan BP' untuk bayi, kaedah dua ibu jari dengan tangan membulat di kawasan dada adalah lebih berkesan berbanding dengan kaedah lama yang disarankan, iaitu menggunakan dua jari. Penggunaan dadah penghalang sumbatan yang baharu adalah disarankan apabila bantuan perubatan profesional tiba, termasuklah saranan mengenai dadah mana yang patut digunakan. 7$ Res#sitasi ;"ara Hem,#san (Expired Air Resuscitation 4 EAR)1 i. Penyelamat memberi nafas kepada mangsa yang terhenti pernafasannya. ii. ?ntuk memasukkan udara berserta oksigen ke dalam paru-paru mangsa jika mangsa telah berhenti bernafas tetapi masih mempunyai denyutan nadi. iii. !erdapat tiga teknik yang digunakan dalam kaedah ini /. M#l#t ke M#l#t Penyelamat melekapkan mulutnya ke mulut mangsa dan bernafas ke saluran udara mangsa melalui mulut. 0. M#l#t ke Hi"#ng (ilakukan apabila mangsa mengalami kecederaan muka yang menghalang penyelamat daripada menggunakan mulut mangsa ataupun dalam kedudukan tertentu semasa menyelamatkan seseorang sewaktu kecederaan disebabkan air. Penyelamat akan menutup mulut mangsa, melekapkan mulut ke hidung mangsa, bernafas dengan perlahan-lahan dan kemudiannya melepaskan rahangnya untuk membolehkan mangsa menghembuskan nafas keluar. +. M#l#t ke Hi"#ng "an M#l#t kaedah pilihan untuk melakukan resusitasi kepada kanak-kanak, kerana mulut penyelamat boleh menutup mulut dan hidung kanak-kanak tersebut. J*' adalah penting jika pernafasan mangsa terhenti sepenuhnya. !erdapat beberapa keadaan yang boleh menyebabkan kehilangan upaya pernafasan, dan pemberi pertolongan cemas perlu bersedia dengan potensi mereka untuk melakukan resusitasi. !ercekik, pengambilan heroin dalam dos yang berlebihan, hampir lemas, gigitan dan sengatan dan juga masalah pernafasan tertentu seperti asma atau emfisema boleh menyebabkan pernafasan terhenti yang memerlukan J*' dengan segera dan berkesan untuk menyelamatkan nyawa. Pernafasan hendaklah berkesan dan efektif. .ni dibuktikan dengan kenaikan dan penurunan dada bagi setiap nafas yang diberikan oleh penyelamat. ,akukan sehingga > kali cubaan untuk memperoleh dua pernafasan yang berkesan. .ndikasi untuk J*' iaitu sianosis atau kepucatan. Pernafasan terhenti atau kadar pernafasan adalah kurang daripada 7 hingga > kali dalam seminit. Prosedur J*' $aringkan mangsa. ,onggarkan bajunya di kawasan leher. $uka mulut mangsa dan masukkan jari anda untuk membuang sebarang kotoran (contohnya darah, muntah, gigi yang patah dan gigi palsu).
24

Pegang belakang leher mangsa dengan satu tangan. ,etakkan pangkal sebelah tapak tangan lagi pada dahi mangsa dan dongakkan kepalanya sejauh mungkin. 5unakan tangan yang berada pada dahi mangsa, picit hidung mangsa, sedut nafas sedalam-dalamnya, buka mulut anda dan lekapkan pada mulut mangsa, kemudian hembuskan sekuat hati. (ada mangsa akan ternaik kerana udara tersebut dipaksa memasuki paru-paru. 2ika mangsa adalah seorang kanak-kanak, hembus melalui hidung dan mulutnya dengan mulut anda tetapi jangan hembuskan dengan kuat seperti yang dilakukan kepada orang dewasa. !unggu sehingga dada mangsa menurun, kemudian ulangi prosedur yang sama. ,akukannya sebanyak empat kali secara terus-menerus dengan cepat. !erus lakukan resusitasi mulut-ke-mulut (pada kadar /= pernafasan dalam seminit) sehingga mangsa boleh bernafas dengan sendiri ataupun bantuan perubatan telah tiba. *pabila mangsa telah boleh bernafas dengan sendiri, letakkan mangsa pada kedudukan pemulihan (lihat BP'). 2ika terdapat ataupun disyaki terdapat kecederaan tulang belakang dan ketiadaan pernafasan dan-atau nadi, anda masih perlu melakukan resusitasi dan kekalkan keadaan saluran udara. Kekalkan keadaan dalam kedudukan yang neutral tanpa mendongakkan atau mengangkat dagu dengan banyak kerana ini boleh smemburukkan lagi kecederaan pada leher. ,akukan resusitasi mulut-ke-mulut dan tekan dada jika pernafasan dan nadinya masih tidak ada. 2ika anda perlu melentangkan mangsa bagi membolehkan resusitasi dijalankan, anda memerlukan bantuan daripada orang lain. Pastikan kepala, badan dan kedua ibu jari kakinya berada dalam garisan yang lurus. Kekalkan dan jangan lepaskan sokongan pada kepala. $antuan J*' perlu diteruskan sehingga mangsa boleh bernafas dengan spontannya, sehingga penyelamat mendapat bantuan perubatan atau sehingga keadaan mangsa menjadi semakin merosot dengan terhentinya jantung, dan pada masa ini penyelamat perlu melakukan resusitasi kardiopulmonari (BP').

TOPIK 6 PERKHI&MATAN KESIHATAN SEKOLAH Perkhidmatan Kesihatan %ekolah merangkumi a. Penjagaan kesihatan. b. Pemakanan. c. Promosi kesihatan. d. 'awatan rujukan penempatan kelas khas oleh i. (oktor perubatan dan pergigian& ii. 2ururawat& dan iii. 5uru-guru. Penglibatan komponen-komponen tersebut adalah untuk memastikan pencapaian optimum kesihatan warga sekolah. 6$1 O 'EKTI( PERKHI&MATAN KESIHATAN SEKOLAH a. #embina kesedaran dan kefahaman dalam kalangan kanak-kanak sekolah tentang taraf kesihatan diri sendiri.
25

b. #engasaskan latihan seumur hidup tentang perlunya menilai taraf kesihatan seseorang pada jangka masa tertentu. c. #enentukan murid berada dalam keadaan kesihatan yang paling optimum untuk menerima pelajaran dan mengambil bahagian dalam rancangan sekolah. d. #engesan dengan lebih awal keadaan kesihatan yang tidak normal dengan merujuk pakarpakar tertentu, pertubuhan-pertubuhan atau badan yang berkaitan untuk membetulkan kecacatan-kecacatan yang boleh dirawat dan juga untuk pemulihan. e. #emberitahu guru-guru dan ibu bapa tentang taraf kesihatan kanak-kanak sekolah untuk membolehkan rawatan lebih berkesan dan penjagaan susulan yang efektif. f. #engawal penyakit yang berjangkit. g. #enggalakkan keselamatan di sekolah dan memberi Pertolongan Bemas dan 'awatan Kecemasan kepada kanak-kanak ketika di sekolah. h. #emberikan perhatian kepada kanak-kanak yang lebih memerlukan rawatan kesihatan dan penyeliaan khas. 6$) PENTA& IRAN &AN ORGANISASI PERKHI&MATAN KESIHATAN KE SEKOLAH 'ancangan Kesihatan %ekolah diselaraskan dengan pentadbiran Perkhidmatan Kesihatan di bawah Kementerian Kesihatan dengan kerjasama Kementerian Pelajaran.

Barta organisasi untuk $ahagian Perkhidmatan %ekolah di peringkat daerah

6$)$1 Tangg#ng-a<a, "an (#ngsi4.#ngsi Perkhi"matan Kesihatan Sekolah Pasukan Perkhidmatan Kesihatan %ekolah terdiri daripada a. (oktor (Ketua pasukan) L / orang b. 2ururawat Kesihatan ?mum dan 2ururawat !erlatih L / orang c. Penolong 2ururawat L 0 orang d. *tendan L / orang e. Pemandu L / orang
26

Fungsi Perkhidmatan Kesihatan %ekolah adalah seperti berikut a. #embina kesedaran dan kefahaman warga sekolah mengenai kepentingan kesihatan optimum. b. #engesan dan merawat serta membuat rujukan kes yang memerlukan perhatian yang serius. c. #encegah dan mengawal penyakit. d. #emberi khidmat pertolongan cemas. e. #enjalankan pemantauan dan penilaian terhadap akti"iti-akti"iti sekolah. 6$+ AKTI>ITI4AKTI>ITI PERKHI&MATAN KESIHATAN SEKOLAH a. Penilaian Kesihatan Kanak-kanak %ekolah& b. 'awatan, rujukan dan tindak susul& c. .munisasi& d. Pendidikan Kesihatan& e. Kaunseling& f. 'ekod dan laporan. a$ Penilaian Stat#s Kesihatan1 pemeriksaan, pengesanan awal masalah kesihatan dan ujian saringan bagi menentukan tahap kesihatan warga sekolah seperti ujian penglihatan, kebersihan diri dan lainlain oleh guru, jururawat dan doktor. i. Pemeriksaan kesihatan hendaklah dijalankan secara berkala dan berterusan. ii. Pemeriksaan kesihatan diwajibkan untuk murid !ahun /, !ahun @, !ingkatan + dan !ingkatan >. iii. %ekolah hendaklah mendapatkan kebenaran ibu bapa atau penjaga untuk pemeriksaan kesihatan imunisasi murid. i". 'ekod kesihatan murid mesti dikemas kini. 'K# / hendaklah dihantar ke sekolah menengah yang berkenaan setelah murid itu tamat !ahun @. ". $uku 'K# / hendaklah dihantar ke sekolah baharu sekiranya seseorang murid itu berpindah sekolah. "i. 5uru hendaklah memberi kerjasama semasa pemeriksaan kesihatan murid. ,$ R#-#kan "an Tin"akan S#s#lan 1 meliputi i. Pemerhatian atau rawatan awal kepada kes yang dirujuk. ii. !indakan susulan oleh guru, jururawat atau pegawai perubatan kepada kes yang dirujuk. 7$ Khi"mat Ka#nseling1 dijalankan oleh seorang guru kaunselor yang terlatih. "$ Pemakanan 1 meliputi i. Penilaian status pemakanan murid melalui pengambilan berat badan dan tinggi serta pengelasan status pemakanan mengikut 'ekod Kesihatan #urid. ii. Pengesanan secara fi1ikal dan klinikal seperti kes kurang 1at makanan, obesiti, beguk, anemia dan lain-lain. o 'awatan dan rujukan kes kepada doktor atau jururawat. o Beramah dan promosi pemakanan (Healthy #ating) kepada warga sekolah. o Penyeliaan pelaksanaan penggunaan menu serta rancangan khas seperti 'ancangan #akanan !ambahan dan Program %usu %ekolah. o Pemberian maklumat pemakanan melalui risalah, poster, tayangan "ideo dan lain-lain. o Penyeliaan oleh Pegawai Cat #akanan dan Pegawai Kesihatan (aerah terhadap pelaksanaan penambahan iodin dalam bekalan air di sekolah yang diwartakan. e$ Pertolongan 5emas i. $ilik khas kesihatan (sick-bay) yang dilengkapi dengan peti pertolongan cemas. ii. %eorang guru yang terlatih dalam memberi pertolongan cemas dan resusitasi kardiopulmonari. .$ Pen"i"ikan Kesihatan i. Penyampaian pendidikan kesihatan kepada murid secara formal dan tidak formal.
27

Penilaian berkala dan berterusan tentang pengetahuan, sikap dan amalan kesihatan di kalangan warga sekolah. iii. Pendedahan kepentingan penjagaan kesihatan dan keselamatan di sekolah kepada warga sekolah, ibu bapa dan masyarakat. g$ Kanak4kanak "engan Ke!erl#an Khas *kti"iti bagi kanak-kanak pada tahap perkembangannya di bawah normal mengikut umur dan kehilangan keupayaan fi1ikal penglihatan dan pendengaran meliputi i. Pendaftaran dan penempatan kanak-kanak dengan keperluan khas. ii. (iagnosis dan pengesahan kanak-kanak dengan keperluan khas. iii. 'ujukan kes untuk program pemulihan seperti pemulihan anggota, cara kerja dan lain-lain di peringkat klinik, hospital dan komuniti kepada agensi berkaitan. 6$2 PAN&;AN LA:ATAN SEKOLAH &AN TATA5ARA Pasukan Perkhidmatan Kesihatan %ekolah hendaklah menjalankan lawatan ulangan bagi murid-murid sekurang-kurangnya sekali setahun. Kes-kes rujukan dari darjah yang lain hendaklah juga diperiksa pada masa lawatan. Pasukan Perkhidmatan Kesihatan %ekolah akan memberi keutamaan kepada kanak-kanak prasekolah, (arjah /, (arjah @, !ingkatan + dan !ingkatan > di mana tiap-tiap murid diperiksa oleh doktor semasa lawatan. Penilaian tahap kesihatan adalah merangkumi pemeriksaan, ujian saringan dan pengesanan awal bagi menentukan tahap kesihatan murid-murid di sesebuah sekolah. *kti"iti-akti"iti yang berikut hendaklah diikuti semasa sesi Kesihatan %ekolah a$ La<atan Pertama i. $utir-butir Perihal Kesihatan dan Pelalian& ii. $erat badan dan ?kuran !inggi& iii. Pemeriksaan Penglihatan dan Pendengaran& i". Pemeriksaan Perubatan& ". .munisasi& dan "i. 'awatan Khas. ,$ La<atan ;langan i. Pemeriksaan Perubatan oleh doktor bagi o #urid-murid yang tidak hadir pada lawatan pertama& o Kes-kes tindakan susulan& dan o Kes-kes rujukan. ii. .munisasi. iii. 'awatan Bacing. i". 'awatan Khas. 6$2$1 Pen"i"ikan Kesihatan a. Pembelajaran di dalam bilik darjah& b. Beramah& c. (ialog& d. (emonstrasi& e. Pameran& f. !ayangan alat pandang dengar& dan g. Pertandingan-pertandingan seperti kui1 kesihatan. *kti"iti-akti"iti pendidikan perlulah meliputi a. Pendedahan kepentingan penjagaan kesihatan dan keselamatan.
28

ii.

b. Penyampaian secara formal dan tidak formal i. Pendidikan Formal Beramah Kesihatan *malan tabiat-tabiat yang baik 2agaan Kesihatan (iri Kebersihan rumah dan alam sekeliling #akanan seimbang dan sebagainya !ayangan 5ambar Pertunjukan Kesihatan %esi dialog dengan Pl$5 Pertandingan bertema kesihatan ii. Pendidikan .nformal (Perseorangan) %Person to Person &Opportunistic Teaching'( Gasihat Perseorangan akan meliputi berbagai corak pengalaman yang dialami oleh kanak-kanak dalam kehidupan biasa di sekolah dan rumah tiap-tiap hari. c. Penilaian secara berterusan mengenai tahap pengetahuan, amalan kesihatan dan sikap para pelajar.
6$6 MASALAH KESIHATAN &AN PEN?AKIT MASA KINI

6$6$1 Persekitaran Jnam jenis persekitaran tidak sihat telah dikenal pasti memberi kesan kepada kanak-kanak iaitu *ir minuman yang tidak selamat& !iada kebersihan diri& %istem pembetungan yang tidak baik& Pencemaran udara, kawalan "ektor& Kimia bahaya& dan Kemalangan. *ntara penyakit yang dikaitkan dengan alam sekitar ialah 2angkitan pada sistem pernafasan& Birit-birit& #alaria& dan Keracunan 6$6$) &enggi 1 Kekotoran alam sekitar melalui pembuangan sampah terutama di kawasan perumahan dan projek terbengkalai telah disifatkan sebagai 3mesra aedes4 Penemuan "irus denggi terbaharu dan tiada penawarnya adalah seperti berikut dengan (JG-+ menyumbang kepada bilangan kes demam denggi yang tinggi a. (JG-/& b. (JG-0& c. (JG-+& dan d. (JG-7 6$6$+ Pen7emaran ;"ara a. Kejadian pembakaran terbuka di negara kita dan dari negara jiran. b. %umber-sumber perlepasan lain seperti asap kenderaan, kilang, rokok dan sebagainya.

29

Pencemaran udara bentuk baharu menyebabkan penghasilan kimia berbahaya dioksin, furan dan sebagainya. Kimia-kimia ini mampu a. #erencat atau mengganggu sistem imunisasi& b. #engganggu endokrin& c. #enyebabkan kemunculan pelbagai penyakit lain. 6$6$2 Pen*akit Tangan% Kaki "an M#l#t jangkitan "irus yang disebabkan oleh beberapa kumpulan "irus termasuklah entero"irus (setakat ini @@ jenis telah dikenal pasti). 2angkitan ini menyebabkan a. ?lser di mulut dan di tekak& b. !onsil& c. 'uam pada kaki (tapak kaki) dan tangan (tapak tangan)& dan d. %ekitar kawasan lampin. TOPIK 0 PROGRAM4PROGRAM ADHOC 'ancangan Kesihatan %ekolah ('K%) dengan kerjasama Kementerian Kesihatan #alaysia (KK#) 0$1 PROGRAM4PROGRAM ADHOC a. Pen"i"ikan Pen7egahan AI&S 1 P')%!*' berkonsepkan 3)leh 'emaja, #elalui 'emaja, ?ntuk 'emaja4 menggerakkan remaja #alaysia yang berumur /+ hingga 0> tahun sebagai Pembimbing 'akan %ebaya (P'%) ke arah 8idup %ihat !anpa *.(%. b. Pro-ek Anti4"enggi 1 Program $ebas (enggi di %ekolah adalah merupakan program bersama antara Kementerian Kesihatan dan Kementerian Pelajaran. c. Program &oktor M#"a 1 menggunakan rangka kerja Kecemerlangan #elalui *malan 8idup %ihat. Pihak pendidikan mempunyai matlamat untuk melahirkan pelajar yang cemerlang dari segi akademik serta berketerampilan. 0$) PENGENALAN KEPA&A PROGRAM4PROGRAM ADHOC termasuklah Projek (oktor #uda, Pusat Promosi Kesihatan Komuniti, P')%!*', Projek *ntidenggi dan (erma )rgan. 0$)$1 Pen"i"ikan Pen7egahan AI&S /. Ketiadaan "aksin dan ubat untuk menghapuskan penyakit ini. Punca kepada jangkitan 8.H dan cara jangkitan utama yang dikenal pasti adalah melalui hubungan seks, menyalahgunakan dadah, dan perkongsian jarum suntikan dadah. 0. P')%!*' (Program %ihat !anpa *.(% untuk 'emaja) usaha menangani masalah 8.H-*.(% dalam kalangan remaja. 0$)$) Pro-ek Anti4&enggi Penyakit demam denggi disebabkan oleh "irus denggi yang dibawa oleh nyamuk *edes yang mengakibatkan peningkatan morbiditi dan mortaliti. #enjalankan pemeriksaan *edes, penyemburan kabus, pembunuhan jentik-jentik nyamuk *edes melalui 3lar iciding4dan penguatkuasaan *kta Pemusnahan %erangga Pembawa Penyakit /6<> (Pindaan 0===). Program $ebas (enggi menggunakan kaedah pendidikan kepada murid-murid bagi membentuk mereka sebagai agen perubahan yang berkesan dalam mencegah dan mengawal kejadian penyakit denggi.

30

0$)$+ Program &oktor M#"a 1 rangka kerja 3Kecemerlangan #elalui *malan 8idup %ihat4 matlamat untuk melahirkan pelajar yang cemerlang dari segi akademik serta berketerampilann dan meningkatkan taraf kesihatan pelajar merupakan antara matlamat kementerian kesihatan. 'ancangan Pelajar adalah sebagai 3role model() %promoter( dan 3moti ator( kepada rakan sebaya. (oktor #uda merupakan pelajar sekolah !ahun 7, > dan @ yang dipilih dan dilatih sebagai :Pembimbing 'akan %ebaya:, bertindak sebagai pemangkin kepada perubahan pengetahuan, sikap dan amalan kesihatan yang positif di kalangan pelajar sekolah. (oktor #uda diberikan latihan mengenai asas kesihatan supaya mereka dapat menjadi pendidik kepada rakan sebaya. Pelajar-pelajar yang cemerlang dalam akademik, berminat, sihat, kemas, berpersonaliti menarik, memiliki sifat kepimpinan, bertanggungjawab, berpengaruh dan suka menolong menjadi antara kriteria dalam pemilihan (oktor #uda. 0$+ PERLAKSANAAN PROGRAM Ran7angan Kesihatan Sekolah (RKS) dengan mewujudkan Program $ersepadu %ekolah %ihat (P$%%) bagi menyatupadukan dan menyelaras semua akti"iti berkaitan kesihatan sekolah yang mampu meningkatkan kesihatan warga sekolah. #atlamat P$%% untuk meningkatkan pengetahuan mengenai amalan kesihatan diri, menggalakkan amalan cara hidup sihat dan memastikan persekitaran sekolah yang bersih, ceria, selamat dan sihat. Perkhidmatan kesihatan di bawah P$%% termasuklah menilai status kesihatan murid, memberi khidmat rawatan dan rujukan, memberi bimbingan dan kaunseling, memberi penjagaan rawatan atau kecemasan, mencegah dan mengawal kejadian penyakit serta mendiagnosis dan membantu penempatan kanak-kanak berkeperluan khas. Program berkaitan kesihatan yang dilaksanakan di sekolah Perkhidmatan Kesihatan %ekolah, Perkhidmatan Pergigian, ('#!), (P%%), Pendidikan Pencegahan (enggi, menjadikan sekolah kawasan larangan merokok, menyediakan pertolongan cemas dan bilik khas kesihatan (3sickbay4), mewujudkan Program %ihat !anpa *.(% untuk 'emaja (P')%!*'), mengadakan program bebas dadah dan kempen cara hidup sihat. Program-program 3!dhoc4 adalah berdasarkan masalah kesihatan semasa, seperti program *nti'ubella, Program Pencegahan !aun dan sebagainya. 0$+$1 Matlamat "an O,-ekti. a$ Pen"i"ikan Pen7egahan AI&S P')%!*' berkonsepkan 3)leh 'emaja, #elalui 'emaja, ?ntuk 'emaja4 menggerakkan remaja #alaysia yang berumur /+ hingga 0> tahun sebagai Pembimbing 'akan %ebaya (P'%) ke arah 8idup %ihat !anpa *.(%. (orm#la PROSTAR @ !ambah maklumat& i. A $ahagi tanggungjawab& ii. B 5andakan usaha& iii. C !olak risiko& dan i". D 8idup sihat tanpa *.(%.
31

Bara-cara i. #eningkatkan pengetahuan dan kesedaran remaja akan bahaya jangkitan 8.H, cara pencegahan dan kawalannya. ii. #enanam sikap positif dalam kalangan remaja supaya menghindari tingkah laku berisiko tinggi yang boleh membawa kepada jangkitan 8.H serta prihatin akan gejala sosial yang melanda remaja sekarang. iii. #enggalakkan remaja mengamalkan cara hidup yang sihat berlandaskan nilai-nilai murni serta berusaha mempengaruhi remaja lain ke arah pengamalan cara hidup sihat dan bermoral. i". #embentuk golongan fasilitator berwibawa dalam kalangan remaja bagi menggerakkan dan mempengaruhi remaja lain agar turut serta dalam usaha menentang ancaman *.(%. ,$ Pro-ek Anti4&enggi )bjektif Program $ebas (enggi )bjektif i. ?ntuk memberi kefahaman, kesedaran dan kemahiran kepada murid-murid dalam mencegah dan mengawal kejadian demam denggi di sekolah. ii. ?ntuk melibatkan semua golongan termasuk ibu bapa dan kakitangan sekolah dalam akti"iti pencegahan dan pengawalan demam denggi. iii. (emam denggi ialah sejenis penyakit yang dibawa oleh nyamuk yang menjadi masalah utama kesihatan awam antarabangsa dalam beberapa tahun kebelakangan ini. 2enis demam denggi yang lebih merbahaya ialah demam denggi berdarah. .a merupakan punca utama kematian kanak-kanak kebanyakan negara hari ini. (emam denggi dibawa oleh nyamuk *edes kepada manusia melalui gigitan. (emam denggi didapati berlaku di kawasan bandar dan sekitar negara-negara rantau tropika. %esiapa sahaja yang digigit nyamuk yang membawa kuman "irus denggi menghadapi risiko yang lebih tinggi mendapat denggi. (emam denggi menyerupai demam selesema dan ciri klinikalnya berbe1a mengikut umur pesakit. 7$ Program &oktor M#"a1 rangka kerja 3Kecemerlangan #elalui *malan 8idup %ihat4 untuk melahirkan pelajar yang cemerlang dari segi akademik dan berketerampilan dan meningkatkan taraf kesihatan pelajar merupakan matlamat pihak kesihatan. (alam konteks mempromosikan kesihatan, sumber daripada semua pihak tersebut digabungkan 3&oktor M#"a adalah sekumpulan pelajar yang dipilih oleh pihak sekolah berdasarkan kriteria yang telah ditetapkan. Pelajar ini kemudian dilatih dari segi pengetahuan dan kemahiran dalam beberapa aspek kesihatan yang rele"an. %eterusnya pelajar ini akan bertindak sebagai pembimbing rakan sebaya atau agen perubahan pengetahuan, sikap dan amalan kesihatan dalam kalangan rakan-rakan, anggota keluarga dan masyarakat. 4 0$+$) As!ek Penting Peng#r#san "an Pengelolaan a$ Pen"i"ikan Pen7egahan AI&S P')%!*' ( Program %ihat !anpa *.(% untuk 'emaja) program pencegahan *.(%. $agi mencapai objektif program, strategi utama berikut digunakan i. Pengukuhan kerjasama pelbagai agensi dengan melibatkan secara aktif dan berterusan pelbagai agensi dan masyarakat seperti Kementerian $elia dan %ukan, Kementerian Pelajaran, akademi, badan-badan agama serta profesional dengan kumpulan sasar (remaja) dalam merancang, melaksana dan menilai program P')%!*' ini. ii. Penggunaan komunikasi secara intensif. Kaedah komunikasi 3interpersonal( yang sesuai digunakan secara meluas di setiap peringkat seperti perbincangan kumpulan kecil, main peranan (3role play4), teknik memujuk dan lain-lain. (i samping itu, pelbagai media cetak dan elektronik digembleng untuk mempromosikan program ini.
32

iii. i".

,atihan fasilitator rakan sebaya. Fasilitator berwibawa akan dihasilkan melalui satu program latihan menggunakan modul latihan khas dengan pendekatan pembelajaran yang sesuai dengan cita rasa remaja (berbentuk infotainmen). Penyelidikan dan penilaian secara berkala dan berterusan. Penilaian proses ke atas akti"itiakti"iti yang dijalankan akan dilakukan secara berterusan. Penilaian impak ke atas tingkah laku akan dijalankan melalui kajian yang terperinci secara berkala.

,$ Pro-ek Anti4&enggi1 Program $ebas (enggi menggunakan kaedah pendidikan kepada muridmurid untuk menjadikan mereka sebagai agen perubahan yang berkesan dalam mencegah dan mengawal kejadian penyakit denggi dan menggalakkan penglibatan semua golongan termasuk ibu bapa dan kakitangan sekolah dalam akti"iti pencegahan dan pengawalan demam denggi. 7$ Program &oktor M#"a1 program promosi kesihatan (Kerjasama antara KK# dan KP#) 0$+$+ Akti3iti4akti3iti &ilaksanakan a$ PROSTAR i. *kti"iti-akti"iti pendidikan *.(% seperti ceramah, pameran, kempen kesedaran *.(% dan kem-kem moti"asi di sekolah dan kilang ('ajah @.>). ii. %esi kaunseling remaja ('ajah @.@) o Klip "ideo peserta didedahkan untuk membuat pengucapan awam& o Klip "ideo peserta mengadakan forum dalam kalangan mereka& dan o Klip "ideo peserta dalam akti"iti berkumpulan menyelesaikan soalan kui1. iii. ,atihan P'% P')%!*'. i". #enerbit dan mengedarkan 3newsletter4. ". ,ain-lain akti"iti promosi seperti laman sesawang P')%!*', Kedai P')%!*' (salun, keropok dan cenderamata). *kti"iti-akti"iti bagi Pengukuhan Kerjasama Pelbagai *gensi adalah seperti berikut i. 2awatankuasa penyelaras *.(% diwujudkan di setiap peringkat digunakan bagi mengawasi perlaksanaan program ini. ii. Pegawai Perantara (*iaison Officer) dikenal pasti dari setiap agensi berkaitan seperti Pegawai di Kementerian-Pejabat $elia, Pendidikan, P.$5, badan-badan beruniform, badan korporat, kilang dan lain-lain) bagi o #engenal pasti fasilitator& o #engenal pasti akti"iti-akti"iti sesuai& dan o #emantau perlaksanaan akti"iti P')%!*' dalam organisasi masing-masing. iii. Bawangan *.(%-%!(, 2abatan Kesihatan *wam berfungsi sebagai pusat koordinasi bagi P')%!*' di peringkat kebangsaan. Bawangan ini juga bertindak sebagai urus setia 2awatankuasa Penyelaras *.(% Kebangsaan yang berfungsi untuk tugas-tugas berikut o #enyelenggarakan daftar Pegawai Perantara serta organisasi terlibat. o #endapatkan maklum balas akti"iti-akti"iti serta penilaian. o Penilaian impak program secara berkala. i". ?nit kawalan penyakit, 2abatan Kesihatan Gegeri berfungsi sebagai pusat koordinasi program P')%!*' negeri untuk mendapatkan maklum balas perlaksanaan program di peringkat negeri. ". Pegawai Kesihatan (aerah pula bertanggungjawab untuk menyelenggarakan daftar fasilitator, mengadakan latihan, menyelia dan mendapatkan maklum balas perlaksanaan akti"iti P')%!*'.
33

Pelancaran P')%!*' bertujuan untuk mempromosikan P')%!*'. (i samping itu, akti"iti penerbitan serta sebaran bahan-bahan pendidikan dipertontonkan kepada orang ramai untuk menyedar dan menarik minat remaja kepada program P')%!*'. $ahan-bahan pendidikan yang berkaitan juga dikeluarkan untuk menyokong program ini. 2ohan (2o) diperkenalkan sebagai Mrole modelM bagi menyampaikan mesej mengenai *.(%, menerapkan nilainilai murni dan akhlak yang mulia dalam membanteras *.(%. i. Komik 2ohan N 5eng dan Komik P')%!*'. ii. Kolateral seperti !-shirt, topi, dan lain-lain. iii. Permainan komputer beranimasi dengan tema 3cara hidup berisiko4. i". $ahan-bahan pameran. Akti3iti4akti3iti Latihan (asi.itator Rakan Se,a*a $agi menyokong akti"iti latihan Pendidik 'akan %ebaya P')%!*', satu manual latihan telah dihasilkan. ,atihan fasilitator untuk negeri pula akan dikelolakanoleh Pejabat Kesihatan (aerah i. Pegawai Kesihatan (aerah akan melaksanakan sekurang-kurangnya dua kali latihan fasilitator dalam setahun. ii. Pegawai kesihatan juga perlu memberi bantuan serta pengawasan kepada perlaksanaan akti"iti-akti"iti P')%!*'-projek pendidikan *.(% bagi remaja dan komuniti oleh fasilitator dan pegawai perantara di bawah jagaan daerah masing-masing. Pen#,#han Kela, PROSTAR 1 untuk melaksanakan akti"iti-akti"iti pendidikan *.(%. #enjalankan projek pendidikan *.(% untuk remaja dan komuniti. i. #enjalankan latihan rakan sebaya. ii. #enjalankan kajian serta rundingan bagi mengatasi masalah-masalah remaja. iii. #engendalikan #ajalah P')%!*'. ,$ Pro-ek Anti4&enggi 1 membentuk murid-murid sebagai agen perubahan yang berkesan dalam mencegah dan mengawal kejadian penyakit denggi. Akti3iti *ang &iran7ang "i a<ah Program e,as &enggi Merangk#mi1 i. Kempen *nti-(enggi di %ekolah peringkat kebangsaan, negeri atau daerah ('ajah @.A). ii. Penyediaan Kit Pendidikan (enggi o 6 #odul latihan. o Hideo dokumentari. o #odel kitaran nyamuk *edes. iii. ,atihan bagi kakitangan Kementerian Pelajaran untuk menjalankan tugas fasilitator di setiap negeri-daerah-sekolah. i". Penilaian program. 7$ Program &oktor M#"a i. Program (oktor #uda di sekolah rendah di seluruh negara adalah salah satu pakej di bawah Program $ersepadu %ekolah %ihat. ii. !ahap kesihatan yang baik dalam kalangan pelajar mempunyai kaitan rapat dengan pencapaian cemerlang mereka dalam bidang kurikulum dan kokurikulum. iii. Pengetahuan, sikap dan amalan kesihatan yang baik penting untuk membantu indi"idu dan masyarakat mencapai status kesihatan yang optimum. $agi melahirkan pelajar yang sihat, cerdas dan cergas amatlah wajar usaha memperkasakan mereka dilakukan supaya mereka mampu bertanggungjawab terhadap kesihatan diri sendiri.
34

i".

". "i. "ii.

"iii.

%tatus kesedaran dan amalan kesihatan golongan pelajar masih lagi kurang memuaskan. .ni terbukti daripada masalah kesihatan yang dihadapi oleh golongan tersebut. ,aporan %istem #aklumat Pengurusan Kesihatan (8#.%) Kementerian Kesihatan #alaysia tahun 0=== menunjukkan pelajar-pelajar !ahun / dan !ahun @ yang diperiksa masih lagi mengalami masalah kesihatan seperti jangkitan kutu, kudis buta, infestasi cacing, masalah pemakanan dan masalah yang berkaitan dengan penglihatan (rujuk 'ajah @.@). Program (oktor #uda yang berkonsepkan 3(ari Pelajar, ?ntuk Pelajar, Kepada Pelajar4 merupakan pendekatan yang perlu dilaksanakan di sekolah rendah bagi mencapai hasrat tersebut. Program ini bergiat cergas di negeri Pahang dan Kelantan. #anakala negeri-negeri lain dalam proses perancangan dan pelaksanaan. $agi negeri Pahang pada tahun 0=== sebanyak <= buah sekolah rendah dengan /,>>= pelajar telah terlibat dalam program ini. Pada tahun yang sama sebanyak @A buah sekolah rendah di negeri Kelantan terlibat di dalam Program (oktor #uda telah diterima oleh 2awatankuasa $ersama Kesihatan %ekolah peringkat negeri dan seramai /,A6> pelajar terlibat. Program ini dijadikan satu pendekatan dalam Program $ersepadu %ekolah %ihat (P$%%) untuk merealisasikan teras utama Kemahiran Kesihatan (iri program tersebut. Program ini juga telah mendapat mandat daripada Ketua Pengarah Kesihatan untuk dilaksanakan di seluruh negeri selaras dengan Kertas Kerja .su-.su ?ntuk %istem Kesihatan #asa 8adapan ("ssues +or The +uture Health System) yang telah dibentangkan di #esyuarat Khas Ketua Pengarah Kesihatan pada 2anuari 0==/.

i. ii. iii. i". ".

Akti3iti4akti3iti Lain *ang &i7a"angkan1 (oktor #uda juga digalakkan menjalankan akti"iti-akti"iti seperti berikut #enyertai-membantu kempen-kempen serta menyambut hari-hari khas kesihatan di sekolah dengan melibatkan warga sekolah dan masyarakat sekeliling. #enyertai dan melibatkan diri dalam Kon"ensyen (oktor #uda. #enyertai lawatan untuk melihat kemudahan kesihatan. #enganjurkan akti"iti berbentuk pertandingan seperti kui1, melukis, mengarang dan berpidato yang boleh meningkatkan kesedaran dan pengetahuan tentang kesihatan dalam kalangan pelajar. #enganjurkan kempen-kempen kesihatan. TOPIK 9 RAN5ANGAN KESIHATAN SEKOLAH #atlamat P$%% adalah untuk meningkatkan pengetahuan mengenai amalan kesihatan diri, menggalakkan amalan cara hidup sihat dan memastikan persekitaran sekolah yang bersih, ceria, selamat dan sihat. #elalui kerja berpasukan antara kedua-dua Kementerianmenghasilkan satu program kesihatan sekolah yang lebih bersepadu dan berintegrasi dengan Kementerian Kesihatan sebagai penasihat teknikal serta pendorong pelaksanaan program, manakala Kementerian Pelajaran pula berperanan sebagai pelaksana utama dalam mencapai matlamat bersama iaitu satu generasi pelajar yang berilmu dan sihat sejahtera. 9$1 &E(INISI Pemakanan sihat sebagai satu amalan untuk tumbesaran, kesihatan dan kecergasan. 'K% berasaskan konsep kesihatan yang menyeluruh merangkumi kesihatan fi1ikal, mental, emosi, sosial dan rohani. 'K% berasaskan konsep kesihatan yang menyeluruh merangkumi kesihatan fi1ikal, mental, emosi, sosial dan rohani.
35

.a terdiri daripada empat komponen utama iaitu pendidikan kesihatan, hidup sihat di sekolah dan kerjasama antara sekolah dan masyarakat. 2awatankuasa $ersama 'ancangan Kesihatan %ekolah terdapat dalam pelbagai peringkat iaitu peringkat kebangsaan, negeri, daerah dan sekolah. 2awatankuasa ini dianggotai oleh beberapa agensi seperti pihak kesihatan, penerangan, pendidikan, kebajikan, Persatuan .bu $apa dan 5uru dan lain-lain. 'K% bertujuan untuk meningkatkan taraf kesihatan dan pemakanan murid-murid serta warga sekolah ke tahap yang optimum. #anakala matlamat khususnya adalah untuk a. #eningkatkan pengetahuan tentang kesihatan dan memupuk nilai serta amalan kesihatan yang positif& b. #emberi penjagaan, rawatan, kecemasan, rujukan, pemulihan dan tindak susulan kepada murid& c. #encegah dan mengawal penyakit berjangkit& d. #enilai dan mentafsir taraf kesihatan murid& e. #enggalakkan amalan cara hidup yang sihat& dan f. #enggalakkan kerjasama dua hala antara sekolah dan masyarakat. 9$) O 'EKTI(4O 'EKTI( RAN5ANGAN KESIHATAN SEKOLAH a. #enggalakkan bimbingan dan panduan kepada kanak-kanak, ibu bapa, guru-guru dan masyarakat yang berkaitan dengan keperluan dan masalah kesihatan mereka& b. #engenal pasti pendidikan dan penjagaan kanak-kanak yang didapati mempunyai kecacatan fi1ikal, mental, sosial dan lain-lain kekurangan& c. #enggalakkan rawatan kecacatan yang boleh diubati dengan rujukan serta-merta kepada pakar-pakar atau pertubuhan yang mempunyai kaitan dengan kebajikan kanak-kanak& d. #emastikan pelajar-pelajar bebas daripada gejala dan penyakit sosial& e. #embina pengetahuan, sikap dan perilaku yang baik untuk mengamalkan cara hidup sihat& f. #emastikan makanan yang disediakan di sekolah adalah selamat dan berkhasiat& g. #emberi rawatan kecemasan terhadap penyakit-penyakit atau kecederaan ketika di sekolah& h. #enilai taraf kesihatan kanak-kanak bersekolah dan juga kakitangan sekolah& i. #enolong mencegah dan mengawal penyakit-penyakit yang berjangkit& j. #embina persekitaran sekolah yang sihat dari segi fi1ikal dan mental untuk merangsang kesihatan dan pembelajaran yang sempurna& dan k. #enyatukan 'ancangan Kesihatan %ekolah ke dalam 'ancangan Kesihatan #asyarakat. 9$)$1 Rasional !araf kesihatan ialah suatu keadaan di mana kesihatan adalah baik dan kadar kematian rendah. #urid-murid sekolah masih mengalami beberapa masalah kesihatan seperti malnutrisi, karies gigi, kutu kepala, jangkitan cacing, masalah penglihatan, kudis dan lain-lain jangkitan kulit. !umpuan utama 'K% meningkatkan taraf kesihatan dan pemakanan murid sekolah ke tahap yang lebih optimum. P$%% pula memberi penekanan kepada menyepadukan semua. %ekolah bukan sahaja dianggap sebagai pusat pendidikan bahkan boleh dijadikan agen perubahan dalam masyarakat. 9$)$) 'a<atank#asa Ran7angan Kesihatan Sekolah Peringkat &aerah a. Pegawai Kesihatan (aerah& b. Pegawai Pendidikan (aerah& c. Oang (ipertua #ajlis (aerah !empatan-Kerajaan !empatan&
36

d. Pegawai Perubatan dan Kesihatan& e. Pegawai Pergigian& f. Penolong Pegawai Pendidikan (aerah& g. $ahagian Kesihatan& h. Pegawai Kebajikan #asyarakat& i. Ketua 2ururawat& dan j. .nspektor Kesihatan Kanan. Pegawai Kesihatan (aerah dan Pengawal Pendidikan (aerah adalah pengerusi bersama dalam jawatankuasa ini. 9$)$+ Kom!onen Ran7angan Kesihatan Sekolah 'K% adalah berasaskan kepada konsep kesihatan yang menyeluruh yang merangkumi kesihatan fi1ikal, mental emosi, sosial dan rohani. 'K% mengandungi komponen-komponen berikut a. Perkhidmatan Kesihatan %ekolah& b. Pendidikan Kesihatan& c. Keadaan 8idup %ihat di %ekolah& dan d. Kerjasama antara %ekolah dan #asyarakat untuk Kesihatan. a$ Pen"i"ikan Kesihatan i. #enerangkan jumlah pengalaman sama ada di sekolah atau di mana-mana sahaja yang mempengaruhi pengetahuan, sikap dan amalan seseorang murid dalam perkara-perkara yang berkaitan dengan kesihatan. ii. Pendidikan kesihatan termasuk pendidikan formal dan tidak formal di sekolah. iii. $ertujuan untuk membentuk minat dan keinginan serta mewujudkan rasa tanggungjawab dalam kalangan murid untuk kemajuan dan kebaikan kesihatan mereka sendiri, keluarga dan masyarakat ('ajah <./ menunjukkan logo-logo mengutamakan kesihatan). i". (iharapkan murid-murid akan lebih menyedari masalah dan keperluan kesihatan dan seterusnya mereka boleh membuat keputusan yang bijak bagi menentukan cara hidup mereka atau perlakuan kesihatan. ,$ Perkhi"matan Kesihatan1 membina kesedaran dan kefahaman warga sekolah tentang kepentingan penjagaan kesihatan serta amalan cara hidup yang sihat. *kti"iti pencegahan dan pengawalan penyakit juga dilakukan dengan bantuan pihak kesihatan. .bu bapa seharusnya memberi kerjasama dengan memberi maklumat kesihatan yang tepat tentang anak mereka serta memberi kebenaran untuk pemeriksaan serta imunisasi. Pihak sekolah juga perlu memastikan bahawa Pasukan Kesihatan %ekolah yang datang ke sekolah untuk melakukan akti"iti pemeriksaan diberikan tempat yang sesuai untuk menjalankan akti"iti mereka. $entuk perkhidmatan dan khidmat-khidmat sokongan kesihatan sekolah yang diberikan termasuklah oleh o Pasukan Kesihatan %ekolah& o 2abatan Kesihatan& o Kementerian Kesihatan& o Pihak swasta& dan o Pertubuhan-pertubuhan sukarela.
37

ii.

*ntara perkhidmatannya termasuklah o 'awatan ringan dan kecemasan& o Kawalan penyakit berjangkit& o Penilaian atau pemeriksaan kesihatan (healthscreening) ke atas murid-murid& o Perkhidmatan pergigian& o 'ujukan dan rawatan susulan& dan o Program imunisasi.

7$ Hi"#! Sihat "i Sekolah i. %ebuah institusi di mana murid-murid mendapat pendidikan dan menghabiskan masa kira-kira @ hingga /= jam sehari. ii. Persekitaran sekolah perlu dipastikan supaya sentiasa dalam keadaan selamat, bersih, selesa dan indah. iii. Persekitaran sekolah yang selesa sudah tentu boleh mewujudkan persekitaran yang kondusif kepada proses pembelajaran dan pengajaran. 9$+ STAT;S RAN5ANGAN KESIHATAN SEKOLAH MASA KINI 9$+$1 Pengenalan Kementerian Pelajaran dengan kerjasama Kementerian Kesihatan telah menterjemahkan 'K% kepada pelbagai program kesihatan sekolah seperti pendidikan kesihatan, perkhidmatan sekolah, perkhidmatan kesihatan pergigian di sekolah, 'ancangan #akanan !ambahan, Program %usu %ekolah, Program *nti-(enggi, pendidikan pencegahan *.(% di sekolah, program bebas asap rokok dan sebagainya. *ntara isu dan masalah yang dihadapi semasa menjalankannya adalah seperti berikut a. Keberkesanan pendidikan kesihatan di sekolah di mana banyak kajian tentang pengetahuan, sikap dan amalan kesihatan dalam kalangan murid sekolah yang dijalankan menunjukkan bahawa tahap pengetahuan dan amalan kesihatan mereka masih kurang memuaskan. b. Kekurangan kemudahan asas dan fi1ikal sekolah seperti tandas dan tempat pemeriksaan yang sesuai boleh menjejaskan perlaksanaan 'K%. c. Kewangan yang diperuntukkan kepada sekolah bagi tugas-tugas penyelenggaraan dan menaiktaraf bangunan begitu terhad sekali. d. $eban tugas guru yang semakin meningkat sehingga menyebabkan penyelenggaraan 'ekod Kesihatan #urid agak tergendala. e. Program kesihatan sekolah dijalankan secara bersama oleh beberapa kementerian dan agensi bukan kerajaan. 9$+$) Program Kesihatan Sekolah Masa Kini Pendidikan Kesihatan.Perkhidmatan Kesihatan %ekolah. Program Kesihatan Pergigian %ekolah. 'ancangan #akanan !ambahan ('#!). Program %usu %ekolah. Program Peningkatan Keselamatan, Kebersihan dan Keindahan %ekolah (Program +K). Pendidikan Pencegahan *.(% di %ekolah. Program *nti-(enggi di %ekolah. Program %ekolah $ebas daripada *sap 'okok. Program P')%!*' (Program %ihat !anpa *.(% untuk 'emaja) dan sebagainya.
38

Program-program !dhoc berdasarkan masalah kesihatan semasa, seperti program *nti'ubella, Program Pencegahan !aun dan sebagainya.

a$ Pen"i"ikan Kesihatan "i Sekolah i. Pendidikan Kesihatan disatukan dengan Pendidikan 2asmani dinamakan Pendidikan 2asmani dan Kesihatan (P2K). ii. Gilai-nilai kesihatan dan beberapa aspek kesihatan boleh dilihat di dalam mata pelajaran lain seperti $iologi, %ains, Pendidikan #oral, Pendidikan *gama .slam dan sebagainya. iii. Pendidikan tidak formal juga dilaksanakan di sekolah-sekolah seperti kui1, ceramah, pameran dan kempen. i". 2abatan Kesihatan juga menganjurkan pelbagai usaha pendidikan kesihatan tidak formal seperti ceramah, kempen dan pameran. ,$ Perkhi"matan Kesihatan Sekolah i. Kementerian Kesihatan telah melawat sebanyak @,7=0 sekolah atau <+.>F telah dilawati oleh pasukan kesihatan sekolah. ii. #emandangkan peratus murid yang diperiksa oleh pegawai perubatan atau doktor masih lagi rendah, mulai tahun /66@ satu projek perintis telah dijalankan di 2ohor bagi menswastakan perkhidmatan kesihatan sekolah dan memastikan lebih ramai murid yang diperiksa oleh doktor dan bukan jururawat. Penswastaan perkhidmatan kesihatan sekolah akan diperluaskan sejak tahun /66<. 7$ Program Kesihatan Pergigian1 untuk mencapai kesihatan mulut bertaraf Mdentally fitM dalam kalangan murid-murid supaya dapat menyumbang kepada kesihatan keseluruhannya apabila seorang murid itu meninggalkan alam persekolahan. i. ii. iii. $ahagian Pergigian, Kementerian Kesihatan juga memberi perkhidmatan pergigian bagi murid-murid sekolah. (i samping memeriksa dan merawat gigi, bahagian ini juga menjalankan akti"iti-akti"iti pendidikan sebagai satu usaha pencegahan dan peningkatan kesihatan gigi (lihat 'ajah <.7). $ahagian Pergigian juga menyediakan peruntukan bagi pegawai dan peralatan bagi klinik pergigian sekolah, di samping membekalkan pegawai melatih guru-guru pelatih di institut pendidikan guru. Kementerian Pelajaran juga bekerjasama dengan pihak swasta bagi membekalkan kit pergigian dan bahan-bahan pendidikan kepada semua murid !ahun / dan + setiap tahun.

"$ Ran7angan Makanan Tam,ahan (RMT)1 untuk meningkatkan taraf pemakanan dan kesihatan murid-murid bertujuan untuk i. #eningkatkan taraf pemakanan dan kesihatan murid-murid. ii. #emberi makanan tambahan kepada murid-murid sekolah rendah, terutama dari luar bandar dan dari golongan berpendapatan rendah. iii. #emenuhi keperluan makanan murid di mana berdasarkan kajian-kajian yang telah dijalankan, didapati /> peratus hingga 0= peratus murid-murid datang ke sekolah tanpa sarapan pagi atau makan tengah hari. %elain itu didapati murid sekolah mempunyai peratusan yang agak tinggi pemakanan tidak seimbang. i". #embantu keluarga yang mempunyai kriteria pemberian '#! berdasarkan kepada pendapatan bulanan ibu bapa atau penjaga dan bukan lagi kepada enrolmen sekolah. e$ Program S#s# Sekolah (PSS) 1 untuk meningkatkan taraf pemakanan di sekolah, memastikan murid-murid menerima makanan-makanan ber1at, P%% juga bertujuan
39

i. ii. iii.

i".

#eningkatkan taraf pemakanan dan seterusnya taraf kesihatan murid-murid sekolah. #emastikan murid-murid menerima makanan-makanan ber1at di samping menggalakkan tabiat minum susu dalam kalangan murid-murid pada peringkat awal. Program ini dijalankan dengan kerjasama enam buah syarikat pengeluar susu tempatan dan ia mengandungi dua skim iaitu o %kim bayaran (subsidi kerajaan)& dan o %kim percuma. Program ini adalah salah satu komponen pendidikan yang menggalakkan pemupukan daya kreati"iti guru-guru dan juga murid-murid dalam penggunaan bahan-bahan terbuang seperti pek, straw dan dulang P%%.

.$ Program Peningkatan Keselamatan% Ke,ersihan "an Kein"ahan Alam Sekitar Sekolah Menengah Pertandingan yang diadakan di peringkat daerah, negeri dan kebangsaan, telah menunjukkan impak yang menggalakkan kerana berjaya menimbulkan rasa sayang kepada sekolah. *ntara lain, program ini i. $ertujuan untuk mewujudkan persekitaran sekolah yang selamat, bersih, indah dan ceria. ii. $erupaya menimbulkan perasaan ,sense of belongingP dan rasa sayang kepada sekolah. iii. $oleh mengatasi beberapa masalah seperti merosakkan harta benda sekolah ("andalism). Persekitaran sekolah yang boleh membentuk sikap dan amalan ke arah membina sahsiah warga sekolah yang murni dan dapat mengatasi cabaran. 9$+$+ Strategi Pelaksanaan "an Str#kt#r organisasi 2awatankuasa $ersama 'K% antara Kementerian Pelajaran dan Kementerian Kesihatan telah ditubuhkan di pelbagai peringkat iaitu di peringkat ke,angsaan, negeri, "aerah dan sekolah. 2awatankuasa $ersama 'K% bertanggungjawab bagi a. #erancang& b. #elaksana& c. #emantau& dan d. #enilai program-program kesihatan sekolah. Peringkat Ke,angsaan a. (ipengerusikan bersama oleh kedua-dua Ketua Pengarah Pelajaran dan Ketua Pengarah Kesihatan. b. %atu 2awatankuasa kedua ditubuhkan bagi menjayakan program-program kesihatan sekolah. c. Kedua-dua jawatankuasa ini adalah diurus setia oleh $ahagian %ekolah, Kementerian Pelajaran. Peringkat Negeri a. %truktur jawatankuasa yang hampir sama juga ditubuhkan. b. (ipengerusikan secara bersama oleh Pengarah Pendidikan Kesihatan Gegeri. Peringkat &aerah a. (ipengerusikan juga secara bersama oleh Pegawai Pendidikan (aerah dan Pegawai Kesihatan (aerah. Peringkat Sekolah a. !erdapat beberapa 2awatankuasa Kecil Kesihatan seperti 2awatankuasa Kantin, 2awatankuasa +K, 2awatankuasa Keceriaan dan sebagainya. 9$2 IS; &AN MASALAH a$ Ke,erkesanan Pen"i"ikan Kesihatan "i Sekolah Perkara ini mungkin disebabkan oleh beberapa faktor iaitu
40

Sika! Pela-ar% G#r# "an Penta",ir Sekolah terha"a! Kesihatan o #ata pelajaran P2K bukannya mata pelajaran peperiksaan di sekolah, jadi pihak murid, guru dan pentadbir sekolah memandang ringan terhadap mata pelajaran ini berbanding dengan mata pelajaran peperiksaan lain seperti $ahasa #elayu dan #atematik. o 5uru yang tidak ada latar belakang Pendidikan 2asmani dan Kesihatan (P2K) atau pengkhususan diarahkan untuk mengajar kesihatan. ii. Kek#rangan G#r# Terlatih "alam Kesihatan o Kajian menunjukkan hanya 76.7F guru-guru yang ditemu duga telah mendapat latihan kesihatan di institut pendidikan guru, uni"ersiti dan kursus-kursus pendek. o Keadaan ini juga berlaku kerana mata pelajaran P2K ini bukannya mata pelajaran yang diberi keutamaan di sekolah. o #ata pelajaran kesihatan biasanya sebagai pelengkap waktu mengajar guru. iii. Masa "an Kan"#ngan K#rik#l#m P'K o Kementerian Pelajaran menghadapi kekangan kerana terlalu banyak perkara penting yang perlu dimasukkan dalam kurikulum sekolah. o $eberapa isu baharu seperti alam sekitar, konsumerisme, dadah, *.(% dan isu sosial lain. o #asa yang diperuntukkan untuk P2K begitu terhad. o $ilik persalinan dan alat bantu mengajar tiada. .ni sedikit sebanyak melunturkan semangat murid-murid dan guru untuk mempelajari mata pelajaran tersebut. i". Penilaian Pen"i"ikan Kesihatan o #atlamat Pendidikan Kesihatan ialah berhubung dengan sikap dan amalan yang positif terhadap kesihatan dan ia memerlukan kemahiran bagi mengukur perubahanperubahan ini. o Kebanyakan guru tidak mempunyai kemahiran bagi mengukur perubahan sikap dan amalan. ,$ Organisasi "an Pelaksanaan Program i. 2awatankuasa $ersama 'K% yang terdapat di pelbagai peringkat ini berbe1a dari segi prestasi. *da jawatankuasa yang aktif dan ada pula yang sebaliknya. ii. Keadaan ini disebabkan oleh beberapa faktor seperti faktor kemanusiaan dan sumber-sumber tempatan yang sedia ada. iii. Perkembangan program-program kesihatan begitu mendadak untuk menangani beberapa isu dan masalah kesihatan semasa. i". Perkembangan staf di pelbagai peringkat terhad akibat perkembangan program-program yang terlalu pantas kerana mengikut arus perkembangan kesihatan semasa. ". Kekangan staf untuk menguruskan program-program kesihatan sekolah. 7$ e,anan Ker-a G#r# i. $ebanan tugas Ppaper workP dan kerja-kerja perkeranian terutama dalam menyediakan rekodrekod dan maklum balas kepada pihak-pihak berkenaan serta tugas-tugas kokurikulum. ii. #enjejaskan program kesihatan sekolah kerana guru-guru terpaksa memberi perhatian kepada perkara-perkara yang telah disebutkan. "$ Kem#"ahan Asas "an Kem#"ahan (i/ikal i. Kekurangan kemudahan fi1ikal di sesebuah sekolah. ii. !erutama bagi sekolah-sekolah lama, masih terdapat banyak kekurangan kemudahan asas dan fi1ikalnya. iii. Kadar bilangan tandas dengan bilangan murid, kemudahan fi1ikal kantin dan asrama padang permainan dan sebagainya, masih lagi kurang di kebanyakan sekolah. i". Keadaan tersebut menjejaskan tugas-tugas penyelenggaraan dan menjaga persekitaran sekolah yang bersih, indah dan selamat.
41

i.

e$ Masalah Pen*elarasan Program i. Program kesihatan sekolah ini dilaksanakan oleh beberapa Kementerian dan agensi bukan kerajaan. Pelbagai masalah seperti penyelarasan timbul kerana setiap agensi terlibat dengan pelbagai program lain dan masing-masing mempunyai tugas keutamaan tersendiri. .$ Ke<angan i. Peruntukan yang diberikan kepada sekolah untuk tugas-tugas penyelenggaraan dan menaiktarafkan bangunan begitu terhad sekali. ii. .ni menjejaskan usaha-usaha membaikpulih dan menaik taraf keadaan fi1ikal sekolah. g$ Is#4is# ahar# Kesihatan i. Pada masa kini, telah wujud beberapa isu baharu dalam kesihatan sekolah seperti ii. Kesihatan sosial remaja& iii. Pengurusan tekanan diri (stress management)& i". Penderaan& dan ". Perlakuan-perlakuan yang berkaitan dengan seksualiti. "i. #asalah-masalah ini semuanya perlu diatasi dan memerlukan program-program tertentu untuk mengatasinya. Kepakaran guru dan indi"idu tertentu adalah penting untuk menangani masalah-masalah tersebut. 9$2$1 S*or "an 5a"angan a. Pendidikan Kesihatan di sekolah dapat disampaikan dengan berkesan berdasarkan beberapa langkah berikut i. #enaik taraf mata pelajaran P2K sebagai salah satu mata pelajaran peperiksaan, supaya sikap murid, guru dan pentadbir sekolah terhadap P2K berubah. ii. (iperbanyakkan dan dipertingkatkan Program Pendidikan Kesihatan secara tidak formal sebagai sokongan untuk memantapkan program pendidikan formal yang terhad waktunya. iii. 5uru-guru diberi latihan, sama ada latihan praperkhidmatan atau latihan dalam perkhidmatan perlu ditambah dan dimantapkan, bagi memastikan guru-guru mempunyai kemahiran dan pengetahuan yang sepatutnya. i". Pegawai-pegawai perubatan dan pegawai-pegawai pendidikan kesihatan daripada Kementerian Kesihatan perlu terlibat dalam program-program latihan bagi memberi kemahiran-kemahiran tertentu kepada guru-guru. ". #empertingkatkan penilaian bagi mengukur keberkesanan P2K dari aspek pengetahuan, sikap dan kemahiran murid-murid terhadap kesihatan. b. Kementerian Kesihatan atau Kementerian Pelajaran, perlu mengkaji semula mata pelajaran P2K untuk memastikan program kesihatan sekolah dapat berjalan dengan lancar i. $ahagian Kesihatan %ekolah atau 2abatan Kesihatan %ekolah perlu diwujudkan. ii. $ahagian dan jabatan ini perlulah terdiri daripada pegawai-pegawai perubatan atau kesihatan diletakkan sama ada di bawah bumbung Kementerian Kesihatan atau Kementerian Pelajaran. iii. !ujuan utama diadakan struktur sedemikian ialah untuk mendapatkan kepakaran daripada kedua-dua bidang pendidikan dan kesihatan bagi membolehkan bahagian tersebut memberi tumpuan sepenuhnya terhadap kesihatan sekolah.

c. ?ntuk mengurangkan beban tugas guru terhadap tugas-tugas yang berkaitan dengan kesihatan sekolah i. %eorang guru dipertanggungjawabkan untuk menyelaraskan tugas-tugas kesihatan sekolah dan dikurangkan beban tugas yang lain. ii. 2awatankuasa Kesihatan sekolah juga perlu diwujudkan di peringkat sekolah. d. %atu 2awatankuasa Khas perlu ditubuhkan bagi mengkaji
42

i.

Kemudahan-kemudahan asas kesihatan dan kemudahan fi1ikal sekolah memastikan setiap sekolah telah pun dibekalkan dengan kemudahan minimum yang sepatutnya terdapat di dalam sesebuah sekolah, seperti bilangan tandas yang mencukupi, tempat pelupusan sampah yang diterima pakai, kantin sekolah, singki air yang mencukupi dan sebagainya. e. Program-program kesihatan sekolah dikaji semula untuk memastikan ianya mengikut perkembangan kesihatan semasa. #odus operandi program-program tersebut perlu dikaji semula supaya dapat ditingkatkan kecekapannya.

TOPIK E RAN5ANGAN MAKANAN TAM AHAN E$1 RAN5ANGAN MAKANAN SEKOLAH Kementerian Pela-aran #alaysia dalam membantu meningkatkan taraf pemakanan dan kesihatan kanak-kanak sekolah rendah telah memperkenalkan 'ancangan #akanan !ambahan ('#!). RMT untuk meningkatkan taraf kesihatan murid sekolah di negara kita, memberi makanan percuma kepada murid-murid sekolah rendah terutama luar bandar dan golongan berpendapatan rendah. '#! untuk meningkatkan taraf pemakanan dan kesihatan murid murid, untuk memberi makanan tambahan kepada murid murid sekolah rendah, terutama dari luar bandar dan dari golongan berpendapatan rendah selaras dengan (asar Jkonomi $aru. E$1$1 O,-ekti. a. #emberi makanan tambahan kepada murid-murid sekolah rendah, terutamanya dari luar bandar dan golongan berpendapatan rendah secara imbuhan dan sementara waktu untuk memperbaiki keadaan kesihatan sebagai satu usaha selaras dengan (asar Pembangunan Gegara. b. #emberi makanan tambahan yang ber1at dan seimbang kepada murid-murid yang terlibat untuk membantu mereka mengatasi masalah dari segi pertumbuhan badan dan kekurangan tenaga. c. #enyelenggarakan pendidikan kesihatan dan pemakanan secara tidak langsung. d. #enggalakkan penglibatan dan penyertaan masyarakat dalam usaha-usaha sekolah mengelolakan '#!. e. #engendalikan tabiat-tabiat bersopan santun, berdisiplin, bertimbang rasa serta amalan-amalan yang diinginkan berkaitan dengan kebersihan diri, kebersihan makanan dan kebersihan alam sekitar. E$1$) Rasional Pelaksanaan '#! ini diteruskan adalah berdasarkan kepada beberapa laporan dan kajian oleh Kementerian Pela-aran yang menunjukkan bahawa a. %ejumlah /> F hingga 0= F daripada jumlah keseluruhan murid datang ke sekolah tanpa sarapan atau makan tengah hari di rumah dan ramai antara mereka mengalami masalah kelaparan. b. Pemakanan yang salah dan serangan penyakit menimbulkan masalah-masalah dari segi pembesaran, pencapaian dalam pembelajaran. c. +> F murid sekolah rendah menunjukkan tanda-tanda salah pemakanan. E$1$+ Se-arah Pelaksanaan RMT a. '#! telah mula diadakan sejak selepas Perang (unia Kedua oleh Pemerintah !entera $ritish sebagai satu usaha kecemasan. b. Persatuan Kebajikan Kanak-Kanak #alaysia, #ajlis Pusat Kebajikan dan Felda telah menjalankan '#! kepada beberapa buah sekolah yang terpilih terutama di luar bandar.
43

c. Pada tahun /6<7 Kerajaan %elangor telah memulakan projek perintis '#! di bawah 'ancangan *malan #akanan dan Pemakanan (*#P) di Kuala ,angat. Kerajaan %elangor telah memperluaskan *#P ke kawasan-kawasan lain dalam negeri itu. d. Pada tahun /6<@, 2awatankuasa *#P di peringkat kebangsaan anjuran 2abatan Perdana #enteri telah mengekalkan makanan tambahan sebagai satu usaha dalam *#P. Peruntukan wang telah disediakan oleh $ahagian Penyelarasan. e. Perlaksanaan .B? 2abatan Perdana #enteri untuk dilaksanakan oleh Kementerian Pelajaran di kawasan-kawasan 'ancangan *#P semenjak tahun /6<6. f. '#! telah diserahkan sepenuhnya kepada Kementerian Pendidikan untuk mengelola, menyelia dan melaksanakannya. g. 'ancangan #akanan !ambahan telah diperluaskan ke kawasan-kawasan di luar daerah 'ancangan *#P dan ia adalah sejajar dengan pengumuman #enteri Pendidikan pada tahun /6<A dan perakuan laporan 2awatankuasa Kabinet /6<6. h. %ehingga tahun /6A0, pelaksanaan '#! telah diperluaskan sehingga ke semua sekolah rendah. i. Kaedah pelaksanaan '#! telah dikaji semula pada akhir tahun /6A0. (ari tahun /6A+ hingga /6AA, pelaksanaan rancangan '#! dihadkan kepada sekolah-sekolah. j. Pelancaran Program Pembangunan 'akyat !ermiskin, pengurusan '#! keseluruhannya telah dikaji semula dan mulai tahun /6A6, rancangan '#! ini telah meliputi semula semua sekolah dengan mengutamakan murid-murid daripada golongan termiskin. E$1$2 Kriteria Pemilihan M#ri" #nt#k Menerima RMT a. !araf sosioekonomi keluarga yang membolehkan keutamaan diberikan kepada murid-murid daripada golongan miskin iaitu i. #urid-murid daripada keluarga atau ibu bapa atau penjaga yang mempunyai pendapatan bulanan '#/>=. ii. Pendapatan perkapita bagi murid yang datang daripada keluarga yang mempunyai pendapatan perkapita setakat '#+>.== dan ke bawah adalah layak dipertimbangkan dalam program ini. iii. %ai1 enrolmen sekolah iaitu kelonggaran diberi khusus kepada sekolah rendah dengan bilangan murid /== orang dan ke bawah. b. Keluarga, ibu bapa atau penjaga berpendapatan bulanan '#7==.== dan ke bawah. c. %tatus pemakanan murid-murid yang mengalami pemakanan yang salah perlu dikesan dan disahkan oleh pegawai perubatan. d. 2arak rumah dari sekolah bagi murid-murid yang tinggal jauh dari sekolah dan tidak mempunyai kemudahan pengangkutan. E$) MAKANAN TAM AHAN ('#!) bertujuan membantu meningkatkan taraf pemakanan serta kesihatan murid sekolah rendah. Program pemakanan khas untuk kanak-kanak di kawasan luar bandar juga telah dilaksanakan untuk membekalkan makanan tambahan yang berkhasiat, garam dan khasiat mikro yang mencukupi. E$)$1 Pelaksanaan "an Penilaian a. %eramai >+0,>== murid sekolah rendah daripada golongan miskin (keluarga yang berpendapatan kurang '#7== sebulan atau '#A= per kapita) menerima bantuan ini secara makanan tambahan dan minuman bagi tempoh /6= hari mulai hari pertama persekolahan pada setiap tahun. b. Kadar bantuan setiap murid adalah '#/.0= sehari bagi negeri-negeri di %emenanjung dan '#/.+> sehari bagi setiap murid di %abah dan %arawak.
44

c.

Peruntukan semasa yang disediakan berasaskan kepada jumlah murid dan kadar tersebut adalah '#/0+,@7<,0>= setahun. Penyaluran bantuan '#! itu hendaklah dibuat terus kepada sekolah berasaskan kepada rekod jumlah murid yang layak pada tahun semasa, tanpa tuntutan daripada sekolah. (engan cara ini program '#! boleh dimulakan lebih awal dan pada hari pertama persekolahan. d. Penyelia Kesihatan di 2PG akan menyampaikan rekod pengagihan peruntukan '#! di sekolah sehingga +/ 2anuari tahun berkenaan kepada pihak %ekolah. e. Pihak sekolah pula akan menyediakan laporan pengagihan mengikut negeri kepada $ahagian Kewangan kod dan nama sekolah berserta dengan jumlah penerima bantuan hendaklah dikemukakan oleh Penyelia Kesihatan dengan menggunakan Format * kepada ?nit Pengurusan Kewangan di 2PG sebelum += Go"ember untuk bayaran secara berkomputer melalui sistem ePB5 terus kepada akaun kerajaan sekolah-sekolah yang terlibat. f. $agi negeri %abah dan %arawak, pembayaran hendaklah dibuat secara waran mengikut peruntukan kepada Pejabat Pelajaran (aerah Gegeri masing-masing. E$)$) Men# Makanan RMT a.$ermula dari tahun /66>, Kementerian Pelajaran telah menaikkan kadar peruntukan harian '#! untuk seorang murid dari 7> sen kepada A= sen di %emenanjung dan dari >= sen kepada 6= sen di %abah dan %arawak. b. #enu makanan yang dihidangkan dalam '#! adalah merupakan makanan seimbang berdasarkan menu pihak .nstitut Penyelidikan Perubatan dan Kementerian Kesihatan #alaysia. c./= pilihan menu makanan telah disediakan iaitu lima menu disediakan pada tahun /6<@ dan lima menu berikutnya telah disediakan pada tahun /6A+ dengan peruntukan sebanyak 7> sen di %emenanjung dan >= sen di %abah dan %arawak. d. Peningkatan peruntukan kewangan ini telah membawa kepada perubahan kepada menu makanan '#! baharu yang lebih baik. Pembabitan pihak-pihak tertentu seperti berikut memberi lebih banyak faedah e..nstitut Penyelidikan Perubatan& f. .nstitut Kesihatan ?mum& g. 8otel GPB& dan h. ?ni"ersiti Kebangsaan #alaysia. i. Penyediaan 0= jenis menu masakan baharu makanan '#! dihasilkan dan telah mula diberikan kepada penerima '#! semenjak awal tahun /66> sehingga sekarang. j. %enarai 0= jenis menu tersebut ialah i. $ubur nasi (ayam)& ii. #ee kari& iii. $ihun goreng& i". Gasi goreng& ". Gasi ayam& "i. Gasi dan kacang dhal& "ii. Gasi dalca sayuran dan telur& "iii. Putu mayam bersama ikan goreng dan sayur lemak& iK. 'oti canai dan kuah sardin& K. Gasi lemak& Ki. #ee rebus& Kii. 5ado-gado dan sos kacang& Kiii. Gasi dhal, bubur daging dan kacang& Ki". Gasi bersama telur rebus dan sup sayur& K". Gasi campur, roti telur dan dhal& K"i. $ubur gandum pedas, stew roti dan ayam&
45

K"ii. K"iii.

$ubur bersama biskut tawar& dan #enu masakan yang disediakan adalah berdasarkan selera kanak-kanak, selain dapat membekalkan lebih kurang +>= hingga 7==kcal tenaga dan > hingga 7=g 1at protein.

E$)$+ Peranan G#r# esar ata# G#r# a. #emilih dan mengedarkan senarai murid yang layak menerima '#! mengikut kriteria -kriteria yang ditetapkan oleh KP#. b. #erekodkan penerimaan makanan oleh murid-murid pada hari-hari berkenaan. c. #engawasi murid ketika menikmati makanan sambil menunjuk ajar budaya makan yang sesuai sambil menyerapkan Pendidikan Kesihatan dan Pemakanan secara tidak formal. d. #engikut pertumbuhan fi1ikal murid seperti mengukur berat dan tinggi mereka sekurangkurangnya pada awal dan akhir tahun. e. #engawasi hidangan makanan. f. #emastikan rekod penerimaan perbelanjaan peruntukan '#! disimpan dan dikemas kini oleh pihak sekolah. E$+ PROGRAM S;S; SEKOLAH E$+$1 Pengenalan Program %usu %ekolah (P%%) adalah satu lagi usaha Kementerian Pelajaran untuk meningkatkan taraf pemakanan dan seterusnya taraf kesihatan murid-murid sekolah, menggalakkan tabiat minum susu dalam kalangan murid murid dari peringkat awal, memastikan murid murid menerima makanan makanan ber1at. .a mengandungi dua skim iaitu a. Skim S#s# Per7#ma yang melibatkan bekalan susu percuma kepada beberapa orang murid sekolah yang terpilih. b. Skim S#s# a*aran yang melibatkan penyertaan murid-murid sekolah secara sukarela, sama ada secara subsidi atau tanpa subsidi kerajaan. E$+$) O,-ekti. PSS a. #eningkatkan taraf kesihatan dan pemakanan murid-murid sekolah rendah dengan tabiat sentiasa minum susu. b. #embekalkan susu kepada murid-murid terpilih dari golongan taraf sosioekonomi yang rendah dan mengalami kekurangan 1at makanan melalui skim percuma. c. #eningkatkan perancangan pelaksanaan dan penilaian program melalui penglibatan bersama agensi-agensi kerajaan dan bukan kerajaan di bawah konsep pensyarikatan #alaysia. E$+$+ Is#4is# Program S#s# Sekolah Program %usu %ekolah (P%%) adalah salah satu 'ancangan #akanan !ambahan ('#!) untuk murid-murid sekolah. #urid-murid miskin diberikan susu secara percuma dan murid-murid yang mampu membelinya dengan harga subsidi. Keracunan makanan berpunca dari susu yang dibekalkan menjadi laporan berita dan dipaparkan dalam akhbar-akhbar tempatan. Kes keracunan makanan yang berlaku di sekolah sama ada melibatkan kantin, dapur asrama atau '#!, menyumbang kepada peratusan yang paling tinggi daripada jumlah kes-kes keracunan makanan yang berlaku setiap tahun di negara kita. Langkah Pen7egahan
46

Pengusaha kantin, pengendali makanan di dapur asrama dan juga murid-murid sekolah perlu diberi pendedahan yang lebih dari aspek-aspek a. Pendekatan kepada memilih makanan yang selamat, merangkumi pemilihan makanan yang sedia dimakan. b. Pendekatan kepada keracunan makanan seperti punca-punca keracunan makanan, gejalagejala dan cara-cara pencegahan. c. #emperkenalkan konsep melabel makanan. d. Pendekatan kepada penyediaan makanan yang selamat. e. Pendekatan kepada penyimpanan makanan yang selamat. f. Pendekatan kepada kebersihan diri dan tabiat baik dalam pengendalian makanan. pemeriksaan kantin sekolah telah dilakukan sekurang-kurangnya dua kali setahun, adalah disyorkan bahawa pemeriksaan ini meliputi kawasan dapur asrama. Pemeriksaan secara fi1ikal seperti pengukuran suhu semasa memasak, suhu penyimpanan dan suhu penyajian hendaklah diberi keutamaan daripada pemeriksaan secara "isual yang dilakukan sekarang ini. E$+$2 Pelaksanaan "an Penilaian a. #emilih dan menyediakan senarai murid yang layak menerima susu %kim Percuma. b. #enguruskan pesanan dan pengagihan susu %kim Percuma dan %kim $ayaran. c. #enyimpan rekod kutipan dan penyerahan wang P%%. d. #enggalakkan tabiat meminum susu dalam kalangan murid dan menekankan khasiat susu untuk kesihatan murid. e. #enjalankan akti"iti-akti"iti pendidikan melalui P%% (kraf tangan, karangan, kui1 dan lain-lain). f. #emberi penerangan kepada guru-guru mengenai pelaksanaan P%% di sekolah. g. #enubuhkan 2awatankuasa P%% yang dianggotai oleh guru-guru, agensi-agensi kerajaan yang berkaitan, wakil masyarakat setempat dan juga badan-badan bukan kerajaan diambil kira dalam merancang akti"iti dan program kesihatan di sekolah. TOPIK F AMALAN KE ERSIHAN SEKOLAH 'ancangan Kesihatan %ekolah ('K%) untuk melahirkan pelajar dan masyarakat sekolah yang sihat dan produktif. Kempen Bara 8idup %ihat Kementerian Kesihatan #alaysia atas kesedaran bahawa cara hidup memainkan peranan penting dalam kesihatan dan penyakit. )bjektif jangka pendek kempen ini adalah a. $agi meningkatkan kesedaran dan pengetahuan masyarakat #alaysia tentang penyakitpenyakit yang berkaitan dengan cara hidup yang tidak sihat& dan b. $agi menggalakkan mereka mengamalkan amalan-amalan dan cara hidup yang mempromosikan kesihatan. )objektif jangka panjang adalah hasil daripada perubahan-perubahan amalan kesihatan di atas untuk mengurangkan kadar morbiditi dan mortaliti penyakit yang berkaitan dengan cara hidup. F$1 PENGENALAN !ujuan utama kanak-kanak ditempatkan di institusi formal ini untuk memastikan perhubungan mental, fi1ikal dan spiritual kanak-kanak berkembang selaras dengan nilai dan norma masyarakat yang dianggotainya. Persekitaran sekolah memainkan peranan penting dalam perkembangan personaliti kanak-kanak.
47

Proses pembelajaran formal yang berterusan dilalui bermula dari tahap pertengahan kanak-kanak hinggalah ke tahap akhir remaja. .ni akan mempengaruhi nilai, pengukuhan kendiri, tahap pencapaian, bentuk aspirasi dan lain-lain bentuk kemahiran sosial dan psikologi yang diperlukan dalam kehidupan indi"idu. F$1$1 O,-ekti. /. #embina perlakuan amalan kebersihan sebagai budaya hidup berterusan dalam menjalani kehidupan seharian. 0. #eningkatkan keprihatinan dan komitmen warga sekolah terhadap kebersihan, keindahan dan keceriaan, serta menghargai kemudahan yang disediakan. +. #emupuk semangat bertanggungjawab serta kesediaan bekerja sebagai satu pasukan untuk mencapai matlamat amalan kebersihan sekolah. 7. #elaksanakan akti"iti amalan kebersihan sekolah. >. #ewujudkan iklim, serta identiti sekolah sebagai institusi yang sihat, bersih, indah dan ceria. F$1$) Konse! "an Rasional Program *malan Kebersihan %ekolah (P*K%) dilaksanakan selaras dengan konsep, hidup sihat di sekolah untuk mewujudkan alam sekitar sekolah yang selamat, bersih, indah dan ceria, mewujudkan persekitaran yang kondusif kepada proses pengajaran dan pembelajaran. 'asional rancangan morbiditi tinggi dalam kalangan murid-murid sekolah seperti malnutrisi, karies gigi, jangkitan cacing, masalah penglihatan, kudis dan sebagainya, Pertubuhan Kesihatan %edunia (D8)) telah menyarankan konsep MHealth Promoting SchoolM yang berteraskan kepada lima komponen asas, bagi memastikan wujudnya suasana persekolahan yang sihat dan selamat iaitu a. Polisi Kesihatan %ekolah. b. Persekitaran %ekolah yang %ihat dan %elamat. c. Penglibatan Keluarga dan Komuniti. d. Kemahiran Kesihatan (iri. e. Perkhidmatan Kesihatan %ekolah. F$1$+ Pia<aian *ang &ikehen"aki Perkara-perkara asas yang diutamakan untuk memastikan makanan bersih dan selamat ialah Kebersihan bahan mentah. Pengendalian makanan yang bersih. Kebersihan diri pengendali makanan. Keperluan kemudahan asas yang mencukupi. 'eka bentuk premis dan peralatan yang sesuai. Pengurusan dan penyelenggaraan premis yang sempurna. Penyediaan makanan yang betul. a$ 5iri47iri Ke,ersihan ahan Mentah (ipilih dari sumber yang diketahui, bersih, segar dan tidak rosak, perlu dibasuh dengan air bersih sebelum dimasak. Penyediaan bahan mentah perlu dibuat di tempat yang bersih. $agi makanan di dalam tin, pilihlah tin yang tidak kemek dan tidak berkarat.

48

$ilik penyimpanan bahan mentah mestilah bersih, teratur dan berasingan dari bahan bukan makanan. $ahan-bahan mentah yang mudah rosak seperti ikan, daging, susu dan sebagainya perlu disimpan di dalam peti sejuk. Pengambilan makanan dengan tangan perlulah dielakkan bagi menjamin mutu kebersihan makanan yang disediakan, gunakan penyepit, sudu atau garpu untuk mengambil makanan. ,indungi makanan daripada lalat, tikus, habuk dan bahan-bahan beracun. 5unakan kain yang bersih untuk mengelap pinggan mangkuk. Pastikan ia hanya digunakan untuk tujuan tersebut. %emasa menghidang, jangan menyentuh makanan atau permukaan di atas pinggan mangkuk. Pastikan penggunaan bekas yang tidak retak atau sumbing untuk menghidang makanan dielakkan. %impan makanan di tempat yang sesuai, misalnya makanan yang mudah rosak di dalam peti sejuk. Pastikan makanan mentah disimpan di tempat yang sama untuk menghindarkan pencemaran silang. Pinggan mangkuk dan peralatan lain mestilah dibersihkan setiap kali selepas digunakan. $ahan-bahan bukan makanan hendaklah disimpan berasingan daripada makanan.

F$) PENG;R;SAN &AN PELAKSANAAN memastikan kemudahan asas fi1ikal di sekolah seperti bekalan air, elektrik, pili bomba, dewan, bilik darjah, tandas, asrama, parit, padang, kantin dan lain-lain sentiasa dalam keadaan selamat, bersih, berfungsi bagi kegunaan murid-murid sekolah. bebas daripada risiko jangkitan penyakit berjangkit seperti denggi dan lain-lain. penglibatan masyarakat seperti memberi sumbangan kewangan, tenaga kepakaran ataupun bahanbahan yang boleh digunakan oleh pihak sekolah sebagai dorongan dan sokongan moral kepada murid serta menjadi ikutan yang baik kepada anak-anak dan murid sekolah. Penglibatan komuniti seharusnya berbentuk dua hala Amalan Kesihatan a. #enubuhkan satu 2awatankuasa Kesihatan %ekolah yang dianggotai oleh guru dan ahli P.$5 di setiap sekolah. b. #enubuhkan Kelab Kesihatan dalam kalangan pelajar di setiap sekolah. c. #engadakan $iro Kesihatan dalam P.$5 setiap sekolah. d. #engamalkan Bara 8idup %ihat. F$)$1 T#gas "an Tangg#ng-a<a, a$ Polisi Kesihatan Sekolah 1 menentukan tindakan dan keperluan sumber bagi mempromosikan kesihatan, bertindak sebagai 9piagam pelanggan: bagi memberi panduan kepada warga sekolah dan masyarakat luar. Polisi yang dipilih hendaklah dipamerkan agar semua warga sekolah serta pelawat tahu tentangnya dan menjalankan akti"iti-akti"iti yang bersesuaian dengan polisi yang dipilih. %etiap polisi yang dilaksanakan seharusnya diikuti dengan indikator pengukuran keberkesanannya. ,$ Persekitaran (i/ikal Sekolah *ang Sihat "an Selamat 1 mempunyai kemudahan asas dan fi1ikal seperti bekalan air, elektrik, pili bomba, dewan, bilik darjah, tandas, asrama, parit, padang, kantin dan lain-lain sentiasa dalam keadaan selamat, bersih, berfungsi bagi kegunaan murid-murid sekolah, bebas daripada risiko jangkitan penyakit berjangkit seperti penyakit denggi dan lain-lain.
49

7$ Persekitaran Sosial Sekolah *ang Sihat "an Selamat 1 menyediakan perkhidmatan kaunseling, mengadakan program-program membina ketahanan mental, keyakinan diri, akti"iti mengurangkan tekanan seperti Pembimbing 'akan %ebaya, rekreasi, punching bag, sudut pidato, papan conteng, mengadakan kursus-kursus singkat seperti kursus kepimpinan, kem ibadat dan lain-lain. "$ Pengli,atan Kom#niti kerjasama antara warga sekolah, ibu bapa, agensi-agensi kerajaan dan bukan kerajaan serta ahli masyarakat lain bagi meningkatkan tahap kesihatan warga sekolah sama ada dengan memberi sumbangan kewangan, tenaga kepakaran ataupun bahan-bahan yang boleh digunakan oleh pihak sekolah, memberi dorongan dan sokongan moral kepada murid serta menjadi role-model atau ikutan yang baik kepada anak-anak dan murid sekolah. e$ Kemahiran Kesihatan &iri Penekanan kepada kepentingan pelajaran kesihatan dan jasmani serta memupuk kesedaran penjagaan kesihatan dalam kalangan warga sekolah. Penekanan juga diberikan kepada aspek senaman dan kecergasan, makan secara sihat, pertolongan cemas, perkembangan mental sosial serta anatomi dan fisiologi tubuh badan. .$ Peranan Penget#a% G#r# esar "an Penta",ir Sekolah i. #emberi penerangan kepada guru-guru mengenai pelaksanaan amalan kebersihan di sekolah. ii. #enubuhkan 2awatankuasa Kebersihan yang dianggotai guru-guru, agensi-agensi kerajaan yang berkaitan, wakil masyarakat setempat dan juga badan-badan bukan kerajaan. iii. #erancang akti"iti dan program dengan mengambil kira keperluan warga sekolah bukan sahaja dari segi fi1ikal tetapi juga emosi serta keadaan persekitaran yang selamat. i". Pengalaman murid-murid dan guru-guru supaya dapat digabungkan untuk menjalankan akti"iti dan program amalan kebersihan dengan berkesan. ". Kemahiran kesihatan, kemahiran berfikir secara kritis dan bertanggungjawab terhadap masyarakat. "i. Kesedaran murid-murid tentang pentingnya kemahiran kesihatan serta mempunyai a1am yang kuat untuk menjaga kesihatan diri. "ii. %umber-sumber yang sedia ada mengikut kemampuan sekolah. "iii. Penglibatan badan bukan kerajaan. g$ Peranan G#r# i. #emahami komponen-komponen kesihatan. ii. #enyokong, melaksana dan memperkukuhkan akti"iti-akti"iti Health Promoting School (8P%) yang dirancang oleh jawatankuasa. iii. #emberi cadangan akti"iti-akti"iti kebersihan yang boleh dilaksanakan kepada jawatankuasa. i". #enjadi contoh kepada murid-murid dan pelajar dalam mengamalkan cara hidup sihat. ". #enggalakkan murid-murid dan pelajar menyertai akti"iti atau program dengan aktif. "i. #emberi penerangan kepada ibu bapa mengenai program amalan kebersihan. h$ Peranan M#ri" ata# Pela-ar i. #elibatkan diri secara aktif dalam akti"iti atau program $P% yang dirancang oleh pihak sekolah. ii. $ertanggungjawab menjaga kesihatan diri sendiri. iii. #enyampaikan maklumat kepada ibu bapa dan masyarakat setempat mengenai akti"itiakti"iti kesihatan dan program kebersihan yang dijalankan di sekolah.
50

i$ Peranan I,# a!a #elibatkan diri secara aktif dan menyokong akti"iti atau program 8P% yang dirancang oleh pihak sekolah. #emberi bantuan dari segi kepakaran, kewangan, barangan serta sokongan moral kepada sekolah untuk menjalankan akti"iti atau program 8P%. #emberi galakan kepada anak-anak untuk menyertai akti"iti atau program 8P%. #emberi cadangan akti"iti atau program 8P% yang boleh dilaksanakan kepada 2awatankuasa $P%. .bu bapa menjadi contoh kepada anak-anak dalam mengamalkan gaya hidup sihat. F$+ PERKHI&MATAN &I SEKOLAH a. Pendidikan Kesihatan. b. Perkhidmatan Kesihatan %ekolah. c. Program Kesihatan Pergigian %ekolah. d. 'ancangan #akanan !ambahan ('#!). e. Program %usu %ekolah. f. Program Peningkatan Keselamatan, Kebersihan dan Keindahan %ekolah (Program +K). g. Pendidikan Pencegahan *.(% di %ekolah. h. Program *nti-(enggi di %ekolah. i. Program %ekolah $ebas daripada *sap 'okok. j. Program %ihat !anpa *.(% untuk 'emaja (P')%!*') dan sebagainya. k. Program-program secara adhoc berdasarkan masalah kesihatan semasa, seperti program *nti'ubella, Program Pencegahan !aun dan sebagainya. F$+$1 Pen"i"ikan Kesihatan "i Sekolah .a telah bersepadu dengan disiplin Pendidikan 2asmani (P2) dan dinamakan sebagai mata pelajaran Pendidikan 2asmani dan Kesihatan (P2K). Gilai-nilai kesihatan dan beberapa aspek kesihatan masih terdapat dalam pelbagai mata pelajaran lain seperti %ains, Pendidikan #oral, Pendidikan *gama .slam dan sebagainya. Pendidikan tidak formal juga dilaksanakan melalui kui1, ceramah, pameran dan kempen. F$+$) Perkhi"matan Kantin Sekolah a. Pastikan pekerja atau pengendali makanan sentiasa mengamalkan kebersihan diri setiap masa, sama ada semasa menyedia, memasak ataupun menghidang makanan. b. Pastikan alat-alat ataupun perkakas-perkakas yang digunakan, seperti pinggan mangkuk sentiasa dalam keadaan bersih. c. Pastikan bangunan dan semua kemudahan seperti tempat menyedia dan menghidang makanan dalam keadaan bersih dan kemas. d. Pastikan pekerja atau pengendali makanan mengamalkan amalan-amalan yang baik seperti menjaga tubuh badan dan pakaian sentiasa dalam keadaan bersih dan kemas. Peranan Sekolah a. #enggalakkan pengusaha atau pengendali makanan memasak makanan di dalam kawasan sekolah. b. #emastikan makanan yang disediakan tidak dimasak terlalu awal sehingga semalaman, terutama penyediaan makanan-makanan menggunakan santan. c. #enubuhkan jawatankuasa khas di peringkat sekolah bagi menyelia dan mengadakan pemeriksaan harian.
51

d.

#engadakan kempen kesedaran mengenai kebersihan makanan dan kebersihan premis makanan. e. $ekerjasama dengan 2abatan Kesihatan bagi usaha-usaha peningkatan dan penggalakan kebersihan dan kesihatan. !anda dan simptom keracunan makanan seperti rasa loya, muntah, sakit perut dan cirit-birit, rasa letih, kejang otot, sakit kepala dan pening. %ekiranya sekolah mengesyaki pelajar-pelajar mengalami masalah keracunan makanan, berikut adalah langkah-langkah yang perlu diambil oleh pihak sekolah a. #elaporkan dan membawa murid-murid yang disyaki ke klinik- hospital yang berhampiran. b. #elaporkan ke PP( atau 2PG. c. #emaklumkan dan menghubungi ibu bapa murid-murid yang terlibat. d. #enyediakan laporan awal tentang kejadian tersebut dan hantarkan satu salinan ke 2PG dan Kementerian Pelajaran. e. #engelak daripada membuat sebarang kenyataan akhbar. F$+$+ Perkhi"matan Pergigian a$ Program Kesihatan Pergigian $ahagian Pergigian dalam Kementerian Kesihatan juga memberi perkhidmatan pergigian murid sekolah, menjalankan akti"iti-akti"iti pendidikan sebagai satu usaha pencegahan dan peningkatan kesihatan gigi. menyediakan peruntukan bagi pegawai dan peralatan bagi klinik pergigian sekolah, membekalkan pegawai di samping melatih guru-guru pelatih di institut pendidikan guru. Kementerian Pelajaran juga bekerjasama dengan pihak swasta bagi membekalkan kit pergigian dan bahan-bahan pendidikan kepada semua murid !ahun / hingga !ahun + setiap tahun. ,$ Pengli,atan Pihak Sekolah a. Ke,enaran #nt#k Ra<atan i. !anpa kebenaran ibu bapa atau penjaga murid, jururawat dan doktor pergigian tidak boleh menjalankan sebarang rawatan terhadap murid sekolah. b. Pen-a"#alan Program Pergigian i. Perbincangan awal perlu diadakan untuk mengenal pasti masa dan tarikh yang sesuai untuk lawatan dan rawatan pergigian oleh pihak pergigian. .ni adalah berasaskan senarai murid dan jadual peperiksaan. c. Pen*e"iaan Tem!at Ra<atan "i Sekolah i. 'ancangan bersama untuk mengadakan klinik pergigian sekolah di bawah 'ancangan #alaysia berasaskan enrolmen sekolah melebihi /,=== orang murid. (alam usaha ini, pihak pendidikan akan menyediakan bilik yang sesuai dan Kementerian Kesihatan akan menyumbangkan peralatan. d. Pengli,atan "alam Akti3iti Promosi Kesihatan Pergigian i. #enerapkan unsur-unsur kesihatan dalam pengajaran semasa mata pelajaran P2K. ii. ,atihan memberus gigi adalah salah satu kaedah yang diamalkan untuk menanamkan tabiat memberus gigi dengan betul dalam kalangan murid. iii. Peranan guru kelas ialah untuk memastikan murid-murid kelas akan mengambil berus gigi pada hari yang ditetapkan dan juga dibantu jururawat semasa latihan itu dilakukan. i". Keadaan ini membolehkan pihak sekolah mengadakan latihan memberus gigi harian di sekolah. ". #embantu jururawat semasa ceramah diberi jika jururawat menghadapi masalah bahasa, misalnya di %ekolah Bina atau !amil.
52

"i. "ii.

.mplementasikan polisi kantin di mana penjualan makanan yang tidak berkhasiat diharamkan misalnya gula-gula, coklat dan sebagainya. Kempen Kesihatan Pergigian #ingguan bersama pihak pergigian untuk mempertingkatkan kesedaran terhadap kesihatan pergigian.

TOPIK 1G PEMANTA;AN &AN PENILAIAN 1G$1 PENGENALAN Penekanan kepada kepentingan pelajaran kesihatan dan jasmani serta memupuk kesedaran penjagaan kesihatan dalam kalangan warga sekolah. #urid diajar mengenai kebersihan diri dan dipupuk supaya bertanggungjawab ke atas kebersihan diri. Penekanan juga diberikan kepada aspek senaman dan kecergasan, makan secara sihat, pertolongan cemas, perkembangan mental sosial serta anatomi dan fisiologi tubuh badan. Pendidikan kesihatan ditumpukan kepada pelajar, kakitangan sekolah dan ibu bapa. Pendidikan Kesihatan diserapkan ke dalam kurikulum (Pendidikan 2asmani dan Kesihatan) dan juga sebahagian daripada perkhidmatan kesihatan sekolah. *kti"iti yang dijalankan termasuklah a. Pembelajaran di dalam bilik darjah& b. Beramah& c. (ialog& d. (emonstrasi& e. Pameran& f. !ayangan alat pandang dengar g. Pertandingan seperti kui1 kesihatan dll. 1G$) PEN&EKATAN PEN&I&IKAN KESIHATAN SEKOLAH Pendidikan kesihatan yang formal dan tidak formal penting kerana ia membolehkan setiap indi"idu dalam masyarakat untuk memainkan peranan masing-masing. Pengetahuan mengenai konsep, prinsip dan falsafah pendidikan adalah mustahak serta ia berupaya merealisasikan tujuan pengajaran dan pembelajaran kesihatan. 1G$)$1 O,-ekti. "an K#m!#lan Sasar Pendidikan (pengajaran atau pembelajaran) merupakan pernyataan mengenai perubahan yang diharapkan dalam pemikiran, tindakan atau perasaan pelajar-pelajar akibat daripada sesuatu kursus atau program pendidikan. $loom (/6>@), menyatakan objektif pengajaran adalah merupakan pernyataan yang menerangkan tentang apa yang dapat pelajar lakukan setelah menyempurnakan sesuatu unit pelajaran.M 1G$+ PEMANTA;AN &AN PENILAIAN Kaedah yang boleh digunakan untuk pemantauan adalah Reko". 1G$+$1 Reko" 'ekod Kesihatan #urid ('K# /) a. #engandungi maklumat penting tentang kesihatan murid bagi mengawal pandu pertumbuhan dan kesihatannya. b. 8endaklah disemak dan dilengkapkan dari semasa ke semasa. Pedagogi moden terbahagi kepada tiga bidang fungsi pengajaran (!aksonomi $loom), iaitu $idang Kognitif $idang *fektif $idang Psikomotor !ersenarai di bawah adalah *kta, 5aris Panduan dan %urat Pekeliling bagi pemantauan dalam menjayakan P$%%. a$ Akta
53

i. ii. iii. i". ". "i. "ii. "iii. iK. K. Ki. Kii.

*kta Pendidikan /66@& *kta (($.* /66>& *kta Keselamatan dan Kesihatan Pekerja /667& *kta Penderaan Kanak-kanak /660& *kta Pencegahan dan Kawalan Penyakit $erjangkit (*kta +70) /6AA& *kta Kawalan Penyakit $erjangkit /6AA& *kta #akanan /6A+ dan Peraturan-peraturan #akanan /6A>& *kta Penagih (adah ('awatan dan Pemulihan) /6A+& *kta Kawalan #utu #akanan /6A+& *kta Pemusnahan %erangga Pembawa Penyakit /6<>& *kta Kerajaan !empatan /6<>& dan *kta Parit, 2alan dan $angunan /6<7.

,$ Garis Pan"#an i. 5aris Panduan *malan Kebersihan %ekolah /66<& ii. Peraturan-peraturan Kebersihan #akanan /66<& iii. $uku Panduan P')%!*'& i". #odul ,atihan P')%!*'& ". 5aris Panduan 3"ncremental Dental Care4 !ahun /66@& "i. 5aris Panduan Kantin %ekolah (Jdisi /66@)& "ii. Peraturan Kawalan 8asil !embakau /66>& "iii. 5aris Panduan 'ancangan Kesihatan %ekolah (Go"ember /667)& iK. 5aris Panduan *srama I Pekeliling Pembangunan dan $ekalan $il. 0-/667& K. 5aris Panduan %ekolah $ebas (enggi /667& Ki. $uku Panduan Program $ebas (enggi di %ekolah /667& Kii. Peraturan-peraturan Kawalan 8asil !embakau /66+& Kiii. ?ndang-undang Kecil $angunan %eragam /6A7& Ki". 5aris Panduan 'ancangan #akanan !ambahan& K". 5aris Panduan Program %usu %ekolah& K"i. $uku Panduan (isiplin %ekolah& dan K"ii. #engindahkan %ekolah dan Kawasannya (*andscaping). 7$ S#rat Pekeliling i. %urat Pekeliling .khtisas $il. /-/6A/ I 2ualan #akanan dan #inuman di Kantin-kantin %ekolah untuk #urid-murid yang $erbilang *gama& ii. %urat Pekeliling .khtisas $il. 7-/6A/ /@ %eptember /6A/ I Kebersihan di %ekolah-sekolah& iii. %urat Pekeliling .khtisas $il. 0 -/6A+ Kantin %ekolah& i". %urat Pekeliling .khtisas $il. A-/6A+ < Go"ember /6A+ I #engenakan 8ukuman $iasa terhadap #urid yang #elakukan Perbuatan %alah ,aku yang !idak (inyatakan dalam Peraturan-peraturan Pelajaran& ". %urat Pekeliling .khtisas $il. 7-/6A> 0 Februari /6A> I Penubuhan 2awatankuasa %ekolah sebagai .nstitut #asyarakat& "i. %urat Pekeliling .khtisas $il. @-/6A> 6 #ei /6A> I Peraturan Pakaian 5uru di %ekolah-Pensyarah di #aktab Perguruan, Politeknik, ,ain-lain Pegawai dan Kakitangan Perkhidmatan Pelajaran di Pejabat Pelajaran (aerah atau $ahagian, 2abatan Pelajaran Gegeri dan Kementerian Pelajaran& "ii. %urat Pekeliling .khtisas $il. A-/6A> 00 Go"ember /6A> I Pakaian %eragam #urid-murid (Pindaan)& "iii. %urat Pekeliling .khtisas $il. /-/6A< / #ei /6A< I Pengurusan dan Kawalan *srama-%ekolah 8arian&
54

iK. K. Ki. Kii. Kiii. Ki". K". K"i. K"ii. K"iii.

%urat Pekeliling .khtisas $il.>-/6AA 0/ 2anuari /6AA I Penyakit-penyakit (emam Kepialu (!ifoid), !aun (Kolera), Penyakit Kuning (8epatitis *) dan Keracunan #akanan& %urat Pekeliling .khtisas $il. />-/6AA /@ )gos /6AA I Penyelenggaraan dan Keceriaan #aktab Perguruan-Politeknik- %ekolah& %urat Pekeliling .khtisas $il. 0-/6A6 I 'ancangan Kesihatan %ekolah& %urat Pekeliling .khtisas $il. /7-/6A6 0A (isember /6A6 I Kebersihan %ekolah& %urat Pekeliling .khtisas $il. +-/660 /7 #ac /660 I Pemakaian !udung-#ini !elekung bagi Pelajar-pelajar Perempuan& %urat Pekeliling .khtisas $il @-/66+ + 2un /66+ I Pakaian %eragam %ekolah& %urat Pekeliling .khtisas $il. /-/66@ /+ Februari /66@ I %ikap #engutamakan Keceriaan dan Kebersihan di Kalangan Pelajar& %urat Pekeliling .khtisas $il. 7-/66< 8ukuman ke atas #urid #enghisap 'okok& %urat Pekeliling .khtisas $il. >-/66< %ekolah sebagai Kawasan ,arangan #erokok& dan %urat Pekeliling .khtisas $il. @-/66< *malan Kebersihan di %ekolah.

Pelaksanaan P$%% di sekolah akan dinilai secara berterusan oleh Pegawai Pelajaran (aerah (PP() dan Pegawai Kesihatan (aerah (PK(). Penilaian dibuat dengan menggunakan $orang *nugerah P$%% dan Penyeliaan ke %ekolah-sekolah. Penganugerahan tahunan ini diberi berdasarkan tahap usaha dan pencapaian sekolah dalam menggalakkan kesihatan di sekolah masing-masing.

$agi sekolah yang tidak mencapai tahap minimum dalam usaha menggalakkan kesihatan, tidak akan diberi sebarang anugerah. 1G$2 PERANAN :ARGA SEKOLAH 1G$2$1 Peranan Penget#a ata# G#r# esar "an Penta",ir Sekolah a. #emberi penerangan kepada guru-guru mengenai pelaksanaan Program Kebersihan (+K) di sekolah. b. #enubuhkan 2awatankuasa $P% dengan dianggotai oleh guru-guru, agensi-agensi kerajaan yang berkaitan, wakil masyarakat setempat dan juga badan-badan bukan kerajaan. c. #erancang akti"iti dan program $P% dengan mengambil kira
55

i. ii. iii. i". ".

Keperluan warga sekolah bukan sahaja dari segi fi1ikal tetapi juga emosi serta keadaan persekitaran yang selamat. Pengalaman murid-murid dan guru-guru supaya dapat digabungkan untuk menjalankan akti"iti dan program $P% berkesan. Kemahiran kesihatan, kemahiran berfikir secara kritis dan bertanggungjawab terhadap masyarakat. Kesedaran murid-murid, pelajar pentingnya kemahiran kesihatan serta mempunyai a1am yang kuat untuk menjaga kesihatan diri. %umber-sumber yang sedia ada mengikut kemampuan sekolah.

1G$2$) Peranan G#r# a. #emahami komponen-komponen kesihatan. b. #enyokong, melaksana dan memperkukuhkan akti"iti-akti"iti kebersihan yang dirancang oleh jawatankuasa yang terlibat. c. #encadangkan akti"iti-akti"iti yang boleh dilaksanakan. d. #enjadi contoh kepada murid-murid dan pelajar dalam mengamalkan 5aya 8idup %ihat. e. #enggalakkan murid-murid menyertai akti"iti atau program yang dianjurkan oleh sekolah. f. #emberi penerangan kepada ibu bapa mengenai P*K. 1G$2$+ Peranan M#ri"=Pela-ar a. #elibatkan diri secara aktif dalam akti"iti atau program $P% yang dirancang oleh pihak sekolah. b. $ertanggungjawab menjaga kesihatan diri sendiri. c. #enyampaikan maklumat kepada ibu bapa dan masyarakat setempat mengenai akti"iti-akti"iti kesihatan dan program $P% yang dijalankan di sekolah. 1G$2$2 Peranan I,# a!a .bu bapa murid perlu melibatkan diri secara aktif dan menyokong akti"iti yang melibatkan kebersihan, kesihatan dan keselamatan yang dirancang oleh pihak sekolah. Kepakaran, kewangan, barangan serta sokongan moral boleh diberikan kepada sekolah untuk menjalankan akti"iti atau program. #emberi galakan kepada anak-anak untuk menyertai akti"iti atau program yang dijalankan oleh sekolah dan memberi cadangan akti"iti atau program yang boleh dilaksanakan kepada 2awatankuasa $P%. #enjadi contoh kepada anak-anak dalam mengamalkan gaya hidup sihat.

56