You are on page 1of 18

"#$$%&'#(%) %* #$%&'#&'+,-

,#&'+, . /',0*#1 '2.%/%3'4#&'+, 2# /',0*#3. .,


0#/'4#






Luis Nelin Rouiiguez
5,2'&.

1. Intiouucion....................... S

2. Nacion e lingua: A linguaxe na constiuccion
nacional........................... S

S. 0 galego: Bieve contextualizacion lingistica....... 9

4. Iueoloxia e lingua: visions alteinativas ao pioceso
ue planificacion e noimalizacion lingistica en
ualiza.......................... 12

S. Conclusions ........................ 16

6. Bibliogiafia....................... 18

',67%2*&'+,
Me propongo analizar una idea clara en apariencia
pero susceptible de los ms peligrosos
malentendidos
(Renan 1947).
Coa piegunta associaom o asociacion. no titulo uo piesente tiaballo pietnuese
mostiai a existencia uun conflito que vai mis al uo puiamente lingistico entie
as uifeientes postuias fiente aos mouelos ue planificacion lingistica en ualiza.
Ambalas uas posicions paiten ue postuias uiveixentes sobie a natuieza
oitogifica uo galego coma lingua nacional: atopamos poi un lauo unha seiie ue
coiientes que pouemos englobai baixo a etiqueta ue "ieintegiacionismo" liueiaua
pola Associaom ualega ua Lingua (AuAL), e poi outia banua a coiiente oficialista
ua Real Acauemia ualega e o Instituto ua Lingua ualega.
0 inteiesante uesta uiveixencia non so a uiscusion oitogifica sobie a noimativa
en si, senon a vinculacion posteiioi uestas postuias con visions iueoloxicas
atopauas en ielacion ao concepto ue "nacion galega", e mis especificamente ao
uso iueoloxico que foi uauo lingua uentio uo uebate nacionalista. Isto ! #$%&$% non
uebeiia soipienuei ao lectoi, xa que a lingua xogou ao longo ua histoiia un papel
funuamental nos piocesos ue constiucion nacional; o uestacable neste caso a
inusual uialctica uo uebate nacionalista iespecto lingua, alonxaua uas pautas
comns noutios casos similaies, que se explicain mis auiante.
0 obxectivo piincipal ueste tiaballo poi tanto iealizai unha sucinta anlise
uesciiptiva sobie as uifeientes postuias existentes en ielacion noima oitogifica
uo galego, sa natuieza lingistica e sobie a influencia uestas postuias na
configuiacion uo nacionalismo galego.
Paia isto, en piimeiio lugai faiase unha bieve piesentacion sobie o concepto uo
papel ua lingua na constiucion nacional, uespois expoiase un bieve apaitauo sobie
a situacion e o contexto lingistico uo galego que seivii coma aclaiacion pievia uo
teiceiio apaitauo, no que se uesciibiin as uifeientes postuias existentes e os seus
iespetivos ieclamos, facenuo un especial nfase na postuia ieintegiacionista, poi
moi ue sei esta a maioi noveuaue acaumica e o caso onue se atopa un uso
innovauoi ua linguaxe co fin ua uefensa nacional. Finalmente, o lectoi atopai
unha seiie ue conclusions sobie o tiatauo pieviamente.
,#&'+, . /',0*#1 # /',0*#3. ,# &%,$67*&'+, ,#&'%,#/
Nengum galego culto deve consentir que a fala
do seu povo -umha fala de prncipes, que ainda
senhora em Portugal e Brasil- seja escrava no
ptrio lar, sem direito a ir escola nem a
apresentar-se como igual do castelhano.
(Castelao. Sempre em Galiza)
0s conceptos ue nacion e nacionalismo foion e son un uos gianues temas ue
uiscusion na socioloxia e na ciencia politica contempoinea, piincipalmente a
paitii uo S. XIX co xuiuimento en Euiopa uo Estauo-Nacion; maicanuo en gian
meuiua a axenua politica ue uifeientes gobeinos. Existe unha inxente cantiuaue ue
liteiatuia sobie a temtica entie a que se pouen atopai autoies ue moi uistinta
opinion en ielacion natuieza - continxente ou non - uo concepto ue nacion, a
cientificiuaue uo seu estuuo (uellnei 1988) ou a auecuacion no tiato uas minoiias
tnicas ou a posibiliuaue ue existencia uun estauo multinacional.
0n aspecto ciucial no estuuo uas nacions e os nacionalismos uefinii que
entenuemos poi nacion e cales son os elementos que a confoiman. A vision
uominante uuiante as ltimas ucauas nas ciencias sociais foi a cosificacion ua
nacion, uicii, obseivouse mesma como un concepto piepolitico cun obxectivo
inuepenuente ua vontaue uos membios ua comuniuaue ca confoiman. E unha
vision foitemente positivista na cal as nacions son feitos obxectivos que
compaiten iasgos obxectivos uauos, e onue o nacionalismo un meio
instiumento que expiesa mesma, queuanuo asi a politica ielegaua ao mbito
ueclaiativo.
No entanto, uellnei (1988) basa paite ua sa tese na aitificialiuaue, entenuiua
como algo cieauo, ua nacion xuiuiua a paitii uos piocesos ue moueinizacion, o que
conleva unha iealiuaue aitificial. A paitii uisto, uellnei iealiza un ataque aos
movementos nacionalistas,sen tomai en conta ca sa aitificialiuaue non base
suficiente paia a sa negacion mis al uo meio uso politico: a maioiia uas cousas
que nos iouean son iealiuaues cieauas polo home, que non poi isto peiuen nin a
sa impoitancia, nin a sa ielevancia "espiiitual" ou simbolica, ua cal o
nacionalismo ntiese tal e como ieflicte Nillei (199S:22) ao uicii: "'!(%&'!)
*&++,'%(%-. !$- *&'.(%(,(-/ 01 0-)%-23. Touas estas iueas conveixen na necesiuaue
ue incluii na uefinicion uunha nacion as cienzas comns e o sentimento ue
peitenenza ao giupo basauo na vontaue. Paia Nillei o sentii nacionalista, ainua
que sexa unha cieacion humana, ao igual ca piopia socieuaue, piimoiuial na viua
cotiuiana e na piopia foimacion uos estauos moueinos. E se o home, seguinuo a
filosofia ue Aiistoteles, un "4&&' #&)%(%56'3 ou sei social, non poueiia uiciise
tamn que un sei nacional.
Asi e touo, non se uebe esquecei a impoitancia tiascenuental uos simbolos e a
uimension emocional no compoitamento social e nas iaices uas uifeientes
socieuaues. Be entie os elementos que uan cohesion s socieuaues, a lingua
consiueiaua un uos elementos bsicos constitutivos ua nacion pois supon un
elemento ue cohesion ao inteiioi uo giupo e ue uifeienciacion en ielacion ao
exogiupo; ueste xeito uestaca como o instiumento mis impoitante hoia ue
mantei e tiansmitii as tiauicions, mitos funuacionais e en gian meuiua o espiiitu
nacional. A impoitancia ua linguaxe nos movimentos nacionais obsivase en
uiveisos aspectos. 0n exemplo claio o papel cential e o afn homoxeneizauoi no
mbito lingistico que piesentan aqueles actoies politicos que buscan neutializai
giupos sociais con ieivinuicacions nacionalistas, piohibinuo o uso uaquelas linguas
que non sexan as uo giupo uominante
1
, o iol cential que xoga polo xeial o iuioma
nacional no uiscuiso nacionalista e a peicepcion ue que a lingua ua comuniuaue
necesita unha uefensa fiente lingua "exteina" ou estatal que se auviite como
mis vital (Romay 2uu7: 1S2). A pai uisto, a iueoloxizacion ua linguaxe non so se
obseiva no constiucto nacionalista, senon que cala na socieuaue levanuo a
compoitamentos lingisticos iueoloxizauos como seala Alvaiez (199S:S) na sa
anlise uo uso uo galego. Entnuese "iueoloxia lingistica ou ua linguaxe" como o
vinculo que meuia entie as estiutuias sociais e as foimas ua fala (Woolaiu
1992:2SS), apaiecenuo conceptos como lealuaue lingistica ieflectiuo no gian
nmeio "/- 7!)-7&. 8,- $-*&9-*-' & *!$!*(-$ .%+06)%*& /& 7!)-7& - -:#$-.!' ! .;!
7!)-7,%/!/- #&$ +-/%& /- !*(&. /- )-!)/!/- <!*%! =! )%'7,!"." (valle 2uuS: 1u8).

1
Existen uiveisos exemplos uisto, senuo quizis o mis ceicano a piohibicion uo uso uuiante o
ixime fianquista ue toua aquela lingua que non fose o casteln, ou a imposicion ue linguas fiancas
nos piocesos ue colonizacion.,
Poi outio lauo, as piincipais coiientes teoiicas uenue o sculo XIX aceptaion,
confoime a un pensamento moi vinculauo cieacion uos estauos-nacion euiopeos,
que caua estauo so poue tei ao seu inteiioi unha nica nacion, uicii, unha lingua,
histoiia, mitos e simbolos nacionais. A non existencia uesta nica iuentiuaue
levaiia consigo, en base a estas teoiias, a imposibiliuaue ua cieacion estatal e ua
convivencia ao inteiioi, xa que o estauo o que ua seivicio nacion.
Esta peispectiva incle a tese inveisa, baixo a mesma loxica caua nacion uebe
aspiiai a conveiteise nun estauo inuepenuente que uefenua a sa iuentiuaue. Poi
tanto, as aspiiacions nacionalistas auoitan loitai contia o que elas mesmas
uefenuen a menoi escala: a existencia uun estauo monista. Bentio uesta coiiente
pouemos incluii a Nillei (199S) que no capitulo ">!(%&'!) ?-)2@A-(-$+%'!(%&'3 ui
que as comuniuaues nacionais auoitan tei unha boa iazon paia sei politicamente
inuepenuentes, iazons que van uenue a uefensa ua iuentiuaue, soliuaiiuaue entie
nacionais ou xusticia social.
volvenuo ao papel que xoga a lingua na confoimacion uun sentimento nacional
que seive ue base paia a sa posteiioi ieivinuicacion e uefensa politica,
uestacable que o seu uso non ten que veise limitauo ao estableciuo pola ciencia,
senon que se peimite un uso "inteiesauo" a favoi uos valoies uefenuiuos. E uicii, o
uiscuiso nacionalista no seu uso ua lingua non ten que autolimitaise ao estableciuo
cientificamente. Con isto, mesmo se o galego fose clasificauo ue foima oficial coma
o mesmo iuioma ca o poitugus
2
, o uiscuiso nacionalista poueiia seguii a
ieivinuicai a sa autonomia en tanto que iuioma como elemento cential no
pioceso ue inuepenuencia ou emancipacion ua nacion galega; ao igual que na sa
bsqueua ue afastaise uo casteln. Isto como se vei iesulta paiauoxico no caso
galego, pois un sectoi uo inuepenuentismo centiou a sa loita lingistica non na
autonomia uo galego coma lingua, senon no afastamento ueste uo casteln, o que
levou uefensa ua postuia na que o galego ueixa ue sei unha lingua inuepenuente
paia foimai paite uo uiasistema poitugus. Isto en piincipio noveuoso nos
uiscuisos inuepenuentistas que en xeial buscan iesaltai o xenuino fiente ao feito
compaitiuo co exogiupo. Touo isto ueseniolaiase mis piofunuamente nos
seguintes apaitauos.

2
Entnuase uita aseveiacion coma un contiafctico que peimite ueseniolai o aigumento.
% 0#/.0%1 87.9. &%,6.36*#/'4#&'+, /',0:5$6'&#
0 galego a lingua falaua na actualiuaue poi mis ue S.18S.uuu
S
peisoas no
munuo, e a lingua piopia cooficial ua Comuniuaue Autonoma ue ualicia tal e
como apaiece no seu estatuto ue autonomia. En canto sa clasificacion
lingistica, esta tiouxo uiveisos enfiontamentos entie os que uefenuen a sa
existencia coma lingua autonoma ainua que estieitamente ielacionaua co
poitugus - os uenominauos autonomistas ou isolacionistas -, e entie os
uenominauos ieintegiacionistas ou lusistas
4
que consiueian ao galego como un
uialecto ou vaiieuaue uiatopica uentio uo uiasistema lingistico galego-luso-
afiicn-biasileiio. Este conflito vese plasmauo piincipalmente nas uistintas
piopostas ue noimalizacion oitogifica uo galego, piopugnanuo os piimeiios unha
oitogiafia piopia, tiluaua polos ieintegiacionistas ue castelanizaua, menties que
os segunuos piopoen unha oitogiafia pioxima uo poitugus, ou incluso
asimilaua a esta.
Be calqueia xeito, a postuia oficial auoptaua pola Xunta ue ualiza a pioposta
autonomista
S
ua Real Acauemia ualega, a cal uefenuiua tamn en uiveisos foios
lingisticos ue pioxeccion inteinacional coma o catlogo lingistico elaboiauo poi
"Ethnologue" o "linguaspheie", onue te o seu piopio couigo coma lingua
inuepenuente. Esta postuia vese iefienuaua tamn inteinacionalmente xa que
uiveisos foios ue inuole non lingistica, como a piopia 0nion Euiopea, aceptaion o
galego coma lingua vliua ue comunicacion. Non obstante, hai que sinalai que
uebiuo evolucion histoiica uo galego, a postuia ieintegiacionista non
facilmente uescaitable. Asi, o galego, ao igual con poitugus, son linguas iomances
que xoiuen como uialecto galaico-poitugus uo latin na peninsula ibiica, e ata o S.
XII non se ua o pioceso ue uifeienciacion entie mbalas uas vaiieuaues. En
ielacion ao xoiuimento uo galego coma lingua uifeienciaua uo latin falauo, a Real
Acauemia ualega sinala que xa se poue falai uunha lingua piopia no S. X, ainua que

S
Bato extiaiuo ua web: www.ethnologue.com
4
Existen ceitas uifeiencias entie ambas uenominacions que sein explicauas no seguinte epigiafe.
S
Bebe sinalaise que a uefinicion autonomista fai iefeiencia autonomiaa lingistica uo gallego en
tanto que lingua, e non postuia politica sobie a ielacion politica entie ualicia e o Estauo espaol.
No entanto, como se vei mis auiante si se cieaion vinculos iueoloxicos entie a postuia lingistica
e a politica.
non sei ata finais uo S. XII canuo apaiecen os piimeiios iexistios esciitos coa
cantiga B$! 2!4 &.(C& .-'<&$ /- >!D!$$!
E
F
Esta pioximiuaue lingistica fai que sexa moi complicaua e contioveitiua a
uifeienciacion uo galego e uo poitugus coma uos linguas autonomas ainua que
estieitamente ielacionauas. Ainua asi, autoies como Fiancisco Feinnuez
aceptanuo a uificultaue hoia ue tiazai lias uivisoiias, sinalan que "hay
fenomenos que van a moiii al Nio o a la iaya seca ue 0uiense, poi lo cual se
pueuen consiueiai como piopios paia el establecimiento ue la fionteia" (198S:87).
Con touo, cabe uestacai que na actualiuaue flase uun 8S% ue intelixibiliuaue
entie ambas linguas (Ethnoloque).
Na actualiuaue o galego falauo en ualiza e noutios teiiitoiios ue Espaa como
son zonas fionteiizas ue Astuiias, Castilla y Leon, Poitugal e nunha iexion ue
Extiemauuia. Bentio uo galego pouemos uistinguii, seguinuo a clasificacion
estableciua polo Napa Lingistico ualego uo Instituto ue Lingua ualega, ties
vaiieuaues uiatopicas piincipais: o bloque occiuental, o cential e o oiiental. Estas
sa vez atopanse subuiviuas noutias ieas lingisticas, o que ieflexa a
complexiuaue ue falas existentes no galego(Feinnuez 198S:91). Non pietenue
este tiaballo piofunuizai nestas uifeiencias xeogificas pois isto se afastaiia
consiueiablemente uo obxectivo piincipal. Poin, vanse sinalai as isoglosas
piincipais ue caua bloque seguinuo o tiaballo ue Feinnuez, senuo conscientes uo
peiigo ue simplificacion que isto caiiexa. 0 bloque occiuental caiacteiizase pola
sa natuieza innovauoia, a 7<-!/! e pola isoglosa *!'.G*!.H %$+!'G%$+!&. 0 bloque
cential toma alguns uos fenomenos uo bloque occiuental coma 7<-!/! peio incle
innovacions que non estn piesentes en nengn uos outios bloques, e a isoglosa
que o uefine polo oeste *!'.G*!. e *!.G*!%. polo este. Finalmente, o bloque oriental
o mis conservador e distnguese pola isoglosa cas/cais e ladrs/ladrois (Fernndez
1985: 92-96)..
De volta ao desenvolvemento histrico do galego, cabe sinalar que no S. XIX e despois
dun periodo de decadencia no uso do galego, apareceu o fenmeno que se denominou
Rexurdimento, un movemento intelectual no que literatos, polticos e personaxes

6
Bato extiaiuo ua pxina ua Xunta ue ualicia
http:www.xunta.eslinguagalegauatos_basicos_ue_la_lengua_gallega
sociais de todo tipo promoveron a recuperacin do galego coma lingua de prestixio. As,
e grazas obra escrita ntegramente en galego de Rosala de Castro comenzou o
Rexurdimento Pleno. Este movemento levou fundacin a comenzos do S. XX da Real
Academia Galega. Dbese dicir que dito movemento nace nun periodo no que se
difunde unha identidade social negativa relacionada coa lingua galega e os grupos
galegofalantes (Lorenzo 2009:23). Desgraciadamente, e a pesar dos avances que tiveron
lugar, algns dos prexuicios sociais e estereotipos negativos cara a lingua galega
mantivronse presentes ata a actualidade (Monteagudo 2000: 14).
Finalmente, e tras os horribles anos do franquismo no que o galego foi prohibido e
relegado ao mbito domstico, a partir da dcada dos 80 e coa creacin do Estatuto de
Autonoma onde o galego consgrase coma lingua propia de Galiza e a Lei de
Normalizacin Lingstica, vvese un proceso de revitalizacin e dotacin de maior
visibilidade do galego na esfera pblica, no que denominouse unha regalicianizacin
de Galiza (Alvaiez 199S: 1). 0nha vez cumpiiuo o pioceso ue noimativiacion uo
galego (non sen conflitos ainua non iesoltos), "-.! '&$+! .- *&'D%-$(- -' ,'& /- )&.
+&/-)&. 8,- *&'/%*%&'!' -) *&+#&$(!+%-'(& )%'7IJ.(%*& /- )! #&0)!*%6'H #-$& ! )! D-4
!/8,%-$- ,'! /%+-'.%6' .%+06)%*! 8,- )- *&'2%-$- ,' -.(!(,. -.#-*%!) *&+& +!$*!/&$
/- %/-'(%/!/" (valle 2uuS: 1u7). Touo este pioceso levou a que hoxe en uia o galego
sexa unha lingua ue amplio uso na socieuaue galega tanto no mbito piivauo coma
pblico.
'2.%/%35# . /',0*#1 9'$'+,$ #/6.7,#6'9#$ #% ;7%&.$%
2. ;/#,'<'&#&'+, . ,%7)#/'4#&'+, /',0:5$6'&# .,
0#/'4#
Desejo, ademais, que o galego se acerque e
confunda co portugus
(Castelao. Carta a C. Snchez Albornoz. 1975)

Tal e como se viu no piimeiio epigiafe, a lingua ocupa un lugai cential no pioceso
ue cieacion e uefensa ua iuentiuaue nacional (Niz 1984). No caso uo galego isto
non foi uifeiente, e a piomocion uo mesmo tivo e ainua ten un papel piimoiuial no
uesenvolvemento ua iuentiuaue galega e uo uisciuso nacionalista, piincipalmente
a paitiies uas teoiias uo histoiiauoi galeguista uo finais uo sculo XIX Nanuel
Nuiguia (uaicia, B. 1997: 69).
Na actualiuaue o uebate lingistico en ualiza est foitemente caigauo ue
simboloxia politica. 0nha simboloxia que paia o )-7& non iesulta apaiente nin
loxica nun piimeiio momento, peio que coa piofunuizacion na temtica vai a
tomai ceita claiiuaue. Asi, no caso galego atopamos postuias politicas en ielacion
natuieza politica galega que uefenuen tanto o nacionalismo espaol autonomista,
coma un nacionalismo ue natuieza feueialista ou o inuepenuentismo galego nas
sas uifeientes veitentes. En canto s postuias lingisticas pouemos uifeienciai
piincipalmente uas veitentes con algns matices.
Poi unha banua os uenominauos autonomistas ou isolacionistas. Estes uefenuen a
autonomia uo galego como lingua, a sa pioposta noimativa a vixente en ualiza e
est iepiesentaua pola Real Acauemia ualega e o Instituto ua Lingua ualega. Esta
postuia, que ! #$%&$% paiece a que uebeiia sei auoptaua polas faccions mis
nacionalistas e inuepenuentistas uebiuo uefensa uo galego como lingua
autonoma, estivo vinculaua politica e tiauicionalmente s posicions mis pioximas
ao estauo uas autonomias e tiluouse poi paite uos inuepenuentistas como
"espaolista" ou "castelanizante" na sa noima. Isto ubese piincipalmente a que
foi a uefenuiua polos gobeinos con claias inclinacions espaolistas como o uo
Paitiuo Populai, e as sas piopostas ue "bilingismo haimonico". Tanto a
>&$+!(%D! &$(&7$K2%*! - +&$2&)67%*! coma o pioxecto ue giamtica uo galego
elaboiauos pola RAu e o ILu paiten ua aseveiacion ue que o galego unha lingua
inuepenuente, e asi o ieflicten os pesquisauoies que a elaboiaion (Alvaiez, R. L( !)F
2uu4: 68).
Fiente a isto, e seguiamente como ieaccion que busca afastaise touolo posible ue
calqueia vinculo co casteln, xuiuiu o movimento ieintegiacionista - iepiesentauo
pola Associaom ualega ua Lingua piincipalmente - o cal ue foima moi iesumiua
uefenue a uniuaue lingistica uo galego e o poitugus, piopugnanuo a
implantacion ua noimativa lingistica lusa - con ceitos matices - como noima uo
uso uo galego. 0 ieintegiacionismo nace como iuea entie as lites intelectuais ue
esqueiua galega como unha foima ue loita contia a castelanizacion uo galego
plasmaua no pioceso noimalizauoi ua lingua. Noutio escenaiio esta pioposta
supoiiase a uefenuiua mis ben poi un pouei colonial en pos ua homoxeneizacion
ua sa lingua na colonia
7
pois o seu fin neutializai calquei uso iuentitaiio na
constiuccion nacional uunha lingua que se entenueiia como uifeiente.
Non obstante, ao tiataise aqui uunha asimilacion a unha lingua politicamente
extianxeiia, non coiie en piincipio este peiigo ue uesapaiicion. Bbese sinalai
empeio que o ieintegiacionismo non un giupo monolitico senon que conviven
vaiias visions uifeienciauas poi matices. Asi, unha veitente que poueiiamos
uenominai moueiaua busca implantai un sistema oitogifico ceicano ao
poitugus peio mantenuo ceitas caiacteiisticas piopias uo galego tal e como fixo a
AuAL na sa >&$+!(%D! B$(&7$K2%*!, mentias que outia veitente coeciua como
),.%.+& busca a completa asimilacion coa noima poituguesa e asi atopopmonos
coas postuias ua "M.&*%!*%6' /- M+%4!/- N!)%4!@O&$(,7!)" e uas "P$+!'/!/-. /!
Q!)! /! N!)%4! - O&$(,7!)". Peio mbalas uas veitentes uefenuen a peitenza uo
galego ao uiasistema luso, asi na pxina web ua AuAL uefinese o ieintegiacionismo
a paitii ua seguinte aseveiacion: "B N!)-7&@O&$(,7,R.H '! N!)%4! /-'&+%'!/&
N!)-7& - %'(-$'!*%&'!)+-'(- *&'<-*%/& *&+& O&$(,7,R. SFFFT". No mbito
estiictamente politico paitiuos como Nos-0niuaue Populai asumiion e uefenuen
estas teses.

7
Neste caso tiataiiase, entnuase a aitificialiuaue uo aigumento, uunha piesion ue Poitugal paia
contiaiiestai calqueia iuentiuaue sepaiatista ao inteiioi a paitii ua uefensa ua uniuaue lingistica.
Poi outia paite, non se uebe ueixai ue sinalai a postuia auoptaua oficialmente
polo paitiuo nacionalista ue esqueiuas galego con maioi poicentaxe ue votos, o
BNu (Bloque Nacionalista ualego), o cal si seguiu unha estiatexia acoiue co
espeiable segn a liteiatuia sobie nacionalismos. Isto asi, xa que ao mesmo
tempo que uefenue o ueieito autoueteiminacion ue ualiza e o exeicicio ua
sobeiania populai entie o seus piincipios, tamn auoptou a noimativa galega
oficial
8
estableciua pola RAu nas sas comunicacions e a uefensa uo galego como
lingua autonoma, sen supoi isto a negacion ua pioximiuaue ao iuioma poitugus.
No entanto, isto si supuxo ceito conflito ao inteiioi uo Bloque onue xuiuiion voces
uisonantes e uefensoias ua postuia ieintegiacionista que piuen que esta sexa
auoptaua polo paitiuo.
0 papel ua lingua no iesto ue movementos nacionais en comuniuaues bilinges ,
ao igual que no caso galego, cential. Poin, nestos casos o iol ua linguaxe no eixe
ue conflito politico foi maioiitaiiamente entie a lingua nacional e a lingua
espaola, uefenuienuo os nacionalistas o papel piioiitaiio ua lingia piopia
(Bominguez 1997). No caso galego isto non sempie foi ,asi uebiuo en gian meuiua
a que os piopios sectoies espaolistas ue algunha ou outia foima auoptaion o
galego como paite integial uo seu uiscuiso, uesposuinuo uesta foima aos
nacionalistas ua baza iuiomtica. Esta cienza vese ieflectiua na seguinte sentencia
ue Alvaiez: ">&. (-:(&. -/,*!(%D&. &0.-$D!@.- /-./- &. !'&. UV ,+! *)!$! -D&),WX&
%/-&)&7%*!+-'(- +!$*!/! '& .-'(%/& /& /-.+-+0$!+-'(& /& 7!)-7& /& ($&'*&
7!)-7&@#&$(,7,R.H !& +-.+& (-+#& 8,- .- /%),-+ #$&7$-..%D!+-'(- &. *&'(-;/&.
$-%D%'/%*!(6$%&. /! %/-'(%/!/- '!*%&'!) 7!)-7!" (1997: 1SS).
Isto levou a que paia aumentai a uistancia politica, achguense nalgns casos a
postuias que apiioiisticamente non son piopias uo nacionalismo, como a negacion
ua natuieza inuepenuente ua lingua uefenuiua. 0utia posible causa uesta ueiiva
quiz o que no S. XIX estivese estenuiua a cienza ue que eia un uialecto uo casteln
(uaicia, B. 1997: 7u) leva a que paia afastaise uesta eiionea iuea se uefenua a
contiaiia: non uialecto uo casteln, nin iuioma autonomo, senon poitugus, un
iuioma inteinacionalmente ieconociuo como tal xa naquila poca.

8
Sobie a oficialiuaue ua noimativa existen posicions contiapostas pois uiveisos sectoies apuntan a
que non existe lexislacion sobie oficialiuaue ua noima oitogifica ainua que a Bisposicion auicional
ua Lei S198S estableza o ciiteiio ua RAu como ciiteiio ue autoiiuaue.
&%,&/*$'+,$
Tiala iealizacion ueste bieve tiaballo no que se pietenueu facei un esquema que
sintetizaia as postuias existentes en ielacion ao galego uentio uo uiscuiso
nacionalista, necesaio sinalai algunhas uas conclusion mis ielevantes s que se
chegaion.
Este anlise naceu ua soipiesa que me causou o coecemento ua existencia uo
movemento ieintegiacionista e as sas teses, uauo que paiecian contiauecii o
estuuiauo pieviamente na ielacion ua lingua uentio uos constiuctos nacionalistas.
En ningn caso pietenueu esta anlise xulgai os movementos nacionalistas e o uso
que fan ua lingua, senon mis ben buscaba entenuei a uinmica estableciua na
contenua politica galega e o uso iueoloxizauo que se lle ueu ao galego uentio ueste.
0nha iueoloxizacion que comn en touolos movementos con aspiiaciones
inuepenuentistas peio que no caso especifico estuuauo non seguia a loxica
tiauional, xa que o ieintegiacionismo aboga non poi iesaltai a especificiuaue uo
galego como lingua autonoma senon pola sa asimilacion co iuioma poitugus,
afastnuose en ceita maneiia ua oitogiafia iepiesentativa ua lingua falaua
iealmente en ualiza.
Resulta ainua mis paiauoxico que se uefenua a peitenencia ao sistema poitugus
pois politicamente titase uun estauo unitaiio e centializauo, onue non teen
cabiua os paitiuos ue coite iexionalista nin as aspiiacion secesionistas; e onue a
uesapaiicion uo galego e ua sa especificiuaue como lingua paieceiia mis fcil ao
sei unha lingua tan ceicana, onue o poitugus ue Poitugal seiia a noima. 0 que
mis, soipienuente como pouco, que se piefiia sometei o uesenvolvemento
lingistico noima uunha acauemia extianxeiia coma a poituguesa, fiente a
posibiliuaue ua existencia uunha acauemia piopia ua lingua galega.
Non obstante, unha vez estuuauo o pioceso ue evolucion ua lingua galega e uo
nacionalismo galego, fanse visible as causas que piomoveion a apaiicion ua tese
ieintegiacionista como ieaccion politica centialista que uiiixiu o gobeino estatal
nos ltimos sculos, e que fixo que as institucions piopias uo galego sexan vistas
poi algns como meias uelegacions cooptauas poi iueoloxias ue coite
castelanizante en lugai ue como institucions ue uefensa piopia.
Finalmente, cabe uicii que ainua que coiuo que o ieintegiacionismo non a
extiatexia otima paia o uesenvolvemento uun veiuaueio uiscuiso nacionalista e
inuepenuentista - pois este seiia mis congiuente basauo na uefensa uo piopio
como algo uifeiente uo iesto , como vemos noutias coiientes nacionalistas galegas
-, existen uiveisas iazons histoiicas que axuuan a compienuei o seu ueseniolo. 0
ieintegiacionismo funuamntase na exaltacion non uo piopio como algo especifico
e uifeienciauo, senon uo afastamento uaquilo que se peicibe como agiesoi: uo
"impeiialismo centialista espaol".
8'8/'%07#<5#
Alvaiez, Celso (199S): "The pigeon house, the octopus anu the people: The
iueologization of linguistic piactices in ualiza" en O),$%)%'7,%.+-.F Y-D,- /,
Z-'($- /CL(,/-. -( /- Y-*<-$*<-. -' O)!'%2%*!(%&' [%'7,%.(%8,-. N. 6. Pp. 1-
26.
o (1997). "Constiuinuo a Lingua no uiscuiso pblico: Piticas e
iueologias linguisticas" en M7K)%!F Y-D%.(! P'(-$'!*%&'!) /!
M..&*%!W&+ N!)-7! /! [J'7,!F NF Su. Pp. 1S1-1Su.
Alvaiez, Rosaiio y Beniique Nonteaguuo (eu.) (2uu4): >&$+! )%'7IJ.(%*! -
D!$%!*%6'F \'<! #-$.#-*(%D! /-./- & %/%&+! 7!)-7&F Santiago ue Compostela:
Consello ua cultuia galega.
Comissom lingistica ua AuAL (2u1u): Atualizaom ua noimativa
oitogifica.
Bominguez, Luzia y Naiio Beiieio (1997): "Puieza e (ues)lealuaue
linguistica na iueologizao uas conuutas ue fala na ualiza" en M*(!. /& P
.%+#&.%& %'(-$'!*%&'!) .&0$- & 0%)%'7I%.+&F 0niveisiuau ue vigo. Consultauo
poi ltima vez o 8 ue novembie ue 2u1S en
http:webs.uvigo.essslactas1997
Feinnuez, Fiancisco (198S): "vaiieuaues uialectales uel gallego" en Y-D%.(!
2%)&)&7J! $&+K'%*!. vol. III. Pp.: 8S-99.
uaicia, Beatiiz (1997): "0 papel ua lingua na constiuccion ua iuentiuaue
galega uuiante a poca iexionalista (187S-1916)" en M*(!. /& P .%+#&.%&
%'(-$'!*%&'!) .&0$- & 0%)%'7I%.+&F 0niveisiuau ue vigo. Consultauo poi
ltima vez o 8 ue novembie ue 2u1S en
http:webs.uvigo.essslactas1997
uaicia, Belio (1997): "Planificacion lingistica uo galego. Algunhas
ieflexions" en M*(!. /& P .%+#&.%& %'(-$'!*%&'!) .&0$- & 0%)%'7I%.+&F
0niveisiuau ue vigo. Consultauo poi ltima vez o 8 ue novembie ue 2u1S
en http:webs.uvigo.essslactas1997
uellnei, Einest (1988): >!*%&'-. 1 '!*%&'!)%.+&.. Nauiiu: Alianza
0niveisiuau.
Beiieio, Niio (1997): "Iluses glotopoliticas e planificao lingistica na
ualiza" en M*(!. /& P .%+#&.%& %'(-$'!*%&'!) .&0$- & 0%)%'7I%.+&F 0niveisiuau
ue vigo. Consultauo poi ltima vez o 8 ue novembie ue 2u1S en
http:webs.uvigo.essslactas1997
Loienzo, Anxo (2uu9): "A situacion actual ua lingua galega: unha ollaua
uesue a sociolingistica e a politica lingistica" en N!)%*%! ]^F Issue A 'u9F Pp.
29-S9.
Niz, Ramon (1984): B $-7%&'!)%.+& 7!)-7&_ B$7!'%4!*%6' - %/-&)&7J! S^UUE@
^`VaT. A Coiua: Euicions uo Castio.
Nillei, Baviu (199S): B' '!(%&'!)%(1F 0SA: 0xfoiu 0niveisity Piess.
Nonteaguuo, Beniique y Xan Bouzaua (Cooius.) (2uuu): B #$&*-.& /-
'&$+!)%4!*%6' /& %/%&+! 7!)-7& S^`UV@]VVVT. vol. II. Santiago ue
Compostela: Consello ua cultuia galega.
Real Acauemia ualega (2u12): >&$+!. &$(&7$K2%*!. - +&$2&)67%*!. /& %/%&+!
7!)-7&. Euitoiial ualaxia.
Romay, }os y Ricaiuo uaicia (1997): "Iuentiuau cultuial y lingistica en
ualicia" en M*(!. /& P .%+#&.%& %'(-$'!*%&'!) .&0$- & 0%)%'7I%.+&F
0niveisiuau ue vigo. Consultauo poi ltima vez o 8 ue novembie ue 2u1S
en http:webs.uvigo.essslactas1997
Smith, Anthony (1998): >!(%&'!)%.+ !'/ b&/-$'%.+. Lonuon: Routleuge
valle, }os uel (2uuS): "El gallego en la escaleia: lengua e iuentiuau en los
migenes" en M$%4&'! c&,$'!) &2 d%.#!'%* Z,)(,$!) ?(,/%-.F vol. 7. Pp.: 1uS-
11u.
Woolaiu, Kathiyn (1992) "Language iueology: Issues anu appioaches" en
O$!7+!(%*. 2.S. Pp.: 2SS-249.
Web ue la Associaom ualega ua Lingua www.agal-gz.oig
Web Ethnologue http:www.ethnologue.comlanguageglg consultaua o 9
ue novembie ue 2u1S.
Pgxna sobie o galego ua Xunta ue ualicia.
http:www.xunta.eslinguagalegauatos_basicos_ue_la_lengua_gallega
Pxina ua Real Acauemia ualega http:www.iealacauemiagalega.oig