Ο ΝΙΚΗΣΗ΢ ΑΠΟΒΑΣΗ΢

Ο ΝΙΚΗΣΗ΢ ΑΠΟΒΑΣΗ΢ ΣΩΝ ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΩΝ ΗΣΑΝ ΕΡΕΧΘΕΤ΢
ΕΡΜΗΝΕΤΣΙΚΕ΢ ΘΕΩΡΙΕ΢ ΓΙΑ ΣΙ΢ ΠΑΡΑ΢ΣΑ΢ΕΙ΢ TH΢ ZΩΦOPOY

Πιαθίδηα XI- ΧΙΙ - Ο ΣΕΡΜΑΣΙ΢ΜΟ΢

Ο ΕΡΕΧΘΕΑ΢ ΚΑΙ Ο ΑΓΩΝΑ΢ ΜΕ ΑΠΟΒΑΣΕ΢ ΢ΣΗ ΒΟΡΕΙΑ ΖΩΦΟΡΟ ΣΟΤ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ (ΒΟΡΕΙΑ XI-XII)
Μηα επαλεμέηαζε ηεο βόξεηαο δσθόξνπ ηνπ Παξζελώλα, ζηα κπινθ XI-XII εηδηθόηεξα, δείρλεη όηη ν
πξνπνξεπόκελνο αζιεηήο ζηνπο αποβάηερ είλαη ν ληθεηήο ζε απηόλ ηνλ αγώλα ησλ Παλαζελαίσλ.
Σα ζηνηρεία από ην ζρέδην ηνπ 1751-1753 από ηνλ James Stuart θαη ν ζύληνκνο ζρνιηαζκόο ηνπ πάλσ ζε
απηά ζε κηα αλάγλσζε πνπ αλαθέξεη όηη πέξα από ηα άινγα εκθαλίδεηαη έλαο θξηηήο πνπ πξνζδίδεη ην
ζηεθάλη ηνπ ληθεηή, θαη ζπγθξίλνληαο εάλ, γηα ην πόζν απηό ,ην ζηεθάλσκα ελόο ληθεηή ππάξρεη θαη ζε
άιιεο κνξθέο ηέρλεο ησλ ειιήλσλ, βιέπνπκε, θπζηθά θαη εδώ κηα παλνκνηόηππε ζθελή .
Η έκθαζε κεηά από απηή ηε ζθελή κεηαηνπίδεηαη ζηε ζπλέρεηα, κεηά από ηνλ αγώλα γηα ηε λίθε θαη είλαη
θάηη πνπ εληζρύεη ηνλ ζπιινγηζκό ζηελ παξνπζία ηεο λίθεο ζην γεληθό πξόγξακκα κε ην εηθνλνγξαθηθό
αλάπηπγκα ηνπ Παξζελώλα.
Επίζεο Λόγσ ηνπ δηαθξηηηθνύ ζηνηρείνπ πνπ είλαη ζηελ πεξίπησζε απηή ε ελδπκαζία ηνπ αγσληδόκελνπ κε
ηνπο αποβάηερ απηόο κπνξεί λα αλαγλσξηζηεί πηζαλά όηη αλήθεη ζηελ θύξηα αζελατθή θπιή, ζηνπο
Εξερζείο.

ΧΙΙ. Ο απνβάηεο (ΧΙΙ-47) θνξώληαο ηελ παλνπιία ηνπ, ηνλ ζώξαθα, ην θξάλνο θαη ηελ αζπίδα ηνπ έρεη
θαηέβεη από ην άξκα θαη κε ην δεμί ηνπ πόδη παηάεη κε δύλακε πάλσ ζε βξάρν. Πξνθαλώο έρεη ηεξκαηίζεη,
όπσο δείρλεη θαη ε έληαζε ηεο ζηάζεο ηνπ ελίνρνπ (ΧΙΙ-46), ν νπνίνο, γηα λα ζηακαηήζεη ηα άινγα πνπ
αλαπεδνύλ ςειά, ηξαβάεη κε δύλακε ηα ελία, γέξλνληαο ην θνξκί ηνπ πξνο ηα πίζσ. Φνξάεη πνδήξε ρηηώλα
κε απόπηπγκα θαη καζραιηζηήξεο ηκάληεο, Αλάκεζα ζ' απηόλ θαη ηα άινγα ζηέθεηαη έλαο επόπηεο (ΧΙΙ-45)
κε ηκάηην θαη ζαλδάιηα ζηξακκέλνο πξνο ηα πίζσ (δεμηά) θαη με ςτυμένο ηο δεξί σέπι δίνει ηο ζήμα ηος
ηεπμαηιζμού.-΢ε απηό ην ζεκείν νη αξραηνιόγνη αλαθέξνπλ όηη κάιινλ ν θξηηήο ζηεθαλώλεη ηνπο δπν
αγσληδόκελνπο γηαηί ζηνλ αγώλα ησλ απνβαηώλ ζεσξείην ληθεηήο θαη ν ελίνρνο θαη ν νπιίηεο ..

(ΜΕΡΙΚΑ ΕΡΩΣΗΜΑΣΑ ΕΛ.ΔΙ. )

1-Από ηελ πιάηε πν ελίνρνπ ππάξρνπλ ζθαιηζκέλα θηεξά Νίθεο

…;

3 Ο θξηηήο ζηεθαλώλεη ηελ νκάδα … ; θαη νη δύν βξαβεύνληαη ζηνπο αγώλεο απηνύο θαη ελίνρνο θαη
απνβάηεο 2 θαη δεμηά ελώ ππάξρεη νιόθιεξνο ν απνβάηεο εζσηεξηθά ηεο πεξηθεθαιαίαο ην πξόζσπν
ηνπ απνβάηε δελ πθίζηαηαη…. ; Έλδεημε όηη βξαβεύεηαη απξόζσπα όιε ε ν ζπγθεθξηκέλε θπιή … ;
πξνθεηκέλσ ησλ Εξερζέσλ πνπ κάιινλ ε παλνπιία πξνζδηνξίδεη …

Ελ

΢θέπαζηξν αηηηθήο εξπζξόκνξθεο ππμίδαο πνπ απεηθνλίδεη αξκαηνδξνκία, ηνλ αγώλα ησλ απνβαηώλ από
ηνλ αγγεηνπιάζηε Νηθνζζέλε
Αςηή είλαη ε άπνςε ησλ Jenifer Neils (AB, Bryn Mawr College, Ph.D., Πανεπιςτιμιο Princeton) θ Ruth
Coulter Heede Κακθγιτρια τθσ Ιςτορίασ τθσ Σζχνθσ και Αρχαίασ Ελλθνικισ Φιλολογίασ ςτο Πανεπιςτιμιο
Case Western Reserve και πρόεδροσ τθσ Διοικοφςασ Επιτροπισ τθσ Αμερικανικισ ΢χολισ Κλαςικϊν
΢πουδϊν ςτθν Ακινα. Ζχει αναςκάψει ςτθν Ελλάδα και τθν Ιταλία, και ζχει γράψει εκτενϊσ για τα γλυπτά
του Παρκενϊνα. Ζχει διοργανϊςει δφο ςθμαντικζσ εκκζςεισ: Θεά και Πόλισ: Η Εορτή των Παναθηναίων
ςτην Αρχαία Αθήνα (1992) και Ενηλικίωςη ςτην Αρχαία Ελλάδα: Εικόνεσ τησ παιδικήσ ηλικίασ από το
κλαςικό παρελθόν (ςυνδιοργάνωςθ και ςυν-επιμζλεια με τον John H. Oakley *2003+ ). Οι πρόςφατεσ
δθμοςιεφςεισ τθσ είναι το Βρετανικό Μουςείο Συνοπτική Ειςαγωγή ςτην Αρχαία Ελλάδα (Αν Άρμπορ, Mich
2008) και των γυναικϊν ςτον αρχαίο κόςμο (Λοσ Άντηελεσ 2011).
Και του Peter Schultz είναι ο J. Olin Storvick πρόεδροσ Κλαςικϊν ΢πουδϊν ςτο Concordia College. Πιρε το
διδακτορικό του ςτθν κλαςικι αρχαιολογία από το Πανεπιςτιμιο Ακθνϊν το 2003. Αυτόσ είναι ο coeditor
/ ςυγγραφζασ του βιβλίου Πρϊιμη Ελληνιςτική προςωπογραφία: Εικόνα, Στυλ, Πλαίςιο (Cambridge 2007?
Με τον Ralf von den Hoff), Όψεισ του Αρχαίου Ελληνικοφ Cult: Ritual, Πλαίςιο, Εικονογραφία (Aarhus
2009? Με Μεντεςζσ Γιϊργοσ, Jesper Jensen, και Bronwen Wickkiser), και Δομή, εικόνασ, ςτολίδι:
Αρχιτεκτονική Γλυπτική ςτον Ελληνικό Κόςμο (Oakville, Conn 2009? με τον Ralf von den Hoff) και ο
ςυντάκτθσ των πολυάρικμων άρκρων ςχετικά με ακθναϊκι τζχνθ, τθν αρχιτεκτονικι, και τθν τοπογραφία.
Ο ολοκλθρϊνει ςιμερα μονογραφίεσ για το πρόγραμμα γλυπτικισ του Ναοφ τθσ Ακθνάσ Νίκθσ ςτθν
Ακινα και για τθν κοινωνικι ιςτορία τθσ ελλθνικισ τζχνθσ για το Cambridge University Press.
Εδώ βξίζθεηαη ην θείκελν ζηελ Αγγιηθή όπσο δεκνζηεύηεθε ζην επηζηεκνληθό πεξηνδηθό.A.J.A ΑΠΡΙΛΙΟ΢
2012 - A reexamination of the north frieze of the Parthenon, blocks XI–XII in particular, indicates that the

leading apobates contestant is the winner in this Panathenaic contest. Evidence from James Stuart’s 1751–
1753 drawing and his brief commentary support a reading of the so-called marshal beyond the horses as
the judge bestowing the victor’s wreath, and comparanda for this figure can be found in other art forms.
The emphasis of this scene then shifts from the race to the victory and reinforces the presence of nike in
the iconographic program of the Parthenon. Because of his distinctive costume, this apobates contestant
may be identified as belonging to the foremost Athenian tribe, Erechtheis.
Η ζςνέσεια κοιηώνηαρ ηην εξέλιξη ηος θέμαηορ από δεξιά ηυν θυηογπαθιών ππορ ηα απιζηεπά

ΕΡΜΗΝΕΤΣΙΚΕ΢ ΘΕΩΡΙΕ΢ ΓΙΑ ΣΙ΢ ΠΑΡΑ΢ΣΑ΢ΕΙ΢ TH΢ ZΩΦOPOY

Ανατολικι Πλευρά του Παρκενϊνα (Σηζϊμσ ΢τιοφαρτ) 1762 μ.Χ.

Πολλά είναι τα ερμθνευτικά προβλιματα των παραςτάςεων τθσ ηωφόρου. Όπωσ φαίνεται, ο τόποσ και ο
χρόνοσ των διαφόρων ςκθνϊν δεν ζχει διευκρινιςκεί. ΢κθνζσ προετοιμαςίασ που υπάρχουν ςποραδικά ςε
διάφορα ςθμεία εναλλάςςονται με ςκθνζσ πορείασ. Οι ιππείσ τθσ δυτικισ ηωφόρου πρζπει να βρίςκονται
ςτο Δίπυλο, τα άρματα και οι ιππείσ που τρζχουν πάνω ςτα καλπάηοντα άλογά τουσ δεν είναι δυνατόν να
βρίςκονται ςτον ανιφορο προσ τθν Ακρόπολθ, ενϊ οι κανθφόροι ζχουν προχωριςει και παραδϊςει τισ
προςφορζσ τουσ.

Ακόμθ παραμζνουν αναπάντθτα αρκετά ερωτιματα: κατά πόςον πρόκειται για τον παλαιό ι τον
καινοφργιο πζπλο, ποφ παραδίδεται ςτθν κεντρικι ςκθνι, ποφ φυλαςςόταν το διιπετζσ ξόανο τθσ κεάσ,
μια και ο αρχαϊκόσ ναόσ τθσ Ακθνάσ είχε καεί από τουσ Πζρςεσ, ενϊ το Ερζχκειο δεν είχε ακόμθ χτιςκεί.
Εάν θ κζςθ των κεϊν ςτθν ανατολικι ηωφόρο αντιςτοιχεί με τθν τοπογραφικι κζςθ των ιερϊν τθσ Ακινασ
και οι κεοί είναι ςτθν περιοχι του περιβόλου των 12 κεϊν, τότε ο άρχων βαςιλεφσ και θ ιζρεια μπορεί να
τοποκετοφν τον πζπλο κάπου κοντά, ίςωσ ςτθν Βαςίλειο ΢τοά, ςτθν Aρχαία Aγορά.
Διαφορζσ παρατθροφνται μεταξφ των απεικονίςεων τθσ ηωφόρου και των περιγραφϊν τθσ πομπισ ςτισ
φιλολογικζσ πθγζσ: π.χ. παραλείπονται οι αντιπρόςωποι των ςυμμάχων και των αποικιϊν, κακϊσ και οι
ςκιαφόροι και διφροφόροι που ιταν κόρεσ μετοίκων και ακολουκοφςαν τισ Ακθναίεσ κανθφόρουσ. Η

ςθμαντικότερθ όμωσ παράλειψθ είναι ότι δεν εικονίηεται το πανακθναϊκό πλοίο, ςτο κατάρτι του οποίου
μεταφερόταν ο πζπλοσ απλωμζνοσ ςαν ιςτίο (πανί). Σο πλοίο βζβαια δεν ανζβαινε ωσ τθν Ακρόπολθ,
αλλά ςταματοφςε κάπου κοντά ςτον 'Αρειο Πάγο. Από εκεί ο πζπλοσ μεταφερόταν ςτα χζρια. Αυτό
οδιγθςε τθν Aμερικανίδα αρχαιολόγο S. Rotroff να διατυπϊςει τθν άποψθ, ότι ςτα ανατολικά τμιματα
των μακρϊν πλευρϊν τθσ ηωφόρου εικονίηονται οι δφο παρατάξεισ τθσ πομπισ που ζφκαςαν ςτθν
Ακρόπολθ, αφοφ ζμεινε το πλοίο ςτον 'Αρειο Πάγο.

Η πομπή ηυν Παναθηναίυν ενώ πεπνάει μέζα από ηην αθηναφκή Αγοπά, εμππόρ από ηο Ωδείο ηος
Αγπίππα. Σσ.: Ι. Τπαςλού
Μια άλλθ κεωρία για τθν ερμθνεία τθσ πομπισ διατφπωςε θ Ελλθνίδα αρχαιολόγοσ Χρ. Καρδαρά, θ οποία
υποκζτει ότι ζχουμε τθν απεικόνιςθ τθσ αρχικισ πρϊτθσ πομπισ με τθν κακιζρωςθ τθσ εορτισ των
Πανακθναίων από τον Ερεχκζα που τον ταυτίηει με τον Εριχκόνιο και τον αναγνωρίηει ςτο αγόρι (35) τθσ
ανατολικισ ηωφόρου. Σον ιερζα (34) τθσ ίδιασ πλευράσ ταυτίηει με τον Κζκροπα, τθ μορφι (33) με τθ Γθ
και τα κορίτςια (31 & 32) με τισ κόρεσ του.

Ενδιαφζρουςα είναι και θ κεωρία του 'Αγγλου αρχαιολόγου J. Boardman που ταυτίηει τθν πομπι των 192
ιππζων τθσ ηωφόρου με τθν πομπι των 192 αφθρωϊςμζνων πεςόντων τθσ μάχθσ του Μαρακϊνα, με τθν
παρουςία κεϊν και επωνφμων θρϊων. Εξαιρεί όμωσ τουσ θνιόχουσ των αποβατικϊν αρμάτων, ενϊ είναι
γνωςτό ότι ο θνίοχοσ είχε τθν ίδια ςυμβολι ςτθ νίκθ με τον αποβάτθ και γι' αυτό ζπαιρνε και ζπακλο.
Η τοπικι και χρονικι ανάμειξθ ςκθνϊν, κακϊσ και θ διαίρεςθ τθσ πομπισ ςε δφο τμιματα οδιγθςε κατά
καιροφσ ςε άλλεσ υποκζςεισ: π.χ. θ Aμερικανίδα αρχαιολόγοσ Ε. Harrison κεωρεί ότι θ ηωφόροσ εικονίηει

τθν πομπι των Πανακθναίων ςε διαφορετικζσ εποχζσ ςτισ τρεισ πλευρζσ. Η δυτικι πλευρά εικονίηει τθν
πομπι ςτα μυκικά χρόνια, θ βόρεια ςτθν αρχαϊκι εποχι, θ νότια ςτθν κλαςικι. ΢τθ νότια ηωφόρο
εικονίηονται 60 ιππείσ, που διακρίνονται ςε 10 ομάδεσ ανά ζξι, 10 άρματα, 10 βόδια με τουσ ςυνοδοφσ
τουσ κ.ά. Η κυριαρχία του αρικμοφ 10 ςτθ νότια ηωφόρο παραπζμπει ςτισ 10 φυλζσ, ςτισ οποίεσ διιρεςε ο
Κλειςκζνθσ τουσ Ακθναίουσ πολίτεσ για λόγουσ διοικθτικοφσ και πολιτικοφσ, ενϊ ςτθ βόρεια ηωφόρο
ςυναντάται επανειλθμμζνα ο αρικμόσ 4 και τα πολλαπλάςιά του, πράγμα που παραπζμπει ςτισ 4 φυλζσ
τθσ αρχαϊκισ εποχισ, π.χ. τα 12 άρματα αντιςτοιχοφν ςτισ 12 φρατρίεσ.
H Γερμανίδα αρχαιολόγοσ Ε. Simon διατφπωςε επίςθσ μια παρόμοια κεωρία, ότι θ βόρεια πομπι
πραγματοποιείται τθν αρχαϊκι εποχι, ενϊ θ νότια τθν κλαςικι.
Ο Iταλόσ αρχαιολόγοσ L. Beschi δζχεται, όπωσ θ E. Harrison, τον διαχωριςμό τθσ πομπισ ςε δφο
παρατάξεισ που διζπονται από διαφορετικζσ αρικμθτικζσ αρχζσ: ςτθ νότια πλευρά ο επαναλαμβανόμενοσ
αρικμόσ 10 ςτισ διάφορεσ ομάδεσ αντιςτοιχεί με τισ 10 φυλζσ. ΢τθ βόρεια πλευρά θ κυριαρχία του
αρικμοφ 4 με τα πολλαπλάςιά του είναι ςφμφωνθ με τθν αρχαϊκι διαίρεςθ των πολιτϊν ςε 4 φυλζσ. ΢ε
κάκε παράταξθ διακρίνονται τρία κζματα: πομπι κυςίασ ςτθν Ακρόπολθ, αρματοδρομία και παρζλαςθ
ιππζων με διαφορετικι ταχφτθτα ανάλογα με τθν εξζλιξθ του αγϊνα ςτον Δρόμο, ςτθν οδό Πανακθναίων,
ςτθν Αρχαία Αγορά. Ζχουμε λοιπόν διαφορετικοφσ ρυκμοφσ, χρόνουσ και χϊρουσ, πράγμα που ζρχεται ςε
αντίκεςθ με τθν άποψθ, ότι θ ηωφόροσ εικονίηει μιαν ενιαία πομπι από τον Κεραμεικό ςτθν Ακρόπολθ.
Ωςτόςο θ ενότθτα τθσ παράςταςθσ επιτυγχάνεται από ζναν χϊρο όχι πραγματικό, αλλά ιδεολογικό, από
τον κρθςκευτικό χϊρο τθσ ανακθματικισ προςφοράσ. Ο Παρκενϊνασ που είναι ζνα κτιριο χωρίσ βωμό,
με ζνα άγαλμα ςτο εςωτερικό του που δεν είναι λατρευτικό, είναι ζνα μεγάλο ανάκθμα και θ ηωφόροσ
του το μεγαλφτερο ανακθματικό ανάγλυφο τθσ ιςτορίασ με επιλογζσ ςθμαντικϊν κεμάτων από το ευρφ
πρόγραμμα τθσ εορτισ των Πανακθναίων. Οι επιλογζσ είναι κατανεμθμζνεσ ςε δφο μζτωπα ανάλογα με
τθν προζλευςι τουσ ιςτορικοκρθςκευτικι και πολιτικι. Ωςτόςο ενϊ μοιάηουν αντικετικζσ, ςυντίκενται με
καυμαςτό τρόπο ςτθν ανατολικι πλευρά. Ζτςι θ ηωφόροσ είναι ςφνκεςθ τθσ παλαιότερθσ παράδοςθσ και
τθσ δθμοκρατικισ ανανζωςθσ ςε μια ςπάνια ςτιγμι ιςορροπίασ.
ΕΡΓΑ΢ΙΑ ΣΟΤ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝΑ

ΠΗΓΕ΢
ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟΤ –ΣΜΗΜΑ ΣΕΚΜΗΡΙΩ΢ΕΩΝ
ΑΜΕΡΙΚΑΝΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ τθσ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ΢ (ΗΛΕΚΣΡ. ΕΚΔΟ΢Η )
ΑΓΓΛΟΦΩΝΗ ΔΙΑΔΙΚΣ -.ΕΓΚΤΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful