You are on page 1of 44

Jeerj %eeveesoÙe «evLeceeuee keâe heg<he veb.

372
ISBN-978-93-82071-52-5

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve
-jÛeefÙe$eerpewve meceepe keâer meJeexÛÛe meeOJeer,
oes yeej [er.efuešd. keâer ceeveo GheeefOe mes Deuebke=âle
hejcehetpÙe ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe

ßeer %eeveceleer ceeleepeer
MejohetefCe&cee ceneslmeJe-2012, hetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer ceeleepeer kesâ
61JeW lÙeeieefoJeme kesâ DeJemej hej Ieesef<ele Ûeeefj$eJeOe&veeslmeJe Je<e& 2012-2013
kesâ DeJemej hej ØekeâeefMele

efoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve Éeje mebÛeeefuele

Jeerj %eeveesoÙe «evLeceeuee
Fme «evLeceeuee ceW efoiecyej pewve Dee<e&ceeie& keâe hees<eCe keâjves Jeeues efnvoer,
mebmke=âle, Øeeke=âle, keâVeÌ[, Deb«espeer, iegpejeleer, ceje"er Deeefo Yee<eeDeeW
kesâ vÙeeÙe, efmeæevle, DeOÙeelce, Yetieesue-Keieesue, JÙeekeâjCe Deeefo
efJe<eÙeeW hej ueIeg SJeb Je=nod «ebLeeW keâe cetue SJeb DevegJeeo meefnle
ØekeâeMeve neslee nw~ meceÙe-meceÙe hej Oeeefce&keâ
ueeskeâesheÙeesieer ueIeg hegefmlekeâeSB Yeer
ØekeâeefMele nesleer jnleer nQ~

-: mebmLeeefhekeâe SJeb ØesjCeeœeesle :-

hejcehetpÙe ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe ßeer %eeveceleer ceeleepeer
-: ceeie&oMe&ve :-

Øe%eeßeceCeer DeeefÙe&keâe ßeer Ûevoveeceleer ceeleepeer
(heerSÛe.[er. keâer ceeveo GheeefOe mes Deuebke=âle)

-: efveoxMekeâ SJeb mecheeokeâ:-

keâce&Ùeesieer heer"eOeerMe mJeefmleßeer jJeervõkeâerefle& mJeeceerpeer
-: ØeyebOe mecheeokeâ :-

-ØekeâeMekeâefoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve

peerJeve ØekeâeMe pewve

pecyetÉerhe-nefmleveehegj (cesj") G.Øe.
heâesve veb.- (01233) 280184, 280994

meJee&efOekeâej ØekeâeMekeâeOeerve

Website : www.jambudweep.org, E-mail : jambudweeptirth@gmail.com
Facebook : jaintirthjambudweep

øeLece mebmkeâjCe
1100 ØeefleÙeeB

Jeerj efve. meb. 2539
Heâeuiegve ke=â. ÛelegLeea, 1 ceeÛe& 2013

cetuÙe
24/-®.

keâcheesefpebie - %eeveceleer vesšJeke&â
pecyetÉerhe-nefmleveehegj (cesj") G.Øe.

(3)

(4)

mecheeokeâerÙe

ØemleeJevee

—mJeefmleßeer heer"eOeerMe jJeervõkeâerefle& mJeeceer peer
Oece& SJeb meceepe keâe ohe&Ce nw meeefnlÙe~ meeefnlÙe ner Oece& SJeb mebmke=âefle keâes peerefJele jKeves ceW me#ece
nw~ YeieJeeve ceneJeerj kesâ efveJee&Ceieceve kesâ he§eeled Deveskeâeveskeâ DeeÛeeÙe& ngS, efpevneWevs DeelceOÙeeve keâjles ngS
«ebLeeW keâe uesKeve efkeâÙee, efpevekesâ DeeOeej hej Deepe nce pewveOece& keâe %eeve Øeehle keâj hee jns nQ~
hetJee&ÛeeÙe&ØeCeerle Ùen efpeveeiece Jele&ceeve ceW mee#eeled kesâJeueerkeâer JeeCeer keâe ner mJe™he nw efpemekesâ Éeje
Yetle, YeeefJe Deewj Jele&ceeve keâe heefj%eeve nceW nes jne nw~ ØeeÛeerve MeeŒe cetuemet$e Deewj Mueeskeâ™he Les, efpemes
yeeo kesâ DeeÛeeÙeeX ves šerkeâe keâjkesâ Deewj mejue keâj efoÙee~ #eÙeesheMece kesâ Iešves kesâ meeLe-meeLe DeeÛeeÙeeX SJeb
efJeÉeveeW kesâ Éeje efnvoer šerkeâe neskeâj Jen efJe<eÙe Deewj mejue nes ieÙee, Fmeer ›eâce ceW Ûeeefj$eÛe›eâJeleea DeeÛeeÙe&
ßeer Meebeflemeeiej peer cenejepe keâer efve<keâuebkeâ hejcheje ceW yeermeJeeR meoer keâer yeÇeÿeerceelee kesâ meÂMe %eeveceleer
ceeleepeer ves Fme hejcheje keâes Je=efæbiele keâjles ngS meeefneflÙekeâ #es$e ceW DeYetlehetJe& keâerefle&ceeve mLeeefhele efkeâÙee
Deewj Deheves %eeve™heer mecegõ mes 250 DecetuÙe jlve meÂMe meeefneflÙekeâ ke=âefleÙeeW keâes nceW Øeoeve efkeâÙee, efpemekesâ
efueS pewve meceepe Gvekeâe efÛej$e+Ceer jnsiee~
Deeiece keâer keâój hees<ekeâ, ÂÌ{ efve§eÙe keâer Oeveer, Deheves JÙeefòeâlJe SJeb ke=âeflelJe mes meYeer keâes
Dee§eÙe&Ûeefkeâle keâjves Jeeueer, oes yeej [er.efuešd. keâer ceeveo GheeefOeSJeb Deveskeâeveskeâ GheeefOeÙeeW keâes Øeehle keâjves
kesâ yeeo Yeer efvemhe=n, efveMÚue, efvejefYeceeve hejcehetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer ceeleepeer ves pewveeiece kesâ
ÛelegjvegÙeesieeW keâe leuemheMeea %eeve Øeehle keâj vÙeeÙe, JÙeekeâjCe, Úbo, Deuebkeâej, Yetieesue,DeOÙeelce, efmeæevle
Deeefo ØelÙeskeâ efJe<eÙe hej Deheveer uesKeveer ÛeueeF&, pees Deepe Yeer ØeJeenceeve nw~ Yeefòeâ keâer ëe=BKeuee ceW
Deveskeâeveskeâ efJeOeeveeW keâer jÛevee keâj lees GvneWves Skeâ keâerefle&ceeve ner mLeeefhele keâjefoÙee nw~ Yeejle kesâ keâesveskeâesves ceW Deepe hetpÙe ceeleepeer Éeje efueefKele efJeOeeveeW kesâ Éeje efpevesvõ YeieJeeve keâerDeejeOevee keâj YeJÙe ØeeCeer
keâce&efvepe&je keâjles osKes peeles nQ~ Yeefòeâ keâer Gmeer ëe=BKeuee ceW ØeLece leerLeËkeâj $e+<eYeosJe kesâ iegCeevegJeeo ceW
jefÛele Gvekeâe Ùen vetleve ‘‘ßeer $e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve’’ Yeer Skeâ Deveceesue ke=âeflenw, efpemekesâ Éeje nce
YeieJeeve $e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâe efJemle=le JeCe&ve Øeehle keâj mekeâles nQ~
hetpÙe ceeleepeer kesâ Deueewefkeâkeâ JÙeefòeâlJe keâes MeyoeW keâer meercee ceW veneR yeebOee pee mekeâlee nw~
Ùen nceeje meewYeeiÙe ner nw efkeâ nce Ssmeer mejmJeleer mJe™hee ceeleepeer kesâ oMe&ve SJeb Gvekesâ ÛejCe
meeefVeOÙe keâe meewYeeiÙe Øeehle keâj jns nQ, meeLe ner mebmLeeve Éeje mebÛeeefuele Jeerj %eeveesoÙe
«ebLeceeuee mes hetpÙe ceeleepeer Éeje efueefKele «ebLeeW keâe mecheeove keâj ceneve hegCÙe keâe mebÛeÙe keâj jns
nQ~ hetpÙe ceeleepeer keâer DevÙe ke=âefleÙeeW keâer Yeebefle ner Ùen ke=âefle Yeer YeòeâeW keâes ›eâceMe: Yeefòeâ keâjles ngS
ÙegefòeâhetJe&keâ cegefòeâ kesâ JejCe ceW efveefceòeYetle efmeæ nesJes, Ùener Fme ke=âefle kesâ ØekeâeMeve keâer meeLe&keâlee
nw Deewj hetpÙe ceeleepeer efÛejeÙeg neskeâj Fmeer Øekeâej Deheveer %eevejefMceÙeeW mes nceW DeefYeefmebefÛele keâjleer
jnW Ùener JeerjØeYet mes cebieue ØeeLe&vee nw ~

N: M

—yeÇ. kegâ. Fvog pewve (mebIemLe)
ßeer ceevelegbieeÛeeÙe& ves Yeòeâecej mlees$e ceW meceJemejCe keâer ceefncee keâe JeCe&ve keâjles ngS keâne nwFlLeb ÙeLee leJe efJeYeteflejYetefppevesvõ! OeceexheosMeve efJeOeew ve leLee hejmÙe~
ÙeeÂkeâd ØeYee efoveke=âle: ØenleebOekeâeje, leeÂkeâd kegâlees «enieCemÙe efJekeâeefmeveesÓefhe~~
leerLeËkeâj YeieJevleeW keâer efoJÙe GheosMe meYee DeLeJee DemebKÙe YeJÙe peerJeeW keâe efyevee Skeâ-otmejs keâes
yeeOee hengBÛeeS MejCe Øeehle keâj YeieJeeve keâer efoJÙeosMevee keâe heeve keâjvee ‘‘meceJemejCe’’ nw~
hebÛekeâuÙeeCekeâ kesâ DeefOeheefle leerLeËkeâj YeieJeeve keâes efoJÙe kesâJeue%eeve keâer Øeeefhlenesves hej Delegefuele
JewYeJe mes Ùegòeâ Fme meceJemejCe keâer jÛevee meewOece& Fvõ keâer Dee%ee mes Oevekegâyesj keâjlee nw~ he=LJeer mes
20000 neLe Thej efveefce&le Fme meceJemejCe keâer 20 npeej meerefÌ{ÙeeW keâes DebOes, uetues, uebieÌ[s, jesieer,
yeeuekeâ meYeer Devleceg&ntle& ceW heej keâj peeles nQ Ssmeer Fmekeâer ceefncee nw~ Fme meceJemejCe ceW Ûeej
hejkeâesšs, heeBÛe JesefoÙeeB, Dee" YetefceÙeeB, leerve keâšveer, Ûeej JeerLeer, Ûeej ceevemlebYe Deeefo efveefce&le nQ efpemeceW
leermejer keâšveer hej iebOekegâšer kesâ ceOÙe YeieJeeve DeOej efJejepeceeve jnles nQ~ Fme ngC[eJemeefhe&Ceer keâeue
ceW ØeLece meceJemejCe keâer jÛevee Jele&ceeve Ûeewyeermeer kesâ ØeLece leerLeËkeâj YeieJeeve $e+<eYeosJe keâer ØeÙeeie
veiejer ceW ngF&, pees efÚÙeeveJes ceerue keâe Lee~ henues Fmeer Yejle#es$e kesâ DeeÙe&KeC[ ceW ÛelegLe&keâeue ceW
leerLeËkeâjeW kesâ Ùes mecemle JewYeJe mee#eeled Âef°iele nesles Les efkeâvleg hebÛecekeâeue ceW leerLeËkeâjeW keâe pevce ve
nesves mes Yeues ner Gve leerLeËkeâj YeieJeeve keâer mee#eeled JeeCeer nceW megueYe veneR nw efkeâvleg efpeveJej kesâ
ueIegvebove cegefveJejeW keâer JeeCeer, Gvekesâ Éeje efueefheyeæ «ebLe nceW megueYe nQ~ «ebLe uesKeve keâer Gmeer ëe=BKeuee
ceW yeermeJeeR Meleeyoer ceW Skeâ Ssefleneefmekeâ keâerefle&ceeve jÛeves Jeeueer mee#eeled mejmJeleer mJe™hee hejcehetpÙe
ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer pewmeer Deveceesue efveefOe Fme efpeveMeemeve keâes Øeehle ngFË, efpevneWves ve efmehe&â
leerLeËkeâj YeieJevleeW keâer hebÛekeâuÙeeCekeâ YetefceÙeeW keâe efJekeâeme-peerCeexæej keâjJeeÙee, ve efmehe&â kegâceejer
keâvÙeeDeeW kesâ efueS lÙeeie keâe ceeie& ØeMemle efkeâÙee Deefheleg Deheves Deueewefkeâkeâ JÙeefòeâlJe Deewj ke=âeflelJe mes
pewveOece& keâe DeueKe peieeles ngS ÛelegjvegÙeesieeW mes meceefvJele 250 «ebLeeW keâer jÛevee keâj nceW osJe-MeeŒeieg® keâer Yeefòeâ keâe Ssmee DehetJe& Deewj hegCÙeMeeueer ceeOÙece Øeoeve efkeâÙee, efpememes nce Yeefòeâceeie& keâe
DeeßeÙe ueskeâj menpe ner Deheveer keâce&ëe=BKeuee keâes keâeškeâj meeefleMeÙe hegCÙe keâe mebÛeÙe keâj mekeâles nQ~
Gmeer ›eâce ceW kewâJeuÙeceÙeer DeJemLee ceW meceJemejCe ceW efJejeefpele YeieJeeve $e+<eYeosJe kesâ
iegCeevegJeeo nsleg GvneWves DeefleMeÙe ceefnceeMeeueer ‘‘ßeer $e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve’’ keâer jÛevee keâer nw,
efpemeceW 5 hetpee SJeb 6 peÙeceeueeSB nQ~ ØeLece meceJemejCe hetpee ceW 27 DeIÙe& Skeâ hetCee&IÙe&, efÉleerÙe
leerLeËkeâj iegCehetpee ceW 50 DeIÙe& Skeâ hetCee&IÙe&, le=leerÙe ieCeOej hetpee ceW 84 DeIÙe& Skeâ hetCee&IÙe&, ÛeewLeer
meJe&meeOeg hetpee ceW 7 DeIÙe& Skeâ hetCee&IÙe& SJeb heeBÛeJeeR DeeefÙe&keâe hetpee ceW 13 DeIÙe& Skeâ hetCee&IÙe& nw, heeBÛeeW
hetpeeDeeW keâer heeBÛeeW peÙeceeueeDeeW ceW efleueesÙeheCCeefòe Deeefo «ebLeeW kesâ DeeOeej mes Gve-Gve hetpeeDeeW keâe meej
ner Yej efoÙee nw Deewj Devle ceW yeÌ[er peÙeceeuee ceW meceJemejCe keâe DelÙevle megvoj JeCe&ve nw~ Ssmes
DeefÛevlÙe ceefnceeMeeueer Fme efJeOeeve kesâ Éeje Deehe meye efpevesvõ Yeefòeâ keâjles ngS ceneve hegCÙe keâe mebÛeÙe
keâjW Deewj Skeâ efove mee#eeled meceJemejCe keâer Øeeefhle keâjves ceW meheâue neW, Ùener cebieuekeâecevee nw~

(5)

(6)

efJeOeeve keâer jÛeefÙe$eer, hejcehetpÙe ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe

DeeÅe JeòeâJÙe
—DeeefÙe&keâe Ûevoveeceleer
YeieJeeve $e+<eYeosJe Fme keâce&Ùegie kesâ ØeLece leerLeËkeâj Les~ GvneWves DeÙeesOÙee ceW
pevce ueskeâj Øepee keâes Deefme-ceefme Deeefo <ešdef›eâÙeeSB yeleekeâj peerJeve peerves keâer keâuee
efmeKeeF& hegve: jepÙe mebÛeeefuele keâjkesâ ØeÙeeie ceW pewvesÕejer oer#ee OeejCe keâj ueer Deewj
Skeâ npeej Je<e& keâer lehemÙee kesâ he§eeled GvnW kesâJeue%eeve GlheVe nes ieÙee~ Gmekesâ
he§eeled GvneWves Deheveer efoJÙeOJeefve mes peiele kesâ peerJeeW keâes mecyeesOeve Øeoeve efkeâÙee
Deewj DeeÙeg kesâ Deble ceW kewâueeMe heJe&le mes keâceeX keâe veeMe keâjkesâ cees#eOeece Øeehle keâj
efueÙee Lee~ Gvekesâ he§eeled DeefpeleveeLe mes ueskeâj ceneJeerj heÙe&vle 24 leerLeËkeâj
YeieJeeve ngS Deewj Gve meYeer kesâ heeBÛeeW keâuÙeeCekeâ Fvõ-osJeleeDeeW ves Deekeâj $e+<eYeosJe
kesâ meceeve ner ceveeÙes Les~
Gve meYeer ÛeewyeermeeW YeieJevleeW keâer ceefncee pewve MeeŒeeW ceW Ketye JeefCe&le nw, efheâj
Yeer ve peeves keäÙeeW, Jele&ceeve kesâ Feflenemekeâej hee"Ÿe hegmlekeâeW ceW YeieJeeve ceneJeerj keâes
pewveOece& keâe mebmLeehekeâ efueKeves ueies~ Gvekeâer Yeüecekeâ yeeleeW keâe efvejekeâjCe keâjves
Deewj MeeŒeerÙe melÙe leLÙe keâes Gpeeiej keâjves keâer YeeJevee mes hetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer
%eeveceleer ceeleepeer ves efheÚues 20 Je<eeX mes DeLekeâ ØeÙeeme keâjkesâ YeieJeeve $e+<eYeosJe
kesâ ØeÛeej-Øemeej keâe JÙeehekeâ DeefYeÙeeve ØeejbYe efkeâÙee, efpemekesâ heâuemJe™he keâefleheÙe
hee"Ÿe hegmlekeâeW ceW mebMeesOeve ngS nQ efkeâ pewveOece& ceW 24 leerLeËkeâj nQ......Deeefo~
ØeYeeJevee keâer Fmeer ëe=BKeuee ceW FkeäkeâermeJeeR meoer kesâ ØeejbYe-meved 2001 ceW
YeieJeeve $e+<eYeosJe keâer oer#ee SJeb kesâJeue%eevekeâuÙeeCekeâ Yetefce ØeÙeeie-Fueeneyeeo ceW
yeveejme-neFJes hej ‘‘leerLeËkeâj $e+<eYeosJe lehemLeueer’’ veece kesâ leerLe& keâe efvecee&CeefJekeâeme ngDee~ DelÙevle ceveesnejer Gme leerLe& hej mechetCe& ØeeÛeerve Fefleneme oMee&Ùee
ieÙee nw~ leerLe& efvecee&Ce kesâ yeejn Je<e& keâer hetCe&lee hej JeneB YeieJeeve $e+<eYeosJe keâe
ÉeoMeJe<eeaÙe cenekegbâYe cemlekeâeefYe<eskeâ ceneslmeJe 3 ceeÛe& 2013 keâes nes jne nw leLee
heâeuiegve Megkeäuee iÙeejme-7 ceeÛe& 2013 keâes YeieJeeve keâe kesâJeue%eevekeâuÙeeCekeâ
efoJeme nw Dele: Fme DeJemej hej hetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer ceeleepeer Éeje
Øemlegle Ùen ‘‘$e+<eYeosJe meceJejCe efJeOeeve’’ ØekeâeefMele neskeâj YeòeâeW kesâ meccegKe Dee
jne nw~ Fme efJeOeeve keâes keâjkesâ Deehe meYeer ceveJeebefÚle heâue keâer Øeeefhle keâjW, Ùener
cebieue keâecevee nw~

ßeer %eeveceleer ceeleepeer keâe mebef#ehle-heefjÛeÙe
-Øe%eeßeceCeer DeeefÙe&keâe Ûevoveeceleer
pevcemLeeve-efškewâleveiej (yeejeyebkeâer) G.Øe.
pevceefleefLe-Deemeespe megoer 15 (MejohetefCe&cee) efJe. meb. 1991, (22 Dekeäštyej meved 1934)
peeefle-De«eJeeue efo. pewve, iees$e-ieesÙeue, veece-kegâ. cewvee
ceelee-efhelee-ßeerceleer ceesefnveer osJeer SJeb ßeer Úesšsueeue pewve
Deepevce yeÇÿeÛeÙe& ›ele-F&. meved 1952, yeejeyebkeâer ceW MejohetefCe&cee kesâ efove
#egefuuekeâe oer#ee-Ûew$e ke=â. 1, F&. meved 1953 keâes ceneJeerjpeer DeefleMeÙe #es$e (jepe.) ceW DeeÛeeÙe&jlve
ßeer osMeYet<eCe peer cenejepe mes~ veece-#egefuuekeâe Jeerjceleer
DeeefÙe&keâe oer#ee-JewMeeKe ke=â. 2, F&. meved 1956 keâes ceeOeesjepehegje (jepe.) ceW Ûeeefj$eÛe›eâJeleea 108
DeeÛeeÙe& ßeer Meebeflemeeiej peer keâer hejcheje kesâ ØeLece heóeOeerMe DeeÛeeÙe& ßeer Jeerjmeeiej peer cenejepe kesâ
keâjkeâceueeW mes~
meeefneflÙekeâ ke=âeflelJe-De°menœeer, meceÙemeej, efveÙecemeej, cetueeÛeej, keâeleb$e-JÙeekeâjCe, <ešdKeC[eiece
Deeefo «ebLeeW kesâ DevegJeeo/šerkeâeSb SJeb ueieYeie 300 «ebLeeW keâer uesefKekeâe~
[er.efuešd. keâer ceeveo GheeefOe-meved 1995 ceW DeJeOe efJe.efJe. (hewâpeeyeeo) Éeje SJeb leerLeËkeâj ceneJeerj
efJeÕeefJeÅeeueÙe cegjeoeyeeo Éeje 8 DeØewue 2012 keâes ‘‘[er.efuešd.’’ keâer ceeveo GheeefOe mes efJeYetef<ele~
leerLe& efvecee&Ce ØesjCee-nefmleveehegj ceW pebyetÉerhe, lesjnÉerhe, leerveueeskeâ Deeefo jÛeveeDeeW kesâ efvecee&Ce, MeeÕele
leerLe& DeÙeesOÙee keâe efJekeâeme SJeb peerCeexæej, ØeÙeeie-Fueeneyeeo (G.Øe.) ceW leerLeËkeâj $e+<eYeosJe lehemLeueer leerLe& keâe
efvecee&Ce, leerLeËkeâj pevceYetefceÙeeW keâe efJekeâeme ÙeLee-YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefce kegâC[uehegj (veeueboe-efyenej) ceW
‘vebÅeeJele& cenue’ veecekeâ leerLe& efvecee&Ce, YeieJeeve heg<heobleveeLe keâer pevceYetefce keâekeâvoer leerLe& (efvekeâš ieesjKehegjG.Øe.) keâe efJekeâeme, YeieJeeve heeÕe&veeLe kesâJeue%eeveYetefce DeefnÛÚ$e leerLe& hej leerme Ûeewyeermeer cebefoj, nefmleveehegj ceW
pecyetÉerhe mLeue hej YeieJeeve MeebefleveeLe-kegbâLegveeLe-DejnveeLe keâer 31-31 hegâš Gòegbie Ke[dieemeve Øeeflecee, ceebieerlegbieer
ceW efvecee&CeeOeerve 108 hegâš Gòebgbie YeieJeeve $e+<eYeosJe keâer efJeMeeue Øeeflecee,ceneJeerj peer leerLe& hej ceneJeerj Oeece
ceW hebÛeyeeueÙeefle cebefoj, efMe[ea ceW %eeveleerLe& FlÙeeefo~
ceneslmeJe ØesjCee-hebÛeJe<eeaÙe pecyetÉerhe ceneceneslmeJe, YeieJeeve $e+<eYeosJe Debleje&°^erÙe efveJee&Ce
ceneceneslmeJe, DeÙeesOÙee ceW YeieJeeve $e+<eYeosJe cenekegbâYe cemlekeâeefYe<eskeâ, kegâC[uehegj ceneslmeJe, YeieJeeve
heeÕe&veeLe pevcekeâuÙeeCekeâ le=leerÙe menœeeefyo ceneslmeJe, efouueer ceW keâuheõgce ceneceC[ueJeOeeve
ef keâe Ssefleneefmekeâ
DeeÙeespeve FlÙeeefo~ efJeMes<e™he mes 21 efomecyej 2008 keâes pecyetÉerhe mLeue hej efJeÕeMeebefle DeeEnmee
meccesueve keâe DeeÙeespeve ngDee, efpemekeâe GodIeešve Yeejle keâer lelkeâeueerve je°^heefle ßeercleeer ØeefleYee osJeerefmebn
heešerue Éeje efkeâÙee ieÙee~
Mew#eefCekeâ ØesjCee-‘pewve ieefCele Deewj ef$eueeskeâ efJe%eeve’ hej Debleje&°^erÙe mebiees‰er, je°^erÙe kegâueheefle
meccesueve, Feflenemekeâej meccesueve, vÙeeÙeeOeerMe meccesueve SJeb DevÙe Deveskeâ je°^erÙe-Debleje&°^erÙe mlej kesâ
mesefceveej Deeefo~
jLe ØeJele&ve ØesjCee-pecyetÉerhe %eevepÙeesefle (1982 mes 1985), meceJemejCe ßeerefJenej (1998 mes
2002), ceneJeerj pÙeesefle (2003-2004) keâe Yeejle YeüceCe~
Fme Øekeâej efvelÙe vetleve YeeJeveeDeeW keâer peveveer hetpÙe ceeleepeer efÛejkeâeue lekeâ Fme JemegOee keâes
megMeesefYele keâjleer jnW, Ùener cebieue keâecevee nw~

(7)

(8)

efoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve-mebef#ehle heefjÛeÙe

Jeerj %eeveesoÙe ieÇvLeceeuee kesâ efMejesceefCe mebj#ekeâ

-peerJeve ØekeâeMe pewve (ØeyebOe mecheeokeâ)
F&meJeer meved 1972 ceW hetpÙe ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe ßeer %eeveceleer ceeleepeer keâer ØesjCee
mes mLeeefhele Gòeâ mebmLee kesâ Éeje pecyetÉerhe jÛevee kesâ efvecee&Ce nsleg cesj" (G.Øe.) kesâ Ssefleneefmekeâ leerLe&
nefmleveehegj ceW veefMeÙee ceeie& hej pegueeF& 1974 ceW Skeâ Yetefce ›eâÙe keâer ieF&, peneB meJe&ØeLece 24JeW
leerLeËkeâj YeieJeeve ceneJeerj mJeeceer keâer DeJeieenvee ØeceeCe meele neLe (meJee ome hegâš) TBÛeer Ke[dieemeve
Øeeflecee efJejepeceeve keâjves nsleg heâjJejer 1975 ceW Skeâ ueIegkeâeÙe efpeveeueÙe keâe efvecee&Ce efkeâÙee ieÙee, pees
meved 1990 ceW Skeâ DeveesKes ‘keâceue cebefoj’ kesâ ™he ceW efveefce&le ngDee nw~ ÙeneB efJejepeceeve keâuheJe=#e
YeieJeeve ceneJeerj mes Ùen DeefleMeÙe #es$e efvejblej Øeieefle heLe hej De«emej neslee ngDee efvelÙe veÙes efvecee&CeeW
kesâ Éeje mebmeej ceW DeefÉleerÙe heÙe&šve mLeue kesâ ™he ceW Øeefmeæ ngDee nw~ Fme Øeeflecee kesâ oMe&ve keâjkesâ
YeòeâieCe Deheveer ceveeskeâeceveeSB hetCe& keâjles nQ~
pecyetÉerhe efvecee&Ce keâe ØeLece ÛejCe-pegueeF& meved 1974 cesW jKeer ieF& veeRJe kesâ DeeOeej hej
pecyetÉerhe kesâ yeerÛeeWyeerÛe ceW meJe&ØeLece Deeiece JeefCe&le megces®heJe&le (101 hegâš TBÛee) keâe efvecee&Ce DeØewue
meved 1979 ceW SJeb meved 1985 ceW pecyetÉerhe jÛevee keâe efvecee&Ce hetCe& ngDee~ meesuen efpevecebefojeW mes
meceefvJele Gme megces®heJe&le kesâ Deboj mes efveefce&le 136 meerefÌ{ÙeeW mes ÛeÌ{keâj ßeæeueg Yeòeâ mecemle
YeieJevleeW kesâ oMe&ve keâjkesâ peye meyemes Thej heeC[gkeâefMeuee kesâ efvekeâš hengBÛeles nQ, lees veerÛes pecyetÉerhe
jÛevee kesâ meYeer veoer, heJe&le, cebefoj, GheJeve Deeefo ÂMÙeeW kesâ meeLe-meeLe nefmleveehegj kesâ Deemeheeme kesâ
megotjJeleea «eeceeW keâe Yeer Øeeke=âeflekeâ meeQoÙe& osKekeâj hetâues veneR meceeles nQ~
Ùee$eer megefJeOee-nefmleveehegj leerLe& ceW pecyetÉerhe mLeue kesâ hetjs heefjmej ceW mebmLeeve Éeje
keâeÙee&ueÙe keâe meef›eâÙe mebÛeeueve efkeâÙee peelee nw~ JeneB Ùeeef$eÙeeW kesâ "njves nsleg DeeOegefvekeâ megefJeOeeÙegòeâ
200 keâcejs, 50 mes DeefOekeâ [eruekeäme heäuewš SJeb DeveskeâeW iesmš neGme (yebieues) yeves ngS nQ~ Fmekesâ meeLe
ner ÙeneB megvoj YeespeveeueÙe nw peneB Ùeeef$eÙeeW keâes megefJeOeehetJe&keâ Megæ Yeespeve Øeehle neslee nw~ Fmekesâ
Deefleefjòeâ 2 efkeâceer. otj nefmleveehegj mesvš^ue šeGve ceW mejkeâejer Demheleeue, [ekeâKeevee, yeepeej,
Fbšjkeâeuespe leLee DevÙe efMe#eCe mebmLeeSB Deeefo meYeer DeeJeMÙekeâ megefJeOeeSB GheueyOe nQ~
nefmleveehegj kewâmes hengBÛes ?-Yeejle keâer jepeOeeveer efouueer mes 110 efkeâceer. heef§eceer GòejØeosMe
ceW efpeuee-cesj" mes 40 efkeâceer. otj nefmleveehegj leerLe& nw~ jepeOeeveer efouueer mes nefmleveehegj kesâ efueS
Debleje&pÙeer yeme Deñs DeLeJee Deevebo efJenej yeme Deñs mes GòejØeosMe jes[Jespe leLee [er.šer.meer. yemeeW keâer
efvejblej mesJee GheueyOe nw~ cesj" mes Yeer Øeefle DeeOes Iebšs kesâ Deblejeue mes pecyetÉerhe-nefmleveehegj hengBÛeves
nsleg jes[Jespe keâer yemeW megueYelee kesâ meeLe GheueyOe jnleer nQ~ ‘pecyetÉerhe’ kesâ veece mes Ùes yemeW Ûeueleer nQ
pees meerOes pecyetÉerhe kesâ meeceves ner ®keâleer nQ Deewj pecyetÉerhe mes ner cesj", efouueer, eflepeeje Deeefo Ùee$ee
nsleg yemeW GheueyOe jnleer nQ~ efouueer Deewj cesj" kesâ yeerÛe jsue mesJee Yeer nw~ osMe-efJeosMe kesâ Ùee$eerieCe
nefmleveehegj heOeejkeâj Fme Oejleer keâe mJeie& ceeveer peeves Jeeueer ‘pecyetÉerhe jÛevee’ kesâ oMe&ve keâjW Deewj
ceeveefmekeâ Meebefle keâe DevegYeJe keâjles ngS ceveJeebefÚle heâue Øeehle keâjW, Ùener cebieuekeâecevee nw~

1. ßeerceleer efvece& }e pewve Oe.he. mJe. ßeer heÇsceÛevoÇ pewve, lelheg$e heÇoerhe keg âceej pewve, jer
KeeyeeJe}er, efouueer-6~
2. ßeerceleer megceve pewve Oe.he. ßeer efoeqiJepeÙe eEmen pewve, Fboewj~
3. ßeer ceneJeerj heÇmeeo pewve mebIeheefle, peer-19, meeTLe SkeämešsvMeve, veF& efouueer~
4. ßeer censvõ heeue njsvõ kegâceej pewve, metjpece} efJenej, efouueer~
5. ßeerceleer ceesnveer pewve Oe.he. ßeer megveer} pewve, heÇerle efJenej, efouueer~
6. ßeer osJesvoÇ kegâceej pewve (Oee™nsÌ[e Jee}s) iegÌ[ieeBJe (nefj.)~
7. ßeerceleer Meejoe jeveer pewve Oe.he. mJe. efjKeyeÛebo pewve, yeengyeueer SvkeäuesJe, efouueer-92~
8. [e@. osJesvõ kegâceej pewve, Yeesheeue (ce.Øe.)
9. ßeerceleer mebieerlee pewve Oe.he. ßeer mebpeerJe kegâceej pewve, Mesjkeâesš (efyepeveewj) G.Øe.
10. ßeer Deefveue kegâceej pewve, oefjÙeeiebpe, efouueer
11. ßeer yeer.[er. ceoveeFkeâ, cegcyeF&
12. ßeer Oevekegâceej pewve, yeengyeueer SvkeäuesJe, efouueer-92~
13. ßeer efpelesvõ kegâceej pewve SJeb ßeerceleer megveerlee pewve keâesšefÌ[Ùee, heäueesefj[e, Ùet.Sme.S.
14. ßeerceleer efJeceuee osJeer pewve Oe.he. ßeer DeesceØekeâeMe pewve, mJeeefuekeâ veiej, nefjÉej (GòejeKeb[)~
15. ßeer Deefcele pewve SJeb mebYeJe pewve megheg$e ßeerceleer Deveerlee pewve Oe.he. ßeer cetueÛebo pewve heešveer,
efomehegj (keâece™he) Deemeece~
16. ßeerceleer Deefpele kegâceejer pewve Oe.he. ßeer censvõ kegâceej pewve, Deesyesoguueeiebpe (jeÙemesv e) ce.Øe.~
17. ßeer veeefYekegâceej pewve, pewve yegkeâ ef[hees, meer-4, heer.Jeer.Deej. hueepee kesâ heerÚs, keâvee@š huesme, veF& efouueer~

Jeerj %eeveesoÙe ieÇvLeceeuee kesâ hejce mebj#ekeâ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.

ßeer ceeBieer}e} yeeyet}e} heneÌ[s, nwojeyeeo (DeevOeÇ heÇosMe)~
[e@. heÇkeâeMeÛevoÇ pewve, 792 efJeJeskeâevebohegjer, efmeefJe} }eFve, meerleehegj (G.heÇ.)~
ßeer megcele heÇkeâeMe pewve, ieppet keâšje, Meenoje, efouueer~
ßeer megveer} kegâceej pewve, Éeje-megveer} šwkeämešeF&ume, mejOevee (cesj") G.heÇ.~
mJe. ßeer heÇkeâeMe Ûebo Decees}keâ Ûebo pewve meje&Heâ, meveeJeo (ce.heÇ.)~
ßeer heÇÅegcve kegâceej peJesjer, jeskeâefÌ[Ùee}sve, yeesjerJe}er (Jesmš) cegbyeF&~
ßeerceleer Ge|ce}e osJeer Oe.he. ßeer keâevleer heÇmeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~
ßeerceleer G<ee pewve Oe.he. ßeer efJece} heÇmeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~
ßeer Deevevo heÇkeâeMe pewve (meewjce Jee}s) , ieebOeerveiej, efouueer~
ßeerceleer meefjlee pewve Oe.he. ßeer jepekegâceej pewve, efkeâoJeF& veiej, keâevehegj~
mJe. ßeerceleer kewâ}eMeJeleer Oe.he. ßeer kewâ}eMe Ûevõ pewve , leesheKeevee yeepeej, cesj"~
ßeer Yeevesvõ kegâceej pewve, Éeje-ßeer efJeÅee pewve, Yeiele eEmen ceeie&, peÙehegj~
ßeer heÇoerhe kegâceej Meeeqvle}e} efye}e}e, Devetheveiej, Fboewj, (ce.heÇ.)~
ßeer megjsMeÛebo heJeve kegâceej pewve, yeejeyebkeâer (G.Øe.)~
ßeer veLeceue heejmeceue pewve, keâuekeâòee-7~
ßeerceleer mJe. MeebleeyeeF& Oe.he. ßeer keâceueÛebo pewve, meveeJeo (ce.Øe.)~
ßeer ™heÛebo pewve keâšeefjÙee, efouueer
ßeer DeeMeg pewve, keâeuekeâe peer, veF& efouueer
ßeer ØeÅegcve kegâceej pewve Úesšer mee., ßeer DecejÛebo pewve meje&heâ, ueKeveT (G.Øe.)
ßeerceleer MeefMe pewve Oe.he. ßeer efovesMeÛebo pewve, efMeJeeefuekeâ veiej, nefjÉej (GòejeKeb[)~
ßeerceleer DeeoMe& pewve Oe.he. mJe. ßeer DevevleJeerÙe& pewve kesâ megheg$e ßeer ceveespe kegâceej pewve, cesj"~
ßeerceleer Deejleer pewve Oe.he. ßeer ØekeâeMeÛebo pewve ‘MeerMes Jeeues’, Fueeneyeeo (G.Øe.)~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

`
$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve
cebieue mlees$e
-Deveg°ghed Úbo-

cebieueceeefoveeLeesÓn&ved
Je=<eYe:
heg®osJeeKÙees

ØeLecemleerLe&ke=âefppeve:~
cebieueb
$e+<eYesÕej:~~1~~

-Meeot&ueefJe›eâeref[le Úbo-

Ùee kewâJeuÙeefJeYee efvenbefle YeefJeveeb OJeebleb ceve:mLeb cenled~
mee pÙeesefle: Øekeâšeref›eâÙeevcece cevees-ceesnevOekeâejb njsled~~
Ùee DeeefßelÙe Jemebefle ÉeoMeieCee JeeCeermegOeeheeefÙeve:~
leemleerLexMemeYee DeveblemegKeoe: kegâJe&vleg vees cebieueced~~2~~
Ùes ef$ebMeled Ûeleg®òeje DeefleMeÙee Ùes ØeeefleneÙee& Jemeg:~
ÙesÓhÙeevevlÙeÛeleg„Ùee iegCeceÙee oes<ee: efkeâuee„eoMe~~
Ùes oes<ew: jefnlee iegCew§e meefnlee osJee§elegefJeËMeefle:~
les meJe&mJeiegCee DevebleiegefCelee: kegâJe&vleg vees cebieueced~~3~~
Ùes leerLeËk eâjefMe<Ùeleecegheielee: meJe&efæ&efmeæerÕeje:~
Ùes «eLedvebefle efkeâueebiehetJe&ceÙemeÛÚem$eb OJevesjeßeÙeeled~~

(1)

(2)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Ùes les efJeIveefJeveeMekeâe ieCeOejemles<eeb mecemleæ&Ùe:~
les Meebefleb hejceeb Ûe meJe&efmeefæb kegâJe&vleg vees cebieueced~~4~~
De„eefJebMeeflecetueJe=òemeefnlee
GòejiegCewceËef[lee:~
hebÛeeÛeejhejeÙeCee: Øeefle#eCeb mJeeOÙeeÙeceelevJeles~~
DeeÛeeÙee&efocegveerÕeje: yengefJeOee OÙeevewkeâueervee cegoe~
les meJexÓefhe efoiebyeje cegefveieCee: kegâJe&vleg vees cebieueced~~5~~
uesMÙeeMegkeäueefceJe ØeMemleceveme: MegkeäuewkeâJeŒeeJe=lee:~
ueupeeMeerueefJeMegæmeJe&ÛejCee: mJeeOÙeeÙeMeeruee: meoe~~
Ùee: meeOJÙe§e cene›eleebieMegÛeÙees JebÅee: megjsvõwjefhe~
lee: meJee&: DeceueeefÙe&keâe: Øeefleefoveb kegâJe&vleg vees cebieueced~~6~~
Fvõe: De„menœeveecekeâLevew§e›egâ: mlegefleb Yeefòeâle:~
lewjvJeLe&keâveeceefYeYe&efJepevee efveIvebefle heeheb cenled~~
lesÓ hÙe„esOJe&menœeue#eCeOejb osnb ueYesjved pevee:~
veeceevÙe„menœekeâeefCe meleleb kegâJe&vleg vees (Jees) cebieueced~~7~~
Ùeod õJÙeeefLe&keâleesÓhÙeveeefoefveOeveb heÙee&Ùele: meeÅeefhe~
pewvessõb JejMeemeveb efMeJekeâjb leerLexÕejw: Jeefle&leced~~
kegâÙee&led %eeveceefleb efßeÙeb efJeleveg ces vebÅeeÛÛe peerÙeeefÛÛejced~
ßeerleerLeËkeâjMeemeveeefve meleleb kegâJe&vleg vees (Jees) cebieueced~~8~~
-Deveg°ghed Úbo-

DenËlees cebieueb kegâÙeg&:, efmeæe: kegâÙeg&§e cebieueced~
DeeÛeeÙee&: hee"keâe§eeefhe, meeOeJees cece cebieueced~~9~~
Fefle efpeveÙe%eØeefle%eeheveeÙe heg<heebpeefueb ef#ehesled~

N: M

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(3)

hetpee veb.-1

meceJemejCe hetpee
DeLe mLeehevee-Deef[uue Úbo

meceJemejCe efpeve efKeues keâceuemece MeesYelee~
iebO ekegâšer nw ceevees GmeceW keâefC e&keâe~~
$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâer DeÛe&vee~
ceveJeebefÚle heâue osleer ØeYeg keâer Jebovee~~1~~
-oesne-

Deveble Ûeleg°Ùe kesâ Oeveer, leerLeËkeâj DeeoerMe~
Dee£eveve keâj ceQ pepetB, vecetB vecetB vele MeerMe~~2~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[le ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâj! De$e DeJelej
DeJelej mebJeew<ešd Dee£eveveced~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[le ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâj! De$e efle‰
efle‰ ": ": mLeeheveced~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[le ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâj! De$e cece meefVeefnlees
YeJe YeJe Je<ešd meefVeOeerkeâjCeb~
DeLe De°keâ-Ûeeue-veboerÕej hetpee

efpeveJeÛemece Meerleue veerj, kebâÛeve Ye=bie Ye™B~
ceQ heeTB YeJeoefOe leerj, efpeveheo Oeej keâ™B~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~1~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe pevcepejece=lÙegefJeveeMeveeÙe peueb efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeve leveg mece megjefYele iebOe, kebâÛeve hee$e Ye™B~
ceQ ÛeÛetË efpeveheo he©e, YeJe mebleehe n™B~~

(4)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~2~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe mebmeejleeheefJeveeMeveeÙe Ûeboveb efveJe&heeceerefle mJeene~
eqpeve OJeefve mece Deceue DeKeb[, lebogue Leeue Ye™B~
ceQ hegbpe Oe™B efpeve De«e, meewKÙe DeKeb[ Ye™B~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~3~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe De#eÙeheoØeehleÙes De#eleb efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeve ÙeMe mece megjefYele heg<he, Ûegve Ûegve keâj ueeTB~
efpeve Deeies heg<he mecehÙe&, efvepe kesâ iegCe heeTB~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~4~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe keâeceyeeCeefJeOJebMeveeÙe heg<heb efveJe&heeceerefle mJeene~
eqpeve JeÛe Dece=le kesâ efheb[, meÂMe Ûe® ueeTB~
eqpeveJej kesâ efvekeâš ÛeÌ{eÙe, mecejme megKe heeTBB~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~5~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe #egOeejesieefJeveeMeveeÙe vewJesÅeb efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeve leveg keâer keâebefle meceeve, oerhekeâ pÙeesefle Oejs~
ceQ keâ™B Deejleer veeLe, cece meye Deele& njs~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~6~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe ceesnebOekeâejefJeveeMeveeÙe oerheb efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(5)

eqpeve ÙeMe mece megjefYele Oethe, KesGBâ Deiveer ceW~
nes DeMegYe keâce& meye Yemce, heeTB efvepe megKe ceQ~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~7~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe De„keâce&onveeÙe
Oetheb efveJe&heeceerefle mJeene~
eqpeveJeÛe mece ceOegj jmeeue, ßeerheâue Heâue yengles~
efpeve efvekeâš ÛeÌ{eTB Deepe, DeefleMeÙe YeefòeâÙegles~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~8~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe cees#eheâueØeehleÙes heâueb efveJe&heeceerefle mJeene~
peue Ûebove Deeefo efceueeÙe, DeIe& yeveeÙe efueÙee~
efvepe heo DeveIe& kesâ nsleg, Deehe ÛeÌ{eÙe efoÙee~~
efpeve meceJemejCe keâer Yetefce, DeefleMeÙe efJeYeJe Oejs~
pees hetpeW efpeveheohe©e, Jes efvepe efJeYeJe YejW~~9~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeveIÙe&heoØeehleÙes
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—oesne—
Meebl eerOeeje ceQ keâ™B, efpeveJej heo DejefJebo~
DeelÙebeflekeâ Meebleer efceues, Øeiešs meewKÙe Deefvebo~~10~~
MeebleÙes MeebefleOeeje~
ueeue Õesle heerleeefo yeng, megjefYele heg<he iegueeye~
heg<heeBpeefue mes hetpeles, nes efvepeelce megKe ueeYe~~11~~
efoJÙe heg<heebpeefue:~

(6)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

DeLe ØelÙeskeâ DeIÙe&
—meesj"e—

eqpeveJej ÛejCe mejespe, heg<heebpeefue mes hetpeles~
efcešs meJe& ogKe Meeskeâ, megKe mebheefle nesJes meoe~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj ceevemlecYes<eg heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—jesuee Úbo—

Je=<eYeosJe kesâ meceJemejCe ceW ÛeejeW efoMe ceW~
JeerLeer oes oes keâesMe ÛeewÌ[er Gve hetjye ceW~~
ceevemlebYe DehetJe&, ÛeejeW efoMe efpeveØeeflecee~
hetpetB DeIe& ÛeÌ{eÙe, nesJes meewKÙe Deveghecee~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelehetJe&efokeâdceevemlecYemÙe Ûelegefo&keâdÛeleg:
efpeveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meceJemejCe ceW oef#eCe efoMe ceW MeesYe jne nw~
ceevemlebYe efJeefÛe$e cegefveieCe hetpÙe keâne nw~~
GmeceW efMeKej meceerhe ÛenBgefoMe efpeveØeefleceeÙeW~
hetpetB DeIe& mecehÙe& Deveghece meewKÙe efoueeSB~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleoef#eCeefokeâdceevemlecYe Ûelegefo&keâdÛeleg:
efpeveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
heef§ece efoMe keâer cene, ieefue ceW jlveefJeefveefce&le~
ceevemlebYe efpevesMe, keâe efceLÙeelJeer ceoùled~~
GmeceW efMeKej meceerhe ÛenBgefoMe efpeveØeefleceeÙeW~
hetpetB DeIe& mecehÙe& Deveghece meewKÙe efoueeSB~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleheef§eceefokeâdceevemlecYe Ûelegefo&keâdÛeleg:
efpeveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Gòej efoMe ceW leggbie, ceevemlebYe efJejepes~
pees JeboW Oej Øeerle Gvekesâ heelekeâ YeepeW~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(7)

GmeceW efMeKej meceerhe ÛenBgefoMe efpeveØeefleceeÙeW~
hetpetB DeIe& mecehÙe& Deveghece meewKÙe efoueeSB~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleGòejefo*dceevemlecYeÛelegefo&keâdÛelegefpe&veØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

ÛewlÙeØeemeeo Yetefce DeIÙe&
—oesne—

Yetefce ØeLece efpeveie=n Oejs, njs mekeâue mebleehe~
heg<heebpeefue mes hetpeles, Yeòeâ yeveW efve<heehe~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—vejsvõ Úbo—

Je=<eYeosJe kesâ meceJemejCe ceW, ÛewlÙe cenue Yet ØeLecee~
heeBÛe heeBÛe cenueeW kesâ Deblej, Fkeâ Fkeâ efpeveie=n meg<ecee~~
efpevecebefoj efpeveØeeflecee hetpetB, efcešs meJe& ogKe Deeheled~
heeBÛe hejeJele&ve mes ÚtštB, efceues mJeelcemegKe mebheled~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleÛewlÙeØeemeeoYetefcemebyebefOeefpevecebefojefpeveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

(8)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Gmekesâ Deeies yeveer Keeeflekeâe, Yetceer meceJemejCe ceW~
hetpetB efveleØeefle DeIe& ÛeÌ{ekeâj, efpeveJej meceJemejCe ceQ~~1~~
Ô ÜeR DenË KeeeflekeâeYetefcecebef[leßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

uelee Yetefce DeIÙe&
—meesj"e—

efÛeeEÛÛeleeceefCejlve, efÛebeflele heâue osJees cegPes~
efceueW MeerIeÇ $eÙejlve, heg<heebpeefue mes hetpeles~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
Úbo—ns oerve yebOeg.....

nw leermejer Yetceer uelee ceW heg<he ueleeÙeW~
efpeveceW Yeücej iegbpeejles efpevejepe iegCe ieeÙeW~~
yeuueerJeveer hetâues kegâmegce mes meJe&ceve njs~
nce hetpeles efpeveJej efJeYeJe keâes efvepe efJeYeJe YejW~~1~~
Ô ÜeR DenË ueleeJeveYetefcecebef[leßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

GheJeve Yetefce DeIÙe&

Keeeflekeâe Yetefce DeIÙe&

—meesj"e—

—meesj"e—

meceJemejCe ØeYeg Deehe, ef$eYegJeve keâer ue#ceer Oejs~
heg<heebpeueer mecehe&, Ûewl ÙeJe=#e efpeve hetpentB~~1~~
Fefle ceb[uemÙeesheefjGheJeveYetefceÛewlÙeJe=#emLeeves heg<heebpeefueb ef#ehesled~

efÉefleÙe Keeeflekeâe Yetefce, ÛeejeW lejheâer efIej jner~
kegâmegceebpeueer meceerhe, keâjkesâ hetpeBt efpeveÛejCe~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—vejsvõ Úbo—

ØeLece Yetefce kesâ Deeies Jesoer, ÛeejeW lejheâer Iesjs~
ÛeejeW ieeshegj ÉejeW mes Ùegle, Fme hej yeves kebâietjs~~

—ieerlee Úbo—

Je=<eYesMe efpevekesâ meceJeme=efle ceW JeveOeje ceW hetJe&efoMe~
Jeve nw DeMeeskeâ keâne JeneB le® nQ kegâmegce he$eeW Yeefjle~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(9)

Gve ceOÙe Skeâ DeMeeskeâ le® ceW Ûeej efoMe efpevecetefle&ÙeeB~
pewJeble nesJeW efvelÙe Ùes efÛebleeceCeer efpevecetefle&ÙeeB~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleGheJeveYetefcehetJe&efokeâdDeMeeskeâÛewlÙeJe=#emebyebefOe-Ûelegcee&vemlecYemeefnleÛelege|peveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Je=<eYesMe efpevekeâs meceJeme=efle oef#eCe efoMeer JeveYetefce ceW~
le® mehleÚo MeesYeW yengle heâue heg<he he$eeW mes Ieves~~
Gve ceOÙe mehleÛÚo le™ ceW Ûeej efoMe efpevecetefle&ÙeeB~
pewJeble nesJ eW efv elÙe Ùes efÛebleeceCeer efpevecetefle&Ù eeB~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleGheJeveYetefceoef#eCeefokeâdmehleÛÚoÛewlÙeJe=#e-mebyebefOeÛelegcee&vemlecYemeefnleÛelege|peveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Je=<eYes<e ØeYeg kesâ meceJeme=efle ceW heef§eceer JeveYetefce ceW~
Ûebhekeâ le™ MeesYeW yengle megjefYele kegâmegce heòes Ieves~~
Gve ceOÙe Ûebhekeâ ÛewlÙe le® ceW Ûeej efoMe efpevecetefle&ÙeeB~
pewJeble nesJ eW efv elÙe Ùes efÛebleeceCeer efpevecetefle&Ù eeB~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleGheJeveYetefceheef§eceefokeâdÛebhekeâÛewlÙeJe=#emebyebefOe-Ûelegcee&vemlecYemeefnleÛelege|peveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ßeer DeeefoveeLe meceJemejCe ceW Gòejer JeveYetefce ceW~
le® Deeceü kesâ heâue heg<he heòeeW Ùegle JeneB MeesYeW Ieves~~
Gve ceOÙe Deeceü megÛewlÙele® ceW Ûeej efoMe efpevecetefle&ÙeeB~
pewJeble nesJ eW efv elÙe Ùes efÛebleeceCeer efpevecetefle&Ù eeB~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleGheJeveYetefceGòejefokeâdDeeceüÛewlÙeJe=#emebyebefOe-Ûelegcee&vemlecYemeefnleÛelege|peveØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

OJepeeYetefce DeIÙe&
—oesne—

hejceevebo efheÙet<e Ieve, Je<ee& keâjW efpevebo~
heg<heebpeefue mes hetpeles, efceues meJe& megKe kebâo~~1~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~

(10)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee
—œeefiJeCeer Úbo—

pees meceesMeCe& ceW veeLe keâes hetpeles~
Jes pevece ce=lÙeg kesâ og:Ke mes Útšles~~
heeBÛeJeeR OJepe Oeje MeesYeleer nw JeneB~
ceQ pepetB efpeve meceesmeCe& keâes efvele ÙeneB~~1~~
Ô ÜeR DenË OJepeYetefcecebef[leßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

keâuheJe=#e Yetefce DeIÙe&
—meesj"e—

efvelÙe efvejbpeve efmeæ, hejcenbme hejceelecee~
heeTB efvepeiegCe efmeefæ, heg<heebpeueer ÛeÌ{eÙe kesâ~~1~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
Ûeeue—ns oerveyebOeg

ßeer DeeefoveeLe keâe meceesmejCe efJeMeeue nQ~
OJepeYet keâes JesÌ{ jpeleceÙeer le=efleÙe meeue1 nw~~
ef meæeLe& veces ™ le™ nw keâuheYet ef c e ceW ~
hetpetB meoe ÛeGefmeæ keâer Øeeflecee Øeefmeæ ceQ~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelekeâuheJe=#eYetefcehetJe&efokeâdveces®efmeæeLe&Je=#ecetueYeeieefJejepeceeveÛelegcee&vemlecYemeefnleÛeleg:efmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceer
le mJeene~
ef
oef#eCe megkeâuhe Yetefce ceW ceboej le™ nw~
Gme cetue ceW Ûelegefo&Mee ceW efmeæefyebye nQ~~
ØelÙeskeâ efy ebye kesâ mece#e ceeveLebYe nQ~
hetpetB meoe ÛeGefmeæ keâer Øeeflecee Deefvebo nQ~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelekeâuheJe=#eYetefceoef#eCeefokeâdceboejefmeæeLe&Je=#ecetueYeeieefJejepeceeveÛelegcee&vemlecYemeefnleÛeleg:efmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~
1. hejkeâesše~ 2. mebleevekeâ veece keâe Je=#e~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(11)

heef§ece megkeâuheYetefce ceW mebleevekeâebefIeÇhee 1~
efmeæeLe& Je=#e nw Fmeer kesâ Ûeej neW efoMee~~
Skesâkeâ efmeæ efy eby e meeOeg Je=bo JebÅe nQ~
hetpetB meoe FvnW Ùes Ûe›eâJeefl e& JebÅe nQ~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelekeâuheJe=#eYetefceheef§eceefokeâdmebleevekeâefmeæeLe&Je=#ecetueYeeieefJejepeceeveÛelegcee&vemlecYemeefnleÛeleg:efmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~
Gòej megkeâuhe Yet ceW heeefjpeele Je=#e nw~
Ùes efmeæ keâer ØeefleceeDeeW mes efmeæeLe& meeLe& nw~~
pees Fvekeâes pepeW Gvekesâ meJe&keâeÙe& efmeæ nQ~
hetpeb meoe ÛeGefmeæ keâer Øeeflecee Deefvebo nQ~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelekeâuheJe=#eYetefceGòejefokeâdheeefjpeeleefmeæeLe&Je=#ecetueYeeieefJejepeceeveÛelegcee&vemlecYemeefnleÛeleg:efmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

YeJeveYetefce DeIÙe&
—meesj"e—

hegCÙejeefMe efpeveefyebye, DeefleMeÙe ceefncee keâes OejW~
pees hetpeW nj ef[bYe2, Jees ve YeüceW YeJe Jeve efJe<es~~1~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—vejsvõ Úbo—

ßeer Je=<eYeosJe keâer hetJe& ieueer ceW, veJe mlethe yeKeeves~
GmeceW efpeve efmeæeW keâer Øeeflecee, YeefJepeve kesâ DeIe neves~~
veJe heoeLe& keâer ßeæe keâjkesâ, mecÙekeâdjlve Oe™B ceQ~
veJe kesâJeueueyOeer nslet ner, efveleØeefle Ùepeve keâ™B ceQ~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleYeJeveYetefceØeLeceJeerLeermebyebefOeveJemletheceOÙeefJejepeceevemeJe&efpeveefmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
1. mebleevekeâ veece keâe Je=#e~ 2. ceeÙeeÛeejer~

(12)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

meceJemejCe keâer oef#eCe JeerLeer, veJe mlethe KeÌ[s nQ~
GveceW efpeveØeeflecee keâes hetpele, Oeve peve megÙeMe yeÌ{s nQ~~
veJe heoeLe& keâer ßeæe keâjkesâ, mecÙekeâdjlve Oe™B ceQ~
veJe kesâJeueueyOeer nslet ner, efveleØeefle Ùepeve keâ™B ceQ~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleYeJeveYetefceefÉleerÙeJeerLeermebyebefOeveJemletheceOÙeefJejepeceevemeJe&efpeveefmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
mecemejCe ceW le=leerÙe ieueer ceW, veJemlethe ceveesnj~
ieCeOej cegefveieCe efpeveØeeflecee keâes, Jebole meJe& leceesnj~~
veJe heoeLe& keâer ßeæe keâjkesâ, mecÙekeâdjlve Oe™B ceQ~
veJe kesâJeueueyOeer nslet ner, efveleØeefle Ùepeve keâ™B ceQ~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleYeJeveYetefcele=leerÙeJeerLeermebyebefOeveJemletheceOÙeefJejepeceevemeJe&efpeveefmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
YeJeveYetefce ÛeewLeer JeerLeer ceW, veJe mlethe efohes nQ~
hetpele ner ogKe oeefjo mebkeâš, leve ceve JÙeeefOe efKehes1 nQ~~
veJe heoeLe& keâer ßeæe keâjkesâ, mecÙekeâdjlve Oe™B ceQ~
veJe kesâJeueueyOeer nslet ner, efveleØeefle Ùepeve keâ™B ceQ~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleYeJeveYetefceÛelegLe&JeerLeermebyebefOeveJemletheceOÙeefJejepeceevemeJe&efpeveefmeæØeefleceeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

ßeerceb[he Yetefce DeIÙe&
—meesj"e—

ef$eYegJeve keâe meeceüepÙe, Øeehle efkeâÙee keâcee&efj nve~
efceues efvepeelece jepÙe, heg<heebpeefue mes hetpentB~~1~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—MebYeg Úbo—

ßeerJe=<eYeosJe keâe meceJemejCe, yeejn Ùeespeve2 cegefve ieeles nQ~
GmeceW ßeerceb[heYetceer ceW, yeejn keâes"s yeve peeles nQ~~
1. ve° nesleer nw~ 2. Skeâ Ùeespeve Ûeej keâesme keâe neslee nw~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(13)

cegefve DeeÙee& osJe osefJeÙeeB vej, heMegieCe DeieefCele JeneB yew"s nQ~
nce hetpeW DeIe& ÛeÌ{e keâjkesâ, Ùes YeJe YeJe kesâ ogKe cesšs nQ~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeerceb[heYetefcecebef[leßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

ØeLece keâšveer DeIÙe&
—meesj"e—

Oece&Ûe›eâ Ûecekebâle, eflengbpeie keâes GÅeesleles~
heg<heebpeefue DeheËle, hetpele Yeso efJe%eeve nes~~1~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—veejeÛe Úbo—

meceesmejCe eqpevesMe DeeefoveeLe keâe efJeMeeue nw~
megheer" Gheefj Oece&Ûe›eâ menme jefMce peeue nw~~
efpevesvõ kesâ efJenej ceW megDe«e De«e Ùes ÛeueW~
menœeDeej Oece&Û e›eâ hetpentB meoe Yeues~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleØeLecekeâšveer-GheefjhetJe&efokeâdOece&Ûe›eâeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeveWõ DeeefoveeLe heer" oeefnveer efoMeer efohes~
megOece&Ûe›eâ YeJÙe kesâ npeej heehe keâes efKehes~~
efpevesvõ kesâ efJenej ceW megDe«e De«e Ùes ÛeueW~
menœeDeej Oece&Û e›eâ hetpentB meoe Yeues~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleØeLecekeâšveer-Gheefjoef#eCeefokeâdOece&Ûe›eâeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meceesmejCe efpevesMe kesâ megheer" hes Dehej efoMee~
megOece&Ûe›eâ Yeòeâ kesâ npeej oes<e šeuelee~~
efpevesvõ kesâ efJenej ceW megDe«e De«e Ùes ÛeueW~
menœeDeej Oece&Ûe›eâ hetpentB meoe Yeues~ ~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleØeLecekeâšveer-Gheefjheef§eceefokeâdOece&Ûe›eâeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(14)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

efpevesvõ DeeefoveeLe kesâ efn GòejerÙe heer" hes~
megÙe#e MeerMe hes efJejepeceeve Ûe›eâ yeng efohes~~
efpevesvõ kesâ efJenej ceW megDe«e De«e Ùes ÛeueW~
menœeDeej Oece&Û e›eâ hetpentB meoe Yeues~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleØeLecekeâšveer-GheefjGòejefokeâdOece&Ûe›eâeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

efÉleerÙe keâšveer DeIÙe&
—meesj"e—

ceneOJepee kesâ KebYe, efÉefleÙe heer" hej nQ KeÌ[s~
Ùepeve nsleg De" õJÙe, JeneR efceues peve hetpeles~~1~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—œeefiJeCeer Úbo—

Deeefo leerL exM e kesâ ßeer meceesMeCe& ceW~
nQ efÉleerÙe heer" hes meerefÌ{ÙeeB efokeäkeâ1ceW~~
hetp ent B ceQ OJepee Dee" Yeòeâer Yejs~
efmeæ kesâ Dee" iegCe mece OeJeue heâjnjW~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeefpevemeceJemejCeefmLeleefÉleerÙekeâšveer-GheefjDe„De„ceneOJepeeYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:

le=leerÙe keâšveer DeIÙe&
—meesj"e—

Ûebove Deiej megiebOe, jlve oerhe Oetheeefo mes~
iebOekegâšer cegefve JebÅe, kegâmegceebpeefue keâj hetpentb~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
1. Ûeej efoMee ceW~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(15)

—ieerlee Úbo—

meye jlveceÙe Ùen heer" megboj osJeefveefce&le leermeje~
ßeer DeeefoveeLe efpevesMe keâe Ùen MeesYelee DeefleMeÙe Yeje~~
Jej %eeve Deeefokeâ #eeefÙekeâer efceue peeSb kesâJeue ueefyOeÙeeb~
efpeve iebOekegâefš keâes hetpentB efceue peeSb Deelece efmeefæÙeeB~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer $e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelele=leerÙekeâšveer-GheefjiebOekegâšdÙew
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—hetCee&IÙe&-vejsvõ Úbo—

meceJemejCe ceW Dee" YetefceÙeeB, $eÙe keâšveer megboj nQ~
iebOekegâšer ceW efmebnemeve hej, efle‰W veeLe DeOej nQ~~
Fve meyeceW efpeveØeeflecee hetpetB, Jebove keâ™B ®Ûeer mes~
hetCee&IÙe& mes efpeveJej hetpele, mJeelceefmeefæ Yeòeâer mes~~1~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYetefleØeehleeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe hetCee&IÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:
peehÙe-Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYetefleefJeYetef<eleeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe vece:~
(108 yeej Ùee 9 yeej heg<he Ùee heerues lebogue mes peehÙe keâjW)

peÙeceeuee
—oesne—

efÛevceÙe efÛebleeceefCe ØeYees, iegCe Deveble keâer Keeve~
meceJemejCe JewYeJe mekeâue, Jen ueJecee$e meceeve~~1~~
—MebYegÚbo—

peÙe peÙe leerLeËkeâj #escebkeâj, legce Oece&Ûe›eâ kesâ keâlee& nes~
peÙe peÙe DevebleoMe&ve meg%eeve, megKeJeerÙe& Ûeleg„Ùe Yeòee& nes~~
peÙe peÙe Deveble iegCe kesâ Oeejer, ØeYeg legce GheosMe meYee vÙeejer~
megjheefle keâer Dee%ee mes Oeveheefle jÛelee nw ef$eYegJeve cevenejer~~2~~
ØeYeg meceJemejCe ieieveebieCe ceW, yeme DeOej yevee ceefnceeMeeueer~
Ùen Fbõ veerueceefCe jefÛele ieesue Deekeâej yevee iegCeceefCeceeueer~~

(16)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

meerÌ{er Fkeâ Skeâ neLe TBÛeer, ÛeewÌ[er meye yeerme npeej yeveer~
vej yeeue Je=æ uetues uebieÌ[s, ÛeÌ{ peeles meye DeefleMeeefÙe Ieveer~~3~~
henuee hejkeâesše Oetefuemeeue, yengJeCe& jlve efveefce&le megboj~
keâefnb he©ejeie keâefnb cejkeâleceefCe, keâefnb FvõveerueceefCe mes cevenj~~
Fmekesâ DeYÙeblej ÛeejeW efoMe, nQ ceevemlebYe yeves TBÛes~
Ùes yeejn Ùeespeve mes efoKeles1, efpeveJej mes efÉoMe iegCes TBÛes~~4~~
FveceW ÛeejeW efoMe efpeveØeeflecee Gvekeâes megjheefle vejheefle Ùepeles~
Ùes meeLe&keâ veece Oejbs oMe&ve mes ceevees ceeve ieefuele keâjles~~
Fme meceJemejCe kesâ Ûeej keâesš De® heeBÛe JesefokeâeÙeW TBÛeer~
Fvekesâ Deblej ceW Dee" Yetefce efheâj ØeYeg keâer iebOekegâšer TBÛeer~5~~
Fme Oetefuemeeue DeYÙeblej ceW nw Yetefce ÛewlÙe Øeemeeo ØeLece~
Skesâkeâ pewvecebbefoj Deblej mes heeBÛe-heeBÛe Øeemeeo megiece~~
ÛeejeW ieefueÙeeW ceW GYeÙe lejheâ oes oesÙe veešdÙeMeeueeÙeW nQ~
DeefYeveÙe keâjleeR efpeveiegCe ieeleeR megj YeJeveJeeefme keâvÙeeÙeW nQ~~6~~
efheâj Jesoer JesÌ{ jner TBÛeer ieeshegj ÉejeW mes Ùegòeâ JeneB~
ÉejeW hej cebieueõJÙe efveOeer OJepe leesjCe Iebše OJeveer cene~~
efheâj Deeies KeeF& mJeÛÚ veerj mes Yejer otmejer Yetceer nw~
hetâues kegâJeueÙe keâceueeW mes Ùegle nbmeeW kesâ keâuejJe keâer OJeefve nw~~7~~
efheâj otpeer Jesoer kesâ Deeies leerpeer nw ueleeYetefce megvoj~
yengjbie efyejbies heg<he efKeues pees heg<heJe=ef„ keâjles cevenj~~
efheâj otpee keâesš yevee mJeefCe&ce, ieeshegj ÉejeW mes ceve njlee~
veJeefveefOe cebieue Ieš Oethe IešeW Ùegle ceW ØeJesMe keâjleer pevelee~~8~~
Deeies GÅeeve Yetefce ÛeewL eer ÛeejeW efoMe yeves yeieerÛ es nQ~
›eâce mes DeMeeskeâ Jeve mehleheCe& Ûebhekeâ De® Deeceü le™ kesâ nQ~~
ØelÙeskeâ efoMee ceW Skeâ Skeâ le® ÛewlÙeJe=#e DeefleMeÙe TBÛes~
FveceW efpeveØeeflecee ØeeefleneÙe&Ùegle Ûeej Ûeej ceefCeceÙe oerKeW~~9~~
1. nefjJebMehegjeCe~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(17)

Fmekesâ Deeies Jesoer megvoj efheâj OJepeeYetefce OJepe mes MeesYes~
efheâj jpeleJeCe&ceÙe hejkeâesše ieeshegj ÉejeW mes Ùegle MeesYes~~
eqheâj keâuheJe=#e Yetceer Úªer oMeefJeOe kesâ keâuheJe=#e FmeceW~
ØeefleefoMe efmeæeLe& Je=#e ÛeejeW nQ efmeæeW keâer Øeeflecee GveceW~~10~~
ÛeewLeer Jesoer kesâ yeeo YeJeveYetceer mehleefce kesâ GYeÙe lejheâ~
veJe veJe mlethe jlve efveefce&le, GveceW efpeveJej Øeeflecee megKeØeo~~
hejkeâesše mheâefškeâceÙeer ÛeewLee cejkeâle ceefCe ieeshegj mes megvoj~
Gme Deeies ßeerceb[he Yetceer yeejn keâes"eW mes pevecevenj~~11~~
efheâj hebÛece Jesoer kesâ Deeies $eÙe keâšveer megvoj efoKeleer nw~
henueer keâšveer hej Ùe#e MeerMe hej Oece&Ûe›eâ ÛeejeW efoMe nQ~~
otpeer keâšveer hej Dee" ceneOJepe veJeefveefOe cebieue õJÙe OejW~
leerpeer keâšveer hej iebOekegâšer hej efpeveJej oMe&ve heehe njW~~12~~
peÙe peÙe efpeveJej efmebnemeve hej Ûelegjbiegue DeOej efJejepe jns~
peÙe peÙe efpeveJej keâer efoJÙeOJeveer megvekeâj meye YeefJepeve le=hle YeÙes~~
meye peeleefJejesOeer ØeeCeerieCe, Deeheme ceW cew$eer YeeJe OejW~
pees hetpeW OÙeeJeW iegCe ieeJeW Jes efpeveiegCe mebheefle Øeehle keâjW~~13~~
—oesne—

(18)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

hetpee veb.-2

leerLeËkeâj iegCe hetpee
DeLe mLeehevee-MebYeg Úbo

ØeYeg hebÛekeâuÙeeCekeâ kesâ mJeeceer, leerLeËkeâj heo kesâ Oeejer nQ~
ßeer $e+<eYeosJe keâe meceJemejCe, Fmekeâer MeesYee Deefle vÙeejer nw~~
ÙeÅeefhe efpeveJej kesâ iegCe Deveble, efheâj Yeer ÚŸeeefueme iegCe efJeKÙeeles~
Gvekeâe Dee£eveve keâj hetpeW, Jes cesjs meye iegCe efJekeâmeeles~~1~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJe leerLeËkeâj! De$e DeJelej
DeJelej mebJeew<ešd Dee£eveveb~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJe leerLeËkeâj! De$e efle‰
efle‰ ": ": mLeeheveb~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJe leerLeËkeâj! De$e cece meefVeefnlees
YeJe YeJe Je<ešd meefVeOeerkeâjCeb~
—DeLe De„keâ—
Ûeeue-ns oerveyebOeg.....~

Ûelegceg&Keer yeÇÿee legcneR, %eeve JÙeehle peie efJe<Ceg~
osJeeW kesâ Yeer osJe nes, ceneosJe Deefj efpe<Ceg~ ~14~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe peÙeceeuee
hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heeBpeefue:~

mejÙet veoer keâe veerj mJeCe&Ye=bie ceW Ye™B~
efpeveveeLe heeo he©e ceW $eÙeOeej ceQ keâ™B~~
leerLexMe iegCe mecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~1~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe peueb efveJe&heeceerefle mJee
ne~

—vejsvõ Úbo—

kesâMej keâhetj keâes efIemee Ûebove megjefYe efueÙee~
efpeveveeLe ÛejCe ÛeÛe& ceQ ceve keâes megJeeefmeÙee~~
leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~2~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe Ûeboveb efveJe&heeceerefle eene~
mJ

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâes, pees peve hetpeW ®efÛe mes~
ceveJeebefÚle heâue keâes hee uesles, meJe& ogKeeW mes Úgšles~~
Oece&Ûe›eâ kesâ mJeeceer yeveles, leerLeËkeâj heo heeles~
kesâJeue ‘%eeveceleer’ efkeâjCeeW mes YeefJeceve OJeeble veMeeles~~1~~
~~FlÙeeMeerJee&o:~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(19)

GppJeue DeKeb[ Meeefue OeesÙe Leeue ceW Yejs~
efpeve De«e hegbpe Oeejles DeKeb[ megKe YejW~~
leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~3~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe De#eleb efveJe&heeceerefleeene~
mJ
yesuee iegueeye kesâlekeâer Ûebhee efKeues efKeues~
efpeveheeo ceW ÛeÌ{eJeles mecÙekeälJe iegCe efceues~~
leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~4~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe heg<heb efveJe&heeceerefle eene~
mJ
hetÌ[er meesneue ceeuehegDee Leeue Yej efueÙes~
efpeve De«e ceW ÛeÌ{eÙe Deelcele=efhle keâj efueÙes~~
leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~5~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe vewJesÅeb efveJe&heeceeremJeene~
fle
ceefCeoerhe cesb keâhetj pÙeesefle keâes peueeJeles~
efpeve Deejleer keâjble ceesn lece YeieeJeles~~
leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~6~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe oerheb efveJe&heeceerefle mJe
ene~
pees Oethe hee$e ceW megiebOe Oethe KesJeles~
Gve heehe keâce& Yemce neWÙe Deehe mesJeles~~
leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~7~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe Oetheb efveJe&heeceerefle mJe
ene~
kesâuee Deveej Deece mebleje cebiee efueÙee~
efpeve De«e ceW ÛeÌ{eÙe meJe&ßes… heâue efueÙee~~

(20)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

leerLexMe iegCemecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepe iegCemecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~8~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe heâueb efveJe&heeceerefle mJe
ene~
veerjeefo DeIe& uesÙe ßes… jlve efceueeTB~
efpeve De«e ceW ÛeÌ{eÙe efÛeòe keâceue efKeueeTB~~
leerLexMe iegCe mecetn keâer ceQ DeÛe&vee keâ™B~
efvepeiegCe mecetn nsleg Deepe ØeeLe&vee keâ™B~~9~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJe
ene~
—oesne—

he©e mejesJej veerj ues, efpeveheo Oeej keâjble~
eflengbpeie ceW cegPe ceW meoe, keâjes Meebefle YeieJeble~~10~~
MeebleÙes MeebefleOeeje~
Õesle keâceue veerues keâceue, DeeflemegiebOe keâunej~
heg<heebpeefue Dehe&Ce keâjle, efceues meewKÙe Yeb[ej~~11~~
efoJÙe heg<heebpeefue:~

DeLe ØelÙeskeâ DeIe&

(ÛeeQleerme DeefleMeÙe kesâ 34 DeIÙe&)
—meesj"e—

efpeveJej iegCeceefCe lespe, meJe& ueeskeâ ceW JÙeehelee~
nes cegPe %eeve DeMes<e, heg<heebpeefue keâj hetpentB~~1~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
—MebYeg Úbo—

leerLeËkeâj ØeYeg kesâ pevce meceÙe mes, oMe DeefleMeÙe megKeoeÙeer nQ~
Gvekesâ leveg ceW veefnb nes hemesJe, Ùen DeefleMeÙe iegCe ceve YeeÙeer nw~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~1~~
Ô ÜeR DenË efve:mJesolJemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(21)

ceelee keâer kegâ#eer mes pevceW, Deewoeefjkeâ leveg ceeveJe keâe nw~
efheâj Yeer ceue cet$e veneR legceceW, Ùen DeefleMeÙe hegCÙe GoÙe keâe nw~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~2~~
Ô ÜeR DenË efvece&ueleemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ØeYeg leve ceW Õesle ®efOej heÙe mece, Ùen DeefleMeÙe leerLeËkeâj kesâ nes~
DeleSJe ceele mece ef$eYegJeve peve, hees<eCe keâjles Goej ceve nes~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~3~~
Ô ÜeR DenË #eerjmeceOeJeue®efOejlJemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Gòece mebn veve megJ e»eJe=<eYeveejeÛe keânelee Meefò eâ Oejs~
Ùen DevÙe peveeW keâes megueYe leLeeheer legceceW DeefleMeÙe veece Oejs~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~4~~
Ô ÜeR DenË Je»e$e+<eYeveejeÛemebnvevemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ØeYeg leve ceW Skeâ Skeâ DeJeÙeJe, meye ceehe meefnle DeefleMeÙe megboj~
Ùen meceÛelegjœe veece keâe ner, mebmLeeve keâne ef$eYegJeve cevenj~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~5~~
Ô ÜeR DenË meceÛelegjœemebmLeevemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ef$eYegJeve ceW Gheceejefnle ™he Deeflemegboj DeCegDeeW mes efveefce&le~
megjheefle efvepe ves$e npeej yevee, ØeYeg keâes efvejKes efheâj Yeer Dele=hle~~

(22)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~6~~
Ô ÜeR DenË Deveghece™hemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
veJe Ûebhekeâ keâer Gòece megiebOe, mece osn megiebefOele ØeYeg keâe nw~
Ùen DeefleMeÙe DevÙe cevegpe leve ceW veefnb keâYeer Øeehle nes mekeâlee nw~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~7~~
Ô ÜeR DenË meewiebOÙemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~
MegYe Skeâ npeej Dee" ue#eCe, ØeYeg leve keâe DeefleMeÙe keânles nQ~
Ùen leerve peieled ceW Yeer Gòece, DeleSJe Fbõ meye veceles nQ~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~8~~
Ô ÜeR DenË De„esòejmenœeMegYeue#eCemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
leveg ceW Deveble1 yeue JeerÙe& jns, pevcele ner Ùen DeefleMeÙe Øeiešs~
DeleSJe npeej-npeej yeÌ[s keâueMeeW mes vnJeve efYe Pesue mekeWâ~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~9~~
Ô ÜeR DenË DevebleyeueJeerÙe&menpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efnleefcele megceOegj JeeCeer ØeYeg keâer, peveceve keâes DeefleMeÙe efØeÙe ueieleer~
ef$eYegJeve efnlekeâejer YeeJeeW mes, Ùen DeodYegle JeÛeve Meefòeâ efceueleer~~
ceQ hetpetb efvele Fme DeefleMeÙe keâes, Ùen meye keâefueceue keâes OeesJesiee~
hejceeveboece=le heeve keâje, efvepe kesâ iegCeceefCe keâes osJesiee~~10~~
Ô ÜeR DenË efØeÙeefnleceOegjJeÛevemenpeeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
1. efleueesÙeheCCeefòe he=. 263~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(23)

—vejsvõ Úbo—

kesâJeue pÙeesefle Øeieš nesleer Fkeâ oMe1 DeefleMeÙe nesles nQ~
ÛeejeW efoMe ceW megefYe#e nesJes, ÛeG ÛeG meew keâesmeeW ceW~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~11~~
Ô ÜeR DenË ieJÙetefleMeleÛeleg„ÙemegefYe#eleekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
%eeve Øeieš nesles ner efpeveJej, ieieve ieceve keâjles nQ~
yeerme npeej neLe Thej pee, DeOej efmebnemeve hej nQ~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~12~~
Ô ÜeR DenË ieieveiecevelJekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ØeYeg kesâ ieceve Mejerj Deeefo mes, ØeeCeer JeOe veefnb nesJes~
keâ®CeeefmebOeg DeYeÙeoelee keâes, hetpele efveYe&Ùe nesJeW~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~13~~
Ô ÜeR DenË ØeeefCeJeOeeYeeJekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
keâesšer hetJe& Je<e& DeeÙet ceW, kegâÚ keâce ner Je<eeX ceW~
kesâJeefue keâe Glke=â„ keâeue Ùen, efyeve Yeespeve nw leve ceW~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~14~~
Ô ÜeR DenË keâJeueenejeYeeJekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
osJe cevegpe efleÙeËÛe Deeefo Ghemeie& veneR keâj mekeâles~
kesâJeefue ØeYeg kesâ keâce& Demeelee, meelee ceW ner heâueles~~
1. efleueesÙeheCCeefòe ceW iÙeejn ceeves nQ~

(24)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~15~~
Ô ÜeR DenË Ghemeiee&YeeJekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meceJemejCe keâer ieesue meYee ceW, ÛengbefoMe ØeYeg cegKe oerKes~
Ûelegceg&Keer1 yeÇÿee ÙeÅeefhe Ùes, hetJe& Go[d] cegKe efle…s~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~16~~
Ô ÜeR DenË Ûelegceg&KelJekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
hejceewoeefjkeâ hegûue leveg Yeer, ÚeÙee veneR heÌ[s nw~
kesâJeue%eeve metÙe& nesskeâj Yeer meyekeâes ÚebJe keâjs nQ~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~17~~
Ô ÜeR DenË ÚeÙeejefnlekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ves$eeW keâer heuekeWâ veefnb PehekeWâ, efveefve&ces<e „er nw~
pees hetpeW Jes YeJÙe uenW legce, meoe ke=âhee„er nw~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~18~~
Ô ÜeR DenË he#cemhebojefnlekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ef$eYegJeve ceW efpeleveer efJeÅee nQ, meyekesâ F&Õej ØeYeg nQ~
pees YeefJe hetpeW Jes meye efJeÅee, DeefleMeÙe Øeehle keâjs nQ~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~19~~
Ô ÜeR DenË meJe&efJeÅesÕejkesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
1. YeieJeeve keâe cegKe hetJe& Ùee Gòej efoMee ceW ner jnlee nw efheâj Yeer meYee ceW meyekeâes
Deheveer lejheâ cegKe efoKeles nQ~ Ùen Ûelegceg&Ke veece keâe DeefleMeÙe nw~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(25)

kesâMe Deewj veKe yeÌ{s ve ØeYeg kesâ, efÛeÛÛewlevÙe ØeYet nQ~
efoJÙeosn keâes OeejCe keâjles, ef$eYegJeve Skeâ efJeYet nQ~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~20~~
Ô ÜeR DenË meceeveveKekesâMelJekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Deveghece efoJÙeOJeveer1 $eÙe mebOÙee, cegntle& $eÙe $eÙe efKejleer~
Ûeej keâesMe lekeâ megveles YeefJepeve, meye Yee<eeceÙe yeveleer~~
Ieeefle keâce& kesâ #eÙe mes DeefleMeÙe, ceve JeÛe leve mes hetpetb~
cegPe ceW kesâJeue%eeve meewKÙe nes, YeJe YeJe ogKe mes Útštb~~21~~
Ô ÜeR DenË De#ejeve#ejelcemeJe&Yee<eeceÙeefoJÙekesâJeue%eeveeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—MebYeg Úbo—

ØeYeg kesâ ßeerefJenej ceW oMeefoMe, mebKÙeele keâesme lekeâ DemeceÙe ceW~
meye $e+leg kesâ heâue heâueles Je hetâue, efKeue peeles nQ Jeve GheJeve ceW~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~22~~
Ô ÜeR DenË meJe&leg&heâueeefoMeesefYelele®heefjCeeceosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
kebâškeâ Oetueer keâes otj keâjs, pevecevenj megKeo heJeve yenleer~
ØeYeg kesâ efJenej ceW yengle otj lekeâ, mJeÛÚ ngF& Yetceer efoKeleer~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~23~~
Ô ÜeR DenË JeeÙegkegâceejesheMeefceleOetefuekebâškeâeefoosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye peerJe hetJe& kesâ yewj ÚesÌ[, Deeheme ceW Øeerleer mes jnles~
Fme DeefleMeÙe hetpele efveboe keâuen DeMeebefle yewj efveef§ele šueles~~
1. efleueesÙeheCCeefòe ceW Fme efoJÙeOJeefve keâes kesâJeue%eeve keâe DeefleMeÙe ceevekeâj
iÙeejn DeefleMeÙe efieveeÙes nQ~ DevÙe$e kesâJeue%eeve kesâ oMe DeefleMeÙe ueskeâj meJee&Oe&ceeieOeer
Yee<ee veece mes osJeke=âle DeefleMeÙe ceW efueÙee nw~

(26)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~24~~
Ô ÜeR DenË meJe&pevecew$eerYeeJeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙ
e
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
he=efLeJeer ohe&Ce leue meÂMe mJeÛÚ, De® jlveceÙeer nes peeleer nw~
penb penb ØeYeg efJenjCe keâjles nQ, Ùen Yetefce jcÙe ceve Yeeleer nw~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~25~~
Ô ÜeR DenË DeeoMe&leueØeefleceejlveceÙeercenerosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
megj cesIekegâceej megiebOe Meerle, peue keâCe keâer Je<ee& keâjles nQ~
Fbõe%ee mes meye osJeJe=bo, ØeYeg keâe DeefleMeÙe efJemlejles nQ~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~26~~
Ô ÜeR DenË cesIekegâceejke=âleiebOeesokeâJe=ef„osJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Meeueer peew Deeefokeâ OeevÙeYeefjle, Kesleer heâue mes Pegkeâ peeleer nw~
meye lejheâ Kesle neW njs Yejs, Ùen ceefncee megKeo megneleer nw~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~27~~
Ô ÜeR DenË heâueYeejveceüMeeefueosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye peve ceve hejceevebo YejW, penb penb ØeYeg efJeÛejCe keâjles nQ~
cegefvepeve Yeer DeelcemegOee heerkeâj, ›eâce mes efMeJejceCeer Jejles nQ~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~28~~
Ô ÜeR DenË meJe&pevehejceevebolJeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(27)

JeeÙetkegâceej efpeve Yeòeâerjle, megKe Meerleue heJeve Ûeueeles nQb~
efpeve efJenjCe ceW Devegketâue heJeve, Gmemes peve JÙeeefOe veMeeles nQ~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~29~~
Ô ÜeR DenË eqJenjCecevegieleJeeÙeglJeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye kegâSb mejesJej yeeJeefÌ[ÙeeB, efvece&ue peue mes Yej peeles nQ~
Fme Ûecelkeâej keâes osKe YeJÙe, efvepe hegCÙe keâes<e Yej ueeles nQ~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~30~~
Ô ÜeR DenË efvece&uepeuehetCe&ketâhemejesJejeefoosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DeekeâeMe Oetceü Gukeâeefo jefnle, DeeflemJeÛÚ Mejod$e+leg mece neslee~
efpeveJej Yeòeâer Jebove keâjles, YeefJepeve ceve Yeer efvece&ue neslee~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~31~~
Ô ÜeR DenË MejlkeâeueJeefVece&ueekeâeMeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye peve ner jesie Meeskeâ mebkeâš, yeeOeeDeeW mes Úgš peeles nQ~
penb penb ØeYeg efJenjCe keâjles nQ, meJeexheõJe šue peeles nQ~~
leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~32~~
Ô ÜeR DenË meJe&pevejesieMeeskeâyeeOeejefnlelJeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Ùe#esvõ Ûeej efoMe cemlekeâ hej, MegefÛe Oece&Ûe›eâ OeejCe keâjles~
GveceW npeej Deejs Deheveer, efkeâjCeeW mes DeefleMeÙe ÛeceÛeceles~~

(28)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

leerLeËkeâj efpevekeâe Ùen cenelcÙe, Ùen DeefleMeÙe meye megKeoeÙeer nw~
ceQ hetpetb ®efÛe mes cegP ekeâes Ùen, hejceeveboece=l e oeÙeer nw~~33~~
Ô ÜeR DenË Ùe#eWõMeerMeesheefjefmLeleOece&Ûe›eâÛeleg„ÙeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efoMe efJeefoMee ceW Úhheve megJeCe&, hebkeâpe efKeueles megjYeer keâjles~
Fkeâ heeo heer" cebieue meg õJÙe, hetpeve megõJÙe megjieCe Oejles~~
ØeYeg kesâ efJenej ceW ÛejCe leues, megj mJeCe& keâceue jKeles peeles~
Fve lesjn1 megjke=âle DeefleMeÙe keâes, nce hetpele ner meye megKe heeles~~34~~
Ô ÜeR DenË efpeveÛejCekeâceueleuemJeCe&keâceuejÛeveeosJeesheveerleeefleMeÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(Dee" ØeeefleneÙe& kesâ 8 DeIÙe&)
—ieerlee Úbo—

Jej ØeeefleneÙe& meg Dee" ceW, le®Jej DeMeeskeâ efJejepelee~
cejkeâle ceCeer kesâ he$e heg<heeW, mes efKeuee Deefle Yeemelee~~
efvepe leerLe&keâj TBÛeeF& mes yeejn iegCes legbie heâjnjs~
Fmekeâer keâjW nce DeÛe&vee, Ùen Meeskeâ meye ceve keâe njs~~35~~
Ô ÜeR DenË DeMeeskeâJe=#eceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ØeYeg MeerMe hej $eÙe Ú$e MeesYeW, ceesefleÙeeW keâer nQ uejW~
ØeYeg leerve peie kesâ F&Me nQ, Ùen metÛevee keâjleer efheâjs~~
keä Ùee Ûebõcee ve#e$eieCe, keâes meeLe ues Yeòeâer keâjW~
Fme keâuheveeÙegle Ú$e$eÙe keâer, nce meoe DeÛee& keâjW~~36~~
Ô ÜeR DenË Ú$e$eÙeceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~
efvece&ue heâefškeâ ceefCe mes yevee, yengjlve mes efÛeef$ele ngDee~
efpeveveeLe efmebnemeve efohes, efvepe lespe mes veYe keâes ÚgDee~~
1. efleueesÙeheCCeefòe ceW efoJÙeOJeefve veece mes 11JeeB DeefleMeÙe kesâJeue%eeve DeefleMeÙe
ceW ues uesves mes ÙeneB osJeesheveerle ceW lesjn ner efueS nQ~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(29)

Fme heer" hej leerLexMe, Ûelegjbiegue DeOej ner jepeles~
Ùen ØeeefleneÙe& ceneve pees peve hetpeles efvepe Yeemeles~~37~~
Ô ÜeR DenË efmebnemeveceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ieCeOej cegveerieCe osJe osJeer, Ûeef›eâ vej heMeg Deeefo meye~
efvepe efvepeer keâes"s yew" Debpeefue peesÌ[les1 megØemeVe cegKe~~
Fve yeejneW ieCe mes efIejs leerLexMe ef$eYegJeve metÙe& nQ~
Ùen ØeeefleneÙe& ceneve Fmekeâes pepele peve peie metÙe& nQ~~38~~
Ô ÜeR DenË ÉeoMeieCeheefjJesef„leceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye DeeFÙes efpeve MejCe ceW, ceeveeW keâns Ùen ogbogYeer~
meye osJeieCe efceuekeâj yepeeles yengl e yeepes ogbogYeer~ ~
Ùen ØeeefleneÙe& ceneve Fmekeâes JeeÅe OJeefve mes hetpeles~
megjieCe yepeeJeW JeeÅe Gvekesâ meeceves yeng Yeefòeâ mes~~39~~
Ô ÜeR DenË osJeogboefYeceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
megjieCe ieieve mes keâuhele® kesâ heg<he yeng yejmee jns~
Ùen JeCe& JeCe& megiebOe efKeueles heg<he peve ceve Yee jns~~
Ùen ØeeefleneÙe& ceneve Fmekeâes megceve DeIe& efueÙes pepetB~
DeefleMeÙe megÙeMe megKe Øeehlekeâj meye DeMegYe DeheÙeMe mes yeÛetB~~40~~
Ô ÜeR DenË megjheg<heJe=ef„ceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Ùen keâesefš Yeemkeâj lespe njlee ØeYeeceb[ue veeLe keâe~
peve oMe& mes efvepe meele YeJe keâes osKeles GmeceW meoe~~
1. ÙeneB ØeeefleneÙe& ceW efoJÙeOJeefve keâer peien ‘YeieJeeve yeejn ieCe mes efIejs ngS nQ
Ùen ØeeefleneÙe& nw~’ ÙeneB efleueesÙeheCCeefòe kesâ DeeOeej mes DeefleMeÙe Deewj ØeeefleneÙeeX keâe
JeCe&ve nw~

(30)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Ùen ØeeefleneÙe& ceneve Fmekeâes hetpentB DeefleÛeeJe mes~
efvepe Deelcelespe DehetJe& heekeâj ÚtšntB YeJe oeJe mes~~41~~
Ô ÜeR DenË Yeeceb[ueceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
megj Ùe#eieCe ÛeeQme" ÛebJej efpevejepe hej {esjW meoe~
Ùes Ûebõmece GppJeue ÛebJej njles meYeer ceve keâer JÙeLee~~
Ùen ØeeefleneÙe& ceneve Fmekeâes hetpenBt ßeæe Oejs~
pees pepeW Ûeecej {esjkeâj Jes GÛÛe heo kesâ megKe YejW~~42~~
Ô ÜeR DenË Ûeleg:<eef„ÛeecejceneØeeefleneÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(Ûeej Deveble Ûeleg°Ùe kesâ 4 DeIÙe&)
—veejeÛe Úbo—

leerve ueeskeâ leerve keâeue keâer mecemle Jemleg keâes~
Skeâ meeLe peevelee Deveble %eeve efJeÕe keâes~~
pees Deveble%eeve Ùegòeâ Fbõ DeÛe&les efpevnW~
hetpentB meoe GvnW Devebl e%eeve nsleg ceQ~~43~~
Ô ÜeR DenË Deveble%eeveiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJee
ne~
ueeskeâ De® Deueeskeâ kesâ mecemle ner heoeLe& keâes~
Skeâ meeLe osKelee Deveble oMe& meJe& keâes~~
pees Deveble oMe& Ùegòeâ Fbõ DeÛe&les GvnW~
hetpentB meoe GvnW Deveble oMe& nsleg ceQ~ ~44~~
Ô ÜeR DenË DevebleoMe&veiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJe
ene~
yeeOenerve pees Deveble meewKÙe Yeesieles meoe~
nes Yeues Deveblekeâeue DeeJeles ve ¢eeb keâoe~~
Jes Deveble meewKÙe Ùegòeâ Fbõ DeÛe&les GvnW~
hetpenBt meoe eflevnW Deveble meewKÙe nsleg ceQ~~45~~
Ô ÜeR DenË DeveblemeewKÙeiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle eene~
mJ
pees DevebleJeerÙe&Jeeve DeblejeÙe keâes nves~
efle…les Deveble keâeue ßece veneR keâYeer GvnW~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(31)

Jes Deveble Meefòeâ Ùegòeâ Fbõ DeÛe&les GvnW~
hetpentB meoe eflevnW DevebleJeerÙe& nsleg ceQ~~46~~
Ô ÜeR DenË DevebleJeerÙe&iegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle eene~
mJ
hetCee&IÙe&-MebYeg Úbo

oMe DeefleMeÙe pevce meceÙe mes iÙeejn kesâJeue%eeve GoÙe mes neW~
osJeeWke=âle lesjn DeefleMeÙe neW, ÛeeQefleme DeefleMeÙe meye efceuekesâ neW~~
Jej ØeeefleneÙe& nQ Dee" keâns, meg Deveble Ûeleg„Ùe Ûeej keâns~
Ùes ÚŸeeefueme iegCe leerLeËkeâj kesâ, nce hetpeW JeebefÚle meJe& uenW~~47~~
Ô ÜeR DenË <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe peÙeceeuee
hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~

mejmJeleer ceelee keâe DeIÙe&
peueeoer efueÙes mJeCe& heg<heeW meefnle ceQ~
keâ™B DeIe& Dehe&Ce mejmJeefle ÛejCe ceW~~
pepetB leerLe&keâj efoJÙeOJeefve keâes meoe ceQ~
keâ™B efÛeòe heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~1~~
Ô ÜeR leerLeËkeâjcegKekeâceueefJeefveie&lemeJe&Yee<eeceÙeefoJÙeOJeefveYÙe: DeIÙeË
efveJe&heeceerefle mJeene~

kesâJeue%eeve ceneue#ceer keâe DeIÙe&
peue Ûebove De#ele ceeuee Ûe®, oerhe Oethe heâue ueeTB~
efpeveiegCe ue#ceer keâer hetpee keâj, jlve$eÙe efveefOe heeTB~~
kesâJeue%eeve ceneue#ceer keâes, efvele hetpetB nj<eeTB~
megKe mebheefle meewYeeiÙe Øeehle keâj, efMeJeue#ceer keâes heeTB~~1~~
Ô ÜeR kesâJeue%eeveceneue#cÙew DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(32)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

ieescegKe Ùe#e keâe DeIÙe&
—oesne—

meceJemejCe ceW YeefòeâÙegle, leerLeËkeâj kesâ heeme~
Ùe#e Ùeef#eCeer efvele jns, GvnW yegueeTB Deepe~~
—Ûeeue Mesj—

ßeer DeeefoveeLe kesâ efvekeâš pees Yeefòeâ mes jnW~
‘ieesJeove’ Ùe#e veece efpevekeâe metefjJej keânW~~
efpeveveeLe kesâ Meemeve kesâ osJe DeeFÙes ÙeneB~
efvepe Ùe%e Yeeie ueerefpeÙes megKe keâerefpeÙes ÙeneB~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemÙe MeemeveosJe ieescegKeÙe#e! De$e DeeieÛÚ DeeieÛÚ,
Fob peueeefo DeIÙeË ie=neCe ie=neCe mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~

Ûe›esâÕejer Ùe#eer keâe DeIÙe&
—vejsvõ Úbo—

Je=<eYeosJe kesâ meceJemejCe ceW, ‘Ûe›esâÕejer’ megÙe#eer~
mecÙeioMe&ve iegCe mes cebef[le, Keb[s meJe& efJehe#eer~~
ceneÙe%e hetpee efJeOeeve ceW, DeeJees DeeJees ceelee~
Ùe%eYeeie ceQ Dehe&Ce keâjlee, keâjes meJe& megKe meelee~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemÙe MeemeveosefJe Ûe›esâÕejer Ùeef#e! De$e DeeieÛÚ
DeeieÛÚ, Fob peueeefo DeIÙeË ie=neCe ie=neCe mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~
peehÙe-Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYetefleefJeYetef<eleeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe vece:~
(108 yeej Ùee 9 yeej heg<he Ùee heerues lebogue mes peehÙe keâjW)

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(33)

peÙeceeuee
—ef$eYebieer Úbo—

peÙe peÙe leerLeËkeâj Ieeefle#eÙebkeâj kesâJeuemetÙe& ØeYeele efKeuee~
ef$eYegJeve mecegõ ceefnb n<e& uenj ngF, meye peve keâes Deevebo efceuee~~
megj keâuhele™ mes megceveme yejmeW, Fbõ efmebnemeve [esue jns~
meye efoMee ØemeVee, mJeÛÚ megieievee, cebo megiebefOele heJeve yenW~~1~~
—MebYeg Úbo—

peÙe kesâJeue%eeve Gefole nesles, eflengbpeie ceW DeodYegle Meebefle ngF&~
meye peie ceW DeefleMeÙe #eesYe G"e, vejkeâeW ceW Yeer #eCe Meebefle ngF&~~
megj keâuheJeemeer ie=n ceW Iebše, mJeÙecesJe yepes megj veeÛe G"s~
pÙeesefle<eer ie=neW ceW efmebnveeo, megjueuevee kesâ ceve veeÛe G"s~~2~~
JÙeblej megjie=n ceW Yesjer Deewj veieeÌ[s peesjeW mes yeepes~
megj YeJeveJeeefme Iej ceW MebKeeW keâer OJeveer ngF&, meye efoMe ieepeW~~
megj iepe metBÌ[eW ceW keâceue efueS TBÛes keâj keâjkesâ veeÛe jns~
ceeveeW Ùes ØeYeg keâes DeIe& keâjW, Yeòeâer mes megjieCe veeÛe jns~~3~~
SsjeJele neLeer keâer MeesYee, megjieg® JeCe&ve veefnb keâj mekeâles~
Jen Skeâ ueeKe Ùeespeve ØeceeCe, yeòeerme yeves nQ cegKe Gmekesâ~~
ØeeflecegKe ceW Dee" Dee" oblee, Øeefleoble Skeâ-Fkeâ mejJej nQ~
Øeefle mejJej ceW Skesâkeâ keâceefueveer, mJeCe&keâceue mes megjefYele nQ~~4~~
Skesâkeâ keâceefueveer keâceefueefve ceW, yeefòeme yeefòeme nQ keâceue efKeues~
ØelÙeskeâ keâceue ceW yeefòeme oue, Jes yeÌ[s yeÌ[s ueby es hewâues~~
Fkeâ-Fkeâ oue hej yeefòeme yeefòeme, megj DehmeefjÙeeB yeng ve=lÙe keâjW~
meye neJeYeeJe ëe=bieej hetCe&, veJejme ceW Yeòeâer mleJeve keâjW~~5~~
Ùen neLeer Õesle JeCe& megboj, Iebše ceeuee eEkeâkeâefCeÙeeW mes~
Deefle MeesYe jne ceve ceesn jne, vele&ve keâjleeR DehmeefjÙeeW mes~~
Fmekesâ Thej keâeceie efJeceeve, jlveeW mes yevee ÛecekeâMeeueer~
ceesl eer kesâ nej heg<heceeuee, heâVetmeeW mes Deefl eMeÙeMeeueer~ ~6~~

(34)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

meewOece& Fbõ MeefÛeosJeer men, Fme iepe hej ÛeÌ{keâj Deeles nQ~
F&Meeve Fbõ Deeefokeâ meye efceue, efvepe efvepe Jeenve ÛeÌ{ Deeles nQ~~
meyemes Deeies efkeâefuJe<ekeâ osJe, yeng JeeÅe yepeeles Ûeueles nQ~
efheâj meewOeceËsõ ØeYe=efle megjieCe, efvepe efvepe JewYeJeÙegle Ûeueles nQ~~7~~
Deeies Deeies megj DehmeefjÙeeB efkeâVeefjÙeeB vele&ve keâjleer nQ~
efpeveceefncee kesâ mlees$e heÌ{s, efpeveJej iegCe JeCe&ve keâjleer nQ~~
iepe hej meòeeFme keâesefš Øeefcele DehmeefjÙeeB ve=lÙe keâjW mej ceW~
meeleeW keâ#ee keâer mesvee kesâ meye osJe ÛeueW efvepe efvepe ›eâce ceW~~8~~
Fbõe%ee mes Oeveheefle Deekeâj, Fkeâ #eCe ceW meceJemejCe jÛelee~
DeefleMeÙe jÛevee nw peien peien, ef$eYegJeve keâe JeneB JewYeJe jKelee~~
ØeYeg meceJemejCe ceW efmebnemeve, hej Ûelegjbieue mes DeOej jnW~
JewYeJe Deveble keâes heekeâj Yeer, ØeYeg Gmemes efvelÙe Deefuehle jnW~~9~~
ÛeeQleermeeW DeefleMeÙe meefnle Deehe, Jemeg ØeeefleneÙe& kesâ mJeeceer nes~
DeevevlÙe Ûeleg„Ùe mes cebef[le, meye peie kesâ DebleÙee&ceer nes~~
megjheefle Øeoef# eCee os keâjkesâ, efpeveosJe Jebovee keâjles nQ~
vejheefle heMeg Yeer Dee Jebove keâj, yeejn keâes"eW ceW yemeles nQ~~10~~
ÙeÅeefhe Ùen #es$e yengle Úesše, efheâj Yeer DeJekeâeMe meYeer keâes nw~
efpeveJej cenelcÙe mes Ùen DeefleMeÙe meye Deeheme ceW DemheefMe&le nQ~~
Fve keâes"eW ceW efceLÙee„er, mebefoiOe efJeheÙe&Ùe veefnb peeles~
veefnb peeÙe Demeb%eer De® DeYeJÙe, heeKeb[er õesner veefnb peeles~~11~~
veefnb Jeneb keâYeer Deelebkeâ jesie, #egOe le=<Cee keâeceeefokeâ yeeOee~
veefnb pevce cejCe veefnb Jewj keâuen, veefnb Meeskeâ efJeÙeesiepeefvele yeeOee~~
meye meerÌ{er Skeâ neLe TBÛeer, pees yeerme npeej ØeceeCe keâner~
yeeuekeâ Je Je=æ hebiet Deeefokeâ, Debleceg&ntle&1 ceW ÛeÌ{W mener~~12~~
ØeYeg keâer keâuÙeeCeer JeeCeer megve, efvepe YeJe $ewkeâeefuekeâ peeve jns~
DeefleMeÙe Deveble iegCe ßesefCe™he, heefjCeece efJeMegæer "eve jns~~
1. DeÌ[leeefueme efceveš ceW~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(35)

meye DemebKÙeele iegCeßesCeer ceW, keâceeX keâe Keb[ve keâjles nQ~
›eâce mes peve yeesefOe meceeOeer hee, cegòeâerkeâvÙee keâes Jejles nQ~~13~~
ØeYeg #egOeele=<eeefokeâ pevce cejCe, De"jn oes<eeW mes Útš ieÙes~
meye oes<e Deehe mes lÙekeäle Dele: meejs peie ceW ner Ietce jns~~
ieescegKe ØeYeg Meemeve Ùe#e osJe, Ûe›esâÕeefj ceelee Ùe#eer nQ~
efpeveMeemeve osJe Deewj osJeer , FveceW ØeYeg Yeòeâer meÛÛeer nw~~14~~
leerLeËkeâj kesâ iegCeceefCe Deveble, veefnb ieCeOej Yeer keân mekeâles nQ~
pees hetpeW OÙeeJeW Yeefòeâ keâjW, Gvekesâ ceve hebkeâpe efKeueles nQ~~
ceQ Yeer ØeYeg Deehe keâerefle& megvekeâj, Deye ÛejCe MejCe ceW DeeÙee ntB~
Deye pees keâle&JÙe Deehekeâe nes, Jen keâerpes ceQ DekegâueeÙee ntB~~15~
—Ieòee—

peÙe peÙe efpeve Yeemkeâj, meJe& megKekeâej, %eeve pÙeesefle GÅeesle YejW~
cegPe ‘%eeveceleer’ keâes, leerve jleve oes, efpememes legce heo Øeehle keâjW~~
Ô ÜeR <ešdÛelJeeeEjMeodiegCecebef[leieescegKeÛe›esâÕejerÙe#eÙe#eermesefJeleßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe peÙeceeuee hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~
—vejsvõ Úbo—

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâes, pees peve hetpeW ®efÛe mes~
ceveJeebefÚle heâue keâes hee uesles, meJe& ogKeeW mes Úgšles~~
Oece&Ûe›eâ kesâ mJeeceer yeveles, leerLeËkeâj heo heeles~
kesâJeue ‘%eeveceleer’ efkeâjCeeW mes YeefJeceve OJeeble veMeeles~~1~~
~~FlÙeeMeerJee&o:~~

N: M

(36)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

hetpee veb.-3

ieCeOej hetpee
—DeLe mLeehevee-ieerlee Úbo—

ieCeOej efyevee leerLexMe keâer, JeeCeer ve efKej mekeâleer keâYeer~
efvepe heeme ceW oer#ee «enW, ieCeOej efYe yeve mekeâles Jener~~
leerLexMe keâer OJeefve ßeJeCe keâj, Gve yeerpe heo kesâ DeLe& keâes~
pees «eLeW ÉeoMe DebieceÙe, ceQ pepetB Gve ieCeveeLe keâes~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejmecetn! De$e DeJelej DeJelej mebJeew<ešd
Dee£eveveb~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejmecetn! De$e efle… efle… ": ":
mLeeheveb~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejmecetn! De$e cece meefVeefnlees YeJe
YeJe Je<ešd meefVeOeerkeâjCeb~
DeLe De„keâ—YegpebieØeÙeele

heÙeesjeefMe keâe veerj efvece&ue YejeTB~
ieg™ kesâ ÛejCe leerve Oeeje keâjeTB~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe1 keâes ceQ~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: peueb efveJe&heeceerefle mJeene~
megiebOeerle Ûebove efueÙes Yej keâšesjer~
peieòeehenj ÛeÛe& ntB neLe peesjer~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: Ûeboveb efveJe&heeceerefle mJeene~
Oegues Õesle De#ele efueÙes Leeue Yejkesâ~
Oe™B hegbpe legce heeme yeng DeeMe Oej kesâ~~
1. mecegõ~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(37)

pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: De#eleb efveJe&heeceerefle mJeene~
pegner kesâlekeâer heg<he keâer ceeue ueeTB~
meYeer JÙeeefOe nj Deehe ÛejCeeW ÛeÌ{eTB~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: heg<heb efveJe&heeceerefle mJeene~
mejme efce„ hekeäJeeVe Dece=le meÂMe ues~
hejcele=efhle nslet ÛeÌ{eTB legcnW ceQ~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~5~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: vewJesÅeb efveJe&heeceerefle mJeene~
efMeKee oerhe keâer peieceieeleer Yeueer nw~
pepele ner legcnW %eevepÙeesleer peueer nw~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~6~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: oerheb efveJe&heeceerefle mJeene~
Deieg® Oethe Kesles GÌ[s Oetceü veYe ceW~
ogefjle keâce& peueles ieg™Yeefòeâ JeMeleW~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~7~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: Oetheb efveJe&heeceerefle mJeene~
DeveVeeme veeRyet efyepeewje efueÙes nQ~
legcnW Dehe&les meJe& JeebefÚle efueÙes nQ~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~8~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: heâueb efveJe&heeceerefle mJeene~

(38)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

efueÙes Leeue ceW DeIe& nw Yeefòeâ Yeejer~
ieg™ DeÛe&vee nw meoe meewKÙekeâejer~~
pepetB ieCeOejeW kesâ heoecYeespe keâes ceQ~
le™B MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe keâes ceQ~~9~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjieCeOejÛejCesYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—oesne—

ieCeOej heoOeeje keâ™B, ÛeGmebIe Meebleer nsle~
MeebleerOeeje peiele ceW, DeelÙebeeflekeâ megKe osle~~10~~
MeebleÙes MeebefleOeeje~
Ûebhekeâ njefmebieej yeng, heg<he megiebefOele meej~
heg<heebpeefue mes hetpeles, nesJes meewKÙe Deheej~~11~~
efoJÙe heg<heebpeefue:~

DeLe ØelÙeskeâ DeIe&
(Ûeewjemeer ieCeOej ieg®mesefJele 84 DeIÙe&)
-oesne-

ieCeOej ieg® mes JebÅe efvele, leerLeËkeâj Je=<eYesMe~
heg<heebpeefue mes hetpeles, veMeles efJeIve DeMes<e~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
-MebYeg Úbo-

ßeer $e+<eYeosJe kesâ le=efleÙe heg$e, ceeb ÙeMemJeleer kesâ vebove nes~
lepe hegefjceleeuehegj veiej jepÙe, cegefve yeves peiele DeefYevevove nes~~
meye $e+efæ meceefvJele ieCeOej ieg®, ns ‘$e+<eYemesve’ legcekeâes Jebove~
legce ØeLece leerLe&keâj kesâ henues, ieCeOej nce keâjles efvelÙe Ùepeve~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYemesveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeerkebgâYe’ ieCeerÕej ÉeoMeieCe, kesâ ØecegKe veeLe kesâ iegCe ieeles~
meye iegCejlveeW mes Yeefjle Deehe, efvele Deelce megOeejme DeemJeeoW~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(39)

meye efJeIve efJeveeMeW YeòeâeW kesâ, FmeefueÙes Yeefòeâ mes nce hetpeW~
ieCeOejieg® mes Jebefole ØeYeg keâer, hetpee keâj YeJeogKe mes ÚtšW~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeerkegbâYeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeer ÂÌ{jLe’ ieCeOej $e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe kesâ <ešdheo nes~
Yeòeâer mes efvepehejceeveboece=le heerles Deehe le=efhleÙegle nes~~
mechetCe& MeeŒe kesâ %eelee nes, efheâj Yeer efpeveJej kesâ oeme yeves~
nce hetpeW $e+<eYeosJe efpevekeâes, hetjs neW JeebefÚle keâeÙe& Ieves~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeerÂÌ{jLeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeer MeleOeveg’ ieCeOej mehle $e+efæ-Oeejer ßegle JeeefjefOe heejbiele~
efvepe Megæ yegæ hejceelceleòJe, OÙeeles efheâj Yeer ØeYeg iegCe ceW jle~~
Gve ØeYeg DeeoerÕej kesâ iegCe keâes, ceQ Yeer ieeTB efvele Yeefòeâ keâ™B~
peue Deeefokeâ DeIÙe& ÛeÌ{e keâjkesâ, efvepe mecÙeioMe&ve Megefæ keâ™B~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeerMeleOevegieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ßeerJe=<eYesÕej kesâ meceJemejCe ceW, keâns ‘osJeMecee&’ ieCeOej~
Ùes YeòeâpeveeW kesâ keâ„ njW, Fvekeâes pees hetpeW ®efÛe Oejkeâj~~
Fvemes Jebefole efpeve ÛejCekeâceue, Gve ØeYeg keâes DeÛetË ßeæe mes~
ßeer$e+<eYeosJe efpevejepe MejCe, pees heeJeW ÚtšW efJeheoe mes~~5~~
Ô ÜeR DenË ßeerosJeMecee&ieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeerosJeYeeJe’ ieCeOej mJeeceer, ceveheÙe&Ùe%eeveer peie$eelee~
JÙeJenej jleve$eÙe kesâ yeue mes, efve§eÙe jlve$eÙe keâes meeOee~~
ßeer$e+<eYeosJe mee ieg® heeÙee, efvepe %eevepÙeesefle mes Deeueesefkeâle~
Gve ØeYeg kesâ ÛejCekeâceue hetpetB, efvepe keâes heeTB efvepe mes MeesefYele~~6~~
Ô ÜeR DenË ßeerosJeYeeJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeervebove’ ieCeOej ieg® keâes efvele, JebotB Deeveefvole neskeâj kesâ~
Jes %eeveevebo mJeYeeJeer Les, Øeefle#eCe Deelcee keâes OÙeekeâj kesâ~~
Jes $e+<eYeosJe kesâ efMe<Ùe yeves, Gme YeJe mes ner efMeJeOeece efueÙee~
ceQ hetpetB DeIÙe& ÛeÌ{ekeâj kesâ, ieg® kesâ ieg® keâes efMej veefcele efkeâÙee~~7~~
Ô ÜeR DenË ßeervevoveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(40)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

‘ßeervebove’ ieCeOej iegCeOej, mechetCe& heefj«en kesâ lÙeeieer~
efvepe keâes efvepe ceW efvepe kesâ Éeje, efvele OÙeeles efvepeiegCe Devegjeieer~~
ßeer$e+<eYeosJe kesâ efvekeâš jnW, DeefJejle efpeveYeòeâer ceW jle Les~
ceQ hetpeBt DeIÙe& ÛeÌ{e keâjkesâ, cesjs YeJe-YeJe kesâ hebâo keâšW~~8~~
Ô ÜeR DenË ßeermeesceoòeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeermetjoòe’ ieCeOej mJeeceer, mebÙelecegefve veive efoiecyej Les~
DeªeFme cetueiegCeeW mes Ùegle, yengefJeOe Gòej iegCeOeejer Les~~
Ùes $e+<eYeosJe kesâ ÛejCekeâceue, ceW efvele veceles Gvekeâes JebotB~
ieCeOej ieg® keâes leerLeËkeâj keâes, hetpele ner heeheDejer Keb[tB~~9~~
Ô ÜeR DenË ßeermetjoòeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ßeer$e+<eYeosJe kesâ meefVeOe ceW, ieCeOej ieg® ‘JeeÙetMecee&’ Les~
meye keâce& Oetefue keâes GÌ[e-GÌ[e, DeieefCele iegCeÙegle MegefÛeOecee& Les~~
mebÙece yeue mes $eÙeefJeOe DeJeOeer, heekeâj efvejJeefOe iegCe jlveekeâj~
Gvekeâes Gvekesâ ieg® keâes hetpetB, hee peeTB DeveJeefOe megKemeeiej~~10~~
Ô ÜeR DenË ßeerJeeÙegMecee&ieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeerÙeMeesyeeng’ ieCeOej iegCeOej, efvepeiegCe kesâ ÙeMe keâes hewâueeÙee~
efpemeceW Oecee&ce=le Yeje ngDee, Fme Delegue leerLe& ceW venueeÙee~~
Yeeefòeâkeâpeve FmeceW vene vene, efvepe heehe ceueeW keâes Oeesles Les~
Gve leerLe& leerLe&keâj keâes Ùepeles, meye JeebefÚle hetjs nesles Les~~11~~
Ô ÜeR DenË ßeerÙeMeesyeengieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘osJeeiveer’ ieCeOej ves lehe yeue, mes meJe& $e+efæÙeeB heeÙeer LeeR~
OÙeeveeveue ceW meye keâce& peuee, keâj meJe&efmeefæÙeeB heeÙeer LeeR~~
ßeer$e+<eYeosJe kesâ ÛejCekeâceue, kesâ Yeücej yeves Les peie $eelee~
Gve ieg® keâes YeieJeled ÛejCeeW keâes, ceQ hetpetB efceues meJe& meelee~~12~~
Ô ÜeR DenË ßeerosJeeefiveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-Deef[uue Úbo-

yegefæ $e+efæ ceW DeJeefOe%eeve nw $e+efæ pees~
DeCeg mes cenemkebâOe heÙeËles cetle& keâes~ ~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

peeves ieCeOej ‘DeefiveosJe’ meye $e+efæÙegle~
Gvekesâ ieg® keâes Yeer ceQ hetpetB efmeefæke=âle~~13~~
Ô ÜeR DenË DeefiveosJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
cevegpe ueeskeâ kesâ Yeerlej efÛebeflele Jemleg keâes~
peeves cetefle&keâ õJÙe ceveheÙe&Ùe %eeve Jees~~
Fve $e+æerÙegle ‘Deefceleieghle’ ieCeveeLe keâes~
Gvekesâ ieg® leerLeËkeâj ØeYeg keâes efvele pepeeW~~14~~
Ô ÜeR DenË DeefceleieghleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ueesk eâeueeskeâ ØekeâeMes kesâJeue%eeve pees~
meye $e+æerÙegle heeles pees Fme $e+efæ keâes~~
Gve ‘efce$eeiveer’ ieCeOej keâes ceQ efvele pepetB~
ßeer$e+<eYeosJe keâes hetpetB efvepe Deelece YepetB~~15~~
Ô ÜeR DenË ßeerefce$eeefiveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Meyo mebKÙeeleeW DeLe& DevebleeW mes Ùegles~
Devebl e efuebieeW meeLe yeerpeheo peeveles~~
yeerpe$e+efæÙegle Yeer ‘nueYe=le’ ieCeveeLe nQ~
Gvekesâ ieg® leerLeËkeâj ef$eYegJeve veeLe nQ~~16~~
Ô ÜeR DenË ßeernueYe=leieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Meyo™he yeerpeeW keâes ceefle mes pees OejW~
efceßeCe efyeve yegæer keâes"s ceW pees YejW~~
ieCeOejosJe ‘cenerOej’ efpeveJej Yeòeâ Les~
Gvekesâ ieg® leerLeËkeâj ØeYeg keâes nce pepeW~~17~~
Ô ÜeR DenË ßeercenerOejieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ieg® GheosMe megheeÙe Skeâ heo keâes «enW~
Gmekesâ Thej Ùee henues kesâ heo uenW~~
GYeÙe «enW Ùee $eÙeefJeOe heoevegmeeefjCeer~
ieg® ‘censvõ’ keâer efpeveYeòeâer YeJeneefjCeer~~18~~
Ô ÜeR DenË ßeercensvõieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(41)

(42)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

ßees$esefvõÙe Glke=â„ #es$e kesâ yeeefnjs~
De#ej Deve#ejelcekeâ JeÛe megve GòejW~~
ieg® ‘JemegosJe’ mebefYeVeßeesle= $e+æer OejW~
Gvekesâ ieg® leerLeËkeâj kesâ iegCe GÛÛejW~~19~~
Ô ÜeR DenË ßeerJemegosJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
jmevesefvõÙe Glke=â„ #es$e kesâ yee¢e pees~
mebKÙeeleeW Ùeespeve veevee jme mJeeo keâes~~
pees peeves otjemJeeove $e+æer OejW~
osJe ‘JemegbOej’ efpeveYeòeâer mes YeJe lejW~~20~~
Ô ÜeR DenË ßeerJemegbOejieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
mheMexefvõÙe Glke=â„ #es$e kesâ yee¢e Yeer~
mebKÙeeleeW Ùeespeve mheMe& keâes peeveneR~
‘DeÛeueieg®’ otjmheMe& $e+efæ Deeefokeâ meefnle~
Gvekesâ ieg® $e+<eYesÕej nQ ef$eYegJeve ceefnle~~21~~
Ô ÜeR DenË ßeerDeÛeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
IeÇeCesefvõÙe Glke=â„ #es$e kesâ yee¢e Yeer~
mebKÙeeleeW Ùeespeve megiebOe keâes peeve neR~~
‘ces™’ ieCeOej otjIeÇeCe $e+æer OejW~
Gvekesâ ieg® keâes hetpele nce mecemegKe YejW~~22~~
Ô ÜeR DenË ßeerces™ieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
keâCexefvõÙe Glke=â° efJe<eÙe kesâ yeeefnjs~
mebKÙeeleeW Ùeespeve ceveg<Ùe heMeg De#ejs~~
he=Lekeâd he=Lekeâd megve uesÙe ‘ces®Oeve’ ieCeOeje~
Gvekesâ ieg® keâes pepetB meoe Jes megKekeâje~~23~~
Ô ÜeR DenË ßeerces™OeveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ves$esefvõÙe Glke=â„ #es$e mes yee¢e pees~
Ûe›eâJeefle& kesâ ves$eefJe<eÙe mes DeefOekeâ Jees~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

otjoefMe&lee $e+efæ ‘ces®Yetleer’ OejW~
leerLeËkeâj kesâ ÛejCekeâceue ceW veefle keâjW~~24~~
Ô ÜeR DenË ßeerces®YetefleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-vejsvõ Úbo-

jesefnCeer ØeYe=efle ceneefJeÅeeÙeW, heeBÛe Melekeâ ceeveer nQ~
ueIeg efJeÅee Debieg…Øemesvee ØeYe=efle mehleMele ner nQ~~
oMece hetJe& heÌ{ves hej ÛÙegle veeEn oMehetefJe&lJe keâneles~
ieg™ ‘meJe&ÙeMe’ $e+<eYesÕej kesâ iegCeÙeMe keâes efvele ieeles~~25~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&ÙeMeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
iÙeejn Debie Ûelego&Me hetjye heÌ{keâj ßeglekesâJeefue neW~
$e+efæ Ûelego&MehetefJe& OejW efvele ‘meJe&Ùe%e’ ieCeOej Jees~~
$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe ceW Oece&OÙeeve kesâ OÙeeveer~
Gvekeâes Gvekesâ ieg® keâes hetpetB yevetB Deelce ßeæeveer~~26~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&Ùe%eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DeYeü Yeewce Debie mJej JÙebpeve ue#eCe efÛevn mJeheve neW~
Dee" efveefceòeeW mes meyekesâ MegYe DeMegYe yeleeles cegefve pees~~
Jes De„ebieefveefceòe $e+efæOej ‘meJe&ieghle’ ieCeOej ieg®~
$e+<eYeosJe keâer Yeòeâer ceW jle vecetB vecetB ceQ ®efÛeOej~~27~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&ieghleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Deewlheefòekeâ heefjCeeefcekeâ efJeveefÙekeâ keâner keâce&pee yegæer~
Øe%eeßeceCe $e+efæ ÛeGefJeOeOej ieCeOej ieg® yeveles Yeer~~
veece ‘meJe&efØeÙe’ $e+<eYeosJe kesâ efMe<Ùe meJe& peie$eelee~
pepetB leerLe&keâj ÛejCekeâceue keâes heeTB efvepe megKemeelee~~28~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&efØeÙeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ieg® GheosMe efyevee keâceeX kesâ, GheMece mes lehe yeue mes~
pees ØelÙeskeâ yegefæ $e+æer nw, $e+ef<eÙeeW kesâ ner Øeiešs~~

(43)

(44)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

‘meJe&osJe’ ieCeOej ieg®Jej Fme $e+efæ meefnle megKekeâejer~
Gvekesâ ieg® $e+<eYesÕej keâes ceQ, hetpetB YeJeogKenejer~~29~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&osJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye hejcele keâes megjheefle keâes Yeer, pees keâj mekeWâ efve®òej~
Fve JeeefolJe$e+efæÙegle ieCeOej keâes JebotB Debpeefuekeâj~~
‘meJe&efJepeÙe’ mes Jebefole efpeveJej ÛejCekeâceue efMej veeTB~
ieCeOejieg® keâes leerLeËkeâj keâes pepele DeelcemegKe heeTB~~30~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&efJepeÙeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DeCet yejeyej efÚõeW ceW Yeer, pees $e+ef<e Iegme keâj yew"W~
Ûe›eâJeefle& keâe keâškeâ yevee oW DeodYegle efJeef›eâÙe keâjkesâ~~
Ssmes DeefCecee $e+efæ efJeYetef<ele ‘efJepeÙeieghle’ ieCeOej keâes~
vecetB FvneW kesâ ieg® leerLeËkeâj pepetB mJeelcemegKe Peš nes~~31~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJepeÙeieghleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ces® yejeyej leveg keâj mekeâles ceefncee$e+efæ OejW pees~
efJeef›eâÙe $e+æer kesâ yeue mes ieg® hej Ghekeâej keâjW Jees~~
‘efJepeÙeefce$e’ ieCeOej ieg® Fve meye $e+efæ meceefvJele ceeves~
Gvekeâes Gvekesâ ieg® keâes hetpele keâce& keâeefuecee neves~~32~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJepeÙeefce$eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ueefIecee $e+efæ meefnle $e+ef<e JeeÙet mece nukeâe leveg keâj mekeâles~
peve peve kesâ Ghekeâej nsleg ner, $e+efæ ØeÙeesieW ®efÛe mes~~
‘ßeerefJepeefÙeue’ ieCeOej ieg® Ssmes Gvekesâ ÛejCe vecetB ceQ~
ßeer$e+<eYesÕej keâes efvele hetpetB Deelece meewKÙe Ye™B ceQ~~33~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJepeefÙeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘Dehejeefpele’ ieCeOej ØeYeg peie ceW meoe efJepeÙeMeeueer Les~
DeefOekeâ YeejÙegle Je»emeÂMe leveg lehe yeue mes Oej mekeâles~~
ieefjcee $e+efæ meefnle keâes JebotB leheceefncee keâer ieefjcee~
JebotB $e+<eYeosJe leerLeËkeâj heeGBâ lehe keâer ceefn cee~~34~~
Ô ÜeR DenË ßeerDehejeefpeleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

Yetceer hej yew"s ner yew"s, metÙe& Ûebõ Út mekeâles~
Debiegefue mes ner ces®efMeKej, Útkeâj cemlekeâ mes veceles~~
Øeeefhleveece efJeef›eâÙee meefnle, ‘Jemegefce$e’ ieCeeefOehe JebotB~
leerLeËkeâj ßeerDeeefoveeLe kesâ, efMe<ÙeeW keâes DeefYevebotB~~35~~
Ô ÜeR DenË ßeerJemegefce$eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Yet hej Yeer peuemece DeJeieens peue ceW Yet mece Ûeueles~
Fme ØeekeâecÙeefJeef›eâÙee yeue mes DeodYegle ceefncee Oejles~~
‘efJeÕemesve’ ieCeOej keâes JebotB veevee $e+efæ meefnle pees~
DeeefoveeLe kesâ ÛejCekeâceue kesâ Yeücej Yeefòeâ lelhej Jees~~36~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJeÕemesveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-jesuee Úbo-

peie ceW ØeYeglee Je=efæ Ùen F&efMelJe keâneJes~
‘meeOeg<esCe’ kesâ efmeæ meye peve mes ÙeMe heeJeW~~
Gve ieCeOej mes hetpÙe $e+<eYeosJe leerLeËkeâj~
pepetB Yeefòeâ mes efvelÙe heeTB meewKÙe efvejvlej~~37~~
Ô ÜeR DenË ßeermeeOeg<esCeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye peve JeMe ceW nesÙe, $e+efæ JeefMelJe keâneJes~
‘melÙeosJe’ ieCeosJe, veevee $e+efæ OejeJeW~~
Fvemes hetefpele heeo, $e+<eYeosJe YeieJeblee~
keâ™B efvejvlej peehe, heeTB meewKÙe Deveblee~~38~~
Ô ÜeR DenË ßeermelÙeosJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpemekesâ yeue mes Mewue, efMeuee Deeefo kesâ ceefOe mes~
Je=#e Deeefo ceW Úso, efkeâÙes efyevee ner Ûeueles~~
efJeef›eâÙe DeØeefleIeele, ‘osJemelÙe’ iegCe Oejles~
$e+<eYeosJe kesâ heeme, jnW efÉoMe ieCe Oejles~~39~~
Ô ÜeR DenË ßeerosJemelÙeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeme $e+æer mes meeOeg, neW DeÂMÙe veeEn efoKeles~
efJeef›eâÙe DebleOee&ve, lehe yeue mes ner Ghepes~~

(45)

(46)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

‘melÙeieghle’ ieCeveeLe, yengefJeOe $e+æer Oeejer~
Gve ieg® DeeefoveeLe, pepetB meJe&efnlekeâejer~~40~~
Ô ÜeR DenË ßeermelÙeieghleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Skeâefn meeLe Deveskeâ-™he yevee mekeâles pees~
keâece™he Ùen $e+efæ, lehe yeue mes Øeiešs pees~~
‘melÙeefce$e’ ieCeveeLe, $e+<eYeosJe iegCe ieeles~
vecetB veceekeâj ceeLe, leerLeËkeâj iegCe ieekesâ~~41~~
Ô ÜeR DenË ßeermelÙeefce$eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeme $e+æer mes meeOeg, ieieve ieceve keâj mekeâles~
OejW ieieveieeefcelJe, ‘efvece&ue’ cegefve leheyeue mes~~
Fvekesâ ieg® Je=<eYesMe, Gvekeâes efvelÙe pepetB ceQ~
jesie, Meeskeâ, mebkeäuesMe, meye og:Ke otj keâ¤B ceQ~~42~~
Ô ÜeR DenË ßeerefvece&ueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
peue ceW Ûeueles pebleg-Ieele JeneB veeEn nesJes~
peueÛeejCe Ùen $e+efæ, lehe§ejCe mes nesJes~~
‘ßeerefJeveerle’ ieCeOeej, vecetB, vecetB efÛele ueekesâ~
$e+<eYeosJe keâes ceeLe, veeTB DeIÙe& ÛeÌ{ekesâ~~43~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJeveerleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ÛeG Debiegue Yet Gheefj, Ûeueles DeOej ieieve ceW~
pebIeeÛeejCe $e+efæ, Oejles meceJemejCe ceW~~
‘mebJej’ ieCeOej osJe, Gvekesâ ieg® DeeoerÕej~
pepele keâ™B og:Ke ÚsJe, heeTB megKe #escebkeâj~~44~~
Ô ÜeR DenË ßeermebJejieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Heâue heòes De® hetâue, Gve hej ÛejCe OejW Yeer~
ÛeejCeefkeâefjÙee $e+efæ, peerJeIeele veeEn nes Yeer~~
‘cegveerieghle’ ieCeveeLe, JebotB JÙeeefOe veMeeTB~
vecetB veceekeâj ceeLe, $e+<eYeosJe iegCe ieeTB~~45~~
Ô ÜeR DenË ßeercegefveieghleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(47)

DeefiveefMeKee hej ÛeueW, yeeOee jbÛe ve nesJes~
OetSb hej Yeer ÛeueW, heie mKeefuele ve nesJes~~
‘cegveeroòe’ ieCeveeLe, DeefiveOetce ÛeejCeÙegle~
DeeoerÕej kesâ efMe<Ùe, vecetB vecetB ceQ efMejvele~~46~~
Ô ÜeR DenË ßeerDeefiveoòeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DehkeâeefÙekeâ JeOe šeue, cesIeeW hej Ûeue mekeâles~
peueOeeje hej ÛeueW, ÛeejCe$e+ef<e yeve keâjkesâ~~
‘cegveerÙe%e’ ieCeosJe, $e+<eYeosJe keâes veceles~
nce hetpeW keâj mesJe, veece ceb$e pehe pehekesâ~~47~~
Ô ÜeR DenË ßeercegefveÙe%eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
pees cekeâÌ[er kesâ lebleg, hej nukesâ heie Oejles~
yeeOee keâjW ve jbÛe, ÛeejCe $e+æer Oejles~~
‘cegveerosJe’ ieCeveeLe, vecetB vecetB efvele efMej vele~
pepetB leerLe&keâj veeLe, heeTB efpeveiegCemebheled~~48~~
Ô ÜeR DenË ßeercegefveosJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-MebYeg Úbo-

pees metÙe& Ûebõ «en veKele leejkeâe efkeâjCeeW keâe DeJeuebyeve ueW~
yengleskeâ ÙeespeveeW ieceve keâjW pÙeesefle§eejCe ef›eâÙe $e+æer ueWs~~
ieg® ‘iegefhleÙe%e’ ieCeOej yevekeâj, mebhetCe& $e+efæ kesâ mJeeceer Les~
ßeer DeeefoveeLe kesâ ÛejCe veceW, pees ef$eYegJeve DebleÙee&ceer Les~~49~~
Ô ÜeR DenË ßeeriegefhleÙe%eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeme $e+æer mes cegefve JeeÙeg hebefòeâ, kesâ DeeßeÙe mes veYe ceW Ûeueles~
mKeueve jefnle heie Oej Oejkesâ, yengles keâesMeeW lekeâ Ûeue mekeâles~~
Ùen JeeÙegÛeejCee ef›eâÙee $e+efæ, ‘ßeerefce$eÙe%e’ ieCeOej Oejles~
Gvekesâ ieg® $e+<eYeosJe keâes efvele, hetpele ner jesie Meeskeâ veMeles~~50~~
Ô ÜeR DenË ßeerefce$eÙe%eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(48)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

lehe $e+æer kesâ nQ meele Yeso, GveceW efn G«e lehe henuee nw~
Skeâ-Skeâ GheJeeme DeefOekeâ, peerJeve Yej yeÌ{lee jnlee nw~~
ieCeosJe ‘mJeÙebYet’ ves yengefJeOe, $e+æer mes DeelceefJekeâeme efkeâÙee~
ßeer $e+<eYeosJe keâes OÙee OÙeekeâj, efvepe kesâJeue%eeve ØekeâeMe efueÙee~~51~~
Ô ÜeR DenË ßeermJeÙebYetieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
yesuee Deeefokeâ GheJeeme keâjW, peye $e+efæ oerhleceÙe nes peeleer~
Deenej ve nes yeue lespe yeÌ{s, veeEn nesleer GvnW YetKe JÙeeOeer~~
Ùen Fme $e+æer keâe ner ØeYeeJe, leveg ceW yeue ceeBme ®efOej Je=æer~
‘YeieosJe’ ieCeerÕej Je=<eYesÕej, keâes hetpele efceueleer meye efmeæer~~52~~
Ô ÜeR DenË ßeerYeieosJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpeme $e+æer mes Deenej «enW, Jen lehes ueesn hej peue meÂMe~
veernej ve nes ceue cet$e Meg›eâ, Deeefokeâ Oeelet veeEn yeves efJeefJeOe~~
yeme Meefòeâ yeÌ{s lehe yeÌ{s meoe, ‘‘Yeieoòe’’ ieCeerÕej keâes ØeCecetB~
ßeer $e+<eYeosJe keâes efvelÙe pepetB, YeJe YeJe kesâ keâce& keâuebkeâ JecetB~~53~~
Ô ÜeR DenË ßeerYeieoòeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
pees DeefCeceeefokeâ ÛeejCe Deeefokeâ, veevee $e+efæ mes Ùegòeâ jnW~
cebojhebòeâer efmebn efve<›eâerefÌ[le, Deeefokeâ Gòece GheJeeme ienW~~
Jees Ûeej %eeveOeejer $e+ef<eJej, ner cenelehees $e+æer OeejW~
‘Yeieheâuiet’ ieCeOej kesâ ieg®Jej, ßeer $e+<eYeosJe YeJe mes leejW~~54~~
Ô ÜeR DenË ßeerYeieheâuietieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DeveMeve Deeefokeâ yeejn efJeOe kesâ, lehe G«e G«e pees keâjles nQ~
pJej Deeefokeâ mes heerefÌ[le nes Yeer, Deeleeheveeefo lehe Oejles nQ~~
‘ßeerieghleheâuieg’ lehe $e+efæmeefnle, ieCeOej ieg® efJeIveefJeveeÙekeâ nQ~
Gvekesâ ieg® $e+<eYeosJe efpeveJej, hetpele megKe mebheefleoeÙekeâ nQ~~55~~
Ô ÜeR DenË ßeerieghleheâuiegieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
cegefve Ieesj heje›eâce $e+æer mes, DeefleMeeÙeer Meòeâer heeles nQ~
ef$eYegJeve mebnej keâjCe peueOeer, Mees<eCe ceW mecejLe nesles nQ~~
1. <ešdKeC[eiece, hegmlekeâ 9, he=. 90~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(49)

ÙeÅeefhe Ùes keâeÙe& veneR keâjles, peieyevOet ‘efce$eheâuieg’ ieCeOej~
Gvekesâ ieg® $e+<eYeosJe efpeveJej, ceQ hetpetB YeJeYeÙe heelekeânj~~56~~
Ô ÜeR DenË ßeerefce$eheâuiegieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
pees DeIeesj Ùeeveer hetCe& Meeble, cen›ele meefceleer ieghleer heeueW~
Jes ›eleceÙe yeÇÿee ceW Ûejles, DeIeesj yeÇÿeÛeÙee& heeueW~~
Fve $e+efæmeefnle ‘ßeerØepeeheefle’ ieCeOej keâer Yeòeâer keâjves mes~
JeOe jesie keâuen ogefYe&#e Jewj, veMeles YeieJeved keâer Yeòeâer mes~~57~~
Ô ÜeR DenË ßeerØepeeheefleieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meye ÉeoMeebie Debleceg&ntle& ceW, efÛebleve keâjves ceW mecejLe~
pees ceveesyeueer $e+æer OeejW, Jes MegkeäueOÙeeve ceW neW mecejLe~~
‘ßeermeJe&mebie’ ieCeOej ieg®Jej, Fve $e+efæ meefnle YeefJe megKeoelee~
Gvekesâ ieg® $e+<eYeosJe efpeveJej, keâes hetpele efceues meJe& meelee~~58~~
Ô ÜeR DenË ßeermeJe&mebieieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ßegle ÉeoMeebie GÛÛeejCe keâj, heÌ{les veeEn kebâ" Lekesâ Gvekeâe~
Jen JeÛeveyeueer $e+æer Øeiešs, Jes cesšW peie keâer meJe& JÙeLee~~
‘ßeerJe®Ce’ ieCeer keâes efvele ØeCecetB Gvekesâ ieg® $e+<eYeosJe JebotB~
ßegle%eeve hetCe& keâjves nslet, ieCeOej efpeveJej keâes efvelÙe pepetB~~59~~
Ô ÜeR DenË ßeerJe®CeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ef$eYegJeve keâes Yeer Debiegefue Thej, pees G"e mekeWâ Jees keâeÙeyeueer~
veeveeefJeOe Deemeve keâeÙekeäuesMe, keâjves mes nes Ùen $e+efæ Yeueer~~
‘Oeveheeuekeâ’ ieCeOej keâes ØeCecetB, meye $e+efæ efmeefæmegKe kesâ oelee~
Gvekesâ ieg® $e+<eYeosJe keâes efvele, ceQ hetpetB efceues meewKÙe meelee~~60~~
Ô ÜeR DenË ßeerOeveheeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-heæÌ[er Úbo-

Deew<eefOe $e+æer kesâ Dee" Yeso, DeeceMeez<eefOe Ùen $e+efæ Skeâ~
‘ceIeJeeve’ ieCeer Ùen $e+efæ OejW, Fve ieg® keâes Jebole heehe njW~~61~~
Ô ÜeR DenË ßeerceIeJeeveieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(50)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

pees #Jesueew<eefOe $e+æer Oejles, Jes meJe&jesie mebkeâš njles~
ieg® ‘lespeesjeMeer’ ieCeOej Les, Gve ieg® $e+<eYesÕej keâes pepeles~~62~~
Ô ÜeR DenË ßeerlespeesjeefMeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ieg® peuueew<eefOe $e+æer Oejble, ‘ceneJeerj’ veece ieCeOej cenble~
Gvekesâ ieg® hetpetB DeeefoveeLe, YeJeoefOe [tyele keâes osÙeb neLe~~63~~
Ô ÜeR DenË ßeerceneJeerjieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
pees ceueew<eOeer Oejles ceneved, ieCeF&Me ‘cenejLe’ YeeiÙeJeeved~
ßeer $e+<eYeosJe kesâ efMe<Ùe ceevÙe, hetpele ner heeJeW mJeelce meecÙe~~64~~
Ô ÜeR DenË ßeercenejLeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
$e+ef<e efJeØeg<e Deew<eefOe $e+efæ Oeej, meye kesâ og:Ke oeefjõ keâjW Úej~
Gvekesâ ieg® $e+<eYesÕej ceneved, pees ‘efJeMeeuee#e’ ieCeOej ØeOeeve~~65~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJeMeeuee#eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpevemes mheefMe&le veerj JeeÙeg, meye jesie njs keâjles efÛejeÙeg~
meJeex<eefOe Oejles ‘ceneyeeue’, Gvekesâ ieg® hetpetB peielheeue~~66~~
Ô ÜeR DenË ßeerceneyeeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
efpememes keâšg Ùee efJe<e JÙeehle DeVe, yeme JeÛeve cee$e mes efveefJe&<eeVe~
cegKeefveefJe&<e Ùegle ‘MegefÛemeeue’ meeOeg, Gvekesâ ieg® keâes hetpetB DeyeeOe~~67~~
Ô ÜeR DenË ßeerMegefÛemeeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
pees jesie efJe<eeefo mecesle peerJe, DeJeueeskeâve mes neW mJemLe peerJe~
„erefveefJe&<e ‘ßeerJe»e’ meeOeg, Gve ieg® keâes pepeles mJeelcemJeeog~~68~~
Ô ÜeR DenË ßeerJe»eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DeeMeerefJe<e $e+æer pees Oejble, ogjDeeefMe<e mes cejles legjble~
ßeer ‘Je»emeej’ ve keâjW ØeÙeesie, Gve ieg® keâes veceles efcešs Meeskeâ~~69~~
Ô ÜeR DenË ßeerJe»emeejieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
„erefJe<eÙegle ieefCe ‘ÛevõÛetue’, keâ®Ceemeeiej peie kesâ vegketâue~
Gvekesâ ieg® $e+<eYesÕej efpeeEveo, ceQ pepetB yevetB DeefleMeÙe DeefvebÅe~~70~~
Ô ÜeR DenË ßeerÛebõÛetueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(51)

keâj ceW DeeÙee ™Kee Denej, heÙeJeled heefjCecelee mJeeo Oeej~
ßeer ‘peÙekegâceej’ ieCeOej veceble, Gve ieg® keâes hetpele megKe Deveble~~71~
~
Ô ÜeR DenË ßeerpeÙekegâceejieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
keâj ceW DeeÙee ®#eeefo DeVe, lehe mes yeve peelee ceOegj DeVe~
‘cenejme’ ieCeOej kesâ ieg® efpevesMe, ceQ hetpetB heeTB megKe ncesMe~~72~
Ô ÜeR DenË ßeercenejmeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-œeefiJeCeer Úbo-

Dece=leemeeefJe efJe<e Jemleg Dece=le keâjW~
Gve JeÛeve og:Kenj keâCe& Dece=le YejW~~
‘keâÛÚ’ ieCeOej GvneR kesâ vecetB heeo keâes~
efMe<Ùe efpevekesâ GvnW Yeer pepetB YeeJe meeW~~73~~
Ô ÜeR DenË ßeerkeâÛÚieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
nmleleue ceW jKee ®#e DeVeeefo Yeer~
efoJÙe JeÛe Yeer Dece=lemece keâjW legef„ner~~
pees ‘cenekeâÛÚ’ ieCeOej GvneW kesâ ØeYet~
ceQ pepetB Yeefòeâ mes heeTB Deevevo Yet~~74~~
Ô ÜeR DenË ßeercenekeâÛÚieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘veefce’ cenemeeOeg ieCeOej yeves veeLe kesâ~
$e+efæ De#eerCe Yeespeve efceueer lÙeeie mes~~
Ûe›eâJeleea keâškeâ peerce uesJes Yeues~
vee Iešs heeo DeÛetË meoe DeIÙe& ues~~75~~
Ô ÜeR DenË ßeerveefceieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
Yet Ûeleg<keâesCe nes Ûeej ner Oeveg<e Yeer~
osJe vej Yeer DemebKÙes JeneB efle…neR~~
veece De#eerCe DeeueÙe cene$e+efæ mes~
veeLe kesâ efMe<Ùe ‘efJeveceer’ pepetB Yeefòeâ mes~~76~~
Ô ÜeR DenË ßeerefJeveefceieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(52)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee
-ieerlee Úbo-

‘ßeeryeue’ ieCeer $e+<eYeosJe kesâ, meye $e+efæÙeeW kesâ veeLe nQ~
mechetCe& iegCe jlveeW YejW efheâj Yeer kegâÚ ve kegâÚ Gve heeme nw~~
efpeveosJe kesâ ÛejCeeype <ešdheo DeelcemegKe ceW ceive nQ~
Gvekeâes GvneW kesâ veeLe keâes hetpele efceues megKekebâo nw~~77~~
Ô ÜeR DenË ßeerßeeryeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘Deefleyeue’ ieCeer $e+<eYesMe efpeve kesâ meceJeme=efle ceW MeesYeles~
De"jn menme MeerueeW, iegCeeW mes DeelcemegKe keâes hees<eles~~
ØeYeg Yeefòeâ ceW ueJeueerve nes efvepe Deelce keâe efÛebleve keâjW~
ieCeOej ieCeeW mes JebÅe efpeveJej pepele YeJe Yebpeve keâjW~~78~~
Ô ÜeR DenË ßeerDeefleyeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeerYeõyeue’ ÛeG%eeveOeejer $e+efæÙeeW mes hetCe& nQ~
Gòej iegCeeW mes jepeles Ùeceog:Ke keâjles ÛetCe& nQ~~
$e+<eYesMe kesâ heohebkeâpeeW keâer efvelÙe keâjles Jebovee~
ieCeOej ieg™ keâes DeeefoØeYeg keâes hetpeles ogKe jbÛevee~~79~~
Ô ÜeR DenË ßeerYeõyeueieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘veboer’ ieCeeefOehe veeLe keâer efoJÙeOJeveer megve ceesoles~
ÉeoMe ieCeeW keâes ÉeoMeebieer ceW melele mebyeesOeles~~
efvepe Megæ hejceeveboceÙe %eeveeefyOe ceW DeJeieenles~
efheâj Yeer efpevesÕej ÛejCe Jebos nce GvnW efMej veeJeles~~80~~
Ô ÜeR DenË ßeervebefoieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ieCeOej ‘ceneYeeieer’ efpevesÕej heeohebkeâpe OÙeeJeles~
yeng hegCÙe mebheeove keâjW efheâj heehe hegCÙe veMeeJeles~~
efvepe ceW meghejceeuneo Dece=le heeve keâj efMeJe heeJeles~
Gvekesâ ieg™ Je=<eYesMe keâes nce hetpeles Deefle ÛeeJe mes~~81~~
Ô ÜeR DenË ßeerceneYeeefieieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeervebefoefce$e’ ieCesMe efvele DeeoerMe keâe Jebove keâjW~
Ûeewjeefme ue#eesòej iegCeeW mes hetCe& YeJe KeC[ve keâjW~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(53)

mebhetCe& $e+efæ mecesle efheâj Yeer veivecegõe Oeejles~
Gvekeâes pepetB efpeve keâes vecetB efheâj efle™B YeòeâerveeJe mes~~82~~
Ô ÜeR DenË ßeervebefoefce$eieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘ßeerkeâeceosJe’ ieCeerMe efvele leerLexMe keâer Yeòeâer keâjW~
efvepe Yeòeâ keâes leejW YeJeesoefOe mes mJeÙeb iegCe mes eflejW~~
Gvekesâ ÛejCe keâes Jebo keâj Je=<eYesMe keâer hetpeve keâ¤B~
efvepe meecÙe Dece=le keâes efheTB ÙeceheeMe keâe Úsove keâ™B~~83~~
Ô ÜeR DenË ßeerkeâeceosJeieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
‘Deveghece’ ieCeerÕej meJe& Gheceejefnle Deveghece iegCe OejW~
mebhetCe& ueeskeâ Deueeskeâ ceW efvepe keâerefle&Jeuueer efJemlejW~~
meye $e+efæ efmeefæ mecesle efheâj Yeer Deeefoefpeve kesâ Yeòeâ Les~
nce Yeer pepeW ieCeOejieg™ efpevejepe keâes Deefle Yeefòeâ mes~~84~~
Ô ÜeR DenË ßeerDevegheceieCeOejosJeeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-MebYeg Úbo—hetCee&IÙe&-

ßeer $e+<eYeosJe kesâ Ûeewjemeer ieCeOej efpevecegõeOeejer Les~
Ûeewjeefme npeej cenecegefve kesâ mJeeceer DeveJeefOe iegCeOeejer Les~~
ßeer$e+<eYemesve Deeefokeâ ieCeheefle ßeer$e+<eYeosJe keâer Yeefòeâ keâjW~
ieCeOejieg® veefce leerLe&keâj keâes hetpele efvepe Deelece heg„ keâjW~~85~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYemesveeefoDevegheceheÙeËleÛelegjMeerefleieCeOejieg®osJeJebefoleÛejCeecyegpeeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~
peehÙe-Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYetefleefJeYetef<eleeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe vece:~
(108 yeej Ùee 9 yeej heg<he Ùee heerues lebogue mes peehÙe keâjW)

peÙeceeuee
—ef$eYebieer Úbo—

peÙe peÙe ßeer ieCeOej, Oece&OegjbOej, efpeveJej efoJÙeOJeveer OeejW~
ÉeoMe DebieeW ceW, Debie yee¢e ceW, ietBLes «evLe jÛeW meejs~~

(54)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

ieg® veive efoiebyej, meJe& efnlebkeâj, leerLeËkeâj kesâ efMe<Ùe Kejs~
ceQ vecetB Yeefòeâ Oej, $e+efæ efveOeerÕej, cegPe efMeJeheLe efveefJe&Ive keâjW~~1~~
—œeefiJeCeer Úbo—

ceQ vecetB ceQ vecetB veeLe ieCeOeej keâes~
Meerue mebÙece iegCeeW kesâ megYeb[ej keâes~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~2~~
$e+efæÙeeB meJe& lesjs heieeW kesâ leues~
meJe& ner efmeefæÙeeB Deehe ÛejCeeW Yeues~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe kesâ leejvee~~3~~
OevÙe nQ OevÙe nQ OevÙe nQ $e+efæÙeeB~
Jeboles ner heâueW Ùes meYeer efmeefæÙeeB~~
ceQ vecetb ceQ vecetb meJe& $e+æerOeje~
$e+efæÙeeW keâes vecetb ceQ vecetb ieCeOeje~~4~~
yegefæ $e+æer keâner nQ De"eje efJeOee~
efJeef›eâÙee $e+efæÙeeB nQ megiÙeeje efJeOee~~
nw ef›eâÙeeÛeejCee $e+efæ veew Yeso ceW~
$e+efæ lehe meele efJeOe oerhle lehe Deeefo ceW~~5~~
$e+efæ yeue leerve efJeOe MeefòeâJeOe&ve keâjW~
Deew<eOeer Dee" efJeOe mJeemLÙe JeOe&ve keâjW~~
$e+efæ jme <ešdefJeOee #eerj Dece=le œeJes~
$e+efæ De#eerCe oes Yeso De#eÙe OejW~~6~~
Dee" efJeOe Ùes cene $e+efæ ÛeeQme" efJeOee~
Yeso mebKÙeele nesles meg Debleie&lee~~
1. DebiehetJe& kesâ DebMe-DebMe kesâ meej ™he ceW Deepe pewve «ebLe nQ~ 2. MeeskeâveeefMeveer~
3. megKe osves Jeeueer~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

yegefæ $e+æer pepeW yegefæ DeefleMeÙe OejW~
efJeef›eâÙee hetpeles efJeef›eâÙee yeng keâjW~~7~~
ÛeejCeer $e+efæ DeekeâeMeieeceer keâjs~
heg<he peue hej ÛeueW peerJe Yeer vee cejW~~
oerhlelehe Deeefo $e+æer OejW pees cegveer~
keâebefle Deenej efyeve Yeer jns Gve Ieveer~~8~~
lehlelehe mes keâYeer Yeer ve veernej neW~
Meefòeâ Ssmeer peieled meewKÙe keâjleej pees~~
#eerjœeeJeer ceOegœeeefJ e Dece=l eœeJeer~
Fve JeÛees Yeer yeves #eerj Dece=leœeJeer~~9~~
Deew<eOeer $e+efæ mes ®iCe veerjesie neW~
meeOeg leveJeeÙeg mes efJe<ejefnle mJemLe neW~~
$e+efæ De#eerCe mes DeVe De#eÙe keâjW~
hetpeles meeOeg keâes hegCÙe De#eÙe YejW~~10~~
yeejneW Debie hetJeeX efkeâ jÛevee keâjer~
Deepe lekeâ Yeer Jener meej1 ceW nw Yejer~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~11~~
ieCeOejeW kesâ efyevee efoJÙeOJeefve vee efKejs~
heo GvnW pees ØeYet heeme oer#ee OejW~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~12~~
ieCeOejeW keâe megceenelcÙe cegefve ieeJeles~
keâerefle& ieekesâ keâesF& heej vee heeJeles~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~13~~

(55)

(56)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

OevÙe ceQ OevÙe ceQ OevÙe ceQ nes ieÙee~
OevÙe peerJeve meheâue Deepe cegPe nes ieÙee~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~14~~
Deehe ieCeFbõ keâer Yeefòeâ Meeskeâehene2~
Deehe keâer Yeefòeâ ner meJe&meewKÙeeJene3~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~15~~
hetefjÙes veeLe cesjer ceveeskeâecevee~
‘%eeveceefle’ hetCe& nes megKe DemeeOeejCee~~
veeLe lesjs efyevee keâesF& vee Deehevee~
MeerIeÇ mebmeej JeejeefMe mes leejvee~~16~~
—oesne—

Ûeewy eermeeW leerL exM e kesâ, ieCeOej iegCe DeeOeej~
vecetB vecetB Gvekesâ ÛejCe, efceues mJeelceefveefOemeej~~20~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmÙe Je=<eYemesveeefoÛelegjMeerefleieCeOejÛejCesYÙe:
peÙeceeuee hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~
—vejsvõ Úbo—

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâes, pees peve hetpeW ®efÛe mes~
ceveJeebefÚle heâue keâes hee uesles, meJe& ogKeeW mes Úgšles~~
Oece&Ûe›eâ kesâ mJeeceer yeveles, leerLeËkeâj heo heeles~
kesâJeue ‘%eeveceleer’ efkeâjCeeW mes YeefJeceve OJeeble veMeeles~~1~~
~~FlÙeeMeerJee&o:~~

N: M

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(57)

hetpee veb.-4

meJe&meeOeg hetpee
—DeLe mLeehevee-ieerlee Úbo—

pees meeOeg leerLeËkeâj meceJeme=efle ceW meoe ner efle…les~
Jes meele YesoeW ceW jnW efvepe cegefòeâkeâeblee Øeerefle leW~~
$e+ef<e hetJe&Oej efMe#ekeâ DeJeefOe%eeveer ØeYet kesâJeefue Jeneb~
efJeef›eâÙeeOeejer efJehegueceefleJeeoer GvnW hetpetB ÙeneB~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<emecetn! De$e DeJelej DeJelej
mebJeew<ešd Dee£eveveb~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<emecetn! De$e efle… efle…
": ": mLeeheveb~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<emecetn! De$e cece meefVeefnlees
YeJe YeJe Je<ešd meefVeOeerkeâjCeb~
DeLe De„keâ—veejeÛe Úbo

meeOeg efÛeòe kesâ meceeve mJeÛÚ veerj ueeFÙes~
meeOeg ÛeCe& Oeej osÙe heehe hebkeâ #eeefueÙes~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: peueb efveJe&heeceerefle mJeene~
mJeCe& keâebefle kesâ meceeve heerle iebOe ueeFÙes~
meeOeg ÛeCe& ÛeÛe&les mecemle leehe veeefMeÙes~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: Ûebovebb efveJe&heeceerefle mJeene~
ÛebõjefMce kesâ meceeve OeewleMeeefue ueeFÙes~
ÛeCe& kesâ meceerhe hegbpe osle meewKÙe heeFÙes~~

(58)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: De#eleb efveJe&heeceerefle mJeene~
keâuheJe=#e kesâ megiebefOe heg<he Leeue ceW YejW~
keâeceosJe kesâ peÙeer cegveervõ heeo ceW OejW~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: heg<heb efveJe&heeceerefle mJeene~
hetefjkeâe Fceefle&ÙeeB megJeCe& Leeue ceW YejW~
YetKe JÙeeefOe veeMe nsleg Deehe DeÛe&vee keâjW~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~5~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: vewJesÅeb efveJe&heeceerefle mJeene~
jlveoerhe ceW keâhetj pÙeesefle keâes peueeFÙes~
meeOegJeb=o hetpeles meg%eeve pÙeesefle heeFÙes~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~6~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: oerheb efveJe&heeceerefle mJeene~
De„ iebOe Deefle megiebOe Oethe KesÙe Deefive ceW~
De„ keâce& Yemce nesle Deehe Yeefòeâ jbie cesW~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~7~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: Oetheb efveJe&heeceerefle mJeene~
mesye Deece mebleje yeoece Leeue ceW Yejs~
hetpeles ner Deehe ÛeCe& cegefòeâDebievee JejW~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~8~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: heâueb efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(59)

veerj iebOe Deeefo mes megJeCe& heg<he cesefueÙee~
megKe Deveble nsleg Deehe heeo ceW meceefhe&Ùee~~
Øeeke=âleerkeâ efveefJe&keâej veive™he keâes OejW~
cegefòeâJeuueYee leLeeefhe Deehekeâes mJeÙeb Jejs~~9~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLelemeJe&$e+ef<eYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—oesne—

ieg®heo ceW Oeeje keâ™B, ÛeGmebIe Meebleer nsle~
MeebleerOeeje peiele ceW, DeelÙebeflekeâ megKe nsle~~10~~
MeebleÙes MeebefleOeeje~
Ûebhekeâ njefmebieej yeng, heg<he megiebefOele meej~
heg<heebpeefue mes hetpeles, nesJes meewKÙe Deheej~~11~~
efoJÙe heg<heebpeefue:~

DeLe ØelÙeskeâ DeIÙe&
—meesj"e—

efÉefJeOe cees#eheLe cetue, DeªeFme nQ cetueiegCe~
meeOe keâjW Devegketâue, Dele: meeOeg keânueeJeles~~1~~
Fefle ceC[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~
Ûeeue-JeboeW efoiecyej ieg®ÛejCe......

ßeer $e+<eYe efpevekesâ hetJe&Oej, meye hetJe& %eeveer KÙeele~
Gve keâner mebKÙee Ûeej menme meg meele meew heÛÛeeme~~
Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj1~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLeleerLeËkeâjmÙe hebÛeeMeoefOekeâÛeleg:menœemehleMelehetJe&Oej$e+ef<eYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ßeer$e+<eYe kesâ efMe#ekeâcegveer, Fkeâ Melekeâ Ûeej npeej~
hegvejefhe heÛeeme efieves ieÙes, Fvemes Kegues efMeJeÉej~~
1. %eeve keâe Deble-Deveble%eeve~

(60)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe hebÛeeMeoefOekeâÛeleg:menœeSkeâMeleefMe#ekeâ-$e+ef<eYÙe:
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
heg®osJe kesâ $e+ef<e DeJeefOe%eeveer, veew npeej ØeceeCe~
Fve hetpeles YeJe JÙeeefOe keâe nes, MeerIeÇ ner DeJemeeve1~~
Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe veJemenœeDeJeefOe%eeefve$e+ef<eYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
heg®osJe kesâ cegefve kesâJeueer nQ yeerme menme ØeceeCe~
Fve Yeefòeâ veewkeâe pees ÛeÌ{W Jes uenW heo efveJee&Ce~~
Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe eEJeMeeflemenœekesâJeue%eeefve$e+ef<eYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefleJeene~
m
efJeef›eâÙeeOeejkeâ cegefve JeneB Ún Melekeâ yeerme npeej~
Jes YeJÙepeve keâer le=hle keâjles lejCe leejCenej~~
Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~5~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe eEJeMeeflemenœe<ešdMelekeâefJeef›eâÙeeOeeefj$e+ef<eYÙe:
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
cegefve efJehegueceefle yeejn menme De®, meele Melekeâ heÛeeme~
Ùes ceve:heÙe&Ùe %eeve mes efvele keâjW YegJeve ØekeâeMe~~
Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~6~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe hebÛeeMeoefOekeâÉeoMenœemehleMeleefJehegueceefle%eeefve$e+ef<eYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
1.Deble

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(61)

Jeeoer cegveer yeejn menme De® meele Melekeâ heÛeeme~
Ùes Jeeo keâjves ceW kegâMeue efvele keâjW Oece& ØekeâeMe~~
Fve Yeefòeâ mes ner YeJÙepeve, efvepe uenW %eeve DeKeerj~
Fve meeOeg keâes ceQ ùoÙe Oee™B, keâjW YeJeoefOe leerj~~7~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe hebÛeeMeoefOekeâÉeoMenœemehleMeleJeeefo$e+ef<eYÙe:
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—hetCee&IÙe&-oesne—

meceJemejCe ceW $e+<eYe kesâ, $e+ef<e Ûeewjeefme npeej~
vecetB vecetB ceQ DeIe& ues, pepetB Kegues efMeJeÉej~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeveeLemÙe ÛelegjMeereflemenœe$e+ef<eYÙe: hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ heg<heebpeefue:~
peehÙe-Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYetefleefJeYetef<eleeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe vece:~
(108 yeej Ùee 9 yeej heg<he Ùee heerues lebogue mes peehÙe keâjW)

peÙeceeuee
ef$eYebieer Úbo
peÙe peÙe meye cegefveieCe, Yetef<ele iegCeceefCe, cetueesòej iegCe hetCe& YejW~
peÙe veive efoiecyej cegefòeâ JeOetJej, megjheefle vejheefle ÛejCe hejW~~
ceQ hetpetB legcekeâes, efvele megceleer oes, heehe hegbpe DebOesj šues~
nesJes meye meelee, efcešs Demeelee, hegCÙe jeefMe nes {sj Yeues~~1~~
—veejeÛe Úbo—
vecetB vecetB cegveerMe! Deehe heeo he©e Yeefòeâ mes~
YeJeerkeâ Je=bo Deehe OÙeeÙe keâce& hebkeâ OeesJeles~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~2~~
De"eFmeeW efn cetueiegCe OejW oÙee efveOeeve nQ~
De"ejneW menœe Meerue Oeejles ceneve nQ~ ~

(62)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~3~~
Ûegjeefme ueeKe Gòejer iegCeeW efkeâ Deehe Keeve nQ~
mecemle Ùeesie meeOeles Deveskeâ efjefæceeve nQ~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~4~~
mecemle DebiehetJ e& %eeve efmebO eg ceW veneJeles~
efvepeelce meewKÙe Dece=lewkeâ hetj mJeeo heeJeles~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~5~~
Deveskeâ efJeOe lehe§ejCe keâjes ve Keso nw legcnW~
Deveble %eeveoMe& JeerÙe& Øeeefhle keâecevee legcnW~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~6~~
meg leerve jlve mes ceneve Deehe jlve Keeve nQ~
Deveskeâ efjefæ efmeeqæ mes meveeLe hegCÙeJeeve nQ~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~7~~
hejer<eneefo Deehe mes [jW ve heeme DeeJeles~
legcneR meceLe& keâece ceesn ce=lÙeg ceuue ceejles~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~8~~
efyenej nes peneB peneB meg Deehe efle…les peneB~
megefYe#e #esce nes meowJe F&efle Yeerefle vee JeneB~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~9~~
megOevÙe OevÙe hegCÙeYetefce Deehemes efn leerLe& nes~
megjWõ Ûe›eâJeefle& JebÅe Yetefce Yeer heefJ e$e nes~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(63)

DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~10~~
peÙees peÙees cegveerMe! Deehe Yeefòeâ ceesn keâes njs~
peÙees cegveerMe! Deehe Yeòeâ DeelceMeefòeâ keâes OejW~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~11~~
DehetJe& cees#eceeie& Ùegefòeâ heeÙe cegefòeâ keâes JejW~
hegv eYe&JeeW mes Útškesâ meg hebÛ eceer ieleer OejW~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~12~~
cegveerMe! Deehe heeme DeeÙe mJeelce leòJe hee efueÙee~
mecemle keâce& MetvÙe %eeve hegbpe Deelce peeefveÙee~~
DeveeLe veeLe! Yeòeâ keâer meoe meneÙe keâerefpeÙes~
ØeYees! cegPes YeJeeefyOe mes Deyes efvekeâeue ueerefpeÙes~~13~~

(64)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

hetpee veb.-5

DeeefÙe&keâe hetpee
—DeLe mLeehevee-ieerlee Úbo—

ßeer $e+<eYeØeYeg kesâ meceJeme=efle ceW DeeefÙe&keâeÙeW ceevÙe nQ~
ieefCeveer ØeLece ßeerceele yeÇeÿeer meJe& ceW efn ØeOeeve nQ~~
›eleMeerue iegCe mes cebef[lee Fbõeefo mes hetpÙee FvnW~
Dee£eve keâjkesâ hetpentB $eÙejlve mes Ùegòeâe legcnW~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâemecetn!
De$e DeJelej DeJelej mebJeew<ešd Dee£eveveb~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâemecetn!
De$e efle… efle… ": ": mLeeheveb~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâemecetn!
De$e cece meefVeefnlees YeJe YeJe Je<ešd meefVeOeerkeâjCeb~

—oesne—

DeLe De„keâ—ieerlee Úbo

Úªs iegCemLeeve mes, ÛeewonJeW lekeâ ceevÙe~
vecetB vecetB meye meeOeg keâes, efceues ‘%eeveceefle’ meecÙe~~14~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJemeceJemejCeefmLeleØeceòeeefoDeÙeesefieiegCemLeeveheÙeËlemeJe&$e+ef<eYÙe: peÙeceeuee hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~

iebiee veoer keâe veerj Meerleue mJeCe& Peejer ceW Ye™B~
efvepe keâce&ceue keâes OeesJeves efnle ceele heo Oeeje keâ™B~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: peueb efveJe&heeceerefle mJeene~
ceueÙeeefiejer Ûebove megiebefOele efIeme keâšesjer ceW Ye™B~
legce heeo hebkeâpe ÛeÛe&les YeJeleehe keâer yeeOee n™B~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: Ûebovebb efveJe&heeceerefle mJeene~

—vejsvõ Úbo—

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâes, pees peve hetpeW ®efÛe mes~
ceveJeebefÚle heâue keâes hee uesles, meJe& ogKeeW mes Úgšles~~
Oece&Ûe›eâ kesâ mJeeceer yeveles, leerLeËkeâj heo heeles~
kesâJeue ‘%eeveceleer’ efkeâjCeeW mes YeefJeceve OJeeble veMeeles~~1~~
~~FlÙeeMeerJee&o:~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(65)

GppJeue DeKebef[le Meeefue lebogue OeesÙe Leeueer ceW Ye™B~
legce heeo meefVeOe hebgpe Oejles meJe& ogKe keâe #eÙe keâ™B~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~3~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: De#eleb efveJe&heeceerefle mJeene~
Ûebhee Ûecesueer kesâJeÌ[e DejefJebo megjefYele heg<he mes~
legce heeo kegâmegceeJeefue efkeâÙes ÙeMe megjefYe hewâues ÛengBeMfoes~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~4~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: heg<hebb efveJe&heeceerefle mJeene~
ceesokeâ Fcejleer mesceF& heeÙeme hegDee hekeâJeeve mes~
legce heeo hebkeâpe hetpeles #egOe jesie cegPe legjleefnb veMes~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~5~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: vewJesÅeb efveJe&heeceerefle mJeene~
keâhet&j pÙeesleer jpele oerhekeâ ceW peuee Deejefle keâ™B~
De%eevelece keâes otj keâj efvepe %eeve keâer pÙeesleer Ye™B~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~6~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: oerheb efveJe&heeceerefle mJeene~
oMeiebOe Oethe megiebOe Keskeâj keâce& Deefj Yemceer keâ™B~
legce heeo hebkeâpe hetpeles efvepe Deelce keâer Megæer keâ™B~~

(66)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~7~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: Oetheb efveJe&heeceerefle mJeene~
Debietj mesye Deveej kesâuee Deece heâue keâes Dehe&les~
efvepe Deelce DevegYeJe megKe mejme heâue Øeehle nes legce hetpeles~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~8~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: heâueb efveJe&heeceerefle mJeene~
peue iebOe lebogue heg<he vesJepe oerhe Oethe heâueeefo mes~
ceQ DeIe& Dehe&Ce keâ™B ceelee! Deehekeâes Deefle Yeefòeâ mes~~
meæce& keâvÙee DeeefÙe&keâeDeeW keâer meoe hetpee keâ™B~
ceelee ÛejCe Jebove keâ™B efvepe Deelce keâer j#ee keâ™B~~9~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleieefCeveeryeÇeÿeerØecegKemeJee&efÙe&keâeÛejCesYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
—oesne—

›ele iegCe cebef[le ceele kesâ, ÛejCeeW ceW $eÙe yeej~
MeebleerOeeje ceQ keâ™B, nesJes Meebefle Deheej~~10~~
MeebleÙes MeebefleOeeje~
Jekegâue ceefuuekeâe kesâJeÌ[e, megjefYele njefmebieej~
heg<heebpeefue ÛejCeeW keâ™B, keâ™B mJeelce ëe=bieej~~11~~
efoJÙe heg<heebpeefue:~

DeLe ØelÙeskeâ DeIe&
—meesj"e—

cene›eleeoer ßes…, iegCe Yet<eCe keâes OeejleeR~
hetpetB Yeefòeâ mecesle, heg<heebpeefue keâjkesâ ÙeneB~~1~~
Fefle ceb[uemÙeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(67)

ßeer $e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe ceW, yeÇeÿeer-ieefCeveer ceeveer nQ~
ßeer $e+<eYeosJe keâer heg$eer Ùes, meeOJeer ceW ØecegKe yeKeeveer nQ~~
jlve$eÙe iegCeceefCe mes Yetef<ele, Ùes MegYeü JeŒe keâes Oeejs nQ~
Fvekeâer hetpee Jebove Yeòeâer, ncekeâes YeJeoefOe mes leejs nw~~1~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLeleØeLeceieefCeveeryeÇeÿeercee$es
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
megbojer DeeefÙe&keâe ceele Deeefo, $eÙe ueeKe heÛeeme npeej keâner~
cetueesòej iegCe mes Yetef<ele Ùes, Fvõeefokeâ mes Yeer hetpÙe keâneR~~
Fvekeâer Yeòeâer hetpee keâjkesâ, nce lÙeeie Oece& keâes Ùepeles nQ~
mebmeej peueefOe mes eflejves keâes, DeeefÙe&keâe ceele keâes veceles nQ~~2~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjmeceJemejCeefmLele$eÙeue#ehebÛeeMelmenœemegvojerØecegKeeefÙe&keâeÛejCesYÙe: DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
ßeer $e+<eYeosJe keâe meceJemejCe, ßeeJekeâ mecÙekeälJeer DeCeg›eleer~
Ùes leerve ueeKe ceeves nQ Gòece, YeJÙe Oece& ceW Deefle Øeerleer~~
Fve meyeceW ßeeslee ØecegKe, Ûe›eâJeleea YejlesÕej keânueeÙes~
Fve meyemes Jebefole ØeYeg heo ceW, nce DeIÙe& ÛeÌ{ekeâj efMej veeSB~~3~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLele$eÙeue#eßeeJekeâJebefoleheeohe©eeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
DeeoerÕej efpevekesâ meceJemejCe ceW, Oece&ueerve ßeeefJekeâe keâneR~
Ùes heeBÛe ueeKe mecÙei°er, efpeveJej hetpee ceW ueerve jneR~~
Fvemes Jebefole ØeYegheeo keâceue, nce Gvekeâer hetpee keâjles nQ~
leerLeËkeâj ØeYeg keâer Yeòeâer mes, peve YeJeJeeefjefOe mes eflejles nQ~~4~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLelehebÛeue#eßeeefJekeâeJebefoleheeohe©eeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-oesne-

keâuheJeeefmeveer osefJeÙeeB, megveW ØeYet mes Oece&~
mecÙei°er YeJÙe Jes, heeleer efMeJeheLe cece&~~5~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCelekeâuheJeeefmeveerosJeerJebefoleheeohe©eeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

(68)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

DeieefCele pÙeesefle<e osefJeÙeeB, meceJemejCe ceW DeeÙe~
Oecee&ce=le keâe heeve keâj, efvele hetpeW ØeYeg heeÙe~~6~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCelepÙeesefle<keâosJeerJebefoleheeohe©eeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
meceJemejCe ceW OJeefve megveW, JÙeblej osJeer efvelÙe~
Gvemes hetefpele ØeYeg ÛejCe, ceQ Yeer hetpetB efvelÙe~~7~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCeleJÙeblejosJeerJebefoleheeohe©eeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
YeJeveJeeefme keâer osefJeÙeeB, DeeJeW mebKÙeeleerle~
meceJemejCe ceW OJeefve megveW, keâjW Oece& mes Øeerle~~8~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCeleYeJeveJeeefmeveerosJeerJebefoleheeohe©eeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
YeJeveJeeefme meye osJeieCe, heerles Oece&efheÙet<e~
meceJemejCe ceW YeJÙe Jes, hee uesles efvepe ™he~~9~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCeleYeJeveJeemeerosJeJebefoleheeohe©eeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
JÙeblejosJeeW mes veefcele, leerLeËkeâj YeieJeeve~
ØeYeg keâer Yeòeâer YeJÙe keâes, osleer mecÙei%eeve~~10~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCeleJÙeblejosJeJebefoleheeohe©eeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
pÙeesefle<eosJe DemebKÙe ner, ØeYeg keâer Yeefòeâ keâjble~
mecÙekeâd pÙeesleer heeÙekesâ, YeJeoefOe MeerIeÇ lejble~~11~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefC elepÙeesefl e<keâosJeJebefo leheeohe©eeÙe
ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
keâuheJeeefme meye osJeieCe, ØeYeg hetpee ceW ueerve~
mecÙei°er YeJÙe Jes, keâjW keâce& keâes #eerCe~~12~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCelekeâuheJeemeerosJeJebefoleheeohe©eeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(69)

meb%eer hebÛesefvõÙe heMet, he#eerieCe ØeYeg Yeòeâ~
meceJemejCe ceW Oece& megve, nesles mecÙekeâdJevle~~13~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefmLeleeieefCeleheMeg-heef#eJebefoleheeohe©eeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
-hetCee&IÙe&-

ÉeoMeieCe Jesef°le ØeYees! Ûelegceg&Keer1 YeieJeeve~
Yeefòeâ YeeJe mes efvele pepetB, yevetB mJeelceefveefOeceeve~~14~~
Ô ÜeR meceJemejCeefmLeleÉeoMeieCeJebefoleheeohe©eeÙe ßeer $e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe
DeIÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje, efoJÙe heg<heebpeefue:~
peehÙe-Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYetefleefJeYetef<eleeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe vece:~
(108 yeej Ùee 9 yeej heg<he Ùee heerues lebogue mes peehÙe keâjW)

peÙeceeuee
—ef$eYebieer Úbo—

peÙe peÙe efpeveßeceCeer, iegCeceefCe OejCeer, veeefj efMejesceefCe megjJebÅee~
peÙe jlve$eÙeOeefve, hejce leheefmJeefve, mJeelceefÛebleJeefve $eÙe mebOÙee~~
cegefve meeceeÛeejer, meJe& Øekeâejer, heeuevenejer Denefve&Meer~
ceQ hettpetB OÙeeTB, legce iegCe ieeTB, efvepeheo heeTB TOJe&efoMeer~~1~~
—œeefiJeCeer Úbbo—
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~
Deehe mecÙekeälJe mes Megæ efveoex<e nes~
MeeŒe kesâ %eeve mes hetCe& GÅeesle nes~~2~~
Megæ Ûeeefj$e mebÙece Oeje Deeheves~
ßes… yeejn efJeOee lehe Ûeje Deeheves~~
1. cegKe Skeâ ner jnlee nw efkeâvleg ÛeejeW lejheâ efoKelee nw~

(70)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~3~~
Skeâ meeÌ[er heefj«en jne Mes<e nw~
kesâMeueggbÛeve keâjes DeeefÙe&keâe Jes<e nw~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~4~~
Deeleheve Deeefo yeng Ùeesie keâes OeejleeR~
›eâesOe keâeceeefj Me$et meoe ceejleeR~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~5~~
Debie iÙeejn meYeer %eeve keâes OeejleeR~
ceele! nes Deehe ner %eeve keâer Yeejleer~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~6~~
YeòeâpeveJelmeuee Oece& keâer cetefle& nes~
pees pepeW Deehekeâes DeeMe keâer hetefle& nes~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~7~~
ceele yeÇeÿeer ØecegKe DeeefÙe&keâe meeefOJeÙeeB~
DevÙe Yeer pees ngF& nQ cenemeeefOJeÙeeB~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~8~~
Ûebõ mece keâerefle& GppJeue efoMee JÙeeheleer~
metÙe& mece lespe mes heehe lece veeMeleeR~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~9~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

eEmeOegmece Deehe ieebYeerÙe& iegCe mes YejeR~
ces® mece OewÙe& Yet-mece #ecee iegCe YejeR~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~10~~
yehe&â mece mJeÛÚ Meerleue JeÛeve Deehekesâ~
ßes… ueppeeefo iegCe ÙeMe keânW Deehekesâ~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~11~~
DeeefÙe&keâe Jes<e mes cegefòeâ nesJes veneR~
mebnveve ßes… efyeve keâce& veMeles veneR~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~12~~
meesueJeW mJeie& lekeâ Fbõ heo keâes uenW~
hesâj vej leve OejW meeOeg neW efMeJe uenW~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~13~~
pewve efmeæeble keâer ceevÙelee nw Ùener~
mebnveve ßes… efyeve Megkeäue OÙeeveer veneR~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~14~~
Debefyekesâ! Deehekesâ veece keâer Yeefòeâ mes~
Meerue mecÙekeälJe mebÙece heueW Meefòeâ mes~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~15~~
DeelceiegCe hetefle& nslet pepetB ceQ meoe~
efvelÙe Jeboeefce keâjkesâ vecetB ceQ cegoe~~

(71)

(72)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~16~~
‘%eeveceefle’ hetCe& nes ÙeeÛevee Skeâ ner~
Debye! hetjes Deyes osj keâerpes veneR~~
OevÙe OevÙee cener DeeefÙe&keâeÙeW peneB~
ceQ vecetB ceQ vecetB ceele! legcekeâes ÙeneB~~17~~
—Ieòee—

peÙe peÙe efpeve meeOJeer, mecejme ceeOJeer, legceceW iegCeceefCe jlve YejW~
legce Delegefuele ceefncee, hegCÙe megieefjcee, nce hetpeW efvepe meewKÙe YejW~~18~~
Ô ÜeR DenË ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâj meceJemejCeefmLeleyeÇeÿeerØecegKe$eÙeue#ehebÛeeMeledmenœeDeeefÙe&keâeÛejCesYÙe: peÙeceeuee hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~
—vejsvõ Úbo—

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâes, pees peve hetpeW ®efÛe mes~
ceveJeebefÚle heâue keâes hee uesles, meJe& ogKeeW mes Úgšles~~
Oece&Ûe›eâ kesâ mJeeceer yeveles, leerLeËkeâj heo heeles~
kesâJeue ‘%eeveceleer’ efkeâjCeeW mes YeefJeceve OJeeble veMeeles~~1~~
~~FlÙeeMeerJee&o:~~

N: M

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(73)

yeÌ[er peÙeceeuee
-oesne-

Deefle DeÆgle ue#ceer OejW, meceJemejCe ØeYeg Deehe~
legce Oegefve megve YeefJeJe=vo efvele, njW mekeâue mebleehe~~1~~
-MebYeg Úbo-

peÙe peÙe ef$eYegJeveheefle keâe JewYeJe, Devlej keâe Deveghece iegCeceÙe nw~
pees oMe& %eeve megKe JeerÙe&™he, DeevevlÙe Ûeleg„Ùe efveefOeceÙe nw~~
yeenj keâe JewYeJe meceJemejCe, efpemeceW DemebKÙe jÛevee ceeveeR~
peye ieCeOej Yeer JeCe&ve keâjles, Lekeâ peeles ceveheÙe&Ùe %eeveer~~2~~
Ùen meceJemejCe keâer efoJÙeYetefce, Fkeâ neLe Gheefj he=LJeerleue mes~
ÉeoMe Ùeespeve Glke=â„ keâner, Fkeâ Ùeespeve nes Iešles ›eâce mes~~
Ùen Yetefce keâceue Deekeâej keâner, pees FvõveerueceefCe efveefce&le nw~
nw iebOekegâšer Fme ceOÙe mener, pees keâceue keâefCe&keâe meÂMe nw~~3~~
hebkeâpe kesâ oue mece yee¢e Yetefce, pees Deveghece MeesYee Oeejs nw~
Fme meceJemejCe keâe yee¢e Yeeie, pees Deveghece MeesYee Oeejs nw~~
meye yeerme npeej neLe TBÛee, Ùen meceJemejCe DeefleMeÙe MeesYes~
Skesâkeâ neLe TBÛeer meerÌ{er, meye yeerme npeej Øeefcele MeesYes~~4~~
hebiet DevOes jesieer yeeuekeâ, Deew Je=æ meYeer peve ÛeÌ{ peeles~
Debleceg&ntle& kesâ Yeerlej ner, Ùen DeefleMeÙe efpeveDeeiece ieeles~~
FmeceW MegYe Ûeej efoMeeDeeW ceW, Deefle efJemle=le ceneJeerefLeÙeeB nQ~
JeerLeer ceW ceevemlecYe keâns, efpevekeâer keâueOeewle heeref"keâe nQ~~5~~
Fkeâ Ùeespeve mes kegâÚ DeefOekeâ legBie, yeejn Ùeespeve mes efoKeles nQ~
FveceW nQ oes npeej henuet, mheâefškeâ ceCeer kesâ Ûecekesâ nQ~~
GveceW ÛeejeW efoMe ceW Thej, efmeæeW keâer ØeefleceeSB jepeW~
cevemlecYeeW keâer meerÌ{er hej ue#ceer keâer cetefle& Delegue jepeW~~6~~

(74)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Ùes Demmeer keâesMeeW lekeâ meÛecegÛe, Dehevee ØekeâeMe hewâueeles nQ~
pees Fvekeâe oMe&ve keâjles nQ, Jes efvepe DeefYeceeve ieueeles nQ~~
Ùes ØeYeg keâe meefVeOÙe hee keâjkesâ, ner ceeve ieefuele keâj heeles nQ~
DeleSJe meYeer DeefleMeÙe YeieJeved! lesje ner ieg®peve ieeles nQ~~7~~
ØeYeg meceJemejCe ceW ÉeoMe ieCe, yew"s ›eâce mes OJeefve megveW meYeer~
henues ceW ieCeOej ieCe cegefveieCe, otpes ceW keâuheJeeefme osJeer~~
leerpes ceW DeeefÙe&keâe ßeeefJekeâeÙeW, ÛeewLes ceW YeJeveJeeefme osJeer~
hebÛece ceW JÙeblejveer, Úªs ceW yew"er pÙeesefle<keâer osJeer~~8~~
mehlece ceW YeeJevemegj, De„ce ceW JÙeblej, veJeceW pÙeesefle<e megj~
oMeJeW ceW keâuheJeeefme megj nQ, iÙeejnJeW Ûe›eâer ßeeJekeâ vej~~
yeejnJeW ceW heMegi eCe yew"s, meye yeeOee jefn le yew"les nQ~
mebKÙeele cevegpe efleÙeËÛe, DemebKÙeeles megjJe=bo efle…les nQ~~9~~
De"jn ceneYee<ee meeleMelekeâ, #egõkeâ Yee<eeceÙe efoJÙe Oegveer~
Gme De#ej Deve#ejelcekeâ keâes, meb%eer peerJeeW ves Deeve megveer~~
leerveeW mebOÙee keâeueeW ceW Jen, $eÙe $eÙe cegntle& mJeÙecesJe efKejs~
ieCeOej Ûe›eâer De® FvõeW kesâ, ØeMveeWJeMe DevÙe meceÙe efYe efKejs~~10~~
YeJÙeeW kesâ keâCeeX ceW Dece=le, yejmeeleer efMeJemegKeoeveer nw~
ÛewlevÙe megOeejme keâer PejCeer, ogKenjCeer Ùen efpeveJeeCeer nw~~
peve Ûeej keâesMe lekeâ Gmes megveW, efvepe efvepe kesâ meye keâòe&JÙe iegves~
efvele ner Deveble iegCe ßesefCe™he heefjCeece Megæ keâj keâce& nves~~11~~
Ún õJÙe heeBÛe nw DeefmlekeâeÙe, De® leòJe meele veJe heoeLe& Yeer~
Fvekeâes keânleer Ùes efoJÙeOJeefve, meye peve efnlekeâj efMeJeceeie& meYeer~~
DeevevlÙe DeLe& kesâ %eeve nsleg pees yeerpe heoeW keâe keâLeve keâjs~
DeleSJe DeLe&keâlee& efpeveJej Gvekeâer OJeefve cesIe meceeve efKejs~~12~~

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(75)

Gve yeerpeheoeW ceW ueerve DeLe& Øeefleheeokeâ yeejn DebieeW keâes~
ieCeOej ietBLes DeleSJe «ebLekeâlee& ceeveW JebotB Gvekeâes~~
efpeve ßegle ner ceneleerLe& Gòece, Gmekesâ keâlee& leerLeËkeâj nQ~
Jes meeLe&keâ veece OejW peie ceW, Fmemes eflejles YeJemeeiej nQ~~13~~
peÙe peÙe ØeYegJeeCeer keâuÙeeCeer, iebieepeue mes Yeer Meerleue nw~
peÙe peÙe MeceieefYe&le Dece=leceÙe, efncekeâCe mes Yeer Deefle Meerleue nw~
Ûebove De® ceesleernej ÛebõefkeâjCeeW mes Yeer MeerleueoeÙeer~
mÙeeÉeoceÙeer ØeYeg efoJÙeOJeveer, cegefveieCe keâes DeefleMeÙe megKeoeÙeer~~14~~
Jemlet ceW Oece& Deveble keâns, Gve Skeâ Skeâ OeceeX keâes pees~
Ùen mehleYebefie DeodYegle keâLeveer, keânleer nw meele lejn mes pees~~
ØelÙeskeâ Jemleg ceW efJeefOe efve<esOe, oes Oece& ØeOeeve ieewCe cegKe mes~
Jes meele lejn mes neW JeefCe&le, veefnb Yeso DeefOekeâ Deye nes mekeâles~~15~~
ØelÙeskeâ Jemleg nw Deefmle™he, De® veeefmle™he Yeer nw Jees ner~
Jees ner nw GYeÙe™he mecePees, efheâj DeJeòeâJÙe Yeer nw Jees ner~~
Jees Deefmle™he De® DeJekeäleJÙe, efheâj veeefmle DeJekeäleJe Yebie Oejs~
efheâj Deefmleveeefmle De® DeJekeäleJÙe, Ùes meele Yebie nQ Kejs Kejs~~16~~
Fme mehleYebieceÙe efmebOet ceW, pees efvele DeJeieenve keâjles nQ~
Jes ceesn jeie És<eeefo ™he, meye keâce& keâeefuecee njles nQ~~
Jes DeveskeâebleceÙe JeekeäÙe megOee, heerkeâj Deelecejme ÛeKeles nQ~
efheâj hejceevebo hejce%eeveer neskeâj, MeeÕele megKe Yepeles nQ~~17~~
ceQ efvepe DeefmlelJe efueÙes ntB efvele, cesje hej ceW DeefmlelJe veneR~
ceQ efÛeÛÛewlevÙe mJe™heer ntB, hegûue mes cegPe veeefmlelJe mener~~
Fme efJeOe efvepe keâes efvepe kesâ Éeje, efvepe ceW ner heekeâj jce peeTB~
efve§eÙeveÙe mes meye Yeso efceše, meye kegâÚ JÙeJenej nše heeGBâ~~18~~
YeieJeved! keâye Ssmeer Meefòeâ efceues, ßegleÂie mes efvepe keâes DeJeueesketBâ~
efheâj mJemebJesÅe efvepe Deelece keâes, efvepe DevegYeJe Éeje ceQ KeespetB~~

(76)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

mebkeâuhe efJekeâuhe meYeer lepe kesâ, yeme efveefJe&keâuhe ceQ yeve peeTB~
efheâj kesâJeue ‘%eeveceleer’ mes ner, efvepe keâes DeJeueesketBâ megKe heeTB~~19~~
—oesne—

efpeveJej meceJemejCe Delegue, DeefleMeÙe iebiee leerLe&~
FmeceW DeJeieenve keâ™B, yeve peeTB peie leerLe&~~20~~
Ô ÜeR DenË meceJemejCeefJeYeteflecebef[leeÙe ßeer$e+<eYeosJeleerLeËkeâjeÙe peÙeceeuee
hetCee&IÙeË efveJe&heeceerefle mJeene~
MeebleÙes MeebefleOeeje~ efoJÙe heg<heebpeefue:~
—vejsvõ Úbo—

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâes, pees peve hetpeW ®efÛe mes~
ceveJeebefÚle heâue keâes hee uesles, meJe& ogKeeW mes Úgšles~~
Oece&Ûe›eâ kesâ mJeeceer yeveles, leerLeËkeâj heo heeles~
kesâJeue ‘%eeveceleer’ efkeâjCeeW mes YeefJeceve OJeeble veMeeles~~1~~
~~FlÙeeMeerJee&o:~~

N: M

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(77)

ØeMeefmle
-MebYeg Úbo-

ßeer $e+<eYeosJe keâes Jebove keâj, ßeer JeerjØeYet kesâ ÛejCe vecetB~
ßeer ieewlece ieCeOej osJe vecetB, ßeer mejmJeleer ceeB keâes ØeCecetB~~
ßeer $e+<eYeosJe keâer pevceYetefce, JejleerLe& DeÙeesOÙee keâes ØeCecetB~
ØeYeg oer#ee De® kewâJeuÙeYetefce, MegYe pewve ØeÙeeie leerLe& ØeCecetB~~1~~
heâeuiegve ke=â<Cee SkeâeoefMe keâes, kewâJeuÙe%eeve mes OevÙe efkeâÙee~
Fme Ùegie ceW henuee meceJemejCe, Oeveheefle ves jÛekeâj hegCÙe efueÙee~~
JešJe=#e leues kesâJeue%eeveer, De#eÙeJešJe=#e Øeefmeæ ngDee~
Mele Fbõ Yejle Ûe›eâer ßeeslee, ieCeOej ieg® Jebefole leerLe& ngDee~~2~~
ßeer $e+<eYeosJe efpeve lehemLeueer, Ùen pewve leerLe& peie ceevÙe yevee~
ÉeoMeJe<eeaÙe cenekegbâYe, cemlekeâeefYe<eskeâ meye ceevÙe Ievee~~
ßeer $e+<eYeosJe keâe meceJemejCe, hetpee efJeOeeve megboj jÛevee~
meye keâjes keâjeJees YeJÙeJe=bo, heeJeesies FefÛÚle meewKÙe Ievee~~3~~
ßeer cetuemebIe ceW kegbâokegbâo DeecveeÙe mejmJeefle ieÛÚ keâne~
efJeKÙeele yeueelkeâejieCe mes, ieg® DeecveeÙeeW ceW cegKÙe jne~~
Fme hejcheje kesâ DeeÛeeÙeeX keâe, ceQ efvele Jebove keâjleer ntB~
yeermeJeeR meoer kesâ ØeLece metefj, ßeer MeebefleefmebOeg keâes veceleer ntB~~4~~
Gve heóeÛeeÙe& megefMe<Ùe ØeLece, ßeer JeerjmeeiejeÛeeÙe& ngS~
ieg®JeÙe& DeeefÙe&keâe oer#ee os cegPe %eeveceleer1 keâes OevÙe efkeâÙes~~
Jeerjeyo heÛÛeerme meew Gveleeefueme2, Jej ceeIe Megkeäue oMeceer efleefLe ceW~
‘$e+<eYesÕej meceJemejCeefJeOeeve’ jÛevee keâes hetCe& efkeâÙee ceQves~~5~~
-oesne-

nefmleveeiehegj ceW ngS, MeebefleveeLe YeieJeeve~
kegbâLegveeLe DejveeLe kesâ, Ûeej-Ûeej keâuÙeeCe~~6~~
1. JewMeeKe ke=â. 2, meved 1956 ceW DeeefÙe&keâe oer#ee ngF& nw~ 2. Jeerj meb. 2539, efoveeBkeâ 20-2-2013~

(78)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

leerveeW leerLeËkeâj ØeYet, keâeceosJe Ûe›eâerMe~
leerve leerve heo kesâ Oeveer, vecetB vecetB vele MeerMe~~7~~
peye lekeâ peie ceW jefJe MeMeer, leye lekeâ ßeer efpeveOece&~
Ùen efJeOeeve ke=âefle peiele keâes, osJes efMeJeheLe cece&~~8~~

N: M

Yepeve
-DeeefÙe&keâe Ûevoveeceleer
lepe&-ceeF& js ceeF&......

$e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâe DeefleMeÙe kewâmee ÚeÙee~
%eeveceleer ceelee ves efJeÕe ceW, Oece& keâe DeueKe peieeÙee~
yeesuees peÙe peÙe peÙe.............
Deepe efJeÕe keâes $e+<eYeosJe keâe nw mevosMe megveevee~
ØeeefCecee$e keâes pewveOece& keâe efnlekeâj ceeie& yeleevee~~
efpeDees Deewj peerves oes meyekeâes, ØeYeg ves Ùener efmeKeeÙee~
%eeveceleer ceelee ves efJeÕe ceW, Oece& keâe DeueKe peieeÙee~
yeesuees peÙe peÙe peÙe...........~~1~~
Deepe veneR mee#eeled ØeYet keâe meceJemejCe yevelee nw~
efheâj Yeer ke=âef$ece meceJemejCe ceW ØeYeg oMe&ve efceuelee nw~~
oMe&ve keâjkesâ ßeer efpeveJej keâe, vej leve meheâue yeveeÙee~
%eeveceleer ceelee ves efJeÕe ceW, Oece& keâe DeueKe peieeÙee~
yeesuees peÙe peÙe peÙe...........~~2~~
‘‘pewve’’ cee$e Fkeâ Oece& nw Fmekeâes mecØeoeÙe cele mecePees~
Fmekeâe ue#Ùe efpelesefvõÙelee keâe hee" heÌ{evee mecePees~~
Ùen heeJeve mebosMe ‘Ûevoveeceleer’, meYeer ves heeÙee~
%eeveceleer ceelee ves efJeÕe ceW, Oece& keâe DeueKe peieeÙee~
yeesuees peÙe peÙe peÙe...........~~3~~
MM 6NN

$e+<eYeosJe meceJemejCe efJeOeeve

(79)

(80)

Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee

Deejleer

Yepeve
-DeeefÙe&keâe Ûevoveeceleer

lepe&—leve [esues......................

-DeeefÙe&keâe Ûevoveeceleer
lepe&-meew meeue henues.......

ØeYeg $e+<eYeosJe kesâ meceJemejCe keâer, cebieue oerhe Øepeeue kesâ,
ceQ Deepe Glee™b DeejefleÙee~~

yeerles ÙegieeW ceW ÙeneB hej meceJemejCe DeeÙee Lee.....meceJemejCe DeeÙee Lee~
ceQves ve peeves leye keâneB pevece heeÙee Lee~~šskeâ.~~

meceJemejCe kesâ yeerÛe ØeYet peer, veemeeÂef„ efJejepes~
ieCeOej cegefve vejheefle mes MeesefYele, yeejn meYee megjepes~~ØeYet peer..........
DeeWkeâej OJeefve, megve keâjkesâ cegefve, jle jnW mJe hej keâuÙeeCe ceW,
ceQ Deepe Glee™b DeejefleÙee~~1~~

keâjesÌ[eW meeue henues Yeer, npeejeW meeue henues Yeer~
$e+<eYe ceneJeerj Fme Oejleer hej KeeS Deewj Kesues Yeer~~
Yeejle keâer JemegOee hej leye, mJeie& Glej DeeÙee Lee.......mJeie& Glej DeeÙee Lee~
ceQves ve peeves leye keâneB pevece heeÙee Lee~~1~~

Ûeej efoMee kesâ ceevemlecYeeW keâes Yeer cesje Jevove~
efceLÙee„er efpevekeâes ueKekeâj heeles mecÙeioMe&ve~~ØeYet peer.......
keâjkesâ oMe&ve, ØeYeg keâe Jebove, mecÙekeâd keâe ngDee ØeÛeej nw,
ceQ Deepe Glee™b DeejefleÙee~~2~~
OJepeeYetefce kesâ Deboj osKees, TBÛes OJepe uenjeSb~
ceeueeefokeâ efÛevneW mes Ùegle Jes, efpeveJej keâe ÙeMe ieeSb~~ØeYet peer......
MegYe keâuheJe=#e, efmeæeLe&Je=#e, mes meceJemejCe megKekeâej nw~
ceQ Deepe Glee™b DeejefleÙee~~3~~
YeJeveYetefce kesâ mletheeW ceW, efpeveJej efyecye efJejepeW~
ÉeoMeieCe Ùegle ßeerceC[he ceW, mecÙei„er jepeW~~ØeYet peer........
DeieefCele JewYeJe, Ùegle yee¢e efJeYeJe mes, MeesYe jns YeieJeeve nQ,
ceQ Deepe Glee™b DeejefleÙee~~4~~
Oece&Ûe›eâÙegle ievOekegâšer hej, DeOej ØeYet jnles nQ~
Gvekeâer Deejefle mes ner ‘‘Ûeboveeceleer’’, og:Ke njles nQ~~ØeYet peer........
Je=<eYesÕej keâer, hejcesÕej keâer, iegCe ceefncee Dehejcheej nw~
ceQ Deepe Glee™b DeejefleÙee~~5~~

N: M

ngDee Lee efpeveJejeW keâes efoJÙe kesâJeue%eeve peye Jeve ceW~
leYeer Ssmes meceJemejCeeW keâer jÛevee keâer Leer Oeveheefle ves~~
Fvõ cegveer Ûe›eâer meyeves ueeYe yengle heeÙee Lee-ueeYe yengle heeÙee Lee~
ceQves ve peeves leye keâneB pevece heeÙee Lee~~2~~
Deepe kesâ Fme cenekeâefueÙegie ceW veefnb mee#eeled efpeveJej nQ~
leYeer nce cetefle&ÙeeW keâes ØeYeg yeveekeâj jKeles cebefoj ceW~~
meefleÙeeW ves Fvekeâer Yeefòeâ keâjkesâ veece heeÙee Lee-keâjkesâ veece heeÙee Lee~
ceQves ve peeves leye keâneB pevece heeÙee Lee~~3~~
DeOej DeekeâeMe keâer jÛevee Oeje hej Deepe efoKeleer nw~
yeerÛe ceW ‘Ûevovee’ osKees ØeYet keâer iebOekegâefš Yeer nw~~
meceJemejCe keâe Ùen JeCe&ve MeeŒeeW ceW DeeÙee Lee........MeeŒeeW ceW DeeÙee Lee~
ceQves ve peeves leye keâneB pevece heeÙee Lee~~4~~
MM 6NN