You are on page 1of 84

1

B GIO DC V O TO
TRNG I HC NGOI THNG
---------o0o---------




Cng trnh tham d Cuc thi
Sinh vin nghin cu khoa hc Trng i hc Ngoi thng 2013




Tn cng trnh
Xc nh tim nng cc ngnh hng xut khu ca Vit Nam sang Lin minh
Chu u da trn m hnh hp dn



Nhm ngnh: KD2



















H Ni, thng 5 nm 2013





1

MC LC
A. LI M U ...................................................................................................................................3
B. NI DUNG .......................................................................................................................................7
Chng I:Thc trng xut khu ca Vit Nam vo EU ...............................................7
1. Th trng EU v tnh hnh xut khu chung ca Vit Nam vo EU .......................................7
2. Cc ngnh xut khu ch lc ca Vit Nam sang EU .............................................................11
2.1 Thu hi sn11
2.2 C ph17
2.3 Giy dp20
2.4 Hng dt may.22
2.5 Xut khu g v ni tht26
Chng II: M hnh hp dn cho cc ngnh hng xut khu ca Vit Nam
vo EU ............................................................................................................................................ 33
1.Gii thiu v m hnh hp dn ...................................................................................................33
1.1 Khi nim v tnh cht.33
1.1.1 Gii thiu33
1.1.2 Phn tch cc yu t ca m hnh.35
1.1.2.1 Bin ph thuc35
1.1.2.2 Bin c lp... 36
a. Cc bin c nh hng c nh. 36
b. Cc yu t hp dn.37
c. Ma st thng mi.37
d. Chnh sch thng mi37
1.2 Tng quan nghin cu v m hnh hp dn37
1.2.1 Bin gi tr xut nhp khu.39
2

1.2.2 Bin khong cch47
1.2.3 Bin dn s.49
1.2.4 Bin GDP..50
2.c lng ....................................................................................................................................52
Chng III: Kt qu nghin cu ....................................................................................... 53
1. M t v nh gi din bin xut nhp khu ca Vit Nam vo EU ..........................................53
1.1 Dn s.54
1.2 GDP55
2. Cc vn cn tn ti v kin ngh ............................................................................................62
2.1 Tn ti.63
2.2 Kin ngh70
C. KT LUN .................................................................................................................................... 77
D. TI LIU THAM KHO ........................................................................................................... 80


3

A. LI M U
1. Tnh cp thit ca ti:
Trong thp k va qua, Vit Nam tng cng m rng quan h thng
mi vi cc nc trn th gii, trong ni ln mi quan h hp tc ngy cng
c hiu qu ca Vit Nam v EU. Hai bn bnh thng ha quan h (10-1990)
v cao hn na l Hip nh khung (17/7/1995) l nn tng, c s php l cho
vic thc y quan h, c bit l quan h thng mi vi s gia tng nhanh
chng ca cc mt hng xut khu t Vit Nam sang EU. Mi quan h gia Vit
Nam v EU nng cao v th ca Vit Nam trn trng quc t, gp phn pht
trin kinh t v y mnh qu trnh cng nghip ha, hin i ha cng nh s
hi nhp kinh t quc t ca Vit Nam thi gian gn y.
Tuy nhin, trong trao i thng mi vi th trng EU, c bit l lnh vc
xut khu hng ha, dch v, bn cnh nhng li ch trng thy, chng ta cng
gp phi nhiu kh khn, thch thc bi EU l mt trong nhng i tc chu nh
hng nng n nht ca khng hong kinh t - ti chnh ton cu v tng i
kh tnh trong lnh vc nhp khu. Chnh v vy vic tm hiu mi quan h
thng mi tim nng ny bng vic nh gi ngnh no, mt hng xut khu
no mang li li th cho Vit Nam trong bi cnh hin nay l v cng cp thit
v quan trng. Hin nay m hnh lc hp dn vi tnh u vit ca n tr thnh
mt trong nhng cng c hu ch gip phn tch hiu qu nhiu bin s kinh t,
mang li tnh ng dng trong nhiu lnh vc trong c thng mi ni chung
v xut nhp khu ni ring.
T vic nhn thc c tm quan trng ca quan h thng mi gia Vit
Nam vi EU cng nh nhng li ch trong vic nghin cu cc ngnh xut khu
ca nc ta sang th trng ny v da trn nhng hiu bit v m hnh lc hp
4

dn, nhm nghin cu chn ti: nh gi hiu qu cc ngnh xut khu ca
Vit Nam sang EU da trn m hnh hp dn.
2. Tng quan tnh hnh nghin cu
M hnh hp dn l mt m hnh thc nghim thnh cng trong kinh t. Cuc
kho st Leamer v Levisohn (1995) nhn nh quan im m hnh hp dn
a ra c nhng pht kin ni bt nht trong kinh t. Thnh cng ca m hnh
l a ra cch l gii v nh gi tc ng ca cc nhn t ti quan h thng
mi gia hai quc gia, khu vc. Bt u vi Timbergan(1962), qua na th k
pht trin, m hnh hp dn c cp ti qua rt nhiu bi nghin cu bao
ph rt nhiu lnh vc, vng min v thi gian. Anderson (1979) a ra l
thuyt nn tng cho m hnh ny, sau m hnh c pht trin vi nhiu bin
s v kt qu mi vi cc tc gi nh Bergstrand v cng s (2001) vi nghin
cu v s pht trin ca thu quan, chi ph vn chuyn, thu nhp tng ng
trong quan h thng mi th gii; Keithand JohnRies (2008) vii nghin cu v
u ra ca th trng l thuyt v thc t; hay Bergrstrand v cng s (2011) vi
nghin cu v m hnh hp dn v va chm kinh t trong nn kinh t th gii
Tuy cc ti liu nghin cu v m hnh ny kh nhiu nhng li cha c tc gi
no nghin cu di gc nhn v ngnh hng xut khu, trong khi vic nghin
cu ny c vai tr nh gi, d on quan trng cho chin lc xut khu,
cng l mt trong s nhng l do nhm nghin cu chn ti ny.
3. i tng nghin cu v mc tiu nghin cu
* i tng nghiin cu: cc ngnh xut khu ca VN sang EU: hng may sn,
hng thy sn, giy dp, go, c ph , hng th cng m ngh, hng m ngh,
cao su, than , hng rau qu, c bit l cc ngnh ch lc l giy dp, thy hi
5

sn, ni tht, may mc v c ph, y l nhng ngnh tiu biu v chim t
trng ln trong xut khu ca Vit Nam sang EU.
*Mc tiu: nh gi cc ngnh xut khu v tnh hiu qu m Vit Nam v
ang thc hin cng nh a ra nhng nh gi, d bo, xut da trn m
hnh hp dn.
4. Phng php nghin cu
ti nghin cu c k tha v s dng kt qu nghin cu v cc m hnh hp
dn ,s dng phn mm stata tnh ton v c lng hiu qu xut khu ca
Vit Nam v EU lm c s l lun v tham kho.
Hiu qu xut khu hng ha Vit Nam sang th trng EU chu tc ng ca
nhiu yu t,phng php c s dng ch yu ng thi kt hp thu thp d
liu,nghin cu trng hp,tnh hung c th nh gi.
5. Phm vi nghin cu
ti nghin cu thuc chuyn ngnh KT&KDQT, tp trung vo nh gi hiu
qu ca cc ngnh xut khu ca Vit Nam vo th trng EU.
V khng gian: Ch yu tp trung vo tnh hnh xut khu ca Vit Nam vo 7
nc chu u ch yu l c, Anh, H Lan, Php, I ta li a, Ty Ban Nha, B.
Bn cnh , nghin cu mun xc nh gi tr xut khu ca Vit Nam vo
nhng nc gia nhp sau nhm nh gi trn phng din trc v sau khi nc
gia nhp EU.
V thi gian: Tnh t nm 1986, tp trung ch yu vo cc ct mc kinh t quan
trng : nm 1995, Vit Nam gia nhp ASEAN, nm 1997 khng hong tu chnh
Chu , nm 2006 gia nhp WTO, nm 2008 khng hong kinh t th gii t
nm 2011 n nay cuc khng hong n cng chu u
6

6. Kt cu ca ti
Chng I:Thc trng xut khu ca Vit Nam vo EU
1. Th trng EU v tnh hnh xut khu chung ca Vit Nam vo EU
2. Cc ngnh xut khu ch lc ca Vit Nam sang EU
Chng II: M hnh hp dn cho cc ngnh hng xut khu
ca Vit Nam vo EU
1. Gii thiu v m hnh hp dn
2. c lng
Chng III: Kt qu nghin cu
1. M t v nh gi din bin xut nhp khu ca Vit Nam vo EU
2. Cc vn cn tn ti v kin ngh


7

B. Ni dung
Chng I:Thc trng xut khu ca Vit Nam vo EU
1. Th trng EU v tnh hnh xut khu
chung ca Vit Nam vo EU
Trong giai on t 2011 2013, Vit Nam c hng u i thu quan
(GSP) vi mc thu sut gim trung bnh 3,5 im %, vi t trng mt hng
ang c hng GSP l khong 25% tng kim ngch xut khu ca Vit Nam
vo EU. EU cng ang c nh xem xt v iu chnh quy nh GSP cho giai
on 2013 theo xu hng gim u i cho nhng nc c kh nng cnh tranh,
to iu kin cho doanh nghip cc nc ang pht trin (trong c Vit
Nam) nng cao tnh cnh tranh.
Nh bng sau cho thy c hng xut khu v nhp khu u tng ng k:
xut khu tng 20,31% v nhp khu tng 13,48%. Nm 2011, xut khu ca
Vit Nam vo EU t 16,5 t USD v nhp khu t 7,74 t USD trong khi nm
2012 l 20,32 v 8,79 t ng.
Kim ngch XNK Vit Nam - EU
2012 2011 Tng/gim
XK 20.320,82 16.545,28 20,31%
NK 8.791,34 7.747,06 13,48%
Tng KN 29.094,16 24.292,34 19,77%
Ngun: B cng thng

Cc nc EU l mt trong nhng i tc thng mi hng u ca Vit
Nam, kim ngch hai chiu lun tng trng mc cao. Trong nm 2011, cc
mt hng xut khu sang EU ch yu l giy dp 2,61 t USD, dt may 2,57 t
8

USD, thy sn 1,36 t USD, c ph 1,07 t USD, vali, v,ti xch, m & d
441 triu USD... Do pht huy c li th so snh ca mnh trong vic tp trung
xut khu mt s mt hng c th mnh vo th trng EU, kim ngch xut khu
hng ha ca Vit Nam sang EU khng ngng tng vi tc kh cao, nm
2001 t 3 t USD, n nm 2004 t trn 4,9 t USD v nm 2005 t 5,5 t
USD. Trong 6 thng u nm 2012, tng kim ngch thng mi gia EU v
Vit Nam t hn 10 t euro, trong , VN nhp khu t EU t hn 2 t euro,
cn xut khu t Vit Nam vo EU t hn 8 t, tng 41,43% so vi cng k
nm 2011.
Cc mt hng xut khu ch yu ca Vit Nam sang EU trong nm 2012
bao gm: giy dp t khong 1,6 t USD, dt may t 2,4 t USD, in thoi v
linh kin t 5,3 t USD, c ph t 1,3 t USD, hi sn t 1,25 t USD, my vi
tnh v linh kin t 1,6 t USD, g v cc sn phm t g t 698 triu USD.
Kim ngch xut khu sang cc nc EU nm 2012

TH
TRNG
T12/2012 Nm 2012
Tr gi (USD) Tr gi (USD)
c 377.522.974 4.095.247.034
Anh 302.286.162 3.033.585.926
H Lan 244.424.456 2.476.305.760
Italia 164.885.906 1.876.669.404
Ty Ban
Nha
203.968.510 1.793.732.814
Php 233.935.975 2.163.596.623
9

o 153.517.947 1.065.231.610
Thy in 82.349.737 673.769.525
Ba Lan 31.0302.214 328.165.106
Slovakia 31.836.301 290.935.399
an Mch 26.817.570 276.068.019
Sc 15.348.707 180.053.491
B o
Nha
19.016.028 173.337.007
Ixraen 25.218.377 170.750.038
Hy Lp 16.222.865 150.576.368
Phn Lan 8.099.039 99.695.311
Rumani 7.178.633 80.605.700
Latvia 5.713.544 72.513.943
Hungari 4.951.216 57.576.917
Bungari 3.081.478 37.016.279
Ltva 2.034.856 36.880.978
Slvenia 4.687.521 35.445.672
Lucxmbua 2.151.097 29.073.657
Manta 1.660.919 19.843.409
Sp 1.603.697 17.661.448
Extonia 1.337.501 11.538.125
Cc mt hng nhp khu chnh ca Vit Nam t EU trong nm 2012 bao gm:
my mc v thit b t 2,1 t USD, dc phm t 932 triu USD, sa v sn
10

phm sa t 301 triu USD, sn phm ho cht t 364 triu USD, phng tin
vn ti t 1,26 t USD.
Cn cn thng mi hng hoa ca Vit Nam vi EU lun t thng d v
tng lin tc qua cc nm.C th, mc xut siu vi cc nc thnh vin EU
trong nm 2005 ch l 2,92 t USD, n nm 2010 con s ny ln n hn 5
t USD, tng gp gn 2 ln so vi nm 2010 v nm 2011 mc thng d t gn
8,8 t USD, tng 75% so vi nm trc.
Tnh n ht nm 2012, cn cn thng mi ca Vit Nam vi EU t con
s thng d ln n 11,51 t USD, tng 30,8% so vi nm 2011.Trong tng s
27 th trng ca khi EU th c ti 23 th trng Vit Nam xut siu (dn u l
4 th trng Anh, H Lan, c, Ty Ban Nha vi tng mc xut siu t 7,49 t
USD, chim 65,1% mc thng d ca Vit Nam vi tt c thnh vin EU) v ch
c 3 th trng nhp siu (nhp siu t Ailen ng u vi 566 triu USD) .

Cn cn thng mi ca Vit Nam vi cc th trng thuc khi EU nm
2012
11


Ngun: Tng cc Hi quan

Trong giai on kinh t th gii ang gp kh khn, mt s nc thnh vin EU
ang phi i din vi khng hong n cng, vic kim ngch hai chiu tip tc
tng trng v hai Bn chnh thc tin hnh m phn Hip nh Thng mi t
do l cc tn hiu tch cc, cho thy s hp tc gia EU v Vit Nam ang ngy
cng pht trin.
2. Cc ngnh xut khu ch lc ca Vit Nam sang EU
2.1 Thy hi sn

12

Vit Nam nm trong s mi nc xut khu thu hi sn hng u th gii.
Vit Nam c ng b bin di khong 3300km v c vng thu triu ln, to ra
nhng iu kin thun li cho ngnh nh bt hi sn. Vit Nam cng s hu
nhng vng nc ngt v nc l ph hp cho nui trng thu sn. Vit Nam
nui trng thu sn ngoi khi, vng b bin v vng nc ngt. Hi sn bao
gm c, tm, ng vt thn mm nh bch tuc v mc, v cc loi ng vt
thn mm khc. Ngnh thu sn c ng gp ln cho nn kinh t Vit Nam.
Lnh vc ny rt quan trng trong vic thu ht nhn cng, vi lc lng lao ng
khong 3,4 triu ngi v c vai tr tch cc trong xo i gim ngho cho c
dn vng bin. Hot ng trong ngnh ny ch yu l nhng doanh nghip t
nhn c nh.
Sn xut ch yu phc v th trng ni a, tuy nhin xut khu ca Vit Nam
cng pht trin kh nhanh. Hin nay thu sn l mt trong nhng mt hng xut
khu em li doanh thu ln nht cho Vit Nam, bn cnh du th, hng may mc
v giy dp. T khi thc hin chnh sch i mi t gia nhng nm 1980,
xut khu hi sn hng nm u tng. T l tng trng trung bnh mi nm t
nm 1990 n 2004 khong 20%. Theo cc s liu thng k ca Vit Nam, nm
2004 Vit Nam xut khu hi sn tr gi xp x 2,4 triu USD.
Phn tch SWOT mt hng thu hi sn
im mnh
Cc iu kin t nhin thun li cho
nh bt v nui trng hi sn:
ng b bin di (3.260km) v cc
im yu
Thiu ngun nguyn liu gia hai
ma thu hoch
Gi tr gia tng thp, do Vit Nam
13

vng nc ngt, nc l ln
Vit Nam c nhiu loi thu sn c
gi tr cao nh tm, c vy, cc loi
ng vt thn mm
Nhiu cng ty p ng c yu cu
ca cc th trng quc t v cht
lng, mc an ton v sinh thc
phm, an ton hi sn, p ng cc
tiu chun HACCP
C kinh nghim trong nui trng cc
sn phm hu c (c bit tm hm,
hin nay c kinh nghim trong
nui trng nhiu sn phm khc)
Ngnh nui trng thu sn d nh
s pht trin mt cch bn vng v
ng dng cc thc tin nui trng
thu sn hiu qu v Lut qun l
nui trng thu sn.
ch yu xut khu hi sn di dng
nguyn liu th
Hin nay cht lng sn phm vn
cn cha ng nht
Ch c khong 60% cc nh my ch
bin p ng cc tiu chun v v
sinh v cc quy nh v an ton hi
sn
Nhng kh khn trong kim sot vi
lng khng sinh, cht cn trong hi
sn xut khu
Thiu hp tc gia cc nh xut
khu, do khng c th mnh trong
vic mc c gi
Cc c im v ng gi v tin li
ca sn phm cha ph hp
Hu nh khng c thng hiu, v
hu nh khng c danh ting
Hu nh khng c nhng thng tin
v th trng nhp khu
Thiu kinh nghim v k nng trong
14

cc k hoch sn xut di hn
Thiu vn u t
C hi
Cc ngun ti nguyn bin su
ln vn cha c khai thc
Sn xut nui trng thu sn c th
tng gp i
Nhp khu hi sn vn ang tng
trn cc th trng quc t
Nhu cu ngy cng tng v cc mt
hng thu sn sch v hu c cc
th trng phng ty
a dng ho sn phm thch nghi
vi nhu cu ang thay i (cc sn
phm n lin hoc ch bin ng
gi nh bn ti cc ca hng bn
l)
S tng trng ca cc nn kinh t
Trung Quc v n lm tng
nhu cu trong di hn (nhng khng
tng s cnh tranh)
Thch thc
Cnh tranh ton cu ngy cng tng
Gi hi sn c xu hng gim
Cc v kin chng ph gi i vi c
da trn ca Vit Nam (tra hoc basa)
v tm
15

U ban Thu sn EU quyt nh hn
ch hn ngch nh bt t do

EU l i tc tiu th thy sn ln nht ca Vit Nam. Vit Nam cung cp
nhiu loi sn phm khc nhau n th trng ny, tuy nhin xut khu c tra
chim u th tuyt i v gp phn gia tng gi tr xut khu t Vit Nam vo
EU, a EU tr thnh th trng tiu th c tra ln nht ca Vit Nam. C tra
xut khu sang EU tng i n nh v sn lng, song gi bin ng theo
chiu hng ngy cng thp hn. Nm 2011 l nm u tin trong vng 3 nm
qua, xut khu c tra sang th trng ny gim hn 1 %.
B li, xut khu tm vo EU c du hiu tt trong 2 nm gn y v d
bo s tip tc tng nhanh trong nhng nm ti. Nm 2011, xut khu tm vo
EU tng 20,3% so vi nm 2010, a Vit Nam vo v tr th 5 trong nhm xut
khu tm hng u vo EU vi th phn tng t 6, 1% nm 2010 ln 7,5% nm
2011.
C cu cc mt hng XK vo EU nm 2011: c tra 39,5% (-1%), tm 31%
(+20,3%), c ng 5,97% (+19,2%), mc bch tuc 9.28% (+29,6%); nhuyn th
2 mnh v 3.87% (-6,89%); hi sn khc: 10.38% (tnh theo gi tr).

16



Theo s liu ca Hi quan v tng hp ca VASEP, Gi tr xut khu thy
sn 8 thng u nm 2012 sang EU v Nga vn tip tc st
gim, ln lt l 13,7% v 19,5% so vi cng k nm ngoi. Trong ,
xut khu thy sn sang 5 nc nhp khu chnh trong khi EU (c, Italia, H
Lan, Ty Ban Nha v Php) u gim t 7 19% v gi tr so vi cng k nm
trc. ng ch l k t u nm xut khu thy sn sang 5 Vit Nam ch tng
trong thng 2, cn li cc thng khc u gim, dn n nhp khu thy sn ca
EU t Vit Nam tip tc st gim, trong 8 thng u nm ch t 755,3 triu
USD, gim 19,5% so vi cng k nm 2011 . y l mt trong nhng l do
khin M vt EU tr thnh th trng nhp khu hng u ca thy sn Vit
Nam vi gi tr t 809,6 triu USD, tng 10,8% so vi cng k nm ngoi.
17

Eu l th trng ln th 2 sau M nhp khu c ng ca Vit Nam, trong
Ty Ban Nha l thtrng c tc tng trng gi tr NK c ng t Vit Nam
mnh nht, ln ti 4 con s. Ngoi ra, c v Italy l hai th trng ln trong
khi EU cng tng gi tr NK mt hng ny t Vit Nam ln lt l 141,4% v
82,2% so vi cng k nm ngoi. Tnh chung, gi tr XK c ng sang EU trong
thng 8 tng ti 75,9% v 8 thng u nm nay tng 51,5% so vi cng k nm
2011.
Tri vi xu hng i ln ca c ng, xut khu 2 mt hng ch lc l tm
v c tra lin tc gim v cha c du hiu phc hi
2.2 C ph
C ph l mt trong nhng mt hng nng sn xut khu quan trng nht ca
Vit Nam. Nm 2001, ngnh c ph thu ht 600.000 lao ng lu di v
khong gn 1 triu lao ng bn thi gian, v th gp phn gim i ngho
khu vc nng thn. Lnh vc c ph ca Vit Nam lun hng v xut khu,
vi lng hng xut khu chim ti 95% sn lng. Sn xut c ph, ch yu
l c ph Robusta, tng rt nhanh k t cui nhng nm 1980 v c mt
thi k ngn, Vit Nam l quc gia ln trong s cc nc xut khu ca c
th gii. Hin nay Vit Nam l nc xut khu ln th hai xt v mt khi
lng (sau Brazil vi th phn trn th gii khong 15%) v l nc xut
khu ln th ba xt v mt gi tr (sau Brazil v Columbia).
Vit Nam l mt nc sn xut v xut khu c ph c kh nng cnh tranh
cao do iu kin kh hu v mi trng thun li, chi ph sn xut thp, v
sn lng thuc dng ln nht trn th gii. Tuy nhin, c ph Vit Nam vn
th hng thp do cc thit b sy kh v ch bin v cng ngh hu thu
hoch ngho nn; c ph Vit Nam khng c thng hiu v cc nh xut
18

khu vn cn hn ch v k nng marketing. Do , c ph Vit Nam c gi
thp hn so vi mc trung bnh ca th gii. Vit Nam c tim nng nng cao
cht lng ca c ph xanh xut khu thng qua u t nghin cu, u t
vo cng ngh hu thu hoch, d tr v ch bin, v bng cch chuyn sang
sn xut cc loi c ph Arabica l loi c ph c gi cao hn. C nhng la
chn khc nh nhng loi c ph ngch nh c ph hu c, nhng s lng
cn nh. Ch bin ni a c ph ho tan ang c pht trin.
Do Vit Nam c v tr quan trng trn th trng th gii v c nhiu c hi
nhm nng cao cht lng trong qu trnh ch bin v hu thu hoch, tim
nng xut khu ca ngnh c ph c coi l cao, tuy nhin nhu cu pht
trin xut khu ch mc trung bnh.
Phn tch SWOT cho c ph v cc sn phm t c ph Vit Nam
im mnh
Cc iu kin t nhin ph hp cho
c ph
Chi ph sn xut v lao ng thp
Sn lng cao do t ai mu m
C kinh nghim trong trng c ph
Sn xut tp trung gn cng
Khong cch vn chuyn trn t
lin ngn nh hng tch cc n
im yu
Thiu h thng ti tiu, lm dng
thuc tr su v phn bn
Din tch trng c ph qu bnh
trng
Thiu phng tin d tr, dch v
marketing
Thiu qun l ri ro (v d bo him
cho ngi trng c ph)
Th trng tng lai, sn giao dch
19

phn thu t gi xut khu m ngi
nng dn Vit Nam nhn c
Th phn xut khu ln, c bit l
c ph Robusta
Pht trin xut khu t nhn
km pht trin
Cc tiu chun Vit Nam cha tng
xng vi cc tiu chun quc t
Khng c thng hiu cho c ph
xut khu, v th xut khu qua trung
gian
C hi
S phc hi ca th trng th gii
a dng ho th trng xut khu
Pht trin k thut ch bin t
H tr ca chnh ph pht trin
thng hiu, xc tin thng mi
Thch thc
S cnh tranh t cc mt hng khc
S cnh tranh t cc nc xut khu
khc
Din tch trng c ph Robusta qu
bnh trng
K hoch pht trin c ph Arabica
khng hiu qu
Gi xut khu khng n nh
Hn hn
Hn ch ngun nc

EU l th trng chim t trng 40-50% kim ngch xut khu c ph ca
VN. Ni bt l nm 2003, c ph Vit Nam xut khu sang th trng ny l
391.000 tn, t 262 triu USD, chim trn 50% t trng c ph xut khu.
20

lng c ph xut khu trong thng 5/2012 l hn 203 nghn tn, tng 21%
so vi thng trc. Tng lng xut khu nhm hng ny ca nc ta trong 5
thng qua l 904 nghn tn, tr gi l 1,89 t USD, tng 12,9% v lng v tng
8% v tr gi so vi 5 thng/2011.

Biu : Lng xut khu c ph cc thng t nm 2010 n thng 5/2012
Ngun: Tng cc Hi quan
Thu nhp khu ca EU i vi nhom mt hng c ph l rt thp (
c ph ht l 0%) . Nh vy l c ph l mt hng tim nng, gip y
mnh xut khu vo EU, nht l i vi nguyn liu v bn thnh phm

2.3 Giy dp:
Xut khu da giy ca Vit Nam tri qua mt qu trnh tng trng
mnh m k t u nhng nm 90. Trong cha y mt thp k, ngnh da giy
ni ln nh l mt trong nhng ngnh xut khu quan trng nht ca Vit
21

Nam. Nm 2003 kim ngch xut khu t 2.9 t USD, khin Vit Nam tr thnh
nh xut khu giy dp ln th t trn th gii. T nm 1999 n 2003 tng
trng trung bnh t ti mc k lc l 18%/nm, iu ny kh quan trng xt v
c th l ngnh c kh nng cnh tranh cao. Theo cc s liu thng k ca Vit
Nam, nm 2004 xut khu da giy vt mc tiu ti 100 triu USD. Th
trng xut khu hng u l EU, chim khong 80% tng kim ngch xut khu
ca Vit Nam. Vit Nam l nh sn xut c kh nng cnh tranh cao trn th
trng EU, ng th hai sau Trung quc. Sau khi Hoa k thc hin ch ti
hu quc MFN i vi Vit Nam, khi lng giy dp xut khu ca Vit Nam
sang th trng ny tng t bin.

Tnh cnh tranh ca Vit Nam nm trong s kt hp ca mt bn l chi ph
nhn cng thp nht Chu v mt bn l lc lng lao ng c trnh vn
ha, d o to v c tnh k lut. Tuy nhin, nng sut trong ngnh cng nghip
ny ca Vit Nam c xem l kh thp, to thnh mt ci vng lun qun:
duy tr cnh tranh th tin lng vn tip tc thp. Ngnh cng nghip da giy
ca Vit Nam da phn ln vo hp ng gia cng, cc i tc ang dn u th
trng ny cung cp kiu dng, nguyn vt liu v i khi l c my mc. Da
giy l mt ngnh cng nghip l thuc nhiu vo nhp khu, t l nhp khu
chim khong 80% tr gi u ra.

Theo Hip hi Da giy Vit Nam, tim nng xut khu da giy c coi l
cao, mc d ngnh ny s phi tp trung vo nhng sn phm ch cht, c kh
nng cnh tranh v hp thi trang, nhm ginh c mc tiu tng trng xut
khu. Ngnh cng nghip ny yu cu Chnh ph ban hnh cc chnh sch u
i nhm thu ht u t nc ngoi trong sn xut nguyn vt liu th v cc
22

ph kin trong nc, nhm lm gim chi ph u vo. Pht trin xut khu cn
phi tp trung tng cng cung cp u vo trong nc sn xut, nng cao
nng sut, a dng ha sn xut c c nhng sn phm c gi tr cao hn,
khai thc cc k nng ca lao ng Vit Nam bng vic nng cao kh nng thit
k, gim chi ph, to thng hiu ring cho sn phm v tng cng hot ng
marketing.
Phn tch SWOT i vi ngnh da giy

im mnh
- Ch ph nhn cng thp
- Cht lng sn phm cao
- Chi ph cho cc phng tin
giao thng vn ti v chuyn
ch quc t hp l
- Tng cng sn xut da thuc
t nm 2004
im yu
- Ngnh cng nghip non tr vi
s thiu ht v kinh nghim,
thiu b quyt trong thit k v
marketing
- Chi ph sn xut cao bi nhp
khu ha cht, my mc v
ph kin
- K thut ngho nn lc hu
C hi
- c i x u i thu quan
ph cp t EU (GSP)
- Thu sut thp trong th
trng AFTA ti nm 2006
- Thu quan cc k thp trong
th trng Hoa K nh vo
Thch thc
- S cnh tranh mnh m t
Trung quc bi chi ph sn
xut ca nc ny thp

23

hip nh thng mi song
phng (USBTA)

Giy dp l mt trong nhng mt hng xut khu ch o ca Vit Nam
vo th trng EU. T ngy 01/07/1999, bng vic c hng ch u i
thu ph cp GPS, giy dp Vit Nam xut khu sang th trng EU c hng
mc thu nhp khu thp hn cc nc khc, ch bng 70% mc thu thng
thng. Chnh iu ny gip giy dp ca Vit Nam nng cao sc cnh tranh
v gi c cng nh cc li th so snh khc. Theo thng k ca Tng cc hi
quan, kim ngch xut khu mt hng ny 6 thng u nm 2011 ln n gn 920
triu euro, v t gn 960 triu euro trong 6 thng u nm 2012, tng 4,2% so
vi cng k nm trc. C th ni, EU cng ng thi l th trng trng tm,
tiu th s lng ln nht hng giy dp ca Vit Nam so vi cc th trng ln
khc nh Hoa K, Trung Quc, Nht Bn.
Nm 2006, Vit Nam b EU p t thu chng bn ph gi ln mt hng
giy dp, thu ny ht hn vo 1/4/2011. Tuy nhin khi tr li th cnh tranh
cng bng vi cc nc xut khu giy dp trn th trng EU, kim ngch xut
khu mt hng ny vn tng trng kh chm, nguyn nhn l do s canh tranh
ca cc mt hng n t Trung Quc, vi u im l s a dng v p v mu
m, trong khi cng ngh ca chng ta cha cao, sn phm cha c s khc bit
ln.

Kim ngch xut khu cc mt hng ch lc vo EU giai on 2009-2010
n v tnh: Kim ngch: triu USD; tng %

24

Ni dung Nm 2008 Nm 2009 Nm 2010 2009-2010
Tr gi Tng Tr gi Tng Tr gi Tng Tr gi tng
Tng KN XK
vo EU
10.000 17,6 10.600 6,0 12.100 14,2 22.700 6,7
KNXK cc
mt hng ch
lc
6.990 17,6 7.430 6,3 8.300 11,7 15.730 6,0
Dt May 1.750 20,7 1.850 5,7 2.100 13,5 3.950 6,4
Giy dp 2.600 21,3 2.750 5,8 3.000 9,1 5.750 5,0
Thu sn 1.100 20,6 1.250 13,6 1.450 16,0 2.700 9,9
C ph 820 -2,4 800 -2,4 850 6,3 1.650 1,3
Sn phm g 720 20,0 780 8,3 900 15,4 2.400 7,9

Hin nay, cn thit phi c s tng cng xut khu giy dp vo th trng
EU, v mt s l do sau:
- Eu l mt th trng ln, tiu th hng u mt hng giy dp ca Vit
Nam, l mt trong nhng mc tiu quan tm hng u ca cc nc trn th gii.
- EU l mt th trng rt kh tnh vi cc hng ro k thut v th hiu
ngi tiu dung tng i cao, nhu cu giy dp i li th t m lm p th
nhiu. V vy, nu p ng c cc yu cu ca th trng nu trn, khng
nhng chng ta c ch ng trong th trng EU m cn d dng thm nhp cc
th trng khc trn th gii, y l phng php i vng m Nht Bn tng
p dng.
25

- Xut khu giy dp v ang ng mt vai tr quan trng trong tng
kim ngch ca Vit Nam, mang li ngun thu ngoi t di do, ch ng sau du
kh v dt may.
2.4 Hng dt may.
May mc l mt trong nhng lnh vc xut khu quan trng nht ca Vit Nam.
Vi hn 2 triu nhn cng, khong tng s lao ng trong cc ngnh cng
nghip, ngnh cng nghip dt may ng vai tr l mt ngun vic lm then
cht, c bit i vi lao ng n, v y cng l ngnh cng nghip dn u
cho s tng trng ton ngnh v qu trnh cng nghip ha. Mc d Vit Nam
phi i mt vi cc iu kin thm nhp th trng c phn bit i x mt s
nc, nhng thnh tch xut khu ca Vit Nam trong lnh vc ny y n
tng.
Xut khu hng may mc ca Vit Nam c thc hin hu ht di hnh thc
gia cng cho cc cng ty nc ngoi. Tin lng ca nhn cng trong ngnh dt
may ca Vit Nam thuc hng thp nht trn th gii, v sn lng dng nh
cng thp hn so vi Trung quc v cc i th cnh tranh khc trong khu vc
Chu . Hn th na, cc ngnh cng nghip ph tr trong nc cng khng p
ng c nhu cu ca ngnh may: ngnh dt trong nc khng c kh nng
cung cp nguyn vt liu cn c cho sn xut hng may mc (70-80% nhp khu
t nc ngoi), iu ny phn no gii thch c ti sao qu trnh sn xut hng
may mc ca Vit Nam di hn so vi Trung quc.
Cho n nay, s thnh cng ca Vit Nam trong lnh vc dt may da trn chi
ph nhn cng thp v l mt i ch hp dn trong vic thu nhn cng sn xut
t cc nh sn xut Chu , nhng nhiu thay i ln ang din ra trn th trng
ton cu c bit k t khi Hip nh dt may (ATC) ht hiu lc vo u nm
26

2005. Hin nay ngnh may mc Vit Nam ang phi i mt vi s cnh tranh
mnh m t Trung quc v n . Hn na, cho ti khi Vit Nam gia nhp t
chc thng mi th gii WTO, cc quc gia nhp khu vn c th tip tc duy
tr hn ngch i vi Vit Nam m khng vi phm vo cc qui nh ca WTO.
S gia nhp WTO l c hi nhm nng cao c hi thm nhp ca Vit Nam vo
th trng th gii.
Phn tch SWOT i vi ngnh may
im mnh
- Chi ph nhn cng thp
- Th trng ni a c bo
h
- Lc lng lao ng lnh ngh
i vi mt hng th cng (v
d hng thu)
- Vi t la nguyn liu c cht
lng cao
im yu
- Hu ht sn xut theo hp
ng y thc cho cc i tc
nc ngoi
- Nng sut thp
- Thiu lao ng v k thut
vin lnh ngh
- K nng qun l kinh doanh
yu v khng c s qun l
tm trung
- Cc ngnh cng nghip ph
tr trong nc yu km
- Qu trnh sn xut tn nhiu
thi gian hn so vi cc i
th cnh tranh khc trong cng
khu vc
- Phn b hn ngch gp nhiu
27

vn kh khn
- Chi ph vn chuyn cao hn
Trung quc 20%
C hi
- Thm nhp vo th trng Hoa
K
- S gia nhp WTO
- Qui m sn xut nh vi cc
hp ng nh cho nhng mt
hng cn k thut tinh xo (th
trng ngch)
Thch thc
- Hip nh dt may ht hiu lc
- Ngnh cng nghip may mc
Trung quc
- S cnh tranh gay gt trong th
trng ni a

Theo s liu t tng cc hi quan Vit Nam, trong thng 5/2012 xut khu nhm
hng ny t 1,24 t USD, tng mnh 20,7% so vi thng trc, nng tng kim
ngch xut khu nhm hng ny ca c nc trong 5 thng/2012 ln 5,46 t
USD, tng 11% so vi cng k nm trc.
Tuy M l th trng ln nht ca hng may mc Vit Nam, nhng EU
cng chim th phn ng k ca ngnh hng ny. Xut khu dt may vo EU t
gi tr kim ngch ln th 2 ch sau giy dp, bin EU tr thnh mt trong nhng
min t ha vi dt may Vit Nam.
Sau nm 1992, khi Vit Nam v EU thit lp mi quan h thng mi vi
nhau, xut khu dt may sang EU tng nhanh.. Kim ngch xut khu sang th
trng ny nm 1996 t 223 triu USD.. Nm 1997, d trong cuc khng
hong chung khu vc, kim ngch xut khu dt may sang EU vn tng ln 366
triu USD.
28

Nm 2005, bng vic c d b quota, hng may mc Vit Nam c t
do xut khu sang th trng EU, to c hi ln c canh tranh cng bng
vi cc mt hng n t cc nc khc. Tng gi tr xut khu hng dt may xut
sang EU nm 2005 t 800 triu USD, chim khong 1% tng tr gi nhp khu
may mc ca EU. Nm 2006, xut khu may mc sang th trng ny t 1,243
t USD. n nm 2011, kim ngch xut khu hng dt may ca nc ta t
14,04 t USD, trong xut sang th trng EU ti 2,57 t USD chim 33,6%.
Trong 6 thng u nm 2012 t 737.363.532, tng 2,15% so vi cng k nm
trc.
Nhn chung, hng dt may Vit Nam ang dn tm c ch ng trn th
trng chu u, tng bc chng t c uy tn trn th trng EU. Sn phm
ca Vit Nam c nh gi l c cht lng tt, gi thnh cnh tranh, a dng
v chng loi, lc lng tham gia xut khu ngy cng c m rng.
Tuy nhin, cuc khng hong n cng gn y ti cc nc chu u EU
t ra nhiu thch cho cc doanh nghip xut khu may mc Vit Nam. Ngi
dn ti cc nc EU chi tiu d sn hn, h i hi cao hn v cht lng v gi
thnh (gi thnh va phi nhng vn t c cht lng tt). Bn cnh , cc
sn phm dt may Vit Nam b cnh tranh gay gt bi hng Trung Quc trn th
trng Php, trong khi cc i th khc l Bangladesh, Campuchia l hai
nc c xut khu hng dt may vo EU vi thu sut bng 0, sp ti y c
thm Mianmar. Trong thi gian ti, EU s p dng nhng quy nh v bo v
sc khe ngi tiu dung, v nghim ngt hn trong vic bo v mi trng sn
xut.
2.5 Xut khu g v ni tht
L nc nhp khu nhiu hn xut khu, hot ng xut khu ca Vit Nam c
v tng i yu. Theo d liu t TradeMap data, Vit Nam xut khu g v cc
29

sn phm g tr gi gn 140 triu nm 2003. Vi th phn 0.2%, Vit Nam ch
chim mt phn nh lng cung th gii. Tuy nhin, tnh hnh ca Vit Nam
trong giai on 1999-2003 li tri ngc vi th gii: lng xut khu tng
chm, ch 3%/nm nhng gi tr li tng vi mc ng k, 23%/nm. Gn
lng xut khu ca Vit Nam l sang cc nc lng ging ng : Nht Bn
(hn 50%), Trung Quc v i Loan. Vit Nam c th a dng ha th trng
xut khu sang cc nn kinh t chuyn i ang pht trin Chu u nh
Croatia v Hungary.
Xut khu lm sn ca Vit Nam t hn 1 t nm 2004, trong sn phm
g chim gn 95% theo thng k ca Vit Nam. Tuy nhin, Vit Nam phi nhp
mt lng ln nguyn liu u vo (ch yu l g), chim khong 60% gi tr
xut khu. Chnh ph Vit Nam cng c k hoch h tr mt hng nng sn.
Tng l nc c din tch rng che ph ln, Vit Nam c thi k phai chu
nn cht ph rng t nhng nm 50 n nhng nm 80. Trong nhng nm 90,
Vit Nam ngn chn c nn cht ph rng v l mt trong s cc nc
thnh cng trn th gii trong vn tng din tch trng rng. Chng trnh 5
triu ha rng ti to phn vo thnh cng ny.
Th trng EU l mt mnh t mu m vi ngnh xut khu g v nt
tht. Nm 2003, EU tiu th ni tht ln nht th gii, ng thi tiu th g
v cc mt hng g ng th 2 (sau M). Khng nhng th, nhu cu nhp khu
g ca EU ngy mt tng ln, khng ch phc v cho tiu dung ni b m
cn ch bin v ti xut khu. Nm 2002, tng kim ngch nhp khu ca EU
chim trn 50% tng kim ngch nhp khu ni tht trn th gii.
Nhp khu ni tht t Vit Nam theo nhm sn phm
30

n v tnh: 1000 EUR/tn
Tn mt hng 2000 2001 2002
Gi tr Sn
lng
Gi tr Sn
lng
Gi tr Sn
lng
Ni tht phng n v phng
khch
24868 8994 29888 11035 37113 14207
Gh cha nhi m 86840 33352 72364 27244 77619 29836
Ni tht phng ng 5457 2104 7550 3087 8875 3591
Ni tht my 24700 8659 34169 11515 29857 10548
Cc loi ni tht khc 55352 22662 59175 23390 75856 33372
Ph kin 6624 2617 3586 1873 3560 2501
Tng cng 203.84
1
78.388 206.73
2
78.144 232.88
0
94.055

Trong s 27 thnh vin EU, cc nc c, Php, Anh, Ty Ban Nha, Italia,
H Lan, Thy in l nhng th trng ni tht ln nht chu u. Nm 2004,
cc nc trn chim 80% tng tiu dng hng ni tht ca EU, t 70 t USD.
Hin nay, Trung Quc l nc dn u v xut khu g vo th trng EU.
g Vit Nam ang hng mc thu GSP vi mc thu sut ch yu l
0% (mt s mt hng l 2,1%), t gip Vit Nam c nhng li th nht nh
v gi khhi cnh tranh vi cc nc Trung Quc, Indonesia, Braxin, Malaysia...,
do cc Vit Nam khng c hng GSP.
Kim ngch xut khu hng g Vit Nam vo EU trong thi gian qua c mc
tng trng trung bnh 15%/nm, tp trung vo g ni tht v dng ngoi
31

tri. Trong nm 2006 t 501,9 triu USD, chim 26,4% tng kim ngch xut
khu c nc, ring 3 thng u nm 2007 t 200,72 triu USD. Tuy nhin so
vi mt bng chung v nhu cu nhp khu ca Eu th mc xut khu g v
ni tht ca Vit Nam cn rt khim tn v cha phn nh ht tim nng.
Ngoi ra, v lnh vc xut khu ny, Eu cng t ra nhng quy nh v bo
v an ton, sc khe cho ngi lao ng, cc yu cu v mi trng sinh thi v
c bit l bo v v pht trin bn vng din tch rng.
Xt tt c cc mt hng, trong nm 2012, Vit Nam ch yu xut sang EU
cc nhm hng chnh nh: in thoi cc loi & linh kin, giy dp, dt may,
my vi tnh sn phm in t & linh kin, c ph, hng thy sn, my mc thit
b dng c & ph tng,...a s cc sn phm xut khu sang EU c t trng kh
cao trong tng kim ngch sn phm ca nc ta xut sang tt c cc th
trng trn th gii.
Kim ngch, t trng xut khu mt s nhm mt hng chnh
ca Vit Nam sang EU nm 2012
Stt Mt hng
Kim ngch
(TriuUSD)
Tc
tng/gim
(%)
T
trng
1 (%)
T
trng
2 (%)
1 in thoi cc loi & linh kin 5.663 93,0 27,9 44,5
2 Giy dp 2.650 1,6 13,1 36,5
3 Dt may 2.456 -4,5 12,1 16,3
4
My vi tnh, sn phm in t &
linh kin
1.601 98,3 7,9 20,4
5 C ph 1.298 22,3 6,4 35,3
6 Hng thy sn 1.133 -16,7 5,6 18,6
32

7
My mc thit b dng c & ph
tng
653 47,1 3,2 11,8
8 G & sn phm t g 654 7,2 3,2 14,0
9 Ti xch, v, vali, m & d 437 -1,0 2,2 28,8
10 Sn phm t cht do 427 3,9 2,1 26,8
11 Hng ha khc 3.331 1,1 16,4 6,9
Tng cng 20.303 22,7 100,0 17,7
Ghi ch: 1.Tc tng/gim l tc tng/gim nhm hng nm 2012 so
vi nm 2011
2. T trng 1 l t trng kim ngch xut khu ca tng mt hng trong
tng kim ngch xut khu ca Vit Nam sang EU
3. T trng 2 l t trng tr gi xut khu nhm hng ca Vit Nam sang
EU so vi kim ngch xut khu nhm hng ca c nc sang tt c cc th
trng.




33

Chng II: M hnh hp dn cho cc ngnh hng xut khu ca Vit Nam
vo EU
1. Gii thiu v m hnh hp dn
1.1. Khi nim, tnh cht
1.1.1 Gii thiu
Nm 1929, Jan Tinbergen nhn bng tin s vt l t trng i hc Leiden vi
ti mang tn Ti thiu ha nhng vn gia vt l v kinh t di s
hng dn ca Paul Ehrenfest mt ngi bn thn ca Albert Einsteins.
Nghin cu v cc l thuyt vt l l ngh kim cm ca ng cho ti khi ng bt
u ch ti nguyn nhn ca s ngho kh ca tng lp lao ng ni ng
sng, iu khin ng chuyn sang lnh vc kinh t. ng xut thnh lp mt
nhm nhng ngi bn trng i hc, cng nghin cu v vic xc nh m
hnh thng thng hay tiu chun ca thng mi quc t s chim u th nu
nh khng c cc ro cn thng mi. Tinbergen ny ra mt tng v mt
m hnh kinh t lng da trn nh lut trng lc ca Newton. Nm 1962, by
nm trc khi t gii Nobel Kinh t , trong khi ang xy dng mt phn tch
thc nghim trong bo co ti chnh cho mt qu t thin ca New York, cng
vic ny gi cho ng nh li tng t thi sinh vin.
Bt c mt tng no d n gin hay phc tp, u c cu chuyn ca ring
n. V sinh ra n cng c s ng gp ca rt nhiu ngi. Trc Tinbergen,
Ravenstien (1885) v Zipf (1946) s dng nh ngha v trng lc vo m
hnh dng chy di c. c lp vi Tinbergen, Pyhnen (1963), c truyn
cm hng bi Leo Tornqvist, cng cng b mt bi nhin cu vi cng mt
cch tip cn. Sinh vin ca Tinbergen ng thi cng l thnh vin trong
nhm, Hans Linnemann, cng cng b nghin cu tip theo m rng v tho
34

lun v nn tng l thuyt ca m hnh trng lc s dng m hnh Walrasian.
Nhng nm 1970, m hnh trng lc nhn c s quan tm ln. Cun sch ni
tin v thng mi quc t ca Edward Leamer v Robert dnh gn nh c mt
chng vit v n. Tm li, t nhng bc i u tin ca Tinbergen (1962), m
hnh trng lc c s dng rt nhiu trong phn tch thc nghim thng
mi gia cc quc gia. M hnh trng lc c nh ngha nh l mt
workhouse(th c ngi khc trng cy lm nhiu vic nng nhc) ca
thng mi quc t v c quan tm nh l thc t ca cuc sng trong lnh
vc nghin cu ny (Deardorff, 1998). Nng lc ca m hnh ny trong vic c
lng gn ng dng chy thng mi song phng khin cho n tr thnh mt
trong nhng tng quan thc nghim n nh nht (Leamer v Levinsohn,
1995).
Trong phin bn ca Tinbergen, X
ij
l kch c ca dng chy thng mi gia
bt k cp nc no c xc nh ngu nhin bng:
o M
i
: lng hng xut khu m nc i c kh nng cung cho nc j, ph
thuc v kch c ca nn kinh t (c o lng bi GNP quy theo ng
US dollars)
o M
j
: kch c ca th trng nhp khu (c o lng bi GNP quy theo
ng US dollars)
o
ij
: khong cch a l gia hai nc trn 1000 hi l, n l mt phng
php th s o chi ph vn chuyn hoc mt ch s thng tin v th trng
xut khu
M hnh c th hin dng log-log, nn co gin ca dng chy thng mi
l hng s (a
1,
a
2,
a
3
) vi mi tng quan n ba bin gii thch. Dng chy
35

thng mi c o bi c xut khu v nhp khu hng ha. Kt qu a ra
khng c s khc nhau nhiu gia vic s dng xut khu hay nhp khu. t
nc lng ging c v nh c cng thng mi ln hn l ch xt ring v
mt khong cch, s lin k c i din bi bin gi N
ij
ly gi tr 1 nu hai
nc c chung ng bien gii trn t lin. Cui cng, phng trnh c thm
vo cc yu t chnh tr hay na kinh t nh bin gi V
ij
i din cho hng ha
c nhn nhng i x u i ca nc nhp khu. Thng thng, bin ngu
nhin
ij
c thm vo.
Dng ca phng trnh:
Ln X
ij
= ln G + a
1
ln M
i +
a
2
ln M
j
+a
3

ij
+ a
4
N
ij
+ a
5
V
ij
+
ij
1.1.2 Phn tch cc yu t ca m hnh
1.1.2.1 Bin ph thuc
C hai vn lin quan ti bin nm v tri ca phng trnh. Mt l vn
v hon i gi tr xut nhp khu v lm pht. Hai l loi hng ha hay hot
ng kinh t c tnh n trong nh ngha ca dng chy thng mi: nhp
khu, xut khu, thng mi hng ha hay bt yu t g trong mi quan h
thng mi gia 2 nc i v j.
o Bt u vi vn v loi hng ha, bin ph thuc trong a s cc
nghin cu u l s o lng thng mi hng ha song phng. C ba
s la chn cho vic o dng chy thng mi khi cc nh nghin cu
chn bin ph thuc trong m hnh trng lc c in: gi tr xut khu, gi
tr nhp khu hoc dng chy thng mi song phng trung bnh. Dng
chy thng mi song phng trung bnh l trung bnh ca gi tr xut
khu t nc i sang nc j v gi tr xut khu ca nc j sang nc i. V
36

mi dng chy thng mi u c quan st kha cnh xut khu bi
nc ch nh v nhp khu nc n, m hu ht cc nc u xut
khu nhp khu t cng i tc thng mi, do bn gi tr in hnh
ny c ly trung bnh v xt di dng tuyn tnh logarit:
T
ij
= E (x
ij,
x
ji,
m
ij,
m
ji
)
Nhm ln c th xy ra y nu ngi nghin cu s dng log ca tng gi tr
thng mi v tri thay cho tng ca cc log. Rt nhiu nghin cu trong lnh
vc phn tch thng mi, bao gm nhiu nghin cu gn y cng c gp li sai
ny. S nhm ln ny s khng gy sai lch nu thng mi song phng l cn
bng. Trong nhng trng hp khc, dng log ca tng (sai trnh t) nh gi
cao hn so vi tng ca log ( trnh t ng)
o Chuyn sang vn v hon i tin t, vn u tin trong hai vn
k trn, thng mi c c tnh theo gi tr danh ngha v n nn c
biu din di dng mt n v tnh ton thng thng. S liu thng
mi khng nn c gim tr theo ch s gi. Gim tr theo ch s gi
khng ch sai v mt nn tng l thuyt m cn dn n s bin chng
trong thc nghim v thiu st. Thc t l khng th c mt ch s gi
hng ha tt cho thng mi song phng, thm ch l mc trung
bnh.
1.1.2.2 Bin c lp
a. Cc bin c nh hng c nh
Li th ca s dng bin ny l ch y l gii php n gin nht kim tra
m hnh trng lc: chng cho php s dng phng php OLS v khng yu cu
phi thc hin php th ad-hoc phc tp.
37

Tuy nhin cng nn cn trng khi s dng hiu ng c nh trong x l s liu.
Hiu ng c nh ca nc xut v nhp khu c th bin thin theo thi gian.
Cp hiu ng c nh (nc xut khu-nc nhp khu) c th c s dng nu
s c mt ca n khng gy ra tnh cng tuyn vi cc bin gii thch khc.
b. Cc yu t hp dn
Cc yu t hp dn phn nh s tiu dng nc n v cung nc ch nh.
GDP, GNP v dn s thng c s dng. GDP trn u ngi (Frankel, 1997)
v c tnh v s pht trin ca c s h tng (Limao v Venables, 2001) cng
c s dng.
Nn lu rng, hu ht cc yu t hp dn nhn chung u bin thin chm theo
thi gian. V l do ny m ngi nghin cu cn thn trng khi a chng vo
hiu ng c nh.
c. Ma st thng mi
Mt trong nhng quy tc u tin ca a l c Waldo Tobler pht biu: bt
k th g u c mi quan h ti mi th khc, tuy nhin nhng th gn nhau s
lin quan cht ch vi nhau hn l xa nhau. Vy ti sao? Nh ta ni u,
tng ca Tinbergen l khong cch a l l mt phng php o lng th s
cho chi ph vn chuyn v chi ph thng tin. c lng kinh t lng cho h s
co gin ca thng mi vi khong cch thng khong -0,7 v -1,2 (Disdier
and Head 2008) v s nh hng ca khong cch rt bn b theo thi gian(Brun
et al. 2005).
Trong nhng nm u ca nghin cu thc nghim thng mi song phng,
nhiu nh nghin cu tp trung vo c tnh chnh xc khong cch thng mi
38

hn l khong cch trong hnh hc Euclidean gia hai i tc thng mi. Tuy
nhin, khng c l do no khng nh khong cch v khi lng thng mi
lin h vi nhau bng mt hm tuyn tnh. Chi ph thng mi ph thuc nhiu
vo c im ca hng ha nh tnh d v, d hng, kch c, khi lng Thm
vo , chi ph thng mi cn ph thuc vo mi quc gia c th, ph thuc
vo khong cch v chuyn mn ha gia cc vng min.
d. Chnh sch thng mi
Phn tch s hin din ca cc khu vc mu dch t do hay bt k ch chnh
sch thng mi u i no ( GSP Generalised System of Preferences, ACP
African, Caribbean and Pacific partnership, EU European Union). Trong tt c
cc trng hp, nh hng ca chnh sch u i ti thng mi l nh hng
cn bin ca bin gi ly gi tr mt nu chnh sch thng mi u i c nh
hng n nhp khu t nc j n nc i. Li th ca chin lc ny l vic d
dng thc hin. Nhc im l ch ta coi cc nc trong lin kt kinh t ta
ang xt chu nh hng nh nhau bi cc chnh sch ny, iu ny ch ng
trong i x Non discrimination ca WTO. Hn na, cu hi v nh hng
ca t do ha trong cc chnh sch thng mi khng th c tr li nu dng
bin gi v tnh co gin ca thng mi i vi s thay i chnh sch cng
khng c c lng. Hin nay, cc nh nghin cu cng ang chuyn hng
t s dng bin gi sang bin lin tc
Tm li, trn y l nhng gii thiu cn bn nht v m hnh trng lc, nhng
kt qu trong nghin cu ca cc nh khoa hc da trn m hnh s c cp
trong phn Tng quan ti liu.
1.2 Tng quan nghin cu v m hnh hp dn
39

Nu nh trong vt l hc, lc hp dn gia hai vt phn nh s tng tc
ca chng ph thuc vo khong cch v khi lng th trong kinh t hc, m
hnh lc hp dn l cng c d on trao i thng mi song phng gia hai
nn kinh t trong mi quan h vi khong cch, quy m v cc bin s ph thuc
khc c trng cho mi quc gia hay vng lnh th. Chnh v s hu ch v tnh
ng dng cao trong thc tin bi cnh thng mi quc t ang pht trin su v
rng nh hin nay nn m hnh lc hp dn (Gravity model) tr thnh ti
nghin cu ca khng t cc tc gi, cc nh kinh t tn tui trn th gii. Nhn
li qu trnh tm hiu ca cc hc gi i trc phn tch v nh gi hot ng
xut khu ca Vit Nam sang th trng chu u thng qua m hnh trng lc,
chng ti s phn chia cc bi nghin cu theo cc bin s kinh t nh sau:
1.2.1 Bin gi tr xut nhp khu
Giovanni Dellariccia (1999) trong bi vit Exchange rate of Fluctuations
and Trade flows: Evidence from European Union, trn c s d liu ca 15
nc thnh vin EU v Thu S, tng cng l 2100 quan st vin trong 20 nm
(t nm 1975 n nm 1994) v bng phng php Fixed effect v Random
effect, ch ra rng: Trong nhng lnh vc hot ng xut khu i hi u t
ln, thng mi c chng minh l nhy cm vi bin ng ca t gi hi oi
hn trong cc lnh vc hot ng xut khu ngn hn.
Trong Trade flows and spatial effects: The gravity model revisted, Tin
s A. Pororan(2000) cn c vo s liu ca EU, c bit l cc thnh vin
tim nng, bng phng php c lng OLS, chng t rng:
Mt l, khi hiu ng khng gian v vn c trong d liu c s dng
c tnh c kt hp trong phn tch, thay i ng k xy ra ln
40

v c ngha thng k ca cc c tnh cc thng s. Lng vn dn ti
s thay i v cc quyt inh chnh sch da trn m thc thng mi.
Hai l, nhng c lng tham s cng chnh xc th vic nh gi hiu
qu thng mi cng chnh xc qua vic hi nhp khu vc cng nh tim
nng thng mi.
Celine Carrere(2002) thng qua phng php OLS s liu ca 130 nc
t nm 1962 n nm 1996, nhn nh rng: Cc tha thun thng mi khu
vc lm tng xut nhp khu gia cc nc thnh vin, tuy nhin phn cn li
ca th gii th phi tr gi cho s tng ln trong Revisiting the effects of
regional trade agreements on trade flows with proper specification of the gravity
model
Cng nm 2002, Augmented gravity model: An empirical application to
Mercosur - European Union Trade flows ( Inmaculada Martinez - Zarzoso v
cng s, 2002) trn c s nghin cu s liu ca 20 quc gia (Chile, 4 quc gia
thuc Mercosur v 15 quc gia thc EU) bng phng php Fixed effect v
Random effect nu ln c nhng im chnh sau:
Th nht, thu nhp ca c nc xut v nhp khu c nh hng tch cc
n gi tr xut nhp khu
Th hai, dn s ca nc xut khu c nh hng ln v tiu cc vi gi
tr xut khu, trong khi dn s nc nhp khu c nh hng ln v
tch cc n gi tr xut khu. Nc ln hn nhp khu nhiu hn nc
nh.
Th ba, vai tr ca cc bin c s h tng, s khc bit thu nhp v t gi
hi oi l rt quan trng i vi xut nhp khu.
41

Cui cng, i vi quan h thng mi Mercosur - EU c v nh ch c
s h tng ca nc xut khu mi thc y thng mi, do u t ci
thin c s h tng i tc kinh doanh khng c lan ta li ch cho nh
u t ca nc xut khu.
Tuy nhin, nghin cu cha xem xt n s khc nhau ca tc ng to lp
thng mi v chuyn hng thng mi.
Chan Huyn Sohn v Yokohama(2005) th li to dng m hnh thng mi
Hn Quc p dng theo m hnh Hecksher Ohlin bng phng php c lng
OLS trong Korea's trade flows . Vi s liu v quan h thng mi song
phng gia Hn Quc v 30 nc i tc ch yu trong 23 ngnh nm 1995, h
chng t rng: Dng thng mi ca Hn Quc ph thuc nhiu vo cc yu
t nh li th so snh, s khc bit thu nhp v cc giai on pht trin khc hn
l quy m kinh t hay s a dng sn phm. Dng thng mi ph thuc ch
yu vo ngnh cng nghip lin thng mi v mt mc thp hn v thng
mi ni ngnh theo chiu dc.
Thierry Mayer v Soledad Zignago(2005) thu thp s liu t 67 nc
pht trin v ang pht trin trong giai on 1976-1999 v c lng chng
bng gravity model border effect. Trong Market Access in Global and Regional
Trade, cc tc gi a ra nhng nh gi ca mnh:
Th nht, pht trin phng php nh gi mi m ca ca th trng
gia cc quc gia c nhiu im chung( cng l nc PT hoc ang PT)
gia cc ngnh cng nghip v gia cc nm
42

Th hai, kh khn phi i mt v pht trin xut khu v thm nhp th
trng ni a cc nc pht trin ca cc nc ang pht trin l cao
hn so vi cc nc xut khu pha Bc.
Tip tc cc nghin cu trong nm 2005, Scott L. Baier v Jeffrey H.
Bergstrand vi cc d liu ca 96 nc trong cc nm 1960, 1965, 1970, ...v
2000 ng thi s dng Fixed effect, Random effect v OLS cho ra i Do
Free Trade Agreements Actually Increase Members International Trade?. Mc
ch ca bi vit ny l tr li cc cu hi t ra trong tiu : Hip nh
thng mi t do c lm tng gi tr xut nhp khu ca cc thnh vin? v cu
tr li l c. c tnh cho thy rng: Mt FTA trung bnh tng thng mi hai
nc thnh vin khong 86% sau 15 nm.
S dng phng php OLS trong nghin cu: The impact of rules of
origin on trade flows (Patricia Augier v cng s, 2005) i n kt lun:
Quy tc xut x thng mi gy cn tr thng mi th gii, vic ct
gim v hn ch quy tc ny c th lm thng mi th gii tng 50%.
C bng chng cho thy rng vic thiu tch ly l quan trng i vi
thng mi trung gian hn l so vi thng mi sn xut.
Mc thu cng cao cng c tc ng cng nh vi tch ly.
Claudio Montenegr v Isidro Soloaga(2006) dng Fixed effect v OLS
phn tch b s liu ca 120 nc chim hn 90% thng mi th gii t nm
1988 n nm 2003 v cho ra i NAFTAS trade effect: New evidence with a
gravity model. Trong , hai tc gi ch ra rng:
43

Trc tin l trc v sau khi c NAFTA, nhp khu ca M t Mexico,
Canada, v t CARICOM Andean, MERCOSUR cho thy khng c s
thay i c ngha thng k, trong khi nhp khu ca M t cc quc
gia CACM tng.
Th n l chuyn hng thng mi c li cho Mexico v Canada, bt
li cho M Latinh v cc nc vng Caribe.
Vi s liu ca 178 nc giai on 1950 2005 v phng php c lng
OLS, Shujiro Urata v Misa Okabe (2007) vit The Impacts of Free Trade
Agreements on Trade Flows: An Application of the Gravity Model Approach
v nhn thy FTA mang li hiu ng to ra thng mi v rng hiu ng chuyn
hng thng mi b hn ch. Bn cnh , h nhn ra tc ng chuyn hng
thng mi cho nhiu sn phm trong trng hp ca EU, NAFTA v
MERCOSUR nhng khng phi i vi trng hp ca AFTA.
Cng nm , vi Singapore's Bilateral Merchandise Trade Linkages with
Japan and the United States: Trends, Patterns and Comparisons, (Ramkishen S.
Rajan, 2007) a ra mt s khng nh da trn vic c lng OLS thng
qua s liu giao thng ca Singapore vi M v Nht Bn. Tc gi c nhng
lin kt kh su sc ca Singapore vi M v Nht ng thi khng nh s pht
trin mnh m gn y ca Singapore cng mt phn nh s suy yu ca kinh t
cc nc nam :
S chuyn hng thng mi c th gim xung ti thiu vi nhng
chnh sch gim thu sut ca Singapore, tuy nhin trn thc t Singapore
li l nc nhp khu thu quan bn ngoi ca M (iu ny kh ging
vi trng hp ca NAFTA).
44

Trong trng hp ca FTA vi Nht Bn, mt s nn kinh t ng
thc s c th ti t hn.iu ny l doNht Bn cung cp cc u i
thng mi rng ln vi mt s cc nn kinh t ng trn c s GSP
(Generalised Preference System of Preferences), v vi mt FTA, nhng
li ch ny c th b thu hi cng vi s h thp cc mc thu.
Trade and migration flows between some CEE countries and the UK
(Subrata Ghatak v cng s, 2008) li khng nh: S dn di c l mt yu t
quan trng cho dng chy ca di dn mi v xut khu t Vng quc Anh c
th b nh hng bi s tch t ca vic di c nh vo s liu ca mt s nc
CEE gia on 1996-2003 v phng php Fixed effect.
Nm 2008 cng l thi im ra i The Determining Role of EU in
Turkeys Trade Flows: A Gravity Model Approach (Erkan Erdil, 2008). Vi s
h tr d liu t Vin thng k Th Nh K 1992 2006 v phng php Fixed
effect, tc gi a ra mt s khng nh:
Thng mi Th Nh K ph thuc ln vo xu th ton cu ha v khu
vc ha.
Quy m kinh t ca Th Nh K v cc i tc thng mi ca n nh
hng tch cc v quan trng trong xc nh dng chy thng mi ca
Th Nh K, dn s c nh hng tiu cc v quan trng, v mc
khc bit v thu nhp bnh qun u ngi l khng ng k. Cc hiu
ng c nh cho thy khong cch a l gia cc quc gia c ngha.
Assessing the impact of the main East-Asian free trade agreements using a
gravity model (Laetitia Guilhot, 2010) s dng s liu ca 3 khu vc
45

ASEAN, ASEAN-China, ASEAN-South Korea trong giai on 1985-2007 cng
vi phng php Specific effect cng nh Fixed effect lm r: AFTA kch
thch xut nhp khu trong khu vc, tc ng ca n i vi thng mi vi
phn cn li ca th gii thay i theo loi dng chy thng mi: l tch cc
trong trng hp xut khu v tiu cc trong trng hp nhp khu. Tc ng
tng th ca AFTA v thng mi a phng l tch cc. N c th c coi l
mt khi xy dng. Tuy vy, cc hip nh thng mi t do c k kt gia
cc nc ASEAN,Trung Quc v Hn Quc cha c coi l yu t trong khu
vc.
Marie M Stack v Eric J Pentecost(2010) vi nghin cu Trade creation
and diversion revisited: Accounting for model uncertainty and natural trading
partner effects li xut pht t d liu Ghosh v Yamarik (2004) v d liu
Subramanian v Wei (2007) ng thi s dng Bayesian Model Averaging
(BMA) c th ho nghin cu ca mnh. Theo tc gi, s to lp ca PTA
thng mi l mnh m v to ra cc h s d on gip gii quyt mt s cu
thc nghim. Nghin cu t c mt s thnh tu, l:
Khng nh li tc ng mnh m ca PTA vi d liu ca Ghosh and
Yamarik;
Cho thy nh hng ca PTA phn nh s a dng ca PTA v nhng
cp ct gim thu quan km theo chng.
Da vo c s d liu thng mi qua cc nm v phng php phn tch
cc yu t, The returns to exporting: evidence from UK firms (Richard Kneller
v Mauro Pisu, 2010) :
46

nh gi tc ng ca xut khu n mt vi cch thc vn hnh ca
mt vi cp cng ty: xut khu cho php cc cng ty nm vai tr cao
hn v nh gi v n c nh hng n s tn dng nng sut lao ng;
Cho thy li ch t vic xut khu khng b hn ch vi nhng nh xut
khu mi.
Tuy th, thiu st ca bi vit l kt qu t c cha thc s t c cu
tr li r rng bi s liu cha c y v chi tit.
Da vo s liu xut khu ca cc hng Php t nm 1992, Thomas
Chaney (2011) hon thnh The Gravity Equation in International Trade: An
Explanationv i n kt lun: Cc cng ty ch c th xut khu vo cc th
trng m h c mt mi lin h. H c c s lin h ny bng cch
thng qua c mi lin h khc. Doanh thu cao trong xut khu, vi cc cng ty
thng l khi t nhn, v khong cch a l gy cn tr cho vic lin lc ban
u, sau khi c quan h thng mi, gi tr xut nhp khu t l thun vi
kch thc t nc, v t l nghch vi khong cch.
Hai tc gi Vit Nam: V Tr Thanh v Nguyn nh Dng (2011) cng c
bi nghin cu Revisiting Exports and Foreign Direct Investment in Vietnam
da trn cc c s d liu thng mi v cc con s thng k ti chnh ca IMF
v phn tch CMS. Theo nh bi vit ny, cng cc ci cch mnh m trong thc
hin chnh sch thng mi va FDI, Vit Nam thc hin kh tt xut khu.
iu ny cho thy li ch t vic ch ng hi nhp kinh t quc t. C cu v
xut khu cng c nhng chuyn bin tch cc hn mc d t l mt hng ti
nguyn vn cn cao S a dng trong xut khu ca Vit Nam ang ngy cng
gn vi xu hng chung ca th gii, hng ha c kh nng thm nhp tt vo
cc th trng nh M, Nht Bn, Hn Quc. Li th nng ng v li th so
47

snh ngy cng c pht huy Vn FDI c hiu qu tch cc trong vic kch
thch xut khu ca Vit Nam.
Mt nghin cu kh gn y ca tc gi Surya Bahadur Thapa (2012) mang
tn Nepal's Trade Flows: Evidence from Gravity Model s dng Fixed
effect trn c s s liu Ch s pht trin th gii nm 2011,
website:www.indo.com/distanceand
v website:www.cepii.fr a ra cc nh gi v nhn nh.
Nghin cu ny c thc hin nh gi tim nng thng mi ca
Nepal bng cch s dng m hnh lc hp dn. M hnh hp dn y
gii thch rng khi lng thng mi gia cc cp ca cc nc b nh
hng tch cc bi kch thc ca hai nc v tiu cc bi khong cch
gia chng
Kt qu c tnh gi tr xut nhp khu ca Nepal cho thy Nepal
vt qu tim nng thng mi vi 10 i tc kinh doanh, bao gm c
cc nc lng ging khng l n v Trung Quc, v vn cn tim
nng thng mi vi 9 i tc thng mi bao gm nc lng ging
Bangladesh.
1.2.2 Bin khong cch
Chan Hyun Sohn (Vin Chnh sch kinh t quc t Hn Quc v i hc
quc gia Yokoham) (2005)vi s liu ca 30 i tc thng mi ln nht ca
Hn Quc trong 23 ngnh chnh t nm 1995 cng phng php c lng OLS
cho ra i bi vit Does the gravity model explain South Koreas trade
flows . Nghin cu o lng nh hng ca khong cch tng i ca cc
quc gia v ch ra rng quan h thng mi vi cc quc gia c v tr a l xa
48

xi lm gim thng mi vi cc nc gn gi hn v mt a l , trong khi
thng mi vi cc nc gn li tng nhanh hn so vi cc nc xa.
Trong Market Access in Global and Regional Trade, Thierry Mayer v
Soledad Zignago(2005) ly s liu t 67 nc pht trin v ang pht trin t
nm 1976 - 1999 v c lng bng phng php OLS chng t rng: H s
khong cch ni khc nhau c s khc nhau ln; Nht Bn, M v Canada
nhy cm hn vi khong cch hn l cc nc EU trong m hnh thng mi
ca h vi cc nc ang pht trin.
Bi vit The Puzzling Persistence of the Distance Eect on Bilateral
Trade ca tc gi Anne-Celia Disdier v Keith Head (2006) s dng 1467
c lng v 103 bi vit cng vi 3 phng php c lng: Fixed effect,
Random effect v OLS. Theo , s dng c tnh ko di hn mt th k,
chng ta thy rng hiu ng khong cch gim nh t nm 1870 n 1950v sau
bt u tng ln. Nhng pht hin ny l mt thch thc cho nhng ngi tin
rng s thay i cng ngh cch mng ha nn kinh t th gii lm tc ng
ca s chia tch bi khng gian gim hoc bin mt.
Vi s liu ca 3 khu vc ASEAN, ASEAN-China v ASEAN - South
Korea trong giai on 1985 2007, phng php Specific effect v Fixed effect,
Latitia Guilhot LEPII-CNRS (2011) vit bi nghin cu Assessing the
impact of the main East-Asian free trade agreements using a gravity model v
ch ra rng: Khong cch a l i din cho s nh hng ca chi ph vn
chuyn i vi thng mi. Cc bin a l c s dng y c tnh n
khong cch gia hai th o bi t l dn s ca nhng ngi sng th .
Khng ging nh khong cch tiu chun o c, tnh ton ny xem xt phn b
49

a l ca dn s, v do , lm suy gim nh hng ca th t cung cp
mt tng thc t hn v vic phn phi cc dng chy thng mi gia cc
quc gia. Hai nc xa nhau v mt a l vi nhng nc khc c xu hng
tham gia thng mi vi nhau hn hn hai quc gia b chia cch bi cng mt
khong cch tuyt i, nhng li gn v mt a l gn gi hn vi cc th
trng khc.
1.2.3 Bin dn s
Augmented gravity model: An empirical application to Mercosur -
European Union Trade flows, do tc gi Inmaculada Martinez - Zarzoso (i
hc Jame I) v Felicitas Nowak - Lehmann (i hc Goettinggen) (2001) vit
trn c s s liu ca 20 quc gia gm Chile, 4 quc gia thuc Mercosur v 15
quc gia thuc EU, s dng Fixed effect, Random effect v Linder effect lm
phng php c lng. Theo nh bi nghin cu ny, dn s ca nc xut
khu c nh hng ln v tiu cc vi gi tr xut khu, trong khi dn s
nc nhp khu c nh hng ln v tch cc n gi tr xut khu. Nc ln
hn nhp khu nhiu hn nc nh.
Inmaculada Martinez Zarzoso (2003) chng t: Bin dn s nc xut
khu c tc ng tiu cc, kch thc ca nc xut khu cng ln, gi tr xut
khu cng thp. Tuy nhin, h s c tnh tng ng vi dn s nc nhp khu
ch tiu cc cho n nm 1990. T nm 1991 tr i, du hiu ny tch cc v c
tm quan trng ngy cng tng vi quy m v kch thc th trng. Nhn nh
ny ca tc gi c th hin trong Gravity Model: An Application to
TradeBetween Regional Blocs, mt bi nghin cu c lng bng phng
php Fixed effect v OLS v ly s liu ca 47 nc t nm 1980 n nm 1999.
50

Subrata Ghatak (Khoa Kinh t, i hc Kingston, Lun n, Anh v cng
s (2008) cng nhau cho ra i bi nghin cu Trade and migration flows
between some CEE countries and the UK. H i n kt lun: S dn di c
l mt yu t quan trng cho dng chy ca di dn mi v xut khu t Vng
quc Anh c th b nh hng bi s tch t ca vic di c trn c s c lng
Fixed effect t s liu ca mt s nc CEE gia on 1996 - 2003.
T vic nghin cu nhm D8 trong giai on 1995 2010 v bng vic kt
hp 2 phng php c lng Random effect v Fixed effect, The
Determinants of Trade Flows between D-8 Group Members through Gravity
Mode ca Somayeh Razzaghi v cng s (2012) t c mt s thnh cng
nht nh. Theo nh nghin cu ny, Bin dn s c h s tiu cc i vi cc
nc, trong lu s tn ti ca hiu ng thay th nhp khu: kch thc ngy
cng tng ca th trng khuyn khch sn xut trong nc. Ngoi ra s tn ti
ca hiu ng hp th cng c ghi nhn. N c ngha rng mc d dn s tng
ln v c li sn xut, nhng hng ho c sn xut ra c tiu th th
trng ni a thay v xut khu ra nc ngoi.
1.2.4 Bin GDP
Chan Hyun Sohn (Vin Chnh sch kinh t quc t Hn Quc v i hc
quc gia Yokoham) (2005) vi s liu t 30 i tc thng mi ln nht ca Hn
Quc trong 23 ngnh chnh t nm 1995 c lng OLS v ch ra trong bi
nghin cu Does the Gravity Model explain South Koreas Trade Flows? rng:
Khi lng thng mi gia tng cng vi s gia tng v quy m kinh t. Tuy
nhin, h s c lng cho thy, cc yu t khc khng i, tng 1 phn trm
trong GDP s dn n tng khong 0,72 phn trm trong dng chy thng mi
song phng ca Hn Quc.
51

Bi vit Assessing the impact of the main East-Asian free trade
agreements using a gravity model, do Latitia Guilhot LEPII-CNRS (2010)
bng phng php Specific effect v Fixed effect v ly s liu ca 3 khu vc
ASEAN,ASEAN-China,ASEAN-South Korea trong giai on 1985 2007,
nhn nhn nh sau: GDP ca nc xut khu hoc nc nhp khu c nh hng
ng k v tch cc i vi s ch o ca dng chy thng mi gia 34 quc
gia. S hin din ca cc tha thun khu vc ng cng c nh hng ca
kch thc ca nn kinh t. Nh vy, trong giai on 1985-2007, tng 1% trong
GDP ca nc xut khu dn n tng 1,45% trong thng mi vi cc nc
nhp khu.
Kt hp thnh cng OLS, Random GLS v Robust nghin cu cc ch
s kinh t ca Trung Quc, Hng Kng, Ma Cao, Hn Quc v Nht Bn giai
on 2004 2008, Shasha Yu v Eui Burm Park (2011) vit East Asian
Trade Flows of Cultural Goods: A Gravity Model Approach v cho rng: Tnh
cht c bit nht ca hng ha di sn vn ha l GDP ca c nc xut v nhp
khu u khng c nh hng ng k n thng mi ca h. Bi v hng ha
Di sn Vn ha bao gm c vn ho vt th, chng hn nh xy dng, tc phm
ngh thut v to tc, chng thng duy nht v khng th thay th nn chnh
ph lun lun c gng ht sc bo v chng khi s trao i.
Somayeh Razzaghi v cng s (2012) ch ra rng tc ng ca GDP l
tch cc v ng k v kt qu ny cho thy cc nc giu hn tham gia vo
thng mi quc t nhiu hn nh vo vic nghin cu nhm D8 trong giai on
1995 2010 vi phng php Random effect v Fixed effect trong bi vit The
52

Determinants of Trade Flows between D-8 Group Members through Gravity
Model ca mnh.
Nh vy, trong nhng nm qua c khng t cc nghin cu ca cc tc
gi khc nhau v M hnh trng lc v tnh ng dng ca n trong thc y quan
h thng mi song phng, khu vc v a phng. Mc d mi bi vit mi ch
nh gi nhng kha cnh nh trong mi quan h quc t phc tp ca bi cnh
hi nhp v ton cu ho cng nh cn nhiu hn ch trong nh gi cc tc
ng nhng chng ng gp nhng t liu ng k cho qu trnh nghin cu
tip theo.
2. c lng
Phng trnh trng lc cho xut khu Vit Nam vo EU c tnh trong giai
on 1997-2011 do s sn c ca cc s liu thng k thng mi song phng
trong giai on ny.Cc s liu thng mi song phng c thu thp vi 27
nc i tc thng mi EU t c s d liu thng k ca ngn hng th
gii,tng cc thng k v tng cc hi quan.Cc nc i tc thng mi ny
chim trn 90% kim ngach xut khu ca Vit Nam sang chu u,cho thy m
hnh trng lc bao qut kh tt hot ng thng mi quc t ca Vit Nam
trong nhng nm va qua.S liu v GQP,dn s c thu thp t d liu ca
ngn hng th gii cn s liu v khong cch gia cc nc c thu thp t
CEPII
Kt qu ca m hnh trng lc c trnh by trong bng,Kt qu c tnh ny
cho thy cc h s u c du nh d tnh.H s R-squared l 0,803 cho thy m
hnh trng lc gii thch kh tt thng mi ca Vit Nam,v mt xut khu sang
EU,trong nhng nm va qua.
53

Bin GDP th hin quy m ca nn kinh t c du dng trong phng trnh,cho
thy tng trng kinh t Vit Nam v nc i tc u c tc ng dng
n thng mi Vit Nam.Bn cnh bin khong cch th c du m ph hp
vi phn tch ca m hnh trng lc.Nhn vo phng trnh c th thy thng
mi lin ngnh chim u th trong thng mi Vit Nam,hay trong nhng nm
va qua th xut khu ca Vit Nam da trn s khc bit ca cc yu t sn
xut.Nhn vo bin gi Vit Nam gia nhp WTO th thy c du dng cho thy
vic gia nhp WTO tc ng tch cc n thng mi ca Vit Nam

Chng III: Kt qu nghin cu
1. M t v nh gi din bin xut nhp khu ca Vit Nam vo EU
Cc h s th u c ngha thng k mc 1% (***)
S quan st l 395 vi 27 nc chu u trong 1997-2011 (15 nm)

M hnh
Ln export= -19.9384 - 0.386986 ln distance + 0.530076 ln population +0.713777
ln gdp + 1.07943 wto
Model 1: OLS, using observations 1-395
Dependent variable: l_TradeValue_in_1000_USD
Heteroskedasticity-robust standard errors, variant HC1

Coefficient Std. Error t-ratio p-value
const -19.9384 2.63303 -7.5724 <0.00001 ***
l_distance -0.386986 0.330318 1.1716 0.24209
l_pop 0.530076 0.111034 4.7740 <0.00001 ***
54

l_gdp 0.713777 0.0828774 8.6124 <0.00001 ***
wto 1.07943 0.107866 10.0072 <0.00001 ***

1.1 Dn s

Dn s ng th nhp khu nm mt hng chnh t Vit Nam tng ( tng ng
vi xut khu ca Vit Nam sang EU tng)
Dn s tng 1% th nhp khu nm mt hng chnh t Vit Nam ca bn EU
(tng ng vi xut khu ca Vit Nam sang EU) tng 1000.0,530076=530,076
USD

Biu v dn s v gi tr xut nhp khu ca EU t Vit Nam (2001-2011)



475000000
480000000
485000000
490000000
495000000
500000000
505000000
0
2000000
4000000
6000000
8000000
10000000
12000000
14000000
16000000
18000000
dn s
gi tr nhp khu t VN
55

1.2 GDP
GDP nc i tc ln th cng nhp khu ln (hay xut khu VN tng) GDP ca
c khi EU tng 1% th gi tr xut khu t Vit Nam sang EU 713,777 USD
Biu gi tr xut khu cu Vit Nam sang EU v GDP ca ton khi EU
(2001-2011)


Biu gi tr xut khu ca Vit Nam sang c v GDP ca c (1997-2011)

0
2E+12
4E+12
6E+12
8E+12
1E+13
1.2E+13
1.4E+13
1.6E+13
1.8E+13
2E+13
0
2000000
4000000
6000000
8000000
10000000
12000000
14000000
16000000
18000000
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
gi tr nhp khu
gdp
56



T cc biu trn ta thy sau nm 2008, GDP ca EU gim, gi tr nhp khu
t Vit Nam cng gim theo, iu tng t ng vi c qu trnh t 2001 n
2011. Nhng bin ng gn nh tng ng cng xut hin trong s liu v
GDP v gi tr nhp khu ca c vi Vit Nam (1997-2011)








0
5E+11
1E+12
1.5E+12
2E+12
2.5E+12
3E+12
3.5E+12
4E+12
0
500000
1000000
1500000
2000000
2500000
3000000
3500000
4000000
gi tr nhp khu
gdp
57

Biu GDP cc nc trong khi EU (2007)






GDP 2007
Austria
Belgium
Bulgaria
Cyprus
Czech Republic
Germany
Denmark
Spain
Estonia
Finland
France
United Kingdom
Greece
Hungary
Ireland
Italy
Lithuania
Latvia
Malta
Netherlands
58

Biu gi tr nhp khu t Vit Nam nm 2007

Trong nm 2007, su nc dn u v gi tr nhp khu hng ha t Vit Nam l
c, Anh, Ba Lan, Php,B v Ty Ban Nha cng ng thi l nhng nc dn
u v GDP. Nm 2008 chng kin hin tng tng t nhng c s thay th
ca H Lan vi Ba Lan trong su nc dn u.

Austria
1%
Belgium
9%
Bulgaria
0%
Cyprus
0%
Czech Republic
1%
Germany
20%
Denmark
2%
Spain
8%
Estonia
0%
Finland
1%
France
10%
United Kingdom
16%
Greece
1%
Hungary
1%
Ireland
1%
Italy
9%
Lithuania
0%
Latvia
0%
Malta
0%
Netherlands
0%
Poland
13%
Portugal
2%
Romania
1%
Slovak
Republic
0%
Slovenia
1%
0%
2%
gi tr nhp khu 2007
59

Biu GDP cc nc trong khi EU (2008)







GDP 2008
Austria
Belgium
Bulgaria
Cyprus
Czech Republic
Germany
Denmark
Spain
Estonia
Finland
France
United Kingdom
Greece
Hungary
Ireland
Italy
Lithuania
Latvia
Malta
Netherlands
60

Biu gi tr nhp khu t Vit Nam (2008)


Bng thng k tng kim ngch, t trng & th hng ca mt s thnh vin
EU trong thng mi vi Vit Nam nm 2012
Kim ngch, t
trng & th
hng
c Php Anh
H
Lan
Itali
a
Ty
Ban
Nha
B o
Thy
in
Ai
len
Austria
1%
Belgium
9%
Bulgaria
1%
Cyprus
0%
Czech Republic
1%
Germany
19%
Denmark
2%
Spain
9%
Estonia
0%
Finland
1%
France
9%
United Kingdom
14%
Greece
1%
Hungary
1%
Ireland
0%
Italy
9%
Lithuania
0%
Latvia
0%
Malta
0%
Netherlands
14%
Poland
2%
Portugal
1%
Romania
1%
Slovak Republic
1%
Slovenia
0%
2%
gi tr nhp khu 2008
61

Xut nhp khu
Kim ngch
(Triu USD)
6.473 3.752 3.576 3.180 2.849 2.077 1.558 1.223 915 728
T trng so vi
tng cc th
trng EU ca
Vit Nam (%)
22,2 12,9 12,3 10,9 9,8 7,1 5,4 4,2 3,1 2,5
Th hng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Xut khu
Kim ngch
(Triu USD)
4.096 2.163 3.034 2.476 1.877 1.794 1.147 1.065 674 81
T trng so vi
tng cc th
trng EU ca
Vit Nam (%)
46,6 24,6 34,5 28,2 21,3 20,4 13,0 12,1 7,7 0,9
Th hng 1 4 2 3 5 6 7 8 9 10
Thng k s liu xut nhp khu nm 2012 ca Tng cc Hi quan cho thy,
chim 85% tng kim ngch xut nhp khu ca Vit Nam vi cc thnh vin EU
tp trung 8 th trng ln: c, Php, Anh, H Lan, Italia, Ty Ban Nha, B
v o.
Trong , c l th trng dn u v nhp khu hng ha ca Vit Nam vi
kim ngch t gn 4,1 t USD, tip theo l Anh: 3,03 t USD, H Lan: 2,48 t
USD, Php: 2,16 t USD,...
1.3 WTO
Trc nm 2007, c khi ch c o gia nhp WTO, t nm 2007, c khi u
62

gia nhp WTO. Sau s gia nhp ny, c s tng ln v gi tr nhp khu t Vit
Nam, nhng tc ng ny khng ko di c n 2009 do cuc khng hong
n cng. Tuy nhin, theo m hnh, vic gia nhp WTO ca cc nc EU mang
li tc ng dng cho gi tr xut khu ca Vit Nam sang EU.


3. Cc vn cn tn ti v kin ngh
Mc d b nh hng t cuc khng hong ton cu, song kim ngch thng mi
gia Vit Nam v EU trong nm 2009 t 15,2 t USD, tng hn so vi mc
tiu ban u 15 t USD. Th trng EU vn lun l mt trong nhng th trng
nhp khu ln nht ca Vit Nam.
Trong nhng nm gn y, EU c nhiu chinh sch tch cc trong quan h
thng mi vi Vit Nam, mc d EU vn c nhng u tin hn i vi Chu
0 5000000 10000000 15000000 20000000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
gi tr nhp khu
gi tr nhp khu
63

Phi, Carib v nhm cc nc thuc Thi Bnh Dng. Vi h thng u i thu
quan ph cp, dnh cho cc nc km pht trin dnh cho nm nc thuc
ASEAN nh Singapore, Thi Lan, Indonesia, Malaysia v Philippines. V vy,
doanh nghip Vit Nam cn ch ng hn trong quan h thng mi vi EU.
EU vi 27 nc thnh vin, thi quen tiu dng cng nh vn ha kinh doanh
khc nhau, quy nh trong nhp khu hng ha ca EU l kh phc tp v tng
i kh hiu so vi vi cc nc trong cc khu vc khc nhau. Nh mi y, EU
a ra quy nh v chng khai thc v nh bt thy hi sn bt hp php (IUU),
mi n hng u phi c cam kt ca nh my v ngun gc nh bt thy hi
sn, iu ny gy khng t cn tr i vi cc ng dn, cc cng ty ch bin
v xut khu thy sn Vit Nam. c th hp tc tt, doanh nghip
Vit Nam nn tp trung nghin cu ni dung ca cc quy nh ny trc khi tin
hnh mt n hng c th. y mnh xut khu sang EU trong thi gian ti,
theo ng Matthias Duchn Gim c ca EuroCham cho bit doanh nghip Vit
Nam nn xem xt nhu cu ca khch hng, c th tp trung vo nhng sn phm
tt cho sc khe v mi trng.
Vit Nam ang khi ng m phn Hip nh t do thng mi (FTA) vi cc
nc EU, theo , y s l c hi mi cho cc nh xut khu trong vic n
gin ha cc th tc, gim thu v cc ro cn khc khi a hng ha Vit Nam
vo th trng y tim nng ny.
nh gi tim nng xut khu v xc nh chnh sch c th cho ngnh
hng c th ch l mt phn ca nhng hot ng tm c hn nhiu nhm gii
quyt nhng vn thc t ang c Thch thc xy ra Vit Nam. Hin ang c
s tranh ci gia cc chuyn gia v nhng nh lp php v li ch ca vic dn
64

sn c (picking winners), ngha l nng mt s khu vc ngnh hng nhng
li lm phng hi n nhng lnh vc khc, ch khng phi l thun ty to ra
mt sn chi bnh ng nhm ci thin mi trng kinh doanh cho tt c cc
ngnh. Trn thc t, c nhiu chnh ph ang thc hin cch tip cn rt thc
dng, l lch vo gia hai tnh th v nh vy s c c c hai yu t. Cho
d trong trng hp c th no i chng na, chng hn nh trong trng hp
tht bi trn th trng th s c nhng can thip mang tnh mc tiu nhm vo
nhng ngnh hng c th iu chnh v cng s c nhng u tin nht nh
to ra mi trng kinh doanh thun li cho doanh nhn c trong v ngoi nc.
Do vy, chnh ph nn ra cc chin lc cho ngnh hng cng vi cc chnh
sch thch hp nhm i ph vi nhng vn ln ang ni ln.
2.6 Nhng vn chnh cn tn ti
Mc d gt hi nhiu thnh cng trong cc nm gn y, nhng cc nh
xut khu ca Vit Nam ang phi i mt vi nhng thch thc ln. Trong cc
cuc phng vn tin hnh vi cc cc doanh nghip v cc cc cn b t cc
hip hi ngnh hng, tt c u nu ra mt s nhng lnh vc ang gp tr ngi
m phn ln nhng vn li ny li lin quan n pha nh cung cp hng trong
nc (bng 43), l:
- Cht lng thp v sn phm khng a dng: Mt trong s nhng cn
tr chnh i vi s tng trng xut khu mt s khu vc (du v mt
s loi nng sn) l nhng sn phm ny c xut khu dng th
hoc ch c s ch. Vic xut khu nh vy v hnh chung hn ch kh
nng tng gi tr gia tng v s a dng ca sn phm. Khi m s cnh
tranh v nhng yu cu v gim gi thnh sn phm ngy cng mnh m
65

th vn v sn phm cht lng thp chnh l iu cn c mt s khu
vc sn xut, c bit l i vi sn phm cng nghip. Cht lng thp
v sn phm n iu khng ch lin quan n kha cnh k thut sn xut
(nh s lc hu v cng ngh) m cn l s yu km v phng thc qun
l, thit k v marketing.
Gi tr gia tng hn ch do ph thuc ln vo nhp khu nguyn liu th
v nguyn liu trung gian. mt s lnh vc, sn phm c xut khu
di dng c ch bin nhng phi nhp khu nguyn liu th v cc
nguyn liu trung gian. Nh vy, do thu nhp khu cao v chi ph vn
chuyn ln dn ti gi thnh sn phm tng v ngun cung cp hng
khng c m bo n nh. Cc loi sn phm xut khu ch yu ca
Vit Nam nh qun o v giy dp u ph thuc ln vo nhp khu
nguyn liu, gi tr gia tng thp. Hin ti, Vit Nam ch yu vn hot
ng vi vai tr l mt nh thu ph, khng c nhng mi lin h trc tip
vi th trng.
- Lc hu v k thut. K thut ch bin s dng nhiu lnh vc li thi m
nguyn do l v kh nng ti chnh eo hp ca cc doanh nghip.
- Kh nng tip cn vi cc ngun ti chnh. Nhiu cng ty, c bit l cc
doanh nghip va v nh khu vc t nhn u thiu vn m rng quy m
u t, mua my mc v u t cho ngun nhn lc. Cc doanh nghip cng cn
c s h tr xy dng k hoch kinh doanh hoc xy dng chin lc cng
nhng ch dn c th thc hin ng cc quy trnh ca cc t chc ti chnh.
- C s h tng khng tng xng. Chng hn nh h tng cho vn chuyn hng
qun o t hn khong 20% so vi Thi Lan v Trung Quc. Cc h thng c
66

s h tng h tr khc nh kho bi v gi lnh khng p ng c yu cu ca
hng nng sn. V d nh i vi go, nhng tht thot sau khi thu hoch rt ln,
chim khong 10-12% v ma m ch yu l do cng ngh thu hoch lc hu,
phng tin vn chuyn th s v c s h tng c k.
- Gi c khng cnh tranh. mt s khu vc sn xut, hng xut khu ca Vit
Nam cn nhiu mt hn ch do gi thnh sn xut cao mc d chi ph nhn cng
r. Chnh ph v cc bn hu quan cn lu n hai nhn t chi ph chnh trong
bao gm c sc cnh tranh ca Vit Nam l: chi ph theo n v lao ng (chi
ph nhn cng theo n v sn phm, l phng thc cn bng vi t l chi ph
nhn cng v nng xut lao ng) v cc chi ph khc nh nguyn liu trung gian
v vn chuyn. Chng hn nh sn phm giy dp, chi ph nhn cng thp nhng
chi ph sn xut li cao do phi nhp khu cc ho cht, my mc v ph kin.
Trong khi trn th gii c chi ph nhn cng v nng xut c xu hng gim i
th chi ph cho lao ng c tay ngh cao mt s khu vc sn xut li cao hn so
vi cc nc khc khu vc.
Phn tch SWOT cho cc ngnh hng xut khu Vit Nam
im mnh ( xy dng)

n nh ti chnh, x hi v chnh tr
V tr a l thun li, nm trong khu
vc nng ng
Cc nhn t cho sn xut rt phong ph
im yu ( khc phc)
Nn tham v tham nhng.
Chi ph lao ng c tay ngh cao hn
so vi cc nc khc trong khu vc.
Nng xut thp.
Sn phm cht lng thp.
67

(nhn cng, nng nghip, lm nghip
v ng nghip)
Chi ph nhn cng kh r
Lc lng lao ng c k lut.


Cng ngh sn xut lc hu.
Gi tr gia tng trong sn xut t do hn
ch v ngun nguyn liu th v
nguyn ph liu.
C s h tng khng tng xng.
Chi ph vn chuyn ni a cao so vi
cc nc khc trong khu vc.
Hn ch v b quyt trong thit k v
marketing.
Khong cch gia cc ngnh nng
thn v thnh th kh ln.
Qu trnh gim bt thu VAT ca
chnh ph cn chm.
Cha xy dng c thng hiu cho
hng nng sn
C hi ( nm bt)
Gia nhp WTO
Hi nhp khu vc (ng ch l Hip
nh Khu vc T do Thng mi
ASEAN - AFTA) v cc hip nh
thng mi song phng trong tng
Thch thc ( i ph)
Sc cnh tranh tng c th trng ni
a v quc t do gim bt bo h cho
cc ngnh trong nc.
Khng cn ro cn v thu quan.
68

lai.
a dng v th trng v sn phm.
Chuyn giao cng ngh do u t trc
tip nc ngoi.
Ci tin cht lng sn phm v c s
h tng
- Kin thc th trng nc ngoi v tnh hnh thng mi quc t cn
hn ch. Thng tin v th trng quc t c vai tr rt quan trong i vi nhng
doanh nghip mong mun xut khu trc tip sang cc th trng quan trng nh
Hoa K v Lin minh Chu u. Tuy nhin, nhiu nh xut khu vn rt cn rt
hn ch v kin thc th trng nc ngoi v vn cn phi qua khu trung gian
rt nhiu ngnh hng. Theo kt qu ca qu trnh t do ho thng mi Vit
Nam, sc tng trng ngy cng mnh nhng doanh nghip c t nhn v nh
nc l do hot ng thng mi hng vo xut khu. Tuy nhin, nhng doanh
nghip ny ang phi i mt vi hng lot nhng vn v kh khn nh thiu
thng tin th trng v khng c kh nng s dng nhng ngun thng tin mt
cch c hiu qu. Mt khc, c s h tng v thng tin ca Vit Nam vn b xem
l yu km v t cho d c nhiu ci tin tin trong nhng nm gn y.
Phng thc qun l bn hng vn cn nhiu hn ch, cc doanh nghip vn c
thi quen ch i khch hng mt cch th ng ch khng phi l t mnh i
tm kim mt cch tch cc nm bt nhanh nhng c hi mi. S phi hp
gia cc c quan v chnh quyn a phng c ci thin ng k, tuy
nhin s phi hp ny vn cn lng lo.
69

- Cha hon ton ci m i vi cc nh u t quc t. Mc d Vit
Nam tip nhn nhng lung u t trc tip nc ngoi quan trng, nhng
cc cng ty nc ngoi vn gp phi nhiu vn v th tc hnh chnh v
khung php l ca trong nc. Hn na, h thng thu quan cha to iu kin
thun li cho u t v c s h tng v thng tin cn nhiu yu km v t .
2.7 Mt s khuyn ngh chnh
Cc doanh nghip Vit Nam phi phi tm cch thch nghi ng ph
vi tnh hnh quc t ang c nhiu bin ng v nhng thch thc ch yu nh
cp trn. iu ny c c bit quan trng nu Vit Nam mun t c
v th hng u t nht l i vi mt vi sn phm hay quy trnh sn xut t
cht lng cao. Vi s gia tng cc lung u t trc tip nc ngoi cng vi
qu trnh ci cch ang c thc y nhanh chng khu vc doanh nghip nh
nc v s ni ln ca cc doanh nghip t nhn, hot ng kinh doanh Vit
Nam thng xuyn c s bin i. iu ny c ngha l mt lnh vc khng th
gii quyt c tt c nhng vn c Thch thc, tuy nhin, lnh vc li c
th nu bt ln nhng hot ng c la chn u tin nhm ci thin hn
na kh nng cnh tranh v tim nng xut khu ca cc ngnh hng c
kho st.
- Ci tin cht lng sn phm v thit k. Cho n nay, i vi nhiu
ngnh hng, chin lc ch yu ca Vit Nam vn l chuyn v tiu chun ho
v sn xut hng lot cc sn phm. i vi nhng sn phm ny, gi c l tiu
chun la chn chnh trn th trng v vic gim gi l chin lc duy nht m
cc doanh nghip s dng lm cng c cnh tranh trn th trng, l ni m
s cnh tranh quc t rt mnh m. Tuy nhin, nhiu sn phm c th c phn
70

bit bi cht lng (khng ch lin quan n nhng nhn t khch quan nh
tin cy v dch v sau bn hng m cn c nhng tiu chun mang tnh ch quan
nh thit k v ting tm) v iu ny lm tng s la chn cho cc cng ty i
vi nhng lnh vc h mong mun cnh tranh. Mt t l v cht lng-gi c hp
l c th c tm thy nhng khu vc th trng c bnh din thp v cao.
Trong khi cc cng ty nhng nc pht trin c xu hng theo ui mc tiu
v gi cao, cht lng tt ti mt s khu vc ( khu vc , vic tr lng cng
phi cao), th cc cng ty cc nc ang pht trin li thng phi la chn
khu vc gi c thp, cht lng thp v tr lng cng thp. Cc cng ty ca
Vit Nam cn phi cng c hn na s chuyn mn ho ca mnh. Tuy nhin,
vic chuyn mn ho cng ph thuc vo nhiu yu t nh u t mt cch thch
hp vo cht lng nguyn liu th, k thut sn xut, c s h tng, qun l
hiu qu v ngun nhn lc.
- Thch ng tiu chun ca Vit Nam vi tiu chun quc t v gim thiu
nhng Thch thc nh hng n sc kho ca hng nng sn. Cht lng
khng p ng c yu cu phn ln l do thiu tiu chun cht lng v
khng c cc c quan chc nng thc hin vic kim tra. Cn phi c phng
thc ph hp thch nghi ho tiu chun ca Vit Nam ph hp vi tiu chun
quc t. iu ny c bit quan trng i vi cc sn phm nng sn v thu sn
l nhng sn phm m th trng th gii p dng nhng quy nh rt kht khe
v an ton v v sinh thc phm cng nh ngun gc xut x. Trong nhng nm
gn y, nhng hng ro phi thu quan, c bit l nhng ro cn k thut trong
thng mi (TBT) v nhng quy nh v v sinh trong Hip nh SPS ng vai
tr ngy cng quan trng do tm l lo ngi ca khch hng (c bit nhng
nc pht trin) v nhng nh hng ca mi trng v v sinh. Bn cnh ,
71

cn c nhng vn v lin quan n sc kho nh cm gia cm v SARs. iu
quan trng l cn c bin php nhm gim thiu nhng Thch thc nh hng
n sc kho v mi trng thin nhin bng cch thit lp mt h thng hiu
qu v th y, h thng bo v thc vt v cnh bo thin tai. thc hin c
vic ny, cc nh ch bin v sn xut cn phi nng cao kh nng qun l cht
lng thng qua dy chuyn ng tin cy t vic canh tc/nui trng v thu
hoch/nh bt n vn chuyn v ch bin. Vic nng cao cht lng v tiu
chun ho cng cn thit i vi sn phm cng nghip. Cc hng sn xut cn
thc hin theo quy trnh qun l cht lng (ISO).
- Xy dng thng hiu. Nng cao kh nng nhn thc v tm quan trng
ca nhn mc v s lng nhn hiu thng mi ca sn phm c xut khu l
iu ht sc cn thit. Chng hn nh c khong 90% sn phm nng sn ca
Vit Nam c xut khu sang th trng nc ngoi nhng khng c nhn mc,
iu ny c ngha l nn kinh t Vit Nam hng nm mt i hng trm triu la
Hoa K. Nguyn nhn chnh l do cc doanh nghip xut khu khng c
thng tin v th trng xut khu, khng nhn thc ng v tm quan trng ca
nhn mc thng mi v khng hiu r quy trnh v chi ph v ng k thng
hiu, tn tui v nhn mc.
- u t nng cp c s h tng v khoa hc & cng ngh. Mt h thng
c s h tng km hiu qu chnh l mt tr ngi nghim trng cho xut khu
ca Vit Nam. V d nh i vi ngnh thu sn v nng nghip, hin c nhu
cu v u t vo cc khu sau khi thu hoch v vo lnh vc ch bin. Chng
hn nh vn ln hin nay l trang thit b ca kho gi lnh hoc gi m cn
ngho nn. Theo nh kho st vo nm 2002 ca Vin Nghin cu Chnh sch
lng thc quc t (IFPRI) th cha n 3% cng ty kinh doanh rau qu ca Vit
72

Nam c kho gi lnh. i vi sn phm thu sn, mt phn ba gi tr c nh bt
c b mt i do thiu trang thit b gi lnh v phng tin vn chuyn. i
vi ngnh ny, cn nng cp loi hnh c s h tng hin i nh cu cng cng
cc bin php m bo an ton cho ng dn nh h thng bo bo v l. iu
cn na l u t vo cc my mc hin i v cng ngh mi ci thin sn
lng v cht lng sn phm ng thi lm tng gi tr gia tng. Chng hn nh
nghin cu v lnh vc sn phm lng thc c th ci tin cht lng v xut
ra nhng k thut sn xut c hiu qu hn.
- Nhn thc c tm quan trng ca nhng ngnh h tr v ci thin hiu sut
ca nhng ngnh ny. Cc cng ty tin tin thng tp trung vo nhng mng
m h c kh nng thc hin tt nht v mua nhng nguyn liu v dch v khc
trn th trng. Mc tiu ca nhng ngnh h tr ny l lm tng sc cnh tranh
ca cc hng lp rp, do , iu quan trng l nhng cng ty ny c th p ng
c tiu ch v cht lng, chi ph v chuyn giao. Mc d nhng ngnh h tr
ang bt u trin khai Vit Nam, nhng nhng nh hoch nh chnh sch v
doanh nghip, c cng ty nh nc v t nhn cn phi hiu c tm quan
trng ca nhng ngnh h tr va c s sng to v va trin khai nhng
ngnh ny bng n lc ca chnh mnh. Do , cn lm r v d hiu v nhng
nhn t lin quan nh php lut, cc bin php xc tin c hiu qu v cc chnh
sch h tr. Theo cc chuyn gia t B Cng nghip, ngnh thit b gia dng l
ngnh c tim nng v tr thnh ngnh tr ct ban u nng cho nhng
ngnh h tr Vit Nam. Nguyn liu trung gian ca ngnh ny tng ng
vi 70-80% sn phm. Nhng ngnh c nhu cu ln v ngnh hng h tr l
hng in t nghe nhn trong tiu dng hng ngy v ngnh cng nghip t ng
73

hin trong nc ang c nhu cu v cng l ngnh i hi trnh cng ngh
kh cao.
- To iu kin thun li cho s pht trin ng b nhm i tng. Sc
cnh tranh ph thuc vo vic cc doanh nghip s dng nhng ti sn hin c
ca mnh v c c phng thc tip cn vi nhng ngun mi hiu qu nh
th no thng qua hp tc vi nhng hng v t chc khc. Chnh ph nn cn
nhc vic t chc v trin khai ng b cho nhm cc nh ch to v cc cng ty
cng nm mt khu vc a l, cng c nhng khch hng chung v nhng nh
cung cp nguyn liu hoc dch v chung. Cc cng ty c th chuyn vo sn
xut cng c, ph kin v trang thit b hoc l nhng nguyn ph liu khc.
Hp tc khu vc s tr thnh mt nhn t quan trng cho Vit Nam.
- Ci thin vic tip cn thng tin. Thng tin cp nht v ph hp thc s
thit yu i vi s sng cn nhng th trng cnh tranh mnh m. Nhng
nh sn xut, ch bin v xut khu cn thng tin v th trng quc t nh mu
m, xu hng sn xut (v d nh xu hng v ngun nguyn liu, mu sc v
kiu dng), tiu dng, th trng, nhng c trng, tip cnh th trng (cc hng
ro thu quan v phi thu quan), knh phn phi, kho bi, ng gi v nhn mc,
gi c v trin vng v th trng. Nu tp trung c nhng thng tin cp nht
v cung cp cho cc cng ty s h tr cho h rt nhiu trong kinh doanh.
- a dng ho cc th trng v trin khai cc hot ng xc tin thng
mi. Cc hot ng xut khu ca Vit Nam mt s khu vc c hnh thc rt
tp trung theo v tr a l. Do tnh a dng ca th trng, cn thit phi c
phng thc lm gim i s nhy cm ca nhng c sc v ngun cu nhng
th trng n l. V d nh vo nm 2003, chin tranh I-rc lm mt i nhu
74

cu ch ca Vit Nam nc ny. Cc hot ng xc tin thng mi cn thc
y hn na nhm m rng nhng th trng hin c v tm kim c nhng
khch hng mi. Cc ngnh hng nn tp trung vo nhng hot ng marketing
nhng th trng chnh (Hoa K, Nht Bn v EU) v nhng th trng tim
nng c la chn v nhng th trng nhp khu ng vai tr quan trng
hoc c sc tng trng nhanh, ng thi l nhng th trng m hoc c
nhng hip nh thng mi u i vi Vit Nam.
- m bo tip cn ngun nguyn liu th. mt s ngnh hng, cung
cp nguyn liu th v nguyn liu trung gian cho sn xut trong nc khng
p ng c nhu cu dn n chi ph cho sn xut tng (thu nhp khu v chi
ph cho vn chuyn cao) v i khi lm gin on hot ng sn xut v ngun
cung t nc ngoi khng n nh. m bo vic cung cp cho cc ngnh ch
bin, cn c k hoch c th nhm to ra v pht trin ngun nguyn liu th n
nh. i vi sn phm ng nghip, c k hoch v u t vo ngh nui
trng thu sn. i vi sn phm th cng m ngh, ni tht v ch to sn
phm t g, chng trnh trng cy gy rng khng ch m bo mt ngun
nguyn liu th n nh vi chi ph thp m cn ci thin c iu kin sinh
thi, nng cao sc khe cng ng, gim thin tai v to thm thu nhp cho
ngi nng dn. Cn phi c mt t chc c uy tn v nng lc chng
nhn rng rng c qun l ng v c iu kin c cp chng ch FSC.
- Thit lp quan h hp tc cht ch v linh hot gia cc bn hu quan
v cng c vai tr ca cc hip hi kinh doanh. Chnh ph, hip hi ngnh hng
v doanh nghip phi cng lm vic nhm gii quyt nhng vn ang c
Thch thc xy ra v cng c sc cnh tranh ca Vit Nam. iu quan trng l
tt c cc bn trong mt ngnh c th nh nhng ngi nng dn, nh ch bin
75

v cc nh xut khu cn hot ng gn kt cng nhau v cng do mt B v
hip hi ngnh hng iu phi. Do , vai tr ca hip hi c th cng c
nng ln khi m hot ng ca n l phc v nhng quyn li chung ca cc
thnh vin, hn th, hip hi cn c vai tr u mi, thay mt cho ngnh trnh
nhng mong mun, nhng xut v khuyn ngh ln chnh ph hay cc cp c
thm quyn lin quan n chnh sch v thc hin cc quy nh php lut.
- Thu ht u t nc ngoi. S cnh tranh gia cc nc ang pht trin
nhm thu ht u t trc tip nc ngoi (FDI) rt khc lit, v d nh u t -
u t chung di hnh thc lin doanh hoc 100% doanh nghip vn nc
ngoi ang ngy mt tng v c nhn nhn nh mt cng c ch yu cho
pht trin kinh t, tim nng kinh t v l du hiu ca hng thnh ca ton b
nn kinh t quc gia. FDI l mt hnh thc c hiu qu nhm nng cp cng
ngh sn xut, k nng qun l v chuyn giao b quyt trong kinh doanh vi
nhng tc ng lan to khng ch n thun bn trong khun kh cc doanh
nghip nc ngoi na. Bn cnh , FDI c xu hng kch thch hi nhp kinh
t v mang n phng thc tip cn cng vi cc knh phn phi v marketing
ton cu, c bit khi u t hng vo xut khu v cng ty mc tiu nm trong
h thng sn xut thng nht ca cng ty u t. Mc d Vit Nam rt thnh
cng trong vic thu ht u t FDI v u t li ch yu vo cht lng v chi
ph cho cc ngun nhn lc, nhng Vit Nam cn phi khc phc nhng hn ch
c hu nu mun tr thnh mt a im hp dn, thu ht u t cn. l vic
thiu s minh bch v tnh nht qun v khung chnh sch v php l, v d nh
nhng vn lin quan n thu, nhng tr ngi i vi u t, mi trng kinh
doanh chung, cc th tc cn cng knh, nn quan liu v hi l.
76

- u t vo con ngi. R rng, lc lng lao ng di do, c k lut
v c cht lng ca Vit Nam l mt ti sn quan trng v qu gi nht. Tuy
nhin, do lc lng lao ng thiu i nhng nng lc v mt k thut nn cn
tr nhiu sc cnh tranh ton din. Chng hn nh, hu ht tt c nhng nh my
ch bin thu sn Vit Nam hin nay ang cn nhng cng nhn c o to
v c tay ngh vi kh nng v k thut v nhng kin thc v v sinh, an ton
thc phm p ng c cc tiu chun quc t. Trong tng lai, ngun
cung thit yu v ngun nhn lc c o to, c bit l tng lp k s v th
c kh l thc s cn thit i vi s pht trin ca bt k ngnh no. Mt chin
lc trng im thc y xut khu l cng c hn na ngun nhn lc
thng qua vic tip tc u t vo tt c cc cp gio dc v o to: gio dc
c s, o to ngh v ngn ng, c bit l ting Anh v o to bc i hc.
Chnh ph nn ra chin lc o to hai cp : o to ngh cho cng
nhn cc nh my nhm gim cc chi ph cho doanh nghip v o to cc nh
qun l h c th thc y hot ng kinh doanh ca mnh mt cch c hiu
qu. Cc hot ng o to c th c t chc hoc thc hin thng qua cc
hip hi ngnh hng ring.
- u t vo Vit Nam n 2050. Li th cnh tranh ca Vit Nam tm
thi l nhng hot ng do yu t nh hng (da vo kh nng ca ngun ti
nguyn v lc lng lao ng di do, xem bng 16) v cc hot ng do u
t nh hng (chnh ph c th vn nm gi vai tr lnh o trong khi a ra
quyt nh ngnh no l mi nhn v tp trung vn u t). Vic thc cc
hot ng do qa trnh i mi nh hng ca Vit Nam tm thi vn xp
bn l. Tuy nhin, kh nng sng to, phn b v khai thc kin thc v thng tin
hin nay c coi nh mt nhn t chnh lm nn tng cho sc tng trng ca
77

kinh t v kh nng cnh tranh ca cc cng ty nhiu nc pht trin (OECD,
2001). Nhng ti sn khng nhn thy c ca mt cng ty nh u t cho
nghin cu v pht trin (R&D), ngun nhn lc (o to), phn mm my tnh,
s thay i v t chc v marketing v nhng sn phm hay hot ng phi vt
cht khc c em ra so snh vi nhng ti sn c th nhn thy c nh u
t vo cc trang thit b v nh my. Nhng nhn t khng nhn thy c ang
ngy cng thay th nhng yu t sn xut truyn thng nh ngun ti nguyn
(thin nhin), ngun vn (sc kho) v lao ng (bng tay) v nhng nhn t ny
c vai tr quan trng i vi kh nng cnh tranh ca doanh nghip nhng
nc tin tin. S tng trng kinh t l do bt ngun t nhng tng ch
khng phi l s phn b nhng ngun ti nguyn khan him. Chnh ph Vit
Nam hon ton c th la chn tin trnh ny cho Vit Nam. Nn kinh t da
trn c s tri thc khng n thun l mt s thay i v nn kinh t m cn
kch thch s thay i c v vn ho (cch chng ta ngh) v cch thc t chc
(cch trao i kin thc v thng tin). T do ho v t do tri thc v sng kin
trong lnh vc t nhn c th l mt nhn t quan trng nht nu Vit Nam mong
mun to ra nhng bc tin i vi nhng ngnh da vo tri thc v t nn
mng cho mt Vit Nam i mi v sng to trong th k 21.
C. KT LUN
Trong nhng nm qua, hai bn khng ngng to cho nhau nhng thun
li, u tin trong thng mi cng nh cc lnh vc khc, nh EU cng nhn
Vit Nam l nc c nn kinh t th trng, to thun li cho hng ho ca Vit
Nam khi s phn bit, hng qui ch ti hu quc (MFN), GSP. Bn cnh
mt vic ln ht sc c ngha l EU s m ca th trng hn na cho hng
ho xut khu ca Vit Nam, ng h Vit Nam vo WTO. y l nhng vic
78

lm m pha i tc mong mun c qua h lu di v ton din vi Vit Nam,
tng bc to cho Vit Nam hi nhp vo nn kinh t th gii. Hai bn coi
nhau l nhng i tc quan trng pha Vit Nam cng ng gp to ln cho
mi quan h song phng ny nh vi cng v l ch tch ca ASEAN , l
thnh vin ca APEC, Vit Nam ngy cng chng t v th quan trng ca mnh
trong khu vc l cu ni cho mi quan h hp tc - u v ASEAN. ng thi
vic EU thit lp mi quan h vi Vit Nam, EU s c li th quan trng ti khu
vc ng Nam , rng hn chu -Thi Bnh Dng. Thng qua Vit Nam, EU
s m rng quan h thng mi vi cc nc trong khu vc cng nh nhng nh
hng v chnh tr. Mt Lin minh chu u s mnh hn trong thi gian ti
khng th khng tng cng hp tc vi Vit Nam.
Trn c s nhn thc su sc v th cng nh tm quan trng trong quan h
thng mi Vit Nam-EU, chung ta tin tng rng mi quan h ny s c pht
trin mnh hn v m rng hn trong thi gian ti. Bi v n c can c vo
nhng vic lm thc tin m hai bn t c l Hip nh khung v hp
tc c hai bn k kt ngy 17/7/1995 to ra mt khun kh php l cho s
hp tc lu di. ng thi, c Vit Nam v Lin minh chu u s khng th
thiu nhau trong mt th gii ang c nhng chuyn mnh mnh m trong th k
21-xu hng ton cu ho, khu vc ho ngy cng an xen li ch cht ch hn
trn tinh thn cc bn cng c li.
Tuy nhin mi quan h thng mi Vit Nam-EU trong thi gian ti s
khng gp t nhng tr ngi cng nh nhng thch thc m cn n s d b v
hp tc cht ch ca i bn a ra nhng gii php ph hp. y l nhng
vic lm cn phi c xc tin ngay t by gi. C nh vy chng ta mi tin
79

tng mi quan h thng mi s c nhng kt qu cao hn na trong thi gian
ti.
Quan h hp tc quc t ni chung v vi EU ni ring c vai tr ht sc
quan trng trong pht triu kinh t, x hi ca Vit Nam. Hip nh hp tc gia
Cng ng chu u v Cng ho x hi ch ngha Vit Nam to c hi cho
quan h hp tc ton din ca hai bn tt p. Cc cuc gp cp cao, nhng cuc
hp lm vic ca cc quan chc cp cao Chnh ph hai pha, cc doanh nhn tm
hiu th trng.. ang tng bc lm vng chc v nng cao hiu qu quan h
hp tc.










80

D. TI LIU THAM KHO
1. Celine Carrere, Revisiting the effects of regional trade agreements on
trade flows with proper specification of the gravity model, 2002
2. Shujiro Urata* and Misa Okabe, The Impacts of Free Trade Agreements
on Trade Flows: An Application of the Gravity Model Approach, 2007
3. Inmaculada Martinez-Zarzoso & Felicitas Nowak-Lehmann, Augmented
gravity model: An empirical application to Mercosur _ European Union
Trade flows, 2002
4. Subrata Ghatak, Monica loana Pop Silaghi & Vince Daly, Trade and
migration flows between some CEE countries and the UK, 2008
5. Laetitia Guilhot(LEPII-CNRS), Assessing the impact of the main East-
Asian free trade agreements using a gravity model, 2010
6. GIOVANNI DELL'ARICCIA* (IMF), Exchange Rate Fluctuations and
Trade Flows: Evidence from the European Union, 1999
7. Dr. A. Porojan, Trade flows and spatial effects: the gravity model
revisited, 2000
8. Surya Bahadur Thapa, Nepal's Trade Flows: Evidence from Gravity
Model, 2012
9. Thomas Chaney, The Gravity Equation in International Trade:An
Explanation, 2011
10. .Chan huyn sohn & Yokohama, Korea's trade flows, 2005
81

11. 1.Claudio Montenegro & Isidro Soloaga, NAFTAS trade effect: new
evidence with a gravity model, 2006
12. Thierry Mayer & Soledad Zignago, Market Access in Global and
Regional Trade, 2005
13. Scott L. Baier & Jeffrey H. Bergstrand, Do Free Trade Agreements
Actually Increase Members International Trade?, 2005
14. Patricia Augier, Michael Gasiorek, Charles Lai Tong, The impact of rules
of origin on trade flows, 2005
15. Ramkishen S. Rajan, Singapore's Bilateral Merchandise Trade Linkages
with Japan and the United States: Trends, Patterns and Comparisons,
2007
16. Marie M Stack& Eric J Pentecost, Trade creation and diversion revisited:
Accounting for model uncertainty and natural trading partner effects,
2010
17. Vo Tri THANH, Nguyen Anh DUONG, Revisiting Exports and Foreign
Direct Investment in Vietnam, 2011
18. Richard Kneller, Mauro Pisu, The returns to exporting: evidence from UK
firms, 2010
19. Erkan Erdil, The Determining Role of EU in Turkeys Trade Flows: A
Gravity Model Approach, 2008
20. LEPII-CNRS, Assessing the impact of the main East-Asian free trade
agreements using a gravity model., 2010
82

21. CHAN-HYUN SOHN-Korea Institute for International Economic Policy
and Yokohama National University, DOES THE GRAVITY MODEL
EXPLAIN SOUTH KOREAS TRADE FLOWS, 2005
22. Thierry Mayer&Soledad Zignago, Market Access in Global and Regional
Trade, 2005
23. Anne-Celia Disdier & Keith Head, The Puzzling Persistence of the
Distance Eect on Bilateral Trade, 2006
24. Inmaculada Martinez-Zarzoso (University Jame I) and Felicitas Nowak-
Lehmann (University of Goettinggen), Augmented gravity model: An
empirical application to Mercosur _ European Union Trade flows, 2002
25. 1.Subrata Ghatak (School of Economics,Kingston
University,London,UK)
2.Monica loana Pop Silaghi (Economics and Business
Administration,Babes-Bolyai University,Cluj-Napoca,Romania)
3.Vince Daly (School of Economics,Kingston University,London,UK),
Trade and migration flows between some CEE countries and the UK
26. INMACULADA MARTINEZ-ZARZOSO, INMACULADA
MARTINEZ-ZARZOSO, Gravity Model: An Application to Trade
Between Regional Blocs2003
27. Somayeh Razzaghi & Motafakker ,Azad Yusef Sofi, The Determinants of
Trade Flows between D-8 Group Members through Gravity Model, 2012
83

28. PGS.TS inh Cng Tun (Vin Nghin cu chu u) , Quan h kinh t
Vit Nam EU nm 2007: Thc trng v trin vng
29. Tin s V Vn Quyn - V trng V Th trng trong nc, B Cng
Thng, Mt s gii php nng cao nng lc cnh tranh v m rng th
trng tiu th nng sn Vit Nam
30. Hi quan Vit Nam, http://www.customs.gov.vn/default.aspx
31. Tngccthngk Vit Nam, http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=217
32. World bank group, http://www.worldbank.org/