You are on page 1of 4

Η γεωπολιτική της ενέργειας και τα συμπεράσματα της στην περίπτωση

του Νέου Ιράκ (ΜΕΡΟΣ Α)


του Ιωάννη θ. Μάζη*

1. Εισαγωγή:
Γενική και ειδική εικόνα των πετρελαϊκών κοιτασμάτων (1)
Η κατάσταση των δυνατοτήτων ημερησίας παραγωγής αργού πετρελαίου των
δέκα παγκοσμίως μεγαλύτερων πετρελαιοπαραγωγών χωρών έχει ως
ακολούθως:
1. Χώρες π.ΕΣΣΔ 8,6 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
2. Σαουδική Αραβία 7,7 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
3. Ιράκ 6,6 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
4. ΗΠΑ 5,9 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
5. Ιράν 3,7 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
6. Μεξικό 3,6 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
7. Νορβηγία 3,4 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
8. Κίνα 3,3 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
9. Βενεζουέλα 2,8 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
10. Καναδάς 2,8 εκ. βαρέλια ανά ημέρα
Σύνολο 48,4 εκ. βαρέλια ανά ημέρα

Εστιάζοντας στο Ιράκ, πρέπει να σημειωθεί ότι η χώρα αυτή διαθέτει τα


μεγαλύτερα αποδεδειγμένα κοιτάσματα πετρελαίου παγκοσμίως, αμέσως
μετά τη Σ. Αραβία, ανερχόμενα στα 112 δια. βαρέλια αποδεδειγμένων
αποθεμάτων και 220 δια. βαρέλια πιθανών και δυνατών αποθεμάτων. Στο
υπέδαφος της βρίσκονται επίσης και 3,2 δια. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις αρμοδίων, στην έρημο του Δ. Ιράκ (West Desert-Block
1-9) είναι πιθανή π ύπαρξη κοιτασμάτων της τάξης των 100-110 δισ.
βαρελιών επιπλέον των ανωτέρω προαναφερθέντων|2).
Γενικότερα, οι επί Σαντάμ ιρακινές Αρχές υποστήριζαν ότι υπάρχουν ενδείξεις
για πετρελαϊκές διαμορφώσεις -μόνο σε επίπεδο αρχικών ενδείξεων- που
εκτιμάται ότι ανέρχονται σε περισσότερες από 560 (κοιλότητες), δυνητικώς
πετρελαιοφόρα κοιτάσματα απαιτούνται τρυπανισμό. Εκτιμάται ότι, όταν όλα
αυτά αποδειχθούν, το Ιράκ θα καταστεί ο πρώτος στη σειρά κάτοχος
πετρελαϊκών αποθεμάτων παγκοσμίως(3).
0 James A. Paul (Global Policy Forum, December 2002) εκτιμά ότι «καθώς η
ζήτηση για πετρέλαιο αυξάνει και τα πετρελαϊκά αποθέματα σε άλλες περιοχές
μειώνονται ταχέως, το πετρέλαιο στο Ιράκ θα αντιπροσωπεύει συνεχώς όλο
και μεγαλύτερο ποσοστό επί του παγκοσμίου συνόλου. Εάν τα αποθέματα
στο Ιράκ ικανοποιήσουν τις υψηλές εκτιμήσεις, σε εύρος ποσοτήτων 3-400
δισεκατομμύρια βαρέλια, τα ιρακινά αποθέματα μπορούν να αγγίξουν το 30%
των παγκοσμίων αποθεμάτων στα μέσα του αιώνα ή και νωρίτερα».
2. Λόγος παραγωγής κόστους/οφέλους για το ιρακινό αργό πετρέλαιο
Το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ εκτιμά ότι «το κόστος παραγωγής
πετρελαίου στο Ιράκ συγκαταλέγεται ανάμεσα στα χαμηλότερα παγκοσμίως,
κάτι που το καθιστά εξόχως ελκυστικό». Αυτό οφείλεται στο ότι το ιρακινό
πετρέλαιο συναντάται σε τεράστια κοιτάσματα που μπορούν να αντληθούν
αηό σχετικό ρηχό ηηγόδισ παράγοντας υψηλό «ρυθμό ροής». Περισσότερα
απά το 1/3 των παρόντων αποθεμάτων του Ιράκ βρίσκονται μάλις 600 μέτρα
υπό την επιφάνεια του εδάφους, ενώ μερικά αηό αυτό τα κοιτάσματα
συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα του κόσμου. Το πλουσιότατο κοίτασμα
Majnoun, που δεν έχει εισέλθει ακόμα στην παραγωγή, λέγεται ότι διαθέτει
τουλάχιστον 25 δισεκατομμύριο βαρέλια. Συμφώνως ηρος το Oil and Gas
Journal, οι πετρελαϊκές εταιρείες της Δύσης εκτιμούν ότι μπορούν να
παράγουν ένα βαρέλι ιρακινού πετρελαίου με κόστος χαμηλότερο του 1,5
δολαρίου ΗΠΑ, και ίσως 1 δολαρίου, συμπεριλαμβανομένων όλων των
εξόδων έρευνας, αξιοποίησης του κοιτάσματος, παραγωγής καθώς και του
15% κέρδους. Αυτό το κόστος παραγωγής είναι ίδιο με της Σ. Αραβίας και
χαμηλότερο απά οποιαδήποτε άλλη χώρα.
Συγκριτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι ένα βαρέλι πετρελαίου κοστίζει 5
δολάρια ΗΠΑ για να παραχθεί σε άλλες χώρες σχετικώς χαμηλού κόστους
παραγωγής, όπως η Μαλαισία και το Ομάν. Το κόοτος παραγωγής αε Μεξικό
και Ρωσία μπορεί δυνητικώς να είναι χαμηλό έως και 6-8 δολάρια ΗΠΑ το
βαρέλι (είναι υψηλότερα εξαιτίας ενυπσρχουσών συμφωνιών στην παραγωγή
από τις τοπικές εταιρείες). Σε περιοχές παράκτιας παραγωγής όπως η Βόρειο
θάλασσα, με τις ακριβές πλατφόρμες, το κόστος μπορεί να κυμανθεί από 12
έως 16 δαλάρισ ΗΠΑ το βαρέλι.
Στο Τέξας και σε άλλα αμερικανικά και καναδικά κοιτάσματα, όπου τα βαθιά
πηγάδια και τα μικρά σε έκταση κοιτάσματα καθιστούν την παραγωγή
ιδιαίτερα δαπανηρή, το κόστος μπορεί να ξεπεράσει το 20 δολάρια ΗΠΑ το
βαρέλι. Όταν οι τιμές στον κόσμο πέσουν κάτω οπό τα 20 δαλάρισ ΗΠΑ ανά
βαρέλι, τότε τα βορειοαμερικανικά κοιτάσματα δεν αποδίδουν καθόλου κέρδος
και πολλά σκεπάζονται. Αντιθέτως, σε περιοχές όπως το Ιράκ η παραγωγή
αποδεικνύεται εξαιρετικά κερδοφόρος σε οποιαδήποτε συγκυρία της αγοράς.
Τα τελευταία χρόνια, καθώς τα παλιά κοιτάσματα αρχίζουν να εξαντλούνται,
οι εταιρείες βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυξημένα έξοδα «αντικατάστασης».
Σύμφωνα με μια έκθεση του 2002 που συνέταξε ο σύμβουλος ενέργειας John
S. Herald, το κόστος ανεύρεσης νέων αποθεμάτων αυξήθηκε κατά 60% το
2001, ωθώντας το κόστος αντικατάστασης στο 5,31 δολάρια ΗΠΑ ανό βαρέλι.
Οι EXXON/MOBIL και BP/Shell βρίσκονται αντιμέτωπες με αυτές τις
αντιξοότητες. Είναι λοιπόν απολύτως λογικό τα τεράστια και εύκολα
προσκτήσιμα ιρακινά αποθέματα να είναι εξαιρετικά θελκτικά για τις εν
προβληματισμώ ευρισκόμενες πετρελαϊκές αγγλοαμερικανικές εταιρείες.

3. Δυνατά κέρδη για τις εταιρείες πετρελαίου από την εκμετάλλευση του
ιρακινού αργού
Οι τιμές του πετρελαίου παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις, γι' αυτό η
οποιοδήποτε συζήτηση για οικονομική απόδοση θα πρέπει να βασίζεται σε
μακροπρόθεσμη εκτίμηση μέσης τιμής. Έτσι, θεωρώντας ως μέση τιμή τα 25
δολάρια ΗΠΑ ανά βαρέλι σε πραγματικούς (με ρύθμιση ταυ πληθωρισμού)
όραυς και λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτή π μέση τιμή είναι υψηλότερη από τις
αντίστοιχες των τελευταίων ετών και με δεδομένη
την όλο και περισσότερο αυξανόμενη σπανιότητα του αγαθού του «μαύρου
χρυσού», είναι προφανές ότι και η τιμή θα αυξάνεται σταθερά και θα
μπορούσε κάλλιστα να ξεπεράσει κατά πολύ τα 60 δολάρια (ενδεικτικά
αναφέρουμε ότι το 2002 π τιμή του πετρελαίου κυμαινόταν μεταξύ 20 και 30
δολαρίων ΗΠΑ κοι σήμερα κινείται στο 60 δολάρια). Ας υποθέσουμε άτι τα
ιρακινά αποθέματα είναι 250 δισεκατομμύρια βαρέλια (μια πολύ συντηρητική
εκτίμηση), με αξία 60 δολάρια ΗΠΑ ανά βαρέλι, και ρυθμό πρόσκτησης στο
50% (επίσης ένο συντηρητικό μέγεθος). Υπό ουτές τις συνθήκες, το
προσκτηθέν ιρακινό πετρέλαιο θα άξιζε συνολικά 7.500 τρισεκατομμύριο
δολάρια ΗΠΑ. θεωρώντας το κόστος παραγωγής στο 1,5 δολάριο σνά βαρέλι
(μια ακριβή τιμή γιο τα ιρακινό δεδομένα), το τελικό κάστος θα ανερχόταν στα
188 δισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ, αφήνοντας μια διαφορά 7.422
τρισεκατομμυρίων δολορίων ΗΠΑ μεταξύ εξόδων και κερδών από πωλήσεις,
θεωρώντας ένο διακανονισμό 50/50 με την κυβέρνηση και υποθέτοντας
περαιτέρω μια περίοδο παραγωγής 50 ετών, τα κέρδη της εταιρείας κάθε
χρόνο θα ήταν 148,44 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ! Το τεράστιο αυτό
ποσό αποτελεί τρεισήμισι φορές το μέγεθος των 44 δισεκατομμυρίων
δολαρίων ΗΠΑ που κέρδισαν συνολικά αι πέντε μεγαλύτερες εταιρείες
πετρελαίου το 2001! Και αυτό μόνο από τα ιρακινά αποθέματα!
Εάν οι μειούμενες προμήθειες πετρελαίου αυξήσουν σταθερό τις τιμές στο
μέλλον ή εάν τα πετρελαϊκά αποθέματα του Ιράκ αποδειχθούν περισσότερα
αηό 250 δισεκατομμύρια βαρέλια, τότε π απόδοση κέρδους θα είναι πολύ
μεγαλύτερη. Απά την άλλη πλευρά, μια εθνικακεντρική κυβέρνηση στη
Βαγδάτη που θα ζητούσε καλύτερο διακανονισμό θα μείωνε τη δυνατότητα
κέρδους όπως θα το μείωναν η ανάπτυξη κύριων πηγών εναλλακτικής
ενέργειας και οι φόραι, σαν απάντηση στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, στα
καύσιμα που έχουν ως συστατικό τους τον άνθρακα. Όποια και αν είναι το
τελικά αποτελέσμστσ, και αν θεωρήσουμε ότι θσ στηριχθεί και θα επιβιώσει
τελικώς μια φιλική ηρος τις ΗΠΑ κυβέρνηση, θο είναι πλέον βέβαιο ότι το Ιράκ
θα αποτελέσει το «νέο Ελντοράντο» για τις μεγάλες εταιρείες, και ως εκ
τούτου «αξίζει να πολεμήσει κάποιος γι' αυτό».
(Η ουνέχεια τπς μελέτης οτο επόμενο τεύχος.)

Υποσημειώσεις
1. Πρβλ. σχετική ανέκδοτη μελέτη: Ιωάννης 0. Μάζης, Ιωάννης Ε. Σαριδάκης,
Χριστ, Γρυπάρη: «Γεωπολιτική ανάλυση των αρνητικών και θετικών εθνικών
συμπεριφορών έναντι τικ αγγλοαμερικανικής στρατιωτικής επεμβάσεως το
Μάρτιο του 2003», υπό έκδοοη: Geolab-Παπαζήοης, Αθήνα.
2. Στις 22 Μαΐου 2002, ο τότε Ιρακινός υφυπουργός Πετρελαίων έδωσε
συνέντευξη στο Platts, κορυφαία πηγή πληροφόρησης για τη βιομηχανία, και
όταν αναφέρθηκε στις εκτιμήσεις του Ιράκ για τα πιθανά αποθέματα του,
ανέφερε: «0 αριθμός που έχουμε φθάοει και που είναι ευρέως γνωστός λέει
ότι μπορούμε να ανακαλύψουμε 214 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου
εκτός των παρόντων αποδεδειγμένων αποθεμάτων [112 δισεκατομμύρια].
Είμαστε βέβαιοι γι'αυτό καθώς έχει αποδειχθεί από όλες τις διαθέσιμες
ενδείξεις και επιστημονικά πρότυπα. Αυτό σημαίνει ότι θα υπερβούμε τα 300
δισεκατομμύρια βαρέλια όταν £ξ£ρ£υνηθούν όλες οι περιοχές του Ιράκ».
3. Εξάλλου, συμφώνως προς τον ειδικό σε θέματα εξαγωγών ιρακινού
πετρελαίου Mohammad Al-Gallani της εταιρείας GeoDesign Ltd. με έδρα τη Μ.
Βρετανία, το Ιράκ διαθέτει 526 πιθανές τοποθεσίες, τρυπανισμού από τις
οποίες μόνο 125 έχουν διανοιχτεί. Από αυτές, οι 90 αποδείχθηκαν εν δυνάμει
πετρελαιοφόρα κοιτάσματα και μόνο 30 έχουν αξιοποιηθεί μερικώς, ενώ μόλις
12 καταλήγουν στην παραγωγή. «Μπορεί εύκολα κάποιος να φανταστεί το
τεράστιο μελλοντικό δυναμικό που βρίσκεται εκεί», δήλωσε ο Al-Gallani στο
Canadian Press στις 14 Δεκεμβρίου 2002.

* Καθηγητή Οικονομικής Γεωγραφίας/Γεωπολιτικής, Ιόνιου Πανεπιστήμιου.


ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ | ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2006 | 57