You are on page 1of 202

‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬

‫ﺗﺮﲨﻪ ﻛﺘﺎب‪ ) :‬ﺃﺻﺤﺎﺏ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ ص (‬

‫ﻗﺴﻤﺖ اول‬

‫ﺗﺄﻟﻴﻒ‪:‬‬
‫ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻤﺼﺮي‬

‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬
‫اﺳﺤﺎق دﺑﻴﺮي‬

‫ﭼﺎپ اﻭﻝ ‪١٤٢٩/١٣٨٧‬ﻫـ‬


‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪2‬‬

‫ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪ ﻛﺘﺎﺏ‬

‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‪.‬‬ ‫ﻧـــﺎم ﻛﺘـــﺎب‪:‬‬


‫ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻤﺼﺮي‬ ‫ﻧﻮﻳـــــــﺴﻨﺪه‪:‬‬
‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ دﺑﻴﺮي اﻟﻌﻮﺿﻲ‬ ‫ﻣﺘــــــــﺮﺟﻢ‪:‬‬
‫اﻧﺘﺸﺎرات ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻧﺎﺷــــــــــﺮ‪:‬‬
‫‪3,000‬‬ ‫ﺗﻴــــــــــﺮاژ‪:‬‬
‫‪1387‬ﻫـ‪ .‬ش ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪.1429‬ق‬ ‫ﺳـــﺎل ﭼـــﺎپ‪:‬‬
‫اول‬ ‫ﻧﻮﺑـــﺖ ﭼـــﺎپ‪:‬‬
‫‪En_Haghighat@yahoo.com‬‬ ‫آدرس اﻳﻤﻴـــــﻞ‪:‬‬
‫‪www.aqeedeh.com‬‬
‫‪www.ahlesonnat.net‬‬ ‫ﺳــﺎﻳﺘﻬﺎى ﻣﻔﻴــﺪ‪:‬‬
‫‪www.isl.org.uk‬‬
‫‪www.islamtape.com‬‬

‫‪٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪3‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬

‫ص‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫م‬


‫‪٤‬‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫‪١‬‬
‫‪٩‬‬ ‫ﺳﻠﻤﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ ‪‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪٢٧‬‬ ‫ﺍﺑﻮﻣﻮﺳﯽ ﺍﺷﻌﺮﯼ ‪‬‬ ‫‪٣‬‬

‫‪٣٩‬‬ ‫ﺍﺑﻮﺫﺭ ﻏﻔﺎﺭﯼ ‪‬‬ ‫‪٤‬‬

‫‪٥١‬‬ ‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻭﻟﻴﺪ ‪‬‬ ‫‪٥‬‬

‫‪٨٠‬‬ ‫ﻣﻌﺎﺫ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ‪‬‬ ‫‪٦‬‬

‫‪١٠٠‬‬ ‫ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺍﰊ ﻃﺎﻟﺐ ‪‬‬ ‫‪٧‬‬

‫‪١٣٨‬‬ ‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎﺫ ‪‬‬ ‫‪٨‬‬

‫‪١٥٤‬‬ ‫ﻋﺒﺪ ﺍﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮﺩ ‪‬‬ ‫‪٩‬‬

‫‪١٧٣‬‬ ‫‪ ١٠‬ﺑﻼﻝ ﺑﻦ ﺭﺑﺎﺡ ‪‬‬


‫‪١٨٩‬‬ ‫‪ ١١‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺃﰊ ﻃﺎﻟﺐ ‪‬‬

‫ﺑﺮاى ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ ﺑﺎ آدرس زﻳﺮ ﺗﻤﺎس ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪:‬‬


‫اﻟﺴﻌﻮدﻳﺔ‪ :‬اﻟﺮﻳﺎض ـ اﻟﺮﻣﺰ اﻟﱪﻳﺪﻱ‪ ,(١١٧٥٧) :‬ص‪ .‬پ‪(١٥٠١٠٣) :‬‬
‫‪www.aqeedeh.com‬‬
‫‪yad٦٣١@yahoo.com‬‬

‫‪٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪4‬‬

‫‪DCB A‬‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫{ ‪) z z y x w v u t s‬ﺑﻘﺮه‪.(137 :‬‬
‫اﮔﺮ ﻣﺮدم ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﺎ اﻳﻤﺎن آورﻧﺪ ﻳﻘﻴﻨﺎ ﻫﺪاﻳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺮآن ﻛﺮﻳﻢ ﻃﻲ ﻣﺪت ﺑﻴﺴﺖ و ﺳﻪ ﺳﺎل ﺗﺪرﻳﺠﺎ ﺑﺮ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ اﺳـﻼم ص ﻧـﺎزل‬
‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺣﻜﻤﺖ اﻳﻦ ﺗﺪرج آﻣﻮزش ﻋﻤﻠﻲ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن اوﻟﻴﻪ ﻗﺮآن ﻳﻌﻨـﻲ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص اﺳﺖ‪.‬‬
‫{‪) z U T S R Q P O N M L‬إﺳﺮاء‪.(106 :‬‬
‫)و ﻗﺮآن را ﺟﺰء ﺟﺰء )ﺑﺮ ﺗﻮ( ﻓﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ ﺗﺎ ﺗﻮ آن را ﺑﻪ ﺗـﺪرﻳﺞ و ﺑـﺎ ﺗـﺄﻧﻲ ﺑـﺮ‬
‫ﻣﺮدم ﻗﺮاﺋﺖ ﻛﻨﻲ و آن را ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ و ﺷﺎﻳﺪ ﻧﺎزل ﻛﺮدهاﻳﻢ(‪.‬‬
‫ﻛﺪام ﻣﺮدم؟ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺮدﻣﻲ ﻛﻪ اﻳﻤﺎﻧﺸﺎن ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ اﻳﻤﺎن ﺳـﺎﻳﺮ اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎ در‬
‫ﺗﻤﺎم ﻋﺮﺻﻪﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺮآن ﻛﺮﻳﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻟﻮاح ﻣﻮﺳـﻲ ﺑـﻪ ﻳﻜﺒـﺎره ﻧـﺎزل‬
‫ﻧﺸﺪ‪ .‬ﭼﻮن آﺧﺮﻳﻦ و ﻛﺎﻣﻠﺘﺮﻳﻦ ﻛﺘﺎب آﺳﻤﺎﻧﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﻛﻢ ﻛﻢ و ﺑـﻪ ﻣـﺮور زﻣـﺎن‬
‫ﺑﺮﺣﺴﺐ وﻗﺎﻳﻊ و ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت و ﺣﻮادﺛﻲ ﻛﻪ اﺗﻔﺎق ﻣـﻲاﻓﺘـﺎد‪ ،‬آﻳـﺎت ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻧـﺎزل‬
‫ﻣﻲﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮدﻳﺪي ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮاﻣـﻲاش ص را ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ اﻧـﺴﺎن روي‬
‫زﻣﻴﻦ ﻗﺮار داد‪ ،‬و ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﺎﻣﻠﺘﺮﻳﻦ ﻛﻼم ﺧﺪا‬
‫و ﺑﺮاي ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ اﻣﺖ ﻣﺒﻌﻮث ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻳﺎران و ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺮﮔﺰﻳـﺪه ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﻟـﺬا‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ از ﺑﻴﻦ ﺻﺪ و ﺑﻴﺴﺖ و ﭼﻬﺎر ﻫﺰار ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‪ ،‬رﺳﻮل ﮔﺮاﻣـﻲ ﻣـﺎ ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ‬
‫ﭘﻴﺎمآور اﻟﻬﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎ ﺻﺤﺎﺑﻪ اﻳﺸﺎن ﻫﻢ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻳﺎران و ﺟﺎن ﻧﺜﺎراﻧﻲ ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬

‫‪٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪5‬‬

‫ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﻬﺎ را ﭘﺲ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان از ﻣﻴﺎن ﺑﺸﺮﻳﺖ ﮔﻠﭽﻴﻦ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤـﻴﻦ‬
‫دﻟﻴﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮاﻣﻲ اﺳﻼم ص ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﮋده ﺻﺤﺎﺑﻲ ﺑﻮدن ﻛﻪ ﺣﺘﻲ ﺻـﻔﺎت‬
‫و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت آﻧﺎن در ﺗـﻮرات و اﻧﺠﻴـﻞ آﻣـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﭼﻘـﺪر ﺷـﮕﻔﺖاﻧﮕﻴـﺰ و‬
‫ﻓﺨﺮآﻓﺮﻳﻦ اﺳﺖ! ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺳﻌﺎدت اﻳﻦ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﺎرﻳﺦ!‬
‫ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺻﺤﺎﺑﻪ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ ﻳﻚ آﻳﻪ را ﺷـﺎﺧﺺ ﻗـﺮار دﻫـﻴﻢ آﻳـﻪ ‪29‬‬
‫ﺳﻮره ﻓﺘﺢ ﻛـﺎﻓﻲ اﺳـﺖ‪M LK J I H G F E DC B A{ :‬‬
‫‪a` _ ^ ] \[ Z Y X WV UT S R Q P O N‬‬
‫‪o nmlk jihgf edc b‬‬
‫‪) z } | { z y x w v u t s rq p‬ﻓﺘﺢ‪.(29 :‬‬
‫)ﻣﺤﻤﺪ ص ﻓﺮﺳﺘﺎدة ﺧﺪاﺳﺖ‪ ،‬و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ او ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻛﺎﻓﺮان ﺗﻨـﺪ‬
‫و ﺳﺮﺳﺨﺖ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻣﻬﺮﺑﺎن و دﻟﺴﻮزﻧﺪ‪ .‬اﻳﺸﺎن را در ﺣﺎل رﻛـﻮع و‬
‫ﺳﺠﻮد ﻣﻲﺑﻴﻨﻲ‪ .‬آﻧﺎن ﻫﻤﻮاره ﻓﻀﻞ ﺧﺪاي را ﻣﻲﺟﻮﻳﻨﺪ و رﺿﺎي او را ﻣﻲﻃﻠﺒﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺸﺎﻧﺔ اﻳﺸﺎن ﺑﺮ اﺛﺮ ﺳﺠﺪه در ﭘﻴﺸﺎﻧﻴﻬﺎﻳﺸﺎن ﻧﻤﺎﻳﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ‪ ،‬ﺗﻮﺻـﻴﻒ آﻧـﺎن در‬
‫ﺗﻮرات اﺳﺖ‪ ،‬و اﻣﺎ ﺗﻮﺻﻴﻒ اﻳﺸﺎن در اﻧﺠﻴﻞ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ ﻛـﺸﺘﺰاري‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺟﻮاﻧﻪﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﻴﺮون زده‪ ،‬و آﻧﻬﺎ را ﻧﻴﺮو داده و ﺳـﺨﺖ ﻧﻤـﻮده و‬
‫ﺑﺮ ﺳﺎﻗﻪﻫﺎي ﺧﻮﻳﺶ راﺳﺖ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﻛﻪ ﺑﺮزﮔﺮان را ﺑـﻪ ﺷـﮕﻔﺖ‬
‫ﻣﻲآورد ﺗﺎ ﻛﺎﻓﺮان را ﺑﻪ ﺳﺒﺐ آﻧﺎن ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ از اﻳﺸﺎن ﻛﻪ‬
‫اﻳﻤﺎن ﺑﻴﺎورﻧﺪ و ﻛﺎرﻫـﺎي ﺷﺎﻳـﺴﺘﻪ ﺑﻜﻨﻨـﺪ آﻣـﺮزش و ﭘـﺎداش ﺑﺰرﮔـﻲ را وﻋـﺪه‬
‫ﻣﻲدﻫﺪ(‪.‬‬
‫اﻳﻦ آﻳﻪ و دﻫﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﻠﻜﻪ ﺻﺪﻫﺎ آﻳﻪ دﻳﮕﺮ در ﻗـﺮآن از ﺻـﻔﺎت و وﻳﮋﮔـﻲﻫـﺎي‬
‫ﺑﺰرگﻣﻨﺸﺎﻧﻪ اﻳﻦ ﻓﺪاﺋﻴﺎن و ﺟﺎن ﻧﺜﺎران رﺳﻮل اﷲ ص ﻫﺮ ﻣـﺴﻠﻤﺎن و ﻣـﺆﻣﻦ را‬
‫وادار ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﺮدان و زﻧﺎن ﺑﺎ ﻋﻈﻤـﺖ ﺗـﺎرﻳﺦ ﺑـﺸﺮ ﻛـﻪ ﺻـﻔﺎت‬

‫‪٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪6‬‬

‫ﻣﺒﺎرﻛﺸﺎن ﺑﺮاي ﻫﻤﻴﺸﻪ در ﻛﻼم ﭘﺮوردﮔﺎرﺷﺎن ﺑﻪ ﺛﺒﺖ رﺳﻴﺪه ﺗﻌﻈﻴﻢ و اﺣﺘـﺮام و‬


‫ارادت داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫آري ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒﺖ ﻓﻮقاﻟﻌﺎده ﺻـﺤﺎﺑﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص ﺑـﻪ آن ﺣـﻀﺮت در‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺸﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﺪارد‪ ،‬اﻳﺸﺎن را از ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﻴﺸﺘﺮ دوﺳﺖ ﻣـﻲداﺷـﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎﻧﻬﺎي دوﺳﺘﻲ و ﻣﺤﺒﺖ و ارادت ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص آﻧﻘﺪر ﺟـﺬاب و‬
‫ﮔﻴﺮا و ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﻴﺰ و رﺷﻚ آﻓـﺮﻳﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺣﺘـﻲ دﺷـﻤﻨﺎن اﺳـﻼم اﻋﺘـﺮاف‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺤﺒﺖ و ارادت در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻲﻫﻤﺘﺎﺳﺖ‪ .‬إن ﺷﺎء اﷲ در ﻳـﻚ‬
‫ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺳﻌﻲ ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻛﺮد ﻧﻤﻮﻧﻪﻫـﺎﻳﻲ از آن را ﺑـﺮاي ﺷـﻤﺎ ﻋﺰﻳـﺰان ﺑـﻪ‬
‫ﺗﺼﻮﻳﺮ ﺑﻜﺸﻴﻢ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﻴﺰ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﺪاﻛﺎري و ﺟﺎﻧﺒـﺎزي‬
‫و ارادت آﻧﺎن ﺑﻪ اﺳﻼم و ﻗﺮآن و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮاﻣـﻲ اﺳـﻼم ص ﻣـﺎ ﻣـﺴﻠﻤﺎن ﻧﻤﺎﻫـﺎ‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺟﻔﺎي ﻓﺮاوان روا ﻣﻲدارﻳﻢ‪ .‬ﺑﻲﻣﻬﺮي و ﺑﻲوﻓﺎﻳﻲ و اﺣﻴﺎﻧﺎ ﺟﺴﺎرت‬
‫ﻣﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﺎن ﺣﻴﺮتاﻧﮕﻴﺰ اﺳـﺖ‪ .‬و ﻓﺮاﺗـﺮ از آن ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ رواﻳـﺎت‬
‫دروﻏﻴﻨﻲ در ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻌﻞ ﺷﺪه و ﻗﻠﻢﻫﺎي ﻣﺴﻤﻮﻣﻲ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺷﺪهاﻧﺪ ﺗﺎ ﭼﻬﺮه‬
‫روﺷﻦ و درﺧﺸﺎن اﻳـﻦ ﺑﺰرﮔـﻮاران را ﻣﺨـﺪوش ﺟﻠـﻮه دﻫﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻌـﻀﻲ از ﻣـﺎ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎنﻧﻤﺎﻫﺎ آﻧﻘﺪر ﻏﻠﻮ و اﻓﺮاط ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ در ﺑﺮاﺑـﺮ دﺷـﻤﻨﺎن اﺳـﻼم اﺣـﺴﺎس‬
‫ﺷﺮﻣﻨﺪﮔﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﭼﺮا آﻧﺎن ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎي ﺑـﻲﻃـﺮف ﺣﻘـﺎﻳﻖ روﺷـﻦ‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﺻﺤﺎﺑﻪ را درك ﻛـﺮده و ﺑـﻪ ﺗـﺼﻮﻳﺮ ﻛـﺸﻴﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬و در ﺑﺮاﺑـﺮ ﻋﻈﻤـﺖ و‬
‫ﻛﺎرﻧﺎﻣﻪ ﻓﺨﺮآﻓﺮﻳﻦ آﻧﺎن ﺳﺮ ﺗﺴﻠﻴﻢ و ارادت ﻓﺮود آوردﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻲ ﻣـﺎ ﻧـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﺣـﻖ‬
‫آﻧﺎن را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻴﻢ و ﭘﺎس ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ ﺑﻠﻜـﻪ در ﻋـﻮض ﺑـﻪ آﻧـﺎن ﺟـﺴﺎرت ﻫـﻢ روا‬
‫ﻣﻲدارﻳﻢ! ﺑﻪ ﻗﻮل ﺷﺎﻋﺮ ﺷﺮق ﻋﻼﻣﻪ اﻗﺒﺎل ﻻﻫﻮري‪:‬‬
‫ﻫﺮ ﻋﻴﺒﻲ ﻛﻪ ﻫﺴﺖ در ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﻣﺎﺳﺖ‬ ‫اﺳــﻼم ﺑــﻪ ذات ﺧــﻮد ﻧــﺪارد ﻋﻴﺒــﻲ‬

‫‪٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪7‬‬

‫ﺑﺮاي آﺷﻨﺎ ﺷﺪن ﺑﺎ اﻳﻦ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺮآن ﻛﺮﻳﻢ را ﺑﻲﻏﺮض‬
‫و ﺑﺪون ﭘﻴﺶ داوري ﺑﺨﻮاﻧﻴﻢ‪ ،‬و ﺳﻴﺮت زﻧﺪﮔﻲ رﺳـﻮل ﻣﻜـﺮم اﺳـﻼم ص را از‬
‫وﻻدت ﺗﺎ وﻓﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﻛﻨـﻴﻢ ﺗـﺎ ﺑﺒﻴﻨـﻴﻢ ﻛـﻪ آﻧﻬـﺎ ﭼـﻪ ﺟﺎﻳﮕـﺎه ﻋﻈﻴﻤـﻲ را در‬
‫ﻣﻘﺪسﺗﺮﻳﻦ ﺻﻔﺤﺎت زرﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص دادهاﻧﺪ‪ ،‬اي ﻛﺎش ﺑﻌﻀﻲ از‬
‫ﻣﺎ ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻛﻪ ﻓﻘـﻂ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎي آزاده و ﻣـﺴﺘﻘﻞ ﻗـﺮآن را‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻳﻢ و ﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه رﻓﻴﻊ و ﻋﻈﻤﺖ و ﺑﺰرﮔـﻮاري اﻳـﻦ ﺳـﺘﺎرﮔﺎن درﺧـﺸﺎن‬
‫آﺳﻤﺎن ﻫﺪاﻳﺖ و ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﻲﻧﻄﻴﺮ ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت ﭘﻲ ﻣﻲﺑﺮدﻳﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺼﻮر ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ ﻫﻴﭻ اﻧﺴﺎن ﺳﺎﻟﻤﻲ ﻛﻪ اﻧﺪﻛﻲ ﻧﻌﻤﺖ ﻋﻘﻞ ﺧﺪادادي را ﺑـﻪ ﻛـﺎر‬
‫ﺑﻴﻨﺪازد و ﺑﺎ روﺣﻴﻪاي آزاد و ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻗﺮآن را ﺑﺨﻮاﻧﺪ ﭼﺎرهاي ﺟﺰ ﺗﺴﻠﻴﻢ و ﻣﺤﺒﺖ‬
‫و ارادت در ﺑﺮاﺑﺮ آن و ﺷﺨﺼﻴﺘﻬﺎي ﻣﻮرد ﺳﺘﺎﻳﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﻛـﺎﻓﻲ اﺳـﺖ‬
‫وﻗﺘﻲ ﻗﺮآن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻳﺎ أﻳﻬﺎ اﻟﺬﻳﻦ آﻣﻨﻮا )اي ﻣﺆﻣﻨﺎن( دﻗﺖ ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ اﻳـﻦ ﻣﺆﻣﻨـﺎن‬
‫ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب ﻗﺮآن ﭼﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬دﻋﻮت و ﺟﻬـﺎد و ﻫﺠـﺮت و ﻧـﺼﺮت و‬
‫اﻧﻔﺎق و اﻳﺜﺎر و ﻧﻤﺎز و روزه و زﻛﺎت و ﺣﺞ و رﻛﻮع و ﺳﺠﻮد و ﺗﻬﺠﺪ و ﺧﺸﻮع‬
‫و ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳﺘﻲ و دﻋﺎ و ذﻛﺮ و ﺗﻼوت و دﻫﻬﺎ و ﺻﺪﻫﺎ ﺻﻔﺎت دﻳﮕـﺮ در آن زﻣـﺎن‬
‫ﻛﻪ ﻗﺮآن ﻧﺎزل ﻣﻲﺷﺪه در ﭼﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؟ ﻛﺎش ﻗـﺮآن و ﺳـﻴﺮت‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص را ﺑﺎ ﻛﻨﺠﻜﺎوي ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﻛﻨـﻴﻢ و ﭘﺎﺳـﺦ اﻳـﻦ ﭘﺮﺳـﺶ را ﺑﻴـﺎﺑﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻣﻄﻤﺌﻨﻢ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻧﺴﺨﻪ إن ﺷﺎء اﷲ راهﮔﺸﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺑﺴﻴﺎري از ﻣـﺮﻳﺾﻫـﺎ را‬
‫ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺗــﻮ ﺧــﺸﻨﻮد ﺑﺎﺷــﻲ و ﻣــﺎ رﺳــﺘﮕﺎر‬ ‫ﺧــﺪاﻳﺎ ﭼﻨــﺎن ﻛــﻦ ﺳـﺮاﻧﺠﺎم ﻛــﺎر‬
‫و اﻣﺎ ﭘﻴﺎم ﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﺨﻠﺺ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل و دوﺳﺖ داران رﺳﻮل ﮔﺮاﻣـﻲ‬
‫ص و ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺟﺎﻧﺒﺎز اﻳﺸﺎن از زﺑﺎن ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺷﻴﺦ اﺟـﻞ و اﺳـﺘﺎد ﺳـﺨﻦ ﻣـﺼﻠﺢ‬
‫اﻟﺪﻳﻦ ﺳﻌﺪي ﺷﻴﺮازي اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ‪:‬‬

‫‪٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪8‬‬

‫ﻛــﻪ ﻫــﺮ ﻣــﻮي ﺟــﺎي دﻳﮕــﺮ ﻛﺴــﺴﺖ‬ ‫ﺑﺮ ﻣﺮد ﻫﻮﺷﻴﺎر دﻧﻴﺎ ﺧﺴــــــــﺴﺖ‬
‫ﻛــﻪ ﺳــﺎل دﮔــﺮ دﻳﮕــﺮي دﻫﺨﺪاﺳــﺖ‬ ‫ﻧﻜﻮﻳﻲ ﻛﻦ اﻣﺴﺎل ﭼـﻮن ده ﺗﺮاﺳـﺖ‬
‫دﮔﺮ ﻛـﻲ ﺑـﺮ آري ﺗـﻮ دﺳـﺖ از ﻛﻔـﻦ‬ ‫ﻛﻨﻮﻧﺖ ﻛﻪ دﺳﺘﺴﺖ ﺧــﺎري ﺑـﻜــﻦ‬
‫ﻳﻮﺳﻒ ﺻﺪاﻗﺖ‬
‫‪ 16‬اردﻳﺒﻬﺸﺖ ‪ 1387‬ﺷﻤﺴﻲ‬

‫‪٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪9‬‬

‫‪DCB A‬‬

‫ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ‪«١» ‬‬


‫ﺳﻠﻤﺎن ﺟﺰو اﻫﻞ ﺑﻴﺖ ﻣﺎ اﺳﺖ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫او ﻣﺮدي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﺣﻖ ﺑﺮﺳﺪ ﻗﻠﺒﺶ ﻧﺪاي ﺣـﻖ را اﺳـﺘﺠﺎﺑﺖ ﻛـﺮده‬
‫ﺑﻮد و ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﻣﻤﺎﻟﻚ را در ﺟﺴﺘﺠﻮي آن ﺳﭙﺮي ﻛﺮد‪ .‬او ﻣـﺮدي اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ او در ﺟﻨﮓ اﺣﺰاب ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﭘﻴﺮوز ﮔﺮداﻧﺪ و ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق او ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻠـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق او ﺑﻮد‪ .‬او ﻓﺮزﻧﺪ اﺳﻼم ﺑﻮد و داﺋﻤﺎً ﺑﻪ آن اﻓﺘﺨﺎر ﻣﻲﻛـﺮد و‬
‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺪرم اﺳﻼم اﺳﺖ و ﻣﻦ ﺟﺰ آن ﭘﺪري ﻧﺪارم زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ دﻳﮕـﺮان ﺑـﻪ ﻗـﻴﺲ ﻳـﺎ‬
‫ﺗﻤﻴﻢ اﻓﺘﺨﺎر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼم در ﻗﺪﻳﻢ و ﺟﺪﻳﺪ ﺣﺎوي ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي زﻳﺒﺎﻳﻲ از اﻓـﺮاد ﻫـﺪاﻳﺖ ﻳﺎﻓﺘـﻪاي‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﺖ واﻻﻳﻲ در ﺟﺴﺘﺠﻮي دﻳﻦ ﺣﻖ داﺷﺘﻪاﻧﺪ و در اﻳﻦ راه ﻣﺎل و ﺟﺎن ﺧـﻮد‬
‫را ﻓﺪا ﻛﺮدهاﻧﺪ و اﻟﮕﻮ و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺠﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺗﺶ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲآﻳﻨﺪ‬
‫از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺲ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ در ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺣﻖ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﻫـﺪاﻳﺖ‬
‫ﻣﻲدﻫﺪ و ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻧﻌﻤﺖ‪ ،‬ﻧﻌﻤﺖ اﺳﻼم در دﻧﻴﺎ ﺑﺮ او ﻣﻨﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺬاﺷﺖ‪.1‬‬
‫اﻛﻨﻮن ﺑﺤـﺚ از ﺻـﺤﺎﺑﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ راﻫﻬـﺎ‪ ،‬ﺷـﻬﺮﻫﺎ و ﺳـﺮزﻣﻴﻨﻬﺎﻳﻲ زﻳـﺎدي را در‬
‫ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺣﻖ ﻃﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﻫﻤﺖ واﻻﻳﺶ اﺟﺎزه ﻧﺪاد ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ در اﻳﻦ راه‬
‫ﺧﺴﺘﻪ و ﺳﺴﺖ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻣﻦ در ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳﻦ ﻗﺼﻪ را ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻢ ﻋﺼﺮﻣﺎن ﻫﺪﻳﻪ ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﻗـﺪر ﻧﻌﻤـﺖ‬
‫اﺳﻼم را ﻧﻤﻲداﻧﻨﺪ ‪ -‬ﻣﮕﺮ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ او رﺣﻢ ﻛﻨﺪ ‪ -‬ﻫﺮﮔﺎه دﻳﻦ و دﻧﻴﺎ در ﻣﻘﺎﺑـﻞ‬

‫‪ −١‬ﻋﻠﻮ اﳍﻤﺔ‪ ,‬ﳏﻤﺪ اﺳﲈﻋﻴﻞ‪ ,‬ص‪.٢١٧‬‬

‫‪٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪10‬‬

‫ﻫﻢ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ دﻳﻦ را ﻛﻨﺎر ﻣﻲزﻧﻨﺪ و دﻧﻴﺎ را ﻧﺼﺐ اﻟﻌـﻴﻦ ﺧـﻮد ﻗـﺮار داده و آن را‬
‫روي ﺳﺮﺷﺎن ﻣﻲﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬ﻻ ﺣﻮﻝ ﻭﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﷲ‪.‬‬
‫ﺟﻮﻳﻨﺪه ﺣﻘﻴﻘﺖ‬
‫ﻣﻜﺎن‪ :‬درﺧﺘﻲ درﻫﻢ ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺑﺎ ﺳﺎﻳﻪاي ﭘﺮ‪ ،‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻨﺰﻟﻲ ﺳﺎده در ﻣـﺪاﺋﻦ ﻛـﻪ در‬
‫زﻳﺮ آن ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺰل وﺟﻮد دارد – ﻣﺮدي ﻣﺴﻦ ﺑﺎ ﻫﻴﺒﺖ و آراﺳﺘﻪ ﺑﻪ وﻗﺎر‪ -‬ﻛـﻪ ﻣـﺮدم‬
‫دور او ﻧﺸﺴﺘﻪ و ﺳﺎﻛﺖ و آرام ﺑﻪ داﺳﺘﺎن زﻳﺒﺎ و ﻣﻬﺎﺟﺮﺗﺶ ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل ﺣﻘﻴﻘـﺖ ﮔـﻮش‬
‫ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ ،‬او ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ دﻳﻦ ﻗﻮم ﺧﻮد )ﻓﺎرﺳﻬﺎ( را رﻫﺎ ﻛﺮد‪ .‬اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺳـﻮي‬
‫ﻧﺼﺮاﻧﻴﺖ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻃﺮف اﺳﻼم رﻓﺖ‪ .‬او ﺑﻴﺎن ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ ﭼﮕﻮﻧـﻪ در راه ﻧﻴـﻞ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﭘﺪرﻳﺶ را ﻓﺪا ﻛﺮد و ﺧﻮد را ﺑـﻪ داﻣـﻦ ﻓﻘـﺮ اﻧـﺪاﺧﺖ ﺗـﺎ ﺑـﺎ دﻳـﺪن‬
‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻋﻘﻞ و روح ﭘﺎﻛﺶ آرام ﺑﮕﻴﺮد‪ .‬و اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭼﮕﻮﻧﻪ در‬
‫ﺑﺎزار ﺑﺮدﮔﺎن ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﺪ‪ ..‬ﭼﮕﻮﻧﻪ رﺳﻮل ﺧـﺪا ص را ﻣﻼﻗـﺎت ﻛـﺮد و ﺑـﻪ او اﻳﻤـﺎن‬
‫آورد‪ .‬او ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪" ،‬ﺳﻠﻤﺎن اﻟﺨﻴﺮ" ﺻﺤﺎﺑﻲ رﺳﻮل ﺧـﺪا ص اﺳـﺖ‪ .‬او اﺳـﻮهاي‬
‫زﻳﺒﺎ ﺑﺮاي ﺟﻮﻳﻨﺪﮔﺎن ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﺎ ﺻﺪق و اﺧـﻼص و ﺗﺠـﺮد از دﻧﻴـﺎ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑﻴﺎﻳﻴـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺠﻠﺴﺶ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﻮﻳﻢ و ﺑﻪ اﺧﺒﺎر ﺟﺎﻟﺒﻲ ﻛﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﮔﻮش ﻓﺮا دﻫﻴﻢ‪.1‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺮدي ﻓﺎرﺳﻲ ﻧﮋاد در ﻳﻜﻲ از روﺳﺘﺎﻫﺎي اﻃـﺮاف اﺻـﻔﻬﺎن‬
‫ﺑﻪ ﻧﺎم )ﺟﻲ( ﺑﻮدم‪ .‬ﭘﺪرم ﻛﺪﺧﺪاي روﺳﺘﺎ ﺑﻮد‪ .‬او ﻣﻦ را ﺑﺴﻴﺎر دوﺳـﺖ ﻣـﻲداﺷـﺖ ﺑـﻪ‬
‫اﻧﺪازهاي ﻛﻪ ﻣﺮا ﻣﺎﻧﻨﺪ دﺧﺘﺮان در ﺧﺎﻧﻪ ﺣﺒﺲ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻦ در آﺋﻴﻦ ﻣﺠﻮﺳـﻴﺖ ﺗـﻼش‬
‫زﻳﺎدي ﻛﺮده ﺑﻮدم ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ آﺗﺸﻜﺪه ﺷﺪم و آن را رﻫﺎ ﻧﻤﻲﻛﺮدم ﺗـﺎ ﺧـﺎﻣﻮش‬
‫ﻧﺸﻮد‪ .‬ﭘﺪرم زﻣﻴﻦ ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰي داﺷﺖ‪ ،‬روزي در ﺧﺎﻧﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﻛﺎر ﺷﺪ ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﮔﻔـﺖ‬
‫اﻣﺮوز در ﺧﺎﻧﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﻛﺎر ﻫﺴﺘﻢ ﺗﻮ ﺑﻪ ﺟﺎي ﻣﻦ ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﺳﺮ ﺑﺰن و از آن ﺑﺎﺧﺒﺮ ﺷـﻮ‪.‬‬
‫او ﺑﻌﻀﻲ ﻛﺎرﻫﺎي ﻻزم را ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻛﺮد‪ .‬ﻣﻦ از ﻣﻨﺰل ﺑﻴـﺮون آﻣـﺪم در ﺳـﺮ راه ﺑـﻪ‬
‫ﻳﻚ ﻛﻠﻴﺴﺎي ﻣﺴﻴﺤﻲ ﺑﺮﺧﻮردم‪ .‬ﺻﺪاي آﻧﺎن را ﺷﻨﻴﺪم ﻛـﻪ ﻧﻤـﺎز ﻣـﻲﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ ﻣـﻦ ﺑـﻪ‬

‫‪ −١‬ﻋﻠﻮ اﳍﻤﺔ‪ ,‬ﳏﻤﺪ اﺳﲈﻋﻴﻞ‪ ,‬ص‪.٢١٨−٢١٧‬‬

‫‪١٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪11‬‬

‫ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺤﺒﻮس ﺑﻮدﻧﻢ در ﺧﺎﻧﻪ از اﻣﻮر ﻣﺮدم ﺑﻲﺧﺒﺮ ﺑﻮدم‪ .‬وﻗﺘﻲ از آﻧﺠﺎ ﻋﺒـﻮر ﻛـﺮدم و‬
‫دﻋﺎﻫﺎﻳﺸﺎن را ﺷﻨﻴﺪم داﺧﻞ ﺷﺪم ﺗﺎ ﻛﺎر آﻧﺎن را ﺑﺒﻴﻨﻢ‪ .‬وﻗﺘﻲ آﻧﺎن را دﻳﺪم ﻧﻤﺎزﺷـﺎن ﻣـﺮا‬
‫ﻣﺘﻌﺠﺐ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ آﻧﺎن ﺗﻤﺎﻳﻞ ﭘﻴﺪا ﻛﺮدم و ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ اﻳﻦ آﺋﻴﻦ از دﻳﻦ ﻣﺎ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ‬
‫ﻏﺮوب آﻓﺘﺎب آﻧﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪم و ﻛﺎر ﭘﺪرم را رﻫـﺎ ﻛـﺮدم‪ .‬ﺑـﻪ آﻧـﺎن ﮔﻔـﺘﻢ اﺻـﻞ اﻳـﻦ دﻳـﻦ‬
‫ﻛﺠﺎﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ در ﺷﺎم اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻢ‪ .‬ﭘﺪرم ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل ﻣـﻦ از ﻛـﺎرش‬
‫دﺳﺖ ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮد وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ رﺳﻴﺪم ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺴﺮم ﻛﺠﺎ ﺑﻮدي؟ ﻣﮕﺮ ﺑـﻪ ﺗـﻮ ﺳـﻔﺎرش‬
‫ﻧﻜﺮده ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻣﺮاﻗﺐ زﻣﻴﻦ ﺑﺎﺷﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ ﻣـﻦ ﻣﺮدﻣـﺎﻧﻲ را دﻳـﺪم ﻛـﻪ در ﻛﻠﻴـﺴﺎ ﻧﻤـﺎز‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ از دﻳﻦ آﻧﺎن ﺗﻌﺠﺐ ﻛﺮدم و ﺗﺎ ﻏﺮوب آﻓﺘﺎب ﻫﻤﺎﻧﺠﺎ ﻣﺎﻧـﺪم‪ .‬ﮔﻔـﺖ ﭘـﺴﺮم‬
‫اﻳﻦ دﻳﻦ ﺧﻴﺮي ﻧﺪارد‪ .‬آﺋﻴﻦ اﺟﺪادت از آن ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﻫﺮﮔﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴـﺴﺖ دﻳـﻦ‬
‫آﻧﺎن ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺪرم ﺑﺮ ﺣﺎل ﻣﻦ ﺗﺮﺳﻴﺪ و ﭘﺎي ﻣﺮا ﺑﺴﺖ و در ﺧﺎﻧـﻪ ﺣـﺒﺲ ﻛـﺮد‪ .‬ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﺧﺒﺮ دادم ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺎه ﻛﺎرواﻧﻲ از ﺷﺎم رﺳﻴﺪ ﻣﺮا ﻣﻄﻠـﻊ ﺳـﺎزﻳﺪ‪ .‬روزي ﻛـﺎروان‬
‫ﺗﺎﺟﺮاﻧﻲ از ﺷﺎم آﻣﺪه ﺑﻮد و ﺑﻪ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ دادﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻫﺮﮔﺎه ﻛﺎرﻫﺎﻳﺸﺎن را ﺗﻤﺎم ﻛﺮدﻧﺪ و‬
‫ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﺎم ﺑﺮﮔﺮدﻧﺪ ﻣﺮا ﺑﻪ آﻧﺎن ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﻨﻴﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﭼﻨـﻴﻦ ﻛﺮدﻧـﺪ و ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﺧﺒـﺮ‬
‫رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ ﻣﻦ ﻧﻴﺰ آﻫﻦ را از ﭘﺎﻳﻢ ﺑﺎز ﻛﺮدم از ﻣﻨﺰل ﻓﺮار ﻛﺮدم و ﻫﻤﺮاه آﻧﺎن ﺑﻪ ﺷﺎم رﻓﺘﻢ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﺳﻴﺪﻳﻢ ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮد اﻳﻦ دﻳﻦ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﺳﻘﻔﻲ اﺳﺖ‬
‫در ﻛﻠﻴﺴﺎ‪ .‬ﻧﺰد او رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﻣﻦ ﺑﻪ دﻳﻦ ﺷﻤﺎ رﻏﺒﺖ ﭘﻴﺪا ﻛﺮدهام و دوﺳـﺖ دارم‬
‫ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻨﻢ و آداب اﻳﻦ دﻳﻦ را ﺑﻴﺎﻣﻮزم و ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻧﻤـﺎز ﺑﺨـﻮاﻧﻢ‪ .‬او ﻣـﺮا ﻗﺒـﻮل‬
‫ﻛﺮد وﻟﻲ ﻣﺮد ﺧﻮﺑﻲ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﺻﺪﻗﻪ دادن ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻲﻛـﺮد و ﻫﻤـﻪ ﺻـﺪﻗﺎت را‬
‫ﺑﺮاي ﺧﻮدش ذﺧﻴﺮه ﻣﻲﻛﺮد و ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪان ﻧﻤﻲداد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻫﻔـﺖ ﻛـﻮزه ﻃـﻼ و ﻧﻘـﺮه‬
‫ﺟﻤﻊ ﻛﺮد‪ .‬ﻣﻦ از او ﻣﺘﻨﻔﺮ ﺷﺪم‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﻣﺪﺗﻲ او درﮔﺬﺷﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻣﺮدم ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ ﺗـﺎ‬
‫او را دﻓﻦ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬او ﻣﺮد ﺑﺪي ﺑﻮد ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺻﺪﻗﻪ دادن ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻣـﻲﻛـﺮد‬
‫وﻟﻲ آﻧﻬﺎ را ﺑﺮاي ﺧﻮدش ذﺧﻴﺮه ﻣﻲﻧﻤﻮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬از ﻛﺠﺎ ﻣﻲداﻧﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﻜﺎن ﮔﻨﺞ‬
‫را ﻣﻲداﻧﻢ و آﻧﻬﺎ را ﻧـﺰد ﻃـﻼ و ﻧﻘـﺮه ﺑـﺮدم‪ .‬وﻗﺘـﻲ آﻧﻬـﺎ را دﻳﺪﻧـﺪ ﮔﻔﺘﻨـﺪ او را دﻓـﻦ‬
‫ﻧﻤﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬او را ﺑﻪ ﺻﻠﻴﺐ ﻛﺸﻴﺪه و ﺳﻨﮓ ﺑﺎراﻧﺶ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺮد دﻳﮕﺮي را ﺑـﻪ ﺟـﺎي او‬
‫اﻧﺘﺨﺎب ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻫـﻴﭻ ﻣـﺮدي ﻛـﻪ ﻧﻤﺎزﻫـﺎي ﭘﻨﺠﮕﺎﻧـﻪ را ﻧﻤـﻲﺧﻮاﻧـﺪ‬

‫‪١١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪12‬‬

‫ﻧﺪﻳﺪم)ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻴﭻ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ را ﻧﺪﻳﺪم( ﻛﻪ از او ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬زاﻫـﺪﺗﺮ از او ﺑـﻪ دﻧﻴـﺎ و‬
‫راﻏﺐ ﺗﺮ از او ﺑﻪ آﺧﺮت ﻧﺪﻳﺪهام‪ ،‬او را ﺑﺴﻴﺎر دوﺳﺖ داﺷﺘﻢ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ اﻓﺘـﺎد‬
‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻳﻦ ﻣﺪﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮ ﺑﻮدم ﺑﻪ ﺗﻮ ﻋﻼﻗﻪاي ﭘﻴـﺪا ﻛـﺮدم ﻛـﻪ ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﻧـﺪارد‪.‬‬
‫اﻛﻨﻮن ﻛﻪ اﻣﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ و از دﻧﻴﺎ ﻣﻲروي‪ ،‬ﻣﺮا ﺑﻪ ﻣﻼزﻣﺖ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺗﻮﺻـﻴﻪ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪم‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ اﻣﺮوز ﻛﺴﻲ را ﺳﺮاغ ﻧﺪارم ﻛﻪ ﺑﺮ دﻳﻦ ﺻـﺤﻴﺢ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺮدم دﻳﻦ ﺧﺪا را ﺗﺤﺮﻳﻒ ﻛﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺴﻴﺎري از ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ آن را رﻫﺎ ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺟـﺰ‬
‫ﻣﺮدي در ﺷﻬﺮ ﻣﻮﺻﻞ ﻛﻪ او را ﺑﺮ دﻳﻦ ﺣﻖ ﻣـﻲﺑﻴـﻨﻢ‪ .‬ﺑﻌـﺪ از اﻳﻨﻜـﻪ او درﮔﺬﺷـﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻮﺻﻞ رﻓﺘﻢ و آن ﻣﺮد را ﭘﻴﺪا ﻛﺮدم و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﻓﻼن ﺷﺨﺺ ﻗﺒﻞ از ﻣـﺮﮔﺶ ﺷـﻤﺎ را‬
‫ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ او ﻣﺮا ﻗﺒﻮل ﻛﺮد و ﻧﺰدش ﻣﺎﻧﺪم‪ .‬او ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨـﺪ دوﺳـﺘﺶ ﻣـﺮد‬
‫ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻮد‪ .‬زﻣﺎن ﻣﺮگ او ﻧﻴﺰ ﻓﺮا رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﺑﻌﺪ از ﺧﻮدت ﻣـﺮا ﺑـﻪ ﭼـﻪ ﻛـﺴﻲ‬
‫ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻲﻛﻨﻲ و ﭼﻪ دﺳﺘﻮري ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣـﻲدﻫـﻲ‪ .‬ﮔﻔـﺖ اي ﭘـﺴﺮم ﻓـﺮد ﺷﺎﻳـﺴﺘﻪاي را‬
‫ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻢ ﻣﮕﺮ ﻣﺮدي در »ﻧﺼﻴﺒﻴﻦ« او ﻣﺮد ﺧﻮﺑﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻌﺪ از درﮔﺬﺷﺖ او ﻣـﻦ ﻧـﺰد‬
‫ﻣﺮد ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ آﻣﺪم وﻗﺘﻲ ﻣﺎﺟﺮا را ﺑﺮاﻳﺶ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛـﺮدم ﮔﻔـﺖ ﭘـﺲ ﻧـﺰد ﻣـﻦ ﺑـﺎش‪.‬‬
‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪم او ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ دوﺳﺘﺶ ﻣﺮد ﺧﻮﺑﻲ اﺳﺖ اﻣﺎ ﺑﻌﺪ از ﻣـﺪﺗﻲ اﺟـﻞ او ﻧﻴـﺰ ﻓـﺮا‬
‫رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﺑﻌﺪ از ﺷﻤﺎ ﻣﻦ ﻧﺰد ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺮوم؟ ﮔﻔﺖ ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺷﻤﺎ را ﻓﺎﻳﺪهاي‬
‫ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻢ ﺟﺰ ﻣﺮدي در )ﻋﻤﻮرﻳﻪ( او ﻣـﺮد ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﻣﺎﺳـﺖ‪ ،‬اﮔـﺮ دوﺳـﺖ‬
‫داﺷﺘﻲ ﻧﺰد او ﺑﺮو‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﻣﺮگ او ﻧﺰد ﻣﺮد ﻧﺎﻣﺒﺮده رﻓﺘﻢ و اﺧﺒﺎرم را ﺑﻪ وي ﮔﻔﺘﻢ او ﻣﺮا‬
‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و ﻧﺰد او ﻣﺎﻧﺪم‪ ،‬و ﺑﻪ ﻛﺴﺐ و ﻛﺎر ﻧﻴﺰ ﻣﻲﭘﺮداﺧﺘﻢ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﺻـﺎﺣﺐ ﭼﻨـﺪ‬
‫ﮔﺎو و ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ ﺷﺪم‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﻣﺪت زﻣﺎﻧﻲ او ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ رﺳﻴﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﺑﻌـﺪ از‬
‫ﺧﻮدت ﭼﻪ ﻛﺴﻲ را ﺑﻪ ﻣﻦ ﺳﻔﺎرش ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ او ﮔﻔﺖ ﻛـﺴﻲ را ﻧﻤـﻲﺷﻨﺎﺳـﻢ ﻛـﻪ ﻣـﺮد‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ زﻣﺎن ﻣﺒﻌﻮث ﺷﺪن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن از ﻧﺴﻞ اﺑـﺮاﻫﻴﻢ ﻧﺒـﻲ ﻓـﺮا‬
‫رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‪ .‬او در ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﻋﺮاب ﻣﺒﻌﻮث ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑﻴﻦ دو ﻛﻮه ﻛـﻪ در‬
‫ﺑﻴﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﺎغ ﺧﺮﻣﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارد ﻫﺠﺮت ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬او ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﻳﻲ دارد از ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬ﻫﺪﻳـﻪ را‬
‫ﻣﻲﭘﺬﻳﺮد وﻟﻲ از درﻳﺎﻓﺖ ﺻﺪﻗﻪ ﭘﺮﻫﻴﺰ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑـﻴﻦ دو ﺷـﺎﻧﻪ او ﻣﻬـﺮ ﻧﺒـﻮت وﺟـﻮد‬

‫‪١٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪13‬‬

‫دارد‪ ،‬اﮔﺮ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻲ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﺑـﺮو‪ .‬ﺳـﻠﻤﺎن ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬ﺑﻌـﺪ از ﻣـﺮگ آن ﻣـﺮد ﻣـﺪﺗﻲ در‬
‫»ﻋﻤﻮرﻳﻪ« ﻣﺎﻧﺪم ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ ﺗﺎﺟﺮ ﺳﺎﻛﻦ »ﻛﻠﺐ« را دﻳﺪم ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ اﮔﺮ ﮔـﺎو و‬
‫ﮔﻮﺳﻔﻨﺪاﻧﻢ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺪﻫﻢ ﻣﺮا ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﻋﺮاب ﻣﻲﺑﺮﻳﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻠﻲ‪ .‬آﻧﺎن ﻣﺮا ﺑﺮدﻧﺪ‬
‫اﻣﺎ وﻗﺘﻲ ﺑﻪ وادي اﻟﻘﺮي رﺳﻴﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺳﺘﻢ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺮا ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺑـﺮده ﺑـﻪ ﻣـﺮدي‬
‫ﻳﻬﻮدي ﻓﺮوﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻦ در آﻧﺠﺎ درﺧﺖ ﺧﺮﻣﺎ را دﻳﺪم و اﻣﻴﺪوار ﺑﻮدم آﻧﺠﺎ ﻫﻤﺎن ﺷـﻬﺮي‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ آن ﻣﺮد ﺻﺎﻟﺢ وﺻﻒ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬وﻟﻲ ﻫﻨﻮز ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻧﺒﻮدم‪ .‬روزي ﭘـﺴﺮ ﻋﻤـﻮي‬
‫آن ﻳﻬﻮدي از ﻣﺪﻳﻨﻪ از ﻣﻴﺎن ﻃﺎﺋﻔﻪ ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ ﻧﺰد او آﻣﺪ‪ .‬ﻣﺮا از او ﺧﺮﻳﺪ و ﻫﻤﺮاه ﺧـﻮد‬
‫ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ آن را دﻗﻴﻘﺎ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺗﻮﺻﻴﻔﺎت آن ﻣﺮد ﺻﺎﻟﺢ ﻳﺎﻓﺘﻢ‪ .‬در آﻧﺠﺎ‬
‫ﻣﺎﻧﺪم ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را ﻣﺒﻌﻮث ﻛﺮد‪ .‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ در ﻣﻜـﻪ ﺑـﻮد ﻣـﻦ از او‬
‫ﭼﻴﺰي ﻧﻤﻲﺷﻨﻴﺪم در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺑﺮدﮔﻲ ﻣﺸﻐﻮل ﺑـﻮدم‪ .‬او ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﻪ ﻫﺠـﺮت ﻛـﺮد‪.‬‬
‫روزي ﺑﺎﻻي درﺧﺖ ﺧﺮﻣﺎ ﻣﺸﻐﻮل ﻛﺎر ﺑﻮدم و ارﺑﺎﺑﻢ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮﻳﺶ آﻣﺪ‬
‫و ﮔﻔﺖ ﺧﺪا ﺑﻨﻲ ﻗﻴﻠﻪ را ﻫﻼك ﻛﻨﺪ آﻧﺎن در »ﻗﺒﺎء« ﻣﻨﺘﻈـﺮ ﻣـﺮدي ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ از ﻣﻜـﻪ‬
‫ﻣﻲآﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن اﻳﻨﻜﻪ او ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ اﻳﻦ ﺧﺒﺮ را ﺷﻨﻴﺪم ﺗﻨﻢ ﻟﺮزﻳﺪ ﺣﺘﻲ ﻧﺰدﻳـﻚ‬
‫ﺑﻮد از ﺑﺎﻻي درﺧﺖ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻴﻔﺘﻢ‪ .‬از درﺧﺖ ﭘﺎﻳﻴﻦ آﻣﺪم و ﺑﻪ ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮﻳﺶ ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬در‬
‫ﻣﻮرد ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ؟ ارﺑﺎﺑﻢ ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ ﺷﺪ و ﻣﺸﺖ ﻣﺤﻜﻤـﻲ ﺑـﻪ ﻣـﻦ زد و‬
‫ﮔﻔﺖ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﻪ ﺗﻮ رﺑﻄـﻲ ﻧـﺪارد ﻛـﺎرت را اﻧﺠـﺎم ﺑـﺪه‪ .‬ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬ﻓﻘـﻂ ﺧﻮاﺳـﺘﻢ از‬
‫ﺳﺨﻨﺎﻧﺶ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﻮم‪ .‬ﻣﻘﺪاري ﻏﺬا ﺟﻤﻊ ﻛﺮده ﺑﻮدم ﻏﺮوب آن را ﺑﺮداﺷﺘﻢ و ﺑﻪ ﻃﺮف‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻛﻪ در ﻗﺒﺎ ﺑﻮد رﻓﺘﻢ‪ .‬داﺧﻞ ﺷﺪم و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﺷـﻤﺎ‬
‫ﻣﺮد ﺧﻮﺑﻲ ﻫﺴﺘﻲ و ﻫﻤﺮاه اﺻﺤﺎﺑﺖ در اﻳﻦ ﺷﻬﺮ ﻏﺮﻳﺐ ﻫﺴﺘﻴﺪ‪ .‬ﻣـﻦ ﻣﻘـﺪاري ﺻـﺪﻗﻪ‬
‫ﺑﺮاﻳﺘﺎن آوردهام ﭼﻮن ﺷﻤﺎ از ﻫﺮ ﻛﺲ دﻳﮕﺮ اﺳﺘﺤﻘﺎق ﺑﻴﺸﺘﺮي دارﻳﺪ‪ .‬رﺳﻮل ﺧـﺪا ص‬
‫ﺑﻪ اﺻﺤﺎﺑﺶ ﮔﻔﺖ آن را ﺑﺨﻮرﻳﺪ اﻣﺎ ﺧﻮدش ﭼﻴﺰي از آن ﻧﺨﻮرد‪ .‬ﺑﺎ ﺧﻮدم ﮔﻔـﺘﻢ اﻳـﻦ‬
‫ﻳﻜﻲ از ﺻﻔﺎت او اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ ﭘﺲ از ﻣـﺪﺗﻲ ﻣﻘـﺪاري دﻳﮕـﺮ ﻣـﻮاد ﺧـﻮراﻛﻲ‬
‫ﺟﻤﻊ ﻛﺮدم و ﻧﺰد او در ﻣﺪﻳﻨﻪ آﻣﺪم و ﮔﻔﺘﻢ ﻣﺜﻞ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻤﺎ ﺻﺪﻗﻪ ﻧﻤﻲﺧﻮرﻳﺪ اﻣـﺎ ﻣـﻦ‬
‫اﻳﻦ ﻫﺪﻳﻪ را ﺑﺮاﻳﺘﺎن آوردهام‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺎ اﺻﺤﺎﺑﺶ از آن ﺧﻮردﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬دو‬
‫وﻳﮋﮔﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ در او وﺟﻮد داﺷـﺖ‪ .‬روزي دﻳﮕـﺮ آﻣـﺪم و رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص در ﺑﻘﻴـﻊ‬

‫‪١٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪14‬‬

‫ﻣﺸﻐﻮل دﻓﻦ ﺟﻨﺎزه ﻳﻜﻲ از اﺻﺤﺎﺑﺶ ﺑﻮد او در ﺑﻴﻦ اﺻﺤﺎﺑﺶ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد و دو ﭘﺎرﭼـﻪ‬
‫ﺑﺮ ﺗﻦ داﺷﺘﻨﺪ ﺑﺮ آﻧﺎن وارد ﺷﺪم و ﺳﻼم ﻛﺮدم ﺳﭙﺲ ﺑﻪ دور او ﭼﺮﺧﻴﺪم ﺗﺎ ﺑـﻪ ﭘـﺸﺘﺶ‬
‫ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻢ و ﻣﻬﺮ ﻧﺒﻮت را ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﻢ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﺒﻴﻨﻢ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣـﺮا‬
‫دﻳﺪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻢ از ﻧﺒﻮﺗﺶ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﻢ‪ ،‬رداﻳﺶ را از ﭘﺸﺘﺶ ﻛﻨﺎر‬
‫زد و ﻣﻦ ﻣﻬﺮ ﻧﺒﻮت را دﻳﺪم و ﺑﺎ ﮔﺮﻳﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻢ آن را ﺑﺒﻮﺳﻢ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﻠﻨـﺪ‬
‫ﺷﻮ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪم و داﺳﺘﺎﻧﻢ را ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺗﻮ )اﺑﻦ ﻋﺒﺎس( ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻲﻛﻨﻢ ﺑـﺮاي‬
‫اﻳﺸﺎن ﻧﻴﺰ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮدم‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ص ﺗﻌﺠﺐ ﻛـﺮد‪ .‬اﺻـﺤﺎﺑﺶ ﻧﻴـﺰ آن را ﺷـﻨﻴﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ ﺑﺮدﮔﻲ ﺧﻮد اداﻣﻪ داد و ﺑﺪﻳﻦ ﺳﺒﺐ ﺟﻨﮓ ﺑﺪر و اُﺣﺪ را از دﺳﺖ داد‪.‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اي ﺳﻠﻤﺎن ﺑﺎ ﺳﻴﺪت ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ ﻛـﻦ)ﻗـﺮارداد‬
‫آزادي( ﺑﺎ ﺳﻴﺪم ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ ﻛﺮدم ﺑﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﻲ ﺻﺪ درﺧﺖ ﺧﺮﻣـﺎ ﺑـﺮاﻳﺶ ﺑﻜـﺎرم و ﭼﻬـﻞ‬
‫اوﻗﻴﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ او ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ اﺻﺤﺎﺑﺶ ﮔﻔﺖ ﺑﺮادرﺗﺎن را ﻳﺎري دﻫﻴـﺪ آﻧـﺎن ﻣـﺮا‬
‫ﻳﺎري دادﻧﺪ‪ :‬ﻳﻜﻲ ﺳﻲ درﺧﺖ ﺧﺮﻣﺎ‪ ،‬ﻳﻜﻲ ﺑﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻳﻜﻲ ﭘﺎﻧﺰده‪ ،‬ﻳﻜﻲ ده و ﺧﻼﺻـﻪ ﻫـﺮ‬
‫ﻛﺲ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺗﻮاﻧﺶ ﻛﻤﻚ ﻛﺮد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﻲ ﺻﺪ درﺧﺖ ﺧﺮﻣﺎ و ﻣﻘـﺪار ﭘـﻮل ﻧﻘـﺪ را‬
‫ﺗﻬﻴﻪ ﻛﺮدم‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد ﺳﻠﻤﺎن ﺑﺮو و ﺟﺎي درﺧﺘﻬﺎ را ﺑﻜﻦ و آﻣﺎده ﻛـﻦ ﺗـﺎ‬
‫ﻣﻦ درﺧﺘﻬﺎ را ﺑﻜﺎرم‪ .‬ﻣﻦ و دوﺳﺘﺎﻧﻢ اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم دادﻳـﻢ و ﺑـﻪ رﺳـﻮل ﺧـﺪا ﺧﺒـﺮ‬
‫دادﻳﻢ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻫﻤﺮاه ﻣﻦ آﻣﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻬﺎﻟﻬﺎ را ﺑﻪ دﺳﺖ اﻳـﺸﺎن ﻣـﻲدادﻳـﻢ و ﺑـﺎ دﺳـﺖ‬
‫ﺧﻮدش آﻧﻬﺎ را ﻣﻲﻛﺎﺷﺖ‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺣﺘﻲ ﻳﻜﻲ از آﻧﺎن ﺧﺸﻚ ﻧﺸﺪ‪ .‬ﺳﻲ ﺻﺪ ﻧﺨـﻞ‬
‫ﺗﻤﺎم ﺷﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻬﻞ اوﻗﻴﻪ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻃﻼﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺨﻢ ﻣﺮغ ﻛﻪ‬
‫در ﺑﻌﻀﻲ ﻏﺰوهﻫﺎ ﺑﻪ ﻏﻨﻴﻤﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬آورد و ﻓﺮﻣﻮد اﻳﻦ را ﺑﮕﻴـﺮ و ﻗﺮﺿـﺖ را ادا‬
‫ﻛﻦ‪ .‬ﻋﺮض ﻛﺮدم ﻳﺎ رﺳﻮل اﷲ اﻳﻦ ﻃﻼﻫﺎ ﻛﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد اﻳﻦ را ﺑﮕﻴﺮ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﻮ ﻛﻤﻚ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ از آن ﻣﻘـﺪار ﻃـﻼ ﺗﻤـﺎم ﭼﻬـﻞ اوﻗﻴـﻪ ﺑـﺪﻫﻴﻢ را‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ ﻛﺮدم و آزاد ﺷﺪم و ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ﺟﻨﮓ ﺧﻨﺪق ﺷﺮﻛﺖ ﻛـﺮدم و ﺑﻌـﺪ‬
‫از آن ﻫﻴﭻ ﺟﻨﮕﻲ را از دﺳﺖ ﻧﺪادم‪.1‬‬

‫‪ −١‬ﻣﺴﻨﺪ اﲪﺪ ‪ ;٤٤١/٥‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ٥٣/١/٤‬ﻭ اﺳﻨﺎد آﻥ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪15‬‬

‫ﭼﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮت دور و درازي در راه ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻧﺠﺎم داد‪ ...‬ﻛﺠﺎﺳـﺖ ﻫﻤـﺖ‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺣﻖ را در روﺑﺮوي ﺧﻮد ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ وﻟﻲ از آن ﻣﻨﺼﺮف ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻏﻴﺮ‬
‫آن ﻣﻲﮔﺮوﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن اﺑﺪاع ﻛﻨﻨﺪه ﺧﻨﺪق‬
‫در ﺟﻨﮓ اﺣﺰاب ﺳﻠﻤﺎن ﻛﺎر ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺰرﮔﻲ اﻧﺠﺎم داد ﻛﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻫﺮﮔﺰ آن را ﻓﺮاﻣﻮش‬
‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻗﻴﻢ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﺒﺐ ﺟﻨﮓ ﺧﻨﺪق اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻬﻮد وﻗﺘﻲ ﭘﻴﺮوزي ﻣـﺸﺮﻛﺎن‬
‫ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را در ﺟﻨﮓ اُﺣﺪ دﻳﺪﻧﺪ و از وﻋﺪه اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﺳﺎل‬
‫ﺑﻌﺪ ﺑﺎﺧﺒﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬اﺷﺮاف ﻳﻬﻮد ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﺳﻼم ﺑﻦ اﺑﻲ اﻟﺤﻘﻴﻖ‪ ،‬ﺳﻼم ﺑﻦ ﻣﺸﻜﻢ‪ ،‬ﻛﻨﺎﻧـﻪ ﺑـﻦ‬
‫اﻟﺮﺑﻴﻊ و ﻏﻴﺮآﻧﺎن ﻧﺰد ﻗﺮﻳﺶ در ﻣﻜﻪ رﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺎن را ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ ﺑـﺎ رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص‬
‫ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻛﺮده و ﻣﺘﺤﺪﺷﺎن ﺳﺎزﻧﺪ و ﺑﻪ آﻧﺎن ﻗﻮل دادﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﺎرﻳﺸﺎن ﺑﺪﻫﻨـﺪ ﻗـﺮﻳﺶ ﻧﻴـﺰ‬
‫دﻋﻮت آﻧﺎن را اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ ﻛﺮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ ﻏﻄﻔﺎن ﻧﻴﺰ دﻋﻮت آﻧﻬﺎ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺳﺎﻳﺮ‬
‫اﻗﻮام اﻋﺮاب را ﻧﻴﺰ دﻋﻮت ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﺎن ﻗﻮل ﻫﻤﻜﺎري دادﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺮﻳﺶ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﺑﺎ ﭼﻬﺎر ﻫﺰار ﺳﺮﺑﺎز از ﻣﻜﻪ ﺧـﺎرج ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﻮﺳـﻠﻴﻢ‪،‬‬
‫ﺑﻨﻮاﺳﺪ و ﻓﺰاره‪ ،‬اﺷﺠﻊ و ﺑﻨﻮﻣ‪‬ﺮّه ﻧﻴﺰ آﻧﺎن را ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﻏﻄﻔـﺎن ﺑـﻪ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻋﻴﻴﻨﻪ ﺑﻦ ﺣﺼﻦ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎد‪ .‬ﺟﻤﻊ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ ﺑﻪ ده ﻫﺰار ﻧﻔﺮ رﺳﻴﺪ‪.1‬‬
‫ﻛﺎر ﺑﺮ ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ ﺳﺨﺖﺗﺮ ﺷﺪ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻳﻬﻮد ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻳﻬﻮدﻳـﺎن دﻳﮕـﺮ )در ﻫـﺮ‬
‫زﻣﺎن و ﻣﻜﺎﻧﻲ( ﻋﻬﺪﺷﺎن را ﺷﻜﺴﺘﻨﺪ ﭼﻮن ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ آﻧـﺎن ﻃـﻮري ﺑـﻮد ﻛـﻪ از ﭘـﺸﺖ‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺿـﺮﺑﻪ ﺑﺰﻧﻨـﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺣـﺎل ﻣـﺆﻣﻨﻴﻦ را در اﻳـﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻛﺮده ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳـﺪ‪h g f e d c b a ` _ ^{ :‬‬
‫‪z y x w v u t s r q p o nm l k j i‬‬
‫{|}~_`‪hgfedcba‬‬

‫‪ −١‬زاد اﳌﻌﺎد‪.٢٧١−٢٧٠/٣ ,‬‬

‫‪١٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪16‬‬

‫‪) zlkji‬اﻷﺣﺰاب‪» .(11 - 9 :‬اى ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ اﻳﻤﺎن آوردهاﻳﺪ! ﻧﻌﻤﺖ ﺧـﺪا‬


‫را ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻳﺎد آورﻳﺪ در آن ﻫﻨﮕﺎم ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮﻫﺎﻳﻰ )ﻋﻈﻴﻢ( ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﺷﻤﺎ آﻣﺪﻧﺪ؛ وﻟـﻰ‬
‫ﻣﺎ ﺑﺎد و ﻃﻮﻓﺎن ﺳﺨﺘﻰ ﺑﺮ آﻧﺎن ﻓﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ و ﻟﺸﻜﺮﻳﺎﻧﻰ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﻧﻤﻰدﻳﺪﻳﺪ )و ﺑـﻪ اﻳـﻦ‬
‫وﺳﻴﻠﻪ آﻧﻬﺎ را در ﻫﻢ ﺷﻜﺴﺘﻴﻢ(؛ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ اﻧﺠﺎم ﻣـﻰدﻫﻴـﺪ ﺑﻴﻨـﺎ ﺑـﻮده‬
‫اﺳﺖ‪) .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻴﺎورﻳﺪ( زﻣﺎﻧﻰ را ﻛﻪ آﻧﻬﺎ از ﻃﺮف ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﻳﻴﻦ )ﺷـﻬﺮ( ﺑـﺮ ﺷـﻤﺎ وارد‬
‫ﺷﺪﻧﺪ )و ﻣﺪﻳﻨﻪ را ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻛﺮدﻧﺪ( و زﻣﺎﻧﻰ را ﻛﻪ ﭼـﺸﻤﻬﺎ از ﺷـﺪت وﺣـﺸﺖ ﺧﻴـﺮه‬
‫ﺷﺪه و ﺟﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻟﺐ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و ﮔﻤﺎﻧﻬﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﺪى ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﻰﺑﺮدﻳﺪ‪ .‬آﻧﺠﺎ ﺑـﻮد‬
‫ﻛﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن آزﻣﺎﻳﺶ ﺷﺪﻧﺪ و ﺗﻜﺎن ﺳﺨﺘﻰ ﺧﻮردﻧـﺪ!«‪ .‬رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص اﺻـﺤﺎﺑﺶ را‬
‫ﺟﻤﻊ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﺎ آﻧﺎن ﻣﺸﻮرت ﻛﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻛﻨﺪن ﺧﻨﺪق را ﭘﻴـﺸﻨﻬﺎد داد‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺣﻔﺮ ﺧﻨﺪق را ﻣﻄـﺮح ﻛـﺮد ﺳـﻠﻤﺎن ﺑـﻮد‪.‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻓﺎرﺳﻬﺎ وﻗﺘﻲ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻣﻲﺷﺪﻳﻢ ﺑﻪ دور ﺧﻮدﻣﺎن ﺧﻨﺪق‬
‫ﺣﻔﺮ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص دﺳﺘﻮر داد اﻃﺮاف ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺧﻨـﺪق ﺑﻜﻨﻨـﺪ و ﺧـﻮدش در‬
‫اﻳﻦ ﻛﺎر ﭘﻴﺶ ﻗﺪم ﺷﺪ ﻫﻤﻪ دﺳﺖ ﺑﻜﺎر ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ آن را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ واﺟﺐ اﺳﺖ اﺳﺘﻌﺪاد و ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ دﻳﻦ ﺧـﺪا در آورد‪.‬‬
‫اي ﺑﺮادر ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﻋﺠﺰ ﻣﻜﻦ و ﺑﺎ اﺧﻼص از ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺨﻮاه در ﺧـﺪﻣﺖ‬
‫ﺑﻪ دﻳﻦ ﺧﺪا و ﻳﺎري رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ آن ﺗﻮ را ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن از ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻓﺎرس ﻣﻲآﻳـﺪ ﺗـﺎ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﻮد و ﺳﺒﺐ ﺣﻔﺮ ﺧﻨﺪق ﮔﺮدد ﺗﺎ ﺑﻪ اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻳﺎري ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ ﺳﻠﻤﺎن‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ ﺳﻠﻤﺎن ﻣﻨﺖ ﮔﺬاﺷﺖ و ﻋﻠﻢ و داﻧﺸﺶ را ﮔﺴﺘﺮش داد‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗـﺪﺑﺮ و‬
‫ﺗﺄﻣﻞ در ﻗﺼﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺶ اﻳﻦ اﻣﺮ آﺷﻜﺎر ﺷﻮد‪ .‬از زاذان ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺰد ﻋﻠـﻲ‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻴﻢ از ﺳﻠﻤﺎن ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻦ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬او ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻟﻘﻤﺎن ﺣﻜﻴﻢ اﺳﺖ‪ ،‬او‬
‫ﻣﺮدي از ﻣﺎ اﻫﻞ ﺑﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻠﻢ اول و آﺧﺮ را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬درﻳﺎﻳﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ آﺑـﺶ‬
‫ﺗﻤﺎم ﻧﻤﻲ ﺷﻮد‪.1‬‬

‫‪ −١‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ;٦١/١/٤‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ;١٨٧/١‬اﻻﺳﺘﻴﻌﺎب ‪.٢٢٤/٤‬‬

‫‪١٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪17‬‬

‫ﻗﺘﺎده درﺑﺎره آﻳﻪ‪) z Q P O N M{ :‬اﻟﺮﻋﺪ‪» .(43 :‬و ﻛﺴﻰ ﻛﻪ ﻋﻠﻢ ﻛﺘـﺎب‬


‫)و آﮔﺎﻫﻰ ﺑﺮ ﻗﺮآن( ﻧﺰد اوﺳﺖ«‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻨﻈﻮر ﺳﻠﻤﺎن و ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺳﻼم اﺳﺖ‪.1‬‬
‫اﺑﻮاﻟﺒﺨﺘﺮي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ :‬درﺑﺎره اﺻﺤﺎب ﻣﺤﻤﺪ ص ﺑﺮاﻳﻤـﺎن ﺑﮕـﻮ‪،‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﻛﺪام ﻳﻚ از آﻧﺎن ﺳﺆال ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ؟ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ از ﻋﺒﺪاﷲ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﻗـﺮآن و ﺳـﻨﺖ را‬
‫آﻣﻮﺧﺖ و ﺑﻪ آن اﺣﺎﻃﻪ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﻴﻦ او را ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻋﻤﺎر؟ ﮔﻔﺖ ﻣﺆﻣﻨﻲ‬
‫ﻓﺮاﻣﻮﺷﻜﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ او ﻳﺎدآوري ﺷﻮد ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﻲآورد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨـﺪ اﺑـﻮذر؟ ﮔﻔـﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻠﻤﻲ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ دﻳﮕﺮان از آن ﻋﺎﺟﺰﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬وارد درﻳﺎي ﻋﻠﻢ ﺷـﺪ‪،‬‬
‫از آن ﺑﻬﺮه ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺣﺬﻳﻔﻪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﮔﺎﻫﺘﺮﻳﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﻣﻨـﺎﻓﻘﻴﻦ ﺑـﻮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨـﺪ‬
‫ﺳﻠﻤﺎن؟ ﮔﻔﺖ ﻋﻠﻢ اول و آﺧﺮ را دارد و درﻳﺎﻳﻲ ﻋﻤﻴﻖ از ﻋﻠﻢ اﺳـﺖ و او ﺟـﺰو اﻫـﻞ‬
‫ﺑﻴﺖ ﻣﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺷﻤﺎ اي اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺎه ﺳـﺆال ﻛـﻨﻢ ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﻋﻄـﺎ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد و ﻫﺮﮔﺎه ﺳﻜﻮت ﻛﻨﻢ آﺷﻜﺎر ﻣﻲﺷﻮم‪.2‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ‪ ‬ﻋﻠﻤﺶ را ﺑﻪ واﻗﻊ ﻋﻤﻠـﻲ ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﻧﻤـﻮد ﻛـﻪ ﺑـﺎ آن زﻧـﺪﮔﻲ ﻣـﻲﻛـﺮد و‬
‫اﻃﺮاﻓﻴﺎﻧﺶ را ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﻋﻠﻢ و داﻧﺸﺶ ﺑﻪ راه ﺧﻴﺮ راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫اﺑﻮﺟﺤﻴﻔﻪ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻴﻦ اﺑﻮدرداء و ﺳﻠﻤﺎن م‪ ،‬ﭘﻴﻤﺎن اﺧـﻮت و‬
‫ﺑﺮادري‪ ،‬ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﻮد‪ .‬روزي ﺳﻠﻤﺎن ﺑـﻪ ﺧﺎﻧـﺔ اﺑـﻮدرداء رﻓـﺖ و اُم درداء را ژوﻟﻴـﺪه و‬
‫ژﻧﺪه ﭘﻮش‪ ،‬دﻳﺪ‪ .‬ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﭼﺮا ژﻧﺪه ﭘﻮش و ژوﻟﻴﺪهاي؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑـﺮادرت ؛اﺑـﻮدرداء؛ ﺑـﻪ‬
‫زﻧﺪﮔﻲ دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﻧﻴﺎزي ﻧﺪارد‪ .‬ﺳﭙﺲ‪ ،‬اﺑﻮدرداء آﻣﺪ و ﻏﺬاﻳﻲ درﺳـﺖ ﻛـﺮد و ﺑـﺮاي ﺳـﻠﻤﺎن‬
‫آورد‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻏﺬا ﺑﺨﻮر‪ .‬اﺑﻮدرداء ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ روزه ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﺳـﻠﻤﺎن ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺗـﺎ ﺗـﻮ‬
‫ﻧﺨﻮري ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﺧﻮرد‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬ﺳﻠﻤﺎن ﻏﺬا ﺧﻮرد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺷﺐ ﺷـﺪ و ﻫﻨﮕـﺎم‬
‫ﺧﻮاب‪ ،‬ﻓﺮا رﺳﻴﺪ‪ ،‬اﺑﻮدرداء ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋﺒﺎدت ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺨﻮاب‪ .‬اﺑـﻮدرداء‬
‫ﻛﻤﻲ ﺧﻮاﺑﻴﺪ و دوﺑﺎره ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋﺒﺎدت ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺨﻮاب‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺷﺐ ﺑـ‪Ĥ‬ﺧﺮ‬
‫رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﺳﻠﻤﺎن‪ ‬ﺑﻪ اﺑﻮدرداء ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻛﻨﻮن ﺑﻠﻨﺪ ﺷﻮ‪ .‬آﻧﮕﺎه‪ ،‬ﻫﺮ دو‪ ،‬ﻧﻤﺎز ﺷﺐ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ‪.‬‬

‫در اﳌﻨﺜﻮر ﺗﻔﺴﲑ آﻳﻪ ‪ ٤٢‬ﺳﻮرﻩ رﻋﺪ‪.‬‬


‫‪ −١‬ﺗﻔﺴﲑ ﻃﱪی ‪ ;١٧٧/١٣‬ﹼ‬
‫‪ −٢‬اﳌﻌﺮﻓﺔ ﻭ اﻟﺘﺎرﻳﺦ ‪ ;٥٤٠/٢‬ﻃﱪاﻧﯽ‪ ,٦٠٤١‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ ‪.١٨٧/١‬‬

‫‪١٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪18‬‬

‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﺳﻠﻤﺎن‪ ‬ﺑﻪ اﺑﻮدرداء‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺮودﮔﺎرت ﺑﺮ ﺗـﻮ ﺣﻘـﻲ دارد‪ .‬ﺟـﺴﻤﺖ ﺑـﺮ ﺗـﻮ‬
‫ﺣﻘﻲ دارد‪ .‬ﻋﻴﺎل ﺗﻮ ﺑﺮ ﺗﻮ ﺣﻘﻲ دارد‪ .‬ﺣﻖ ﻫﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﻘﻲ را ادا ﻛﻦ‪ .‬ﺳﭙﺲ‪ ،‬اﺑﻮدرداء‬
‫ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص آﻣﺪ و ﻣﺎﺟﺮا را ﺑـﺮاﻳﺶ ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻛـﺮد‪ .‬رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص ﻓﺮﻣـﻮد‪:‬‬
‫»ﺳﻠﻤﺎن‪ ،‬راﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ«‪.1‬‬
‫ﻫﺮ ﭼﻪ اﺑﺘﻼﺋﺎت و ﺳﺨﺘﻴﻬﺎي اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺰوﻧﻲ ﻣﻲﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن آﻧﺎن‬
‫را ﺑﻪ ﻳﺎري ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﺎدآوري ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ زن ﻓﺮﻋﻮن ﻋﺬاب ﻣـﻲدﻳـﺪ وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ‬
‫رﻫﺎﻳﺶ ﻛﺮدﻧﺪ ﻣﻼﺋﻜﻪ ﺑﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎﻳﺶ او را در ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﻣﻨـﺰﻟﺶ را در ﺑﻬـﺸﺖ ﻧـﺸﺎﻧﺶ‬
‫دادﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﺑﺮﻫﻴﻢ دو ﺷـﻴﺮ ﮔﺮﺳـﻨﻪ را ﻓﺮﺳـﺘﺎدﻧﺪ اﻣـﺎ ﺷـﻴﺮﻫﺎ او را ﻟـﻴﺲ زدﻧـﺪ و در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺳﺠﺪه ﻛﺮدﻧﺪ‪.2‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ اﺳﺒﺎب ﺛﺒﺎت در دﻧﻴﺎ و آﺧﺮت اﺳﺖ ﺑﺨﺼﻮص اﮔﺮ‬
‫ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﻤﺶ ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ و ﻫﺪﻓﺶ ﺟﻠﺐ رﺿﺎﻳﺖ ﺧﺪا ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻳﻞ و ﺟﺎﻳﮕﺎه ﺳﻠﻤﺎن ﻧﺰد ﺧﺪا‬
‫ﻋﺎﺋﺬ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﺑﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از ﻛﻨﺎر ﺳﻠﻤﺎن‪ ،‬ﺑﻼل و ﺻﻬﻴﺐ ﻋﺒـﻮر‬
‫ﻛﺮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا آﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ ﮔﺮدن دﺷـﻤﻦ ﺧـﺪا ﻓـﺮود ﻧﻴﺎﻣـﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ اﻳﻦ ﺳﺨﻨﺎن را ﺑﻪ ﺑﺰرگ ﻗﺮﻳﺶ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪاً ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣـﺪ و‬
‫ﺑﻪ او ﺧﺒﺮ داد‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اي اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻣﺒﺎدا آﻧﺎن را ﻧﺎراﺣـﺖ ﻛـﺮده ﺑﺎﺷـﻲ‪،‬‬
‫زﻳﺮا در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺧﺪاوﻧﺪ را ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﻛﺮدهاي« اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻧﺰد آﻧﺎن آﻣـﺪ و ﮔﻔـﺖ‬
‫اي ﺑﺮادران آﻳﺎ ﺷﻤﺎ را ﻧﺎراﺣﺖ ﻛﺮدم؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻧﻪ اي اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻤﺎ را ﺑﺒﺨﺸﺎﻳﺪ‪.3‬‬
‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﺳﻮره ﺟﻤﻌﻪ ﻧـﺎزل ﺷـﺪ‪:‬‬
‫{ ‪) z h g f e d‬اﻟﺠﻤﻌـﻪ‪» .(3 :‬و )ﻫﻤﭽﻨــﻴﻦ( رﺳــﻮل اﺳــﺖ ﺑــﺮ ﮔــﺮوه‬

‫‪ −١‬ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺨﺎری ‪ ;١٩٦٨‬ﺗﺮﻣﺬی ‪.٢٤١٥‬‬


‫‪ −٢‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ ‪ ٢٠٦/١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ‪.٥٥٢/١‬‬
‫‪ −٣‬ﻣﺴﻨﺪ اﲪﺪ ‪ ,٦٤/٥‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ,٢٥٠٤‬ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ‪.‬‬

‫‪١٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪19‬‬

‫دﻳﮕﺮى ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻠﺤﻖ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ«‪ .‬ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ص ﮔﻔـﺘﻢ آﻧـﺎن ﭼـﻪ ﻛـﺴﺎﻧﻲ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺳﻪ ﺑﺎر اﻳﻦ ﺳﺆال را ﺗﻜﺮار ﻛﺮدم‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻫﻢ در ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫دﺳﺘﺶ را ﺑﺮ دوش ﺳﻠﻤﺎن ﮔﺬاﺷﺖ و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ اﻳﻤﺎن در ﺛﺮﻳﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺮداﻧـﻲ از اﻳﻨـﺎن‬
‫ﺑﻪ آن ﺧﻮاﻫﻨﺪ رﺳﻴﺪ‪.1‬‬
‫ﻛﺜﻴﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﻣ‪‬ﺰﻧﻲ از ﭘﺪر و ﺟﺪش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ رﺳﻮل ﺧـﺪا ﻧﻘـﺸﻪ ﺧﻨـﺪق را‬
‫ﻛﺸﻴﺪ و ﺑﺮاي ﻫﺮ ده ﻧﻔﺮ ﭼﻬﻞ ذراع ﻗﺮار داد‪ .‬ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ و اﻧـﺼﺎر ﻫـﺮ ﻛـﺪام ﺳـﻠﻤﺎن را‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﺳﻠﻤﺎن ﻣﺮد ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪي ﺑﻮد‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن از اﻫـﻞ‬
‫ﺑﻴﺖ ﻣﺎ اﺳﺖ‪.2‬‬
‫اﻣﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻓﻀﻴﻠﺖ ﺳﻠﻤﺎن در اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﻪ او ﻣـﮋده ﺑﻬـﺸﺖ‬
‫داد و ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق دﻳﺪار ﺳﻪ ﻧﻔﺮ اﺳﺖ ﻋﻠﻲ‪ ،‬ﻋﻤﺎر و ﺳﻠﻤﺎن«‪.3‬‬
‫ﺗﺮس ﺳﻠﻤﺎن از ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻢ‬
‫ﺳﻠﻤﺎن از ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻢ زﻳﺎد ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪ و دوﺳﺘﺎﻧﺶ را از ﻇﻠﻢ ﺑﻪ دﻳﮕـﺮان و دوري از‬
‫ﻋﺪاﻟﺖ ﺑﺮﺣﺬر ﻣﻲداﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻳﺤﻴﻲ ﺑﻦ ﺳﻌﻴﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮدرداء ﺑﻪ ﺳﻠﻤﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﻴﻦ ﻣﻘـﺪس ﺑﻴـﺎ‪.‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ او ﻧﻮﺷﺖ زﻣﻴﻦ ﻛﺴﻲ را ﻣﻘﺪس ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻣﺮد را ﻣﻘﺪس ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺑﻪ‬
‫ﻣﻦ ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺎﺿﻲ ﺷﺪهاي‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎي ادﻟـﻪ ﻗـﻀﺎوت ﻣـﻲﻛﻨـﻲ ﺑـﺴﻴﺎر‬
‫ﺧﻮب اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺑﺎ ﻇﻦ و ﮔﻤﺎن ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻣﻮاﻇﺐ ﺑﺎش ﻛﻪ ﻣـﺴﺘﺤﻖ دﺧـﻮل‬
‫ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ ﻧﺸﻮي‪.‬‬
‫اﺑﻮدرداء وﻗﺘﻲ ﺑﻴﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﺮد و از او ﺟـﺪا ﻣـﻲﺷـﺪﻧﺪ ﺑـﻪ آﻧـﺎن ﻧﮕـﺎه‬
‫ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻇﻦ و ﮔﻤﺎن ﻗﻀﺎوت ﻛﺮدم‪ ،‬ﺑﺮﮔﺮدﻳﺪ دوﺑﺎره ﻣـﺴﺌﻠﻪﺗـﺎن را‬
‫ﻣﻄﺮح ﻛﻨﻴﺪ‪.4‬‬

‫‪ −١‬ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺨﺎری ﻭ ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬


‫‪ −٢‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮﻩ‪.٢٧٥/١ ,‬‬
‫‪ −٣‬ﺗﺮﻣﺬی ﻭ ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬آﻟﺒﺎﻧﯽ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ را ﺣﺴﻦ ﻣﯽداﻧﺪ ﺻﺤﻴﺢ ﺟﺎﻣﻊ ‪.١٥٩٨‬‬
‫‪ −٤‬اﳌﻮﻃﺄ اﻣﺎﻡ ﻣﺎﻟﮏ ص‪ ;٤٨٠‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ ‪.٢٠٥/١‬‬

‫‪١٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪20‬‬

‫ﻓﺮوﺗﻨﻲ ﺳﻠﻤﺎن‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻓﺮوﺗﻦ ﺑﻮد‪ ،‬او ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺮدي ﻋﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻲ و ﺧﺎﺷـﻊ و وارع ﺑـﻮد و‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬در ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺷﺎدي و ﻓﺮح را ﺑﻪ ﻗﻠﻮب ﻣﺆﻣﻨﺎن وارد ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫اﺑﻦ واﺋﻞ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ و ﻳﻜﻲ از دوﺳﺘﺎﻧﻢ ﻧﺰد ﺳﻠﻤﺎن رﻓﺘﻴﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ اﮔﺮ رﺳﻮل ﺧﺪا‬
‫ﻣﺎ را از ﺗﻜﻠﻒ ﻧﻬﻲ ﻧﻜﺮده ﺑﻮد ﺧﻮدم را ﺑﺮاي ﭘﺬﻳﺮاﻳﻲ از ﺷﻤﺎ ﺑﻪ زﺣﻤﺖ ﻣـﻲاﻧـﺪاﺧﺘﻢ‪.‬‬
‫او ﺑﺎ ﻧﺎن و ﻧﻤﻚ از ﻣﺎ ﭘﺬﻳﺮاﻳﻲ ﻛﺮد‪ .‬دوﺳﺘﻢ ﮔﻔﺖ ﻛﺎش ﻫﻤﺮاه ﻧﻤﻚ ﻣﻘـﺪاري آوﻳـﺸﻦ‬
‫ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺑﻮد‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﻇﺮﻓﻲ را ﺑﻪ ﻋﺎرﻳﺖ ﮔﺬاﺷﺖ و ﻣﻘﺪاري آوﻳـﺸﻦ ﺗﻬﻴـﻪ ﻛـﺮد‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از‬
‫ﻏﺬا دوﺳﺘﻢ ﮔﻔﺖ ﺣﻤﺪ و ﺳﭙﺎس ﺧﺪاﻳﻲ را ﻛﻪ ﻣﺎ را ﺑﺎ روزﻳﻤﺎن ﻗﺎﻧﻊ ﺳـﺎﺧﺖ‪ .‬ﺳـﻠﻤﺎن‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﺑﻪ روزﻳﺖ ﻗﺎﻧﻊ ﺑﻮدي اﻵن ﻇﺮف ﻣﻦ در ﻋﺎرﻳﺖ دﻳﮕﺮي ﻧﺒﻮد!‬
‫اﺑﻮاﻟﺒﺨﺘﺮي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺷﻌﺚ ﺑﻦ اﻟﻘﻴﺲ و ﺟﺮﻳﺮ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪاﷲ در ﺣـﺎﻟﺘﻲ ﺧـﺎص ﺑـﺮ‬
‫ﺳﻠﻤﺎن وارد ﺷﺪﻧﺪ ﺳﻼم ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺷﻤﺎ ﺻﺤﺎﺑﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﻫـﺴﺘﻲ؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻧﻤﻲداﻧﻢ‪ ،‬آﻧﺎن ﻣﺸﻜﻮك ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺻﺤﺎﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤـﺮاه‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص وارد ﺑﻬﺸﺖ ﺷﻮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻣﺎ اﻛﻨﻮن ﻧﺰد اﺑﻮدرداء ﺑـﻮدهاﻳـﻢ‪ .‬ﮔﻔـﺖ ﻫﺪﻳـﻪاش‬
‫ﻛﺠﺎﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻣﺎ ﻫﺪﻳﻪ ﻧﻴﺎوردهاﻳﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﭘﺮﻫﻴﺰﮔﺎر ﺑﺎﺷﻴﺪ و اﻣﺎﻧﺖ را ﭘﺲ ﺑﺪﻫﻴـﺪ ﻫـﺮ‬
‫ﻛﺴﻲ ﻧﺰد اﺑﻮدرداء ﺑﻮده و ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آﻣﺪه ﻫﺪﻳﻪاي ﻫﻤﺮاﻫﺶ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ اﻣﻮاﻟﻲ‬
‫ﻫﻤﺮاﻫﻤﺎن دارﻳﻢ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ آن را ﺑﺮداري‪ .‬ﮔﻔﺖ ﻣﻦ ﻫﺪﻳﻪ ﻣﻲﺧـﻮاﻫﻢ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﺑـﻪ ﺧـﺪا‬
‫ﻗﺴﻢ او ﻫﺪﻳﻪ ﻧﻔﺮﺳﺘﺎده اﺳﺖ ﺟﺰ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺖ ﻣﺮدي در ﻣﻴـﺎن ﺷـﻤﺎ اﺳـﺖ ﻫﺮﮔـﺎه‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﺎ او ﺧﻠﻮت ﻣﻲﻛﺮد ﻏﻴﺮ از او را ﻧﻤﻲﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه ﺑـﻪ او رﺳـﻴﺪﻳﺪ‬
‫ﺳﻼﻣﻢ را ﺑﻪ او ﺑﺮﺳﺎﻧﻴﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻴﭻ ﻫﺪﻳﻪاي ﺟﺰ اﻳﻦ را ﻧﻤﻲﺧﻮاﺳـﺘﻢ ﭼـﻪ ﻫﺪﻳـﻪاي از‬
‫اﻳﻦ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﺗﻮاﺿﻊ ﺳﻠﻤﺎن‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺲ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺪا ﺗﻮاﺿﻊ ﻛﻨـﺪ ﺧـﺪا او را ﻣﻨﺰﻟـﺖ‬
‫ﺑﺎﻻ ﻋﻄﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.2‬‬

‫‪ −١‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ ‪ ;٢٠١/١‬ﻃﱪاﻧﯽ ‪ ,٦٠٥٨‬ﳎﻤﻊ اﻟﺰﻭاﺋﺪ ﻫﻴﺜﻤﯽ ‪.٤١/٨‬‬


‫‪ −٢‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬آﻟﺒﺎﻧﯽ آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪.٦٠٣٨‬‬

‫‪٢٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪21‬‬

‫ﺑﻌﻀﻲ از ﺣﻜﻤﺎ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺗﻮاﺿﻊ ﺑﺎ ﺟﻬﻞ و ﺑ‪‬ﺨﻞ ﻧﺰد ﺣﻜﻤﺎ ﭘـﺴﻨﺪﻳﺪهﺗـﺮ اﺳـﺖ از‬
‫ﺗﻜﺒﺮ ﺑﺎ ادب و ﺳﺨﺎوت‪ ،‬ﭼﻮن ﺣﺴﻨﻪاي ﻛﻪ دو ﺑﺪي را ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ زﻳﺒـﺎ اﺳـﺖ‪ ،‬اﻣـﺎ ﻳـﻚ‬
‫اﺧﻼق ﺑﺪ ﻛﻪ دو اﺧﻼق ﺧﻮب را ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ ﻗﺒﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻜﺒﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺳﺨﻨﺎﻧﺶ و ﻧﻮاﻗﺼﺶ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻫﻤﺮاه اوﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺮد ﻣﺘﻮاﺿﻌﻲ ﺑﻮد ﺑﺪﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﺗﺮﻓﻴﻊ ﻣﻘﺎم داد و در دﻧﻴﺎ و آﺧـﺮت‬
‫ﻗﺪر او را ﺑﺎﻻ ﺑﺮد‪ .‬اﻛﻨﻮن ﻧﻤﻮﻧﻪاي ﻧﺎدر از ﺗﻮاﺿﻊ اﻳﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺰرﮔﻮار را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺟﺮﻳﺮ ﺑﻦ ﺣﺎزم ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از ﻣﺮد ﻣﺴﻨﻲ ﻛﻪ از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﺮد ﺷﻨﻴﺪم ﻛـﻪ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺑﻪ ﺑﺎزار رﻓﺘﻢ ﻋﻠﻔـﻲ را ﺑـﻪ ﻳـﻚ درﻫـﻢ ﺧﺮﻳـﺪم ﺳـﻠﻤﺎن را دﻳـﺪم در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ او را‬
‫ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻢ‪ ،‬ﺗﺼﻮر ﻛﺮدم ﻛﺎرﮔﺮ اﺳـﺖ‪ ،‬ﻋﻠـﻒ را ﺑـﺮ او ﺣﻤـﻞ ﻛـﺮدم‪ .‬از ﻛﻨـﺎر ﻗـﻮﻣﻲ‬
‫ﮔﺬﺷﺖ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺗﻮ آن را ﺣﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ اي اﺑﻮﻋﺒﺪاﷲ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﻣﮕﺮ او ﻛﻴـﺴﺖ؟‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬او ﺳﻠﻤﺎن ﺻﺤﺎﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص اﺳﺖ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺒﺨﺸﻴﺪ ﻣﻦ ﺷﻤﺎ را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻢ‬
‫آن را ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﮕﺬار‪ .‬او اﻣﺘﻨﺎع ﻛﺮد و ﺗﺎ ﻣﻨﺰل آن را ﺑﺮاﻳﻢ ﺣﻤﻞ ﻛﺮد ‪.1‬‬
‫ﺟﺮﻳﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬در روز ﮔﺮﻣﻲ در ﺻﻔﺎح)ﻧﺎم ﻣﻨﻄﻘﻪاي اﺳـﺖ( ﻓـﺮود آﻣـﺪﻳﻢ‬
‫ﻣﺮدي را دﻳﺪم ﻛﻪ در زﻳﺮ ﺳﺎﻳﻪ درﺧﺘﻲ ﺧﻮاﺑﻴﺪه ﺑﻮد و ﻣﻘﺪاري ﻏﺬا ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه داﺷﺖ ﻛﻪ‬
‫در زﻳﺮ ﺳﺮش ﻗﺮار داده و ﻋﺒﺎﻳﺶ را روي ﺧﻮدش اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎ در آﻧﺠﺎ ﻓﺮود آﻣـﺪﻳﻢ و‬
‫ﮔﻔﺘﻢ ﭼﻴﺰي روي او ﺑﻴﻨﺪازﻧﺪ ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻴﺪار ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﺷـﻤﺎ را زﻳـﺮ ﺳـﺎﻳﻪ ﻗـﺮاردادﻳﻢ‬
‫ﮔﺮﭼﻪ ﺷﻤﺎ را ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻴﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺟﺮﻳﺮ! در دﻧﻴﺎ ﺗﻮاﺿﻊ ﭘﻴـﺸﻪ ﻛـﻦ ﭼـﻮن ﻫـﺮ ﻛـﺲ‬
‫ﺗﻮاﺿﻊ ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻨﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﻣﻘﺎم او را ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲﮔﺮداﻧﺪ و ﻫﺮ ﻛﺲ در دﻧﻴﺎ ﺧﻮد‬
‫را ﺑﺰرگ ﺟﻠﻮه دﻫﺪ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻣﻲآورد‪ .‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺗﻼش ﻛﻨﻲ در‬
‫ﺑﻬﺸﺖ ﭼﻮب ﺧﺸﻚ ﻧﻤﻲﻳﺎﺑﻲ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳـﺎﻗﻪ درﺧـﺖ از ﻃـﻼ و ﻧﻘـﺮه و در‬
‫ﺑﺎﻻي آن ﻣﻴﻮه وﺟﻮد دارد‪ .‬اي ﺟﺮﻳﺮ ﻣﻲداﻧﻲ ﺗﺎرﻳﻜﻲ آﺗﺶ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻧﻪ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﻇﻠـﻢ‬
‫ﻛﺮدن ﺑﻪ ﻣﺮدم‪.2‬‬

‫‪ −١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ٦٣/١/٤‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ ‪.٥٤٦/١‬‬


‫‪ −٢‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪.٢٠٢/١ ,‬‬

‫‪٢١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪22‬‬

‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺑﺮﻳﺪه ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﻮدش ﻛﺎر ﻣﻲﻛﺮد و ﭘﻮﻟﻲ ﻛـﻪ ﺑﺪﺳـﺖ‬
‫ﻣﻲآورد ﺑﺎ آن ﮔﻮﺷﺖ ﻳﺎ ﻣﺎﻫﻲ ﻣﻲﺧﺮﻳﺪ و ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن ﺑﻪ ﺟﺬام را دﻋﻮت ﻣﻲﻛﺮد و ﺑﺎ ﻫـﻢ‬
‫آن را ﻣﻲﺧﻮردﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﻋﺒﻴﺪه ﺳﻠﻤﺎﻧﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن اﻣﻴﺮ ﺳﭙﺎﻫﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﺪاﺋﻦ ﮔﺬﺷﺖ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻣﺮدي از ﻛﻨﺪه روي ﻗﺎﻃﺮي ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑـﻮد‪ .‬دوﺳـﺘﺎﻧﺶ ﺑـﻪ او ﮔﻔﺘﻨـﺪ اي اﻣﻴـﺮ‪،‬‬
‫ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺎ ﺑﺪﻫﻴﺪ‪ ،‬او اﻣﺘﻨﺎع ﻛﺮد و ﺧﻮدش ﭘﺮﭼﻢ را ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ ﺟﻨﮓ ﺗﻤﺎم ﺷﺪ‬
‫و ﻫﻢ ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ آن ﻣﺮد ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺮﮔﺸﺖ‪.2‬‬
‫ﺣﺴﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ دﺳﺘﻤﺰد ﺳﻠﻤﺎن ﭘﻨﺞ ﻫﺰار ﺑﻮد و او ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﺳﻲ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﻳـﻚ‬
‫ﻋﺒﺎ داﺷﺖ و ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﻋﺒﺎ ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺼﻔﺶ را ﻣﻲﭘﻮﺷﻴﺪ ﻧﺼﻒ دﻳﮕﺮ را زﻳـﺮش‬
‫ﻣﻲاﻧﺪاﺧﺖ و وﻗﺘﻲ دﺳﺘﻤﺰدش را درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬آن را ﻣﻲﺑﺨـﺸﻴﺪ و از دﺳـﺖ رﻧـﺞ‬
‫ﺧﻮدش ﻣﻲﺧﻮرد‪.‬‬
‫اﺑﻮﻗﻼﺑﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻣﺮدي ﺑﺮ ﺳﻠﻤﺎن وارد ﺷﺪ و دﻳﺪ ﻛـﻪ آرد ﺧﻤﻴـﺮ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‬
‫ﭼﻜﺎر ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺖ ﺧﺎدم را ﺑﺮاي ﻛﺎري ﻓﺮﺳﺘﺎدم‪ ،‬و دوﺳﺖ ﻧﺪارم دو ﻛﺎر را ﺑﺎ ﻫﻢ از‬
‫او ﺑﺨﻮاﻫﻢ‪.3‬‬
‫ﻛﻠﻤﺎﺗﻲ از ﻗﻠﺐ و ﻧﻮري ﺑﺮ راه‬
‫اي ﺑﺮادر ﻗﺒﻞ از ﭼﺸﻤﺎﻧﺖ ﻗﻠﺒﺖ را ﺑﺎز ﻛﻦ ﺗﺎ ﺑﺨﻮاﻧﻲ اﻳﻦ ﻛﻠﻤﺎت را ﻛﻪ از اﻳﻦ ﻗﻠﺐ‬
‫ﭘﺎك و زﺑﺎن ذاﻛﺮ ﺑﻴﺮون آﻣﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻋﺜﻤﺎن ﻧﻬﺪي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﺮا آﻧﻘـﺪر ﻣﺘﻌﺠـﺐ ﻛـﺮد‬
‫ﺗﺎ ﺑﻪ ﺧﻨﺪه اﻓﺘﺎدم‪ .‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ دل ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣـﺮگ او را ﻣـﻲﻃﻠﺒـﺪ‪،‬‬
‫ﻏﺎﻓﻠﻲ ﻛﻪ )ﺧﺪاوﻧﺪ( از او ﻏﺎﻓﻞ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺗﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻲﺧﻨـﺪد و ﻧﻤـﻲداﻧـﺪ‬
‫ﺧﺪا از او راﺿﻲ اﺳﺖ ﻳﺎ ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ‪ .‬و ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﺮا ﺑﻪ ﺣﺪي ﻧﮕﺮان ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﻪ‬

‫‪ −١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,٦٤/٤‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ ‪.٢٠٠/١‬‬


‫‪ −٢‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء ‪ ,٥٤٦−٥٤٥/١‬اﻻرﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ راﻭﻳﺎﻧﺶ ﻣﻮﺛﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ −٣‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮﻩ ‪.٢٢٧/١‬‬

‫‪٢٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪23‬‬

‫ﮔﺮﻳﻪ اﻓﺘﺎدهام و آن دوري از ﻣﺤﻤـﺪ ص و اﺻـﺤﺎﺑﺶ اﺳـﺖ‪ ،‬ﺳـﺨﺘﻲ روز ﻣﺤـﺸﺮ و‬


‫اﻳﺴﺘﺎدن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭘﺮوردﮔﺎرم در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻧﻤﻲداﻧﻢ ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﻲروم ﻳﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ‪.‬‬
‫ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺳﻌﺪي از ﻋﻤﻮﻳﺶ رواﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ ﺣﺬﻳﻔﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي‬
‫ﺑﺮادر ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺲ‪ ،‬ﻋﻠﻢ زﻳﺎد و ﻋﻤﺮ ﻛﻮﺗﺎه اﺳﺖ ﭘﺲ از ﻋﻠﻢ آﻧﻘﺪر را ﺑﻴﺎﻣﻮز ﻛﻪ در دﻳﻨـﺖ‬
‫ﺑﻪ آن ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻫﺴﺘﻲ و ﻏﻴﺮ آن را رﻫﺎ ﻛﻦ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺳﻌﻴﺪ وﻫﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺆﻣﻦ در دﻧﻴﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺮﻳﺾ اﺳـﺖ ﻛـﻪ دﻛﺘـﺮش‬
‫ﻫﻤﺮاه اوﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎري و دواﻳﺶ را ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﺪ و ﻫﺮﮔﺎه ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﭼﻴﺰي ﺑﺨﻮرد ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﺶ‬
‫زﻳﺎﻧﺒﺎر اﺳﺖ او را ﻣﻨﻊ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻣﻲﮔﻮﻳـﺪ ﻧﺰدﻳـﻚ آن ﻣـﺸﻮ‪ ،‬اﮔـﺮ آن را ﺑﺨـﻮري ﻫـﻼك‬
‫ﻣﻲﺷﻮي‪ .‬ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ او را از ﻣﻀﺮات دور ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻴﻤﺎرﻳﺶ ﻣـﺪاوا ﺷـﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ اﺳـﺖ‬
‫ﻣﺆﻣﻦ ﻛﻪ اﺷﺘﻬﺎي ﭼﻴﺰﻫﺎي زﻳﺎدي دارد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﻋﻄﺎ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﺆﻣﻦ‬
‫از آﻧﻬﺎ ﻣﻨﻊ ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ دار ﻓﺎﻧﻲ را وداع ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ و داﺧﻞ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫اﺑﻮﻋﺜﻤﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن»ﺟﻮﺧﻲ« را ﻓﺘﺢ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣـﻮاد‬
‫ﺧﻮراﻛﻲ در آن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻮه )زﻳﺎد( ﺑﻮد ﻣﺮد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﻧﺰد ﺳﻠﻤﺎن آﻣﺪ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﺑﻮﻋﺒـﺪاﷲ‬
‫آﻳﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻋﻄـﺎ ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪ .‬ﺳـﻠﻤﺎن ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﭼـﺮا‬
‫ﻣﺘﻌﺠﺐ ﺷﺪهاي در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﺮ ﻳﻚ از داﻧﻪﻫﺎي آن ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺴﺎب ﭘﺲ ﺑﺪﻫﻲ‪.‬‬
‫ﺳﻌﻴﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ ﻋﻴﺎدت ﻳﻜﻲ از دوﺳﺘﺎﻧﺶ ﻛﻪ اﻫـﻞ »ﻛﻨـﺪه« ﺑـﻮد‬
‫رﻓﺘﻴﻢ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ دوﺳﺘﺶ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻨﺪه ﻣﺆﻣﻨﺶ را ﺑـﻪ ﻣـﺼﻴﺒﺘﻲ ﻣﺒـﺘﻼ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ او را ﺑﻬﺒﻮدي ﻣﻲﺑﺨـﺸﺪ ﺗـﺎ ﻛﻔـﺎره ﺗﻘـﺼﻴﺮات ﮔﺬﺷـﺘﻪاش ﺑـﺸﻮد و ﭘـﺲ از آن‬
‫درﻣﻮرد اﻋﻤﺎل ﻣﺎﺑﻘﻲ ﻋﻤﺮش ﻣﻮرد ﺳﻮال ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻨﺪه ﻓﺎﺟﺮش را ﺑﻴﻤـﺎر‬
‫ﻛﺮده ﺳﭙﺲ او را ﺑﻬﺒﻮدي ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ او ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺘﺮي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺻﺎﺣﺒﺶ او را ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‬
‫ﺳﭙﺲ آن را رﻫﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻧﻤﻲداﻧﺪ ﭼﺮا او را ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ و ﭼﺮا ﺑﺎزش ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺘﺎده ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮﮔﺎه در ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﮔﻨﺎﻫﻲ ﻛﺮدﻳـﺪ در ﭘﻨﻬـﺎﻧﻲ ﻛـﺎر ﻧﻴـﻚ‬
‫اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﻴﺪ ﻫﺮﮔﺎه ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻠﻨﻲ ﮔﻨﺎﻫﻲ ﻛﺮدﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر آﺷﻜﺎر ﻛﺎر ﺧﻮب اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﻴـﺪ‬
‫ﺗﺎ ﻛﺎر ﺑﺪ ﺧﻨﺜﻲ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪٢٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪24‬‬

‫ﻣﻴﻤﻮن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺮدي ﻧﺰد ﺳﻠﻤﺎن آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ ﻣﺮا ﺳﻔﺎرﺷﻲ ﺑﻜﻦ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﺣﺮف ﻧﺰن‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم زﻧﺪﮔﻲ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻧﻤـﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺳـﺨﻦ ﻧﮕﻮﻳـﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ ﻳﺎ ﺣﻖ را ﺑﮕﻮ و ﻳﺎ ﺳـﺎﻛﺖ ﺑـﺎش‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬دوﺑـﺎره ﻣـﺮا‬
‫ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻛﻦ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ ﻣﺸﻮ‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﭘﻴﺶ ﻣﻲآﻳﺪ ﻛﻪ ﻧﻤـﻲﺗـﻮاﻧﻢ ﺧـﻮد را‬
‫ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ ﺷﺪي زﺑﺎن و دﺳﺘﺖ را ﻛﻨﺘﺮل ﻛـﻦ‪ .‬ﮔﻔـﺖ دوﺑـﺎره‬
‫ﻣﺮا ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻛﻦ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ ﻣﺮدم ﺧﻴﻠﻲ ﻫﻢ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻣﻜﻦ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدم زﻧﺪﮔﻲ‬
‫ﻛﻨﺪ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﻨﺸﻴﻨﻲ ﻧﻜﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﭘﺲ در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺻﺎدق ﺑـﺎش و اﻣﺎﻧﺘﻬـﺎ‬
‫را ادا ﻛﻦ‪.1‬‬
‫از آﺛﺎر زﻫﺪ و ورع ﺳﻠﻤﺎن اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪ دﻧﻴﺎ ﺑﺮ او ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﺑﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ‬
‫ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪ ﺣﺘﻲ ﻣﻘﺪار ﻛﻤﻲ ﻣﺎل و ﻣﺘﺎع دﻧﻴﺎﻳﻲ در ﻣﻨﺰﻟﺶ ﺟﻤﻊ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺎﻟﻚ ﺑﻦ اﻧﺲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻠﻤﺎن در ﻫﺮ ﺟﺎ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ در ﺳﺎﻳﻪ ﻣﻲﻧﺸﺴﺖ و‬
‫ﺑﺮاي ﺧﻮد ﻣﻨﺰل ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﻣﺮدي ﺑﻪ او ﮔﻔـﺖ‪ :‬آﻳـﺎ ﻣﻨﺰﻟـﻲ ﺑﺮاﻳـﺖ ﻧـﺴﺎزﻳﻢ ﺗـﺎ از ﮔﺮﻣـﺎ‬
‫ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﻤﺎﻧﻲ و در ﺳﺮﻣﺎ در آن ﺳﻜﻨﻲ ﮔﺰﻳﻨﻲ ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﺮا‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺪاري از‬
‫او دور ﺷﺪ دوﺑﺎره ﺻﺪاﻳﺶ زد و ﮔﻔﺖ ﭼﮕﻮﻧﻪ آن ﺧﺎﻧﻪ را ﻣﻲﺳﺎزﻳﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﺑﻪ ﮔﻮﻧـﻪاي‬
‫آن را ﻣﻲﺳﺎزﻳﻢ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺳﺮت ﺑﻪ آن ﺑﺮﺳﺪ و اﮔﺮ دراز ﺑﻜﺸﻲ ﭘﺎﻳـﺖ ﺑـﻪ دﻳـﻮار‬
‫ﺑﺮﺳﺪ ﺳﻠﻤﺎن ﮔﻔﺖ ﺧﻮب اﺳﺖ‪.2‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎم وداع ﻓﺮا رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻠﻤﺎن )ﺟﻮﻳﻨﺪه ﺣﻘﻴﻘﺖ( ﺧﻮرﺷﻴﺪي ﺑﻮد در آﺳـﻤﺎن ﺟﻬـﺎن ﻛـﻪ ﻧـﻮر و‬
‫ﮔﺮﻣﺎ را ﺑﻪ اﻃﺮاﻓﻴﺎﻧﺶ ﻣﻲداد‪ .‬او زاﻫﺪ‪ ،‬ﻋﺎﺑﺪ و ﻣﺠﺎﻫﺪي ﺣﻜﻴﻢ ﺑﻮد‪.‬‬
‫اﻛﻨﻮن زﻣﺎن آن ﻓﺮا رﺳﻴﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﭘﻬﻠﻮان زﻧﺪﮔﻲ دردﻧﻴـﺎ را رﻫـﺎ ﻛﻨـﺪ ﺗـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﻴﺎﺗﻲ دﻳﮕﺮ در ﺟﻬﺎن آﺧﺮت در ﻣﻴﺎن ﻧﺎز و ﻧﻌﻤﺖ اداﻣﻪ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﺛﺎﺑﺖ از اﻧﺲ ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮگ ﺑﺮ ﺳﻠﻤﺎن وارد ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ −١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮﻩ‪.٢٣١−٢٢٩/١ ,‬‬


‫‪ −٢‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮﻩ‪.٢٢٦/١ ,‬‬

‫‪٢٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪25‬‬

‫ﺳﻠﻤﺎن ﮔﺮﻳﻪ ﻛﺮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﭼﺮا ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺖ ﻋﻬﺪي ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻣﺎ واﮔـﺬار‬
‫ﻛﺮد آن را ﻣﺮاﻋﺎت ﻧﻜﺮدﻳﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎﻳﺪ زاد و ﻣﺎل ﺷﻤﺎ از دﻧﻴـﺎ ﺑـﻪ اﻧـﺪازه ﺗﻮﺷـﻪ ﻳـﻚ‬
‫ﺳﻮاره ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اي ﺳﻌﺪ در ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﺧﺪا را در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎش‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﻨﻲ‪ ،‬و ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ‬
‫ﻛﻪ ﭼﻴﺰي را ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﻛﻨﻲ‪ ،‬و وﻗﺘﻲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻛﺎري ﻣﻲﮔﻴﺮي‪ .‬ﺛﺎﺑﺖ ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪:‬‬
‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺳﻠﻤﺎن ﺟﺰ ﺑﻴﺴﺖ و ﭼﻨﺪ درﻫﻢ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻧﮕﺬاﺷﺖ‪.1‬‬
‫ﺑﻘﻴﺮه زن ﺳﻠﻤﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺮﮔﺶ ﻓﺮا رﺳﻴﺪ در ﺑﺎﻻى ﺧﺎﻧﻪاش ﻛـﻪ ﭼﻬـﺎر‬
‫در داﺷﺖ ﻣﺮا ﺻﺪا زد و ﮔﻔﺖ اﻳﻦ درﻫﺎ را ﺑﺎز ﻛﻦ ﻣـﻦ زﻳـﺎرت ﻛﻨﻨـﺪهﻫـﺎﻳﻲ دارم ﻛـﻪ‬
‫ﻧﻤﻲداﻧﻢ از ﻛﺪاﻣﻴﻚ از اﻳﻦ درﻫﺎ ﺑﺮ ﻣﻦ وارد ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻣﺴﻜﻲ ﺧﻮاﺳﺖ و ﮔﻔـﺖ‬
‫آن را ﺑﺎ آب در ﻇﺮﻓﻲ ﻣﺨﻠﻮط ﻛﻦ و در اﻃﺮاف ﺑﺴﺘﺮم ﺑﭙﺎش‪ .‬ﺑﻌﺪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪم ﻛﻪ ﺟﺎن‬
‫ﺑﻪ ﺟﺎن آﻓﺮﻳﻦ ﻋﻄﺎ ﻛﺮده اﺳﺖ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﺧﻮاب رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪.2‬‬
‫ﺳﻦ ﺳﻠﻤﺎن ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮگ‬
‫ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﺮﺧﻲ از ﻋﻠﻤﺎ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﺳﻠﻤﺎن ﺳﻴﺼﺪ و ﭘﻨﺠـﺎه‬
‫ﺳﺎل ﻋﻤﺮ داﺷﺖ اﻣﺎ در ﻫﻤﻪ آﻧﺎن در دوﻳﺴﺖ و ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎم ذﻫﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺠﻤـﻮع ﻛﺎرﻫـﺎي ﺳـﻠﻤﺎن ﻧﻈﻴـﺮ‪ :‬اﺣـﻮال‪ ،‬ﺟﻨﮕﻬـﺎ‪ ،‬ﺗـﺼﻤﻴﻤﻬﺎ‪،‬‬
‫ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﺶ‪ ،‬ﺑﺎﻓﺘﻦ ﺣﺼﻴﺮﻫﺎﻳﺶ و ﺑﺴﻴﺎري از ﭼﻴﺰﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻧـﺸﺎن ﻣـﻲدﻫﻨـﺪ ﻛـﻪ ﻋﻤـﺮ‬
‫زﻳﺎدي ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﭼﻨﺪان ﭘﻴﺮ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ او در ﺟﻮاﻧﻲ وﻃﻦ ﺧـﻮد را ﺗـﺮك ﻛـﺮد‪ ،‬ﺷـﺎﻳﺪ‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﺠﺎز آﻣﺪه ﭼﻬﻞ ﺳﺎل ﻳﺎ ﻛﻤﺘﺮ ﺳﻦ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮاﻧﻲ را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺒـﺮد‬
‫ﻛﻪ ﺧﺒﺮ ﻣﺒﻌﻮث ﺷﺪن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ وي رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻔﺘﺎد و ﭼﻨـﺪ ﺳـﺎل ﻋﻤـﺮ ﻛـﺮده‬
‫اﺳﺖ ﻧﻬﺎﻳﺘﺎً ﻓﻜﺮ ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ ﺑﻪ ﺻﺪ ﺳﺎل رﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮ ﻛﺲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ دﻟﻴﻞ دﻳﮕـﺮي‬
‫دارد ﻣﺎ را از آن ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬در ﻛﺘﺎب ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺰرﮔﻢ ﻗﻴﺪ ﻛـﺮدهام ﻛـﻪ او دوﻳـﺴﺖ و‬
‫ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل ﺳﻦ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ اﻣﺎ اﻛﻨﻮن آن را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدم‪.3‬‬

‫‪ −١‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ‪ ;٤١٠٤‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,٣١٧/٤‬ﺣﺎﻛﻢ ﻭ ذﻫﺒﯽ آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬


‫‪ −٢‬اﳊﻠﻴﻪ‪ ,٢٠٨/١‬ﳎﻤﻊ اﻟﺰﻭاﺋﺪ ﻫﻴﺜﻤﯽ ‪ ,٣٤٤/٩‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.٦٦/١/٤‬‬
‫‪ −٣‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬اﻣﺎﻡ ذﻫﺒﯽ ‪.٥٥٦−٥٥٥/١‬‬

‫‪٢٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪26‬‬

‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﺟﻮﻳﻨﺪه ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﺎع ﭼﻨﺪاﻧﻲ در دﻧﻴﺎ ﻧﺪاﺷﺖ دﻧﻴـﺎ را ﺗـﺮك ﻛـﺮد‬
‫ﺗﺎ در آﺧﺮت در ﻣﻴﺎن ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﺣﻘﻴﻘﻲ در ﺑﻬـﺸﺖ ﺧﺪاوﻧـﺪ زﻧـﺪﮔﻲ ﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ ﺑﻌـﻀﻲ‬
‫ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي آن را ﭼﺸﻢ اﻧﺴﺎن ﻧﺪﻳﺪه و ﮔﻮﺷﺶ آﻧﻬﺎ را ﻧﺸﻨﻴﺪه و ﺑـﻪ ﻗﻠـﺐ ﻫـﻴﭻ اﻧـﺴﺎﻧﻲ‬
‫ﺧﻄﻮر ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪ .‬او در ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﺑﻪ اﻳﺰد ﻣﻨﺎن ﭘﻴﻮﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺳﻠﻤﺎن و ﺳﺎﻳﺮ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪٢٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪27‬‬

‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺷﻌﺮي ‪«٢» ‬‬


‫ﭘﺮوردﮔﺎرا ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ را ﺑﺒﺨﺶ و در روز ﻗﻴﺎﻣـﺖ او را ﺑـﻪ ﺟـﺎي‬
‫ﻣﻤﻠﻮ از ﻧﻌﻤﺘﻲ داﺧﻞ ﻛﻦ‪.‬‬
‫ﻣﺎ اﻛﻨﻮن ﺑﺎ ﺻﺤﺎﺑﻪ رﻗﻴﻖ اﻟﻘﻠﺐ‪ ...‬زاﻫﺪ و ﻋﺎﺑﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ ﺑـﺎ ﻛﻨﻴـﻪ اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ‬
‫اﺷﻌﺮي ﻫﺴﺘﻴﻢ او ﺻﺤﺎﺑﻲ رﺳﻮل ﺧﺪا ص اﻣﺎﻣﻲ ﺑﺰرگ و ﻓﻘﻴﻪ و ﻗﺎري ﻗﺮآن ﺑﻮد‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎن زﻧﺪﮔﻲ او از ﻳﻤﻦ ﺷﺮوع ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﺎﻧﻮادهاش را ﺑﻪ رﻗﺖ ﻗﻠـﺐ‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻛﺮد و ﺑﻪ اﺻﺤﺎﺑﺶ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اﻫﻞ ﻳﻤﻦ ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﻣﻰآﻳﻨـﺪ‪ ،‬آﻧـﺎن ﻗﻠـﺐ ﻣﻬﺮﺑـﺎﻧﻲ‬
‫دارﻧﺪ اﻳﻤﺎن و ﺣﻜﻤﺖ در ﻳﻤﻦ اﺳﺖ«‪.1‬‬
‫در رواﻳﺖ دﻳﮕﺮآﻣﺪه اﺳﺖ‪ :‬اﻫﻞ ﻳﻤﻦ ﻛﻪ ﻗﻠﺒـﻲ ﻟﻄﻴـﻒ و ﻣﻬﺮﺑـﺎن دارﻧـﺪ ﻧـﺰد ﺷـﻤﺎ‬
‫ﻣﻰآﻳﻨﺪ و ﻓﻘﻪ و ﺣﻜﻤﺖ در ﻳﻤﻦ اﺳﺖ‪.2‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺳﻦ ﻛﻤﺶ ﻗﻮﻣﺶ را از ﻋﺒﺎدت ﺑﺘﻬﺎ ﻧﻬـﻲ ﻛـﺮد‪ .‬ﺑﺘﻬـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﻧـﻪ‬
‫ﺳﻮدي ﻣﻲرﺳﺎﻧﻨﺪ و ﻧﻪ زﻳﺎﻧﻲ‪ .‬او از ﺗﻪ دل آرزو ﻣﻲﻛـﺮد ﻣﻌﺠـﺰهاي ﺻـﻮرت ﺑﮕﻴـﺮد و‬
‫ﺑﺸﺮﻳﺖ را از ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﺷﺮك و ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﻲ ﺑﻪ روﺷﻨﺎﻳﻲ ﺗﻮﺣﻴـﺪ و ﻋﺒـﺎدت‪ ...‬راﻫﻨﻤـﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ..‬دﻳﺮي ﻧﮕﺬﺷﺖ آرزوي او ﺑﺎ ﺑﻌﺜﺖ رﺳـﻮل اﷲ ص ﺗﺤﻘـﻖ ﻳﺎﻓـﺖ و ﺑـﻪ ﻣﺤـﺾ‬
‫ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺮاي دﻳﺪن رﺳﻮل ﺧﺪا ص و اﻳﻤﺎن ﺑﻪ رﺳﺎﻟﺖ او ﻛﻪ ﺑـﺮاي‬
‫ﻧﺠﺎت ﻣﺮدم از ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﺑﻪ ﻧﻮر آﻣﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮد‪ .‬او ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻣﻜﻪ رﺳـﻴﺪ‬
‫و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را دﻳﺪ ﺑﻪ او اﻳﻤﺎن آورد‪.‬‬
‫در ﺷﺐ ﺑﻌﺪي ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ و ﻋﻤﻮﻳﺶ اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ رﺳﻮل ﺧـﺪا ص را ﺑـﺎر دﻳﮕـﺮ‬
‫ﻣﻼﻗﺎت ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص از اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﺮد و ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛـﻪ ﺑـﺎ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺳـﺨﻦ‬
‫ﮔﻔﺖ ﺑﺎ او ﻧﻴﺰ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ و آﻳﺎﺗﻲ از ﻗﺮآن را ﺑﺮ وي ﺗﻼوت ﻛـﺮد ﭘـﺲ اﺑﻮﻋـﺎﻣﺮ ﻧﻴـﺰ‬
‫اﻳﻤﺎن آورد‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص از ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪن اﻳﻦ دو ﺟﻮان ﻳﻤﻨـﻲ ﺧﻮﺷـﺤﺎل ﺷـﺪ و‬
‫ﭘﻴﺶ ﻗﺪم ﺷﺪن آﻧﺎن ﺑﺮ ﻗﻮﻣﺸﺎن ﺑﺮاي اﻳﻤﺎن آوردن را ﺳﺘﻮد‪ .‬ﺳﭙﺲ درﺑﺎره دﻋﻮت اﻟﻲ اﷲ و‬

‫‪ −١‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﻴﻪ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٥٣ ,‬‬


‫‪ −٢‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﻴﻪ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٥٤ ,‬‬

‫‪٢٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪28‬‬

‫ﭼﮕﻮﻧﻪ آﻏﺎز ﻛﺮدن آن‪ ،‬ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﻛﻪ اﺻﺤﺎﺑﺶ در راه دﻋﻮت ﺗﺤﻤﻞ ﻛﺮدهاﻧـﺪ و در ﻣـﻮرد‬
‫ﺑﺮﺧﻮرد ﻗﺮﻳﺶ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻋﻮﺗﺶ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺗﻮﺿﻴﺢ داد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻗﺼﻪ ﻫﺠﺮت ﺗﻌـﺪادي از‬
‫اﺻﺤﺎﺑﺶ ﺑﻪ ﺣﺒﺸﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اذﻳﺖ و آزار ﻗﺮﻳﺶ را ﺑﻴﺎن ﻛﺮد و اﻳﻨﻜﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ آزارﻫﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﺒﺸﻪ ﻧﻴﺰ رﺳﻴﺪ)اﻣﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻜﺮ ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ را در ﺣﺒﺸﻪ ﺑﺎﻃﻞ ﻛﺮد( و وﻋـﺪه داد ﻛـﻪ ﺗﻤـﺎم‬
‫ﻣﺮدم ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ دﻳﻦ او را ﻣﻲﭘﺬﻳﺮﻧﺪ و اﺳﻼم ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن را ﻓﺮا ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ دو ﺟﻮان از ﺳﺨﻨﺎن آن ﺣﻀﺮت ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﻪ اﻳﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اي رﺳـﻮل‬
‫ﺧﺪا اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻲ ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲﻣﺎﻧﻴﻢ و ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺳـﺎﻳﺮ اﺻـﺤﺎﺑﺖ ﺳـﺨﺘﻴﻬﺎ را ﺗﺤﻤـﻞ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻳﺎ ﻧﺰد ﻗﻮﻣﻤﺎن ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺮدﻳﻢ و آﻧﺎن را ﺑﻪ دﻳﻦ اﺳﻼم دﻋﻮت ﻣـﻲﻛﻨـﻴﻢ‪ ،‬ﻳـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﺒﺸﻪ ﻧﺰد دﻳﮕﺮ ﺑﺮادراﻧﻤﺎن ﻣﻲروﻳﻢ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻧﻬﺎ را ﺳﺘﻮد و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ دﺳـﺘﻮر داد ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻴﺎن ﻗﻮﻣﺸﺎن ﺑﺎز ﮔﺮدﻧﺪ و دﻋﻮت را ﺷـﺮوع ﻛﻨﻨـﺪ و وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ وﺿـﻌﻴﺖ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫روﺷﻦ ﺷﺪ ﻧﺰد اﻳﺸﺎن ﺑﺎزﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬آن دو ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ و ﭼﻨﺪ ﺷﺐ در ﻣﻜﻪ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬آﻳـﺎﺗﻲ از‬
‫ﻗﺮآن و آداب ﻧﻤﺎز را ﻧﺰد آن ﺣـﻀﺮت آﻣﻮﺧﺘﻨـﺪ و ﺑـﻪ ﻳﻤـﻦ ﺑﺎزﮔـﺸﺘﻨﺪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻧﻌﻤﺖ‪ ،‬اﻳﻤﺎن‪ ،‬ﻳﻘﻴﻦ و اﺳﻼم را ﺑﺪﺳﺖ آوردﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ دﻋﻮت اﻟﻲ اﷲ را در ﻳﻤﻦ آﻏﺎز ﻛﺮد ﺗﺎ دﺳﺖ ﻣﺮدم اﻃﺮاﻓﺶ را ﺑﮕﻴﺮد و ﺑﻪ‬
‫ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺒﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻣﺪﺗﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ در ﻳﻤﻦ ﻗﺮآن ﺧﺪا و ﺳﻨﺖ رﺳـﻮﻟﺶ را آﻣـﻮزش ﻣـﻲداد‬
‫ﻣﺸﺘﺎق دﻳﺪار رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺷﺪ و دوﺑﺎره راه ﺳﻔﺮ را در ﭘﻴﺶ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑﻌـﺪ‬
‫از ﺟﻨﮓ ﺧﻴﺒﺮ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﺳﻴﺪ در آن ﻣﻮﻗﻊ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ و ﻳﺎراﻧﺶ ﻧﻴـﺰ از ﺣﺒـﺸﻪ‬
‫ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺎ آﻣﺪن آﻧﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﺒﺮ ﺧﺎرج ﺷﺪن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻣﺎ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻣـﻦ و دو ﺑـﺮادرم‬
‫ﻛﻪ از ﻣﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﻮدﻧﺪ )اﺑﻮﺑﺮده و اﺑﻮر‪‬ﻫﻢ( ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﭘﻨﺠﺎه و ﺳﻪ ﻳﺎ ﭘﻨﺠـﺎه و دو ﻧﻔـﺮ از‬
‫اﻫﻞ ﻳﻤﻦ ﺳﻮار ﻛﺸﺘﻲ ﺷﺪﻳﻢ و ﺑﻪ ﺣﺒﺸﻪ رﻓﺘﻴﻢ در آﻧﺠﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ را دﻳﺪﻳﻢ او‬
‫ﮔﻔﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻣﺎ را ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺰ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻤﺎﻧﻴﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﻧﺰد‬
‫او ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﺪﺗﻲ ﻫﻤﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻌـﺪ از ﻓـﺘﺢ ﺧﻴﺒـﺮ ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﻪ رﻓﺘـﻴﻢ و آن‬
‫ﺣﻀﺮت از ﻏﻨﺎﻳﻢ ﺧﻴﺒﺮ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﺳﻬﻢ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮاي اﻓﺮادي ﻛـﻪ‬

‫‪٢٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪29‬‬

‫در ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ ﺷﺮﻛﺖ ﻧﻜﺮده ﺑﻮدﻧﺪ و ﺟﺰ ﻣﺎ و ﻳﺎران ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ ﺳـﻬﻤﻲ در ﻧﻈـﺮ‬
‫ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﺮدم ﺑﻪ ﻣﺎ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﺸﺘﻲ از ﺣﺒﺸﻪ آﻣﺪه ﺑـﻮدﻳﻢ ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﻣـﺎ ﻗﺒـﻞ از‬
‫ﺷﻤﺎ ﻫﺠﺮت ﻛﺮدﻳﻢ و‪ ...‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬او از ﺷﻤﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺣﻖ ﺑﻴـﺸﺘﺮي‬
‫ﻧﺪارد‪ ،‬او و ﻳﺎراﻧﺶ ﻳﻚ ﺑﺎر ﻫﺠﺮت ﻛﺮدﻧﺪ وﻟﻲ ﺷﻤﺎ دو ﺑﺎر ﻫﺠﺮت ﻛﺮدﻳﺪ«‪.1‬‬
‫اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﻚ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻓﺮدا ﻗﻮﻣﻲ ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﻣـﻲآﻳﻨـﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺸﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺳﻼم از ﺷﻤﺎ ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮدا اﺷﻌﺮﻳﻬﺎ وارد ﺷـﺪﻧﺪ وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪﻧﺪ اﻳﻦ ﺷﻌﺮ را ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻓﺮدا ﺑﻪ دوﺳﺘﺎﻧﻤﺎن ﻣﺤﻤﺪ و ﻳﺎراﻧﺶ ﻣﻲرﺳﻴﻢ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ وارد ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺮاي اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺳﻨﺖ ﻣﺼﺎﻓﺤﻪ را راﻳﺞ ﻛﺮدﻧﺪ‪.2‬‬
‫ﻋﻴﺎض اﺷﻌﺮي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ اﻳـﻦ آﻳـﻪ‪z y x w v u t { :‬‬
‫)اﻟﻤﺎﺋﺪه‪» .(54 :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺟﻤﻌﻴﺘﻰ را ﻣﻰآورد ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را دوﺳﺖ دارد و آﻧﺎن )ﻧﻴـﺰ( او را‬
‫دوﺳﺖ دارﻧﺪ«‪ .‬ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ،‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻳﻨﺎن ﻗﻮم ﺗﻮ ﻫـﺴﺘﻨﺪ اي اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ‪،‬‬
‫ﺑﻪ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺷﺎره ﻛﺮد‪.3‬‬
‫ﻗﻮم اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﻼزم ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺷﺪﻧﺪ ﻛﻪ از ﺗﻪ ﻗﻠﺐ آﻧﺎن را دوﺳﺖ داﺷـﺖ ﭼـﻮن‬
‫راﺳﺖ ﮔﻔﺘﺎر و ﻧﻴﻚ ﻛﺮدار ﺑﻮده و ﺷﺐ و روز ﺑﻪ ﻋﺒﺎدت ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص درﺑﺎره آﻧﻬﺎ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺪاي ﻧﺎزك اﺷﻌﺮﻳﻬﺎ را در ﺷـﺐ ﻣـﻲﺷـﻨﻮم ﻛـﻪ‬
‫ﻗﺮآن ﺗﻼوت ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﻣﻨﺎزل آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﺻﺪاي ﻗﺮآن ﺧﻮاﻧﺪﻧﺸﺎن ﻣﻲﺷﻨﺎﺳـﻢ ﮔﺮﭼـﻪ در‬
‫روز ﺧﺎﻧﻪ آﻧﻬﺎ را ﻧﺪﻳﺪه ﺑﺎﺷﻢ‪.4‬‬
‫ﺑﻠﻜﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص در ﺑﻴﻦ اﺻﺤﺎﺑﺶ آﻧﻬﺎ را ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اﺷﻌﺮﻳﻬﺎ‬
‫اﮔﺮ ﺑﺪون زن ﻳﺎ ﺑﺪون ﺷﻮﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ ﻳﺎ ﻏﺬاي ﺧﺎﻧﻮاده آﻧﺎن ﻛﻢ ﺷﻮد‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﻛﻪ دارﻧـﺪ در‬

‫‪ −١‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٤٢٣٠‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٥٠٢‬ﻟﻔﻆ ﺣﺪﻳﺚ از ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ −٢‬ﻣﺴﻨﺪاﲪﺪ ‪ ;٢٢٣ ,١٥٥/٣‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.١٠٦/٤‬‬
‫‪ −٣‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ;١٠٧/٤‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,٣١٣/٢‬ﺣﺎﻛﻢ ﻭ ذﻫﺒﯽ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ −٤‬ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,١٦٦‬ﺑﺎب ﻓﻀﺎﻳﻞ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬

‫‪٢٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪30‬‬

‫ﻳﻚ ﺟﺎ ﺟﻤﻊ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺎوي ﺑﻴﻦ ﻫﻢ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ آﻧﻬﺎ از ﻣﻦ و ﻣـﻦ‬
‫از آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻢ‪.1‬‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻧﺸﺎن ﺷﺮف ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪ او ﻣﻲﮔﺬارد‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﺮﮔﺸﺖ ﺗﺎ از اﻳﻦ ﭼﺸﻤﻪ ﺻـﺎف ﺑﻨﻮﺷـﺪ و ﻗـﺮآن و ﺳـﻨﺖ را از‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻴﺎﻣﻮزد‪ .‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻫﺮﮔﺎه ﻗﺮآن را ﻗﺮاﺋﺖ ﻣﻲﻛﺮد اﺣـﺴﺎس ﻣـﻲﺷـﺪ در اﺛـﺮ‬
‫ﺻﻮت زﻳﺒﺎ و آراﻣﺶ ﻫﻤﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﻪ ﻃﺮف وي ﻣﺘﻤﺎﻳﻞ ﻣﻲﮔﺮدد‪ .‬ﺣﺘﻲ روزي رﺳﻮل ﺧـﺪا‬
‫ص ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪» :‬اي اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺻﺪاﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺻﺪاي آل داود ﺑﻪ ﺗﻮ ﻋﻄﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ«‪.2‬‬
‫اﺑﻮﻋﺜﻤﺎن اﻟﻨﻬﺪي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﻫﻴﭻ ﺗﺎر و ﻃﻨﺒﻮر و ﭼﻨﮕـﻲ را ﻧـﺸﻨﻴﺪهام ﻛـﻪ از‬
‫ﺻﺪاي اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ زﻳﺒﺎﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ دوﺳﺖ ﻣـﻲداﺷـﺘﻢ ﺳـﻮره‬
‫ﺑﻘﺮه را ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪.3‬‬
‫اﺑﻮﺳﻠﻤﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻤﺮﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺲ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﻣﻲﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫اي اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺧﺪا را ﺑﻴﺎدﻣﺎن ﺑﻴﺎﻧﺪاز‪ .‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻧﻴﺰ ﭼﻨﺪ آﻳﻪ از ﻗﺮآن را ﺑﺎ ﺻﻮت و ﻟﺤـﻦ‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪.4‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺷﻬﺎدت داد ﻛﻪ او ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻨﻴﺐ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﺑﺮﻳﺪه از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﺒﻲ از ﻣﺴﺠﺪ ﺧـﺎرج ﺷـﺪم ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص در ﻛﻨﺎر در ﻣﺴﺠﺪ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد و ﻣﺮدي ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ اي ﺑﺮﻳﺪه آﻳـﺎ‬
‫ﻓﻜﺮ ﻣﻲﻛﻨﻲ رﻳﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ؟ ﮔﻔﺘﻢ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲداﻧﻨـﺪ‪ .‬ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﺑﻠﻜـﻪ او ﻣـﺆﻣﻦ‬
‫ﻣﻨﻴﺒﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺻﺪاﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺻﺪاي آل داود ﺑﻪ او ﻋﻄﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻧﮕﺎه ﻛﺮدم دﻳـﺪم او‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺳﺖ و ﺑﻪ او ﺧﺒﺮ دادم‪.5‬‬

‫‪ −١‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,١٦٧‬ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬


‫‪ −٢‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ,‬آﻟﺒﺎﻧﯽ آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻣﯽﻛﻨﺪ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪.٧٨٣١‬‬
‫‪ −٣‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪ ٥٢٧‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ ‪.٣٩٢/٢‬‬
‫‪ −٤‬اﺑﻦ ﺣﺒﺎﻥ‪ ,‬ﻣﻮارد اﻟﻈﻤﺂت ‪ ,٢٢٦٤‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,٨١/١/٤‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ راﻭﻳﺎﻥ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻮﺛﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ −٥‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ;٧٩٣‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪.٤٧٠−٦٦٩‬‬

‫‪٣٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪31‬‬

‫اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﻚ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺻﺪاي ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ داﺷـﺖ‪ .‬ﻳـﻚ ﺷـﺐ او ﻧﻤـﺎز‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ ﻫﻤﺴﺮان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺻﺪاﻳﺶ را ﺷﻨﻴﺪﻧﺪ و اﻳﺴﺘﺎده ﺑـﻪ او ﮔـﻮش ﻣـﻲدادﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﻓﺮداي آن ﺷﺐ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ زﻧﺎن ﺑﻪ ﺻﺪاﻳﺖ ﮔﻮش ﻣﻲدادﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ اﮔﺮ ﻣـﻲداﻧـﺴﺘﻢ‬
‫ﺻﺪاﻳﻢ را ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲﻛﺮدم و ﺷﻤﺎ را ﺑﻴﺸﺘﺮﺧﻮﺷﺤﺎل ﻣﻲﻛﺮدم‪.1‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ از ﻣﻌﺪود اﻓﺮادي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﺮاي ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻗـﺮآن را ﻗﺮاﺋـﺖ ﻛـﺮد ‪ ...‬و‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص او و ﻣﻌﺎذ را ﺑﻪ ﻳﻤﻦ‪ ،‬ﺑﻪ دو ﺷﻬﺮ زﺑﻴﺪ و ﻋﺪن ﻓﺮﺳﺘﺎد‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻦ و ﻣﻌﺎذ را ﺑﻪ ﻳﻤﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺑﻪ ﻣـﺎ‬
‫ﮔﻔﺖ در روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺮدم ﺳﺨﺘﮕﻴﺮ ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ و آﻧﻬﺎ را از ﺧﻮد ﻣﺘﻨﻔﺮ ﻣﻜﻨﻴﺪ‪ .‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑﻪ‬
‫رﺳﻮل اﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻣﺎ ﺷﺮاب وﺟﻮد دارد‪ .‬ﺷﺮاﺑﻲ ﻛﻪ از ﻋﺴﻞ درﺳﺖ ﻣﻲﺷﻮد‬
‫و ﺑﻪ آن »ﺑِﺘﻊ« ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ و ﺷﺮاﺑﻲ ﻛﻪ از ﺟﻮ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷـﻮد و »ﻣِـﺮز« ﻧـﺎم دارد‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻫﺮ ﻣﺴﻜﺮي ﺣﺮام اﺳﺖ«‪ .‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺮآن را ﻣـﻲﺧـﻮاﻧﻲ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬در ﻧﻤﺎز‪ ،‬روي ﻣﺮﻛﺐ و ﻧﺸﺴﺘﻪ و اﻳﺴﺘﺎده آن را ﻗﺮاﺋﺖ ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ .‬ﻣﻌﺎذ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﺑﻢ ﺳﭙﺲ ﺑﻴﺪار ﻣﻲﺷﻮم و ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻧﻤـﺎزم اﺟـﺮ داده ﻣـﻲﺷـﻮم‪ ،‬ﺑـﺮاي‬
‫ﺧﻮاﺑﻢ ﻧﻴﺰ داراي اﺟﺮ ﻫﺴﺘﻢ‪.2‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ﺳﻔﺮ ﺑﻮدﻳﻢ و ﻣﺮدم از ﻛـﻮه ﺑـﺎﻻ ﻣـﻲرﻓﺘﻨـﺪ‬
‫ﻣﺮدي ﺑﺎﻻ رﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﷲ واﷲ اﻛﺒﺮ‪ ،‬ﮔﻤﺎن ﻣﻲﻛﻨﻢ ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﮔﻔﺖ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﻛﻪ روي اﺳﺒﺶ ﺳﻮار ﺑﻮد ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اي ﻣﺮدم‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﻛﻪ اﻧـﺴﺎن ﻛَـﺮ ﻳـﺎ ﻏﺎﻳـﺐ را ﺻـﺪا‬
‫ﻧﻤﻲزﻧﻴﺪ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ اي ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ )اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ( آﻳﺎ ذﻛﺮي ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﻴﺎﻣﻮزم ﻛﻪ از ﮔﻨﺠﻬـﺎي‬
‫ﺑﻬﺸﺖ اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﻠﻲ اي رﺳﻮل ﺧﺪا‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد ﺑﮕﻮ‪» :‬ﻻ ﺣﻮﻝ ﻭﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﷲ«‪.3‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺧﻼق ﭘﺴﻨﺪﻳﺪه ﺷﺮم و ﺣﻴﺎ را داﺷﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﺠﻠﺰ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﺮم از ﺧﺪاوﻧـﺪ در ﺧﺎﻧـﻪ ﺗﺎرﻳـﻚ‬

‫‪ −١‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,١٩٨/٤‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪ ٤٨١‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎد ﺣﺪﻳﺚ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ −٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٤٣٤٥ ,٤٣٤٤‬ﺑﺎب ﻣﻐﺎزی‪ ,‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ١٧٣٣‬ﺑﺎب اﴍﺑﻪ‪.‬‬
‫‪ −٣‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٣٦٣/٧‬ﻣﻐﺎزی ‪ ,١٥٩/١١‬ﺑﺎب اﻟﺪﻋﻮات‪ ,‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٧٠٤‬ﺑﺎب اﻟﺬﻛﺮ ﻭﻻدﻋﺎء‪.‬‬

‫‪٣١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪32‬‬

‫ﻏﺴﻞ ﻣﻲﻛﻨﻢ و ﭘﺸﺘﻢ را ﺧﻢ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻢ‪.1‬‬


‫او ﻫﻨﮕﺎم ﺧﻮاب ﻟﺒﺎس ﻣﻲﭘﻮﺷﻴﺪ از ﺗﺮس اﻳﻨﻜﻪ ﻋﻮرﺗﺶ ﻛﺸﻒ ﻧﺸﻮد‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﻼزم ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد ﺗﺎ در ﺟﻮار او ﺑﻪ ﺧﻴﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﺟﻌﺮاﻧﻪ ﻧﺰد رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣـﺮد ﻋـﺮب وارد‬
‫ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ وﻋﺪهاي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ دادهاي ﻋﻤﻠﻲ ﻧﻤﻲﻛﻨـﻲ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﮋده ﺑـﺪه ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻣﮋده زﻳﺎد دادهاي‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص رو ﺑﻪ ﻣﻦ و ﺑﻼل آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﺷﺨﺺ ﻣﮋده را‬
‫ﭘﺲ داد آﻳﺎ ﺷﻤﺎ آن را ﻣﻲﭘﺬﻳﺮﻳﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻗﺒﻮل ﻣـﻲﻛﻨـﻴﻢ اي رﺳـﻮل ﺧـﺪا‪ .‬ﻇـﺮف آﺑـﻲ‬
‫ﺧﻮاﺳﺖ و دﺳﺖ و ﺻﻮرﺗﺶ را در آن ﺷﺴﺖ و آب را دوﺑﺎره داﺧﻞ آن رﻳﺨﺖ ﺳﭙﺲ‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬از آن ﺑﻨﻮﺷﻴﺪ و آن را روي ﺳﺮ و ﮔﺮدﻧﺘﺎن ﺑﺮﻳﺰﻳﺪ« آن دو ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ام ﺳﻠﻤﻪ در ﭘﺸﺖ ﭘﺮده ﻧﺪا زد ﺑﺮاي ﻣﺎدرﺗﺎن ﻧﻴﺰ ﻣﻘـﺪاري ﺑﻴﺎورﻳـﺪ‪ .‬آن دو ﻣﻘـﺪاري‬
‫ﺑﺮاي ام ﺳﻠﻤﻪ ﺑﺮدﻧﺪ‪.2‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و دوﺳﺖ او ﺑﻮد و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل ﺧـﺪا ص‬
‫وﻓﺎت ﻛﺮد از او رﺿﺎﻳﺖ ﻛﺎﻣﻞ داﺷﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ از وﻓﺎت رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺰون ﮔﺸﺖ و در ﺧﻼﻓﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ‪ ،‬ﻋﻤﺮ‪،‬‬
‫ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﻲ زﻧﺪه ﺑﻮد و ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﻛﻪ از او داﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ او اﺣﺘﺮام ﻣﻲﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‬
‫و ﻗﺪر و ﻣﻨﺰﻟﺖ او را ارج ﻣﻲﻧﻬﺎدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه او ﻧﺰد اﺻﺤﺎب و ﺗﺎﺑﻌﻴﻦ‬
‫اﺑﻮاﻟﺒﺨﺘﺮي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﺰد ﻋﻠﻲ آﻣـﺪﻳﻢ و از اﺻـﺤﺎب رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص ﭘﺮﺳـﻴﺪﻳﻢ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﻛﺪاﻣﻴﻚ از آﻧﻬﺎ ﺳﺆال ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻴﻢ از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﻗـﺮآن و ﺳـﻨﺖ‬
‫آﮔﺎﻫﻲ ﻛﺎﻓﻲ دارد و ﻫﻤﻴﻦ او را ﺑﺲ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻴﻢ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬وارد درﻳـﺎي ﻋﻠـﻢ‬
‫ﺷﺪ و از آن ﺑﻬﺮه ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮد‪.3‬‬

‫‪ −١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,١١٤−١١٣/٤‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑذﻫﺒﯽ ‪.٤٠١/٢‬‬


‫‪ −٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٣٧/٨‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٤٩٧‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪.٤٦٧ ,٤٦٦‬‬
‫‪ −٣‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬راﻭﻳﺎﻥ آﻥ ﻣﻮﺛﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ,‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﻔﺴﻮی ‪.٥٤٠/٢‬‬

‫‪٣٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪33‬‬

‫اﺳﻮد ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﻛﻮﻓﻪ داﻧﺎﺗﺮ از ﻋﻠﻲ و اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻧﺪﻳﺪم‪.1‬‬


‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻓﻘﻴﻬﻲ ﻫﻮﺷﻴﺎر‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻴﺒﺖ‪ ،‬ارزﺷﻤﻨﺪ و ﻋﺎدل در اﻓﺘﺎء و ﻗﻀﺎوت ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺴﺮوق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﻣﻴﺎن ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ ﺧﻮب ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ :‬ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻠـﻲ‪،‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬اُﺑﻲ‪ ،‬زﻳﺪ و اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ‪.2‬‬
‫ﺷﻌﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻗﺎﺿﻴﺎن اﻣﺖ‪ :‬ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻠﻲ‪ ،‬زﻳﺪ و اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.3‬‬
‫ﺻﻔﻮان ﺑﻦ ﺳﻠﻴﻢ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در زﻣﺎن رﺳﻮل اﷲ ص ﻛﺴﻲ در ﻣﺴﺠﺪ ﻓﺘﻮي ﻧﻤـﻲداد‬
‫ﺟﺰ‪ :‬ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻠﻲ‪ ،‬ﻣﻌﺎذ و اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ‪.4‬‬
‫اﻧﺲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺷﻌﺮي ﻣﻦ را ﻧﺰد ﻋﻤﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ .‬ﻋﻤﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺷـﻌﺮي‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮد وﻗﺘﻲ از آﻧﺠﺎ آﻣﺪي‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﻪ ﻣـﺮدم ﻗـﺮآن ﻣـﻲ آﻣﻮﺧـﺖ‪ .‬ﻋﻤـﺮ ﮔﻔـﺖ‪ :‬او‬
‫زﻳﺮك اﺳﺖ وﻟﻲ ﺑﻪ ﺧﻮدش ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻜﻦ‪.5‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﻗﺪر و ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ را ارج ﻣﻲﻧﻬﺎد و ﺑﻪ او ﭼﻨﺎن اﻋﺘﻤﺎدي داﺷﺖ ﻛـﻪ ﺟـﺰ‬
‫ﺧﺪا ﻛﺴﻲ آن را ﻧﻤﻲداﻧﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺷﻌﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻤﺮ وﺻﻴﺖ ﻛﺮد ﻫﻴﭻ اﻣﻴـﺮي را ﺑﻴـﺸﺘﺮ از ﻳـﻚ ﺳـﺎل در ﻣﻘـﺎﻣﺶ‬
‫ﺣﻔﻆ ﻧﻜﻨﻴﺪ‪ .‬وﻟﻲ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ را ﭼﻬﺎر ﺳﺎل در ﻣﻘﺎﻣﺶ ﺑﺎﻗﻲ ﺑﮕﺬارﻳﺪ‪.6‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﭼﻨﻴﻦ اﻋﺘﻤﺎدي از ﺳﻮي ﻋﻤﺮ ﺑـﻮد‪ .‬ﻋﻤـﺮ اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ را ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪار‬
‫ﺑﺼﺮه و ﻋﺜﻤﺎن او را ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪاري ﻛﻮﻓﻪ ﻣﻨﺼﻮب ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﻳﻲ از ﺟﻬﺎد او در راه ﺧﺪا‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻟﻄﺎﻓﺖ ﻗﻠﺐ و ﺣﻴﺎ و ﺷﺮم ﺧﺎﺻﻲ داﺷﺖ اﻣـﺎ وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ ﺗﻨـﻮر ﺟﻨـﮓ ﮔـﺮم‬

‫‪ −١‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪ ٤٤٩‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ ‪.٣٨٨/٢‬‬


‫‪ −٢‬ار ﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎد ﺣﺪﻳﺚ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪ ,‬ﺗﺎرﻳﺦ دﻣﺸﻖ اﺑﻮزرﻋﻪ ‪ ,١٩٢٢‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ‪.٥٠٠ ,‬‬
‫‪ −٣‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ‪ ٥٠١ ,‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ ‪.٣٨٩/٢‬‬
‫‪ −٤‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ‪ ٥٠١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ‪.٣٨٩/٢ ,‬‬
‫‪ −٥‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬راﻭﻳﺎﻧﺶ ﻣﻮﺛﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,١٠٨/٤‬ﺗﺎرﻳﺦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪.٥٠٧−٥٠٦‬‬
‫‪ −٦‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪ ٥٢٢‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ ‪.٣٩١/٢‬‬

‫‪٣٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪34‬‬

‫ﻣﻲﺷﺪ‪ ،‬زﺑﺎﻧﻬﺎ ﺳﺎﻛﺖ و ﺻﺪاﻫﺎي ﺷﻤﺸﻴﺮ در ﺑﺎﻻي ﺳﺮﻫﺎ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲﺷﺪ‪ ...‬او ﺳﻮارﻛﺎري دﻟﻴـﺮ‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﺷﻬﺎدت را ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬درﺳﺖ ﻣﺜﻞ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻧﺼﻒ دﻳﮕﺮ ﺧﻮد ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺣﺎدﺛﻪ اوﻃﺎس و ﺗﻮﻓﻴﻖ او ﺑﻪ ﺳﺒﺐ دﻋﺎي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص از ﻏﺰوه ﺣﻨﻴﻦ ﻓﺎرغ ﺷﺪ‪ ،‬اﺑﻮﻋـﺎﻣﺮ‬
‫اﺷﻌﺮي را ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺳﭙﺎه اوﻃﺎس ﻣﻨﺼﻮب ﻛﺮد‪ .‬او ﺑﻪ د‪‬رﻳﺪ ﺑـﻦ اﻟـﺼﻤ‪‬ﻪ و ﻳـﺎراﻧﺶ‬
‫رﺳﻴﺪ‪ ،‬د‪‬رﻳﺪ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪ و ﻳﺎراﻧﺶ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ‪ .‬ﻣﺮدي ﺗﻴﺮي ﺑﻪ ﺳﻤﺖ اﺑﻮﻋـﺎﻣﺮ ﻛـﻪ‬
‫ﺳﻮار ﺑﻮد ﺷﻠﻴﻚ ﻛﺮد‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻋﻤﻮ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﻪ ﻃﺮف ﺷﻤﺎ ﺗﻴﺮ اﻧـﺪاﺧﺖ‪ ،‬ﺑـﺎ دﺳـﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻮي او اﺷﺎره ﻛﺮد ﻣﻦ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ او رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ وي ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪم وﻗﺘﻲ ﻣﻦ را دﻳﺪ ﭘﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻓﺮار ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ آﻳﺎ ﺷﺮم ﻧﻤﻲﻛﻨﻲ ﻣﮕﺮ ﺷﻤﺎ ﻋﺮب ﻧﻴـﺴﺘﻲ؟‬
‫ﭼﺮا ﻓﺮار ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ او ﺗﻮﻗﻒ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻢ رﺳﻴﺪﻳﻢ دو ﺿﺮﺑﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ زدﻳﻢ و ﻣـﻦ او‬
‫را ﻛﺸﺘﻢ‪ .‬ﺑﻌﺪ ﻧﺰد اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺧﺪا او را ﻛﺸﺖ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﻳـﻦ ﺗﻴـﺮ را ﺑﻴـﺮون‬
‫ﺑﻴﺎور‪ ،‬ﺗﻴﺮ را ﺑﻴﺮون آوردم‪ ،‬آب از ﺑﺪن او ﺟﺎري ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﭘﺴﺮ ﺑﺮادرم ﻧﺰد رﺳـﻮل‬
‫ﺧﺪا ص ﺑﺮو و ﺳﻼم ﻣﺮا ﺑﻪ او ﺑﺮﺳﺎن و ﺑﮕﻮ‪ :‬ﺑﺮاﻳﻢ دﻋﺎي اﺳﺘﻐﻔﺎر ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪ .‬اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ ﻣﺮا‬
‫ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮد ﻗﺮار داد‪ .‬ﻟﺤﻈﺎﺗﻲ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪ و ﺑﻌﺪ ﻓﻮت ﻛﺮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺑﺮﮔﺸﺘﻢ و ﺑﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﺧﺒﺮ دادم وﺿﻮ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬دﺳﺘﻬﺎﻳﺶ را ﺑﺎﻻ ﺑﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا ﺑﻨﺪهات اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ را‬
‫ﺑﺒﺨﺶ‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺳﻔﻴﺪي زﻳـﺮ ﺑﻐﻠـﺶ را دﻳـﺪم‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﭘﺮوردﮔـﺎرا در روز‬
‫ﻗﻴﺎﻣﺖ او را ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺑﺴﻴﺎري از ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺖ ﻗﺮار ﺑﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﺮاي ﻣـﻦ ﻧﻴـﺰ دﻋـﺎ ﻛـﻦ اي‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭘﺮوردﮔﺎرا ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ را ﺑﺒﺨﺶ و در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ او را‬
‫در ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﺧﻮد داﺧﻞ ﺑﮕﺮدان‪.1‬‬
‫ﻓﺘﺢ اﺻﻔﻬﺎن‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻓﺎرس را ﻳﻜﻲ ﺑﻌﺪ از دﻳﮕﺮي ﻓﺘﺢ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ اﺷـﻌﺮي‬
‫ﺑﺎ ﺳﭙﺎﻫﺶ ﺑﻪ اﺻﻔﻬﺎن ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮد و ﺑﺎ آﻧﺎن ﺻﻠﺢ ﻛﺮد ﻣﺒﻨﻲ ﺑﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺟﺰﻳﻪ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن‬

‫‪ −١‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٣٤/٨‬ﺑﺎب اﳌﻐﺎزی‪ ,‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٤٩٨‬ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬

‫‪٣٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪35‬‬

‫در ﺻﻠﺢ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺻﺎدق ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻓﺮﺻﺖ ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻗﻮا داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‬
‫و ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺿﺮﺑﻪ ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ .‬وﻟﻲ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑـﺎ ﻫﻮﺷـﻴﺎري ﺧـﻮد ﻛـﻪ در ﻣـﻮارد ﻻزم ﺑـﻪ‬
‫دادش ﻣﻲرﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﻴﺮﻧﮓ آﻧﻬﺎ ﺷﺪ و ﻏﺎﻓﻠﮕﻴﺮ ﻧﮕﺸﺖ و در ﻣﻘﺎﺑـﻞ آﻧـﺎن اﻳـﺴﺘﺎد و‬
‫ﻣﻘﺘﺪراﻧﻪ ﭘﻴﺮوز ﺷﺪ‪.1‬‬
‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ از ﻧﻬﺎوﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﺮف اﺻﻔﻬﺎن رﻓﺖ و در ﺳـﺎل ﺑﻴـﺴﺖ‬
‫و ﺳﻮم ﻫﺠﺮي آن را ﻓﺘﺢ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻛﺜﻴﺮ در »اﻟﺒﺪاﻳﻪ واﻟﻨﻬﺎﻳﻪ« ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬درﺳﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ اﺻﻔﻬﺎن را‬
‫ﻓﺘﺢ ﻛﺮد »ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﺎن« اﻣﻴﺮ ﻛﻮﻓﻪ ﺑﻮد و در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺷﻌﺮي‬
‫ﻗﻢ و ﻛﺎﺷﺎن‪ ،‬و ﺳﻬﻴﻞ ﺑﻦ ﻋﺪي ﺷﻬﺮ ﻛﺮﻣﺎن را ﻓﺘﺢ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬و اﷲ أﻋﻠﻢ‪.‬‬
‫در ﻧﺒﺮدﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻣﭙﺮاﻃﻮر ﻓﺎرس اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ ﺷـﺮﻛﺖ‬
‫داﺷﺖ و ﺳﺨﺘﻴﻬﺎي زﻳﺎدي را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﮔﺬرﮔﺎه ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ‬
‫ﻫﺮﻣﺰان ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺳﭙﺎﻫﺶ را در اﺻﻔﻬﺎن ﺗﺤﻜﻴﻢ ﺑﺨـﺸﻴﺪ و ﻣـﺮدم زﻳـﺎدي را ﺟﻤـﻊ‬
‫ﻛﺮد‪ .‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ‪ ‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ را ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدي از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻛـﺮد و او را‬
‫ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﺷﻬﺮ را ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺧﻮد در آوردﻧﺪ‪ ،‬در اﻳـﻦ ﻣﻴـﺎن ﺗﻌـﺪاد زﻳـﺎدي از‬
‫ﻃﺮﻓﻴﻦ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ .‬در آن روز ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻣﺎﻟﻚ ﺑﺮادر اﻧـﺲ ﺑـﻪ ﺗﻨﻬـﺎﻳﻲ ﺻـﺪ ﻧﻔـﺮ از‬
‫ﻣﺒﺎرزﻳﻦ ﻗﻮي دﺷﻤﻦ را ﻛﺸﺖ )ﺑﺠﺰ اﻓﺮاد دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﺘـﻞ رﺳـﺎﻧﺪه ﺑـﻮد(‪ .‬در آﺧـﺮ‬
‫ﻣﺒﺎرزه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻣﺎﻟﻚ ﮔﻔﺘﻨﺪ )ﭼﻮن ﺑﺮاء ﻣـﺴﺘﺠﺎب اﻟـﺪﻋﻮه ﺑـﻮد(‪ :‬ﺧـﺪا را‬
‫ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﺪه ﻛﻪ ﻣﺎ را ﭘﻴﺮوز ﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاء ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا ﻣﺎ را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﭘﻴـﺮوز ﻛـﻦ و ﻣـﺮا‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت ﺑﺮﺳﺎن‪ .‬ﺑﻪ ﻳﺎري ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻧﻬﺎ را ﺷﻜﺴﺖ دادﻧـﺪ‪ .‬ﻣـﺸﺮﻛﺎن ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻨﮕﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﭘﻨﺎه ﺑﺮدﻧﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﭙﺎه دﺷـﻤﻦ ﺑـﻪ‬
‫داﺧﻞ ﺷﻬﺮ ﭘﻨﺎه ﺑﺮدﻧﺪ و در آﻧﺠﺎ ﺳﻨﮕﺮ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﻬﺮ را ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻳﻜﻲ‬
‫از ﺳﺎﻛﻨﺎن ﺷﻬﺮ از اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﭘﻨﺎه ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬او را ﭘﻨﺎه دادﻧﺪ و او ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻬﺎ را از ﻗﻨـﺎت و‬

‫‪ − ١‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ص‪.٧٤٧‬‬

‫‪٣٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪36‬‬

‫ﻛﺎﻧﺎل آب ﺷﻬﺮ ﺑﻪ داﺧﻞ ﺷﻬﺮ راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻛﺮد‪ .‬اﻣﻴـﺮان ﺳـﭙﺎه ﻣﺮداﻧـﻲ را ﺧﻮاﺳـﺘﻨﺪ ﺗـﺎ از‬
‫ﻛﺎﻧﺎل آب ﺑﻪ داﺧﻞ ﺷﻬﺮ ﺑﺮوﻧﺪ‪ .‬ﺗﻌﺪادي از ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﺎن ﺷﺠﺎع از ﻛﺎﻧﺎل آب ﻣﺎﻧﻨـﺪ اردك‬
‫در ﺷﺐ وارد ﺷﻬﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ وارد ﺷﻬﺮ ﺷﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﻐﻔﻞ‬
‫ﻣﺰﻧﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﺮف ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻬﺎي دروازه ﺷﻬﺮ آﻣﺪﻧﺪ آﻧﺎن را از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬دروازهﻫﺎ را ﺑﺎز‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻜﺒﻴﺮﮔﻮﻳﺎن وارد ﺷﻬﺮ ﺷﺪﻧﺪ و آن را ﻓﺘﺢ ﻛﺮدﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﻛﻨﺎرهﮔﻴﺮي اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ از ﻓﺘﻨﻪ‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻋﻠﻲ رﻏﻢ ﺷﺠﺎﻋﺘﻲ ﻛﻪ در ﻣﻴﺪان ﺟﻬﺎد ﺑﺎ ﻣﺸﺮﻛﺎن و ﻛﺎﻓﺮان داﺷﺖ‪ ،‬وﻗﺘـﻲ‬
‫ﺑﻴﻦ ﻋﻠﻲ و ﻣﻌﺎوﻳﻪ م ﻓﺘﻨﻪ اﻳﺠﺎد ﺷﺪ ﻛﻨﺎرهﮔﻴﺮي ﻛﺮد و ﺑﺎ ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از آن دو ﻧﺠﻨﮕﻴﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﺮده از اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ رواﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ‪ :‬ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﻪ او ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻋﻤـﺮو ﺑـﻦ‬
‫ﻋﺎص ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮده و ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻣﻲﺧﻮرم ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬
‫ﻋﺎص ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ ﺑﻴﻌﺖ ﻛﻨﻲ ﻳﻜﻲ از ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺖ را واﻟﻲ ﻛﻮﻓﻪ و دﻳﮕﺮي را واﻟـﻲ‬
‫ﺑﺼﺮه ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ ،‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻫﻴﭻ دري ﺑﺪون ﻣﺸﻮرت ﺗﻮ ﺑﺴﺘﻪ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ و ﻫـﻴﭻ‬
‫ﺣﺎﺟﺘﻲ ﺑﺪون ﺗﻮ ﺑﺮآورده ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﺧﻂ ﺧﻮدم ﺑﺮاﻳﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺘﻢ ﺗـﻮ ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎ‬
‫ﺧﻂ ﺧﻮدت ﺑﺮاﻳﻢ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻨﻮﻳﺲ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑﺮاﻳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺷﻤﺎ در اﻣﺮي از اﻣﻮر ﻣﻬﻢ اﻣﺖ ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﻧﺎﻣـﻪ‬
‫ﻧﻮﺷﺘﻲ‪ ،‬وﻗﺘﻲ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭘﺮوردﮔﺎرم ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮم ﭼﻪ ﺟﻮاﺑﻲ ﺑﺪﻫﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻴـﺎزي ﺑـﻪ آﻧﭽـﻪ‬
‫ﻣﻄﺮح ﻛﺮدهاي ﻧﺪارم‪ ،‬واﻟﺴﻼم ﻋﻠﻴﻚ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﺮده )ﭘﺴﺮ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ( ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑـﻪ وﻻﻳـﺖ رﺳـﻴﺪ‪ ،‬ﻣـﺸﻜﻠﻲ ﺑـﺮاﻳﻢ‬
‫اﻳﺠﺎد ﻧﺸﺪ و ﻫﺮ ﻧﻴﺎزي داﺷﺘﻢ ﺑﺮآورده ﺷﺪ‪.2‬‬
‫اﻳﻦ از اﺧﻼق ﻛﺮﻳﻤﺎﻧﻪ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎري از ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑـﺪي او را ﻣـﻲﮔﻮﻳﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﺧﺪا از او و از ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ راﺿﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ −١‬اﻟﺒﺪاﻳﻪ ﻭ اﻟﻨﻬﺎﻳﻪ‪ ,‬ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻛﺜﲑ‪ ٨٨/٧ ,‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬


‫‪ −٢‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪ ,‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪ ,٥٤٢−٥٤١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.١١٢−١١١/٤‬‬

‫‪٣٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪37‬‬

‫اﻣﺎم ذﻫﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻋﺎﺑﺪي زاﻫﺪ و رﺑﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در روز روزه و ﻗﺎﺋﻢ در‬
‫ﺷﺐ ﺑﻮد‪ .‬او ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ و ﺟﻬﺎد و ﺳﻼﻣﺖ ﻗﻠﺐ را در ﺧﻮد ﺟﻤﻊ ﻛﺮده ﺑﻮد و اﻣـﺎرت‬
‫او را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﺪاد و ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﻣﻐﺮور ﻧﺸﺪ‪.1‬‬
‫ﻗﻀﺎوت ﺑﻴﻦ ﻋﻠﻲ و ﻣﻌﺎوﻳـﻪ ﺑـﻪ اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ و ﻋﻤـﺮو ﺑـﻦ ﻋـﺎص ن واﮔـﺬار ﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎرا از اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص راﺿﻲ ﺑﺎش‪ .‬آﻧﺎن ﻫﺪﻓﺸﺎن دﻧﻴﺎ ﻧﺒﻮد ﺑﻠﻜﻪ اﺟﺘﻬﺎد‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﺎن ﺑﻪ درﺳﺘﻲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻌﻀﻲ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﻄﺎ رﻓﺘﻨﺪ و ﻣﺎ ﻫﻤﻪ‬
‫آﻧﺎن را دوﺳﺖ دارﻳﻢ‪ .‬از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﻪ ﺧـﺎﻃﺮ اﺳﻤﺎءﺣـﺴﻨﻲ و ﺻـﻔﺎت‬
‫ﻋﻠﻴﺎﻳﺶ ﻣﺎ را ﺑﺎ آﻧﺎن در ﺑﻬﺸﺖ ﺟﻤﻊ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎم ﻛﻮچ اﺑﺪي ﻓﺮا رﺳﻴﺪ‬
‫ﻣﻮﺳﻲ ﻃﻠﺤﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ در زﻣﺎن ﺣﻴﺎﺗﺶ ﺧﻴﻠﻲ ﺗﻼش ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘـﻪ‬
‫ﺷﺪ اي ﻛﺎش ﺑﺮ ﺧﻮد ﺳﺨﺖ ﻧﻤﻲﮔﺮﻓﺘﻲ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ اﺳﺒﺪواﻧﻲ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺳﺒﻬﺎ‬
‫ﺑﻪ ﺧﻂ ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻤﺎم ﺗﻮان ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ ...،‬و ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﻣـﻦ ﺗـﺎ‬
‫ﻣﺮگ ﻛﻤﺘﺮ از آن اﺳﺖ‪.2‬‬
‫ﺑﻌﺪ از زﻧﺪﮔﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﻤﻠﻮ از ﺑﺬل و ﺑﺨﺸﺶ و ﺟﻬـﺎد و ﻓـﺪاﻛﺎري‪ ،‬اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ در‬
‫ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ ﻗﺮار ﮔﺮﻓـﺖ و ﺷـﻌﺮ ﻣـﺸﻬﻮر را ﻛـﻪ ﻫﻨﮕـﺎم ﻣﻼﻗـﺎت ﺑـﺎ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص او و‬
‫ﺑﺮادراﻧﺶ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻜﺮار ﻣﻲﻛﺮد و ﺑﻪ ﻟﻘﺎء اﷲ ﭘﻴﻮﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻓﺮدا ﺑﻪ دوﺳﺘﺎن ﻣﻲرﺳﻴﻢ ﻣﺤﻤﺪ و ﻳﺎراﻧﺶ‪.‬‬
‫ﺧﺪا ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ‬
‫اﺑﻮﺑﺮده )ﭘﺴﺮ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ( ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﻣﺠﺮوح ﺑﻮد ﺑﺮ او وارد ﺷﺪم ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺟﻠﻮ ﺑﻴﺎ اي ﭘﺴﺮ ﺑﺮادر‪ ،‬ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﻛﻪ رﻓﺘﻢ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪم ﻛﻪ زﺧﻤﺶ ﻋﻤﻴـﻖ اﺳـﺖ‪ .‬ﮔﻔـﺘﻢ‪:‬‬
‫ﻣﺸﻜﻠﻲ ﻧﺪاري‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﭘﺴﺮش ﻳﺰﻳﺪ داﺧﻞ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﻪ وي ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﮔـﺮ ﺑـﻪ ﺧﻼﻓـﺖ‬
‫رﺳﻴﺪي اﻳﻦ ﺷﺨﺺ را در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎش‪ ،‬ﭘﺪرش ﺑﺮادر ﻳﺎ دوﺳﺖ ﻣﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﺗﻨﻬﺎ‬

‫‪ −١‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ ‪.٣٩٦/٢‬‬


‫‪ −٢‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪ ٥٣٤‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ ذﻫﺒﯽ ‪.٣٩٣/٢‬‬

‫‪٣٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪38‬‬

‫اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت را ﺑﺎ ﻫﻢ داﺷﺘﻴﻢ ﻛﻪ آﻧﭽﻪ را ﻣﻦ در ﺟﻨﮓ ﻣﻲدﻳﺪم او ﻧﻤﻲدﻳﺪ‪.1‬‬


‫اﻳﻦ ﭼﻨـﻴﻦ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺷﺨـﺼﻴﺖ ﻣـﺆﻣﻨﻲ را ﻛـﻪ اﻋﻤـﺎل ﺻـﺎﻟﺢ دارد در ﻓﺮزﻧـﺪان و‬
‫ﻧﻮهﻫﺎﻳﺶ ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪) .‬آﻧﺎن را ﻧﻴﺰ ﺻﺎﻟﺢ ﻣﻲﮔﺮداﻧﺪ(‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از اﺑﻮﻣﻮﺳﻰ و ﺳﺎﻳﺮ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ −١‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬راﻭﻳﺎﻥ آﻥ ﻣﻮﺛﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.١١٢/٤‬‬

‫‪٣٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪39‬‬

‫اﺑﻮذر ﻏﻔﺎري ‪«٣» ‬‬


‫ﻛﺴﯽ ﻛﻪ دﻭﺳﺖ دارد ﺑﻪ ﺗﻮاﺿﻊ ﻋﻴﺴﯽ ﺑﻨﮕﺮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﺑﻮذر ﻧﮕﺎﻩ ﻛﻨﺪ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ در ﺟﺎﻫﻠﻴﺖ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ در اﺳﻼم اﺳـﺖ‬
‫اﮔﺮ داﻧﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻛﻨﻮن ﺻﻔﺤﺎت ﭘﺎك و روﺷﻦ زﻧﺪﮔﻲ اﻳﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺰرﮔﻮار را ورق ﻣﻲزﻧﻴﻢ ﻛﻪ دﻧﻴـﺎ‬
‫را ﻣﻤﻠﻮ از زﻫﺪ و ورع ﺧﻮد ﻛﺮد و دﻧﻴﺎ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺟﺎﻳﻲ از ﻗﻠﺐ او را ﻣـﺸﻐﻮل ﻛﻨـﺪ‪ .‬او‬
‫ﻛﺴﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﺟﺰ اﺑﻮذر ﻏﻔﺎري‪ .‬ﻳﻜﻲ از ﺳﺎﺑﻘﻴﻦ اوﻟـﻴﻦ اﺻـﺤﺎب ﺑﺰرﮔـﻮار ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ﺧـﺪا‬
‫ص اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﻮﻟﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ او ﭘﻨﺠﻤﻴﻦ ﻓﺮدي اﺳﺖ ﻛـﻪ اﺳـﻼم آورد‪ .‬آﻧﮕـﺎه او ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺘﻮر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﻗﻮﻣﺶ ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ص ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﻪ ﻫﺠـﺮت‬
‫ﻛﺮد‪ ،‬اﺑﻮذر ﻧﻴﺰ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﻓﺖ و ﻫﻤﺮاه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺟﻬﺎد ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﺑﻮذر در زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن ﻓﺘﻮا ﻣﻲداد‪ .‬او ﺳﺮآﻣﺪ زﻫـﺪ وﺻـﺪق‬
‫و ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﻖ را ﻣﻲﮔﻔـﺖ و از ﺳـﺮزﻧﺶ دﻳﮕـﺮان ﺑـﺎك ﻧﺪاﺷـﺖ‪ ،‬او‬
‫ﻫﻤﺮاه ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب در ﻓﺘﺢ ﺑﻴﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﺷﺮﻛﺖ داﺷﺖ‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪن اﺑﻮذر‬
‫اﺑﻮذر در ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻔﺎر زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﻄّﺎع اﻟﻄﺮﻳﻖ ﺑـﻮدن ﺑـﺮ ﺳـﺮ راه‬
‫ﻛﺎرواﻧﻬﺎ ﺷﻬﺮت داﺷﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻛﺎرواﻧﻬﺎ ﺧﻮاﺳﺘﻪ آﻧﻬﺎ را ﻋﻤﻠﻲ ﻧﻤـﻲﻛﺮدﻧـﺪ و ﻫـﺮ ﭼـﻪ را‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻤﻲدادﻧﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﻏﺎرت ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮذر ﻗﺒﻞ از ﺑﻌﺜﺖ رﺳﻮل اﻛﺮم ص ﺑﻪ ﻋﺒﺎدت ﻣـﺸﻐﻮل ﺑـﻮد و ﺑﻴـﺸﺘﺮ اوﻗـﺎت ﺑـﻪ‬
‫ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺗﻔﻜﺮ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬او دﻧﻴﺎﻳﻲ را دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ در آن ﻣﺤﺒﺖ و ﺑـﺮادري و اﻣﻨﻴـﺖ‬
‫وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻃﻠﻮع ﻓﺠﺮي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺟﻬـﺎن را روﺷـﻦ ﻛﻨـﺪ و ﺗﺎرﻳﻜﻴﻬـﺎي‬
‫ﺟﺎﻫﻠﻴﺖ را ﺑﻪ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺮدم زﻧﺪﮔﻲ ﻋﺎدﻻﻧﻪ را اداﻣﻪ دﻫﻨـﺪ‪ ،‬و اﻳـﻦ‬
‫آرزو ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻘﻖ ﻧﻴﺴﺖ ﺟﺰ در ﺳﺎﻳﻪ دﻳﻦ اﺳﻼم‪.‬‬
‫ﻣﺪت زﻳﺎدي ﻧﮕﺬﺷﺖ ﻛﻪ اﺑﻮذر ﺑﻌﺜﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن را ﺷـﻨﻴﺪ‪ .‬او ﻣـﻲﺧﻮاﺳـﺖ‬

‫‪٣٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪40‬‬

‫درﺑﺎره اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﻮد‪ ،‬روﻳﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺶ را ﻣﻤﻠﻮ از ﺷﺎدي ﻛﺮده ﺑﻮد و ﺳـﻌﺎدﺗﻲ‬
‫ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﺮ ﻛﻞ ﺟﻬﺎن ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲﺷﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﻲرﺳﻴﺪ و ﺣﺘﻲ از اﻳـﻦ ﺳـﻌﺎدت ﺑـﻪ ﺳـﺎﻳﺮ‬
‫ﺳﺘﺎرهﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺑﺨﺸﻴﺪﻧﺪ!‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺠﺎل را ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﺤﺎﺑﻲ ﺟﻠﻴﻞ ﻣﻲدﻫﻴﻢ ﺗﺎ ﻗﺼﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺶ را ﺑﺮاي ﻣﺎ‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﺪ و ﭼﻪ ﻗﺼﻪ زﻳﺒﺎﻳﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻮذر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﻣﺮدي در ﻣﻜﻪ ادﻋﺎي ﻧﺒﻮت ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑـﺮادرم را‬
‫ﻓﺮﺳﺘﺎدم ﺗﺎ ﺑﺎ او ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬ﮔﻔﺘﻢ ﻧﺰد اﻳﻦ ﻣﺮد ﺑﺮو و ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻦ‪ .‬او رﻓﺖ ﺑﺎ او‬
‫ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ و ﺑﺮﮔﺸﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﭼﻪ ﺧﺒﺮ؟ ﮔﻔﺖ او ﻣﺮدي اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣـﺮدم را ﺑـﻪ ﺧﻴـﺮ‬
‫دﻋﻮت ﻣﻲﻛﻨﺪ و از ﺷﺮّ دور ﻣﻲﻧﻤﺎﻳـﺪ‪ .‬ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬ﻣـﺮا ﻣﻄﻤـﺌﻦ ﻧﻜـﺮدي‪ .‬ﻣﻘـﺪاري ﻏـﺬا و‬
‫ﻋﺼﺎﻳﻢ را ﺑﺮداﺷﺘﻢ و ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﻜﻪ رﻓﺘﻢ او را ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻢ و دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻢ اﺣـﻮال او‬
‫را از دﻳﮕﺮان ﺑﭙﺮﺳﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎن از آب زﻣﺰم ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪم و در ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام اﻗﺎﻣﺖ داﺷﺘﻢ‬
‫ﺗﺎ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﺒﻮر ﻛﺮد‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﻣﺮد ﻏﺮﻳﺐ اﺳـﺖ؟ ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬ﺑﻠـﻲ‪.‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻨﺰل ﺑﺮوﻳﻢ‪ .‬ﺑﺎ او ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎدم‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻦ ﺳﺆال ﻛﺮدم و ﻧﻪ او ﭼﻴﺰي از ﻣـﻦ ﭘﺮﺳـﻴﺪ‪ .‬ﻓـﺮدا‬
‫دوﺑﺎره ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ آﻣﺪم‪ ،‬درﺑﺎره رﺳﻮل اﷲ ﺳﺆال ﻧﻜﺮدم و ﻛﺴﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﻦ ﭼﻴﺰي ﻧﮕﻔﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ دوﺑﺎره ﺑﺮ ﻣﻦ ﻋﺒﻮر ﻛﺮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺖ ﺑﺎزﮔﺸﺘﺖ ﻓـﺮا ﻧﺮﺳـﻴﺪه؟ ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬ﻧـﻪ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‬
‫ﻛﺎرت ﭼﻴﺴﺖ و ﭼﺮا آﻣﺪهاي؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﭼﻴﺰي ﻧﮕﻮﻳﻲ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻣـﻲﮔـﻮﻳﻢ ﭼـﺮا‬
‫ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آﻣﺪهام‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻤﻴﻦ ﻛﺎر را ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﺧﺒـﺮ رﺳـﻴﺪه ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮي‬
‫ﻣﺒﻌﻮث ﺷﺪه‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ راه درﺳﺘﻲ آﻣﺪهاي‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻣﻨﺰل او ﻣﻲروم‪ .‬ﺗﻮ ﭘـﺸﺖ ﺳـﺮ ﻣـﻦ‬
‫ﺑﻴﺎ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺧﺎﻧﻪاي داﺧﻞ ﺷﺪم ﺗﻮ ﻧﻴﺰ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ داﺧﻞ ﺷﻮ‪ .‬اﻣﺎ اﮔـﺮ ﻛـﺴﻲ را دﻳـﺪم‬
‫ﻛﻪ ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪم ﺑﺮاﻳﺖ ﻣﺸﻜﻠﻲ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ‪ ،‬در ﻛﻨﺎر دﻳﻮار ﻣﻲاﻳﺴﺘﻢ ﻣﺜﻞ اﻳﻨﻜـﻪ ﻛﻔـﺸﻢ را‬
‫درﺳﺖ ﻣﻲﻛﻨﻢ و ﺗﻮ از ﻛﻨﺎرم ﻋﺒﻮر ﻛﻦ‪.‬‬
‫او رﻓﺖ و ﻣﻦ ﺑﻪ دﻧﺒﺎﻟﺶ رﻓﺘﻢ ﺗﺎ ﺑﺮ رﺳﻮل ﺧﺪا ص داﺧﻞ ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي رﺳﻮل‬
‫ﺧﺪا از اﺳﻼم ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﮕﻮ‪ .‬اﻳﺸﺎن دﻳﻦ اﺳﻼم را ﺑﺮاﻳﻢ ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻛـﺮد و ﻣـﻦ در ﻫﻤـﺎن ﺟـﺎ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪم‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﻮذر اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﭘﻮﺷـﻴﺪه ﻧﮕـﺎه دار و ﻧـﺰد ﻗﻮﻣـﺖ‬

‫‪٤٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪41‬‬

‫ﺑﺎزﮔﺮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺧﺒﺮ ﻇﻬﻮر ﻣﺎ ﺑﻪ ﺗﻮ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻧﺰد ﻣﺎ ﺑﺮﮔﺮد‪.‬‬


‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺗﻮ را ﻣﺒﻌﻮث ﻛﺮده اﺳﺖ ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ اﺳﻼﻣﻢ‬
‫را اﻋﻼم ﻣﻲﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫اﺑﻮذر ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام آﻣﺪ و ﻗﺮﻳﺶ در آن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻗﺮﻳﺶ‪ ،‬أﺷﻬﺪ‬
‫أن ﻻ إﻟﻪ إﻻﱠ اﷲ وأنﱠ ﻣﺤﻤﺪاً ﻋﺒﺪه ورﺳﻮﻟﻪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﻣﻨﺤﺮف را ﺑﺰﻧﻴـﺪ‪ .‬آﻧـﺎن ﺗـﺎ ﺣـﺪ‬
‫ﻣﺮگ ﻣﺮا زدﻧﺪ‪ .‬ﻋﺒﺎس ﺑﻪ داد ﻣﻦ رﺳﻴﺪ و ﺧﻮدش را روي ﻣﻦ اﻧـﺪاﺧﺖ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬واي‬
‫ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻣﺮدي از ﻃﺎﻳﻔﻪ ﻏﻔﺎر را ﻣﻲﻛﺸﻴﺪ ﻛﻪ ﻛﺎروان ﺗﺠﺎري ﺷﻤﺎ از آﻧﺠﺎ ﻣﻲﮔﺬرد‪ .‬آﻧﺎن‬
‫ﻣﺮا رﻫﺎ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮداي آن روز دوﺑﺎره ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﻓﺘﻢ و ﺳـﺨﻨﺎن دﻳـﺮوز را ﺗﻜـﺮار ﻛـﺮدم‪.‬‬
‫دوﺑﺎره ﻣﺮا زدﻧﺪ و ﺑﺎز ﻋﺒﺎس ﻣﺮا ﻧﺠﺎت داد‪.1‬‬
‫اﺑﻮذر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﭼﻬﺎرﻣﻴﻦ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدم ﻛﻪ اﺳﻼم آوردم‪ .‬ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﻗﺒﻞ از ﻣﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎن‬
‫ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺰد رﺳﻮل ﺧﺪا ص رﻓﺘﻢ و ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺳﻼم ﻋﻠﻴﻜﻢ اي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا‪ ،‬و اﺳﻼم‬
‫آوردم‪ .‬ﺷﺎدي را در ﺻﻮرت اﻳﺸﺎن ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدم‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺷﻤﺎ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﻫﺴﺘﻲ‪ .‬ﮔﻔـﺘﻢ‪:‬‬
‫ﺟﻨﺪب ﻣﺮدي از ﻃﺎﻳﻔﻪ ﻏﻔﺎر‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻬﺮه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻛﻪ ﺑﻌـﻀﻲ در ﻃﺎﻳﻔـﻪ ﻏﻔـﺎر اﻣـﻮال‬
‫ﺣﺠﺎج را ﻣﻲدزدﻳﺪﻧﺪ‪.2‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﺑﻮذر ﺑﻪ ﺑﺮادرش اﻧﻴﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ ﻫﻤﻴﻦ ﺟﺎ ﺑﺎش ﺗﺎ ﺧـﻮدم‬
‫ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻜﻪ رﻓﺘﻢ‪ .‬ﻣﺮدي را دﻳﺪم ﻛﻪ ﺿﻌﻴﻒ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﻴﺪ‪ .‬ﺑﻪ او‬
‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﺮدي ﻛﻪ از دﻳﻦ ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ ﻛﺠﺎﺳﺖ؟ ﺑﻪ ﻣـﻦ اﺷـﺎره ﻛـﺮد و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﻳـﻦ از دﻳـﻦ‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻫﻞ آﻧﺠﺎ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم وﺳﺎﻳﻠﺸﺎن ﺑﺮ ﺳﺮم رﻳﺨﺘﻨﺪ وﻗﺘﻲ ﻣﺮا ﺗـﺮك ﻛﺮدﻧـﺪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺳـﺘﻮﻧﻲ‬
‫ﻗﺮﻣﺰ ﺑﻮدم‪ .‬ﺑﻪ ﻛﻨﺎر آب زﻣﺰم آﻣﺪم‪ .‬ﺧﻮن را از ﺻﻮرﺗﻢ ﺷﺴﺘﻢ و از آب ﻧﻮﺷﻴﺪم‪ ،‬ﺣﺪود‬
‫ﺳﻲ ﺷﺐ ﻳﺎ ﺳﻲ روز ﻣﻦ ﺑﺪون ﻏﺬا آﻧﺠﺎ ﺑﻮدم و ﺗﻨﻬﺎ آب زﻣﺰم ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪم‪ .‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬

‫‪ −١‬ﺑﺨﺎری ‪ ,١٣٤ ,١٣٢/٧ ,٤٠٠/٦‬اﳌﻨﺎﻗﺐ‪ ,‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٤٧٤‬ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬


‫‪ −٢‬اﻟﻄﱪاﻧﯽ ‪,١٦١٧‬ﺣﺎﻛﻢ ‪ ,٣٤٢/٣‬ﺣﺎﻛﻢ ﻭ ذﻫﺒﯽ آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٤١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪42‬‬

‫ﺷﻜﻤﻢ از ﺧﻮردن آب زﻳﺎد ﺑﺰرگ ﺷﺪ‪ ....‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ )اﺑﻮذر( ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ رﺳـﻮل‬
‫ﺧﺪا ص آﻣﺪ ﺑﺮ ﺣﺠﺮ اﻻﺳﻮد دﺳﺖ ﻛﺸﻴﺪ و او و ﻫﻤـﺮاﻫﺶ ﻃـﻮاف ﻛﺮدﻧـﺪ و ﻧﻤـﺎز‬
‫ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ .‬اﺑﻮذر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﻲ ﺑﻮدم ﻛﻪ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت ﺳـﻼم ﻛـﺮدم‪ .‬ﮔﻔـﺘﻢ‪:‬‬
‫اﻟﺴﻼم ﻋﻠﻴﻚ ﻳﺎ رﺳﻮل اﷲ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻭﻋﻠﻴﮏ اﻟﺴﻼﻡ ﻭرﲪﺔ اﷲ« آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻫـﻞ ﻛﺠـﺎ‬
‫ﻫﺴﺘﻲ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬از ﻏﻔﺎر‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص دﺳﺘﺶ را ﺑﻠﻨﺪ ﻛﺮد و ﺑﺎ اﻧﮕﺸﺘﺎﻧﺶ ﺑـﻪ ﭘﻴـﺸﺎﻧﻴﺶ زد‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺧﻮدم ﮔﻔﺘﻢ‪ .‬اﻫﻞ ﻏﻔﺎر ﺑﻮدﻧﻢ را ﻧﭙﺴﻨﺪﻳﺪ‪ .‬ﺧﻮاﺳﺘﻢ دﺳﺘﺶ را ﺑﮕﻴﺮم دوﺳﺘﺶ ﻣـﺮا در‬
‫ﺟﺎي ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﺪ او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻳﺸﺎن از ﻣﻦ آﮔﺎﻫﺘﺮ ﺑـﻮد آﻧﮕـﺎه ﺳـﺮش را ﺑﻠﻨـﺪ ﻛـﺮد و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﭼﻪ وﻗﺖ اﻳﻨﺠﺎ ﻫﺴﺘﻲ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺳﻲ ﺷﺐ ﻳﺎ ﺳﻲ روز اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﻳﻨﺠـﺎ ﻫـﺴﺘﻢ‪.‬‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻏﺬا داده اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﻏﺬاﻳﻲ ﺟﺰ آب زﻣـﺰم ﻧﺪاﺷـﺘﻪام‪ .‬از‬
‫ﺑﺲ آب زﻣﺰم ﺧﻮردهام ﭼﺎق ﺷﺪهام و اﺣﺴﺎس ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ ﻧﻤﻲﻛـﻨﻢ‪ .‬ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬آب زﻣـﺰم‬
‫ﻣﺒﺎرك اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﻃﻌﺎم اﺳﺖ‪ .‬اﺑﻮﺑﻜﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﺑﻪ ﻣﻦ اﺟـﺎزه ﺑﺪﻫﻴـﺪ‬
‫اﻣﺸﺐ ﺑﻪ او ﻏﺬا ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬اﺑﻮﺑﻜﺮ‪ ،‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص و ﻣﻦ ﺑﺎ ﻫﻢ رﻓﺘﻴﻢ‪ .‬اﺑﻮﺑﻜﺮ دري را ﺑﺎز‬
‫ﻛﺮد و ﺑﻪ داﺧﻞ رﻓﺘﻴﻢ‪ .‬اﺑﻮﺑﻜﺮ از ﻛﺸﻤﺸﻬﺎي ﻃﺎﺋﻒ ﺑﺮاﻳﻤﺎن آورد‪ .‬اﻳﻦ اوﻟﻴﻦ ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﻮد‬
‫ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮردم‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص آﻣﺪم‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺳـﺮزﻣﻴﻨﻲ ﺑـﺮاﻳﻢ اﺧﺘﻴـﺎر ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﺗﺼﻮر ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻏﻴﺮ از ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺟﺎي دﻳﮕﺮي ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬آﻳﺎ ﺑـﻪ ﺟـﺎي ﻣـﻦ ﻗﻮﻣـﺖ را ﺑـﻪ‬
‫اﺳﻼم دﻋﻮت ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﺷﺎﻳﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺗﻮ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺳﻮد ﺑﺮﺳـﺎﻧﺪ‪ .‬ﻣـﻦ ﻧـﺰد اﻧـﻴﺲ‬
‫آﻣﺪم ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻜﺎر ﻛﺮدي؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ اﺳﻼم آوردم و او را ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻛﺮدم ﮔﻔﺖ ﻣـﻦ ﻧﻴـﺰ‬
‫اﺳﻼم آوردم و او را ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻛﺮدم‪ .‬ﻣﺎ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻧﺰد ﻗﻮم ﻏﻔﺎر آﻣﺪﻳﻢ و ﻧﺼﻒ آﻧﻬـﺎ‬
‫اﺳﻼم آوردﻧﺪ و اﻳﻤﺎء ﭘﺴﺮ رﺧﺼﻪ ﻏﻔﺎري )ﺑﺰرگ آﻧﺎن( اﻣـﺎم آﻧـﺎن ﺑـﻮد‪ .‬ﻧـﺼﻒ ﺑـﺎﻗﻲ‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻴﺎﻳﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﻲﺷﻮﻳﻢ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ص وارد ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺷﺪ وﻧﺼﻒ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﺳﻠﻢ آﻣﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﺮادران ﻣﺎ ﻣـﺴﻠﻤﺎن ﺷـﺪﻧﺪ‬
‫ﻣﺎ ﻧﻴﺰ اﺳﻼم ﻣﻲآورﻳﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﺧﺪا ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻏﻔـﺎر را ﻋﻔـﻮ ﻛﻨـﺪ و ﺧـﺪا‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ اﺳﻠﻢ را ﻧﮕﻪ دارد«‪.1‬‬

‫‪ −١‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٤٧٣‬ﻣﺴﻨﺪ اﲪﺪ ‪.١٧٥−١٧٤/٥‬‬

‫‪٤٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪43‬‬

‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ اﺑﻮذر اﻣﺎﻧﺖ دﻳﻦ اﺳﻼم را ﺣﻤﻞ ﻛﺮد در ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ اول ﻛـﻪ اﻳﻤـﺎن ﺑـﻪ‬
‫اﻋﻤﺎق ﻗﻠﺐ او وارد ﺷﺪ و ﻧﻮر آن را اﺣﺴﺎس ﻛﺮد دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ اﻳـﻦ ﺟﻬـﺎن‬
‫در آن ﻧﻮر زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮذر در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺧﻮد زاﻫﺪاﻧﻪ ﺧﺪا را ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻛﺮد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺟﻨـﮓ ﺑـﺪر‪ ،‬اُﺣـﺪ و‬
‫ﺧﻨﺪق ﮔﺬﺷﺖ ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ آﻣﺪ ﻣﻼزم رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﮔﺸﺖ و از اﻳﺸﺎن ﺧﻮاﺳﺖ‬
‫ﻛﻪ در ﺧﺪﻣﺘﺶ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آن ﺣﻀﺮت ﻗﺒﻮل ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺪا اﺑﻮذر را رﺣﻤﺖ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻲﻣﻴﺮد و ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺪه ﻣﻲﺷﻮد‬
‫در ﻣﺴﻴﺮ ﻏﺰوه ﺗﺒﻮك رﺳﻮل ﺧﺪا ص رو ﺑﻪ ﺟﻠـﻮ ﺣﺮﻛـﺖ ﻛـﺮد ﻣـﺮدي از اﻳـﺸﺎن‬
‫ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ اي رﺳﻮل ﺧﺪا! ﻓﻼﻧﻲ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬او را رﻫﺎ ﻛﻨﻴـﺪ‬
‫اﮔﺮ در وي ﺧﻴﺮي ﺑﺎﺷﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻠﺤﻖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻏﻴـﺮ از اﻳـﻦ ﺑﺎﺷـﺪ ﺧـﺪا‬
‫ﺷﻤﺎ را از او راﺣﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻳﺎ رﺳﻮل اﷲ‪ ،‬اﺑﻮذر اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‬
‫و ﺷﺘﺮش ﺑﺎﻋﺚ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪن او ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬رﻫﺎﻳﺶ ﻛﻨﻴﺪ اﮔـﺮ در او ﺧﻴـﺮي ﺑﺎﺷـﺪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻠﺤﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪ ،‬در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت از او راﺣﺖ ﺷﺪهاﻳﺪ‪ .‬اﺑـﻮذر‬
‫ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮد ﺷﺘﺮش ﻛُﻨﺪ اﺳﺖ و از ﻟـﺸﻜﺮ ﻋﻘـﺐ ﻣﺎﻧـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﻣﺘـﺎﻋﺶ را‬
‫ﺑﺮداﺷﺖ آن را ﺑﺮ دوش ﮔﺮﻓﺖ و ﭘﻴﺎده ﺑﻪ دﻧﺒﺎل رﺳﻮل ﺧـﺪا ص راه اﻓﺘـﺎد‪ .‬رﺳـﻮل ﺧـﺪا‬
‫ص در ﺟﺎﻳﻲ ﺑﺮاي اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻓﺮود آﻣﺪ‪ .‬دﻳﺪه ﺑﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮔﻔﺖ اي رﺳﻮل ﺧـﺪا! ﻳـﻚ‬
‫ﻧﻔﺮ ﭘﻴﺎده و ﺗﻨﻬﺎ در راه ﻣﻲآﻳﺪ‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﺑﻮذر اﺳﺖ‪ .‬دﻳﮕـﺮان وﻗﺘـﻲ در او‬
‫ﺗﺄﻣﻞ ﻛﺮدﻧﺪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻠﻲ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ او اﺑﻮذر اﺳﺖ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ﺑـﺮ‬
‫اﺑﻮذر ﺑﺎد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ راه ﻣﻲرود‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻲﻣﻴﺮد و ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺪه ﻣﻲﮔﺮدد‪.1‬‬
‫ﻣﺤﺒﺖ و ﺗﻮﺻﻴﻪﻫﺎي ارزﺷﻤﻨﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ اﺑﻮذر‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺑﻮذر را زﻳﺎد دوﺳﺖ داﺷﺖ ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﺑﺎر درﺑﺎره اﻳﺸﺎن ﮔﻔﺖ‪» :‬آﺳـﻤﺎن‬
‫ﺑﺮ ﻛﺴﻲ ﺳﺎﻳﻪ ﻧﻴﻔﻜﻨﺪه و زﻣﻴﻦ ﺑﺮ ﭘﺸﺖ ﺧﻮد ﺣﻤﻞ ﻧﻜـﺮده ﻛـﺴﻲ را ﻛـﻪ راﺳـﺘﮕﻮﺗﺮ و‬
‫ﺑﺎوﻓﺎﺗﺮ از اﺑﻮذر ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺷﺒﻴﻪ ﻋﻴﺴﻲ ﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ ؛ اﺳﺖ‪.2‬‬

‫‪ −١‬ﺳﲑﻩ اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ‪.١٤٩/٤ ,‬‬


‫‪ −٢‬ﺗﺮﻣﺬی ﻭ اﺑﻦ ﺣﺒﺎﻥ ﻭ ﺣﺎﻛﻢ از اﺑﻮذر رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪ .‬آﻟﺒﺎﻧﯽ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪.٥٥٣٨‬‬

‫‪٤٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪44‬‬

‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺲ دوﺳﺖ دارد ﺑﻪ ﺗﻮاﺿﻊ ﻋﻴﺴﻲ ﺑـﻦ ﻣـﺮﻳﻢ ﻧﮕـﺎه‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﺑﻮذر ﺑﻨﮕﺮد‪.1‬‬
‫رﺳﻮل ﮔﺮاﻣﻲ اﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪﻫﺎ را ﺑﻪ اﺑﻮذر ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﺑﻮذر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬دوﺳﺖ ﻋﺰﻳﺰم رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﻪ ﻣﻦ ﻫﻔﺖ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻛﺮد‪» :‬ﻣـﺮا اﻣـﺮ‬
‫ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﺴﺎﻛﻴﻦ را دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ و ﺑﻪ آﻧﺎن ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﻮم‪ ،‬و ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦﺗـﺮ از ﺧـﻮدم‬
‫ﺑﻨﮕﺮم و از ﻛﺴﻲ ﭼﻴﺰي را ﻃﻠﺐ ﻧﻜﻨﻢ و ﺻﻠﻪ رﺣﻢ را ﺑﺮﻗﺮار ﻛﻨﻢ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻛـﻪ او دور‬
‫ﺷﻮد‪ .‬و ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﻖ را ﺑﮕﻮﻳﻢ ﮔﺮﭼﻪ ﺗﻠﺦ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و در راه ﺧﺪا از ﺳـﺮزﻧﺶ ﻫـﻴﭻ ﻛـﺲ‬
‫ﺗﺮس ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ و زﻳﺎد اﻳﻦ ذﻛﺮ را ﺗﻜﺮار ﻛﻨﻢ‪» :‬ﻻ ﺣﻮﻝ ﻭﻻ ﻗﻮة إﻻﱠ ﺑﺎﷲ« ﭼـﻮن اﻳـﻦ‬
‫ﻛﻠﻤﺎت از ﮔﻨﺠﻬﺎي ﻋﺮش اﺳﺖ‪.2‬‬
‫اﺑﻮذر ﮔﺮﭼﻪ ﺑﺪن ﻗﻮي داﺷﺖ و ﺷﺠﺎع ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪» :‬اي اﺑﻮذر ﻣـﻦ‬
‫ﺗﻮ را ﺿﻌﻴﻒ ﻣﻲﺑﻴﻨﻢ‪ ،‬ﻫﻤﺎن را ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺧﻮدم دوﺳﺖ دارم ﺑﺮاي ﺗﻮ ﻧﻴـﺰ دوﺳـﺖ دارم‬
‫ﺣﺘﻲ اﻣﺎرت ﺑﺮ دو ﻧﻔﺮ را ﻧﻴﺰ ﻗﺒﻮل ﻣﻜﻦ و وﻻﻳﺖ ﻣﺎل ﻳﺘﻴﻢ را ﻣﭙﺬﻳﺮ«‪.3‬‬
‫اﻣﺎم ذﻫﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺮ ﺿﻌﻒ رأي و ﻧﻈﺮ اﺑﻮذر ﺣﻤﻞ ﻣﻲﺷـﻮد‪ .‬ﭼـﻮن‬
‫اﮔﺮ اﺑﻮذر ﻣﺘﻮﻟﻲ ﻣﺎل ﻳﺘﻴﻢ ﻣﻲﺷﺪ ﻫﻤﻪ آن را در راه ﺧﻴﺮ اﻧﻔﺎق ﻣﻲﻛﺮد و ﻳﺘﻴﻢ را ﺑﻪ ﻓﻘـﺮ‬
‫ﻣﻲاﻧﺪاﺧﺖ ﭼﻮن ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ اﺑﻮذر ذﺧﻴﺮه ﻛﺮدن ﭘﻮل را ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻤﻲداﻧﺴﺖ‪ .‬ﻛﺴﻲ ﻛـﻪ‬
‫اﻣﻴﺮ ﻣﺮدم ﻣﻲﺷﻮد ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺪارا داﺷﺘﻪ و ﺣﻠﻴﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ اﺑﻮذر ﺳﺨﺘﮕﻴﺮ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص او را ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻛﺮد‪.4‬‬
‫ﺑﻠﻜﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص اﺑﻮذر را ﺧﻴﻠﻲ ﺑﻪ ﺧﻮدش ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫اﺑﻮذر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﺸﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ص روي اﻻﻏﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ روي آن رواﻧـﺪازي ﺑـﻮد‬
‫ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮدم‪.5‬‬

‫‪ −١‬رﻭاﻳﺖ از اﺑﻮﻳﻌﻠﯽ‪ ,‬اﺑﻦ ﺣﺒﺎﻥ‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ از اﺑﻮﻫﺮﻳﺮﻩ‪ ,‬آﻟﺒﺎﻧﯽ آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﲑ ‪.٦٢٩٢‬‬
‫‪ −٢‬ﻣﺴﻨﺪ اﲪﺪ ‪ ,١٥٩/٥‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,٢٢٩/٤‬ﺳﻨﺪ آﻥ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ −٣‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,١٨٢٦‬ﺑﺎب اﻣﺎرت‪ ,‬اﲪﺪ ‪ ,١٨٠/٥‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.٢٣١/٤‬‬
‫‪ −٤‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء ‪.٧٥/٢‬‬
‫‪ −٥‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ;٢٢٨/٤ ,‬ﻣﺴﻨﺪ اﲪﺪ ‪.١٦٤/٥‬‬

‫‪٤٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪45‬‬

‫اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺮ ﺗﻮاﺿﻊ رﺳﻮل ﺧﺪا ص و ﺷﺪت ﻣﺤﺒﺖ او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺑﻮذر را ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه اﺑﻮذر در دل ﺻﺤﺎﺑﻪ‬
‫از ﻋﻠﻲ درﺑﺎره اﺑﻮذر ﺳﺆال ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻤﻲ ﻛﺴﺐ ﻛﺮده ﻛﻪ دﻳﮕﺮان از آن ﻋﺎﺟﺰﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺑﺮ ﺣﻔﻆ دﻳﻨﺶ ﺣﺴﺎﺑﮕﺮ و ﺣﺮﻳﺺ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺸﺘﺎق ﻳﺎدﮔﻴﺮي اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺎد ﺳﺆال ﻣﻲﻛﻨـﺪ و‬
‫دﻳﮕﺮان از درك ﻫﻤﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﻛﻪ ﻧﺰد اوﺳﺖ ﻋﺎﺟﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﻛﺴﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﻛﻪ در راه ﺧﺪا ﺑﻪ ﺳﺮزﻧﺶ دﻳﮕﺮان اﻫﻤﻴـﺖ ﻧﺪﻫـﺪ ﺟـﺰ‬
‫اﺑﻮذر«‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺳﻴﻨﻪ ﺧﻮدش ﻧﻴﺰ زد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻧﻴﺰ)اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ( ﻧﻴﺴﺘﻢ‪.2‬‬
‫ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت رﺳﻮل اﻛﺮم ص ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮاي اﺑﻮذر از ﻧﻮر رﺳﻮل اﷲ و ﺻﺪاي اﻳـﺸﺎن‬
‫ﺧﺎﻟﻲ ﺷﺪ و ﻣﺠﺎﻟﺴﺖ ﺑﺎ آن ﺣﻀﺮت ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ و اﺑﻮذر ﻣﺪﻳﻨﻪ را ﺗـﺮك ﻛـﺮد و ﺑـﻪ‬
‫روﺳﺘﺎ رﻓﺖ و در ﻣﺪت ﺧﻼﻓﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ در آﻧﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻪ دﻣﺸﻖ رﻓﺖ و درﻳﺎﻓﺖ ﻛـﻪ ﻣـﺮدم ﺑـﻪ دﻧﻴـﺎ رو آورده و ﻣﺮﻓـﻪ‬
‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﺑﻮذر ﺑﻪ ﻧﺼﻴﺤﺖ و ﺗﺬﻛﺮ دادن آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻋﺜﻤﺎن او را اﺣﻀﺎر ﻛﺮد‪ ،‬اﺑﻮذر از او ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﻪ او اﺟـﺎزه ﺑﺪﻫـﺪ ﺑـﻪ »رﺑـﺬه«‬
‫ﺑﺮود‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻪ او اﺟﺎزه داد‪.‬‬
‫رد‪ ‬ﺑﺮ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﺼﻮر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻋﺜﻤﺎن اﺑﻮذر را ﺑﻪ »رﺑﺬه« ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻛﺮده اﺳﺖ‬
‫ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ دﻳﺪهام ﺑﺴﻴﺎري از ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ در ﻣـﻮرد زﻧـﺪﮔﻲ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧـﺪ‪ .‬در‬
‫ﻣﻜﺘﻮﺑﺎﺗﺸﺎن ذﻛﺮ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن اﺑﻮذر را ﻋﻠﻲ رﻏﻢ ﻣﻴﻞ ﺑﺎﻃﻨﻲ ﺑـﻪ »رﺑـﺬه«‬
‫ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻛﺎر ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ و ﻇﻠﻢ ﺑﺰرﮔﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺜﻤﺎن ﻋﺎدلﺗﺮ و ﻓﺎﺿـﻠﺘﺮ از آن اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﺎ‬
‫اﺻﺤﺎب ﮔﺮاﻣﻲ رﻓﺘﺎري اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﺴﺘﺤﻖ آن ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻳﺎ ﻋﻤﻞ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪي در ارﺗﺒﺎط‬
‫ﺑﺎ آﻧﺎن اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻋﺜﻤﺎن اﺑﻮذر را ﻣﺨﻴﺮ ﻛﺮده اﺳﺖ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻳﻨﻜﻪ زﻳﺪ ﺑﻦ وﻫـﺐ‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ از رﺑﺬه ﻋﺒﻮر ﻛﺮدم ﺑﻪ اﺑﻮذر ﮔﻔﺘﻢ ﭼﺮا ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آﻣـﺪهاي‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ در ﺷـﺎم‬

‫‪ −١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ٢٣٢/٤‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء ‪.٦٠/٢‬‬


‫‪ −٢‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ٢٣١/٤‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء ‪.٦٤/٢‬‬

‫‪٤٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪46‬‬

‫ﺑﻮدم‪ ،‬ﻣﻦ و ﻣﻌﺎوﻳﻪ اﻳﻦ آﻳﻪ را ﺑﻴﺎد آوردﻳﻢ‪.‬‬


‫{‪lkj ihgfe dc ba‬‬
‫‪y x w v u t s r qp o n m‬‬
‫‪) z ~ } | { z‬اﻟﺘﻮﺑﻪ‪.(34 :‬‬
‫»اى ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ اﻳﻤﺎن آوردهاﻳﺪ! ﺑﺴﻴﺎرى از داﻧﺸﻤﻨﺪان )اﻫﻞ ﻛﺘﺎب( و راﻫﺒﺎن‪ ،‬اﻣـﻮال‬
‫ﻣﺮدم را ﺑﺒﺎﻃﻞ ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ‪ ،‬و )آﻧﺎن را( از راه ﺧﺪا ﺑﺎزﻣﻰدارﻧﺪ! و ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﻃﻼ و ﻧﻘـﺮه‬
‫را ﮔﻨﺠﻴﻨﻪ )و ذﺧﻴﺮه و ﭘﻨﻬﺎن( ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و در راه ﺧﺪا اﻧﻔﺎق ﻧﻤـﻰﻛﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ ﻣﺠـﺎزات‬
‫دردﻧﺎﻛﻰ ﺑﺸﺎرت ده!«‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﮔﻔﺖ اﻳﻦ آﻳﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ اﻫﻞ ﻛﺘﺎب ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اﻳﻦ آﻳﻪ درﺑﺎره‬
‫ﻣﺎ و آﻧﻬﺎ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻳﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﻧﻮﺷﺖ و ﻋﺜﻤﺎن ﻧﻴﺰ ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﻧﺎﻣـﻪ‬
‫ﻧﻮﺷﺖ ﻛﻪ‪ :‬ﻧﺰد ﻣﻦ ﺑﻴﺎ‪ .‬ﻣﻦ ﻧﺰد ﻋﺜﻤﺎن رﻓﺘﻢ و ﻣﺮدم ﺑﻪ دور ﻣﻦ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ ﻣﺜـﻞ اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫ﻣﺮا ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪ .‬از اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺷﻜﺎﻳﺖ ﻛﺮدم‪ .‬او ﻣﺮا ﻣﺨﻴﺮ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑـﻪ‬
‫ﻫﺮ ﻛﺠﺎ دوﺳﺖ داري ﺑﺮو‪.1‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺻﺎﻣﺖ ﻣﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬ﻫﻤـﺮاه اﺑـﻮذر و ﻋـﺪهاي از ﻃﺎﻳﻔـﻪ ﻏﻔـﺎر از دري ﻛـﻪ‬
‫دﻳﮕﺮان ﺑﺮ ﻋﺜﻤﺎن وارد ﻧﻤﻲﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﻳﺸﺎن وارد ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴـﻞ ﻋﺜﻤـﺎن از ﻣـﺎ‬
‫ﺗﺮﺳﻴﺪ‪ .‬اﺑﻮذر ﻧﺰد اﻳﺸﺎن رﻓﺖ ﺳﻼم ﻛﺮد‪ ،‬اﺑﻮذر ﺑﺪون ﻣﻘﺪﻣﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﻤﺎن ﻣﻲﻛﻨـﻲ ﻣـﻦ‬
‫ﺟﺰو آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻢ اي اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ؟ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻣﻦ از آﻧﺎن)ﺧﻮارج( ﻧﻴﺴﺘﻢ و آﻧﻬـﺎ را‬
‫ﻧﻴﺰ ﻧﺪﻳﺪهام و اﮔﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ دﺳﺘﻮر ﺑﺪﻫﻲ دو رگ ﺑﺪﻧﻢ را ﻗﻄﻊ ﻛﻨﻢ‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ ﺧـﻮاﻫﻢ ﻛـﺮد‬
‫ﺗﺎ ﻣﺮگ ﻣﺮا در ﺑﺮ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬راﺳﺖ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ ﻣﻦ ﺑﺮاي ﻛﺎر ﺧﻴﺮي ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺗﻮ ﻓﺮﺳﺘﺎدهام ﺗﺎ ﺑﻪ ﻧـﺰد‬
‫ﻣﺎ در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻴﺎﻳﻲ‪ .‬اﺑﻮذر ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ آن ﻧﺪارم آﻧﮕﺎه از ﻋﺜﻤﺎن اﺟـﺎزه ﺧﻮاﺳـﺖ ﺑـﻪ‬
‫رﺑﺬه ﺑﺮود‪ .‬ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺠﺎز ﻫﺴﺘﻲ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﺑﺮوي‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺄﻣﻮران دﺳﺘﻮر ﻣﻲدﻫﻴﻢ‪ ،‬ﺷـﻴﺮ‬

‫‪ −١‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ ‪ ,١٣٩‬ﺑﺎب ﺗﺜﺒﻴﺖ اﻻﻣﺎﻣﻪ‪.‬‬

‫‪٤٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪47‬‬

‫ﺷﺘﺮ و ﮔﻮﺳﻔﻨﺪﻫﺎي ﺻﺪﻗﻪ ﻛﻪ ﺻﺒﺢ و ﻏﺮوب ازآﻧﺠﺎ ﻋﺒﻮر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮذر ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ آن ﻧﺪارم‪ .‬ﺑﺮاي اﺑﻮذر ﭼﻨﺪ ﺷﺘﺮ از آﻧﻬﺎ ﻛﺎﻓﻲ اﺳـﺖ‪ .‬ﺳـﭙﺲ از‬
‫آﻧﺠﺎ ﺧﺎرج ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻗﺮﻳﺶ دﻧﻴﺎ را ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ آن ﻧﺪارﻳﻢ و ﻣﺎ‬
‫و دﻳﻨﻤﺎن را رﻫﺎ ﻛﻨﻴﺪ‪.1‬‬
‫ﻏﺎﻟﺐ اﻟﻘﻄﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺴﻦ ﺑﺼﺮي ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬آﻳﺎ ﻋﺜﻤﺎن اﺑﻮذر را ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻛﺮد؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻧﻪ ﭘﻨﺎه ﺑﺮ ﺧﺪا‪.2‬‬
‫ﻫﺮﮔﺎه ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﺪ ﻋﺜﻤﺎن اﺑﻮذر را ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬ﺑـﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺳـﻴﺮﻳﻦ ﺑـﺴﻴﺎر‬
‫ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺑﻮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اﺑﻮذر ﺧﻮدش ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﻓﺖ و ﻋﺜﻤﺎن او را ﻧﻔﺮﺳﺘﺎد‪.3‬‬
‫ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﻧﻮراﻧﻲ از زﻫﺪ و ﻋﺒﺎدت اﺑﻮذر‬
‫اﺑﻮذر در )اﻟﺮﺑﺬه( زﻧﺪﮔﻲ زاﻫﺪاﻧﻪ و ﺳﺎده ﺧﻮد را اداﻣﻪ داد و ﺑـﺎ ﻫﻤـﺎن ﺣـﺎﻟﺘﻲ ﻛـﻪ‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص او را ﺗﺮك ﻛﺮد ﺣﻴﺎﺗﺶ را اداﻣﻪ داد‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﻜﺪر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺣﺒﻴﺐ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻤﻪ اﻣﻴﺮ ﺷﺎم ﺳﻲ ﺻﺪ دﻳﻨﺎر ﺑﺮاي اﺑـﻮذر‬
‫ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ آن ﻧﻴﺎزﻫﺎﻳﺖ را ﺑﺮآورده ﻛﻦ‪ .‬اﺑﻮذر ﮔﻔﺖ‪ :‬آن را ﺑﻪ او ﺑﺎز ﮔﺮدان آﻳـﺎ‬
‫ﻛﺴﻲ را از ﻣﺎ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﺗﺮ ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﺳﺎﻳﻪاي دارﻳﻢ ﻛﻪ در زﻳﺮ آن ﭘﻨـﺎه ﮔﺮﻓﺘـﻪاﻳـﻢ و‬
‫ﭼﻨﺪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ و ﺧﺪﻣﺘﻜﺎري ﻛﻪ در ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻲﺗﺮﺳﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮ از اﻳـﻦ ﺑـﺮدارم‪.‬‬
‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺮدي ﺑﺮ اﺑﻮذر وارد ﺷﺪ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﻃﺮف ﻣﻨﺰﻟﺶ ﻧﮕﺎه ﻛﺮد و‬
‫ﮔﻔﺖ وﺳﺎﻳﻠﺖ ﻛﺠﺎﺳﺖ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﺎ ﺧﺎﻧـﻪاي دارﻳـﻢ ﻛـﻪ ﻛﺎﻻﻫـﺎي ﻧﻴـﻚ را ﺑـﻪ آﻧﺠـﺎ‬
‫ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻴﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎدام ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﻫﺴﺘﻲ ﺑﺎﻳﺪ اﺳﺒﺎب و وﺳﺎﻳﻠﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻲ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺰل ﻧﻤﻲﮔﺬارد در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻤﺎﻧﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺳﻴﺪان رواﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﺑﻮذر ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﺎل اﻧﺴﺎن ﺳـﻪ ﻧﻔـﺮ ﺷـﺮﻳﻜﻨﺪ‪:‬‬
‫ﻗﺪر اﻟﻬﻲ‪ ،‬ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ از ﺗﻮ اﺟﺎزه ﺑﮕﻴﺮد ﻣﺎﻟﺖ را )ﭼﻪ ﺧﻴﺮ و ﭼﻪ ﺷﺮ( ﺑﺎ از ﺑﻴﻦ ﺑـﺮدن‬

‫‪ −١‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,٢٣٢/٤‬ﺗﺎرﻳﺦ اﳌﺪﻳﻨﻪ اﺑﻦ ﺷﺒﻪ ‪ ,١٠٤١−١٠٣٦/٣‬اﳊﻠﻴﻪ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪.١٦٠/١ ,‬‬
‫‪ −٢‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻻﺳﻼﻡ ذﻫﺒﯽ ﻭ اﺑﻦ ﺷﺒﻪ ‪ ,١٠٣٧/٣‬اﺳﻨﺎد آﻥ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ −٣‬اﺑﻦ ﺷﺒﻪ ‪ ,١٠٣٧/٣‬اﺳﻨﺎد ﺣﺪﻳﺚ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٤٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪48‬‬

‫آن ﻳﺎ ﻣﺮگ ﺗﻮ‪ ،‬از ﺗﻮ ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬دوم‪ :‬وارث‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺳـﺮت را ﺑـﺮ ﺑـﺴﺘﺮ ﻣـﺮگ‬
‫ﺑﮕﺬاري آن ﮔﺎه ﻣﺎﻟﺖ را ﺑﺮﺑﺎﻳﺪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﻧـﺎﺗﻮان ﻫـﺴﺘﻲ‪ .‬ﺳـﻮم‪ :‬ﺷـﻤﺎ‪ .‬ﭘـﺲ اﮔـﺮ‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ از دوﺗﺎي دﻳﮕﺮ ﺿﻌﻴﻒﺗﺮ ﻣﺒﺎش‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳـﺪ‪E D C B A { :‬‬
‫‪) z Q P O N M L K J I HG F‬آل ﻋﻤـــﺮان‪» .(92 :‬ﻫﺮﮔـــﺰ ﺑـــﻪ‬
‫)ﺣﻘﻴﻘﺖ( ﻧﻴﻜﻮﻛﺎرى ﻧﻤﻰرﺳﻴﺪ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ از آﻧﭽﻪ دوﺳـﺖ ﻣـﻰدارﻳـﺪ‪) ،‬در راه ﺧـﺪا(‬
‫اﻧﻔﺎق ﻛﻨﻴﺪ؛ و آﻧﭽﻪ اﻧﻔﺎق ﻣﻰﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ از آن آﮔﺎه اﺳﺖ«‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺷﺘﺮ ﻛﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از دﻳﮕﺮ اﻣﻮاﻟﻢ آن را دوﺳﺖ دارم ﺑﺮاي ﺧﻮد ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪام‪.1‬‬
‫اﻣﺎ اﺑﻮذر آن ﺷﺘﺮ را ﻧﻴﺰ ﺻﺪﻗﻪ داد‪.‬‬
‫ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺒﻨﺎﻧﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮدرداء ﺧﺎﻧﻪاي درﺳﺖ ﻛﺮد‪ .‬اﺑﻮذر از ﻛﻨـﺎر آن ﻋﺒـﻮر ﻛـﺮد‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﺧﺎﻧﻪاي درﺳﺖ ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻛﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺧﺮاب ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻨﻜﻪ ﺗﻮ‬
‫را در ﺧﺮاﺑﻪاي ﺑﺒﻴﻨﻢ ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از اﻳﻨﻜﻪ ﺗﻮ را در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺒﻴﻨﻢ‪. 2‬‬
‫اﺑﻮاﺳﻤﺎء ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﺰد اﺑﻮذر در »اﻟﺮﺑﺬه« رﻓﺘﻢ‪ .‬ﻫﻤﺴﺮ ﺳﻴﺎه ﭘﻮﺳﺖ و ژوﻟﻴـﺪهاش در‬
‫ﻛﻨﺎر او ﺑﻮد و ﺑﻮي ﺧﻮﺷﻲ از او اﺳﺘﺸﻤﺎم ﻧﻤﻲﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳـﺎ ﻣـﻲﺑﻴﻨﻴـﺪ ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﭼـﻪ‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻪاي ﻣﻲﻛﻨﺪ؟‬
‫ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﺮاق ﺑﻴﺎﻳﻢ‪ ،‬ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ آﻣﺪم‪ ،‬ﻣﺮدم ﺑﺎ دﻧﻴـﺎ و اﻣﻮاﻟـﺸﺎن‬
‫ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﻦ ﺑﻴﺎﻳﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ دوﺳﺖ ﻋﺰﻳـﺰم)رﺳـﻮل اﷲ ص( ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﮔﻔـﺖ‪ :‬در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭘﻞ ﺟﻬﻨﻢ راﻫﻲ ﻟﻐﺰﻧﺪه وﺟﻮد دارد و ﻣﺎ وﻗﺘﻲ از آن ﻣﻲﮔـﺬرﻳﻢ اﮔـﺮ ﺑـﺎر ﺳـﺒﻜﻲ‬
‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ ﺑﻬﺘﺮ ﻧﺠﺎت ﻣﻲﻳﺎﺑﻴﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎر ﺳﻨﮕﻴﻨﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪.3‬‬
‫از وﺻﻴﺘﻬﺎ و ﻧﺼﻴﺤﺘﻬﺎي ﮔﺮاﻧﻤﺎﻳﻪ اﺑﻮذر‬
‫ﺳﻔﻴﺎن ﺛﻮري ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮذر ﻧﺰد ﻛﻌﺒﻪ اﻳﺴﺘﺎد و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺮدم ﻣﻦ ﺟﻨﺪب ﻏﻔـﺎري‬

‫‪ −١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮﻩ ‪ ٢٤٨−٢٤٦/١‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬


‫‪ −٢‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬اﻣﺎﻡ ذﻫﺒﯽ ‪.٧٤/٢‬‬
‫‪ −٣‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ,٢٣٦/٤‬اﲪﺪ ‪ ١٩٥/٥‬راﻭﻳﺎﻥ آﻥ ﻣﻮﺛﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٤٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪49‬‬

‫ﻫﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺳﻮي اﻳﻦ ﺑﺮادر ﻧﺎﺻﺢ ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺑﺸﺘﺎﺑﻴﺪ‪ .‬ﻣﺮدم دور او ﺟﻤﻊ ﺷـﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬آﻳـﺎ‬
‫ﻳﻜﻲ از ﺷﻤﺎ ﻗﺼﺪ ﺳﻔﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻮﺷﻪ و ﻛﺎﻻﻫﺎي ﻻزم را ﺑﺮ ﻧﻤﻲدارد؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻠـﻲ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ ﺳﻔﺮ ﻗﻴﺎﻣﺖ دورﺗﺮﻳﻦ ﺳﻔﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺒﺮﻳـﺪ آﻧﭽـﻪ ﺑﺮاﻳﺘـﺎن ﻻزم اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﭼﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﻻزم اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاي اﻣﻮر ﺑﺰرگ آﺧﺮت ﺣﺞ ﻛﻨﻴـﺪ‪ .‬در روز‬
‫ﮔﺮم روزه ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ ﭼﻮن دﻧﻴﺎي ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﻃﻮﻻﻧﻲ اﺳـﺖ‪ .‬دو رﻛﻌـﺖ ﻧﻤـﺎز ﺷـﺐ ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﻗﺒﺮ ﺑﺨﻮاﻧﻴﺪ‪ .‬ﻛﻠﻤﻪ ﺧﻴﺮ را ﺑﮕﻮﻳﻴﺪ و در ﻛﻠﻤﻪ ﺷﺮّ ﺳﻜﻮت ﻛﻨﻴﺪ ﺑﻪ ﺧـﺎﻃﺮ‬
‫وﻗﻮف در آن روز ﺑﺰرگ‪ .‬ﻣﺎﻟﺖ را ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺪه ﺗﺎ از ﺳﺨﺘﻲآن ﻧﺠﺎت ﻳﺎﺑﻲ‪ .‬دﻧﻴﺎ را ﺑـﻪ دو‬
‫ﻗﺴﻤﺖ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻦ ﻗﺴﻤﺘﻲ از آن در ﻃﻠـﺐ روزي ﺣـﻼل‪ ،‬و ﻗـﺴﻤﺖ دﻳﮕـﺮ در ﻃﻠـﺐ‬
‫آﺧﺮت‪ .‬ﺳﻮم اﻳﻨﻜﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮاي ﺗﻮ زﻳﺎن دارد و ﺳﻮدي ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﻤﻲدﻫﺪ آن را ﺗﺮك ﻛﻦ‪.‬‬
‫ﻣﺎل را دو درﻫﻢ ﻗﺮار ﺑـﺪه‪ :‬درﻫﻤـﻲ ﻛـﻪ در راه درﺳـﺖ ﺑـﺮاي ﺧـﺎﻧﻮادهات ﺧـﺮج‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻲ‪ ،‬و درﻫﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي آﺧﺮﺗﺖ ﭘﺲ اﻧﺪاز ﻣﻲﻛﻨﻲ‪ .‬ﺳﻮم آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﺗﻮ ﺿﺮر ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ‬
‫و ﺑﺮاﻳﺖ ﺳﻮدي ﻧﺪارد‪ ،‬آن را رﻫﺎ ﻛﻦ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﺎ ﺻـﺪاي ﺑﻠﻨـﺪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي ﻣـﺮدم ﻃﻤـﻊ و‬
‫ﺣﺮﺻﻲ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ آن ﻧﻤﻲرﺳﻴﺪ ﺷﻤﺎ را از ﺑﻴﻦ ﺑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺎﻓﻊ ﻃﺎﺣﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻪ اﺑﻮذر رﺳﻴﺪم ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻫﻞ ﻛﺠﺎ ﻫﺴﺘﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻋﺮاﻗـﻲ‬
‫ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ را ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﻠﻲ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬او ﻣﻼزم و ﻫﻤـﺮاه ﻣـﻦ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﺧﻮاﺳﺘﺎر اﻣﺎرت ﺷﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺑﺼﺮه رﻓﺘﻲ او را ﻣـﻲﺑﻴﻨـﻲ‪ .‬ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬ﻧﻴـﺎزت‬
‫ﭼﻴﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ او ﺑﮕﻮ ﻣﺮا رﻫﺎ ﻛﻦ‪ .‬ﻣﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺑﻮذر ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﻫـﺴﺘﻢ‪ .‬او ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎ ﺳـﻼم‬
‫رﺳﺎﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﺧﺮﻣﺎ ﻣﻲﺧﻮرﻳﻢ و آب ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﻢ و ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺑﺼﺮه رﻓﺘﻢ و او را دﻳﺪم ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﻧﻴﺎزي داري؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﺮا رﻫﺎ ﻛﻦ ﺧﺪا ﺗـﻮ را‬
‫اﺻﻼح ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺑﻮذر ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻢ – وﻗﺘﻲ اﻳـﻦ ﺟﻤﻠـﻪ را ﮔﻔـﺘﻢ‬
‫ﺗﺮﺳﻲ ﻗﻠﺒﺶ را در ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ -‬او ﺳﻼم رﺳﺎﻧﺪ و ﮔﻔﺖ ﻣﺎ ﺧﺮﻣﺎ ﻣﻲﺧﻮرﻳﻢ و آب ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﻢ‬
‫و ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬او ﺳﺮش را در ﮔﺮﻳﺒﺎن ﻓﺮو ﺑﺮد و ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺮﻳﻪ ﻛﺮد‪.1‬‬

‫‪ −١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮﻩ‪ ٢٦٧−٢٤٦/١ ,‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬

‫‪٤٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪50‬‬

‫ﻛﻮچ اﺑﺪي ﻓﺮا رﺳﻴﺪ‬


‫ﺑﻌﺪ از زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻤﻠﻮ از زﻫﺪ و ﺑﺨﺸﺶ و ﻋﺒﺎدت اﺑﻮذر در ﺑـﺴﺘﺮ ﻣـﺮگ ﺧﻮاﺑﻴـﺪ ﺗـﺎ‬
‫روﺣﺶ را ﺑﻪ ﺧﺎﻟﻘﺶ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﺣﺒﻴﺐ ﺧﻮد رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص و اﺻـﺤﺎﺑﺶ در‬
‫ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮ روي ﺗﺨﺘﻬﺎ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻢ ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻣﺎم اﺑﻦ ﻛﺜﻴﺮ ﻣﺮگ اﺑﻮذر را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﺑـﻮذر ﺑـﻪ »اﻟﺮﺑـﺬه« رﻓـﺖ و در‬
‫آﻧﺠﺎ اﻗﺎﻣﺖ ﮔﺰﻳﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ در ﻣﺎه ذي اﻟﺤﺠﻪ ﺳﺎل ﺳﻲ و دو ﻫﺠﺮي در ﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ‬
‫زن و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ در ﻛﻨﺎرش ﺑﻮدﻧﺪ ﺟﺎن ﺑﻪ ﺟﺎن آﻓﺮﻳﻦ ﻋﻄﺎ ﻛﺮد‪ .‬آﻧﺎن ﺗﻮان دﻓـﻦ ﺟـﺴﺪ‬
‫اﺑﻮذر را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﺟﻤﻌﻲ از ﻫﻤﺮاﻫﺎﻧﺶ از ﻋﺮاق ﺑﻪ آﻧﺠـﺎ رﻓﺘﻨـﺪ‪،‬‬
‫در ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮگ ﺑﻪ ﻧﺰدش رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﺑﻪ آﻧﺎن ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻛﺮد ﻛـﻪ ﭼﮕﻮﻧـﻪ او را دﻓـﻦ ﻛﻨﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﺑﻌﺪ از ﻣﺮﮔﺶ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﻏﺴﻞ و ﻛﻔﻦ و دﻓﻦ وي را ﺑﺮ ﻋﻬـﺪه‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادهاش دﺳﺘﻮر داد ﮔﻮﺳﻔﻨﺪي ﺑﺮاي آﻧﺎن ذﺑﺢ ﻛﻨﻨﺪ و از آﻧﺎن ﭘـﺬﻳﺮاﻳﻲ‬
‫ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﺧﺎﻧﻮاده اﺑﻮذر را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد ﻣﻠﺤﻖ ﻛﺮد‪.1‬‬
‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺆﻣﻦ را در ﺧﺎﻧﻮادهاش ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛـﻪ او ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫را در آﺷﻜﺎر و ﭘﻨﻬﺎن ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﻨﺪ و در ﺷﺎدي و ﺗﻠﺨﻲ اواﻣﺮ او را اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از اﺑﻮذر و ﺳﺎﻳﺮ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ −١‬اﻟﺒﺪاﻳﻪ ﻭ اﻟﻨﻬﺎﻳﻪ‪.١٧٢/٧ ,‬‬

‫‪٥٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪51‬‬

‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ‪«٤» ‬‬


‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﻳﻜﻲ از ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎي ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪه‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‪.‬‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫روزي اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬در ﻣﻮرد او ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻧﺎن ﻋﺎﺟﺰﻧﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺮزﻧﺪي ﻣﺜﻞ ﺧﺎﻟﺪ را ﺑـﻪ‬
‫دﻧﻴﺎ ﺑﻴﺎورﻧﺪ‪.‬‬
‫روزﻫﺎ و ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺳﭙﺮي ﺷﺪ و ﻣﺎ ﻫﻴﭽﮕﺎه ﻧﺪﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﻛـﺴﻲ ﻣﺜـﻞ او ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﻮد‪ ،‬در‬
‫ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﻣﺖ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻧﻴﺎز ﺷﺪﻳﺪي دارد ﻛﻪ ﻫﺮ روز ﻓﺮدي ﻣﺜﻞ ﺧﺎﻟﺪ ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺑـﺸﻮد ﺗـﺎ‬
‫ﭘﺮﭼﻢ اﺳﻼم را ﻛﻪ دﻫﻬﺎ ﺳﺎل اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﻛﺴﻲ ﻳﺎﻓﺖ ﻧـﺸﺪه ﻛـﻪ آن‬
‫را ﺑﺮدارد‪ ،‬ﺑﺮدارد‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﻳﻜﻲ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﻛﺸﻮرﻫﺎ را ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ او ﻓـﺘﺢ ﻛـﺮد و‬
‫ﻗﻠﻌﻪﻫﺎ را ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ او ﻛﻮﺑﻴﺪ و ﻛﻔﺮ را ﻧـﺎﺑﻮد ﻛـﺮد‪ ،‬ﭘـﺲ اﮔـﺮ ﺗﻤـﺎم اﻣـﺖ ﻣﺜـﻞ ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫ﻣﻲﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻲﺷﺪ؟!!!‬
‫ﺣﺎل ﻣﻮﻋﺪ ﻣﺎ)ﻛﻪ ﺑﺎ اﺷﺘﻴﺎق ﻣﻨﺘﻈﺮش ﺑﻮدﻳﻢ( ﺑﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻋﺰت و ﻗﺪرت اﺳـﻼم اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ او ﭘﺮﭼﻢ اﺳـﻼم را ﺑﺮاﻓﺮاﺷـﺖ ﺑـﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﺳﺘﺎرهﻫﺎي ﺟﻮزا در ﻫﻢ ﻣﻲآﻣﻴﺨﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫او ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ‪ ‬ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل و ﺳﻮارﻛﺎر ﺷﺠﺎع اﺳﻼم و ﺷـﻴﺮ ﻣﻴـﺪان‬
‫ﺟﻨﮕﻬﺎ و اﻣﺎم و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﺒﺎرزان‪ ،‬اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن ﻗﺮﻳﺸﻲ ﻣﺨﺰوﻣـﻲ ﻣﻜـﻲ و‬
‫ﭘﺴﺮ ﺧﻮاﻫﺮ ام اﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻣﻴﻤﻮﻧﻪ دﺧﺘﺮ ﺣﺎرث اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻣﺎه ﺻﻔﺮ ﺳﺎل ﻫﺸﺘﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪ و ﻫﺠﺮت ﻛﺮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ رﻓﺖ و در ﻏﺰوه‬
‫ﻣﻮﺗﻪ ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮد و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺳﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه رﺳﻮل اﷲ ص ﻳﻌﻨﻲ زﻳﺪ و ﭘﺴﺮ ﻋﻤـﻮﻳﺶ‬
‫ﺟﻌﻔﺮ و اﺑﻦ رواﺣﻪ‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪﻧﺪ و ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺪون ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬در ﻫﻤـﺎن ﻟﺤﻈـﻪ ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑﻪ دﺷﻤﻦ ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮد و ﭘﻴـﺮوز‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص او را ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا ﻧﺎﻣﻴﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺎﻟﺪ ﺷﻤﺸﻴﺮي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫آن را ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺸﺮﻛﺎن آﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٥١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪52‬‬

‫ﺧﺎﻟﺪ در ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ و ﻏﺰوه ﺣﻨﻴﻦ ﺣﻀﻮر داﺷﺖ و در زﻣﺎن رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه‬
‫ﺟﻨﮓ ﺑﻮد و زره و ﻟﺒﺎﺳﺶ را در راه ﺧﺪا ﺑﺨﺸﻴﺪ و ﺑﺎ ﻣﺮﺗﺪان و ﻣـﺴﻴﻠﻤﻪ ﺟﻨﮕﻴـﺪ و در‬
‫ﻋﺮاق ﻧﻴﺰ ﺟﻨﮕﻴﺪ و ﺧﻮب درﺧـﺸﻴﺪ و ﻓـﻀﺎي آﺳـﻤﺎن را ﺷـﻜﺎﻓﺖ و در ﭘـﻨﺞ روز ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻤﺮاه ﻟﺸﻜﺮ ﻫﻤﺮاﻫﺶ از ﻣﺮز ﻋﺮاق ﺗﺎ ﻣﺮز ﺷﺎم را ﻓﺘﺢ ﻛﺮد و در ﺟﻨﮕﻬﺎي ﺷﺎم ﺷﺮﻛﺖ‬
‫ﻛﺮد و ﺟﺎﻳﻲ از ﺑﺪﻧﺶ ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﻧﺸﺎن ﺷﻬﺎدت ﺑﺮ آن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻓﻀﺎﻳﻞ او ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدﻧﺪ از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻨﻜﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬او را ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن‬
‫ﻛﺮد و ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه دﻣﺸﻖ را ﻓﺘﺢ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺷﺼﺖ ﺳﺎل زﻳﺴﺖ و ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن زﻳﺎدي را ﻛﺸﺖ‪ ،‬اﻣﺎ در ﺑﺴﺘﺮش وﻓﺎت ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ 21‬ﻫﺠﺮي در ﺣﻤﺺ وﻓﺎت ﻛﺮد‪.1‬‬
‫اﺳﻼم آوردن ﺧﺎﻟﺪ ‪ ، ‬را از اﻳﻨﺠﺎ ﺷﺮوع ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‬
‫ﻣﻦ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻢ ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﻛﻠﻤﻪ در ﻣﻮرد ﮔﺬﺷﺘﻪ او و ﻗﺒﻞ از ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺶ ﺑﻨﻮﻳﺴﻢ‪،‬‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ اﺳﻼم ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻓﺮد را ﻗﻄﻊ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ...‬و ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا اﻳـﻦ ﻓـﺪاﻛﺎرﻳﻬﺎ و‬
‫ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻴﻬﺎي او در اﺳﻼم ﺑﺮاي ﺷﺮاﻓﺖ او ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻦ ﻣﻴﻼد او را از زﻣﺎﻧﻲ در ﻧﻈﺮ ﻣﻲﮔﻴﺮم ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺶ ﺑـﺮاي ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺧﺎﺷـﻊ‬
‫ﺷﺪ و اﻋﻀﺎﻳﺶ ﻣﻤﻠﻮ از ﺷﻮق زﻳﺎد و رﻏﺒﺖ ﺑﺮاي ﻳﺎري دﻳﻦ ﺧﺪا ﺑﻮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ داﺳﺘﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪن او‪:‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﻼم را در دل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص ‪ ‬اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻣﻼﻗﺎت ﺑـﺎ‬
‫رﺳﻮل اﷲ و دﺧﻮل در اﺳﻼم از ﻣﻜﻪ ﺧﺎرج ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮو ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪم و آن زﻣﺎن اﻧﺪﻛﻲ ﻗﺒﻞ از ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ‬
‫ﺑﻮد و او از ﻣﻜﻪ ﻣﻲآﻣﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻛﺠﺎ ﻣﻲروي اى اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑﺨـﺪا ﻗـﺴﻢ راه را‬
‫ﻳﺎﻓﺘﻪام‪ .‬آن ﻣﺮد)ﻣﺤﻤﺪ ص( ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳـﺖ و ﻣـﻦ ﻣـﻲروم ﺗـﺎ اﺳـﻼم ﺑﻴـﺎورم‪ ،‬ﺗـﺎ ﭼـﻪ‬
‫وﻗﺖ)ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﻧﭙﺬﻳﺮم(؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي اﺳﻼم آوردن آﻣﺪهام‪ ،‬ﭘﺲ‬

‫‪ − ١‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٣٦٧−٣٦٦/١ ,‬‬

‫‪٥٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪53‬‬

‫وارد ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺷﺪﻳﻢ و ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص رﻓﺘـﻴﻢ و ﺧﺎﻟـﺪ ﺟﻠـﻮ رﻓـﺖ و اﺳـﻼم آورد و‬
‫ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮد و ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪم‪ ،‬و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي رﺳـﻮل ﺧـﺪا ﻣـﻦ در ﺻـﻮرﺗﻲ ﺑﻴﻌـﺖ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻗﺒﻞ ﻣﻦ ﺑﺨﺸﻮده ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻣﺎﺑﻌﺪ را ﻧﻤﻲداﻧﻢ‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اي ﻋﻤﺮو ﺑﻴﻌﺖ ﻛﻦ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ اﺳﻼم ﺗﻤﺎم ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻗﺒﻞ را ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ و ﻫﺠﺮت ﻧﻴﺰ‬
‫ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻗﺒﻞ از ﺧﻮد را ﻗﻄﻊ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮدم و ﺳﭙﺲ رﻓﺘﻢ‪.1‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻫﻤﺮاه ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣﻜـﻪ ﺟﮕـﺮ‬
‫ﮔﻮﺷﻪﻫﺎﻳﺶ را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺷﻤﺎ ﻣﻲاﻧﺪازد‪ ،‬و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﺨـﺎﻃﺮ‬
‫آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺗﻮ و راه ﺣﻖ اﻧﺠﺎم داده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻴﺎﻣﺮز‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا روزي ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪم‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑـﻮط‬
‫ﺑﻪ ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻫﻴﭽﻜﺪام از ﺻﺤﺎﺑﻪ را ﻫﻤﺮدﻳﻒ ﻣﻦ ﻗﺮار ﻧﻤﻲداد‪) .‬ﺑﺮاﻳﻢ ﺟﺎﻳﮕﺎه وﻳـﮋهاي در‬
‫ﻧﻈﺮ ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ(‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﺪﺑﻴﺮ ﺧﺎﻟﺪ )ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا( در ﺟﻨﮓ ﻣﺆﺗﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻋﻘﺐ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‬
‫در ﺟﻨﮓ ﻣﺆﺗﻪ‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻟﺸﻜﺮ را اﻋﺰام ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻳﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه‬
‫ﺷﻤﺎ ﺑﺎﺷﺪ و اﮔﺮ او ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ و اﮔﺮ ﺟﻌﻔﺮ ﻧﻴﺰ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺒـﺪاﷲ‬
‫ﺑﻦ رواﺣﻪ اﻧﺼﺎري ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﭘﺪر و ﻣﺎدرم‬
‫ﻓﺪاﻳﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﺗﺮﺳﻮﺗﺮ از زﻳﺪ ﻫﺴﺘﻢ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ زﻳﺮدﺳﺖ او ﺑﺠﻨﮕﻢ؛ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮوﻳﺪ‪ ،‬ﺗـﻮ‬
‫ﻧﻤﻲداﻧﻲ ﻛﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎد و ﻣﺪﺗﻲ ﮔﺬﺷﺖ و رﺳـﻮل‬
‫اﷲ ص ﺑﺮ ﻣﻨﺒﺮ رﻓﺖ و ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻧﺪاي ﻧﻤـﺎز ﺟﻤﺎﻋـﺖ ﺳـﺮ دﻫﻨـﺪ و رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻳﺎ در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻟﺸﻜﺮ ﺧﺒﺮي ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺪﻫﻢ؟ آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ راه اﻓﺘﺎدﻧـﺪ و ﺑـﺎ دﺷـﻤﻦ‬
‫ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ و زﻳﺪ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮاي او ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔـﺮت ﻛﻨﻴـﺪ‪) ،‬ﭘـﺲ ﻣـﺮدم‬
‫ﺑﺮاي او ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔﺮت ﻛﺮدﻧﺪ( ﺳﭙﺲ ﺟﻌﻔﺮ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ ﭘـﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷـﺖ و ﺑـﻪ‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ ‪ ,‬ﻣﺴﻨﺪ‪ ;١٩٩−١٩٨/٤ ,‬ﺑﻴﻬﻘﯽ‪ ,‬اﻟﺴﻨﻦ اﻟﻜﱪی‪ ,١٢٣/٩ ,‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬اﳌﺴﺘﺪرک‪ ٤٥٤/٣‬ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در اﻻرﻭاء ﺳﻨﺪ آﻥ را‬
‫ﺣﺴﻦ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ‪.١٢٣−١٢٢/٥‬‬

‫‪٥٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪54‬‬

‫دﺷﻤﻦ ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑـﺮاي او ﻧﻴـﺰ ﻃﻠـﺐ ﻣﻐﻔـﺮت ﻛﻨﻴـﺪ‪ .‬ﺳـﭙﺲ‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ رواﺣﻪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺪم ﺟﻨﮕﻴﺪ ﺗﺎ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ ﭘﺲ ﺑﺮاﻳﺶ ﻃﻠﺐ‬
‫ﻣﻐﻔﺮت ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻛﺴﻲ از ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪه‬
‫ﺑﻮد و ﺧﺎﻟﺪ ﺧﻮدش را ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻛـﺮد‪ .‬ﺳـﭙﺲ رﺳـﻮل اﷲ ص دﺳـﺘﺎﻧﺶ را ﺑـﺎﻻ ﺑـﺮد و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا او ﻳﻜﻲ از ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎي ﺗﻮﺳـﺖ‪ ،‬ﻳـﺎرﻳﺶ ﻛـﻦ‪ .‬ﻳـﺎ ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬او را ﭘﻴـﺮوز‬
‫ﺑﮕﺮدان‪ .‬ﭘﺲ از آن روز ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮوﻳﺪ و‬
‫ﺑﻪ ﺑﺮادراﻧﺘﺎن ﻛﻤﻚ ﻛﻨﻴﺪ و ﻛﺴﻲ از رﻓﺘﻦ اﻣﺘﻨﺎع ﻧﻜﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺮدم در آن ﮔﺮﻣـﺎي ﺷـﺪﻳﺪ‬
‫ﭘﻴﺎده و ﺳﻮاره راه اﻓﺘﺎدﻧﺪ‪.1‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ از اﻧﺲ ‪ ‬آﻣﺪه ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺒﺮ ﺷﻬﺎدت زﻳﺪ و ﺟﻌﻔـﺮ‬
‫و اﺑﻦ رواﺣﻪ را ﺑﻴﺎورﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺒﺮ ﻣﺮگ آﻧﻬﺎ را داد و ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻳﺪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻛـﺸﺘﻪ‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺟﻌﻔﺮ آن را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺳـﭙﺲ اﺑـﻦ رواﺣـﻪ آن را ﺑﺮداﺷـﺖ و‬
‫ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪ – در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﭘﺮ از اﺷﻚ ﺑﻮد‪ -‬ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻤﺸﻴﺮي از ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎي‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﻬﺎ را ﭘﻴﺮوز ﮔﺮداﻧﻴﺪ‪.2‬‬
‫در اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ﺑﺰرگ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﺪاﻟﻬﺎي اﻓﺘﺨـﺎر را ﺑـﻪ ﮔـﺮدن ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫آوﻳﺨﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫را ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا ﻧﺎﻣﻴﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او ﻋﻘﺐ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﺮد و اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑـﺴﻴﺎر دل اﻧﮕﻴﺰﺗـﺮ از‬
‫ﻧﺴﻴﻢ ﺳﺤﺮ و ﺑﺴﻴﺎر ﺷﻴﺮﻳﻦﺗﺮ از ﺷﻬﺪ ﻋﺴﻞ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺟﻨﮓ ﻣﺆﺗﻪ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺟﻨﮕﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻌﺪ از ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪن در آن ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮد و‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪن آن ﺳﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه و ﭘﺮاﻛﻨﺪه ﺷﺪن ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﺎﻟﺪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ آﻧﻬﺎ‬
‫را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑـﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﻜـﺴﺖ ﺧـﻮد را‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﺎ ﺑﺤﺎل ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻧﺪﻳﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ ‪ ٣٩٩/٥‬ﻭ ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ ‪ ١٧٧‬ﻭ ﻋﺪﻭی ﮔﻔﺘﻪ ﻛﻪ اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٤٢٦٢‬اﲪﺪ‪ ,١١٣/٣‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ‪.٢٦/٤‬‬

‫‪٥٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪55‬‬

‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ اﻗﺮم ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن ﺧﺎﻟـﺪ ﺑـﻦ وﻟﻴـﺪ داد و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي اﺑﻮﺳـﻠﻴﻤﺎن‬
‫ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﮕﻴﺮ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺗﻮ در ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﻲ از ﻣﻦ ﺑﻬﺘﺮ ﻫﺴﺘﻲ و ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا اﻳـﻦ ﭘـﺮﭼﻢ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻨﻬﺎ در دﺳﺖ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﭘﺮﭼﻢ را ﮔﺮﻓﺖ و در آن ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻛﻞ ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﺪ‪...‬‬
‫ﻟﺸﻜﺮي ﻛﻪ ﺟﻨﮓ ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﺳﺨﺖ ﺷﺶ روزه آﻧﻬﺎ را ﺑﺴﻴﺎر ﺧﺴﺘﻪ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺳﻪ ﻫﺰار‬
‫ﻧﻔﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮي ﺻـﺪ ﻫـﺰار ﻧﻔـﺮي ﻣﻮاﺟـﻪ ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬ﻟـﺸﻜﺮي ﻛـﻪ ﻧﻈـﻢ و‬
‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ آن از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪه ﺑﻮد و ﻫﻨﮕﺎم آن ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﻮد‪،‬‬
‫ﻳﺎ ﻫﻤﮕﻲ اﺳﻴﺮ دﺳﺖ روﻣﻴﺎن و ﻫﻢ ﭘﻴﻤﺎﻧﺎن ﻋﺮب آﻧﻬﺎ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻗﻬﺮﻣﺎن ﻧﺨﺒﻪ‪ ،‬ﺳﻮار ﺑﺮ اﺳﺒﺶ ﺷﺪ و ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺎ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ ﺑﺮداﺷـﺖ و ﺑـﻪ‬
‫ﻃﺮف ﺟﻠﻮ ﺗﺎﺧﺖ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﺮ در ﺑﺴﺘﻪاي را ﻛﻪ ﻣﻲزﻧﺪ‪ ،‬ﻓﻮراً ﺑﺎز ﻣﻲﺷـﻮد و ﺑـﺮ اﻳـﻦ‬
‫راه ﻃﻮﻻﻧﻲ در زﻣﺎن ﺣﻴﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و ﺑﻌﺪ از ﻣﺮگ اﻳﺸﺎن ﻧﻴﺰ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﺠﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﺶ ﻣﻘﺪور ﺑﻮد‪ ،‬رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻘﺸﻪ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﺟﺎﻟﺐ ﺑﻮد‪ ...‬او اﻗﺪام ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات زﻳﺎدي‬
‫در ﺳﻤﺖ راﺳﺖ و ﭼﭗ و ﻣﺮﻛﺰ ﻟﺸﻜﺮﻛﺸﻲ ﻛﺮد و ﻣﺮدان ﺳـﻤﺖ راﺳـﺖ را ﺑـﻪ ﺟـﺎي‬
‫ﻣﺮدان ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻗﺮار داد و ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر ﻣﺮدان ﺳﻤﺖ ﭼﭗ را ﺑﻪ ﺟﺎي ﻣـﺮدان ﺳـﻤﺖ‬
‫راﺳﺖ ﻗﺮار داد و ﻣﺮدان ﻣﺮﻛﺰ را ﺑﺎ اﻓﺮاد دﻳﮕﺮي ﺗﻌـﻮﻳﺾ ﻛـﺮد‪ ،‬ﻛـﻪ ﺗﻤـﺎﻣﻲ اﻳﻨﻬـﺎ در‬
‫ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﺷﺐ ﺑﻮد و اﻓﺮاد ﺻﻒ اول را ﺑﻪ ﺗﻨﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬ﻳﻌﻨـﻲ او آﻧﻬـﺎ را از ﻣﻴـﺪان‬
‫ﺟﻨﮓ ﻋﻘﺐ ﻛﺸﻴﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻨﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ از ﻋﻘﺐﻧﺸﻴﻨﻲ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ‬
‫اﻓﺮاد ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺴﺎﻓﺖ زﻳﺎدي را ﺑﺎ اﺳﺐ ﻣﻲﺗﺎﺧﺘﻨﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﻣﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺻﺪاي ﺑﻮق و ﻃﺒﻞ‬
‫ﺑﻠﻨﺪي راه ﺑﻴﺎﻧﺪازﻧﺪ و ﺑﺎ اﺳﺒﻬﺎﻳﺸﺎن ﮔﺮد و ﻏﺒﺎر زﻳﺎدي را ﺑﭙﺮاﻛﻨﻨﺪ و ﺗﻤـﺎم اﻳﻨﻬـﺎ ﺑـﺮاي‬
‫اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن روم ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﺟﺪﻳﺪ و ﻧﻴﺮوي ﻛﻤﻜﻲ زﻳـﺎدي ﺑـﺮاي‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﻧﻘﺸﻪاي ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺷﺠﺎع و آﮔﺎه ﻃﺮح ﻛﺮد ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬
‫را از ﻧﺎﺑﻮدي ﻗﻄﻌﻲ ﻧﺠﺎت داد‪.‬‬

‫‪٥٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪56‬‬

‫ﭘﺲ در روز ﻫﻔﺘﻢ روﻣﻴﺎن ﺧﻮد را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻟﺸﻜﺮي دﻳﺪﻧﺪ ﻏﻴﺮ از آن اﻓﺮادي ﻛﻪ در‬
‫ﺷﺶ روز ﭘﻴﺶ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺟﻨﮕﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫و از دور ﮔﺮد و ﻏﺒﺎري را دﻳﺪﻧﺪ ﻛﻪ از ﺳﻤﺖ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬
‫ﻣﻲآﻳﺪ ﺻﺪاي ﺗﻜﺒﻴـﺮ و ﺗﻬﻠﻴـﻞ )ﻻ اﻟـﻪ اﻻ اﷲ ﮔﻔـﺘﻦ( را از ﻣﻴـﺎن اﻳـﻦ ﮔـﺮد و ﻏﺒﺎرﻫـﺎ‬
‫ﻣﻲﺷﻨﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ اﻳﻦ ﻏﺒﺎر ﭘﺮاﻛﻨﺪه ﺷﺪ و در دﺳﺘﻪﻫﺎﻳﻲ ﻫﺮ ﻛﺪام ﺑـﻪ ﺳـﻮي ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬
‫آﻣﺪﻧﺪ و زﻣﻴﻦ از ﺷـﺪت ﺻـﺪاي ﭘـﺎي اﺳـﺒﺎن آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻟـﺮزه در آﻣـﺪه ﺑـﻮد و ﺻـﺪاي‬
‫ﺳﻮارﻛﺎران ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮔﻮش روﻣﻴﺎن را ﻛﺮ ﻛﺮده ﺑﻮد و روﻣﻴﺎن و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن آﻧﻬﺎ ﺗﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‬
‫و دﭼﺎر آﺷﻔﺘﮕﻲ و ﻫﺮج و ﻣﺮج ﺷﺪﻧﺪ و ﻣـﻲﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬وﻗﺘـﻲ ﺳـﻪ ﻫـﺰار ﻧﻔـﺮ ﺑـﺎ ﻟـﺸﻜﺮ‬
‫ﺻﺪﻫﺰار ﻧﻔﺮي روم در ﻃﻮل ﺷﺶ روز اﻳﻦ ﻛﺎر را ﻛﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬اﮔـﺮ اﻳـﻦ ﻧﻴـﺮوي ﻛﻤﻜـﻲ‬
‫ﺑﻴﺎﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻜﺎر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ!!‬
‫و ﺧﺎﻟﺪ اﻳﻦ ﺗﺮس و دﻟﻬﺮه روﻣﻴـﺎن را ﻛـﻪ در ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﻧﻘـﺸﻪ ﺟﻨﮕـﻲ ﺧـﻮدش ﺑـﻮد‪،‬‬
‫اﺣﺴﺎس ﻛﺮد و آن را ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ ﺷﻤﺮد ﺗﺎ ﺑﻪ ﺻﻒ روﻣﻴـﺎن ﺣﻤﻠـﻪ ﻛﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﺻﺎﻋﻘﻪاي ﺑﺮ دﺷﻤﻨﺎن ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮد‪.‬‬
‫و ﻟﺸﻜﺮ روﻣﻴﺎن ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻧﻬﺎ ﺳﺴﺖ و ﺿﻌﻴﻒ ﺷﺪه ﺑﻮد و ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ ﺣﻤﻠـﻪ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ و ﺟﻨﮓ ﺑﺰرﮔﻲ را ﺑﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻌﻨﺎ ﻛﺸﻨﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ واﻗـﺪي‬
‫در ﻛﺘﺎب اﻟﻤﻐﺎزي آن را اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺻـﻴﻒ ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪ :‬ﭘـﺲ ﺗﺮﺳـﻴﺪﻧﺪ و ﺷﻜـﺴﺖ‬
‫ﺧﻮردﻧﺪ و ﭼﻨﺎن ﻛﺸﺘﻪ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻗﺒﻞ از آن ﻧﻈﻴﺮش دﻳﺪه ﻧﺸﺪه ﺑﻮد‪.1‬‬
‫و اﺑﻦ ﺳﻌﺪ در ﻃﺒﻘﺎت ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﭙﺲ ﺧﺎﻟﺪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻛـﺮد‬
‫و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻜﺴﺖ ﺗﻠﺨﻲ را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﭼﺸﺎﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﻧﻈﻴﺮش را ﻗﺒﻼً ﻧﺪﻳﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ 2‬ﺗﺎ ﺟـﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎﻳﺸﺎن را ﻫﺮ ﺟﺎ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪.3‬‬
‫ﺟﻨﮓ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺨﺘﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮔﺮﻓﺘﺎر آن ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و روﻣﻴﻬﺎ ﻫﻨﮕـﺎم ﻋﻘـﺐ‬

‫‪ − ١‬ﻣﻐﺎزی‪ ,‬ﻭاﻗﺪی‪.٧٦٤/٢ ,‬‬


‫‪ − ٢‬راﻭی در اﻳﻨﺠﺎ اﺑﻮﻋﺎﻣﺮ ﺻﺤﺎﺑﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﻜﱪی‪ ;١٣٠/٢ ,‬ﻣﺆﺗﻪ‪ ,‬ﳏﻤﺪ اﲪﺪ‪ ,‬ﺷﺎﻣﻴﻞ ص‪ ٢٠٧‬از ﻛﺘﺎب ﺳﻠﺴﻠﺔ ﻣﻌﺎرک اﻻﺳﻼﻡ اﻟﻔﺎﺻﻠﺔ‪.‬‬

‫‪٥٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪57‬‬

‫ﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ و در ﺗﻮﺻﻴﻒ ﺳﺨﺘﻲ اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺑﻬﺘـﺮ از ﮔﻔﺘـﻪ‬
‫ﺧﻮد ﺧﺎﻟﺪ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﺟﻨﮓ ﻣﺆﺗﻪ ﻧُﻪ ﺷﻤـﺸﻴﺮ در دﺳـﺘﻢ ﺷﻜـﺴﺖ و‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﺻﻔﻴﺤﻪ ﻳﻤﺎﻧﻲ در دﺳﺘﻢ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺎﻧﺪ‪.1‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻧﻘﺸﻪﻫﺎ و اﻫﺪاف ﺟﻨﮕﻲ ﺧﺎﻟﺪ ﻋﻤﻠﻲ ﺷـﺪ و ﺗﻮاﻧـﺴﺖ ﺑـﺎ اﻣﻨﻴـﺖ ﻛﺎﻣـﻞ‬
‫ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻨﻈﻢ از ﺟﻨـﮓ ﻣﺆﺗـﻪ ﻋﻘـﺐ ﻛـﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬از آﺷـﻔﺘﮕﻲ و ﭘﺮﻳـﺸﺎﻧﻲ‬
‫روﻣﻴﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد و اواﻣﺮش را ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﮔﺮوﻫﻬﺎ و دﺳﺘﻪﻫﺎي ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺻﺎدر‬
‫ﻛﺮد و ﻃﺒﻖ ﻗﺮاري ﻛﻪ ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺟﻨﻮب ﺑﺮوﻧﺪ و آﻣﺎده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﻣﺆﺗﻪ ﺑﻪ آراﻣﻲ و ﺑﺎ ﻧﻈﻢ‪ ،‬ﻣﻴﺪان ﺟﻨﮓ را ﺗﺮك ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫و ﺧﺎﻟﺪ ﺧـﻮدش را ﻣـﺴﺆول ﻋﻤﻠﻴـﺎت ﻋﻘـﺐ ﻧـﺸﻴﻨﻲ ﻛـﺮد و ﺑـﺎ اﺳـﺒﺶ در ﻣﻴـﺎن‬
‫ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﺎن و دﺳﺘﻪﻫﺎ ﻣﻲﮔﺸﺖ ﺗﺎ ﻧﻈﻢ را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺣﺎﻛﻢ ﻛﻨﺪ و ﺑـﺎ روﺣﻴـﻪ و ﻣﻌﻨﻮﻳـﺎت‬
‫ﻋﺎﻟﻲ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﺮاه ﺷﻮد و ﺗﺎ ﺗﺮس و اﺿﻄﺮاب و ﭘﺮﻳﺸﺎﻧﻲ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺣﺎﻛﻢ ﻧﺸﻮد‪.‬‬
‫و ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻘﺪر ﺷﺪه ﺑﻮد و ﻃﺒﻖ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺎﻟﺪ ﻗﻬﺮﻣﺎن ﻋﻤﻠﻴـﺎت ﻋﻘـﺐﻧـﺸﻴﻨﻲ ﺑـﻪ‬
‫ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻧﻈﻢ ﻛﺎﻣﻞ و ﺑﺪون ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺧﺴﺎرﺗﻲ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ‪ -‬و روﻣﻴﺎن در ﻣﻘﺎﺑـﻞ‬
‫اﻳﻦ ﻧﻘﺸﻪ ﺟﻨﮕﻲ ﺧﻮب ﺷﮕﻔﺖ زده ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑـﻪ ﻣـﺴﺎﻓﺖ‬
‫‪ 600‬ﻣﺎﻳﻞ ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻛﻨﻨﺪ و ﺗﺮﺳﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻋﻘﺐﻧﺸﻴﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﻳﻚ ﻧﻘـﺸﻪ ﺟﻨﮕـﻲ ﺟﺪﻳـﺪي‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺮاي ﺑﻪ دام اﻧﺪاﺧﺘﻦ ﻟﺸﻜﺮ روم ﻛﺸﻴﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﺎن‬
‫روم از ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﻮدداري ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫و ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻪ اﻃﺮاف ﺷﻬﺮ ﺟﺮف رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫اﻫﺎﻟﻲ آن ﺷﻬﺮ ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻲزدﻧﺪ‪ :‬اي ﻓﺮارﻳﺎن‪ ...‬ﻓﺮار ﻛﺮدﻳﺪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻟـﺸﻜﺮ اﻳـﺴﺘﺎده‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ و ﺧﺎك ﺑﻪ روي آﻧﻬﺎ ﻣﻲرﻳﺨﺘﻨﺪ و ﻛﻼم وﺣﻲ در ﺟﺎي ﺧﻮد ﻧـﺎزل ﺷـﺪ و ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻧﻬﺎ ﻓﺮاري ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻘﺐﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﮔـﻮاﻫﻲ رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﺑﺮاي اﻳﻦ اﻣﺮ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری‪ ,‬اﲪﺪ‪ ,‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ‪ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ,‬ﻃﱪاﻧﯽ‪ ,‬اﻟﻜﺒﲑ‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬اﳌﺴﺘﺪرک‪.‬‬

‫‪٥٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪58‬‬

‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﺮاﻣﻲ ص ﺛﺎﺑﺖ ﻛﺮد ﻛﻪ او ﻗﻠّﻪ ﺑﺰرگ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﺑـﻮد و در ﻫﻤـﺎن‬
‫ﻟﺤﻈﻪ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم اﻫﻞ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺧﺎﻟﺪ و ﻟﺸﻜﺮش را ﺑﺎ ﺳﻨﮓ دور ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و ﺧﺎك ﺑـﺮ روي‬
‫آﻧﻬﺎ ﻣﻲرﻳﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ را ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا ﻧﺎﻣﻴـﺪ‪ .‬ﻛـﺎري ﻛـﻪ ﺧﺎﻟـﺪ در‬
‫ﻋﻘﺐﻧﺸﻴﻨﻲ از ﺟﻨﮓ روم اﻧﺠﺎم داد‪ ،‬ﻧﻤﺎد ﺑﺎﻻي ﭘﻴﺮوزي ﺑﻮد و اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺘـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﺻﺤﺖ آن را ﺗﻤﺎم آﺷﻨﺎﻳﺎن ﺑﻪ ﺟﻨﮓ در ﻫﺮ زﻣﺎن و ﻣﻜﺎﻧﻲ ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻌﺪاً ارزش اﻳﻦ ﻓﺪاﻛﺎري و اﻳﺜﺎر ﺧﺎﻟﺪ را ﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ و ﭼﻨﻴﻦ ﻋﻘﺐﻧـﺸﻴﻨﻲ‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻜﺎن دادن ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺮاي ﻗﻠﺐ ﺷﺠﺎﻋﻲ ﻣﺜﻞ ﺧﺎﻟﺪ ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و‬
‫ﭼﻪ ﻗﻠﺒﻲ از ﻗﻠﺐ اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن ﺷﺠﺎﻋﺘﺮ و آﮔﺎﻫﺘﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ؟!‬
‫آﻓﺮﻳﻦ ﺑﺮ ﺗﻮ اي ﻗﻬﺮﻣﺎن ﻫﺮ ﭘﻴﺮوزي‪ ،‬و اي ﺳﭙﻴﺪه دم ﻫﺮ ﺷﺐ‪ ،‬آﻓﺮﻳﻦ اي ﺧﺎﻟﺪ‪.‬‬
‫روح و ﺑﻮي اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن ﻫﻤﻴﺸﻪ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﻫﺮ زﻣﺎن ﻛﻪ اﺳـﺒﻬﺎ ﺷـﻴﻬﻪ ﻣـﻲﻛـﺸﻨﺪ و‬
‫زﺑﺎﻧﻬﺎ ﻣﻲدرﺧﺸﻨﺪ و ﭘﺮﭼﻤﻬﺎي ﺗﻮﺣﻴﺪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ اﻫﺘﺰاز در ﻣﻲآﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ روﺣﻴﻪ ﻟﺸﻜﺮش اﻋﺘﻼ ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﺮ ﺗﺮﺳﻬﺎ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛـﻪ ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺻﺒﺢ ﻫﻨﮕﺎم ﻫﻤﮕﻲ ﺧﺪاي را ﺷﻜﺮ ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬و او ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺷﺒﺶ را ﺗﺎ ﺻﺒﺢ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﻤﺪ و ﺳﭙﺎس ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﺬراﻧﺪ و ﻳﺎدش ﺑﺰرگ و ﻣﻌﻄﺮ و ﺟﺎوﻳﺪان اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﻧﻘﺶ او در ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ‬
‫اﻳﻦ ﻛﺎروان ﻧﻮري اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻜﻪ ﻣﻲﺗﺎﺑﺪ‪ ...‬ﻛﺎروان ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﭘﻴﻮﺳـﺘﻪ ﺑـﺪن‬
‫آﻧﻬﺎ ﻋﺬاب و ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻣﺸﺮﻛﺎن را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﺷﻬﺮي ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺸﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑـﻪ زور و‬
‫ﺳﺘﻢ از آن ﺑﻴﺮون ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﭘﺸﺖ اﺳﺒﻬﺎي ﺷﻴﻬﻪﻛﻨﺎﻧﺸﺎن و در زﻳـﺮ ﭘﺮﭼﻤﻬـﺎي ﺑـﻪ‬
‫اﻫﺘﺰاز در آﻣﺪه اﺳﻼم ﺑﺮ ﻣﻲﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ...‬و ﺻﺪاي ﭘﭻ ﭘﭽﻬﺎ و ﻧﺠﻮاﻫﺎي آﻧﺎن ﻛﻪ دﻳـﺮوز در‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ارﻗﻢ ﺑﺎ آن ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﺗﻜﺒﻴﺮﻫﺎي ﺑﻠﻨـﺪي ﺷـﺪه ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﻣﻜـﻪ را‬
‫ﻣﻲﻟﺮزاﻧﺪ و ﺗﻬﻠﻴﻞﻫﺎﻳﻲ )ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﷲ ﮔﻔﺘﻦ( ﻛﻪ ﺗﻤـﺎم ﻫـﺴﺘﻲ ﺑـﺎ آن ﺑـﻮد و ﮔـﻮﻳﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻫﻤﮕﻲ در ﻋﻴﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪.2!!...‬‬

‫‪ − ١‬ﺗﺮﻃﻴﺐ اﻻﻓﻮاﻩ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ ‪ ٢٣٦−٢٣٢/٢‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ص‪.٣٦٤‬‬

‫‪٥٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪59‬‬

‫ﻗﺒﻞ از ورود ﺑﻪ ﻣﻜﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ زﺑﻴﺮ و ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ ﻛﺴﻲ ﻧﺠﻨﮕﻴﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﺷﻤﺎ ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ )ﺷﻤﺎ آﻏﺎزﮔﺮ ﺟﻨﮓ ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ( ﺧﺎﻟﺪ در ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻧﻴﺮوي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑـﻮد‬
‫و او ﺑﺎﻳﺪ از ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻣﻜﻪ ﻳﻌﻨﻲ از ﻟﻴﻂ وارد ﻣﻜﻪ ﺷﻮد‪ ،‬وﻟﻲ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از ﻗﺮﻳﺸﻴﺎن در ﭘـﺎﻳﻴﻦ‬
‫ﻣﻜﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ و از ورود آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻜﻪ ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ ﺑـﻪ ﻋﻤـﻞ‬
‫آوردﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺟﻨﮓ را ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺎ ﺷﺮوع ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑـﻪ ﺳـﻮي ﻣـﺎ‬
‫ﺗﻴﺮاﻧﺪازي ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺎ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ آﻧﻬـﺎ را ﻣﻨـﻊ ﻛـﺮدﻳﻢ و آﻧﻬـﺎ را ﺑـﻪ اﺳـﻼم‬
‫دﻋﻮت ﻛﺮدﻳﻢ وﻟﻲ آﻧﻬﺎ ﺧﻮدداري ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﭼﺎرهاي ﺟﺰ ﺟﻨﮓ ﻧﻤﺎﻧـﺪه ﺑـﻮد و‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎ را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﭘﻴﺮوز ﻛﺮد و از ﻫﺮ ﺳﻮ ﮔﺮﻳﺨﺘﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺑﻴﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﻧﻔﺮ از ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ‪.‬‬
‫و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﻮار ﺑﺮ اﺳﺒﻬﺎي ﺳﺮﻛﺶ ﺧﻮد و زﻳﺮ ﭘﺮﭼﻢ اﺳﻼم ﺑﺎ ﺗﻜﺒﻴﺮﻫـﺎي رﺳـﺎ و‬
‫ﺑﻠﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻜﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻣﻜﻪ را ﻣﻲﻟﺮزاﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻫﺴﺘﻲ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﺮاه ﺑـﻮد‬
‫و ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﻋﻴﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﻋﺰي ﻣﻲﺟﻨﮕﺪ و آن را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻜﻪ را ﻓﺘﺢ ﻛﺮد‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ ﻧـﺰد ﻻت و ﻋـﺰي ﻓﺮﺳـﺘﺎد‪ ،‬ﭘـﺲ‬
‫ﺧﺎﻟﺪ رﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫اي ﻋﺰي ﺑﻪ ﺗﻮ ﻛﻔﺮ ﻣﻲورزم و ﺗﻮ را ﺗﻨﺰﻳﻪ و ﺗﺴﺒﻴﺢ ﻧﻤـﻲﻛـﻨﻢ ﭼـﺮا ﻛـﻪ ﻣـﻦ دﻳـﺪم‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮ را ﺧﻮار و ﭘﺴﺖ ﮔﺮداﻧﻴﺪ‪.2‬‬
‫از ﻗﺘﺎده ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ ﺳﻮي ﻋﺰي ﻓﺮﺳﺘﺎد ﻛﻪ در ﻫﻮازن ﺑﻮد و‬
‫ﺑﻨﻲ ﺳﻠﻴﻢ ﭘﺮدهدار آن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮو ﻛﻪ زﻧﻲ در آﻧﺠﺎ ﺧﻮاﻫﻲ دﻳﺪ ﻛﻪ ﺳﻴﺎه ﭘﻮﺳﺖ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮﻫﺎي دراز و ﭘﺴﺘﺎﻧﻬﺎي ﺑﺰرگ دارد و ﻗﺪش ﻛﻮﺗﺎه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺮ او ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮد و او را ﻛﺸﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺰي رﻓﺖ و از آن روز ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ‬
‫ﻋﺰي دﻳﮕﺮي ﻧﺒﻮد‪.3‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺴﲑة اﳊﻠﺒﻴﺔ‪.٢٠٩/٢ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪.٣٦٩/١ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ﴍح اﳌﻮاﻫﺐ اﻟﻠﺪﻧﻴﺔ ‪ ;٣٤٨/٢‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ ‪.٤٣٧−٤٣٦/٢‬‬

‫‪٥٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪60‬‬

‫ﺟﻨﮓ ﺣﻨﻴﻦ‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ازﻫﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﺟﻨﮓ ﺣﻨﻴﻦ دﻳﺪم ﻛـﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص در ﻣﻴـﺎن‬
‫ﻣﺮدم ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻲﮔﺸﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺮدم ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ او ﻧﺸﺎن دادﻧـﺪ و ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﻪ‬
‫زﺧﻤﻬﺎﻳﺶ ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ و ﮔﻤﺎن ﻛﺮدم ﻛﻪ ﺑﺮ آن زﺧﻤﻬﺎ آب دﻫﺎن اﻧﺪاﺧﺖ )ﺗﺎ ﺷﻔﺎ ﻳﺎﺑﺪ(‪.1‬‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﺎﻟﺪ در ﺟﻨﮓﻫﺎي رده‬
‫ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﺮ ﺧﺎﻟﺪ‪ ...‬ﻫﻨﻮز ﭼﻬﺎر ﺳﺎل از ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ او ﺑﻪ اﺳﻼم ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﺷـﻤﺎل‬
‫در ﻣﺮزﻫﺎي ﺷﺎم و در ﺟﻨﻮب در ﻳﻤﻦ ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﺪ و در ﻳﺎزده ﺟﻨﮓ ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮد ﻛـﻪ در‬
‫ﺳﻪ ﺟﻨﮓ آﻧﻬﺎ در زﻳﺮ ﭘﺮﭼﻢ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﺪ‪ ،‬و در ﺳﻪ ﺟﻨﮓ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺧﻮدش ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ ﺑﻮد و در ﭘﻨﺞ ﺟﻨﮓ دﻳﮕﺮ ﻧﺠﻨﮕﻴﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺻﻠﺢ ﭘﻴﺮوز‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ وﻗﺘﻲ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻛﺎرﻫﺎ ﭘﻴﺪا ﻛﺮده اﺳﺖ!!‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﻮد و اﺳـﺘﻌﺪادﻫﺎي ﻧـﺎدري در ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﻲ ﻧﻈـﺎﻣﻲ‬
‫داﺷﺖ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ روزﮔﺎر ﻧﻈﻴﺮ او را ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ دﻳﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﺎي ﺗﻌﺠﺐ ﻧﻴـﺴﺖ‬
‫ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص در ﻣﻮرد او ﮔﻔﺖ‪ :‬او ﺑﻨﺪه ﺧﺪا و ﺑﺮادر ﻋﺸﺮه ﻣﺒﺸﺮه و ﺷﻤﺸﻴﺮي از‬
‫ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎي ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻠﻴﻪ ﻛﻔﺎر و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﻛﺸﻴﺪه اﺳﺖ‪.2‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺮﺗﺪان رﻓﺖ‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﭘﺮﭼﻤﺪار او ﺑﻮد‪ ،‬وﻗﺘﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدم ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﮔﻤـﺎرد و ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﻪ ﺑﺮﮔـﺸﺖ و ﺧﺎﻟـﺪ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻧﻤﻲداﻧﻢ از ﭼﻪ روزي ﻓﺮار ﻛﻨﻢ‪ ،‬از روزي ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻬﺎدت را ﺑﻪ ﻣﻦ ارزاﻧـﻲ داﺷـﺘﻪ‬
‫ﻳﺎ از روزي ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻛﺮاﻣﺖ را ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺳﺖ؟‪.3‬‬
‫ﺟﻨﮕﻬﺎي رد‪‬ه – ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﻳﻚ ﺳﺎل ﻛﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻃﻮل اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ ‪ -‬ﺳﺨﺖﺗـﺮﻳﻦ ﺟﻨﮕـﻲ‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ اﻋﺮاب ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﻈﺎﻣﻴﺸﺎن ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و در اﻳﻦ ﺟﻨﮕﻬﺎ ﺑﻮد ﻛـﻪ‬
‫ﻣﺮداﻧﮕﻲ و اﺻﺎﻟﺖ ﻣﺮدان آﺷﻜﺎر ﺷﺪ و ﻫﻴﭻ ﻛﺲ ﻣﺎﻧﻨﺪ او ﺑﺎ اﻫﻞ رده ﻧﺠﻨﮕﻴﺪ و ﻣﺜﻞ او‬

‫‪ − ١‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﲪﺪ ‪ ٣٥١ ,٨٨/٤‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬اﻻﺳﺘﻴﻌﺎب ‪ ;٤٢٩/٢‬ﻗﺎدة ﻓﺘﺢ اﻟﻌﺮاﻕ ﻭ اﳉﺰﻳﺮﻩ‪ ,‬ص‪.٩٥−٩٤‬‬
‫‪ − ٣‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٣٧٥/١ ,‬‬

‫‪٦٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪61‬‬

‫ﻓﺘﻨﻪ آﻧﺎن را از ﺑﻴﻦ ﻧﺒﺮد‪ .‬ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻛﺎر وي در ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺑﺰاﺧـﻪ در ﺳـﺮزﻣﻴﻦ ﺑﻨـﻲ اﺳـﺪ و‬
‫ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻄﺎح در ﺑﻨﻲ ﺗﻤﻴﻢ و ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻳﻤﺎﻣﻪ و وﻃﻦ ﺑﻨﻲ ﺣﻨﻴﻔـﻪ ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺳـﺨﺖﺗـﺮﻳﻦ و‬
‫ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺟﻨﮓ دوران زﻧﺪﮔﻲ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻮد‪.1‬‬
‫ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻃﻠﻴﺤﻪ در ﺑﺰاﺧﻪ‬
‫ﺧﺎﻟﺪ در ﺑﺰاﺧﻪ ﺑﺎ ﻃﻠﻴﺤﻪ اﺳﺪي ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪ و ﻃﺮﻓﻴﻦ ﺟﻨﮓ ﺷـﺪﻳﺪي اﻧﺠـﺎم دادﻧـﺪ‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻃﻠﻴﺤﻪ دﻳﺪ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮ ﻧﻴﺮوي او ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ ،‬ﺳﻮار ﺑﺮ اﺳﺒﺶ ﺷﺪ‬
‫و زﻧﺶ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻓﺮار ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻓﺰاره‪ ،‬ﻫﺮ ﻛﺲ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ اﻳﻦ ﻛـﺎر‬
‫را اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﺪ و ﺑﺎ زﻧﺶ ﻧﺠﺎت ﭘﻴﺪا ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫ﺑﺮ ﻓﺘﻨﻪ ﻃﻠﻴﺤﻪ ﭘﻴﺮوز ﺷﺪ و اﺳﻼم را ﺑﻪ ﺑﺰاﺧﻪ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ و ﭘﻴﺮوزي ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻌﻨﻮﻳﺎت اﺳـﺪ‬
‫و ﻏﻄﻔﺎن و ﻗﺒﺎﻳﻞ دﻳﮕﺮي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﻲ ﻋﺎﻣﺮ و ﺳ‪‬ﻠﻴﻢ و ﻫـﻮازن را ﻧـﺎﺑﻮد ﻛـﺮد‪ ،‬ﭘـﺲ ﺑـﺎ او‬
‫ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ اﺳﻼم ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻲ او اﻳﻦ ﺑﻴﻌﺖ را از آﻧﻬﺎ ﻗﺒﻮل ﻧﻜﺮد ﺗﺎ وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ دﻳﮕﺮان را آﺗﺶ زده ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣ‪‬ﺜﻠﻪ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ اﺳﻼم دﺷﻤﻨﻲ ورزﻳﺪه‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺼﺎص ﻧﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ او ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛﺮدﻧﺪ و او آﻧﻬﺎ را ﻣ‪‬ﺜﻠﻪ ﻛﺮد‪ ،‬آﺗـﺶ زد‪،‬‬
‫ﺳﻨﮕﺴﺎر ﻛﺮد‪ ،‬از ﻛﻮه ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﭘﺮﺗﺎب ﻛﺮد ﻳﺎ در ﭼﺎه اﻧﺪاﺧﺖ‪.2‬‬
‫ﺟﻨﮓ ﺗﺎرﻳﺨﻲ او در ﻳﻤﺎﻣﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻴﻤﻪ ﻛﺬاب‬
‫ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﻋﻜﺮﻣﻪ ﺑﻦ اﺑﻮﺟﻬﻞ و ﺷﺮﺣﺒﻴﻞ ﺑﻦ ﺣﺴﻨﻪ در ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﻓﺘﻨﻪ ﻣﺮﺗﺪان ﻳﻤﺎﻣﻪ‬
‫ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﺳﻮي آﻧﻬﺎ رﻓﺖ‪ .‬ﻳﻚ ﺷﺐ ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺳﭙﺎه ﻣـﺴﻴﻠﻤﻪ‪،‬‬
‫ﺑﺮ ﻣﻔﺮزه از ﺑﻨﻲ ﺣﻨﻴﻔﻪ ﺑﻪ اﻣﺎرت ﻣﺠﺎﻋﻪ ﺑﻦ ﻣﺮاره ﺣﻨﻔﻲ ﺣﻤﻠﻪ ﺑـﺮد ﻛـﻪ ﻧﻴـﺮوي آن در‬
‫ﺣﺪود ﺳﻲ ﻳﺎ ﭼﻬﻞ ﺳﻮارﻛﺎر ﺑﻮد‪ .‬آﻧﻬﺎ را اﺳﻴﺮ ﻛﺮد و ﻳـﺎران ﻣﺠﺎﻋـﻪ ﻛـﺸﺘﻪ ﺷـﺪﻧﺪ و از‬
‫ﻛﺸﺘﻦ ﻳﻜﻲ از آﻧﺎن ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺷـﺮف و ﺑﺰرﮔـﻲ او ﺻـﺮف ﻧﻈـﺮ ﻛـﺮد و آن دو ﮔـﺮوه در‬
‫ﻋﻘﺮﺑﺎء ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﺟﻨﮓ ﺳﺨﺘﻲ در ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﻧُـﻪ ﺷﻤـﺸﻴﺮ در دﺳـﺖ ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﺪ و ﺟﻨﮕﻲ در ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﻧﻈﻴﺮ آن ﻗﺒﻼً دﻳﺪه ﻧﺸﺪه ﺑﻮد و ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﻜـﺴﺖ‬

‫‪ − ١‬ﺻﻼح اﻻﻣﺔ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪.٥٤٩/٣ ,‬‬


‫‪ − ٢‬اﻟﻜﺎﻣﻞ‪ ,‬اﺑﻦ اﺛﲑ‪.١٣٢/٢ ,‬‬

‫‪٦١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪62‬‬

‫ﺧﻮردﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻨﻲ ﺣﻨﻴﻔﻪ وارد ﺧﻴﻤﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺷـﺪﻧﺪ وﻟـﻲ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮﮔـﺸﺘﻨﺪ و‬
‫ﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ و ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺮدم ﺟﺪا ﺷﻮﻳﺪ ﺗﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺘﻲ را ﺑﻴﺎﺑﻴﻢ و ﺗﺎ ﺑـﺪاﻧﻴﻢ‬
‫ﻛﻪ از ﻛﺠﺎ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﺗﻼش و ﻣﺒﺎرزه ﺳﺨﺖ ﭘﻴﺮوزي از آن دﻳﻦ ﺧـﺪا‬
‫ﺑﻮد و ﺳﻴﺰده ﻫﺰار ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮ ﻧﻴﺮوي ﭼﻬﻞ ﻫﺰار ﻧﻔﺮي ﻣﺴﻠﻴﻤﻪ ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﭘﻴﺮوز ﺷـﺪﻧﺪ و‬
‫در ﺟﻨﮓ ﻳﻤﺎﻣﻪ از ﺑﻨﻲ ﺣﻨﻴﻔﻪ ﭼﻬﺎرده ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﻫﻔﺖ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ دﻳﮕﺮ ﻧﻴـﺰ‬
‫ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ و دﺷﻤﻦ ﺧﺪا ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺴﻠﻴﻤﻪ ﻧﻴﺰ ﻛـﺸﺘﻪ ﺷـﺪ و از ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن )‪ (360‬ﻧﻔـﺮ از‬
‫ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ و اﻧﺼﺎر و )‪ (300‬ﻧﻔﺮ از ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ ﻏﻴﺮ از اﻫﻞ ﻣﺪﻳﻨﻪ و )‪ (300‬ﻧﻔﺮ از ﺗـﺎﺑﻌﻴﻦ‬
‫و )‪ (500‬ﻧﻔﺮ از ﻗﺎرﻳﺎن ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺠﻤﻮع ﺗﻤﺎم ﻛـﺸﺘﻪ ﺷـﺪﮔﺎن ﻣـﺴﻠﻤﺎن )‪(1200‬‬
‫ﻧﻔﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺷﻬﺪاي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﮔﺎن ﻣﺸﺮﻛﺎن ﺷﺶ درﺻﺪ ﺑـﻮد و اﻳـﻦ‬
‫ﺟﺰو ﮔﻮاراﺗﺮﻳﻦ ﭘﻴﺮوزﻳﻬﺎ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﺮ ﺗﻮ اي ﺧﺎﻟﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻲ ﻣﺴﻠﻴﻤﻪ را ﺑﻜﺸﻲ و در ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺨﺘﻲ از ﻛﺴﻲ‬
‫ﻛﻤﻚ ﻧﮕﺮﻓﺘﻲ و ﻣﻲﮔﻔﺘﻲ‪ :‬ﻛﺴﻲ از ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻣﻦ ﻧﻴﺎﻳﺪ و آن ﻛﺎﻓﺮ ﻧﺘﻮاﻧـﺴﺖ در ﻣﻘﺎﺑـﻞ‬
‫ﺗﻮ ﭘﺎﻳﺪاري ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺮﺗﺪان ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﺟﻨﮕﻴﺪ‪ ...‬ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﺮ اﺑﻮﺑﻜﺮ آﻧﮕﺎه ﻛﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ‬
‫ﺷﻤﺸﻴﺮي را ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻠﻴﻪ ﻛﺎﻓﺮان ﻛﺸﻴﺪه اﺳﺖ در ﻧﻴﺎم ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﻛﺮد‪.1‬‬
‫ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﻧﻮراﻧﻲ از ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻴﻬﺎي او در ﻋﺮ اق )ﺑﺎ اﻳﺮاﻧﻴﺎن(‬
‫ﺧﺎﻟﺪ در ﺟﻨﮓ ﻋﻠﻴﻪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮاق ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﻧﻮراﻧﻲ ﺑـﺮ ﭘﻴـﺸﺎﻧﻲ ﺗـﺎرﻳﺦ‬
‫ﻧﮕﺎﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهاي ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻧﻘﺸﻪﻫﺎ و ﺷﺠﺎﻋﺘﻬﺎﻳﺶ ﻛﺴﻲ ﻧﻈﻴﺮ او ﻧﺒﻮد و ﺟﻨﮕﻬـﺎﻳﺶ از‬
‫ﺧﻴﺎل ﻓﺮاﺗﺮ ﺑﻮد و در ﻫﺮ ﺟﻨﮕﻲ ﻳﺎد و ﺧﺎﻃﺮهاي دارد ﻛﻪ ﺳﻮارﻛﺎران از آن ﻳﺎد ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫اي ﻛﺎش اﻳﻦ ﺻﻔﺤﺎت وﺳﻌﺖ ﭘﻴﺪا ﻣﻲﻛـﺮد ﺗـﺎ ﻣـﺎ از ﭘﻴﺮوزﻳﻬـﺎي او زﻳـﺎد ﺳـﺨﻦ‬
‫ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ وﻟﻲ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﺑﺲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﻬﺎ ﺑﺴﻨﺪه ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﻃﱪی ‪ ;٥٠٣/٢‬اﺑﻦ اﺛﲑ ‪ ١٣٧/٢‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺻﻼح اﻻﻣﺔ‪.‬‬

‫‪٦٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪63‬‬

‫ﺟﻨﮓ ﻛﺎﻇﻤﻪ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اﻳﺮاﻧﻴﺎن در اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ﻫﺮﻣﺰ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻧﺎﻣﻪاي را ﺑﺎ ﻣﺮدي ﺑﻪ اﺳـﻢ ازاذﺑـﻪ‬
‫ﻧﺰد او ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﻣﺘﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮد‪ :‬اﻣﺎ ﺑﻌﺪ؛ اﮔﺮ اﺳﻼم ﺑﻴـﺎوري ﺳـﺎﻟﻢ ﻣـﻲﻣـﺎﻧﻲ ﻳـﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎ دادن ﺟﺰﻳﻪ و ﻋﻘﺪ ذﻣﻲ ﺑﻮدن ﺧﻮدت و ﻗﻮﻣﺖ را ﻧﺠـﺎت ﺑـﺪه وﮔﺮﻧـﻪ ﺧـﻮد و‬
‫ﻗﻮﻣﺖ در اﻣﺎن ﻧﻴﺴﺘﻴﺪ ﭼﺮا ﻛﻪ ﻗﻮﻣﻲ ﻧﺰد ﺗﻮ ﻣـﻲآﻳﻨـﺪ ﻛـﻪ ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ زﻧـﺪﮔﻲ را دوﺳـﺖ‬
‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮگ را ﻧﻴﺰ دوﺳﺖ دارﻧﺪ‪ ...‬ﻫﺮﻣﺰ اﺳﻼم را ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺖ و ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ آﻣﺎده ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻧﻈﺎﻣﻲ و ﻗﺪرت ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﺟﻨﮕﻲ و ﻓﺮﻳﺐ دﺷﻤﻦ ﺑـﺴﻴﺎر ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﺑـﻮد‬
‫ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ ﺿﺮر ﺑﻪ ﻟـﺸﻜﺮ اﺳـﻼم دﺷـﻤﻦ را ﺷﻜـﺴﺖ ﺑﺪﻫـﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮﻣﺰ ﮔﻤﺎن ﻛﺮد ﻛﻪ ﺧﺎﻟـﺪ اﺑﺘـﺪا ﻫﻤـﺮاه ﻟـﺸﻜﺮش ﺑـﻪ ﻛﺎﻇﻤـﻪ ﻣـﻲرود و ﺳـﭙﺲ اﻛﺜـﺮ‬
‫ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ را ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﺧﻨﺪﻗﻬﺎﻳﻲ را ﺣﻔﺮ ﻛﺮدﻧﺪ وﻟﻲ ﺧﺎﻟـﺪ ﻧﻴﺮوﻫـﺎﻳﺶ را ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻪ دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد و آﻧﻬﺎ را از ﻳﻚ راه ﻧﻔﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬و ﺧﺎﻟـﺪ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه اﻳﺮاﻧﻴـﺎن را دﭼـﺎر‬
‫ﺷﻚ ﻛﺮد و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺣﻔﻴﺮ واﻗﻊ در ﺷﻤﺎل ﻛﺎﻇﻤﻪ و ﻏﺮب اﺑﻠّﻪ رﻓﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻫﺮﻣﺰ در ﻛﺎﻇﻤﻪ اﺛﺮي از ﺧﺎﻟﺪ ﻧﺪﻳﺪ و ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ او ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ ﺣﻔﻴـﺮ‬
‫رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﭘﺲ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﻟﺸﻜﺮش ﻧﻮﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي روﻳﺎروﻳﻲ ﺑـﺎ ﻟـﺸﻜﺮ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﻔﻴﺮ ﺑﺮﮔﺮدﻧﺪ و ﻫﺮﻣﺰ ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ را ﺑﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﺳﺮﻳﻊ اﻣﺮ ﻛﺮد ﺗﺎ در رﻓﺘﻦ ﺑـﻪ ﺣﻔﻴـﺮ از‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﭘﻴﺸﻲ ﺑﮕﻴﺮد و اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﻫﺪف ﺧﺎﻟﺪ ‪ ‬ﺑﻮد ﻛـﻪ ﻗﺒـﻞ از ﺷـﺮوع ﺟﻨـﮓ ﻧﻴـﺮوي‬
‫روﺣﻲ و ﺑﺪﻧﻲ دﺷﻤﻦ را ﺑﮕﻴﺮد و ﺧﺎﻟﺪ ﻋﻤﺪاً ﺑﻪ آراﻣﻲ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮد ﺗﺎ ﻫﺮﻣﺰ در رﺳﻴﺪن‬
‫ﺑﻪ ﺣﻔﻴﺮ از او ﭘﻴﺸﻲ ﺑﮕﻴﺮد و ﻫﺮﻣﺰ ﻋﻤﻼً و ﺑﺎ ﻋﺠﻠﻪ ﺑﻪ ﺣﻔﻴﺮ رﺳﻴﺪ ﺗـﺎ از ﺧﺎﻟـﺪ ﭘﻴـﺸﻲ‬
‫ﺑﮕﻴــﺮد‪ ،‬و ﺑــﺮاي ﺟﻨــﮓ ﺑــﺎ ﺧﺎﻟــﺪ در ﺣﻔﻴــﺮ آﻣــﺎده ﺷــﺪ‪ .‬زﻣــﺎﻧﻲ ﻛــﻪ ﺧﺎﻟــﺪ از ﻃﺮﻳــﻖ‬
‫ﺟﺎﺳﻮسﻫﺎﻳﺶ ﺑﺎﺧﺒﺮ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﻫﺮﻣﺰ ﺑﺎ ﺧﺴﺘﮕﻲ ﺧﻨﺪﻗﻬﺎﻳﻲ ﺣﻔﺮ ﻛﺮدهاﻧـﺪ و ﺑـﺮاي‬
‫ﺟﻨﮓ آﻣﺎده ﺷﺪهاﻧﺪ ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮش ﺑﻪ ﻛﺎﻇﻤﻪ ﺑﺮﮔﺸﺖ‪ .‬اﻳـﻦ در ﺣـﺎﻟﻲ ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺑﺮﺧـﻲ از‬
‫ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺧﻮد را ﺑﺎ زﻧﺠﻴﺮ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑـﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ ﺗـﺎ اﻣﻜـﺎن ﻓـﺮار ﻧﺪاﺷـﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ)ﻳﺎ ﭘﻴﺮوز ﺷﻮﻧﺪ و ﻳﺎ ﺑﻤﻴﺮﻧﺪ(‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﺮﻣﺰ ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ و ﻟﺸﻜﺮش‬
‫ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻛﺎﻇﻤﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ و ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ و دﺳﺘﻮر داد ﻛﻪ ﺑـﻪ ﻛﺎﻇﻤـﻪ‬

‫‪٦٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪64‬‬

‫ﺑﺮﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬در آﻧﺠﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻨﺘﻈﺮﺷﺎن ﺑﻮد و ﻟﺸﻜﺮش را ﺑـﺮاي ﺟﻨـﮓ آﻣـﺎده ﻛـﺮده ﺑـﻮد و‬
‫ﻧﻴﺮوي اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻴﺮوي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮد و ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ ﻫﺮﻣـﺰ و ﻧﻴﺮوﻫـﺎﻳﺶ ﻣـﺎﺑﻴﻦ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﻧﻬﺮ ﻓﺮات ﺑﻮد و آب را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﻊ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺧﺎﻟﺪ آن ﺳﺨﻦ ﺟﺎوﻳـﺪاﻧﺶ را‬
‫ﺑﻴﺎن ﻛﺮد‪ :‬ﭼﺮا ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﻤﻲآﻳﻴﺪ و ﺑﺴﺎط ﺧﻮد را ﭘﻬﻦ ﻧﻤﻲﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﻗـﺴﻢ آب ﻧـﺼﻴﺐ‬
‫آن ﮔﺮوﻫﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺻﺒﺮ و ﻛﺮم ﺑﻴﺸﺘﺮي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﻫﺮﻣﺰ ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزه ﻃﻠﺒﻴﺪ و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﻪ ﺳﻮي او ﺷـﺘﺎﻓﺖ‪ ،‬وﻟـﻲ ﻫﺮﻣـﺰ‬
‫ﻛﺜﻴﻒ و ﺧﺒﻴﺚ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺿﺮب اﻟﻤﺜﻞ »ﺧﺒﻴﺚﺗﺮ از ﻫﺮﻣـﺰ« در ﻣـﻮرد او آﻣـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑـﺎ‬
‫ﺳﻮارﻛﺎراﻧﺶ ﻋﻬﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ را ﻓﺮﻳﺐ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﭘﻴـﺎده ﺷـﺪ ﻫﺮﻣـﺰ ﻧﻴـﺰ‬
‫ﭘﻴﺎده ﺷﺪ و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﺳﻮي او رﻓﺖ و ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷـﺪﻧﺪ و ﺿـﺮﺑﺎﺗﻲ ﺑـﻪ ﻫـﻢ زدﻧـﺪ و‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺮ او ﻏﺎﻟﺐ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺣﺎﻣﻴﺎن ﻫﺮﻣﺰ ﺧﻴﺎﻧﺖ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﺮاي ﻛﺸﺘﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺟﻠﻮ رﻓﺘﻨـﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻛﺎر او را از ﻫﺮﻣﺰ ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺖ و ﻗﻌﻘﺎع ﺑﻦ ﻋﻤﺮو در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﺣﺎﻣﻴﺎن ﻫﺮﻣـﺰ ﺣﻤﻠـﻪ‬
‫ﻛﺮد و در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن ﺧﺎﻟﺪ ﻫﺮﻣﺰ را ﮔﺮﻓﺖ و او را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ ذﺑﺢ ﻛﺮد! و اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑﻌـﺪ از‬
‫ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺸﺎن ﻓﺮار ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺎ ﺷﺐ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺟﻨﮕﻴﺪﻧـﺪ و آﻧﻬـﺎ را اﺳـﻴﺮ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ و ﺟﺰ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺳﻮار ﻗﺎﻳﻖ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻫﻤﮕﻲ ﻳﺎ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﻳﺎ اﺳـﻴﺮ ﺷـﺪﻧﺪ‪ ،‬و‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﻏﻨﺎﻳﻢ را ﺟﻤﻊ ﻛﺮد ﻛﻪ زﻧﺠﻴﺮﻫﺎﻳﻲ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺷﺘﺮان را ﺑـﺎ آن ﻣـﻲﺑـﺴﺘﻨﺪ و‬
‫وزن آن ﻫﺰار رﻃﻞ ﺑﻮد و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ذات اﻟﺴﻼﺳﻞ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪ و اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺗﺎج‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻫﺮﻣﺰ را ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺨﺸﻴﺪ ﻛﻪ ارزش آن ﺻﺪ ﻫﺰار درﻫﻢ ﺑﻮد‪.2‬‬
‫ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻗﺼﺎﺻﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻌﺪ از ﺳﭙﺮي ﺷﺪن زﻣﺎن ﺑﺎﺷﺪ‬
‫آري اﺳﻼم ﺷﺄن و ﺟﺎﻳﮕﺎه اﻋﺮاب را ﺑـﺎﻻ ﺑـﺮد‪ ،‬در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ آﻧﻬـﺎ ﻗﺒـﻞ از اﺳـﻼم‬
‫رﻋﻴﺘﻬﺎﻳﻲ ﻋﺮﻳﺎن و ﻟﺨﺖ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ و در آﺳﻤﺎن ﻧﻴـﺰ از‬
‫آﻧﻬﺎ ﻳﺎدي ﻧﻤﻲﺷﺪ‪ ،‬اﻳﺮاﻧﻴﺎن آﻧﻬﺎ را ﺧﻮار ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺷﺎﭘﻮر دوم ﻣﻠﻘـﺐ ﺑـﻪ‬

‫‪ − ١‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﻄﱪی‪.٣٤٩/٣ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﺻﻼح اﻻﻣﺔ ‪.٥٥٣−٥٥٢/٣‬‬

‫‪٦٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪65‬‬

‫ذواﻻﻛﺘﺎف ﺑﻪ ﺷﻜﻨﺠﻪ و اذﻳﺖ اﺳﺮاي ﻋﺮب ﻣﻲﭘﺮداﺧـﺖ و آﻧﻬـﺎ را از ﻃﺮﻳـﻖ ﺳـﻮراخ‬


‫ﻛﺮدن ﺷﺎﻧﻪﻫﺎﻳﺸﺎن ﻣﻲﻛﺸﺖ و ﺷﺎﻧﻪ ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﻋﺮب ﺑﻨـﻲ ﺗﻤـﻴﻢ و ﺑﻜـﺮ ﺑـﻦ واﺋـﻞ را‬
‫ﺳﻮراخ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺮزﻧﻲ از اﻋﺮاب ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻛﺎر ﻗـﺼﺎﺻﻲ ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻌﺪ از ﮔﺬﺷﺖ ﻣﺪت زﻳﺎدي ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﺮاﻧﻴـﺎن ﻫﻤـﺎن ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧـﺪ ﻛـﻪ از‬
‫اﻋﺮاب ﺷﺠﺎﻋﺘﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺰرﮔﺸﺎن ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن اﻳﺮاﻧﻲ ﺑـﻪ‬
‫ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ آﻧﻬﺎ را ﺧﻮار ﻛﺮد و ﺑﻌﻀﻲ را ﻛـﺸﺖ و ﺑﻌـﻀﻲ‬
‫را اﺳﻴﺮ ﻛﺮد‪ ...‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻳﺎد آن ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﺎﻳﻪ ﺗﺮس اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ...‬و اﻳﻦ اﻣـﺮ در‬
‫ﺟﻨﮓ اﺑﻠّﻪ ﻛﺎﻣﻼ آﺷﻜﺎر ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻳﺮاﻧﻴﺎن در ﺟﻨﮓ اﺑﻠّﻪ از ﻧﺎم ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻲﮔﺮﻳﺨﺘﻨﺪ‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮش ﺑﻪ اﺑﻠّﻪ رﻓﺖ ﻛﻪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن در آﻧﺠﺎ ﻟﺸﻜﺮي زﻳﺎد داﺷﺘﻨﺪ و ﺳﻮﻳﺪ ﺑـﻦ‬
‫ﻗﻄﺒﻪ ذﻫﻠﻲ ﻛﻪ از ﻟﺸﻜﺮ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻮد ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺮوﻫﻲ ﻗﺒﻞ از ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ اﺑﻠّﻪ ﺣﺮﻛـﺖ‬
‫ﻛﺮد و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﺑﺼﺮه اﻣـﺮوزي رﺳـﻴﺪ‪ ،‬دﻳـﺪ ﻛـﻪ ﺳـﻮﻳﺪ‬
‫ﻣﻨﺘﻈﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻫﻞ اﺑﻠّﻪ ﺑﻪ او ﺣﻤﻠﻪ ﻛﻨﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را ﺑﻴﺮون از ﺷﻬﺮﺷﺎن ﺑﻜﺸﺪ وﻟﻲ ﺳﻮﻳﺪ‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺧﺒﺮ داد ﻛﻪ اﻫﺎﻟﻲ اﺑﻠّﻪ از ﻧﺎم او ﻓﺮاري ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﺧﺎﻟـﺪ در ﻟـﺸﻜﺮ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻗﻠﻌﻪﻫﺎﻳﺸﺎن ﭘﻨﺎه ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ‪ .‬ﺳﻮﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻫﺎﻟﻲ اﺑﻠﻪ آﻣـﺎده ﺣﻤﻠـﻪ ﺑـﻪ ﻣـﺎ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ و اﻛﻨﻮن ﺟﺰ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺗﻮ و ﺗﺮس از ﺗﻮ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﻲ ﻧﻤﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺳﻮﻳﺪ ﻧﻘﺸﻪاي ﻃﺮاﺣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑـﺎ آن اﻳﺮاﻧﻴـﺎن را ﻓﺮﻳـﺐ‬
‫ﺑﺪﻫﻨﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ اﺣﺴﺎس اﻣﻨﻴﺖ ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺳﻮﻳﺪ ﺑﻴﺮون ﺑﻴﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﻛﻪ وﻗﺘـﻲ‬
‫ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻨﺪ ﺧﺎﻟﺪ )ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از ﻛﺸﺘﻦ ﻫﺮﻣﺰ در دل آﻧﻬﺎ ﺗﺮس اﻧﺪاﺧﺘـﻪ ﺑـﻮد و ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ‬
‫دﻟﻴﻞ ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ ﺑﻴﺮون ﻧﻤﻲآﻣﺪﻧﺪ(‪ ،‬ﻟﺸﻜﺮ ﺳﻮﻳﺪ را رﻫﺎ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﺑﺠﺰ ﺳﻮﻳﺪ ﻛﺴﻲ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮﻳﺪ و ﺳﭙﺎﻫﺶ ﺣﻤﻠﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺮد‪ .‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﺳﻮﻳﺪ ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﭘﺲ ﻣﻦ روزاﻧﻪ از ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻴﺮون ﻣـﻲروم و ﺷـﺒﺎﻧﻪ ﺑـﻪ آن ﺑـﺎز ﻣـﻲﮔـﺮدم و ﺑـﺎ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﻣﻲﺟﻨﮕﻢ‪ ...‬و ﺧﺎﻟﺪ ﻧﻘﺸﻪاش را ﺑﺮاي ﮔﻤﺮاﻫﻲ ﻣﺪاﻓﻌﺎن اﻳﺮاﻧﻲ اﺑﻠّﻪ و ﻛـﺸﺎﻧﺪن آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﺑﻴﺮون از ﻗﻠﻌﻪ اﺟﺮا ﻛﺮد و ﺑﺎ ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺣﻴﺮه رﻓﺖ و اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﻣﻄﻤـﺌﻦ ﺷـﺪﻧﺪ‬

‫‪٦٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪66‬‬

‫ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻟﺸﻜﺮ را ﺗﺮك ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ او ﺷﺐ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎ ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺎزﮔـﺸﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮ اﻳﺮاﻧﻴﺎن از اﺑﻠّﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﺳـﻮﻳﺪ ﺑﻴـﺮون آﻣﺪﻧـﺪ و ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻧﺰدﻳﻚ ﻟﺸﻜﺮ ﺳﻮﻳﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮاواﻧﻲ ﻧﻴﺮوﻫﺎي آﻣﺎده ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را دﻳﺪﻧـﺪ و ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ در ﻣﻴﺎن ﻟـﺸﻜﺮ اﺳـﺖ‪ ،‬ﺷﻤـﺸﻴﺮ از دﺳﺘـﺸﺎن اﻓﺘـﺎد و ﻧﺘﻮاﻧـﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ‬
‫ﺷﻤﺸﻴﺮ ﻳﺎ ﻧﻴﺰهاي در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻜﺸﻨﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﻫﺪﻓﺸﺎن اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﻠﻌـﻪﻫـﺎي اﺑﻠـﻪ‬
‫ﻓﺮار ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﭘﺸﺖ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ دروازهﻫﺎي ﺷﻬﺮ ﮔﺮﻳﺨﺘﻨﺪ وﻟـﻲ ﺧﺎﻟـﺪ ﻣﻴـﺎن‬
‫آﻧﻬﺎ و دروازهﻫﺎي ﺷﻬﺮ ﻓﺎﺻﻠﻪ اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﻮد و ﻟﺸﻜﺮ اﺑﻠﻪ از ﻫﻢ ﮔـﺴﻴﺨﺖ و ﺑـﺴﻴﺎري از‬
‫آﻧﻬﺎ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﺴﻴﺎري از آﻧﻬﺎ ﺧﻮدﺷـﺎن را در دﺟﻠـﻪ و ﻓـﺮات اﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ و ﻏـﺮق‬
‫ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ ﻣﻘﺮن ﻣﺰﻧﻲ را ﺑﻪ اﺑﻠّﻪ ﻛـﻪ ﺧـﺎﻟﻲ از ﻣﺒـﺎرز ﺑـﻮد‪ ،‬ﻓﺮﺳـﺘﺎد و او‬
‫ﺑﺪون ﺟﻨﮓ آن را ﻓﺘﺢ ﻛﺮد و ﺗﻤﺎم ﻏﻨﺎﻳﻢ و اﺳﻠﺤﻪﻫﺎ را ﺟﻤﻊآوري ﻛﺮد‪.1‬‬
‫ﺟﻨﮓ ﻣﺬار و ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﺳﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اﻳﺮاﻧﻲ‬
‫ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺟﻨﮕﻲ ﻣﻬﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﺣﺰﻳﺒﻪ ﻣـﻲﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ -‬از اﻧﺒﺎرﻫـﺎي‬
‫اﺳﻠﺤﻪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن‪ -‬ﻏﻠﺒﻪ ﭘﻴﺪا ﻛـﺮد‪ ،‬ﺷـﻴﺮوﻳﻪ ﭘﺎدﺷـﺎه اﻳـﺮان ﻟـﺸﻜﺮ زﻳـﺎدي را ﻓـﺮاﻫﻢ ﻛـﺮد و‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ آن را ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهاش ﻳﻌﻨﻲ ﻗﺎرن ﺑﻦ ﻗﺮﺑﺎس داد ﻛﻪ دو ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه ﺑـﺰرگ‬
‫دﻳﮕﺮ ﻳﻌﻨﻲ اﻧﻮﺷﺠﺎن و ﻗﺒﺎد او را ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻴﺮوﻫـﺎي اﺑﻠـﻪ و ﻛﺎﻇﻤـﻪ و‬
‫اﻫﻮاز و ﺷﻴﺮاز و ﺳﻮاد و ﺟﺒﻞ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻟﺸﻜﺮ ﭘﻴﻮﺳﺘﻨﺪ و ﻗﻮل دادﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮار ﻧﻜﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻴﺮوي اﻳﺮاﻧﻴﺎن در ﺣﺪود ﻫﺸﺘﺎد ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﺑﻮد در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوي ﺧﺎﻟـﺪ از ﻫﻴﺠـﺪه‬
‫ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﺗﺠﺎوز ﻧﻤﻲﻛﺮد و اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ﻛﺸﻨﺪه ﺑﺎ دﻋﻮت ﻗﺎرن ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزه ﺷﺮوع ﺷـﺪ ﻛـﻪ‬
‫دو ﻧﻔﺮ از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻳﻌﻨﻲ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ و ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ اﻋﺸﻲ ﻧﺒﺎﺷﻲ ﺟﻠﻮ رﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﻘـﻞ‬
‫ﺑﺎ اﺳﺒﺶ زودﺗﺮ از ﺧﺎﻟﺪ رﺳﻴﺪ و ﻓﻮراً ﻗﺎرن را ﻛﺸﺖ و ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﻋﻤـﺮو ﺑـﺮ اﻧﻮﺷـﺠﺎن‬
‫ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺮد و او را ﻛﺸﺖ و ﻗﻬﺮﻣﺎن دﻟﻴﺮ ﻳﻌﻨﻲ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﻪ ﻗﺒﺎد ﺣﻤﻠﻪ ﻛـﺮد و او را‬
‫ﻛﺸﺖ‪ .‬و اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑﻌﺪ از ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﻗﺎرن‪ ،‬ﺑﺪون ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه و ﺑﺎ آﺷﻔﺘﮕﻲ ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑـﺎ‬

‫‪ − ١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺻﻼح اﻻﻣﺔ ‪.٥٥٥−٥٥٣/٣‬‬

‫‪٦٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪67‬‬

‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ اﻓﺘﺨﺎر و درﺟﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻗﺎرن ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻ ﺑﻮد)و روﺣﻴﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻛﺸﺘﻪ ﺷـﺪن‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﻌﺮوﻓﺸﺎن ﺿﻌﻴﻒ ﺷﺪه ﺑﻮد(‪ .‬ﺳﻲ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از اﻳﺮاﻧﻴﺎن در ﻣﻴﺪان ﺟﻨـﮓ ﻛـﺸﺘﻪ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ و اﻳﻦ ﻏﻴﺮ از ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﺑـﻮد ﻛـﻪ در دﺟﻠـﻪ ﻏـﺮق ﺷـﺪﻧﺪ و اﮔـﺮ آب دﺟﻠـﻪ ﻧﺒـﻮد‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ را ﻣﻲﻛﺸﺘﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺑﺎدﻫﺎ ﻣﮋده ﭘﻴﺮوزي را ﻣﻲآورﻧﺪ‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﻫﻤﺮاه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ‪ -‬ﺑﻪ اذن ﺧﺪا ‪ -‬از ﻳﻚ ﭘﻴﺮوزي ﺑﻪ ﭘﻴﺮوزي دﻳﮕﺮي ﻣﻲرﻓـﺖ‬
‫و ﺑﺎﻃﻞ را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و زﻣﻴﻦ را ﻃﻲ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و در ﺟﻨﮓ وﻟﺠﻪ ﺑـﺎ ﻧﻘـﺸﻪاي زﻳﺒـﺎ‬
‫ﭘﻴﺮوز ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺟﻨﮓ اﻟﻴﺲ ﻳﺎ ﻧﻬﺮاﻟﺪم‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻧﺬر ﻛﺮد ﻛﻪ از ﺧﻮن آﻧﻬـﺎ رود‬
‫ﺟﺎري ﻛﻨﺪ!!!‬
‫ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﻋﺮب ﻛﻪ از ﺗﻐﻠﺐ و ﺑﻜﺮ ﺑﻦ واﺋﻞ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻌﺪ از ﺷﻜـﺴﺖ در وﻟﺠـﻪ ﻛﻴﻨـﻪ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑﻪ دل ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و از ﺷﻴﺮوﻳﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻤﻚ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮي اﻳﺮاﻧـﻲ‬
‫ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺧﺎﻟﺪ و ﻟﺸﻜﺮش ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ و ﻋﺒﺪاﻻﺳﻮد ﻋﺠﻠﻲ در اُﻟﻴﺲ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه‬
‫اﻋﺮاب ﺑﻮد و ﺟﺎﺑﺎن ﻫﻤﺮاه ﻳﻚ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺰرگ ﺑﻪ او رﺳﻴﺪ و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛـﻞ را ﺑـﻪ ﻋﻬـﺪه‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﻋﺒﺪاﻻﺳﻮد ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﻋﺮب ﺑﻮد ﻛﻪ از ﺑﻜﺮ ﺑﻦ واﺋﻞ و ﺑﻦ ﻋﺠﻞ و ﺗﻴﻢ‬
‫اﻟﻼت و ﺿﺒﻴﻌﻪ و اﻫﺎﻟﻲ ﺣﻴﺮه ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ زﻫﻴﺮ و ﻣﺎﻟـﻚ ﭘـﺴﺮان ﻗـﻴﺲ از ﻗﺒﻴﻠـﻪ ﺟـﺬره‬
‫ﻣﺴﻴﺤﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ او ﭘﻴﻮﺳﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮش ﺑﻪ آﻧﻬﺎ رﺳﻴﺪ و ﻣﺠﻮﺳﻴﺎن ﺳﻔﺮه ﻧﺎﻫﺎر را اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻏـﺬاﻫﺎي‬
‫ﻓﺎﺧﺮي ﺑﺮ آن ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎد ﺧﻮدﺷﺎن ﻛﻪ در ﺣﺪود ﺻﺪ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫـﺰار‬
‫ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻐﺮور ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﺧﺎﻟﺪ از ﻫﺠﺪه ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﺗﺠﺎوز ﻧﻤـﻲﻛـﺮد‪.‬‬
‫آﻧﻬﺎ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻧﻜﺮدﻧﺪ و ﺑﺮ ﺳﺮ ﺳﻔﺮهﻫﺎﻳﺸﺎن رﻓﺘﻨـﺪ و ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه ﺟﺎﺑـﺎن ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻏﺬا را رﻫﺎ ﻛﻨﻴﺪ و ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ آﻣﺎده ﺷﻮﻳﺪ‪ .‬وﻟﻲ آﻧﻬﺎ ﺳﺮﭘﻴﭽﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ‬
‫ﻗﻮم ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻤﺎ ﻏﺬا ﺑﺨﻮرﻳﺪ ﺑﺎ ﻋﺠﻠﻪ ﺷﻤﺎ را ﻣﻲﻛﺸﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد آن را ﻣﻲﺧﻮرﻧـﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﻄﱪی‪.٣٥٢/٣ ,‬‬

‫‪٦٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪68‬‬

‫وﻟﻲ ﺳﺮﭘﻴﭽﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﺮ ﺳﺮ ﺳﻔﺮهﻫﺎﻳﺸﺎن ﻧﺸـﺴﺘﻨﺪ و ﻏـﺬا ﮔﺬاﺷـﺘﻨﺪ و ﺑـﻪ ﻫﻤـﺪﻳﮕﺮ‬


‫ﺗﻌﺎرف ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺧﺎﻟﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ آﻧﺎن ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺠﺒﻮرﺷـﺎن ﻛﺮدﻧـﺪ از ﺳـﺮ‬
‫ﺳﻔﺮه ﺑﺮﺧﻴﺰﻧﺪ‪ .‬و ﺧﺎﻟﺪ آﻧﻬـﺎ را ﺑـﻪ ﻣﺒـﺎرزه ﻓـﺮا ﺧﻮاﻧـﺪ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻛﺠﺎﺳـﺖ اﺑﺠـﺮ ﺑـﻦ‬
‫ﻋﺒﺪاﻻﺳﻮد‪ ،‬ﻛﺠﺎﺳﺖ ﻣﺎﻟﻚ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ؟ و ﻫﻤﮕﻲ از ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ او ﺗﺮﺳـﻴﺪﻧﺪ و ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﺎﻟـﻚ‬
‫ﺑﻦ ﻗﻴﺲ ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزه رﻓﺖ و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﺣﻘﺎرت ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺧﺒﻴﺚ زاده‪ ،‬ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﺗـﻮ‬
‫را ﺟﺴﻮر ﻛﺮده اﺳﺖ؟! ﺗﻮ ﻫﻢ ﺷﺄن ﻣﻦ ﻧﻴﺴﺘﻲ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ او زد و او را ﻛﺸﺖ‪.‬‬
‫وﻟﻲ ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ‪ ،‬ﺟﻨﮓ ﺳﺨﺘﻲ در ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﺳﺨﺖﺗﺮ از ﺟﻨﮕﻬﺎي ﻗﺒﻠﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼـﺮا‬
‫ﻛﻪ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﻋﺮب ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻴﻨﻪ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ دو ﭘﺴﺮ رﻫﺒﺮﺷـﺎن را در‬
‫وﻟﺠﻪ ﻛﺸﺘﻪ ﺑﻮد و اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﺻﺒﺮ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻛﺮدﻧـﺪ‬
‫ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻛﺎر ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺳﺨﺖ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ ﻫﻴﭻ ﻗﻮﻣﻲ ﻫﻢ ﻃﺮاز اﻳﺮاﻧﻴﺎن در ﺟﻨﮓ ﻣﻮاﺟﻪ ﻧﺸﺪهام و از اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑـﺎ‬
‫ﻫﻴﭻ ﻗﻮﻣﻲ ﺑﺎ ﻗﺪرت و ﭘﺎﻳﺪاري اﻟﻴﺲ ﻣﻮاﺟﻪ ﻧﺸﺪهام و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻧﺬر ﻛﺮد ﻛﻪ اﮔﺮ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﻴﺮوزي را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺒﺨﺸﺪ‪ ،‬از ﺧﻮن آﻧﻬﺎ رود ﺟﺎري ﻛﻨﺪ‪ .‬و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺧـﺪاﻳﺎ اﮔـﺮ‬
‫ﭘﻴﺮوزي را ﻧﺼﻴﺒﻤﺎن ﻛﻨﻲ‪ ،‬ﻛﺴﻲ از آﻧﻬﺎ را ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﻲﮔﺬارم ﺗـﺎ رودﺧﺎﻧـﻪاي از ﺧﻮﻧـﺸﺎن‬
‫ﺑﻪ راه اﻧﺪازم‪.‬‬
‫اﻳﺮاﻧﻴﺎن و ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﭘﺎﻳﺪاري و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را دﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺳﻴﺪﻧﺪ و‬
‫ﭘﺎ ﺑﻪ ﻓﺮار ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻧﻬﺎ را دﻧﺒﺎل ﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﻲﻛﺸﺘﻨﺪ و اﺳﻴﺮ ﻣﻲﻛﺮدﻧـﺪ و‬
‫ﻣﻨﺎدي ﺧﺎﻟﺪ ﻧﺪا ﺳﺮ داد ﻛﻪ ﺗﺎ ﻧﺬرش را ادا ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﺳﻴﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ ،‬اﺳﻴﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫ﻛﺴﻲ اﻣﺘﻨﺎع ﻛﺮد ﻛﻪ او را ﺑﻜﺸﻴﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن دﺳﺘﻪ دﺳﺘﻪ اﺳﻴﺮ ﻣـﻲآوردﻧـﺪ و‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﻬﺎرﭘﺎﻳﺎن آﻧﻬﺎ را ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲدادﻧﺪ و ﺧﺎﻟﺪ آﻧﻬﺎ را ﺟﻤـﻊ ﻛـﺮد و آب رودﺧﺎﻧـﻪ را‬
‫ﺑﺴﺖ و ﻣﺮداﻧﻲ را ﻣﺴﺆول ﺳﺮ ﺑﺮﻳﺪن آﻧﻬﺎ ﻛﺮد و ﻳﻚ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز اﻳﻦ ﻛﺎر را ﻛﺮدﻧـﺪ ﺗـﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﺧﻮن ﺟﺎري ﺷﻮد و در اﻳﻨﺠﺎ ﻗﻌﻘﺎع ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﺗﻮ ﺗﻤﺎم اﻫﻞ زﻣﻴﻦ را ﺑﻜﺸﻲ ﺧﻮن‬
‫ﺟﺎري ﻧﻤﻲﺷﻮد وﻟﻲ آب ﺑﺮ ﺧﻮن آﻧﻬﺎ ﺑﺮﻳﺰ ﺗﺎ ﺟﺎري ﺷﻮد و ﻧﺬرت ادا ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﺧﺎﻟﺪ‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻗﻌﻘﺎع ﻋﻤﻞ ﻛﺮد و آب را ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ و آب ﻗﺮﻣـﺰي ﺟـﺎري ﺷـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ‬

‫‪٦٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪69‬‬

‫ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻧﻬﺮاﻟﺪم )رود ﺧﻮن( ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪ ﻛﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮﻧﻬﺎي ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ ﻧـﺎم‬
‫ﻣﻌﺮوف ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ در ﻛﻨﺎر آن آب آﺳـﻴﺎﺑﻬﺎﻳﻲ ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺑـﺎ آن آب ﻛـﺎر‬
‫ﻣﻲﻛﺮد ﭘﺲ ﺑﺎ آن آب ﻗﺮﻣﺰ ﻏﺬاي ﻟﺸﻜﺮ ﻫﺠﺪه ﻫﺰار ﻧﻔﺮي را ﺑﻪ ﻣﺪت ﺳﻪ روز ﻓـﺮاﻫﻢ‬
‫ﻛﺮد و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻏﺬاي اﻳﺮاﻧﻴﺎن را ﻛﻪ ﺑﺮ ﺳﻔﺮه ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﻛﺸﺘﻦ ﻫﻔﺘﺎد ﻫـﺰار‬
‫ﻧﻔﺮ از آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺧﻮردﻧﺪ ﻛﻪ اﻛﺜﺮ آﻧﻬﺎ اﻫﻞ اﻣﻐﻴﺸﻴﺎ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺧﺒـﺮ اﻳـﻦ ﭘﻴـﺮوزي ﺑـﻪ اﺑـﻮﺑﻜﺮ‬
‫ﺻﺪﻳﻖ رﺳﻴﺪ‪ .‬و او ﺑﺮ ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﻧﺨﺒﻪ ﺑﻮدن ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻮاﻫﻲ داد‪ .‬ﭼﺮا ﻛـﻪ ﻛـﺴﻲ را از او‬
‫در ﺷﺠﺎﻋﺖ و دراﻳﺖ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﺮﺗﺮ ﻧﻤﻲدﻳﺪ‪.‬‬
‫زﻧﺎن ﻋﺎﺟﺰﻧﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺜﻞ ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﻴﺎورﻧﺪ‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬ﺑﻌﺪ از ﭘﻴﺮوزي أﻟّﻴﺲ در ﺧﻄﺒﻪاي ﺑﻪ ﻣـﺮدم ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي ﻗﺮﻳـﺸﻴﺎن‪،‬‬
‫ﺷﻴﺮ ﺷﻤﺎ ﭘﻴﺮوز ﺷﺪ و زﻧﺎن ﻋﺎﺟﺰﻧﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺜﻞ ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﻴﺎورﻧﺪ!!‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺟﻨﮓ اﻣﻐﻴﺸﻴﺎ ﺑﺎ ﻫﻴﺒﺖ ﺧﺎﻟﺪ او را ﭘﻴﺮوز ﻛﺮد‬
‫اﻣﻐﻴﺸﻴﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮ و ﻣﻬﻤﺘﺮ از اﻟﻴﺲ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﭼﻬﻞ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮي اﻟـﻴﺲ ﻗـﺮار داﺷـﺖ و‬
‫ﺗﺮس زﻳﺎدي ﺑﺮآﻧﻬﺎ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﺪه ﺑـﻮد و اﻫـﺎﻟﻲ آن از ﺗـﺮس ﺧﺎﻟـﺪ ﻓـﺮار ﻛﺮدﻧـﺪ و ﺗﻤـﺎم‬
‫ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﺸﺎن را ﺑﺠﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از آن ﺟﻨﮓ ﻣﻘﺮ و ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﺪن ﺣﻴﺮه ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺎﻟـﺪ ﺗﻮاﻧـﺴﺖ ﺑـﻪ اذن ﺧـﺪا آن‬
‫ﺷﻬﺮ را ﺑﻌﺪ از ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﺪﻧﺸﺎن ﻓﺘﺢ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺟﺰﻳﻪ ﺻـﺪ و ﻧـﻮد ﻫـﺰار‬
‫درﻫﻤﻲ وﻋﺪه دادﻧﺪ و ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﻣﻨﺎذره و اﻗﺎﻟﻴﻢ و ﺧﺴﺮو ﺗﺤﺖ ﺗﺴﻠﻂ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در آﻣﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ )ﺳﻴﻒ اﷲ( ﺳﻢ ﻧﻮﺷﻴﺪ وﻟﻲ ﺿﺮري ﻣﺘﻮﺟﻪ او ﻧﺸﺪ‬
‫از ﻗﻴﺲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻤﻲ را ﺑﺮاي ﺧﺎﻟﺪ آوردﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫ﺳﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ آن را ﻧﻮﺷﻴﺪ‪.1‬‬
‫در ﻛﺘﺎﺑﻬﺎي ﻣﻬﻢ ﺗﺎرﻳﺨﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺑﻘﻴﻠﻪ ﻃﺒﻴـﺐ ﻣـﺴﻴﺤﻲ و ﻋـﺮب و ﻓـﺮد‬
‫ﻣﺴﻦ و ﻋﺎﻗﻠﺘﺮﻳﻦ ﻗﻮم ﺧﻮد ﺑﻮد ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﺑﺮ ﺧﺎﻟﺪ وارد ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺮاه او ﺑﻪ ﻣﻘﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﻲ‬
‫ﺧﺎﻟﺪ رﻓﺖ ﻛﻪ ﺧﺎدﻣﻲ ﻛﻴﺴﻪاي ﻛﻮﭼﻚ را ﺣﻤﻞ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬ﺧﺎﻟﺪ آن را ﮔﺮﻓـﺖ و ﮔﻔـﺖ‪:‬‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ‪ ,‬ﻃﱪاﻧﯽ‪ ,‬اﻟﻜﺒﲑ‪ ٣٨٠٩ ,‬ﻭ ﻋﺪﻭی ﮔﻔﺘﻪ ﻛﻪ اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٦٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪70‬‬

‫در اﻳﻦ ﻛﻴﺴﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي وﺟﻮد دارد؟ ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻋﻤﺮو‪ ،‬اﻳﻦ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ‬
‫ﺑﺨﺪا ﺳﻢ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﺮا ﺳﻢ را در اﻳﻦ ﻛﻴﺴﻪ ﻛﺮدهاي؟ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ‬
‫او ﺑﺰرگ اﻫﻞ ﺣﻴﺮه و از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﻋﻬﺪ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻋﻤـﺮو ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺗﺮﺳـﻴﺪم‬
‫ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻦ دﻳﺪم ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ و اﺟﻠﻢ ﺑﻴﺎﻳﺪ و ﻣﺮگ ﺑﺮاي ﻣـﻦ ﺑﻬﺘـﺮ اﺳـﺖ از اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫ﻛﺎري را ﺑﻪ زور ﺑﻪ اﻫﻞ روﺳﺘﺎﻳﻢ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺧﺎﻟﺪ آن ﺳﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و اﻳﻦ دﻋﺎ را ﺑﺮ‬
‫آن ﺧﻮاﻧﺪ‪ :‬ﻫﻴﭻ ﻛﺲ ﻧﻤﻲﻣﻴﺮد ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺟﻠﺶ ﻓﺮا ﻧﺮﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻧﺎﻣﻬﺎ اﺳﺖ و ﭘﺮوردﮔﺎر زﻣﻴﻦ و آﺳﻤﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑـﺎ اﺳـﻢ او ﻫـﻴﭻ‬
‫ﺿﺮري ﻧﻤﻲرﺳﺪ‪ ،‬و ﻣﻬﺮﺑـﺎن و ﺑﺨـﺸﻨﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺳـﭙﺲ ﺳـﻢ را در دﻫـﺎﻧﺶ رﻳﺨـﺖ و‬
‫ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻊ او ﺷﻮﻧﺪ وﻟﻲ او زود آن را ﻗﻮرت داد و ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ ﺻﺒﺮ ﻛﺮدﻧـﺪ ﺗـﺎ‬
‫ﺳﻢ ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻜﺸﺪ وﻟﻲ ﺳﻢ ﺿﺮري ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻨﻄﻮر ﻧﺒﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او از اوﻟﻴﺎي ﺑﺰرگ و ﺑﺎﺗﻘﻮا و ﺑﺰرگ ﻣﺒﺎرزان ﺷﺎم‬
‫و ﻋﺮاق ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬و اﺑﻦ ﺑﻘﻴﻠﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اي ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻋـﺮب ﻫـﺮ آﻧﭽـﻪ را ﻛـﻪ‬
‫ﺑﺨﻮاﻫﻴﺪ ﻣﺎﻟﻚ ﻣﻲﺷﻮﻳﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎم ذﻫﺒﻲ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﻳﻦ ﻛﺮاﻣﺖ و ﺷﺠﺎﻋﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫‪1‬‬

‫ﺧﺎﻟﺪ ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﺳﺎﻳﻪ اﻳﻦ ﻓﺘﻮﺣﺎت و ﭘﻴﺮوزﻳﻬﺎي درﺧﺸﺎن ﺑﻮد ﻛﻪ از ﻃﺮف اﺑﻮﺑﻜﺮ‬
‫ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬دﺳﺘﻮر رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪ دﻳﮕﺮي در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺷﺎم ﺑﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ روﻣﻴﺎن ﺑﺮود‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺗﻌﺪادي از ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ را در ﻋﺮاق ﮔﺬاﺷﺖ و ﻣﺜﻨﻲ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ را ﺑـﺮ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﮔﻤﺎﺷﺖ و ﺑﻪ ﻓﻀﻞ و رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻋﺮاق ﺗﺎ ﺷﺎم را در ﭘـﻨﺞ روز‬
‫ﻃﻲ ﻛﻨﺪ!!!‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا روﻣﻴﺎن وﺳﻮﺳﻪﻫﺎي ﺷﻴﻄﺎﻧﻲ ﺧﻮد را از ﺗﺮس ﺧﺎﻟﺪ ﺑـﻦ وﻟﻴـﺪ‬
‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‬
‫ﻛﻼم ﻣﻌﻄﺮي ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬در ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺨﺖ ﺷﺪن ﺟﻨـﮓ ﺑـﺮ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در‬

‫‪ − ١‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٣٧٦/١ ,‬‬

‫‪٧٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪71‬‬

‫ﺷﺎم در ﻣﻮرد ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬و آن ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎد روﻣﻴﺎن و ﻫﻢ ﭘﻴﻤﺎﻧﺎﻧﺸﺎن ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﺪود ‪ 250‬ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﻣﻲرﺳﻴﺪﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻟـﺸﻜﺮ اﺳـﻼم از ‪ 32‬ﻫـﺰار ﻧﻔـﺮ ﺗﺠـﺎوز‬
‫ﻧﻤﻲﻛﺮد و اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﺑﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺖ ﻛﻪ‪:‬‬
‫و ﺑﻌﺪ‪...‬روﻣﻴﺎن و اﻋﺮاﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ دﻳﻦ آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻤﺪﺳـﺖ‬
‫ﺷﺪهاﻧﺪ و ﻣﺎ اﻣﻴﺪوارﻳﻢ ﻛﻪ ﭘﻴﺮوز ﺷـﻮﻳﻢ و وﻋـﺪه ﭘﺮوردﮔـﺎر ﻣﺘﻌـﺎل را ﻋﻤﻠـﻲ ﻛﻨـﻴﻢ و‬
‫دوﺳﺖ داﺷﺘﻢ ﻛﻪ آن را اﻋﻼم ﻛﻨﻢ ﺗﺎ ﻧﻈﺮ ﺗﻮ را ﺑﺪاﻧﻢ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺎﻟﺪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا روﻣﻴـﺎن وﺳﻮﺳـﻪﻫـﺎي‬
‫ﺷﻴﻄﺎﻧﻲ ﺧﻮد را از ﺗﺮس ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺷﺎم‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﻟﺸﻜﺮش را آﻣﺎده ﻛﺮد و آن را ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻗﺴﻤﺖ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛـﺮد و ﻧﻘـﺸﻪ ﺟﺪﻳـﺪي‬
‫ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ راﻫﻬﺎي روم ﺑﺮاي ﺣﻤﻠﻪ و دﻓﺎع ﻃﺮاﺣﻲ ﻛـﺮد‪ .‬و او ﺷـﻬﺮﻫﺎ را ﻓـﺘﺢ ﻛـﺮد و‬
‫ﻗﻠﻌﻪﻫﺎ را ﺑﻪ اذن ﺧﺪا ﻛﻮﺑﻴﺪ و در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او در ﺷﺎدي اﻳﻦ ﭘﻴﺮوزﻳﻬﺎي ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن داده ﺑﻮد‪ ،‬ﻏﺮق ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﺒﺮ درﮔﺬﺷﺖ ﺧﻠﻴﻔﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ص‪ ،‬اﺑـﻮﺑﻜﺮ ﺻـﺪﻳﻖ‬
‫‪ ‬ﺑﻪ او رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫درﮔﺬﺷﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ و ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻤﺮ و ﻋﺰل ﺧﺎﻟـﺪ ن از ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﻲ‬
‫ﻟﺸﻜﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﻤﺮ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻـﺪﻳﻖ ‪ ‬درﮔﺬﺷـﺖ و ﻋﻤـﺮ ﺧﻼﻓـﺖ را ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﮔﺮﻓـﺖ و در اﺛﻨـﺎي‬
‫ﻣﺤﺎﺻﺮه دﻣﺸﻖ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﺎﻟﺪ را ﻋﺰل ﻛﺮد و اﻳـﻦ ﻣﺤﺎﺻـﺮهاي ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﻓـﺘﺢ‬
‫دﻣﺸﻖ ﺑﻪ آن ﭘﺎﻳﺎن ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺖ و در ﻃﺒﺮي )‪ (595/2‬و اﺑﻦ اﺛﻴﺮ )‪ (85/2‬آﻣـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ‪:‬‬
‫ﻋﺰل ﺧﺎﻟﺪ در اﺛﻨﺎي ﺟﻨﮓ ﻳﺮﻣﻮك ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ‪ ‬در ﺟﻨﮓ ﻳﺮﻣﻮك از ﺧﻮن روﻣﻴﺎن ﻣﻲﻧﻮﺷﺪ !‬
‫ﺗﻌﺪاد روﻣﻴﺎن در اﻳﻦ ﺟﻨﮓ )‪ (200,000‬ﻧﻔﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه روم )ﺑﺎﻫـﺎن‬

‫‪ − ١‬اﻟﻄﱪی‪ ٦٠٢/٢ ,‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻋﻠﻮ اﳍﻤﺔ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ ‪.٥٧٤/٣‬‬

‫‪٧١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪72‬‬

‫ﻳﺎ ﻣﺎﻫﺎن( ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه آﻧﻬﺎ ﺑﻮد و ﺗﻌﺪاد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن )‪ (36,000‬ﻧﻔـﺮ ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﻫـﺰار ﻧﻔـﺮ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﺻﺤﺎﺑﻲ و ﺻﺪ ﻧﻔﺮ آﻧﻬﺎ از اﻫﻞ ﺑﺪر ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﻬﺮﻣﺎن‪ ،‬ﺧﻮد را اﻣﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ !‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﻟﺸﻜﺮش در ﺟﺎﺑﻴﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ‬
‫ﺑﺨﺪا اﮔﺮ ﻣﺎ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﺜﺮت و ﻗﺪرت ﺑﺠﻨﮕﻴﻢ‪ ،‬آﻧﻬﺎ از ﻣﺎ زﻳﺎدﺗﺮ و ﻗﻮﻳﺘﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و‬
‫ﻣﺎ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ را ﻧﺪارﻳﻢ‪ ،‬وﻟﻲ اﮔﺮ ﺑﻪ ﻳﺎري ﺧﺪا ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺠﻨﮕﻴﻢ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﮔﺮ‬
‫ﺗﻤﺎم اﻫﻞ زﻣﻴﻦ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ ﺷﺪ و ﺑـﻪ‬
‫اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ در آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ از ﻣﻦ اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ اﺑﻮﻋﺒﻴـﺪه ﮔﻔـﺖ‪ :‬آري‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻟﺸﻜﺮ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣـﻦ اﺧﺘﻴـﺎر ﺗـﺎم ﺑـﺪه‪ ،‬اﻣﻴـﺪوارم ﻛـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎ را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﭘﻴﺮوز ﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ ،‬اﻳـﻦ ﻛـﺎر را ﻛـﺮدم‪ ،‬و ﺑـﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺧﺎﻟـﺪ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻛﻞ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را در ﺟﻨﮓ ﻳﺮﻣﻮك ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﺎﻫﺎن ﻟـﺸﻜﺮش را‬
‫ﺟﻤﻊ ﻛﺮد و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻌﺪاد ﺷﻤﺎ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﺳـﺖ‪ ،‬ﭘـﺲ ﻛـﺎر اﻳـﻦ ﻗـﻮم ﺷـﻤﺎ را‬
‫ﻧﺘﺮﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺗﻌﺪادﺷﺎن اﻧﺪك و ﺑﺪﺑﺨﺖ و ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﮔﺮﺳﻨﻪ و ﻋﺮﻳﺎن ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬
‫وﻟﻲ ﺷﻤﺎ ﺷﺎﻫﺰاده ﻫﺴﺘﻴﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻗﻠﻌﻪﻫﺎ و ﻧﻴﺮوﻫﺎ و ﻗﺪرت و ﺳـﻼح ﻫـﺴﺘﻴﺪ ﭘـﺲ‬
‫ﻣﻴﺪان را ﺧﺎﻟﻲ ﻧﻜﻨﻴﺪ ﺗﺎ آﻧﻬﺎ را ﻧﺎﺑﻮد ﻛﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫در ﻳﺮﻣﻮك ﺧﺎﻟﺪ و ﺑﺎﻫﺎن ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه روم در دو ﺻـﻒ اﻳـﺴﺘﺎدﻧﺪ و ﻣﺎﻫـﺎن ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﺎ‬
‫ﻣﻲداﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺮاي ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ از ﺷﻬﺮ ﺧﻮد ﺑﻴﺮون آﻣﺪهاﻳﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻫـﺮ ﻳـﻚ‬
‫از ﺷﻤﺎ ده دﻳﻨﺎر و ﻟﺒﺎس و ﻃﻌﺎم ﺑﺪﻫﻢ و ﺑﻪ ﺷﻬﺮﺗﺎن ﺑﺎز ﮔﺮدﻳﺪ و در ﺳﺎل آﻳﻨﺪه دوﺑـﺎره‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﮔﻔﺘـﻲ از ﺷـﻬﺮﻣﺎن‬
‫ﺑﻴﺮون ﻧﻴﺎﻣﺪهاﻳﻢ‪ ،‬ﺟﺰ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ ﻗﻮﻣﻲ ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺧـﻮن ﻣـﻲﻧﻮﺷـﻴﻢ و ﺷـﻨﻴﺪﻳﻢ ﻛـﻪ ﻫـﻴﭻ‬
‫ﺧﻮﻧﻲ ﮔﻮاراﺗﺮ از ﺧﻮن روﻣﻴﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آﻣﺪﻳﻢ‪ .‬اﺻـﺤﺎب ﻣﺎﻫـﺎن‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﻴﺰي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ در ﻣﻮرد اﻋﺮاب ﺷﻨﻴﺪهاﻳﻢ‪.1‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻤﺎﻋﺖ روﻣﻴﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﻞ آﻣﺪﻧﺪ و ﺗﻤﺎم درﺧﺘﺎن و ﺧﺎرﻫﺎ را ﺟﻤﻊ ﻛﺮدﻧﺪ‬

‫‪ − ١‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ﻭ اﻟﻨﻬﺎﻳﺔ ‪.١٠−٩/٧‬‬

‫‪٧٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪73‬‬

‫ﺗﺎ ﺑﺎ آن ﺑﺮاي ﺧﻮد ﺳﻨﮕﺮ ﺑﺴﺎزﻧﺪ و ﺻﻠﻴﺐﻫﺎ و ﻛﺸﻴﺸﻬﺎ و راﻫﺒﻪﻫﺎ و اﺳﻘﻒﻫـﺎ ﻫﻤـﺮاه‬
‫آﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﻟﺸﻜﺮش را ﻃﻮري آﻣﺎده ﻛﺮد ﻛﻪ اﻋﺮاب ﻗﺒﻞ از آن ﻧﻈﻴـﺮش را ﻧﺪﻳـﺪه‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮش را ﺑﻪ ﺳﻲ و ﺷﺶ ﺗﺎ ﭼﻬﻞ دﺳﺘﻪ ﻫﺰار ﻧﻔﺮي ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬دﺷﻤﻦ ﺷﻤﺎ زﻳﺎد و ﻃﻐﻴﺎﻧﮕﺮ اﺳﺖ و ﺑﺮاي ﭼﻨﻴﻦ ﺟﻨﮕﻲ‪ ،‬ﻫﻴﭻ روﺷﻲ ﺑـﻪ ﺧـﻮﺑﻲ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﻪﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ ﺟﻨﮕﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫و اﻳﻦ ﻗﻬﺮﻣﺎن اﻓﺴﺎر اﺳﺒﺶ را ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺻﻒ ﻟﺸﻜﺮﻳﺎﻧﺶ ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﭘـﺮﭼﻢ‬
‫را ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺖ و اﷲ اﻛﺒﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬و ﻟﺸﻜﺮش ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻴﺮي از ﻛﻤﺎن رﻫﺎ ﺷﺪ‪.‬‬
‫و ﺟﻨﮓ ﺑﻲﻧﻈﻴﺮي در ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫و روﻣﻴﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﻮه اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫و روﺷﻦ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻌﺪاد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻃﺒﻖ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت آﻧﻬﺎ ﻧﺒﻮده و ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﻓﺪاﻛﺎري و ﺛﺒﺎت ﻛﺎرﻫﺎي ﺑﻲﻧﻈﻴﺮي اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪.‬‬
‫و ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﺑﻦ ﺟﺮاح ‪ ‬ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﻲﺧـﻮاﻫﻢ ﺷـﻬﻴﺪ‬
‫ﺷﻮم‪ ،‬آﻳﺎ ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص ﻛﺎري ﻧﺪاري‪ ،‬ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﺑﺎ او ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪم ﺑﻪ او ﺑﮕﻮﻳﻢ؟؟‬
‫اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﮔﻔﺖ‪ :‬آري‪ ...‬ﺑﻪ او ﺑﮕﻮ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﻣﺎ دﻳﺪﻳﻢ ﻛـﻪ وﻋـﺪه ﭘﺮورﮔﺎرﻣـﺎن‬
‫ﺣﻖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫و آن ﻣﺮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻴﺮي ﻛﻪ از ﻛﻤﺎن رﻫﺎ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ وﺳﻂ ﻟﺸﻜﺮ ﺷﺘﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ‬
‫ﺗﺎ ﺷﻬﺎدت ﺟﻨﮕﻴﺪ و ﺑﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮش ﺿﺮﺑﻪاي ﻣﻲزد و ﻫﺰار ﺿـﺮﺑﻪ ﻣـﻲﺧـﻮرد ﺗـﺎ اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ‪!...‬‬
‫و او ﻋﻜﺮﻣﻪ ﺑﻦ اﺑﻮﺟﻬﻞ ﺑﻮد‪.‬‬
‫آري‪ ...‬ﭘﺴﺮ اﺑﻮﺟﻬﻞ‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺣﻤﻠﻪ روﻣﻴﺎن ﺳﺨﺖ ﺷﺪ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﺪا ﺳﺮ داد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺒﻞ از‬
‫آﻧﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺮا ﺑﻪ اﺳﻼم ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺎ رﺳﻮل اﷲ ص ﺟﻨﮕﻴﺪهام‪ ،‬ﺣﺎل اﻣـﺮوز‬
‫از دﺷﻤﻨﺎن ﺧﺪا ﻓﺮار ﻛﻨﻢ؟‬
‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻳﺎد زد‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺮگ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﻴﻌﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪...‬‬
‫ﭘﺲ ﮔﺮوﻫﻲ از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎ او ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻫﻤﮕﻲ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻧﻴﺮوي دﺷـﻤﻦ‬

‫‪٧٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪74‬‬

‫رﻓﺘﻨﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﭘﻴﺮوزي ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺷﻬﺎدت ﺑﻮدﻧﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻌﺎﻣﻠـﻪ و‬
‫ﺑﻴﻌﺖ آﻧﻬﺎ را ﻗﺒﻮل ﻛﺮد و ﻫﻤﮕﻲ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪.1!!...‬‬
‫و روﻣﻴﺎن ﻳﻜﻲ از ﺑﺰرﮔﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﺮﺟﻪ ﻧﺰد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ‪ ،‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا وﻗﺘـﻲ‬
‫ﺳﺨﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺷﻨﻴﺪ‪ ،‬اﺳﻼم آورد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او در ﻣﻴﺎن ﻣﺸﺮﻛﺎن ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬آﻳﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي ﻧﺒﻲ ﺷﻤﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮي ﻧﺎزل ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ آن را ﺑﻪ‬
‫ﺗﻮ داده ﺑﺎﺷﺪ؟!‬
‫ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻌﻄﺮي ﻛﻪ ﺟﺮﺟﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﻼم آوردﻧﺶ ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﻮر ﺑﺮ ﭘﻴﺸﺎﻧﻲ‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬اي ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﻣﻦ راﺳﺘﮕﻮ ﺑﺎش و دروغ ﻧﮕﻮ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺟﻮاﻧﻤﺮد دروغ‬
‫ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﺪ و ﻓﺮﻳﺐ و ﺣﻴﻠﻪ در ﻛﺎرش ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻛﺮﻳﻢ ﻛﺴﻲ را ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﻨـﺎه‬
‫آورده‪ ،‬ﻓﺮﻳﺐ ﻧﻤﻲدﻫﺪ‪ ،‬آﻳﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي ﻧﺒﻲ ﺷﻤﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮي ﻧﺎزل ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛـﻪ آن را‬
‫ﺑﻪ ﺗﻮ داده ﺑﺎﺷﺪ؟ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻗﻮﻣﻲ ﻣﻲﻛﺸﻲ‪ ،‬آﻧﻬـﺎ را ﺷﻜـﺴﺖ ﻣـﻲدﻫـﻲ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺧﻴـﺮ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪهاي؟ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻴـﺎن ﻣـﺎ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺖ و او ﻣﺎ را دﻋﻮت ﻛﺮد وﻟﻲ ﻣﺎ دﻋـﻮت او را ﺑـﺎ ﺗﻨـﺪي و ﻧﻔـﺮت رد‬
‫ﻛﺮدﻳﻢ و ﺳﭙﺲ ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﺎ او را ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻛﺮدﻧﺪ و دﻳﻨﺶ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻌـﻀﻲ او را‬
‫از ﺧﻮد دور ﻛﺮدﻧﺪ و ﺗﻜﺬﻳﺒﺶ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ در ﻣﻴﺎن آﻧﺎﻧﻲ ﺑﻮدم ﻛﻪ ﺗﻜﺬﻳﺒﺶ ﻛﺮدﻧـﺪ و‬
‫ﺑﺎ او ﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﻠﺒﻬﺎ و ﭘﻴـﺸﺎﻧﻲﻫـﺎي ﻣـﺎ را ﮔﺮﻓـﺖ و ﻣـﺎ ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ او‬
‫ﻫﺪاﻳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ ﺷﻤﺸﻴﺮي از ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎي ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻫـﺴﺘﻲ ﻛـﻪ ﻋﻠﻴـﻪ‬
‫ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪهاي و ﺑﺮاي ﻣﻦ دﻋﺎي ﭘﻴﺮوزي ﻛﺮد و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺷﻤـﺸﻴﺮ ﺧـﺪا‬
‫ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪم‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺸﺮﻛﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺨﺖﮔﻴﺮ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬راﺳﺖ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ‪.2‬‬
‫ﭘﺲ ﺟﺮﺟﻪ اﺳﻼم آورد و ﺑﺎﻫﺎن ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮش ﺑﺮاي ﺟﻨـﮓ ﺑﻴـﺮون آﻣـﺪ و درﻧﺠـﺎر را‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺳﭙﺎﻫﺶ ﻧﻤﻮد‪ .‬و روﻣﻴﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳـﻴﻞ ﺑـﺮ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺣﻤﻠـﻪ ﻛﺮدﻧـﺪ و‬

‫‪ − ١‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ ص‪.٣٧٧−٣٧٦‬‬


‫‪ − ٢‬اﻟﻄﱪی‪ ;٣٩٨/٣ ,‬ﲥﺬﻳﺐ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ ‪.٥٤٧/١‬‬

‫‪٧٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪75‬‬

‫ﺻﻠﻴﺐﻫﺎي ﺧﻮد را اﻓﺮاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺮدي ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻌﺪاد روﻣﻴﺎن ﭼﻘﺪر زﻳـﺎد و ﺗﻌـﺪاد ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬
‫ﭼﻘﺪر ﻛﻢ اﺳﺖ‪ .1‬ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻌﺪاد روﻣﻴﺎن ﭼﻘﺪر ﻛﻢ و ﺗﻌﺪاد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭼﻘﺪر زﻳﺎد اﺳﺖ؛‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ ﻟﺸﻜﺮﻳﺎن ﺑﺎ ﭘﻴﺮوزي زﻳﺎد ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺎ ﺧﻮاري ﻛﻢ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد ﻣﺮدان‪.‬‬
‫آﻳﺎ ﺑﺎ روم ﻣﺮا ﻣﻲﺗﺮﺳﺎﻧﻴﺪ؟! ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا دوﺳﺖ داﺷﺘﻢ ﻛﻪ أﺷﻘﺮ )اﺳﺐ ﺧﺎﻟﺪ( ﺑﻲﻧﻴـﺎز‬
‫از رﻓﻊ ﺧﺴﺘﮕﻲ و ﻏﺬا ﺧﻮردن ﺑﻮد و روﻣﻴﺎن ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺣﻤﻠﻪ روﻣﻴﺎن ﺳﺨﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﻧﺪا داد ﻛﻪ‪ :‬اي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬اﻳﻦ ﻗﻮم ﻧﻴﺮوﻳﻲ‬
‫ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻛﻨﻴـﺪ‪ ،‬ﻗـﺴﻢ ﺑـﻪ ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺟـﺎﻧﻢ در دﺳـﺖ‬
‫اوﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎ را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﭘﻴﺮوز ﻣﻲﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﺧﺎﻟﺪ در ﻧﻴﻤﻪ ﺳﻮارﻛﺎران ﻣـﺴﻠﻤﺎن و در‬
‫ﭘﺸﺖ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪ .‬و ﻗﻴﺲ اﺑﻦ ﻫﺒﻴﺮه ﻣﺮادي در ﻧﺼﻒ دﻳﮕﺮ و ﭘﺸﺖ ﺳـﻤﺖ‬
‫ﭼﭗ آﻧﻬﺎ ﺑﻮد و در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺳﺨﺖ ﺻﻒ روﻣﻴﺎن ﺷﻜﺎﻓﺘﻪ ﺷﺪ و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﺳـﻮاراﻧﺶ ﺑـﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮد و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺎ ﺳﻮارﻛﺎراﻧﺶ ﻛﻪ ﺣﺪود ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻪ ﻟـﺸﻜﺮ ﺻـﺪ ﻫـﺰار‬
‫ﻧﻔﺮي روم ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻟﺸﻜﺮ آﻧﻬﺎ را ﺷﻜﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎن روم در ﺷﺎم ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﺟﻨـﮓ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻣﺪﻧـﺪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﻫـﻴﭻ‬
‫ﻫﻤﺎوردي ﺑﺮاي ﺧﻮد ﻧﻤﻲدﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻴﭽﮕـﺎه ﺑـﺎ‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﺟﻨﮓ ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻮاﺟﻪ ﻧﺸﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺻﺒﺮ ﻋﻄﺎ ﻛـﺮد‪،‬‬
‫و ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ آن ﭘﻴﺮوزﺷﺎن ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬روﻣﻴﺎن را در ﻛﻮه و دﺷﺖ و ﺻﺤﺮا ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﻴﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﻛﻼﻫﺶ را در ﻳﺮﻣﻮك‬
‫ﮔﻢ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن ﺑﮕﺮدﻳﺪ‪ .‬وﻟﻲ آن را ﻧﻴﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻳـﻚ ﻛـﻼه ﻗـﺪﻳﻤﻲ را‬
‫ﭘﻴﺪا ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻋﻤﺮه ﻣﻲﻛﺮد و ﺳﺮش را ﻣﻲﺗﺮاﺷﻴﺪ و ﻣﺮدم‬
‫ﻣﻮي او را ﺑﺮ ﻣﻲداﺷﺘﻨﺪ و آن را ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺎﻧﻲ ﺧﻮد ﻣﻲﭼﺴﺒﺎﻧﺪﻧﺪ و ﻣﻦ آن را در اﻳﻦ ﻛﻼه‬
‫ﻗﺮار دادم و در ﻫﺮ ﺟﻨﮕﻲ ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮدهام و آن ﻛﻼه ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﻴﺮوز ﺷﺪهام‪.2‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﻄﱪی‪ ;٣٩٧/٣ ,‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ‪.٥٥٠/١ ,‬‬


‫‪ − ٢‬اﳍﻴﺜﻤﯽ‪ ,‬اﳌﺠﻤﻊ‪ ٣٤٣٩/٩ ,‬ﻭ آﻥ را ﺑﻪ ﻃﱪاﻧﯽ ﻭ اﺑﻮﻳﻌﻠﯽ ﻧﺴﺒﺖ دادﻩ اﺳﺖ ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺟﺎﻝ آﻥ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٧٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪76‬‬

‫اﺧﻼﺻﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ زﻣﺎن وﺟﻮدش ﻧﺎدر اﺳﺖ !‬


‫در ﭘﺎﻳﺎن اﻳﻦ ﭘﻴﺮوزي ﺑﺰرگ‪ ،‬دﺳﺘﻮر اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻤﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ از ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﻲ‬
‫ﻟﺸﻜﺮ ﻋﺰل ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﺮ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ در ﺟﻨﮓ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﺰل ﺷﺪ و در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در اوج ﭘﻴﺮوزي‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬اﻳﻦ ﻋﺰل ﺗﺄﺛﻴﺮي ﺑﺮ او ﻧﮕﺬاﺷﺖ و ﺑﺮاي او ﻣﻬﻢ ﻧﺒـﻮد ﻛـﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه ﻛـﻞ ﺑﺎﺷـﺪ ﻳـﺎ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺟﺰء ﻳﺎ ﻳﻜﻲ از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻋﺎدي ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻳـﻦ ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا زﻳﺒـﺎﺗﺮﻳﻦ ﻋﻈﻤـﺖ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺎﻟﺪ ﻛﻪ ﭘﻴﺮوزي را در روم درﻳﺎﻓﺖ ﻛﺮده ﺑـﻮد‪ ،‬ﻛـﻪ اﻳـﻦ ﭘﻴـﺮوزي ﻧـﺰد‬
‫روﻣﻴﺎن ﺑﺎﻋﺚ وﺳﻮﺳﻪ و ﻏﺮور و ﺳﺮﻛﺸﻲ ﻣﻲﺷﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ )ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا( ﻛﻪ‬
‫از ﺷﺮك ﻣﺘﻨﻔﺮ ﺑﻮد‪ ،‬راه درﺳﺖ و ﻋﻈﻴﻢ و ﺑﺎﺷﻜﻮﻫﻲ در ﭘﻴﺶ ﮔﺮﻓﺖ‪.1‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﻦ از اﻳﻦ اﺧﻼص ﻋﻈﻴﻢ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻫﻴﭻ ﺑﺸﺮي ﺧﻄـﻮر‬
‫ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪ ...‬او ﺑﺮاي ﺧﺪا ﺟﻬﺎد ﻣﻲﻛﺮد و ﻧﻪ ﺑﻪ ﺧـﺎﻃﺮ ﻣﻨـﺼﺐ و ﻣﻘـﺎم و رﻳﺎﺳـﺖ و‬
‫رﻫﺒﺮي و اﻣﻴﺮ ﺑﻮدن ﻳﺎ ﺳﺮﺑﺎز ﺑﻮدن ﺑﺮاي او ﻳﻜﺴﺎن ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻼش او در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﻣﻴﺮ ﺑﻮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻼش او در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳﺮﺑﺎز ﻣﻄﻴﻊ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻮد‪!!...‬‬
‫و ﺧﺪاوﻧﺪ اﻳﻦ ﭘﻴﺮوزي ﺑﺰرگ ﺑﺮ ﻧﻔﺲ را ﺑﻪ او ﻋﻄﺎ ﻛﺮد‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻪ دﻳﮕـﺮان ﻧﻴـﺰ‬
‫ﻋﻄﺎ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻠﻔﺎﻳﻲ ﻛﻪ آن روز در رأس ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و دوﻟـﺖ اﺳـﻼم ﺑﻮدﻧـﺪ‪...‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ‪.2‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﻓﺎروق ‪ ‬ﻋﻠﺖ ﻋﺰل ﺧﺎﻟﺪ ‪ ‬را ﺷﺮح ﻣﻲدﻫﺪ و ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫ﻣﻦ ﺧﺎﻟﺪ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻛﻴﻨﻪ ﻳﺎ ﺧﻴﺎﻧﺖ ﻋﺰل ﻧﻜﺮدم‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﻋﺰل ﻛـﺮدم ﻛـﻪ‬
‫ﻣﺮدم ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ او دﭼﺎر ﻓﺘﻨﻪ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ و ﺗﺮﺳﻴﺪم ﻛﻪ ﺑﻪ او ﺗﻮﻛﻞ ﻛﻨﻨﺪ و دوﺳﺖ داﺷـﺘﻢ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﺎﻟﻖ اﻳﻦ ﭘﻴﺮوزي ﺑﻮده اﺳﺖ و دﭼﺎر اﺷﺘﺒﺎه ﻧﺸﻮﻧﺪ‪.3‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻼح اﻷﻣﺔ ﰲ ﻋﻠﻮ اﳍﻤﺔ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪ ٥٩٧−٥٩٤/٣ ,‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ )ص(‪ ,‬ﺧﺎﻟﺪ ﳏﻤﺪ ﺧﺎﻟﺪ ‪.٣٨٢‬‬
‫‪ − ٣‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﻄﱪی‪.٤٩٢/٢ ,‬‬

‫‪٧٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪77‬‬

‫ﺷﺐ زﻓﺎف ﺑﻪ ﺳﺒﻚ ﺧﺎﻟﺪ !‬


‫از ﻣﻮﺳﻲ آل ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺷﺐ ﺑـﺴﻴﺎر ﺳـﺮدي‬
‫ﻛﻪ ﺗﺎ ﺻﺒﺢ در ﺣﺎل ﺟﻨﮓ ﺑﺎ دﺷﻤﻦ ﺑﺎﺷﻢ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ از ﺷﺒﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آن را ﺑـﺎ ﻋﺮوﺳـﻲ‬
‫ﻛﻪ دوﺳﺘﺶ دارم ﺗﺎ ﺻﺒﺢ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺒﺮم!‪.1‬‬
‫ﺣﺎل وﻗﺖ رﻓﺘﻦ ﻓﺮا رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﻃـﻮﻻﻧﻲ و ﭘـﺮ از ﺑـﺬل و ﺑﺨـﺸﺶ و ﻓـﺪاﻛﺎري و ﺟﻬـﺎد در راه‬
‫ﺧﺪا‪ ...‬ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﺪا ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ ﺧﻮاﺑﻴﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻧﺎراﺣﺖ و اﻧـﺪوﻫﮕﻴﻦ ﺑـﻮد ﻛـﻪ‬
‫ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻨﮓ ﺷﻬﻴﺪ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫و ﻣﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ اي ﺧﺎﻟﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻛﻪ ﺻﺎدق و راﺳﺘﮕﻮ ﺑﻮده و از روي ﻫـﻮا‬
‫و ﻫﻮس ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮده ﻛﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺻـﺎدﻗﺎﻧﻪ از ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻃﻠـﺐ ﺷـﻬﺎدت‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ در ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮد ﺑﻤﻴﺮد‪.2‬‬
‫و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺷﻬﻴﺪ ﻧﻴﺴﺘﻲ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﻗﻠﺐ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﻲ را ﺑﺮ دﺳﺖ ﺗـﻮ‬
‫ﻓﺘﺢ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ اذن ﺧﺪا از ﻳﻚ ﭘﻴﺮوزي ﺑﻪ ﭘﻴﺮوزي دﻳﮕﺮي ﻣﻲرﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﻦ اﻣﻴﺪوارم ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺟﺮ ﺗﻤﺎم ﺷﻬﻴﺪان زﻣﺎن را ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺪﻫﺪ‪ ...‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺳﻴﺮه‬
‫ﺗﻮ اﺛﺮ ﺑﺰرﮔﻲ در ﺟﺎن ﻫﺮ ﺷﻬﻴﺪي دارد ﻛﻪ ﻣﺎل و ﺧﻮن و ﺟﺎﻧﺶ را در راه ﺧﺪا ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ در ﺣﺎل اﺣﺘﻀﺎر ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺎرﻫﺎ ﺟﻨﮕﻴﺪهام ﺑﻪ اﻣﻴﺪ اﻳﻨﻜﻪ ﺷـﻬﻴﺪ‬
‫ﺷﻮم وﻟﻲ ﺗﻘﺪﻳﺮ ﻣﻦ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻤﻴﺮم‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﺑﻌـﺪ از ﺗﻮﺣﻴـﺪ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫ﻫﻴﭻ ﻋﻤﻠﻲ ﻧﺰد ﻣﻦ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ ﻧﻴﺴﺖ از ﺷﺒﻲ ﻛﻪ در ﻛﻤﻴﻦ دﺷﻤﻦ ﺑﺎﺷﻴﻢ و ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺻﺒﺢ‪ ،‬ﺗﺎ‬
‫ﺑﺮ آﻧﺎن ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺒﺮﻳﻢ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻣ‪‬ﺮدم اﺳﺐ و ﺳﻼﺣﻢ را در راه ﺧﺪا ﻗﺮار دﻫﻴﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺮد ﻋﻤﺮ‬
‫ﺑﺮ ﺟﻨﺎزه او اﻳﺴﺘﺎد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮ ﻃﺎﻳﻔﻪ وﻟﻴﺪ ﺣﺮﺟﻲ ﻧﻴﺴﺖ اﮔﺮ از ﻏﻢ وﻓﺎت او ﺑﮕﺮﻳﻨﺪ و‬
‫اﺷﻚ ﺑﺮﻳﺰﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﻮﺣﻪ و ﻧﺎﻟﻪ در آن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.3‬‬

‫‪ − ١‬ﻫﻴﺜﻤﯽ‪ ,‬اﳌﺠﻤﻊ‪ ٣٥٠/٩ ,‬ﻭ آﻥ را ﺑﻪ اﺑﻮﻳﻌﻠﯽ ﻧﺴﺒﺖ دادﻩ ﻭ ﮔﻔﺘﻪ ﻛﻪ رﺟﺎﻟﺶ ﺻﺤﻴﺢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ از ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﻴﻒ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٦٢٧٦ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ ﻭ ﺣﺎﻓﻆ در اﻻﺻﺎﺑﻪ ‪ ٧٤/٣‬آﻥ را ﺑﻴﺎﻥ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٧٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪78‬‬

‫از ﻧﺎﻓﻊ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﺧﺎﻟﺪ ﻣﺮد ﺟﺰ اﺳﺐ و ﺳﻼح و ﻏﻼﻣﺶ ﭼﻴـﺰي از‬
‫او ﺑﺠﺎي ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن رﺣﻢ ﻛﻨﺪ‪ .‬او ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﻣـﺎ‬
‫ﻓﻜﺮ ﻣﻲﻛﺮدﻳﻢ‪.1‬‬
‫ﻋﻤﺮ در زﻣﺎن ﺣﻴﺎت ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺧﺎﻟﺪ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺗﻮ ﺑﺮ ﻣﻦ ﻛﺮﻳﻢ ﻫﺴﺘﻲ و‬
‫ﺗﻮ ﻧﺰد ﻣﻦ ﻣﺤﺒﻮب ﻫﺴﺘﻲ و ﺑﻌﺪ از ﻣﺮﮔﺶ ﮔﻔﺖ‪ :‬در اﺳﻼم ﺷﻜﺎﻓﻲ اﻳﺠﺎد ﺷﺪ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫اﺻﻼح ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در ﻣﻮرد او ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا او ﻣﺎﻧﻊ ﺣﻤﻼت دﺷﻤﻦ ﺑﻮد و ﺑـﺴﻴﺎر‬
‫ﻣﻴﻤﻮن و ﻣﺒﺎرك ﺑﻮد‪.‬‬
‫از اﺑﻮاﻟﻌﺠﻤﺎء ﺳﻠﻤﻲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ :‬اي ﻛﺎش ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﺮاي‬
‫ﺧﻮد ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲﻛﺮدي اي اﻣﻴﺮ ﻣﻮﻣﻨﺎن؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه را واﻟﻲ ﻛـﻨﻢ و ﺳـﭙﺲ ﻧـﺰد‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎرم ﺑﺮوم و ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬ﭼﺮا او را ﺧﻠﻴﻔﻪ ﻛﺮدي؟ ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ‪ :‬از ﺑﻨﺪه و دوﺳـﺖ‬
‫ﺗﻮ ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ اﻣﺘﻲ اﻣﻴﻨﻲ دارد و اﻣﻴﻦ اﻳﻦ اﻣﺖ‪ ،‬اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه اﺳﺖ‪ .‬و اﮔـﺮ ﺑـﺮاي‬
‫واﻟﻲ ﻛﺮدن ﺧﺎﻟﺪ از ﻣﻦ ﭘﺮﺳﻴﺪه ﺷﻮد ﻛﻪ ﭼﺮا او را واﻟﻲ ﻛـﺮدي‪ .‬ﻣـﻲﮔـﻮﻳﻢ‪ :‬از ﺑﻨـﺪه و‬
‫دوﺳﺖ ﺗﻮ ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ﺷﻤﺸﻴﺮي از ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎي ﺧﺪاﺳﺖ ﻛـﻪ ﻋﻠﻴـﻪ‬
‫ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪.2‬‬
‫ﺳﺨﻨﺎن ﮔﻮارا و دﻟﻨﺸﻴﻨﻲ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ در ﻣﺮﺛﻴﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻴﺎن ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻟﺪ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺗﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهوار زﻧﺪﮔﻲ ﻛﺮد و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهوار ﻣـﺮد‬
‫و ﺟﺴﺪش ﻏﺎﻳﺐ اﺳﺖ اﻣﺎ روﺣﺶ در ﺧﺎﻃﺮ و ﺟﺎﻧﻬﺎ زﻧﺪه اﺳﺖ و آﺛـﺎرش در ﺗـﺎرﻳﺦ‬
‫ﺟﺎوﻳﺪان اﺳﺖ و ﭘﻴﺮوزﻳﻬﺎي او ﻳﻜﻲ از ﻣﻌﺠﺰات ﺗﺎرﻳﺦ ﻋﺮب و اﺳﻼم و ﺑﻠﻜـﻪ ﺗـﺎرﻳﺦ‬
‫ﺟﻨﮓ ﺗﻤﺎم اﻣﺘﻬﺎ در ﻫﺮ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.3‬‬
‫آﻳﺎ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺗﻮ از ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺷﻴﺮ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪي ﻛﻪ از ﺑﭽﻪﻫﺎﻳﺶ ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.١٢١/١/٧‬‬


‫‪ − ٢‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﻛﺮ از ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب )‪ (‬ﻧﻘﻞ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪ ٣٢٠٧‬آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﻗﺎدة ﻓﺘﺢ اﻟﻌﺮاﻕ ﻭ اﳉﺰﻳﺮﻩ ص‪.٢٣١‬‬

‫‪٧٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪79‬‬

‫آﻳﺎ ﺑﺨﺸﺶ و ﻛﺮاﻣﺖ ﺗﻮ از ﺳﻴﻞ ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن ﻛﻮﻫﻬﺎ ﺟﺎري ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫از اﺑﻮزﻧﺎد ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﻫﻨﮕﺎم اﺣﺘـﻀﺎر ﮔﺮﻳـﺴﺖ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑـﺎ ﻓـﻼن و ﻓـﻼن‬
‫ﺟﻨﮕﻴﺪم و ﺟﺎﻳﻲ در ﺑﺪﻧﻢ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪه اﺳﺖ ﻣﮕﺮ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺑﺮ آن زﺧﻢ ﺷﻤﺸﻴﺮ و ﻧﻴـﺰهاي‬
‫اﺳﺖ‪ .‬و اﻛﻨﻮن در ﺣﺎﻟﻲ ﻣﻲﻣﻴﺮم ﻛﻪ دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺘﺮي ﻛﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺟﺎي ﺧـﻮد‬
‫ﺟﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬‬
‫روح و ﺑﻮي اﺑﻮﺳﻠﻴﻤﺎن داﺋﻤﻲ و اﺑﺪي اﺳﺖ ﺑﻄﻮري ﻛﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ اﺳﺒﻬﺎ ﺷـﻴﻬﻪ ﺑﻜـﺸﻨﺪ‬
‫وﺟﻮد دارد و در زﻳﺮ ﭘﺮﭼﻢﻫﺎي ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﻼم ﺣﺲ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ اﺳﺒﺖ ﻣﻲآﻳﻲ و ﺷﻴﻬﻪ او ﻣﺎ را ﺑﻪ ﻳﺎد ﺗﻮ ﻣﻲاﻧﺪازد‪ ،‬ﻫﻤﺎن اﺳـﺒﻲ ﻛـﻪ در‬
‫راه ﺧﺪا وﻗﻒ ﻛﺮدي‪.‬‬
‫آﻳﺎ ﺳﻮارﻛﺎري ﺑﻌﺪ از ﺧﺎﻟﺪ ﻣﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﻬﺮﻫﺎ را ﺑﭙﻴﻤﺎﻳـﺪ؟! و آﻳـﺎ ﻛـﺴﻲ ﻏﻴـﺮ از او‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻛﺎﻓﺮان را ﺧﻮار ﻛﻨﺪ؟! آﻓﺮﻳﻦ اي ﻗﻬﺮﻣﺎن ﺗﻤﺎم ﭘﻴﺮوزﻳﻬﺎ‪ ...‬و اي ﺳﭙﻴﺪهدم ﺗﻤـﺎم‬
‫ﺷﺒﻬﺎ‪ .‬ﺗﻮ روﺣﻴﻪ ﻟﺸﻜﺮت را ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻦ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻗﻮي ﻛﺮدي ﺗﺎ در ﺟﻨﮓ ﭘﻴـﺮوز ﺷـﻮﻧﺪ‪:‬‬
‫"ﻋﻨﺪ اﻟﺼﺒﺎح ﻳﺤﻤﺪ اﻟﻘﻮم اﻟﺴﺮي" )اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺿﺮب اﻟﻤﺜﻠﻲ ﺷﺪ ﺑـﺮاي ﺗـﺸﻮﻳﻖ‬
‫ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺻﺒﺮ در ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺨﺘﻲ ﺗﺎ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻴﺮ ﺷﻮﻧﺪ( ‪ .‬ﻳـﺎد و ﻋﻈﻤـﺖ و ﺷـﻜﻮه ﺗـﻮ‬
‫ﻣﻌﻄﺮ و ﺟﺎوﻳﺪان اﺳﺖ اي ﺧﺎﻟﺪ‪.1‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺧﺎﻟﺪ و ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ − ١‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ)ص(‪ ,‬ص‪ ٣٣٢‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬

‫‪٧٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪80‬‬

‫ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ‪«٥» ‬‬


‫ای ﻣﻌﺎذ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺗﻮ را دﻭﺳﺖ دارﻡ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪» :‬ﻫﺮ آﻧﻜﺲ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻴﺮش را ﺑﺨﻮاﻫـﺪ او را در دﻳـﻦ ﻋـﺎﻟﻢ‬
‫ﻣﻲﮔﺮداﻧﺪ«‪.1‬‬
‫ﻧﻌﻤﺖ ﻋﻠﻢ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎﺳﺖ‪ ،‬از اﻳﻦ رو ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺒﻲ ﺧﻮد دﺳﺘﻮر داده ﺗـﺎ‬
‫از ﭘﺮوردﮔﺎرش زﻳﺎدي ﻋﻠـﻢ را ﺑﺨﻮاﻫـﺪ‪ ،‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻓﺮﻣـﻮد‪z T S R Q P { :‬‬
‫)ﻃﻪ‪» .(114 :‬ﺑﮕﻮ‪ :‬ﭘﺮوردﮔﺎرا! ﻋﻠﻢ ﻣﺮا اﻓﺰون ﻛﻦ!«‪.‬‬
‫ﺑﺮاي ارﺟﻤﻨﺪي و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻋﻠﻢ و ﻋﻠﻤﺎ ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ – ﺑﻠﻨﺪﻣﺮﺗﺒﻪ ‪ -‬ﻫﻤﻴﻦ ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﺎن را ﺑﻪ ارﺟﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﻳﮕﺎﻧﻪ ﭘﺮﺳﺘﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﮔﻮاﻫﻲ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺲ از آن ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ‪ -‬ﺑﻠﻨﺪﻣﺮﺗﺒﻪ ‪ -‬ﺑﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﺰرگ ﮔﻮاﻫﻲ داده ﺳـﭙﺲ ﮔـﻮاﻫﻲ‬
‫ﻣﻼﺋﻜﻪ و ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻋﻠﻢ را در ﮔﻮاﻫﻲ دادن ﺑﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺳﺘﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻮاﻫﻲ ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﺒﻮد ﺑﻪ ﺣﻘﻲ ﺟﺰ او ﻧﻴﺴﺖ و اﻳﻦ‬
‫ﻛﻪ او دادﮔﺮي ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن و ﺻﺎﺣﺒﺎن داﻧﺶ ﺑﺮ اﻳﻦ اﻣﺮ ﮔﻮاﻫﻲ ﻣﻲدﻫﻨـﺪ‪ ،‬ﻫـﻴﭻ‬
‫ﻣﻌﺒﻮد ﺑﻪ ﺣﻘﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﺟﺰ او ﻛﻪ ﺗﻮاﻧﺎ و ﺣﻜﻴﻢ اﺳﺖ«‪.‬‬
‫ﺣﺘﻲ ﻋﻠﻤﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﺮس ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻌﻈﻴﻢ از ﺧﺪاوﻧﺪ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧــﺪ ﻣــﻲﻓﺮﻣﺎﻳــﺪ‪z » º ¹ ¸ ¶ µ´ ³ ² ± ° ¯ { :‬‬
‫)ﻓﺎﻃﺮ‪)» .(28 :‬آرى( ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭼﻨﻴﻦ اﺳـﺖ‪ :‬از ﻣﻴـﺎن ﺑﻨـﺪﮔﺎن ﺧـﺪا‪ ،‬ﺗﻨﻬـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن از او‬
‫ﻣﻰﺗﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺰﻳﺰ و ﻏﻔﻮر اﺳﺖ«‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧــﺪ ﻣــﻲﻓﺮﻣﺎﻳــﺪ‪Ñ Ð Ï Î ÍÌ Ë Ê É È Ç Æ Å{ :‬‬
‫‪) z Ò‬اﻟﺰﻣﺮ‪» .(9 :‬ﺑﮕﻮ‪ :‬آﻳﺎ ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﻣﻰداﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﻧﻤﻰداﻧﻨﺪ ﻳﻜـﺴﺎﻧﻨﺪ؟! ﺗﻨﻬـﺎ‬

‫‪ − ١‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﻴﻪ از ﻣﻌﺎﻭﻳﻪ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٦٦١ ,‬‬

‫‪٨٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪81‬‬

‫ﺧﺮدﻣﻨﺪان ﻣﺘﺬﻛﺮ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ!«‪.‬‬


‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳـﺪ‪å ä ãâ á à ß Þ Ý Ü Û Ú { :‬‬
‫‪) z è ç æ‬اﻟﻤﺠﺎدﻟﻪ‪» .(11 :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻛﺴﺎﻧﻰ را ﻛﻪ اﻳﻤﺎن آوردهاﻧـﺪ و ﻛـﺴﺎﻧﻰ را‬
‫ﻛﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ آﻧﺎن داده ﺷﺪه درﺟﺎت ﻋﻈﻴﻤﻰ ﻣﻰﺑﺨﺸﺪ؛ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدﻫﻴﺪ‬
‫آﮔﺎه اﺳﺖ«‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﻴﺰ ﺣﺴﺎدت را در اﻳﻦ دو اﻣﺮ )ﻋﻠـﻢ و اﻳﻤـﺎن( اﺟـﺎزه داده اﺳـﺖ )ﻛـﻪ‬
‫ﺣﺴﺪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻏﺒﻄﻪ اﺳﺖ(‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪» :‬ﺟﺰ در دو ﭼﻴﺰ ﺣﺴﺪ ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴـﺴﺖ؛ )و ﻳﻜـﻲ از آن دو(‬
‫ﻣﺮدي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ او ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻄﺎ ﻛﺮده ﻛﻪ او ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﺣﻜﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑـﻪ‬
‫دﻳﮕﺮان ﻧﻴﺰ ﻣﻲآﻣﻮزد«‪.1‬‬
‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ ﺳﺘﺮگ ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﺎن را ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن اﻣـﺮي ﻛـﻪ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳـﺪ‪É È Ç { :‬‬
‫‪) z Ð Ï Î Í Ì Ë Ê‬اﻟﻨﺴﺎء‪» .(59 :‬اﻃﺎﻋﺖ ﻛﻨﻴـﺪ ﺧـﺪا را! و اﻃﺎﻋـﺖ ﻛﻨﻴـﺪ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا و اوﻟﻮ اﻻﻣﺮ )ﻋﻠﻤﺎ و ﺣﻜﺎم ﻣﺴﻠﻤﺎن(«‪.‬‬
‫ﺟﺎﺑﺮ و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد از ﺻﺎﺣﺒﺎن اﻣﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن و ﻓﻘﻴﻬﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ آﻧﺎن را در ﻣـﺴﺎﺋﻞ ﭘـﻴﺶ آﻣـﺪه ﺑـﺮ ﻣـﺎ واﺟـﺐ ﮔﺮداﻧﻴـﺪه‬
‫ﻣــﻲﻓﺮﻣﺎﻳــﺪ‪z o n m l k j i h g f e d{ :‬‬
‫)اﻟﻨﺴﺎء‪» .( 83 :‬اﮔﺮ آن را ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ و ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن ‪-‬ﻛـﻪ ﻗـﺪرت ﺗـﺸﺨﻴﺺ ﻛـﺎﻓﻰ دارﻧـﺪ‪-‬‬
‫ﺑﺎزﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬از رﻳﺸﻪﻫﺎى ﻣﺴﺎﺋﻞ آﮔﺎه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ«‪.‬‬
‫ﺑﺪان اي ﺑﺮادر ﻃﻠﺐ داﻧﺶ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ روش ﺑﺮاي داﺧﻞ ﺷﺪن در ﺑﻬﺸﺖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪» :‬ﻫﺮﻛﺲ راﻫﻲ را ﺑﺮاي ﻃﻠﺐ ﻋﻠﻢ ﺑﭙﻴﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ راﻫـﻲ‬
‫را ﺟﻬﺖ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮاي وي آﺳﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ«‪.2‬‬

‫‪ − ١‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﻴﻪ از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٧٤٨٨ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﺗﺮﻣﺬی از اﺑﻮﻫﺮﻳﺮﻩ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪ ٦٢٩٨‬آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٨١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪82‬‬

‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪» :‬ﻫﺮﻛﺲ راﻫﻲ را ﺑﺮاي ﻃﻠﺐ ﻋﻠﻢ ﺑﭙﻴﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ راﻫـﻲ‬
‫از راﻫﻬﺎي ﺑﻬﺸﺖ او را رﻫﻨﻤﻮن ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺑﺎﻟﻬﺎﻳﺸﺎن را ﺑﻪ ﺧﺸﻨﻮدي از ﻋﻤـﻞ‬
‫ﺟﻮﻳﻨﺪه ﻋﻠﻢ ﻣﻲﮔﺸﺎﻳﻨﺪ و ﻫﺮ آﻧﭽﻪ در آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و زﻣﻴﻦ اﺳـﺖ و ﻣﺎﻫﻴـﺎن در ﻋﻤـﻖ آب‬
‫ﺑﺮاي ﻋﺎﻟﻢ ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔﺮت ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺮﺗﺮي ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻋﺎﺑـﺪ ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ ﻓـﻀﻴﻠﺖ ﻣـﺎه‬
‫ﺷﺐ ﭼﻬﺎرده ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﮕﺮ ﺳﺘﺎرﮔﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺎﻟﻤﺎن ﻣﻴـﺮاثدار اﻧﺒﻴـﺎء ﻫـﺴﺘﻨﺪ و اﻧﺒﻴـﺎء‬
‫درﻫﻢ و دﻳﻨﺎري از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﻤﻲﮔﺬارﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻓﻘﻂ داﻧﺶ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣـﻲﻣﺎﻧـﺪ و‬
‫ﻫﺮ ﻛﺲ اﻳﻦ ﻣﻴﺮاث آﻧﺎن را ﺑﺮ ﮔﻴﺮد ﺑﻬﺮهاي ﻓﺮاوان ﺑﺮده اﺳﺖ‪.1‬‬
‫و اﻳﻨﻚ در اﺛﻨﺎء اﻳﻦ ﺳﻄﻮر ﺑﺎ ﻋﻠﻤﺎ ﻫﻤﮕﺎم ﻣﻲﺷﻮﻳﻢ؛ ﻣﻌـﺎذ ﺑـﻦ ﺟﺒـﻞ ‪ ‬ﭘﻴـﺸﻮا و‬
‫ﭘﻴﺸﮕﺎم در داﻧﺶ ﺣﻼل و ﺣﺮام‪.‬‬
‫ﭘﻴﺸﻮاي ﻓﻘﻴﻬﺎن‪ ،‬ﮔﻨﺠﻴﻨﻪ داﻧﺸﻮران‪ ،‬ﻫﻢ او ﻛـﻪ ﺷـﺎﻫﺪ ﭘﻴﻤـﺎن ﻋﻘﺒـﻪ‪ ،‬ﺟﻨـﮓ ﺑـﺪر و‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪ دﻳﮕﺮ ﺑﻮد‪.‬‬
‫و ﻳﻜﻲ از ﺻﺒﻮرﺗﺮﻳﻦ‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﺮمﺗﺮﻳﻦ و ﺑﺨﺸﻨﺪهﺗﺮﻳﻦ ﺟﻮاﻧﺎن اﻧﺼﺎر و زﻳﺒـﺎ و ﺧـﻮش‬
‫ﺳﻴﻤﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻬﺮهاش ﺳـﻔﻴﺪ و درﺧـﺸﺎن‪ ،‬دﻧـﺪانﻫـﺎﻳﺶ ﺑـﺮاق‪ ،‬ﭼـﺸﻤﺎﻧﺶ ﺳـﻴﻪﮔﻮﻧـﻪ‪،‬‬
‫زﻳﺒﺎروي‪ ،‬ﺧﻮش ﺑﺮﺧﻮرد و از ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺟﻮاﻧﺎن ﻗﻮم ﺧﻮد ﺑﻮد‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺳـﻌﺎدت ﻛـﺴﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺳﺮوري ﻳﺎﻓﺘﻪ و در اﻳﻤﺎن و ﻳﻘﻴﻦ ﭘﻴﺸﮕﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮش ﺑﻪ ﺳﻌﺎدﺗﺶ ﻛـﻪ ﻣﻌﻠـﻢ و‬
‫ﻓﺎﺗﺢ ﻳﻤﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮاﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺘـﻮان ﻣﺰاﻳـﺎﻳﺶ را ﺑﺮﺷـﻤﺮد و ﺑﺰرﮔـﻮارﺗﺮ از آن‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎﺗﺶ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﺷﻮد‪ .‬در ﻓﻬﻢ دﻳﻦ ﺑـﻪ ﮔـﻮاﻫﻲ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻋـﺎﻟﻤﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻓﺮد اﻣﺖ اﺳﻼﻣﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻼل و ﺣﺮام ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ ‪ ‬در ﺧﺼﻮص وي ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﻫﻼك ﻣﻲﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮﮔﺎه اﺻﺤﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ و ﻣﻌﺎذ در ﻣﻴﺎن آﻧﺎن ﺑﻮد ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻫﻴﺒﺖ وي ﺑﻪ‬
‫او ﻧﮕﺎه ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺳﻌﺎدت او! ﮔﻮﻳﺎ از دﻫﺎن او ﻧﻮر و ﻣﺮﺟﺎن ﺧﺎرج ﻣﻲﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﻋﻠﻢ و ارﺟﻤﻨﺪي ﻧﺰد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭼﻪ در اﻳﺎم ﺣﻴﺎت رﺳﻮل ﺧﺪا ص و ﭼـﻪ ﭘـﺲ‬
‫از آن‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ ﺑﺰرگ رﺳﻴﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪.٦٢٩٨‬‬

‫‪٨٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪83‬‬

‫ﻫﻨﮕﺎم وﻓﺎﺗﺶ ﻋﻤﺮ وي ‪ :‬از ﺳﻲ و ﺳﻪ ﻳﺎ ﺑﻴﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﺳﺎل ﺗﺠﺎوز ﻧﻜﺮده ﺑﻮد‪.‬‬
‫و آﻧﭽﻪ از ﻋﻠﻢ ﻻزم ﺑﻮد ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻛﺮد و در ﻓﻬﻢ دﻳﻦ از ﻫﻤﻪ اﻣﺖ ﭘﻴﺸﻲ ﺟـﺴﺖ و اﻳـﻦ‬
‫ﻫﻤﻪ ﻋﻠﻢ ﺣﻼل و ﺣﺮام را در ﻃﻮل ﻧﻪ ﺳﺎل ﺑﺪﺳﺖ آورد‪.1‬‬
‫اﺳﻼم آوردن ﻣﻌﺎذ ‪‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻳﻜﻲ ازﻣﻴﻮهﻫﺎي ﭘﺮﺑﺮﻛﺖ دﻋﻮت ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻮد‪ .‬وي ﺑﻪ دﺳـﺖ‬
‫ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴﺮ ‪ ‬اﺳﻼم آورد‪ .‬ﻫﻤـﺎن ﻣـﺼﻌﺒﻲ ﻛـﻪ در دﻋـﻮت ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﻣﻬﺮﺑـﺎﻧﻲ‪،‬‬
‫ﺣﻜﻤﺖ و ﭘﻨﺪ ﻧﻴﻜﻮ ﺗﻜﻴﻪ ﻣﻲﻛﺮد – و اﻳﻦ ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻗﻄـﻊ ﻳﻜـﻲ از ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﺷـﻴﻮهﻫـﺎي‬
‫دﻋﻮت ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪا اﺳﺖ‪.-‬‬
‫در ﺷﺐ )ﭘﻴﻤﺎن( ﻋﻘﺒﻪ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺮاه ﻫﻔﺘﺎد و دو ﻧﻔﺮي ﺑـﻮد ﻛـﻪ در اﻳـﻦ ﭘﻴﻤـﺎن ﻣﺒـﺎرك‬
‫ﺣﻀﻮر ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫دﺳﺖ ﺧﻮد را در دﺳﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﻬﺎد و ﺑﺎ او ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﺪان وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺮﮔـﻲ از‬
‫اوراق ﺳﻔﻴﺪ را ﺑﺮ ﭘﻴﺸﺎﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ رﻗﻢ زﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮﻛﺖ دﻋﻮت ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ اﻳـﻦ اﻣـﺮ اﻃﻤﻴﻨـﺎن ﻳﺎﻓـﺖ ﻛـﻪ ﺧﻴـﺮ‬
‫ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﺮاي او‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﻛﺖ دﻋﻮت ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻮد‪ .‬از اﻳﻦ رو‬
‫ﺑﻪ ﭘﺎ ﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺎ ﭘﺮﭼﻢ اﺳﻼم را ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻮﺗﺮﻳﻦ وﺟﻪ ﺑﺮ ﮔﻴﺮد و ﻣﺮدﻣﺎن اﻃـﺮاف ﺧـﻮد را‬
‫ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ رﺣﻤﺎن – ﺟﻞ وﻋﻼ – رﻫﻨﻤﻮن ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﺑﻬﺸﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﻌﻤﺘﻬـﺎﻳﺶ را‬
‫ﻧﻪ ﭼﺸﻤﻲ دﻳﺪه و ﻧﻪ ﮔﻮﺷﻲ ﺷﻨﻴﺪه و ﻧﻪ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻛﺴﻲ ﺧﻄﻮر ﻛﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺮﻛﺖﻫﺎي دﻋﻮت وي اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﺳﺒﺐ اﺳﻼم آوردن ﻳﻜـﻲ‬
‫از ﺳﺮوران و ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﻨﻲ ﺳﻠﻤﻪ ﻗﺮار داد‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دﻳﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ و اﺳﻼم ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ او‬
‫آﺷﻜﺎر ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻲ از ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﻮم آﻧﻬﺎ در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮ دﻳﻦ ﺷﺮك ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ از ﺟﻤﻠـﻪ آﻧـﺎن‬
‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻤﻮح ﺑﻮد‪ .‬ﻓﺮزﻧﺪش ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو در ﭘﻴﻤﺎن ﻋﻘﺒﻪ ﺣﻀﻮر ﻳﺎﻓﺖ و ﺑﺎ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬

‫‪ − ١‬ﺗﺮﻃﻴﺐ اﻻﻓﻮاﻩ ﺑﺬﻛﺮ ﻣﻦ ﻳﻈﻠﻬﻢ اﷲ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪.٢٧٠/١ ,‬‬

‫‪٨٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪84‬‬

‫ص ﺑﻴﻌﺖ ﻛﺮد‪ .‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻤﻮح ﻳﻜﻲ از ﺑﺰرﮔﺎن و اﺷﺮاف ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻨﻲ ﺳﻠﻤﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫در ﻣﻨﺰل ﺧﻮد ﺑﺘﻲ از ﭼﻮب داﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﻣﻨﺎت ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬او ﻧﻴـﺰ ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ ﺳـﺎﻳﺮ‬
‫اﺷﺮاف‪ ،‬آن ﺑﺖ را ﻣﻌﺒﻮد ﺧﻮد ﻗﺮار داده و از آن ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﻲ و ﭘﺎﻛﻲ ﻳﺎد ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ دو ﺟﻮان از ﺑﻨﻲ ﺳﻠﻤﻪ‪ :‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ و ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬اﺳﻼم آوردﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﺑﺮﺧﻲ از ﺟﻮاﻧﺎن دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ اﺳﻼم آورده و در ﭘﻴﻤﺎن ﻋﻘﺒﻪ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻳـﻦ ﺟﻮاﻧـﺎن‬
‫در اﺛﻨﺎي ﺷﺐ ﺑﺖ ﻋﻤﺮو را ﺑﺮداﺷﺘﻪ واژﮔﻮﻧﻪ در ﺣﻔﺮهﻫـﺎﻳﻲ اﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ ﻛـﻪ ﺑﻨـﻲ ﺳـﻠﻤﻪ‬
‫ﺑﺮاي رﻓﻊ ﺣﺎﺟﺖ و رﻳﺨﺘﻦ زﺑﺎﻟﻪﻫﺎ اﻳﺠﺎد ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺻﺒﺢ ﺷﺪ و ﻋﻤﺮو اﻳﻦ اﻣﺮ را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺪا ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺘـﺎن‪ ،‬ﭼـﻪ‬
‫ﻛﺴﻲ ﺑﺎ ﻣﻌﺒﻮدﻣﺎن در اﻳﻦ ﺷﺐ دﺷﻤﻨﻲ ورزﻳﺪه اﺳﺖ‪ ،‬آري ﭼﻨﻴﻦ ﮔﻔﺖ و ﺻﺒﺤﮕﺎه ﺑـﻪ‬
‫ﺟﺴﺖ و ﺟﻮي ﺑﺖ ﺧﻮد ﺷﺘﺎﻓﺖ‪ .‬ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ آن را ﭘﻴﺪا ﻛـﺮد ﭘـﺲ آن را ﺷـﺴﺖ و ﭘـﺎك‬
‫ﮔﺮداﻧﻴﺪ و ﺧﻮش ﺑﻮ ﻧﻤﻮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ اﮔﺮ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻢ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺎ ﺗﻮ ﭼﻨﻴﻦ‬
‫ﻛﺮده او را ﺧﻮار ﻣﻲﻛﺮدم‪ .‬ﺷﺐ ﻫﻨﮕﺎم وﻗﺘﻲ ﻋﻤﺮو ﺑﻪ ﺧﻮاب رﻓـﺖ‪ ،‬دﻳﮕـﺮ ﺑـﺎر ﻫﻤـﺎن‬
‫ﻋﻤﻞ را ﺑﺎ ﺑﺖ ﻣﺬﻛﻮر اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ .‬ﺻﺒﺢ ﺷﺪ و ﻋﻤﺮو ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﻫﻤﺎن وﺿﻌﻴﺖ روز ﻗﺒﻞ‬
‫را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮد‪ .‬دوﺑﺎره آﻧﺮا ﻏﺴﻞ داده ﭘﺎك و ﺧﻮﺷﺒﻮ ﻛﺮد‪) .‬ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن( ﺑﺎر دﻳﮕﺮ‬
‫در ﻫﻨﮕﺎم ﺷﺐ ﻫﻤﺎن ﻋﻤﻞ ﮔﺬﺷﺘﻪ را ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬و ﭘﺲ از اﻳﻨﻜـﻪ ﭼﻨـﺪ ﺑـﺎر دﻳﮕـﺮ‬
‫ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻤﻞ را ﺗﻜﺮار ﻛﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻋﻤـﺮو آن را ﻏـﺴﻞ داده‪ ،‬ﭘـﺎك و ﺧﻮﺷـﺒﻮ ﻛـﺮد‪ ،‬ﺳـﭙﺲ‬
‫ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺧﻮد را ﺑﺮ آن آوﻳﺨﺘﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻧﻤﻲداﻧﻢ ﭼﻪ ﻛـﺴﻲ ﭼﻨـﻴﻦ ﻋﻤﻠـﻲ‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮ اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬اﮔﺮ در ﺗﻮ ﺧﻴﺮي اﺳﺖ اﻳﻦ ﺷﻤﺸﻴﺮ را در اﺧﺘﻴﺎر ﺗﻮ ﻗﺮار ﻣﻲدﻫﻢ و‬
‫ﺑﺎ آن از ﺧﻮد دﻓﺎع ﻛﻦ‪ .‬ﺷﺐ ﺷﺪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻪ ﺧﻮاب رﻓﺖ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ آن ﺟﻮاﻧﺎن دﺷـﻤﻨﻲ‬
‫ﻛﺮده ﺷﻤﺸﻴﺮ را از ﮔﺮدن ﺑﺖ ﻣﺬﻛﻮر ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺳﮓ ﻣـﺮدهاي را ﺑـﺎ ﻃﻨـﺎب ﺑـﻪ آن‬
‫ﺑﺴﺘﻨﺪ و آن را در ﭼﺎﻫﻲ از ﭼﺎﻫﻬﺎي ﺑﻨﻲ ﺳﻠﻤﻪ ﻛـﻪ ﻣـﺮدم در آن ﻣـﺪﻓﻮع ﻣـﻲرﻳﺨﺘﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻴﺎﻓﻜﻨﺪﻧﺪ‪ .‬ﺻﺒﺢ ﺷﺪ و ﻋﻤﺮو ﺑﺖ را در ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻴﺎﻓﺖ‪ .‬در ﭘﻲ ﺟﺴﺘﺠﻮي آن ﺑـﺮ‬
‫آﻣﺪه ﺳﭙﺲ آن را در ﭼﺎه ﻣﺬﻛﻮر‪ ،‬واروﻧﻪ و ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺳﮕﻲ ﻣﺮده ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ آن‬
‫را دﻳﺪ و ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ دﻓﺎع از ﺧﻮد ﻧﻴﺴﺖ و ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻗﺒﻴﻠـﻪ او ﻧﻴـﺰ‬

‫‪٨٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪85‬‬

‫ﺑﺎ وي ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ وﺟﻪ ﻧﻴﻜﻮﻳﻲ اﺳﻼم آورد‪.1‬‬


‫ﻣﺤﺒﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬و ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪ وي ﻧﻬﺎد‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻫﺠﺮت ﻛﺮد ﺑﻪ ﺳﺒﺐ آﻣﺪن وي ﻣﻌﺎذ ﺷـﺪﻳﺪاً ﺷـﺎد‬
‫ﺷﺪ و ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻼزم وي ﮔﺸﺖ )ﻣﻼزﻣﺖ ﻳﻚ ﭼـﺸﻢ ﺑـﺎ ﭼـﺸﻢ دﻳﮕـﺮ( و از‬
‫ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﭘﺎك وي ﻋﻠﻢ ﻓﺮاوان آﻣﻮﺧﺖ‪ .‬در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣـﻼل و ﺣـﺮام و ﺳـﺎﻳﺮ ﻣـﺴﺎﺋﻞ‬
‫ﺷﺮﻋﻲ اﺳﻼم ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺗﻌﻤﻖ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻋﺎﻟﻤﺘﺮﻳﻦ اﺻﺤﺎب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧـﺴﺒﺖ‬
‫ﺑﻪ ﻛﺘﺎب و ﺳﻨﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﻧﺸﺎﻧﻬﺎي اﻓﺘﺨﺎري ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑـﻦ‬
‫ﺟﺒﻞ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ اﺷﺎره ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪» :‬ﻗﺮآن را از ﭼﻬـﺎر ﻧﻔـﺮ‬
‫ﻓﺮا ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬أُﺑﻲ‪ ‬ﺑﻦ ﻛﻌﺐ‪ ،‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ و ﺳﺎﻟﻢ ﻣﻮﻟﻲ اﺑﻲ ﺣﺬﻳﻔﻪ‪.2‬‬
‫از اﻧـﺲ ‪ ‬رواﻳـﺖ ﺷـﺪه اﺳــﺖ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧــﺪ‪» :‬در ﻣﻴـﺎن اﻣـﺖ ﻣــﻦ‬
‫ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﺘﺮﻳﻨﺸﺎن ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ اﻣﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ‪ ،‬ﺳﺨﺖﺗﺮﻳﻨﺸﺎن در دﻳﻦ ﺧﺪا ﻋﻤـﺮ‪ ،‬ﺑﺎﺣﻴﺎﺗﺮﻳﻨـﺸﺎن‬
‫ﻋﺜﻤﺎن و اﮔﺎﻫﺘﺮﻳﻨﺸﺎن ﺑﻪ ﺣﻼل و ﺣﺮام ﻣﻌﺎذ اﺳﺖ«‪.3‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻌﺎذ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲﻛﺮد و ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻮﺗﺮﻳﻦ وﺟﻪ اﻛﺮام ﻣﻲداﺷـﺖ‪ ،‬از‬
‫ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ رﺳﻮل ﺧـﺪا ص ﺑـﺮ اﻻﻏـﻲ‬
‫ﺳﻮار ﺑﻮدم ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﻋ‪‬ﻔﻴﺮ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .4‬و اﻳﻦ رواﻳﺖ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺗﻮاﺿﻊ ﻓﺮاوان ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص و‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻌﺎذ ﻧﺰد رﺳﻮل ﺧﺪا اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺮادر ﺑﺰرﮔﻮار و ﺧﻮاﻫﺮ ارﺟﻤﻨﺪم در اﻳﻦ ﻣﻨﻘﺒﺖ ﺑﺰرﮔﻲ ﻛﻪ دﻧﻴﺎ و آﻧﭽﻪ در آن اﺳﺖ‬

‫‪ − ١‬اﻳﻦ داﺳﺘﺎﻥ را ذﻫﺒﯽ در ﻛﺘﺎب ﺳﲑ اﻷﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء ‪ ٢٥٤−٢٥٣/١‬آﻭردﻩ اﺳﺖ ﻭ ﳘﭽﻨﲔ در ﻛﺘﺎبﻫﺎی أﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑـﺔ اﺑـﻦ‬
‫اﺛﲑ ‪ ٢٠٨−٢٠٧/٤‬ﻭ ﺳﲑﻩ اﺑﻦ ﻛﺜﲑ ‪.٢٠٨−٢٠٧/٢‬‬
‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری در ﺷﲈرﻩ ‪ ٤٩٩٩‬در ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻗﺮآﻥ ﻭ ﻣﺴﻠﻢ ﺷﲈرﻩ ‪ ٢٤٦٤‬ﺑﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﲪﺪ‪ ,‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ,‬ﻧﺴﺎﺋﯽ از اﻧﺲ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪ ,‬آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.٨٩٥ ,‬‬
‫‪ − ٤‬ﺑﺨﺎری اﻳﻦ رﻭاﻳﺖ را آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.٤٤/٦ ,‬‬

‫‪٨٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪86‬‬

‫ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ آن ﺑﺮاﺑﺮي ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺪﺑﺮ ﻛﻦ!‬


‫از ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا دﺳـﺖ وي را ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪:‬‬
‫»اي ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺗﻮ را دوﺳﺖ دارم‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺗـﻮ را دوﺳـﺖ دارم‪ .‬ﭘـﺲ‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اي ﻣﻌﺎذ ﺗﻮ را ﺳﻔﺎرش ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ در ﭘﺎﻳﺎن ﻫﻴﭻ ﻧﻤﺎزي اﻳﻦ دﻋﺎ را رﻫـﺎ ﻣﻜﻨـﻰ‪:‬‬
‫ﻛﻪ ﭘﺮوردﮔﺎرا ﻣﺮا ﺑﺮ ﻳﺎد و ﺷﻜﺮ و ﻋﺒﺎدت ﻧﻴﻜﺖ ﻛﻤﻚ و ﻳﺎري ﻛﻦ«‪.1‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻣﻌﺎذ را در ﻣﻴﺎن ﻋﻠﻤﺎ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬‬
‫از ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻛﻌﺐ ﻗﺮﻇﻲ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪» :‬ﻣﻌـﺎذ ﺑـﻦ‬
‫ﺟﺒﻞ از ﺣﻴﺚ درﺟﻪ و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﭘﻴﺸﺮو ﻋﻠﻤﺎﺳﺖ«‪.2‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻳﻚ روز در ﺗﻤﺠﻴﺪ وي ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪» :‬ﻣﻌـﺎذ ﺑـﻦ ﺟﺒـﻞ ﭼـﻪ ﻣـﺮد ﺧـﻮﺑﻲ‬
‫اﺳﺖ!«‪.3‬‬
‫اﺻﺤﺎب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻌـﺎذ را ﻣـﻲداﻧـﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬از اﻳـﻦ رو دوﺳـﺘﻲ و‬
‫ارﺟﻤﻨﺪي وي را در دل ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻌﺎذ )ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺧﻠﻴﻞ( اﻣﺘﻲ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﭙﺬﻳﺮ ﺑﺮاي ﺧﺪا ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺮدي از ﻗﺒﻴﻠﻪ اﺷﺠﻊ ﻛﻪ ﺑﻪ او ﻓﺮوه ﺑﻦ ﻧﻮﻓﻞ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻓﺮاﻣـﻮش‬
‫ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬آن ﺷﺨﺺ اﺑﺮاﻫﻴﻢ اﺳـﺖ اﺷـﺎره ﺑـﻪ آﻳـﻪ‪Z Y X W V U { :‬‬
‫[ \ ] ^ _ ` ‪) z‬اﻟﻨﺤﻞ‪.(120 :‬‬
‫»اﺑﺮاﻫﻴﻢ )ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻰ( اﻣﺘﻰ ﺑﻮد ﻣﻄﻴﻊ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا؛ ﺧﺎﻟﻰ از ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ اﻧﺤـﺮاف؛ و از‬
‫ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻧﺒﻮد«‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد در ﺟﻮاب ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻜﺮده اﺳـﺖ ﺑﻠﻜـﻪ ﻣـﺎ او را ﺑـﻪ‬

‫‪− ١‬اﺑﻮداﻭد‪ ١٥٢٤ ,‬ﻭ ﻧﺴﺎﺋﯽ ‪ ٥٣/٢‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ٢٧٤−٢٧٣/٣‬رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ ﺣﻜﻢ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ اﻻﺳﻨﺎد داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ در ﻃﺒﻘﺎت ‪ ١٠٧/٢‬آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﺗﺮﻣﺬی در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷﲈرﻩ ‪ ٣٧٩٧‬آﻭردﻩ اﺳﺖ ﻭ اﺑﻦ ﺣﺒﺎﻥ ﻧﻴﺰ در ﺷﲈرﻩ ‪ ٢٢١٧‬آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٨٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪87‬‬

‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺗﺸﺒﻴﻪ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد در ﺧﺼﻮص اﻣﺖ ﻣﻮرد ﺳﺆال واﻗﻊ ﺷـﺪ‪ .‬در‬
‫ﺟﻮاب ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻌﻠﻢ ﺧﻴﺮ‪ ،‬و ﻗﺎﻧﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻄﻴﻊ و ﻓﺮﻣﺎﻧﭙﺬﻳﺮ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ‪.1‬‬
‫از ﻣﺤﻤﺪ ﭘﺴﺮ ﺳﻬﻞ أﺑﻲ ﺣﺜﻤﻪ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺪرش ﮔﻔﺖ‪ :‬در زﻣﺎن رﺳـﻮل‬
‫ﺧﺪا ﺳﻪ ﻧﻔﺮ از ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ؛ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﻲ و ﺳﻪ ﻧﻔﺮ از اﻧﺼﺎر؛ أﺑﻲ ﺑﻦ ﻛﻌـﺐ‪ ،‬ﻣﻌـﺎذ‬
‫و زﻳﺪ ﻓﺘﻮا ﻣﻲدادﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻧﻴﺎر اﺳﻠﻤﻲ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﺎ اﻳﻦ اﻓﺮاد ﻣﺸﻮرت ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻌﺎذ را ﻧﻴﺰ‬
‫ﻧﺎم ﺑﺮد‪.‬‬
‫ﻣﻮﺳﻲ ﺑﻦ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ رﺑﺎح از ﭘﺪر ﺧﻮد رواﻳﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻋﻤـﺮ در ﺟﺎﺑﻴـﻪ ﺑـﺮاي‬
‫ﻣﺮدم ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺲ ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻪ ﺑﻴـﺎﻣﻮزد ﭘـﺲ ﻧـﺰد ﻣﻌـﺎذ ﺑـﻦ‬
‫ﺟﺒﻞ ﺑﻴﺎﻳﺪ‪.2‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻌﺎذ را در دلﻫﺎي ﻣﺮدم ﺟﺎي داد‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻠﻨـﺪ ﻣﺮﺗﺒـﻪ ﻫﺮﮔـﺎه ﺑﻨـﺪهاي را دوﺳـﺖ ﺑـﺪارد‬
‫ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ را ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪه ﺑﻪ او ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﻓﻼن ﺷـﺨﺺ را دوﺳـﺖ دارم ﺗـﻮ ﻧﻴـﺰ او را‬
‫دوﺳﺖ ﺑﺪار‪ .‬ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﻧﻴﺰ او را دوﺳﺖ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و در آﺳﻤﺎن ﻧـﺪا در ﻣـﻲدﻫـﺪ و‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﻼن ﺷﺨﺺ را دوﺳﺖ دارد ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺰ او را دوﺳﺖ ﺑﺪارﻳـﺪ ﭘـﺲ‬
‫اﻫﻞ آﺳﻤﺎن وي را دوﺳﺖ ﻣﻲدارﻧﺪ‪ .‬و ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺮاي اﻫﻞ زﻣﻴﻦ ﻧﻴﺰ دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ آن‬
‫ﻣﻘﺒﻮل ﻣﻲاﻓﺘﺪ‪.3‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ دﺳﺖ ﺑﺰرﮔﻮاران ﺑﻮد و ﻫﺮ ﻛﺲ او را ﻣﻲدﻳﺪ در ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ دﻳﺪار‬
‫او را دوﺳﺖ ﻣﻲداﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻄﺎء ﺑﻦ اﺑﻮرﺑﺎح از اﺑﻮﺳﻠﻤﻪ ﺧﻮﻻﻧﻲ رواﻳﺖ ﻛﺮده اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬وارد ﻣـﺴﺠﺪ‬
‫ﺣﻤﺺ ﺷﺪم‪ ،‬ﺣﺪود ﺳﻲ ﻧﻔﺮ از ﭘﻴـﺮوان ﺻـﺤﺎﺑﻪ را دﻳـﺪم‪ ،‬در ﻣﻴـﺎن آﻧﻬـﺎ ﺟـﻮاﻧﻲ ﻛـﻪ‬

‫‪ − ١‬ﺣﺎﻛﻢ در ﻣﺴﺘﺪرک ‪ ٢٧٣/٣‬آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺣﺎﻛﻢ آﻥ را در ‪ ٢٧٢−٢٧١/٣‬ﲣﺮﻳﺞ ﻛﺮدﻩ ﻭ ذﻫﺒﯽ اﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ ﻭ ﺑﺎ آﻥ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﻣﺴﻠﻢ از اﺑﻮﻫﺮﻳﺮﻩ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪.١٧٠٥‬‬

‫‪٨٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪88‬‬

‫ﭼﺸﻤﺎﻧﻲ ﺳﻴﺎه و دﻧﺪاﻧﻬﺎي ﺑﺮاق داﺷﺖ و ﺳﺎﻛﺖ ﺑﻮد را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدم‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه ﻣـﺮدم از‬
‫ﻛﻨﺎر وي ﻣﻲﮔﺬﺷﺘﻨﺪ رو ﺑﻪ او ﻛﺮده ﺳﺆال ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻦ ﭘﺮﺳﻴﺪم اﻳﻦ ﻓﺮد ﻛﻴـﺴﺖ؟‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻦ رو ﻣﺤﺒﺖ وي در دل ﻣﻦ ﺟﺎي ﮔﺮﻓﺖ‪.1‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ از اﺑﻮ ادرﻳﺲ ﺧﻮﻻﻧﻲ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وارد ﻣـﺴﺠﺪ دﻣـﺸﻖ‬
‫ﺷﺪم ﺟﻮاﻧﻲ را دﻳﺪم ﻛﻪ دﻧﺪاﻧﻬﺎﻳﺶ ﺑﺮاق ﺑﻮد و ﻣﺮدﻣﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺎ وي ﺑﻮدﻧـﺪ ﻫﺮﮔـﺎه در‬
‫ﭼﻴﺰي اﺧﺘﻼف ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ ﺑﻪ او ارﺟﺎع ﻣﻲدادﻧﺪ و ﻧﻈﺮ او را ﺟﻮﻳﺎ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﭘﺮﺳـﻴﺪم او‬
‫ﻛﻴﺴﺖ؟ ﺟﻮاب دادﻧﺪ‪ :‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ اﺳﺖ‪ .‬روز ﺑﻌﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻤﺎز ﻇﻬـﺮ ﺧـﺎرج ﺷـﺪم‬
‫دﻳﺪم وي از ﻣﻦ ﭘﻴﺸﻲ ﮔﺮﻓﺘﻪ و در ﺣﺎل ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪن اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬در اﻧﺘﻈﺎر وي ﻣﺎﻧﺪم‬
‫ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻤﺎزش ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎ وي روﺑﺮو ﺷﺪه ﺳﻼم ﻛﺮدم‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﻪ ﺧﺪا‬
‫ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮ را دوﺳـﺖ دارم‪ .‬در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧـﺪ؟ ﮔﻔـﺘﻢ‪) :‬آري(‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ‪ .‬دوﺑﺎره ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ؟ ﮔﻔـﺘﻢ‪) :‬آري( ﺧﺪاوﻧـﺪ‪ .‬ﺳـﭙﺲ ﻗـﺴﻤﺘﻲ از رداي ﻣـﺮا‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﻮد ﻛﺸﻴﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺸﺎرت ﺑﺎد ﺑﺮ ﺗﻮ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻣـﻦ از رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﺷﻨﻴﺪم ﻣﻲﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬رﺣﻤﺖ ﻣﻦ ﺑﺮ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﻦ‬
‫ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ را دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ و ﻫﻤﻨﺸﻴﻦ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻦ ﺑﺬل و ﺑﺨﺸﺶ ﻣﻲﻛﻨﻨـﺪ‬
‫و ﺑﺎ ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ دﻳﺪ و ﺑﺎزدﻳﺪ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬واﺟﺐ و ﺣﺘﻤﻲ اﺳﺖ«‪.2‬‬
‫رﻓﺘﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ ﻳﻤﻦ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﻋﻮت و ﻧﺸﺮ ﻋﻠﻢ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﺮدان را در ﺟﺎي ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺧـﻮد ﻗـﺮار ﻣـﻲداد‪ ،‬ﭼـﻮن وي‬
‫ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ اﻓﺮادي را ﻛﻪ در اﻃﺮاﻓﺶ ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻲداﻧﺴﺖ‪ ،‬از اﻳـﻦ رو اﻳـﻦ ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲﻫـﺎ را ﺑـﻪ‬
‫ﻛﺎﻣﻞﺗﺮﻳﻦ وﺟﻪ در ﺧﺪﻣﺖ اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫و اﻳﻨﻚ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ ﺗﻤﺎم ﻗـﺮﻳﺶ ﮔـﺮوه ﮔـﺮوه در دﻳـﻦ‬
‫ﺧﺪا وارد ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ از اﻳﻦ رو در ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﻧﻮﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﻠـﻢ ﺑﺰرﮔـﻲ ﺑـﺮاي آﻣـﻮزش‬

‫‪ − ١‬ﺣﺎﻛﻢ ‪ ,٢٦٩/٣‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ١٢٥/٢/٣‬ﻭ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ در ﺣﻠﻴﺔ اﻻﻭﻟﻴﺎء‪ ٢٣٠/١‬اﻳﻦ رﻭای را ﲣﺮﻳﺞ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ در ﻃﺒﻘﺎت ‪ ١٢٣/٢/٣‬ﻭ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ در ﺣﻠﻴﺔ اﻻﻭﻟﻴﺎء ‪ ٢٣٠/١‬آﻭردﻩاﻧﺪ‪ ,‬ﻋﺪﻭی ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎد آﻥ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٨٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪89‬‬

‫اﺳﻼم و ﺗﻔﻬﻴﻢ اﺣﻜﺎم آن ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻋﺘّﺎب ﺑﻦ اﺳﻴﺪ را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒـﻞ در‬
‫ﻣﻜﻪ ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮد ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻗﺮآن ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ و دﻳﻦ ﺧﺪا را ﺑﻪ آﻧﺎن ﺗﻔﻬﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎدﮔﺎن ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻳﻤﻦ ﺑﻪ ﻧﺰد رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻣـﻲآﻣﺪﻧـﺪ و اﺳـﻼم‬
‫ﺧﻮد و اﻃﺮاﻓﻴﺎﻧﺸﺎن را اﻋﻼن ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬از رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه آﻧـﺎن‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﺑﺮاي ﺗﻌﻠﻴﻢ دﻳﻦ ﺧﺪا ﺑﺮاي ﻣﺮدم ﺑﻔﺮﺳﺘﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﻴﺰ ﺑـﺮاي اﻳـﻦ وﻇﻴﻔـﻪ‬
‫ﺗﻌﺪادي از دﻋﻮﺗﮕﺮان ﻫﺪاﻳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ از ﻳﺎران ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻲ اﻧﺘﺨﺎب ﻛﺮده و ﻣﻌـﺎذ‬
‫ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ‪ ‬را ﺑﻪ ﺳﺮﻛﺮدﮔﻲ آﻧﻬﺎ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ‪.1‬‬
‫از ﻣﻌﺎذ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻣـﺮا ﺑـﻪ ﻳﻤـﻦ ﻓﺮﺳـﺘﺎد‪،‬‬
‫ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻗﻀﺎوﺗﻲ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻋﺮﺿﻪ ﺷﻮد ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣﻜﻢ ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﺎ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در‬
‫ﻛﺘﺎب ﺧﺪاﺳﺖ ﺣﻜﻢ ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ .‬اﮔﺮ در ﻛﺘﺎب ﺧﺪا ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻀﺎوت رﺳﻮل ﺧﺪا ص‬
‫ﺣﻜﻢ ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ .‬رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪ :‬اﮔﺮ رﺳﻮل ﭘﻴﺮاﻣﻮن آن ﺣﻜﻤﻲ ﻧﺪاﺷـﺖ؟ ﮔﻔـﺘﻢ‪:‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﻬﻢ ﺧﻮد ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﻨﻢ )اﺟﺘﻬﺎد ﻣﻲﻛﻨﻢ( و در اﻳﻦ اﻣﺮ ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ‪ .‬ﭘﺲ‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪ ﻣﻦ زده ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺣﻤﺪ و ﺛﻨﺎ ﺑﺮاي ﺧﺪاوﻧﺪي ﻛﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎده رﺳـﻮل‬
‫ﺧﺪا را در آﻧﭽﻪ ﻣﻮﺟﺐ رﺿﺎﻳﺖ رﺳﻮل ﺧﺪاﺳﺖ ﻣﻮﻓﻖ ﮔﺮداﻧﻴﺪ‪.2‬‬
‫از اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص او و ﻣﻌﺎذ را ﺑـﻪ ﻳﻤـﻦ‬
‫ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺑﻪ آن دو ﻧﻔﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﺳﺎن ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ و ﺳﺨﺖﮔﻴﺮ ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ‪) ،‬ﺑـﺮاي ﻣـﺮدم( ﭘـﺬﻳﺮش‬
‫اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻴﺪ ﻧﻪ ﮔﺮﻳﺰ و ﺗﻨﻔﺮ‪ .‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﺑﻪ وي ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻣﺎ ﺷـﺮاﺑﻲ ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﺑﺘـﻊ‬
‫وﺟﻮد دارد ﻛﻪ از ﻋﺴﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد و ﺷﺮاﺑﻲ ﻧﻴﺰ از ﺟﻮ درﺳﺖ ﻣﻲﺷﻮد ﺑﻨـﺎم ﻣِـﺰر‪،‬‬
‫)ﺣﻜﻢ اﻳﻦ ﺷﺮابﻫﺎ ﭼﻴﺴﺖ؟( ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻫﺮ ﻣﺴﺖ ﻛﻨﻨﺪهاي ﺣﺮام اﺳﺖ«‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻌﺎذ رو ﺑﻪ ﻣﻦ ﻛـﺮد و ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﻗـﺮآن را ﭼﮕﻮﻧـﻪ ﻗﺮاﺋـﺖ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬در ﻧﻤﺎز‪ ،‬روي ﻣﺮﻛﺐ و ﻧﺸﺴﺘﻪ و اﻳﺴﺘﺎده آن را ﻗﺮاﺋﺖ ﻣـﻲﻛـﻨﻢ‪ .‬ﻣﻌـﺎذ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﻲﺧﻮاﺑﻢ ﺳﭙﺲ ﺑﻴﺪار ﻣﻲﺷﻮم و ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻧﻤﺎزم اﺟﺮ داده ﻣﻲﺷﻮم‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻮر ﻣﻦ ﺣﻴﺎة اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ‪ ,‬ص‪.٥١٦‬‬


‫‪ − ٢‬اﲪﺪ در ‪ ٢٤−٢٣٦/٥‬ﻭ اﺑﻮداﻭد ‪ ٣٥٩٢‬ﻭ ﺗﺰﻣﺬی‪ ١٣٢٧‬اﻳﻦ رﻭاﻳﺖ را ﲣﺮﻳﺞ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٨٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪90‬‬

‫ﺑﺮاي ﺧﻮاﺑﻢ ﻧﻴﺰ داراي اﺟﺮ ﻫﺴﺘﻢ‪.1‬‬


‫دوﺳﺖ از دوﺳﺘﺶ ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر وداع ﺑـﺎ ﻣﻌـﺎذ ‪ ‬ﺑـﻪ ﻫﻤـﺮاه وي ﺑﻴـﺮون رﻓـﺖ‪،‬‬
‫اﺣﺴﺎس ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از آن روز دﻳﮕﺮ او را دﻳﺪار ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻛﺮد و اﻳﻦ آﺧﺮﻳﻦ دﻳـﺪار آن‬
‫دو ﻧﻔﺮ در دﻧﻴﺎﺳﺖ از اﻳﻦ رو آن ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻮﺛﺮ را ﺑﻪ وي ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬از ﻋﺎﺻـﻢ ﭘـﺴﺮ ﺣﻤﻴـﺪ‬
‫ﺳﻜﻮﻧﻲ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻌﺎذ ﺑـﻦ ﺟﺒـﻞ را ﺑـﻪ ﺳـﻮي ﻳﻤـﻦ‬
‫ﻓﺮﺳﺘﺎد ﻫﻤﺮاه وي ﺧﺎرج ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎذ ﺳﻮار ﺑﺮ ﻣﺮﻛﺐ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﭘﻴـﺎده او را ﻣـﺸﺎﻳﻌﺖ‬
‫ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬در ﻫﻨﮕﺎم ﺟﺪا ﺷﺪن ﻣﻌﺎذ از وي ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اي ﻣﻌﺎذ! ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ ﺑﻌـﺪ از اﻳـﻦ‬
‫ﺳﺎل ﻣﺮا دﻳﺪار ﻧﻜﻨﻲ و ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ از ﻣﺴﺠﺪ و ﻗﺒﺮ ﻣـﻦ ﺑﮕـﺬري ﭘـﺲ ﻣﻌـﺎذ از رﻧـﺞ‬
‫ﺟﺪاﻳﻲ از رﺳﻮل ﺧـﺪا ص ﮔﺮﻳـﺴﺖ‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬اي ﻣﻌـﺎذ! ﮔﺮﻳـﻪ ﻧﻜـﻦ!‬
‫ﮔﺮﻳﺴﺘﻦ از ﺷﻴﻄﺎن اﺳﺖ«‪.2‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ﺟﻬﺖ دﻋﻮت ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪا و آﻣﻮزش اﺣﻜﺎم اﺳﻼم ﺑﻪ ﻣـﺮدم ﺑـﻪ ﺳـﻮي ﻳﻤـﻦ‬
‫ﻣﺴﺎﻓﺮت ﻛﺮد و ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﻲ ﻛﻮﺗﺎه و ﻗﺒﻞ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﻌﺎذ از ﻳﻤﻦ رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص‬
‫وﻓﺎت ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺒﻴﺐ ص را ﻧﻴﺎﻓﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎن اﺣﺴﺎﺳﻲ‬
‫ﺑﻪ وي دﺳﺖ داد ﻛﻪ ﮔﻮﻳﺎ روان او از ﺟﺴﻤﺶ ﺧﺎرج ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻠﻜـﻪ اﺣـﺴﺎس ﻛـﺮد‬
‫دﻧﻴﺎ و ﻫﺮ آﻧﭽﻪ اﻃﺮاف آن اﺳﺖ ﺗﺎرﻳـﻚ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﭘـﺲ ﻧﺸـﺴﺘﻪ ﺑـﺮ آن روزﻫـﺎﻳﻲ‬
‫ﻣﻲاﻧﺪﻳﺸﻴﺪ ﻛﻪ ﺑـﺎ ﺣﺒﻴـﺐ ﮔﺬراﻧـﺪه ﺑـﻮد و از او ﻋﻠـﻢ آﻣﻮﺧـﺖ و ﻣﻬﺮﺑـﺎﻧﻲ و اﺧـﻼق‬
‫ﺑﺰرﮔﻮاراﻧﻪاي ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﻫﺴﺘﻲ ﻧﺎدر اﺳﺖ از آن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬اﻣﺮ ﺧﻼﻓـﺖ را ﺑـﺮ ﻋﻬـﺪه ﮔﺮﻓـﺖ ﻛـﻪ او ﻧﻴـﺰ‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻌﺎذ را ﻣﻲداﻧﺴﺖ ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﮔﺸﺎده دﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻮﺷﺮو و ﺧﻮش ﺧﻠﻖ ﺑﻮد و ﻫﺮ آﻧﭽﻪ از وي ﺗﻘﺎﺿـﺎ ﻣـﻲﺷـﺪ‬
‫ﻣﻲﺑﺨﺸﻴﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺎﻟﺶ از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺨﺸﺶ و ﺳﺨﺎوت از دﺳﺖ او ﺧﺎرج ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری در ‪ ٤٣٤٥−٤٣٤٤‬ﻭ ﻣﺴﻠﻢ در ‪ ١٧٣٢‬آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ارﻧﺎؤط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺟﺎﻝ آﻥ ﻗﺎﺑﻞ اﻃﻤﻴﻨﺎﻥ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ در ﻣﺴﻨﺪ ‪ ٢٣٥/٢‬آﻣﺪﻩ اﺳﺖ ﳘﭽﻨﲔ ﺳﲑﻩ اﺑﻦ ﻛﺜﲑ ‪.١٩٣/٤‬‬

‫‪٩٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪91‬‬

‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ از ﻳﻤﻦ ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﻣﻘﺪاري ﻣﺎل و ﺑﺮده در اﺧﺘﻴﺎر داﺷـﺖ در ﻣﻜـﻪ‬
‫ﺑﺎ ﻋﻤﺮ دﻳﺪار ﻛﺮد‪ .‬ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦﻫﺎ ﭼﻴﺴﺘﻨﺪ؟ ﻣﻌﺎذ ﭘﺎﺳﺦ داد‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﻫﺪﻳﻪ ﺷﺪه اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻳﻦﻫﺎ را ﺑﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﺴﭙﺎر وﻟﻲ ﻣﻌﺎذ ﺳﺮﭘﻴﭽﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﭘﺲ ﺷﺐ ﺑﻪ ﺧـﻮاب‬
‫رﻓﺖ )درﺧﻮاب( دﻳﺪ ﮔﻮﻳﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي آﺗـﺶ ﻣـﻲرود و ﻋﻤـﺮ ‪ ‬او را ﺑـﻪ ﺳـﻮي ﺧـﻮد‬
‫ﻣﻲﻛﺸﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺻﺒﺢ ﺷﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻄﺎب! راﻫﻲ ﺟﺰ اﻃﺎﻋﺖ از ﮔﻔﺘﻪ ﺗـﻮ‬
‫ﻧﺪارم‪ .‬و )ﻣﻮﺿﻮع ﺧﻮاب ﺧﻮد را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد(‪.‬‬
‫)ﻫﻤﺎن ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم داد( اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻧﻴﺰ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ وي ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ دﻳﺪ ﻛﻪ ﺑـﺮدهﻫـﺎ‬
‫ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﻨﺪ رو ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاي ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﻴﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﺑـﺮاي ﺧـﺪا‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺮاي ﺧﺪا‪) .‬ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻤﻪ را آزاد ﻛﺮد(‪.‬‬
‫ﻣﻘﺼﻮد ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﻣﺘﻬﻢ ﻛﺮدن ﻣﻌﺎذ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ دوران آﻧـﺎن دوراﻧـﻲ ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﺑـﻮد‪ ،‬وي‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﺑﺮاي ﻗﻮﻣﻲ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻗﻠﻪﻫﺎي ﻛﻤﺎل از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﭘﻴﺸﻲ ﻣﻲﺟﺴﺘﻨﺪ‬
‫ذﺧﻴﺮهاي ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻋﺪهاي از آﻧﻬﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺣﻠﻘﻪ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﺑـﻪ ﭘـﺮواز‬
‫در آﻣﺪه‪ ،‬ﺑﺮﺧﻲ در ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻤﺎل ﺑﺎ ﺷﺘﺎب و ﭘﻴﺶ روي دﻳﮕﺮان ﭘﻴﺶ ﻣﻲروﻧﺪ‪ ،‬و ﻋـﺪهاي‬
‫دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ در ﻣﻴﺎﻧﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ وﻟﻲ ﻫﻤﮕﻲ در اﻳﻦ ﺣﻠﻘﻪ ﭘﺮ از ﺧﻴﺮ ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﻣﻲروﻧﺪ‪.1‬‬
‫اﻣﺎﻧﺖ داري ﻣﻌﺎذ‬
‫از ﺳﻌﻴﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻴﺐ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻣﻌﺎذ را ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛـﺎري ﺑـﻪ ﺳـﻮي‬
‫ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻨﻲ ﻛﻼب و دﻳﮕﺮان ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ .‬وي در ﻣﻴﺎن آﻧـﺎن اﻣـﻮال ﻓـﻲء )ﻏﻨـﺎﻳﻢ ﺟﻨﮕـﻲ( را‬
‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺣﺘﻲ رواﻧﺪاز ﺷﺘﺮي را ﻛﻪ ﺳﻬﻢ ﺧﻮدش ﺑﻮد ﻧﻴﺰ ﺑﺨﺸﻴﺪ‪.2‬‬
‫ادب ﻣﻌﺎذ ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫از ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺻﺎﻣﺖ رواﻳﺖ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣﻌـﺎذ ‪ ‬ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬از ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪم ﺑﺮ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﺧﻮد ﺗﻒ ﻧﻜﺮدم )آب دﻫﺎن ﻧﺮﻳﺨﺘﻢ(‪.3‬‬

‫‪ − ١‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ ص‪.١٧٦‬‬


‫‪ − ٢‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٤٥٤/١ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ﻫﻴﺜﻤﯽ‪ ,‬اﳌﺠﻤﻊ ‪ ٣١١/٩‬ﻭ ﻃﱪاﻧﯽ ﻧﻴﺰ آﻥ را رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ ﻛﻪ رﺟﺎﻝ آﻥ ﻧﻴﺰ ﺻﺤﻴﺢاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪٩١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪92‬‬

‫ﺣﺮﻳﺺ ﺑﻮدن ﻣﻌﺎذ ﺑﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪا را ﺑﺴﻴﺎر ﻳﺎد ﻛﻨﺪ‬


‫از ﻣﻌﺎذ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻫﻴﭻ ﻋﻤﻠﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﺎد ﺧﺪا آدﻣـﻲ را از ﻋـﺬاب‬
‫ﻧﺠﺎت ﻧﻤﻲﺑﺨﺸﺪ‪ .‬از او ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ اي أﺑﺎ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ )ﭘﺪر ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ(! ﺣﺘﻲ ﺟﻬﺎد در‬
‫راه ﺧﺪا ﻧﻴﺰ؟ ﭘﺎﺳﺦ داد‪ :‬ﺧﻴﺮ‪ .‬ﻣﮕﺮ آﻧﻘﺪر ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺑﺰﻧﺪ ﺗﺎ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﭼـﺮا ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫در ﻛﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ { ¼ ½ ¾ ‪) z‬اﻟﻌﻨﻜﺒﻮت‪» .(45 :‬و ﻳﺎد ﺧـﺪا ﺑﺰرﮔﺘـﺮ‬
‫اﺳﺖ«‪.1‬‬
‫ﮔﻮﺷﻪ اي از ﭘﺮﻫﻴﺰﮔﺎري و ﻋﺒﺎدت ﻣﻌﺎذ ‪‬‬
‫از ﻳﺤﻴﻲ ﺑﻦ ﺳﻌﻴﺪ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ دو ﻫﻤﺴﺮ داﺷﺖ اﮔـﺮ‬
‫ﻧﺰد ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ ﺑﻮد در ﻣﻨـﺰل دﻳﮕـﺮي ﺣﺘـﻲ آب ﻧﻤـﻲﻧﻮﺷـﻴﺪ‪) .‬ﻳﻌﻨـﻲ ﻋـﺪاﻟﺖ را در‬
‫ﻧﻴﻜﻮﺗﺮﻳﻦ وﺟﻪ رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻲﻛﺮد(‪.‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ از ﻳﺤﻴﻲ ﺑﻦ ﺳﻌﻴﺪ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ دو ﻫﻤـﺴﺮ داﺷـﺖ‬
‫در روزي ﻛﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﻳﻜﻲ از ﻫﻤﺴﺮان وي ﺑﻮد و ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺰد وي ﻣﻲرﻓـﺖ در ﻣﻨـﺰل دﻳﮕـﺮ‬
‫وﺿﻮء ﻧﻤﻲﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻳﻚ ﺑﻴﻤﺎري در ﺷﺎم ﻫﺮ دو ﻫﻤﺴﺮ وي در ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ ﺑـﺎ‬
‫وﺟﻮد اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺮدم درﮔﻴﺮ ﺑﻴﻤﺎري ﻣﺬﻛﻮر ﺑﻮدﻧﺪ در دﻓﻦ دو ﻫﻤﺴﺮ ﺧﻮد ﻗﺮﻋـﻪ اﻧـﺪاﺧﺖ‬
‫ﻛﻪ ﻛﺪاﻣﻴﻚ ﭘﻴﺶﺗﺮ از دﻳﮕﺮي در ﻗﺒﺮ دﻓﻦ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﺛﻮر ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮﮔﺎه ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺷﺐ ﺑﺮ‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا ﭼﺸﻤﻬﺎ در ﺧﻮاﺑﻨﺪ و ﺳﺘﺎرﮔﺎن ﭼـﻪ زﻳﺒـﺎ ﻫـﺴﺘﻨﺪ و ﺗـﻮ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ زﻧﺪه و ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﻫﺴﺘﻲ! ﭘﺮوردﮔﺎرا! ﻃﻠﺒﻢ ﺑﺮاي ﺑﻬﺸﺖ ﺳﺴﺖ و ﻧـﺎﭼﻴﺰ اﺳـﺖ و‬
‫ﻓﺮارم از آﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ ﺿﻌﻴﻒ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪا از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﻮد ﻫﺪاﻳﺘﻲ ﻧﺼﻴﺐ ﻣﻦ ﻛﻦ ﻛﻪ ﺗﺎ روز‬
‫ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﺎن آن ﺑﺎﺷﻲ؟ ﺑﻪ راﺳﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﻮ ﺧﻼف وﻋﺪه ﻧﻤﻲﻛﻨﻲ‪.2‬‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ آﻥ را در اﻟﺰﻫﺪ ‪ ١٨٤‬ﻭ اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ در ﺣﻠﻴﻪ ‪ ٢٣٥/١‬آﻭردﻩاﻧﺪ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.٢٠٥/١ ,‬‬

‫‪٩٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪93‬‬

‫از وﺻﻴﺖﻫﺎى ارزﺷﻤﻨﺪ او ‪‬‬


‫از اﺑﻮﻗﻼﺑﻪ و دﻳﮕﺮان رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺮدي ﺑﺮ اﺻﺤﺎب ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﺬﺷـﺖ‬
‫و ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻦ وﺻﻴﺖ ﻳﺎ ﺳﻔﺎرﺷﻲ ﺑﻜﻨﻴﺪ‪ .‬اﺻـﺤﺎب ﻧﻴـﺰ ﻫـﺮ ﻛـﺪام ﺷـﺮوع ﺑـﻪ‬
‫وﺻﻴﺘﻲ ﻛﺮدﻧﺪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﺎذ رﺳﻴﺪ‪ ،‬آن ﻣﺮد ﺑﻪ وي ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاﻳﺖ رﺣﻢ ﻛﻨـﺪ‬
‫ﻣﺮا ﺑﻪ ﭼﻴﺰي ﺳﻔﺎرش )وﺻﻴﺖ ﻛﻦ(!‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ﮔﻔﺖ‪ :‬دﻳﮕﺮان ﺗﻮ را وﺻﻴﺖ ﻛﺮدﻧﺪ و در اﻳﻦ اﻣﺮ ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ و ﻣﻦ ﺗﻤـﺎم‬
‫ﻛﺎر ﺗﻮ را در ﻳﻚ ﭼﻴﺰ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻫﺮ اﻧﺪازه از دﻧﻴﺎ ﺑﻬﺮه ﺑﻴـﺸﺘﺮي ﺑﺒـﺮي‬
‫ﻣﺎداﻣﻲ ﻛﻪ از ﺑﻬﺮه اﺧﺮوي ﻛﻢ ﻧﺼﻴﺐ ﻫﺴﺘﻲ ﺳﻮدي ﺑﻪ ﺣﺎل ﺗﻮ ﻧﺪارد ﭘﺲ ﺑﺮاي ﻧﺼﻴﺐ‬
‫و ﺑﻬﺮه اﺧﺮوي ﺧﻮدت ﺗﻼش ﻛﻦ ﻛﻪ ﺑﻬﺮه دﻧﻴﺎﻳﻲ ﺗﻮ را ﻧﻴﺰ روﻧﻖ و ﻧﻈﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺨﺸﻴﺪ‬
‫و ﻫﺮ ﺟﺎ ﻛﻪ ﺑﺎﺷﻲ ﻫﻤﺮاه ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ رواﻳﺖ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻣﺮدي ﺑﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑـﻦ ﺟﺒـﻞ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﻋﻠـﻢ‬
‫ﺑﻴﺎﻣﻮز! ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻳﺎ از ﻣﻦ اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ اﻃﺎﻋـﺖ از ﺗـﻮ ﺣﺮﻳـﺼﻢ‪.‬‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬روزه ﺑﮕﻴﺮ و اﻓﻄﺎر ﻛﻦ‪ .‬ﻧﻤﺎز ﺑﺨﻮان و ﺑﺨﻮاب‪ ،‬ﻛﺴﺐ ﻛﻦ و ﮔﻨﺎه ﻧﻜـﻦ ﺟـﺰ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ از دﻧﻴﺎ ﻧﻤﻴﺮ! از ﻧﻔﺮﻳﻦ و ﻧﺎﻟﻪ ﻣﻈﻠﻮم ﺑﭙﺮﻫﻴﺰ!‬
‫از ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﻦ ﻗﺮه رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻓﺮزﻧﺪم‬
‫ﻫﺮﮔﺎه ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪي ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺑﺨﻮان ﻛﻪ ﮔﻮﻳـﺎ ﻧﻤـﺎز ﭘﺎﻳـﺎﻧﻲ ﺗﻮﺳـﺖ و دﻳﮕـﺮ ﺑـﻪ آن‬
‫ﺑﺮﻧﺨﻮاﻫﻲ ﮔﺸﺖ! ﺑﺪان ﻓﺮزﻧﺪم ﻛﻪ ﻣﺆﻣﻦ در ﻣﻴﺎن دو ﻧﻴﻜﻮﻳﻲ ﻣﻲﻣﻴﺮد؛ ﻧﺨﺴﺖ ﻧﻴﻜﻲ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺳﺖ‪ ،‬دوم ﻧﻴﻜﻲ ﻛﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﻪ او ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ‪.1‬‬
‫از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﻲ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺗﺼﻮر و ﺧﻴﺎل‬
‫از ﻣﺎﻟﻚ اﻟﺪار رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﭼﻬﺎرﺻﺪ دﻳﻨﺎر ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑـﻪ ﻏﻼﻣـﻲ‬
‫داد و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اي ﻏﻼم! اﻳﻦ را ﻧﺰد اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﺑﺒﺮ و ﻣﺪﺗﻲ در ﻣﻨﺰل او ﺑﻤﺎن ﺗﺎ ﺑﻨﮕﺮي ﭼـﻪ‬
‫ﻛﺎر ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻏﻼم آن را ﺑﻪ ﻧﺰد وي ﺑﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ اﻳﻦ را ﺑﺮﮔﻴﺮ! او‬
‫ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ رﺳﺎﻧﻴﺪ و رﺣﻢ ﻛﺮد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﻛﻨﻴﺰ ﺧﻮد ﮔﻔﺖ ﺑﻴﺎ اﻳﻦ ﻫﻔـﺖ دﻳﻨـﺎر را‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.٢٠٧/١ ,‬‬

‫‪٩٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪94‬‬

‫ﺑﻪ ﻓﻼﻧﻲ و اﻳﻦ ﭘﻨﺞ دﻳﻨﺎر را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻓﻼن ﺷﺨﺺ ﺑﺮﺳﺎن‪ .‬ﻛﻨﻴﺰ ﻧﻴﺰ اﺟﺮا ﻛﺮد و ﻏـﻼم ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺰد ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﻣﻮﺿﻮع را رواﻳﺖ ﻛﺮد‪ .‬ﻏﻼم دﻳﺪ ﻛﻪ ﻋﻤـﺮ ‪ ‬ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ دﻓﻌـﻪ‬
‫ﻗﺒﻞ ﻣﺒﻠﻐﻲ را ﺑﺮاي ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮده اﺳﺖ ﭘﺲ ﻏﻼم را ﺑﺎ آن ﻧﺰد ﻣﻌﺎذ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪،‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ رﺳﺎﻧﻴﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻛﻨﻴﺰ ﺧﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﻣﻘﺪار را ﺑـﻪ ﻣﻨـﺰل ﻓـﻼن‬
‫ﺷﺨﺺ و اﻳﻦ ﻣﻴﺰان را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﻨﺰل ﻓﻼﻧﻲ ﺑﺮﺳﺎن! ﻫﻤﺴﺮ ﻣﻌﺎذ از اﻳﻦ اﻣـﺮ ﻣﻄﻠـﻊ ﮔـﺸﺖ و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺧﻮدﻣﺎن ﺗﻬﻴﺪﺳﺖ ﻫﺴﺘﻴﻢ و ﺟﺰ دو دﻳﻨﺎر ﭼﻴﺰي ﻧﺪارﻳﻢ‪ .‬آن را‬
‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﺒﺨﺶ! آن دو دﻳﻨﺎر را ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺮ ﺧﻮد ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ 1.‬ﻏﻼم ﺑﺮﮔﺸﺖ‪ :‬و ﻣﺎﺟﺮا را ﺑﺮاي ﻋﻤـﺮ‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد ﻋﻤﺮ ‪ ‬از اﻳﻦ اﻣﺮ ﺧﺸﻨﻮد ﮔﺮدﻳﺪ و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻧﺎن ﺑﺮادراﻧﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ از‬
‫ﺑﻌﻀﻲ دﻳﮕﺮﻧﺪ )ﻳﻌﻨﻲ از ﻧﺰدﻳﻜﻲ و ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬ﻳﻜﻲ ﺷﺪهاﻧﺪ(‪.2‬‬
‫ﺻﻔﺤﺎت درﺧﺸﺎﻧﻲ از ﺟﻬﺎد ﻣﻌﺎذ ‪ ‬در راه ﺧﺪا‬
‫ﻣﻌﺎذ ﻫﻤﻴﺸﻪ در ذﻫﻦ ﺧﻮد ﺷﻬﺎدت را ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻣﻲﻛـﺮد و ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ اﻧـﺴﺎن ﺗـﺸﻨﻪ در‬
‫روز ﺷﺪﻳﺪاً ﮔﺮم ﻛﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آب ﺧﻨﻚ ﻣﻲﮔﺮدد ﻃﺎﻟﺐ ﺷﻬﺎدت ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﭘﺲ در اﺟﻨﺎدﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻗﺴﻤﺖ راﺳﺖ ﻟﺸﻜﺮ را ﺑﺮ ﻋﻬـﺪه داﺷـﺖ )ﻣﻴﻤﻨـﻪ(‪» .‬در‬
‫ﻣﻴﺎن ﻳﺎران ﺧﻮد ﺑﺮﺧﻮاﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﮔـﺮوه ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن! در اﻳـﻦ روز ﺟﺎﻧﺘـﺎن را ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻔﺮوﺷﻴﺪ )ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻛﻨﻴﺪ( ﭼﺮا ﻛﻪ اﮔﺮ اﻣﺮوز ﺑﺮ آﻧﺎن ﭘﻴﺮوز ﺷـﺪﻳﺪ اﻳـﻦ ﺳـﺮزﻣﻴﻦ‬
‫ﺑﺮاي ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﺳﻼم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و رﺿﻮان و ﭘﺎداش ﻋﻈﻴﻢ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻧﻴـﺰ ﺑـﺮاي‬
‫ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻧﺼﻴﺐ ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺸﺖ«‪.‬‬
‫در »ﻓﺤﻞ ﺑﺴﻴﺎن« ﻧﻴﺰ وي ‪ ‬ﺳﺮﻛﺮده ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺮدم‬
‫اﻳﻦ درس را ﺑﻴﺎﻣﻮزد ﻛﻪ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺑﻴﺶ از دﻳﮕﺮ ﻣـﺮدم ﺳـﺰاوار ﺣﻤـﻞ ﭘـﺮﭼﻢ ﺟﻬـﺎد و‬
‫ﺛﺒﺎت و ﭘﺎﻳﺪاري در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺨﺘﻲﻫﺎ و ﺷﺪاﺋﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ در زﻣﺎن ﺧﻮد از ﻫﻤﻪ ﻣـﺮدم )ﺑـﺮاي‬
‫ﺟﻬﺎد در راه ﺧﺪا( ﺣﺮﻳﺺﺗﺮ و ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ ﺑﺎ روﻣﻴـﺎن ﺷﻤـﺸﻴﺮ وي آﻣـﺎدهﺗـﺮ ﺑـﻮد‪ .‬در‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ در اﻟﺰﻫﺪ ‪ ١٨٢‬ﻭ ذﻫﺒﯽ در اﻟﺴﲑ ‪ ٤٥٥/٦‬آﻭردﻩاﻧﺪ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ٣٠١−٣٠٠/١/٣ ,‬ﺣﻠﻴﺔ اﻻﻭﻟﻴﺎء ‪.٢٣٧/١‬‬

‫‪٩٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪95‬‬

‫ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻣﻲﻛﺮد ﻛـﻪ روﻣﻴـﺎن ﺑـﺮ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺣﻤﻠـﻪور‬
‫ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺧﻮد در آورﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ در ﻣﻴﺎن ﻧﻴﺮوﻫﺎي‬
‫ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ و ﻧﺪا در داد و ﮔﻔﺖ‪» :‬اي ﻣﺮدم – ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎ رﺣـﻢ آورد –‬
‫ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﻴﺮوزي را ﺑﻪ ﺷـﻤﺎ وﻋـﺪه داده اﺳـﺖ و ﺑـﺎ اﻳﻤﺎﻧﺘـﺎن ﺷـﻤﺎ را ﺗﺄﻳﻴـﺪ‬
‫ﻣـﻲﻛﻨـﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧـﺪ را ﻳـﺎري ﻛﻨﻴـﺪ او ﻧﻴـﺰ ﺷـﻤﺎ را ﻳـﺎري داده و ﮔﺎﻣﻬﺎﻳﺘـﺎن را اﺳـﺘﻮار‬
‫ﻣﻲﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ ﺷﻤﺎﺳﺖ و ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻏﻴﺮ ﺧﺪا ﺑﻨـﺪﮔﻲ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻳﺎري ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺶ از ﺟﻨﮓ »ﻓﺤﻞ« ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑـﺎ ﺑﺰرﮔـﺎن ﺣﻜﻮﻣـﺖ روم ﺳـﺨﻦ ﻣـﻲﮔﻔـﺖ از‬
‫ﻧﺸﺴﺘﻦ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ روي ﻓﺮﺷﻬﺎي ﮔﺴﺘﺮاﻧﻴﺪه ﻛﻨﺎره ﮔﺮﻓﺖ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﻳـﻦ ﻓﺮﺷـﻬﺎ و اﻳـﻦ‬
‫ﭘﺸﺘﻲﻫﺎ را ﺣﻘﻴﺮﺗﺮ از آن ﻣﻲداﻧﻢ ﻛﻪ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ راه ﺑﺮوم و ﺑﻨﺸﻴﻨﻢ‪ ،‬زﻳﻨﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﺮ‬
‫ﺿﻌﻴﻔﺎن و ﻣﻠﺖ ﺧﻮدﺗﺎن ﺗﺮﺟﻴﺢ دادهاﻳﺪ و ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺨـﺘﺺ داﻧـﺴﺘﻪاﻳـﺪ‪ .‬اﻳـﻦ زﻳـﻮر و‬
‫ﻓﺮﻳﺐ دﻧﻴﺎﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﭘﻮﺷﻲ از دﻧﻴﺎ ﻓﺮا ﺧﻮاﻧـﺪه و آن را ﺗﻘﺒـﻴﺢ ﻛـﺮده و از‬
‫اﺳﺮاف و زﻳﺎدهروي ﺑﺮ ﺣﺬر داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻦ اﻳﻨﻚ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ ﻣﻲﻧﺸﻴﻨﻢ و ﺷﻤﺎ )اﮔﺮ ﺳﺨﻨﻲ دارﻳﺪ( ﺑﺎ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻛﻨﻴﺪ«‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ روﻣﻴﺎن ﺑﻪ وي ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﺮو ﻧﺰد ﻳﺎراﻧﺖ ﻛﻪ ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻣﻴـﺪوارم ﻓـﺮدا‬
‫ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻛﻮﻫﻬﺎ ﻓﺮاري دﻫﻴﻢ‪ .‬ﻣﻌﺎذ ‪ ‬در ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺳـﻤﺖ‬
‫ﻛﻮﻫﻬﺎ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ ﻓﺮاري دﻫﻴﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﻜﺘﺎ ﺳﻮﮔﻨﺪ؛ ﻳﺎ ﺗﺎ آﺧﺮﻳﻦ ﻧﻔﺮ ﻣﺎ را ﻣﻲﻛﺸﻴﺪ‬
‫ﻳﺎ ﺷﻤﺎ را از ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﻮاري و ﺧﻔﺖ ﺑﻴﺮون ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻛﺮد‪.1‬‬
‫روز ﺟﻨﮓ ﻳﺮﻣﻮك‬
‫در روزي ﻛﻪ ﻧﺒﺮد ﻳﺮﻣﻮك در ﮔﺮﻓﺖ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬رﻫﺒﺮي ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻟﺸﻜﺮ را ﺑﺮ‬
‫ﻋﻬﺪه داﺷﺖ‪ :‬در ﺻﺒﺢ روز ﻧﺒﺮد در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم اﻳﺴﺘﺎده ﺧﻄﺎب ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬اي‬
‫ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻗﺮآن و ﺣﺎﻓﻈﺎن ﻛﺘﺎب! اي ﻳﺎوران ﻫﺪاﻳﺖ و دوﺳﺖ داران ﺣﻖ! ﺑﻪ ﺧﺪا‬
‫ﺳﻮﮔﻨﺪ! ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﺎ آرزوﻫﺎي دروﻧﻲ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ ﺧﺪا دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ و داﺧﻞ ﺑﻬﺸﺖ‬

‫‪ − ١‬اﻟﻄﺮﻳﻖ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ‪ ,‬اﲪﺪ ﻋﺎدﻝ ﻛﲈﻝ‪ ,‬ص‪.٣٢٣‬‬

‫‪٩٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪96‬‬

‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬رﺣﻤﺖ و ﻣﻐﻔﺮت ﺑﻲﭘﻬﻨﺎي ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﻘﻂ ﺷﺎﻣﻞ راﺳﺖﮔﻮﻳﺎن و‬


‫ﺗﺼﺪﻳﻖﻛﻨﻨﺪﮔﺎن وﻋﺪهﻫﺎي ﺧﺪاوﻧﺪي ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬آﻳﺎ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ – ﻋﺰ وﺟﻞ – را‬
‫ﻧﺸﻨﻴﺪهاﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪d cb a ` _ ^ ] \{ :‬‬
‫‪q po nmlkjih gf e‬‬
‫‪c b a ` _ ~ } |{ z y x w v u t s r‬‬
‫‪) z d‬اﻟﻨﻮر‪.(55 :‬‬
‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻰ از ﺷﻤﺎ ﻛﻪ اﻳﻤﺎن آورده و ﻛﺎرﻫﺎى ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﻧﺠﺎم دادهاﻧـﺪ وﻋـﺪه‬
‫ﻣﻰدﻫﺪ ﻛﻪ ﻗﻄﻌﺎ آﻧﺎن را ﺣﻜﻤﺮان روى زﻣﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﭘﻴـﺸﻴﻨﻴﺎن‬
‫آﻧﻬﺎ ﺧﻼﻓﺖ روى زﻣﻴﻦ را ﺑﺨﺸﻴﺪ؛ و دﻳﻦ و آﻳﻴﻨﻰ را ﻛﻪ ﺑﺮاى آﻧﺎن ﭘﺴﻨﺪﻳﺪه‪ ،‬ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ و‬
‫رﻳﺸﻪدار ﺧﻮاﻫﺪ ﺳﺎﺧﺖ؛ و ﺗﺮﺳﺸﺎن را ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ و آراﻣﺶ ﻣﺒﺪل ﻣﻰﻛﻨـﺪ‪ ،‬آﻧﭽﻨـﺎن ﻛـﻪ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺮا ﻣﻰﭘﺮﺳﺘﻨﺪ و ﭼﻴﺰى را ﺷﺮﻳﻚ ﻣﻦ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬و ﻛـﺴﺎﻧﻰ ﻛـﻪ ﭘـﺲ از آن‬
‫ﻛﺎﻓﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ ﻓﺎﺳﻘﺎﻧﻨﺪ«‪.‬‬
‫ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺰ اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﭘﻴﺮوزﻳﺪ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺧﺪا و رﺳﻮل او ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮداري ﻛﻨﻴﺪ و‬
‫ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻧﺰاع ﻧﭙﺮدازﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻜﺴﺖ ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷـﺪ و ﻫﻴﺒـﺖ ﺷـﻤﺎ را از‬
‫ﺑﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد‪ ،‬و ﺻﺒﺮ ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ ﺻﺒﺮ ﭘﻴﺸﮕﺎن اﺳﺖ‪.‬‬
‫و ﺷﺮم ﻛﻨﻴﺪ از ﺧﺪاوﻧﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻤﺎ را در ﺣﺎل ﻓﺮار از دﺷﻤﻨﺎﻧﺘﺎن ﺑﺒﻴﻨـﺪ ﭼـﺮا ﻛـﻪ ﺷـﻤﺎ در‬
‫ﻗﺒﻀﻪ دﺳﺖ او ﻫﺴﺘﻴﺪ و رﺣﻤﺖ او ﺷﻤﺎ را در ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﻫـﻴﭻ ﭘﻨﺎﻫﮕـﺎﻫﻲ ﺑـﻪ‬
‫ﻏﻴﺮ از ﺧﺪاوﻧﺪ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ از ﻫﻴﭻ ﻛﺲ ﺟﺰ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺰت ﺑﻴﺎﺑﻴﺪ‪.1‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺳﭙﺎﻫﻴﺎن روم ﺑﻪ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺣﻤﻠﻪور ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎذ ‪‬‬
‫ﻓﺮﻳﺎدﻛﻨﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻛﻪ ﺑﻨـﺪه ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻫـﺴﺘﻴﺪ اﻳﻨـﺎن ﺧﻮدﺷـﺎن را ﺑـﺮاي در‬
‫ﺳﺨﺘﻲ اﻧﺪاﺧﺘﻦ و ﺷﺪت ﺑﺮ ﺷﻤﺎ آﻣﺎده ﻛﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬
‫و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎور ﺑﻪ ﻟﻘﺎي ﭘﺮوردﮔﺎر و ﭘﺎﻳﺪاري در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺨﺘﻲﻫﺎ آﻧﻬﺎ را دﻓﻊ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﻄﺮﻳﻖ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ‪ ,‬ص‪.٤٧٢‬‬

‫‪٩٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪97‬‬

‫ﭘﺲ از اﺳﺐ ﺧﻮد ﭘﻴﺎده ﺷﺪ و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺲ اﺳﺐ ﻣﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ آن ﻣﺒﺎرزه ﻛﻨـﺪ‬
‫ﭘﺲ آن را ﺑﮕﻴﺮد‪ ،‬ﺑﺪﻳﻨﻮﺳﻴﻠﻪ ﺗﺮﺟﻴﺢ داد ﻛﻪ ﭘﻴﺎده ﻣﺒﺎرزه ﻛﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ‬
‫ﻛﻪ ﺟﻮاﻧﻲ ﺗﺎزه ﺑﻪ ﺑﻠﻮغ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ ﭘﺎ ﺧﻮاﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗـﻮ را‬
‫ﺻﺒﻮر و ﻣﺤﺎﻓﻆ ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ – اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ – ﺻﺒﺮ ﭘﻴﺸﻪ ﻛﺮده و ﻣﺠﺎﻫﺪت ﻣﻲﻛﻨﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ‪ ‬در ﺟﻮاب ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻓﺮزﻧﺪم! ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎ را ﭘﻴﺮوز ﮔﺮداﻧﺪ‪.1‬‬
‫و اﻳﻨﻚ ﻫﻨﮕﺎم ﻛﻮچ ﻛﺮدن ﻓﺮا ﻣﻲرﺳﺪ‬
‫ﭘﺲ از )اﻳﻦ ﻣﺎﺟﺮاﻫﺎ( ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻜﻤﻴﻞ رﺳﺎﻟﺖ ﺑﺰرگ در ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻠـﻴﻢ اﻣـﻮر‬
‫دﻳﻦ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ و ﺳﻨﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻣﺮدم‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻨﻬﺎي ﺷﺎم ﻣﻬﺎﺟﺮت ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ‪ ‬دﭼﺎر ﺑﻴﻤﺎري ﺷﺪ ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﻣﻌﺎذ ‪ ‬را در ﺷﺎم ﺟﺎﻧـﺸﻴﻦ او‬
‫ﻛﺮد‪ .‬ﻫﻨﻮز ﭼﻨﺪ ﻣﺎﻫﻲ ﺳﭙﺮي ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﻛـﻪ ﻣﻌـﺎذ ﻓﺮﻣـﺎﻧﺒﺮدار و ﺧﺪاﺟﻮﻳﺎﻧـﻪ ﺑـﻪ ﻟﻘـﺎي‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎرش ﺷﺘﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫از ام ﺳﻠﻤﻪ ‪ ‬رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ‪ ‬دﭼﺎر ﺑﻴﻤﺎري ﺷـﺪ ﻣﻌـﺎذ‬
‫ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ وي ﮔﺸﺖ‪.‬‬
‫ﻳﻌﻨﻲ در زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻃﺎﻋﻮن ﻋﻤﻮاس اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد‪ ،‬درد و رﻧﺞ ﻣـﺮدم ﺳـﺨﺖ و ﺷـﺪﻳﺪ‬
‫ﺷﺪ ﭘﺲ ﻣﺮدم ﺑﻪ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻓﺮﻳﺎد زدﻧﺪ ﻛﻪ از ﭘﺮوردﮔﺎرت ﺑﺨﻮاه ﺗﺎ اﻳﻦ ﭘﻠﻴـﺪي)ﻃـﺎﻋﻮن(‬
‫را از ﺳﺮ ﻣﺎ ﺑﺮﮔﻴﺮد‪ .‬ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﭘﺎﺳﺦ داد ﻛﻪ اﻳﻦ ﭘﻠﻴﺪي ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ دﻋﺎي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺗﺎن ص‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺻﺎﻟﺤﻴﻦ ﭘﻴﺶ از ﺷﻤﺎ را ﻧﻴﺰ اﻳـﻦ ﭼﻨـﻴﻦ ﻣﻴﺮاﻧـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬و ﺷـﻬﺎدﺗﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﺨﻮاﻫﺪ اﺧﺘﺼﺎص ﻣﻲدﻫﺪ‪) .‬اﺷﺎره ﺑﻪ دﻋﺎي رﺳـﻮل اﷲ ص ﻛـﻪ‬
‫اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻃﺎﻋﻮن ﺑﻤﻴﺮد‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﻣﺤﺴﻮب ﺷﻮد(‪.‬‬
‫اي ﻣﺮدم! ﭼﻬﺎر ﭼﻴﺰ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ اﺳﺖ ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺑﺨﻮاﻫـﺪ آنﻫـﺎ را درك‬
‫ﻧﻜﻨﺪ )اﮔﺮ در زﻣﺎن آﻧﻬﺎ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺧﻮﺷـﺒﺨﺖ و ﺳـﻌﺎدﺗﻤﻨﺪ اﺳـﺖ(‪ .‬ﭘﺮﺳـﻴﺪﻧﺪ‪ :‬ﭼﻴـﺴﺖ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻣﺎﻧﻲ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﻛﻪ در آن ﺑﺎﻃﻞ ﻏﻠﺒﻪ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬و زﻣﺎﻧﻲ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﻛﻪ ﺷﺨﺺ‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻧﻤﻲداﻧﻢ ﻛﻪ ﻣﻦ ﭼﻴﺴﺘﻢ؛ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻧﻪ ﺑﺎ ﺑـﺼﻴﺮت زﻧـﺪﮔﻲ‬

‫‪ − ١‬اﻟﻄﺮﻳﻖ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ‪ ,‬ص‪.٤٧٦‬‬

‫‪٩٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪98‬‬

‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻧﻪ ﺑﺎ ﺑﺼﻴﺮت ﻣﻲﻣﻴﺮد‪.1‬‬


‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻃﺎﻋﻮن ﺑﺮ ﻟﺸﻜﺮﻳﺎن ﺷﺎم ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻧﻴـﺰ‬
‫در آﻧﺠﺎ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮔﻔﺖ‪» :‬رﺣﻤﺖ ﭘﺮوردﮔﺎرﺗﺎن و دﻋـﺎي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺗـﺎن ص و ﻣـﺮگ‬
‫ﺻﺎﻟﺤﻴﻦ ﻗﺒﻞ از ﺷﻤﺎﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺮوردﮔﺎرا ﺑﺮ آل ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﺑﻬﺮهاي ﻓﺮاوان از اﻳﻦ رﺣﻤﺖ ﺑﺪه«‬
‫ﻫﻨﻮز ﺷﺐ ﻧـﺸﺪه ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﻓﺮزﻧـﺪش ﻋﺒـﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ زﺧﻤـﻲ ﺷـﺪ‪ ،‬ﻫﻤـﺎن ﻛـﻪ دوﺳـﺖ‬
‫داﺷــﺘﻨﻲﺗــﺮﻳﻦ ﻣــﺮدم ﻧــﺰد وي ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﻛﻨﻴــﻪ ﻣﻌــﺎذ از اﺳــﻢ او ﮔﺮﻓﺘــﻪ ﺷــﺪه ﺑــﻮد‬
‫)اﺑﻮﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ(‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬از ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﻋﺒـﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ را ﻧﮕـﺮان و ﻏﻤـﺰده‬
‫ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﭼﻄﻮر ﻫﺴﺘﻲ؟ ﭘﺲ ﺑﻪ او ﭘﺎﺳﺦ داد و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﭘﺪر‬
‫ﻣﻦ! {‪) z Y X W V U TS R Q‬اﻟﺒﻘﺮه‪» .(147 :‬اﻳﻦ )ﻓﺮﻣﺎن ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻗﺒﻠﻪ(‬
‫ﺣﻜﻢ ﺣﻘﻰ از ﻃﺮف ﭘﺮوردﮔﺎر ﺗﻮﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ از ﺗﺮدﻳﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن در آن ﻣﺒﺎش«‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ ﻣﺮا اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ از ﺻﺒﺮ ﭘﻴﺸﮕﺎن ﺧﻮاﻫﻲ ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬در‬
‫ﻫﻤﺎن ﺷﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ درﮔﺬﺷﺖ و در روز ﺑﻌﺪ ﻣﺪﻓﻮن ﮔﺮدﻳـﺪ‪ .2‬ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺳـﺒﺐ‬
‫اﺷﺘﻴﺎﻗﺖ ﺑﻪ ﭘﺮوردﮔﺎر از ﺗﻮراﺿﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎرش را اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪) :‬ﭘﺮوردﮔﺎرا اﮔﺮ ﻣﻲداﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ )ﭼﻨﻴﻦ‬
‫دﻋﺎﻳﻲ را( از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺷﻨﻴﺪه اﺳﺖ ﭘﺲ ﺑﻪ او و اﻫﻞ ﺑﻴﻨﺶ ﺑﻬﺮهاي ﻓﺮوان از آن ﻋﻄـﺎ‬
‫ﻛﻦ! ﭘﺲ ﻫﻤﮕﻲ دﭼﺎر ﻃﺎﻋﻮن ﺷﺪه و ﻫﻴﭽﻜﺪام از آﻧﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺟﺎن ﻛﻨﺪن وي ﺑﺮاي ﻣﺮگ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﺷﺪ ﻫﺮﮔﺎه از ﺣﺎﻟﺖ ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ ﺑﺮاي ﻳﻚ‬
‫ﻟﺤﻈﻪ اﻓﺎﻗﻪ ﻣﻲﻳﺎﻓﺖ و ﭼﺸﻢ ﺧﻮد را ﻣﻲﮔﺸﻮد ﻣﻲﮔﻔﺖ‪) :‬ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ( ﺧﻔـﻪ ﻛـﻦ‬
‫ﮔﻠﻮﻳﺶ را )ﮔﻠﻮي ﻣﻌﺎذ( ﺑﻪ ﻋﺰﺗﺖ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺗﻮ ﺧﻮد ﻣﻲداﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻮ را دوﺳﺖ دارم‪.‬‬
‫در ﻛﺘﺎب »اﻟﺰﻫﺪ« اﺣﻤﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ وﻗﺖ ﻣﺮگ ﻣﻌﺎذ ﻓﺮا رﺳـﻴﺪ‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﭘﻨﺎه ﻣﻲﺑﺮم ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺷﺒﻲ ﻛﻪ ﺻﺒﺤﺶ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ آﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺧﻮش آﻣـﺪي‬
‫اي ﻣﺮگ! ﺧﻮش آﻣﺪي! اي دﻳﺪار ﻛﻨﻨﺪهاي ﻛﻪ ﭘﻨﻬﺎن ﺷﺪهاي! اي دوﺳﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﺰد ﻓﻘﻴﺮي‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ در اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ ١٢٤/٢/٣ ,‬آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺑﺬﻝ اﳌﺎﻋﻮﻥ ﰲ ﻓﻀﻞ اﻟﻄﺎﻋﻮﻥ‪ ,‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ,‬ص‪ ,٢٦٧‬ﺑﻪ ﲢﻘﻴﻖ اﲪﺪ ﻋﺼﺎﻡ ﻋﺒﺪاﻟﻘﺎدر ﻛﺎﺗﺐ‪.‬‬

‫‪٩٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪99‬‬

‫آﻣﺪهاي‪ ،‬ﭘﺮوردﮔﺎرا! ﻣﻦ از ﺗﻮ ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪم و اﻣﺮوز ﺑﻪ ﺗﻮ اﻣﻴـﺪوارم‪ .‬ﺧﺪاوﻧـﺪا ﺗـﻮ ﺧـﻮد‬


‫ﻣﻲداﻧﺴﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ دﻧﻴﺎ را ﺑـﺮاي ﻣﺎﻧـﺪن ﻃـﻮﻻﻧﻲ در آن و ﻧﻬﺮﻫـﺎي آن و ﻛﺎﺷـﺘﻦ ﻧﻬـﺎل‬
‫درﺧﺖ در آن دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاي ﺗﺸﻨﮕﻲ ﻫﺠﺮﺗﻬﺎ‪ ،‬رﻧـﺞ ﻟﺤﻈـﺎت و رﻗﺎﺑـﺖ و‬
‫ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﻤﺎ در ﺳﻮار ﺷﺪن در ﻗﺎﻓﻠﻪ ﺣﻠﻘﻪﻫﺎي ذﻛﺮ دوﺳﺖ داﺷﺘﻢ‪1‬و‪.2‬‬
‫ﻣﻌﺎذ ‪ ‬از دﻧﻴﺎ رﺧﺖ ﺑﺮﺑﺴﺖ وﻟﻲ ﻋﻠﻢ او ﻫﻨﻮز ﺑﺎﻗﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺳﻴﺮت ﺟﺬاب او‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫از دﻧﻴﺎ ﻛﻮچ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﻪ دوﺳﺖ ﺧﻮد ص در ﺑﺎﻏﻬﺎي ﺟﺎوﻳﺪي ﻛـﻪ ﭼﻴﺰﻫـﺎﻳﻲ در آن‬
‫وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻧﻪ ﭼﺸﻤﻲ دﻳﺪه و ﻧﻪ ﮔﻮﺷﻲ ﺷﻨﻴﺪه و ﻧﻪ ﺑﺮ ﻗﻠـﺐ ﺑـﺸﺮي ﺧﻄـﻮر ﻛـﺮده‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﭙﻴﻮﻧﺪد و ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻣﻌﺎذ و ﺳﺎﻳﺮ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺰﻫﺪ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ,‬ص‪.١٨١−١٨٠‬‬


‫‪ − ٢‬ﺗﺮﻃﻴﺐ اﻻﻓﻮاﻩ‪ ,‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪.٢٧٢−٢٧١/١ ,‬‬

‫‪٩٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪100‬‬

‫ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪«٦» ‬‬


‫آﻳﺎ راﺿﻲ ﻧﻤﻲﺷﻮي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﻫﺎرون ﺑﺮاي ﻣﻮﺳﻲ ﺑﺎﺷﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔـﺎوت‬
‫ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻧﻤﻲآﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺻﻔﺤﻪاي دﻳﮕﺮ را ﻣﻲﮔﺸﺎﻳﻴﻢ‪ ...‬ﻣﻨﻈﻮر ﺻﻔﺤﻪاي ﻧﻮراﻧﻲ و ﺑﻠﻜـﻪ ﻣﻤﻠـﻮ از‬
‫زﻫﺪ و ﺗﻘﻮا و ﺧﺪاﺗﺮﺳﻲ و ﻓﺪاﻛﺎري و ﺟﻬﺎد ﺑﺎ ﺟﺎن و ﻣﺎل در راه ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺻﻔﺤﻪ‪ ،‬ﺻﻔﺤﻪ زﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫او ﻗﻬﺮﻣﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻴﺪر ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن ﻛﻪ ﺑﺎ ﻗﻠﺐ و اﻋﻀﺎﻳﺶ ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻣﻲزﻳﺴﺖ‪.‬‬
‫او ﻫﻤﺎن ﻓﺮد ﺑﺎﺗﻘﻮاﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺣﻠﻘﻪ اﺳﻼم ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﺪ و از آب وﺣـﻲ ﻧﻮﺷـﻴﺪ‪،‬‬
‫او ﮔﻞ ﺧﻮﺷﺒﻮﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻮﻳﺶ ﺗﻤﺎم ﻫﺴﺘﻲ را ﭘﺮ ﻛﺮده ﺑﻮد و ﺣﺘﻲ در زﻣﺎن ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻴﺰ‬
‫ﻋﻄﺮ ﺳﻴﺮﺗﺶ را اﺳﺘﺸﻤﺎم ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ و اﻳﻦ ﺑﻮي ﺧﻮش از ﻋﺼﺮﻫﺎ و زﻣﺎﻧﻬﺎي ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﻤﺎم ﻫﺴﺘﻲ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ اﺻـﺤﺎﺑﺶ را ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﺳﺘﺎرﮔﺎﻧﻲ ﺑﺮ آﺳﻤﺎن دﻧﻴﺎ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ راﻫﺸﺎن را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬روﺷﻦ ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ‪،‬‬
‫و ﭼﺮا ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل او را ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﺮده ﺗـﺎ اﻣﺘﻬـﺎ و ﻧـﺴﻠﻬﺎ را‬
‫ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﻋﺼﺮﻫﺎ و زﻣﺎن ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫او در ﺷﺶ ﺳﺎﻟﮕﻲ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ را ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ راﺳﺘﮕﻮ و اﻣﻴﻦ آﻏﺎز ﻛﺮد و ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ او ﺗﺮﺑﻴﺖ‬
‫ﺷﺪ و از ﭘﺎﻛﻲ و ﻋﻈﻤﺖ و درون ﭘﺎك و رﻓﺘﺎر او ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺷﺪ و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ده ﺳـﺎﻟﻪ ﺷـﺪ از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ وﺣﻲ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص دﺳﺘﻮر دﻋﻮت داده ﺷﺪ و او از اوﻟﻴﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮد!!‬
‫و از آن روز ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺘﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻛﺎﻣﻼً ﻃﺒﻖ روش ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫و ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﻗﺮآن زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫آﻳﺎ اﻳﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺒﺎرك ﻧﻴﺴﺖ؟!‬
‫زﻧﺪﮔﻲاي ﻛﻪ ﺧﺎﻣﻲ و ﺷﻬﻮت و ﺧﻼف در آن ﻧﺒﻮده اﺳﺖ!!‬
‫زﻧﺪﮔﻲاي ﻛﻪ ﺻﺎﺣﺒﺶ در آن ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪ و ﺳﺨﺘﻴﻬﺎي ﻣﺮدان ﺑﻪ ﻋﻬﺪه او ﺑﻮد!!‬
‫ﺣﺘﻲ ﺑﺎزﻳﻬﺎي ﺑﭽﻪﮔﺎﻧﻪ ﻧﻴﺰ در زﻧﺪﮔﻲ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬ﺟﺎﻳﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬

‫‪١٠٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪101‬‬

‫و ﺣﺘﻲ آوازﻫﺎ و ﺳﺮودﻫﺎي ﺑﺎدﻳﻪ ﻛﻪ ﮔﻮش ﻛﻮدﻛﺎن از آﻧﻬﺎ ﭘﺮ ﺑـﻮد و ﺟﻮاﻧـﺎن از آن‬
‫ﺑﻪ وﺟﺪ ﻣﻲآﻣﺪﻧﺪ ﻧﻴﺰ از زﻧﺪﮔﻲ اﻳﻦ ﻣﺮد دﻳﻦ ﺧﺎﻟﻲ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﮔﻮش و ﻗﻠﺐ او ﺑﺮاي ﺷﻨﻴﺪن ﻛﻠﻤﺎﺗﻲ دﻳﮕﺮ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻛﻠﻤﺎﺗﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺻﻮرت زﻣﻴﻦ و زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺮ آن را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ داد‪ .‬آري‪ ...‬ﻗﻠـﺐ و ﮔـﻮش آن ﺟـﻮان‬
‫ﺣﻔﻆ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ آن ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺪا را ﺑﻪ ﺷﻜﻠﻲ ﺑﻲ ﻫﻤﺘﺎ ﺑﻔﻬﻤﺪ و درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫او ﻗﺮآن را ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎً از زﺑﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﺎدق ص ﻣﻲﺷﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺼﻮر ﻛﻦ ﻛﻪ ﻗﺮآن را از زﺑﺎن ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ او ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻲﺷﻨﻮي‪.‬‬
‫در ﭘﺮﺗﻮ اﻳﻦ آﻳﺎت اﻟﻬﻲ و ﺑﻪ ﺗﺒﻌﻴﺖ از اﻳﻦ وﺣـﻲ‪ ،‬ﻋﻠـﻲ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ‪ ،‬ﻋﻨﻔـﻮان‬
‫ﺟﻮاﻧﻲ را ﺳﭙﺮي ﻛﺮد‪.‬‬
‫آﻳﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ را ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺗﻼوت ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬ﻣﻲﺷﻨﻴﺪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳـﻚ‬
‫ﺟﻮان ﺑﺎﻟﻎ ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ آن را ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻮد دﺳﺘﺶ را دراز ﻛﻨﺪ‬
‫ﺗﺎ از اﻧﮕﻮرﻫﺎ و ﻣﻴﻮهﻫﺎي آن ﺑﺨﻮرد!‬
‫و آﻳﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ را ﻣﻲﺷﻨﻴﺪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻨﺠﺸﻜﻲ ﻛﻪ در ﻣﻌﺮض ﻃﻮﻓـﺎن ﻗـﺮار‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻲﻟﺮزﻳﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺰرﮔﻲ و ﻋﻈﻤﺖ ﻧﻤﺎز ﻧﺒﻮد‪ ،‬از آﺗﺸﻲ ﻛﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﻲﻛﺮد‬
‫و ﻣﻲدﻳﺪ‪ ،‬ﻣﻲﮔﺮﻳﺨﺖ!!‪.1‬‬
‫و ﺑﻌﻀﻲ از ﻋﻠﻤﺎ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﻫﻨﮕﺎم ﻧﻤﺎز ﻓﺮا ﻣﻲرﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ درهﻫﺎي‬
‫ﻣﻜﻪ ﻣﻲرﻓﺖ و ﻋﻠﻲ ﻧﻴﺰ ﺑـﻪ دور از ﭼـﺸﻢ ﭘـﺪرش و ﻋﻤﻮﻫـﺎ و ﺳـﺎﻳﺮ اﻗـﻮاﻣﺶ ﺑـﺎ او‬
‫ﻣﻲرﻓﺖ و در آﻧﺠﺎ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﺷﺐ ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺸﺘﻨﺪ و ﻫﺮ ﭼﻘﺪر ﻣﻲﺧﻮاﺳـﺘﻨﺪ در‬
‫آﻧﺠﺎ ﻣﻲﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫روزي اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ آﻧﻬﺎ را ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻛﺮد و آﻧﻬﺎ را در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﺮادرزادهام! اﻳﻦ ﭼﻪ دﻳﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗـﻮ از آن ﭘﻴـﺮوي ﻣـﻲﻛﻨـﻲ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻤﻮ‪ ،‬اﻳﻦ دﻳﻦ ﺧﺪا و ﻣﻼﺋﻜﻪ و رﺳﻮﻻن ﺧﺪا و دﻳﻦ ﭘﺪر ﻣﺎ اﺑﺮاﻫﻴﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﺎ ﭼﻨـﻴﻦ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﺳﻮل ﺑﺮاي ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺳﺖ و ﺗﻮ اي ﻋﻤﻮ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺴﺘﻪﺗﺮ‬

‫‪ − ١‬ﺧﻠﻔﺎء اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ﺧﺎﻟﺪ ﳏﻤﺪ ﺧﺎﻟﺪ‪ ,‬ص‪ ٤٧٤−٤٧٣‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬

‫‪١٠١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪102‬‬

‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﺼﻴﺤﺖ و دﻋﻮت ﺑﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ﻫﺴﺘﻲ‪ ،‬و ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻟﺒﻴﻚ ﺑﮕـﻮﻳﻲ و در‬
‫اﻳﻦ راه ﻣﺮا ﻳﺎري ﻛﻨﻲ‪ ،‬اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﺮادرزاده ﻣﻦ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻢ از دﻳﻦ ﭘﺪراﻧﻢ ﺟﺪا ﺷﻮم‬
‫وﻟﻲ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ زﻧﺪه ﻫﺴﺘﻢ ﻛﺎري ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﺗﻮ ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﻮي‪.‬‬
‫و ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺴﺮم‪ ،‬اﻳﻦ ﭼﻪ دﻳﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮ ﺑـﺮ آن ﻫـﺴﺘﻲ؟‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺪر‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ و ﺑﻪ درﺳﺘﻲ آﻧﭽﻪ آورده اﺳﺖ اﻳﻤﺎن آوردهام و‬
‫ﻫﻤﺮاه او ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﻢ و از او ﭘﻴﺮوي ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﭘﺪرش ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫او ﻳﻌﻨﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺟﺰ ﺑﻪ راه ﺧﻴﺮ و ﻧﻴﻚ ﺗﻮ را ﻫﺪاﻳﺖ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻤﺮاه او ﺑﺎش‪.1‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ در ﺧﺎﻧﻪ رﺳﻮل اﷲ ص زﻧﺪﮔﻲ ﻣـﻲﻛـﺮد‪ ،‬ﺗﻤـﺎم ﻛﺎرﻫـﺎي ﺷﺨـﺼﻲ او را‬
‫ﻣﻲداﻧﺴﺖ و رﻓﺘﺎر و اﺧﻼﻗﺶ را از ﻧﺰدﻳـﻚ ﻳـﺎد ﻣـﻲﮔﺮﻓـﺖ و از ﭼـﺸﻤﻪ ﮔـﻮاراي او‬
‫ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪ و ﻃﺒﻖ اﺧﻼق و ﻋﺎدات و ﺗﺼﺮﻓﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﻲﺷﺪ و ﻟﺒﺎس ﭘـﺎﻛﻲ‬
‫را در زﻣﺎن ﻛﻮدﻛﻲ ﭘﻮﺷـﻴﺪ و در ﻫﻤـﺎن اﺑﺘـﺪاي ﻛـﻮدﻛﻲ از ﺑﺘﻬـﺎ دور ﺑـﻮد و در ﻃـﻮل‬
‫زﻧﺪﮔﻴﺶ ﺑﻪ اﻣﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮد ﭼـﻮن او ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺑـﻪ او ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑـﻮد و ﺑـﺎ او‬
‫ارﺗﺒﺎط داﺷﺖ و در ﺧﺪﻣﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و ﺑﺮاي راﺣﺘﻲ او ﻛﺎر ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬و از ﻧﻮر او ﺑﻬﺮه‬
‫ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻴﺸﺘﺮ از دﻳﮕﺮان از ﭼﺸﻤﻪ او ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻨﻬﺎ از ﺣﺎﻓﻈﻪاي ﻗـﻮي‪،‬‬
‫ﺧﺮدي ﺑﺎز‪ ،‬ذﻛﺎوﺗﻲ ﻧﺎدر‪ ،‬ﺷﺠﺎﻋﺘﻲ ﺑﻲ ﻫﻤﺘﺎ و ﻗﺪرﺗﻲ ﺑﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد‪.‬‬
‫او در زﻧﺪﮔﻲ از زﻫﺪ و ﺗﻘﻮا و ﺧﻮف و ﭘﺎﻳﺪاري در راه ﺣﻖ و ﺛﺒﺎت ﺑﺮ آن و دﻋﻮت‬
‫ﺑﻪ آن از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﻟﮕﻮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬و در ﻋﺰم و دوراﻧﺪﻳﺸﻲ و ﺳﺨﺘﮕﻴﺮي و ﭘﺎﻓﺸﺎري‬
‫و ﻧﻘﺾ ﺑﺎﻃﻞ و ﺑﺎﻃﻞ ﻛﺎران ﺑﺪون ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻌﺎرﻓﻲ ﻣﺜﻞ ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬در راه ﻳﺎري ﺣﻖ و ﻧﺎﺑﻮد ﻛـﺮدن ﺑﺎﻃـﻞ ﺑـﺎ ﻫـﻴﭻ ﻛـﺲ ﺗﻌـﺎرف ﻧﺪاﺷـﺖ و‬
‫ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ در اداره و ﺳﻴﺎﺳﺖ و رﻋﻴﺖداري ﺑـﺎ اﺻـﻮل ﺳﻴﺎﺳـﺖ ـ ﻛـﻪ از اﺻـﻮل و‬
‫ﻓﺮوع دﻳﻦ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد ـ و آﻧﭽﻪ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص و دو ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺑﻌﺪ از او ﺑـﺮ آن‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺴﲑة اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ‪.٢١٠−٢٠٩/١ ,‬‬

‫‪١٠٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪103‬‬

‫ﻣﺪاﻟﻬﺎ و ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎي اﻓﺘﺨﺎري ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬اﻋﻄﺎ ﻛﺮده ﺑﻮد‬


‫اﻳﻨﻬﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﻌﻄﺮ ﻋﻠﻲ ‪ ‬و ﻣﺪاﻟﻬﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﮔﺮدن‬
‫او آوﻳﺨﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﻫﻤﺮاه اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤـﺎن و ﻋﻠـﻲ و‬
‫ﻃﻠﺤﻪ و زﺑﻴﺮ روي ﻛﻮه ﺣﺮا ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺳﻨﮕﻲ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮد‪ ،‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣـﻮد‪:‬‬
‫آرام ﺑﺎش ﭼﺮا ﻛﻪ ﺟﺰ ﻳﻚ ﻧﺒﻲ و ﺻﺪﻳﻖ و ﺷﻬﻴﺪ ﻛﺴﻲ دﻳﮕﺮ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻧﻴﺴﺖ‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﺮا ﺑﻪ ﻳﻤﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي رﺳـﻮل ﺧـﺪا ﻣـﺮا‬
‫ﻣﻴﺎن ﻗﻮﻣﻲ ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ از ﻣﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ در ﻣﻴﺎﻧﺸﺎن ﻗﻀﺎوت ﻛﻨﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑـﺮو‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل زﺑﺎﻧﺖ را ﺛﺎﺑﺖ و ﻗﻠﺒﺖ را ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.2‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ و ﻋﻤﺮ ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳـﺖ و ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﻬـﺸﺘﻲ‬
‫اﺳﺖ و ﻋﻠﻲ ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ و ﻃﻠﺤﻪ ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ و زﺑﻴﺮ ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ و ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬
‫ﻋﻮف ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﻲ وﻗﺎص ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ و ﺳﻌﻴﺪ ﺑﻦ زﻳﺪ ﺑﻬـﺸﺘﻲ اﺳـﺖ‬
‫و اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﺑﻦ ﺟﺮاح ﺑﻬﺸﺘﻲ اﺳﺖ‪.3‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ وﻓﺎت ﻛﺮد ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﺪم و ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻋﻤـﻮي‬
‫ﭘﻴﺮت وﻓﺎت ﻛﺮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮو و او را دﻓﻦ ﻛﻦ و ﻛﺎري ﻧﻜﻦ ﺗﺎ ﻧـﺰدم ﺑﺮﮔـﺮدي‪ .‬او را دﻓـﻦ‬
‫ﻛﺮدم‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﺪم و اﻳﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﺮو ﻏﺴﻞ ﻛﻦ و ﻛـﺎري ﻧﻜـﻦ ﺗـﺎ ﻧـﺰدم‬
‫ﺑﺮﮔﺮدي‪ .‬ﻏﺴﻞ ﻛﺮدم و ﺳﭙﺲ ﻧﺰد اﻳﺸﺎن ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﺮاﻳﻢ دﻋﺎﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﺮد ﻛـﻪ آﻧﻘـﺪر‬
‫ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪم ﻛﻪ از داﺷﺘﻦ ﺷﺘﺮﻫﺎي ﺳﺮخ و ﺳﻴﺎه آﻧﻘﺪر ﺧﻮﺷﺤﺎل ﻧﻤﻲ ﺷﺪم‪.4‬‬
‫از زر ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛـﻪ داﻧـﻪ را ﻣـﻲﺷـﻜﺎﻓﺪ و‬
‫اﻧﺴﺎن را ﻣﻲآﻓﺮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺎ ﻣﻦ ﻋﻬﺪ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬ﺟﺰ ﻣﺆﻣﻦ ﻛﺴﻲ ﻣﺮا دوﺳـﺖ‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٤١٧‬ﺗﺮﻣﺬی‪.٣٦٩٦ ,‬‬


‫‪ − ٢‬اﲪﺪ ‪ ;٨٨/١‬ﻧﺴﺎﺋﯽ در اﳋﺼﺎﺋﺺ‪ ٣٥‬ﻭ ﻋﺪﻭی ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﲨﻴﻊ ﺟﻬﺎت ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﲪﺪ ﻭ ﺿﻴﺎء از ﺳﻌﻴﺪ ﺑﻦ زﻳﺪ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٤‬اﲪﺪ ‪ ,١٠٣/١‬اﺑﻮﻳﻌﻠﯽ‪ ,‬اﳌﺴﻨﺪ‪ ٣٣٥/١ ,‬ﻭ ﻋﺪﻭی ﮔﻔﺘﻪ ﻛﻪ از ﻫﺮ ﺟﻬﺖ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٠٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪104‬‬

‫ﻧﺪارد و ﺟﺰ ﻣﻨﺎﻓﻖ ﻛﺴﻲ ﻛﻴﻨﻪ ﻣﺮا ﺑﻪ دل ﻧﺪارد‪.1‬‬


‫از اﺑﻦ اﺑﻲ ﻟﻴﻠﻲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻛـﺮد ﻛـﻪ ﻓﺎﻃﻤـﻪ ك از‬
‫ﺷﺪت آﺳﻴﺎب ﻛﺮدن زﻳﺎد ﻣﻲﻧﺎﻟﻴﺪ‪ ،‬و ﻛﻨﻴﺰاﻧﻲ را ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آوردﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻃﻤﻪ ك ﺑﻪ ﻧـﺰد‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص رﻓﺖ ﺗﺎ از اﻳﺸﺎن درﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻨﻴﺰي ﻛﻨﺪ ﺗﺎ او را در ﻛﺎرﻫﺎي ﻣﻨﺰل ﻛﻤـﻚ ﻛﻨـﺪ‬
‫وﻟﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را ﻧﻴﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ وﻗﺖ ﻋﺎﻳﺸﻪ ك را دﻳﺪ و ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ‬
‫ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻳﺸﻪ ك آﻣﺪن ﻓﺎﻃﻤﻪ را ﺑﻪ او ﺧﺒﺮ داد ‪ .‬ﭘﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﺰد ﻣﺎ آﻣﺪ‬
‫در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮاب را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺑﺮﺧﻴﺰم ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮﺟﺎي ﺧﻮد‬
‫ﺑﻨﺸﻴﻨﻴﺪ و ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﻧﺸﺴﺖ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺳﺮدي ﭘﺎﻳﺶ را ﺑﺮ ﺳﻴﻨﻪام اﺣﺴﺎس ﻛﺮدم و ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫آﻳﺎ دوﺳﺖ دارﻳﺪ ﺑﻬﺘﺮ از آن ﭼﻴﺰي را ﻛﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﻴﺎﻣﻮزم‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ‬
‫ﺑﺴﺘﺮ را ﺑﺮاي ﺧﻮاﺑﻴﺪن ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ ‪ 34‬ﺑﺎر اﷲ اﻛﺒﺮ‪ 33 ،‬ﺑﺎر ﺳﺒﺤﺎن اﷲ و ‪ 33‬ﺑﺎر اﻟﺤﻤـﺪ‬
‫ﷲ ﺑﮕﻮﻳﻴﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ از ﺧﺎدم ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪.2‬‬
‫اﺑﻦ اﺑﻲ ﺣﺎزم ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﺮدي ﻧﺰد ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ اﻳﻦ ﻓﻼﻧﻲ ــ اﻣﻴـﺮ‬
‫ﻣﺪﻳﻨﻪ ـ ﻋﻠﻲ ‪ ‬را ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﻣﻨﺒﺮ ﺻﺪا ﻣﻲزﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ ﭼﻪ اﺳﻤﻲ او را ﺻﺪا ﻣﻲزﻧـﺪ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ او اﺑﻮﺗﺮاب ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ .‬ﺳﻬﻞ ﺧﻨﺪﻳﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﻳﻦ اﺳﻢ را ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﺑﺮ او ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ و او ﻧﻴﺰ ﻫﻴﭻ اﺳـﻤﻲ را ﺑﻴـﺸﺘﺮ از اﻳـﻦ دوﺳـﺖ ﻧـﺪارد‪ ،‬ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬اي‬
‫اﺑﻮﻋﺒﺎس )ﺳﻬﻞ( ﻗﺼﻪ از ﭼﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻧﺰد ﻓﺎﻃﻤﻪ ك رﻓﺖ و ﺳﭙﺲ‬
‫از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺮون آﻣﺪ و در ﻣﺴﺠﺪ دراز ﻛـﺸﻴﺪ‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﺮ ﻓﺎﻃﻤـﻪ ك وارد ﺷـﺪ و‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮﻳﺖ ﻛﺠﺎﺳﺖ؟‪ 3‬ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﺴﺠﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺳﻮي او رﻓـﺖ و دﻳـﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻋﺒﺎﻳﺶ از ﺗﻨﺶ اﻓﺘﺎده و ﺧﺎك ﺑﻪ ﭘﺸﺘﺶ ﭼﺴﺒﻴﺪه اﺳﺖ و ﺷﺮوع ﻛﺮد ﺑﻪ ﭘﺎك ﻛـﺮدن‬
‫ﺧﺎك از ﭘﺸﺖ او و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮﺧﻴﺰ اي اﺑﻮﺗﺮاب‪ ،‬ﺑﺮﺧﻴﺰ اي اﺑﻮﺗﺮاب‪.4‬‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٧٨‬ﺗﺮﻣﺬی‪.٣٧٣٦ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٣٧٠٥‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ;٢٧٢٧‬اﲪﺪ ‪.١٣٦/١‬‬
‫‪ − ٣‬در رﻭاﻳﺖ ﺑﺨﺎری ‪ ٤٤١‬ﻭﻣﺴﻠﻢ ‪ ٢٤٠٩‬آﻣﺪﻩ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻴﺎﻥ ﻣﻦ ﻭ اﻭ ﺟﺮ ﻭ ﺑﺤﺚ ﭘﻴﺶ آﻣﺪ ﻭ ﻣﺮا ﻧﺎراﺣـﺖ ﻛـﺮد ﻭ ﺑـﲑﻭﻥ‬
‫رﻓﺖ ﻭ ﭼﻴﺰی ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﮕﻔﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٤‬ﺑﺨﺎری‪.٣٧٠٣ ,‬‬

‫‪١٠٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪105‬‬

‫ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ رﺳـﻮل اﷲ ص ﺑـﻪ ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺗﺒﻮك رﻓﺖ ﻋﻠﻲ را ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮد در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻛﺮد‪ ،‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﻣﺮا ﻫﻤﺮاه زﻧـﺎن و‬
‫ﺑﭽﻪﻫﺎ ﺟﺎ ﻣﻲﮔﺬاري؟ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻳﺎ راﺿﻲ ﻧﻴﺴﺘﻲ ﻛﻪ ﺑـﺮاي ﻣـﻦ ﺑـﻪ ﻣﻨﺰﻟـﻪ ﻫـﺎرون‬
‫ﺑﺮاي ﻣﻮﺳﻲ ﺑﺎﺷﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻧﺨﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.1‬‬
‫از ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﻲ وﻗﺎص ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ و دو ﻧﻔﺮ دﻳﮕـﺮ در ﻣـﺴﺠﺪ ﻧﺸـﺴﺘﻪ‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﺷﺮوع ﺑﻪ اﻧﺘﻘـﺎد از ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﻛـﺮدﻳﻢ‪ ،‬رﺳـﻮل اﷲ ص ﺑـﺎ ﻧـﺎراﺣﺘﻲ ﺑـﻪ ﻣـﻦ‬
‫ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻧﺎراﺣﺘﻲ از ﺻﻮرﺗﺶ ﭘﻴﺪا ﺑﻮد و ﻣﻦ از اﻳﻦ ﻧﺎراﺣﺘﻲ او ﺑـﻪ ﺧـﺪا‬
‫ﭘﻨﺎه ﺑﺮدم‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺷﻤﺎ را ﭼﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ؟ ﻫﺮ ﻛﺲ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ را ﺑﻴﺎزارد‪ ،‬ﻣﺮا آزرده اﺳﺖ‪.2‬‬
‫از اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص او را ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮاﺋﺖ از ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ ﺑﻪ ﻣﻜﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎد‬
‫ﻛﻪ از آن ﺳﺎل ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﻫﻴﭻ ﻣﺸﺮﻛﻲ ﺣﻖ ﺣﺞ ﮔﺰاردن را ﻧﺪارد‪ ،‬و ﻫـﻴﭻ ﺷﺨـﺼﻲ ﻧﺒﺎﻳـﺪ‬
‫ﺑﺪون ﻟﺒﺎس ﻃﻮاف ﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﺰ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎن وارد ﺑﻬﺸﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑـﺎ‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص ﭘﻴﻤﺎﻧﻲ دارد ﺑﺮ ﭘﻴﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺪا و رﺳـﻮﻟﺶ از ﻣـﺸﺮﻛﺎن ﺑـﺮي‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻪ ﺑﺎر اﻳﻦ را ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﺮو ﺑﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﺮس و او‬
‫را ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻧﺰد ﻣﻦ ﺑﺮﮔﺮدان‪ ،‬و ﺗﻮ آن ﭘﻴﺎم را ﺑﺮﺳﺎن‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬اﻳﻦ ﻛـﺎر را اﻧﺠـﺎم‬
‫داد و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﺪ ﮔﺮﻳﺴﺖ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص‬
‫ﭼﻴﺰى در ﻣﻦ دﻳﺪهاي؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﺰ ﺧﻴﺮ ﭼﻴﺰي در ﺗﻮ ﻧﻴﺴﺖ وﻟﻲ ﻣﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻛﻪ ﻓﺮدي‬
‫اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻫﺪ ﻛﻪ از اﻗﻮام ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪.3‬‬
‫از ﺑﺮاء ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ذي اﻟﻘﻌـﺪه ﺑـﻪ ﻋﻤـﺮه رﻓـﺖ و‬
‫اﻫﻞ ﻣﻜﻪ ﺧﻮدداري ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ او ﺑﻴﺸﺘﺮ از ‪ 3‬روز در آﻧﺠﺎ ﺑﻤﺎﻧـﺪ ﭘﻴﻤـﺎﻧﻲ ﺑـﻪ اﻳـﻦ‬
‫ﻣﻀﻤﻮن ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﭼﻴﺰي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص آن را ﻗﺒـﻮل دارد‪ .‬ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪:‬‬
‫ﻣﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ اﺳﻢ ﺗﻮ را ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻴﻢ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺗﻮ رﺳﻮل ﺧﺪا ﻫﺴﺘﻲ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ ﻣﺎﻧـﺪن‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری‪ ;٤٤١٦ ,‬ﻣﺴﻠﻢ ‪.٢٤٠٤‬‬


‫‪ − ٢‬اﺑﻮﻳﻌﻠﯽ‪ ١٠٩/٢ ,‬اﲪﺪ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ ‪ ,٧٨‬اﻭ ﺣﺪﻳﺚ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﲪﺪ‪ ٣/١‬ﻭ از ﲤﺎﻡ ﺟﻬﺎت ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٠٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪106‬‬

‫ﺗﻮ در ﻣﻜﻪ ﻧﻤﻲﺷﺪﻳﻢ وﻟﻲ ﺗﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﻫﺴﺘﻲ‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ رﺳـﻮل اﷲ ص و‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳـﻮل اﷲ ص را ﭘـﺎك ﻛـﻦ‪ .‬ﻋﻠـﻲ ‪‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻫﺮﮔﺰ آن را ﭘﺎك ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ و رﺳﻮل اﷲ ص آن ﻋﻬﺪﻧﺎﻣـﻪ را ﺑﺮداﺷـﺖ‬
‫و در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺳﻮاد ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﻋﻬﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ اﺳـﺖ‪ ،‬ﻛـﺴﻲ‬
‫اﺳﻠﺤﻪ وارد ﻣﻜﻪ ﻧﻜﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺷﻤﺸﻴﺮي ﻛﻪ در ﻏﻼف ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻛـﺴﻲ از اﻫـﻞ ﻣﻜـﻪ ﻛـﻪ‬
‫ﻗﺼﺪ ﭘﻴﺮوي از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را دارد ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد ﻧﺒﺮد‪ ،‬و اﮔﺮ ﻛﺴﻲ از اﺻـﺤﺎﺑﺶ ﺧﻮاﺳـﺖ در‬
‫ﻣﻜﻪ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ آﻧﻬﺎ ﻧﺸﻮﻧﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ وارد ﻣﻜﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﻣﺪﺗﺸﺎن ﺑـﻪ ﭘﺎﻳـﺎن رﺳـﻴﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻪ دوﺳﺘﺖ ﺑﮕﻮ ﻛﻪ ﻓﺮﺻﺘﺶ ﺗﻤﺎم ﺷﺪ‪ ،‬و از ﻣﻜـﻪ ﺑﻴـﺮون ﺑـﺮود‪ ،‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص در ﺣﺎﻟﻲ از ﻣﻜﻪ ﺑﻴﺮون رﻓﺖ ﻛﻪ دﺧﺘﺮ ﺣﻤﺰه ﺑﻪ دﻧﺒﺎل او ﻣﻲدوﻳﺪ و ﻓﺮﻳـﺎد ﻣـﻲزد‬
‫ﻋﻤﻮ‪...‬ﻋﻤﻮ‪ .‬ﻋﻠﻲ دﺳﺘﺶ را ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻓﺎﻃﻤﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻮﻳﺖ را ﺑﺮدار‪ ،‬اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻮد‬
‫ﻛﻪ ﻋﻠﻲ و زﻳﺪ و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺮ ﺳﺮ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻧﺰاع ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ او را ﺑﺮ‬
‫ﻣﻲدارم او دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻮي ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻮي ﺗﻮ اﺳﺖ و ﺧﺎﻟـﻪ او زن‬
‫ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و زﻳﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬دﺧﺘﺮ ﺑﺮادرم اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص او را ﺑـﻪ ﺧﺎﻟـﻪاش داد و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﻣﺎدر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ از ﻣﻨـﻲ و ﻣـﻦ از ﺗـﻮام‪ ،‬و ﺑـﻪ‬
‫ﺟﻌﻔﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ در ﺧﻠﻘﺖ و اﺧﻼﻗﺖ ﺷﺒﻴﻪ ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻲ‪ ،‬و ﺑﻪ زﻳﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ ﺑﺮادر و آزاد‬
‫ﺷﺪهي ﻣﺎ ﻫـﺴﺘﻲ‪ ،‬و ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﺑـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﭼـﺮا ﺑـﺎ دﺧﺘـﺮ ﺣﻤـﺰه ازدواج‬
‫ﻧﻤﻲﻛﻨﻲ؟ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬او دﺧﺘﺮ ﺑﺮادر ﺷﻴﺮي ﻣﻦ اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﺗﺮ از دﻧﻴﺎ و آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در آن اﺳﺖ‬
‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﻲ وﻗﺎص ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﻦ اﺑﻲ ﺳﻔﻴﺎن ﺑﻪ ﺳﻌﺪ اﻣﺮ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ‬
‫ﭼﻴﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﻮ ﺑﻪ اﺑﻲ ﺗﺮاب ﺑﺪ ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻪ ﭼﻴﺰ از رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻊ از ﺑﺪ ﮔﻔﺘﻦ ﺑﻪ او ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬از رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ در ﻳﻜﻲ از‬
‫ﺟﻨﮕﻬﺎ او را ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮد ﻛﺮده ﺑﻮد و ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا آﻳﺎ ﻣﺮا ﺑﺎ زﻧﺎن و‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٤٢٥١‬ﻭ ﺗﺮﻣﺬی ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻴﺎﻥ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٠٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪107‬‬

‫ﺑﭽﻪﻫﺎ رﻫﺎ ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻳﺎ راﺿﻲ ﻧﻤﻲﺷﻮي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺑﻪ‬
‫ﻣﻨﺰﻟﻪ ﻫﺎرون ﺑﺮاي ﻣﻮﺳﻲ ﺑﺎﺷﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻧﺨﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ ،‬دوم‬
‫اﻳﻨﻜﻪ در ﺟﻨﮓ ﺧﻴﺒﺮ ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺮدي ﺧﻮاﻫﻢ داد ﻛﻪ ﺧﺪا و‬
‫رﺳﻮﻟﺶ را دوﺳﺖ دارد و ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﻧﻴﺰ او را دوﺳﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﺎ‬
‫اﻳﻦ ﻣﺮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﻢ‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻋﻠﻲ را ﻧﺰد ﻣﻦ ﺑﻴﺎورﻳﺪ و او ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ ﭼﺸﻤﺶ‬
‫درد ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬آﻣﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ﭼﺸﻤﺶ ﺗﻒ ﻛﺮد و ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ او داد و ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫ﺧﻴﺒﺮ را ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ او ﻓﺘﺢ ﻛﺮد‪ ،‬ﺳﻮم اﻳﻨﻜﻪ ﻫﻨﮕﺎﻣﻴﻜﻪ آﻳﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ‪½ ¼ » { :‬‬
‫¾ ¿ ‪) .z‬آل ﻋﻤﺮان‪» (61 :‬ﺑﮕﻮ‪ :‬ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﻣﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد را ﺑﺮاي ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ‬
‫دﻋﻮت ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد را«‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻋﻠﻲ و ﻓﺎﻃﻤﻪ و ﺣﺴﻦ و‬
‫ﺣﺴﻴﻦ را ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا اﻳﻨﻬﺎ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ص ﺑﺮادرم و ﻣﻦ داﻣﺎدش ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬و ﺣﻤﺰه ﺳﻴﺪاﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻤﻮﻳﻢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫و ﺟﻌﻔﺮي ﻛﻪ ﺷﺐ و روز ﻫﻤﺮاه ﻣﻼﺋﻜﻪ ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮادرم اﺳﺖ‪.‬‬
‫و دﺧﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻤﺴﺮ ﻣﻦ اﺳﺖ و ﮔﻮﺷﺘﺶ ﺑﺎ ﮔﻮﺷﺖ و ﺧﻮﻧﻢ آﻣﻴﺨﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫و دو ﻧﻮه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ از ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﭘﺲ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻛـﺪام ﻳـﻚ از ﺷـﻤﺎ‬
‫ﻣﺜﻞ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮاي ﻧﺠﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮ او ﺧﻮاﺑﻴﺪ ﺗﺎ ﺧﻮد را ﻓـﺪاي اﻳـﺸﺎن ﻛﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﺘﺮش را ﺑﺎ ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﮔﺮداﻧﺪ ﺗﺎ راﺿﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻛﺜﻴﺮ در اﻟﺒﺪاﻳﻪ واﻟﻨﻬﺎﻳﻪ اﺟﺘﻤﺎع ﺷﻴﺎﻃﻴﻦ ﻗﺮﻳﺶ را در داراﻟﻨﺪوه و در روزي ﻛـﻪ‬
‫ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ﻳﻮم اﻟﺰﺣﻤﻪ ذﻛﺮ ﻛﺮده اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در ﻣﻴﺎﻧﺸﺎن و ﻣﻴـﺎن اﺑﻠﻴـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺷﻜﻞ ﭘﻴﺮﻣﺮدي ﻧﺠﺪي در آﻣﺪه ﺑـﻮد‪ ،‬ﺑﻴـﺎن ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠـﻪ آن ﮔﺮدﻫﻤـﺎﻳﻲ اﺗﻔـﺎق‬
‫ﻧﻈﺮﺷﺎن ﺑﺮ راي اﺑﻮﺟﻬﻞ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ در ﻃﺮﻕ اﳊﺪﻳﺚ‪ ;٢٤٠٤ ,‬ﺗﺮﻣﺬی ‪ ;٣٧٢٤‬اﲪﺪ‪.١٨٥/١‬‬

‫‪١٠٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪108‬‬

‫اﺑﻮ ﺟﻬﻞ ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﻫﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﺟﻮاﻧﻲ ﺑﺎ ﻧﺴﺐ از ﻣﻴﺎن ﺧﻮد ﺑﺮ ﻣﻲﮔﺰﻳﻨﻴﻢ و ﻳﻚ ﺷﻤﺸﻴﺮ‬
‫ﺑﺮﻧﺪه را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲدﻫﻴﻢ‪ ،‬ﺳﭙﺲ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻴﻢ ﺗﺎ ﻫﺮ ﻛﺪام ﺿﺮﺑﻪاي ﺑـﻪ‬
‫او ﺑﺰﻧﻨﺪ و او را ﺑﻜﺸﻨﺪ و ﻣﺎ از دﺳﺘﺶ راﺣﺖ ﺷﻮﻳﻢ و آﻧﻬﺎ اﮔﺮ اﻳﻦ ﻛﺎر را ﺑﻜﻨﻨـﺪ ﺧـﻮﻧﺶ‬
‫در ﻣﻴﺎن ﺗﻤﺎم ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪﻣﻨﺎف ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم اﻳﻦ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ‪ ،‬و‬
‫ﻣﺎ دﻳﻪاش را ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺗﻤﺎم آﻧﻬﺎ ﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﻮاﻓﻘـﺖ ﻛﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺟﺒﺮﺋﻴـﻞ ﻧـﺰد‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص آﻣﺪ و ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﺸﺐ در ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮدت ﻧﺨﻮاب‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳﻮم ﺷﺐ ﺳﭙﺮي ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ ﺑﺮ در ﺧﺎﻧﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺟﻤـﻊ ﺷـﺪه‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ و از دور ﻣﺮاﻗﺐ او ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺨﻮاﺑﺪ و ﺑﻪ او ﺣﻤﻠـﻪ ﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﺟﺎي آﻧﻬﺎ را دﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﻦ ﺑﺨﻮاب و اﻳـﻦ ﻣﻠﺤﻔـﻪ‬
‫ﻣﻦ را روي ﺧﻮدت ﺑﻜﺶ و در آن ﺑﺨﻮاب و ﻧﺘﺮس ﻛﻪ ﮔﺰﻧﺪي از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﻤﻲرﺳﺪ‪.‬‬
‫و رﺳﻮل اﷲ ص ﻟﺒﺎﺳﻲ ﺑﺮ ﺗﻨﺸﺎن ﺑﻮد ﻛﻪ ﺷﺒﻬﺎ ﺑﺎ آن ﻣﻲ ﺧﻮاﺑﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ‬

‫اﻳﻦ آﻳﺎت را ﺗﻼوت ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻴﺮون رﻓﺖ‪c b a ` _ ^ ] \ { :‬‬

‫‪utsrqponmlkjihgf e d‬‬
‫‪hgfedcba`_~}|{zyxwv‬‬
‫‪) . zutsrqponmlkji‬ﻳﺲ‪.(9-1 :‬‬
‫»ﻳﺲ‪ .‬ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﻗﺮآن ﺣﻜﻴﻢ‪ .‬ﻛﻪ ﺗﻮ ﻗﻄﻌﺎ از رﺳﻮﻻن )ﺧﺪاوﻧﺪ( ﻫـﺴﺘﻰ‪ ،‬ﺑـﺮ راﻫـﻰ‬
‫راﺳﺖ )ﻗﺮار دارى(؛ اﻳﻦ ﻗﺮآﻧﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺳﻮى ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺰﻳـﺰ و رﺣـﻴﻢ ﻧـﺎزل ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﻗﻮﻣﻰ را ﺑﻴﻢ دﻫﻰ ﻛﻪ ﭘﺪراﻧﺸﺎن اﻧﺬار ﻧﺸﺪﻧﺪ‪ ،‬از اﻳـﻦ رو آﻧـﺎن ﻏﺎﻓﻠﻨـﺪ! ﻓﺮﻣـﺎن‬
‫)اﻟﻬﻰ( درﺑﺎره ﺑﻴﺸﺘﺮ آﻧﻬﺎ ﺗﺤﻘﻖ ﻳﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺟﻬﺖ اﻳﻤﺎن ﻧﻤﻰآورﻧﺪ! ﻣﺎ در ﮔﺮدﻧﻬـﺎى‬
‫آﻧﺎن ﻏﻠﻬﺎﻳﻰ ﻗﺮار دادﻳﻢ ﻛﻪ ﺗﺎ ﭼﺎﻧﻪﻫﺎ اداﻣﻪ دارد و ﺳﺮﻫﺎى آﻧﺎن را ﺑﻪ ﺑـﺎﻻ ﻧﮕـﺎه داﺷـﺘﻪ‬
‫اﺳــﺖ! و در ﭘــﻴﺶ روى آﻧــﺎن ﺳــﺪى ﻗــﺮار دادﻳــﻢ‪ ،‬و در ﭘــﺸﺖ ﺳﺮﺷــﺎن ﺳــﺪى؛ و‬
‫ﭼﺸﻤﺎﻧﺸﺎن را ﭘﻮﺷﺎﻧﺪهاﻳﻢ‪ ،‬ﻟﺬا ﻧﻤﻰﺑﻴﻨﻨﺪ!«‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﻤﺎم آﻧﺎن ﺧﺎك ﭘﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ‬

‫‪١٠٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪109‬‬

‫رﻓﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻛﺴﻲ ﻧﺰد ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻨﺘﻈﺮ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﻫﺴﺘﻴﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ص ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻤﺎ را ﺧﻮار ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ و ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﻤﺎم ﺷﻤﺎ ﺧﺎك رﻳﺨﺘﻪ اﺳﺖ و ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﭼﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ؟ ﻫﺮ‬
‫ﻛﺲ از آﻧﻬﺎ دﺳﺘﺶ ﺑﺮ ﺳﺮش ﻣﻲﻛﺸﻴﺪ و ﺧﺎك را از ﺳﺮﺷﺎن ﭘﺎك ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ‬
‫وارد ﺧﺎﻧﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﻋﻠﻲ را دﻳﺪﻧﺪ ﻛﻪ در ﺑﺴﺘﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﻮاﺑﻴﺪه و ﻣﻠﺤﻔﻪ او را ﺑﺮ‬
‫ﺧﻮد ﻛﺸﻴﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺤﻤﺪ ص اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻠﺤﻔﻪاش‬
‫ﺧﻮاﺑﻴﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻴﺰي ﻧﮕﺬﺷﺖ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬از ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻛﻪ آن‬
‫ﺷﺨﺺ ﺑﻪ ﻣﺎ راﺳﺖ ﮔﻔﺖ‪.‬‬
‫ﺣﻴﺪر‪ 1‬ﺑﺎ ﺷﺠﺎﻋﺖ از دﻋﻮت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﺮد و در ﺳﺨﺖﺗﺮﻳﻦ ﺷﺒﻬﺎي دﻋﻮت‬
‫در ﺑﺴﺘﺮش ﺧﻮاﺑﻴﺪ‪ ،‬آن ﺑﺰرگ ﻣﺮد در ﺣﺎﻟﻲ در ﺑﺴﺘﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﺧﻮاﺑـﺪ ﻛـﻪ ﻣـﻲداﻧـﺪ‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﭘﺸﺖ در ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻗﺼﺪ ﻛﺸﺘﻦ ﻓﺮدي ﻛﻪ در ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮاﺑﻴﺪه اﺳﺖ را دارﻧـﺪ‪ .‬وﻗﺘـﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﺎراﺣﺘﻲ آن ﺷﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﺮد‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺴﺘﺮش را ﺑﺎ ﻓﺎﻃﻤﻪ دﺧﺘـﺮ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻃﻤﻪاي ﻛﻪ در ﻟﺒﺎس ﻛﻤﺎل ﺑﻮد‪ .‬و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص دﺧﺘﺮش را‬
‫ﺑﻪ او داد و زره ﺧﻮد را ﺑﻪ او ﻫﺪﻳﻪ ﻛﺮد و ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻧﻴﺰ ﭘﺎرﭼـﻪاي ﻣﻤﻠـﻮ از ﻟﻴـﻒ و‬
‫ﭘﺸﻢ و ﻇﺮف و ﻛﺎﺳﻪ و آﺳﻴﺎب و دو ﺟﻮراب ﻧﻴﺰ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪.‬‬
‫ﻓﺎﻃﻤﻪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻫﻤﺴﺮ ﻋﻠﻲ ﺷﺪ ﻛـﻪ او ﻏﻴـﺮ از ﻳـﻚ ﭘﻮﺳـﺖ ﻣـﻴﺶ ﭼﻴـﺰ دﻳﮕـﺮي‬
‫ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﭘﻮﺳﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﺐ ﺑﺮ آن ﻣﻲﺧﻮاﺑﻴﺪ و روزﻫﺎ ﺑـﺮ روي آن ﻏـﺬا ﻣـﻲﺧـﻮرد‪ ،‬و او‬
‫ﺧﻮدش ﺧﺎدم ﺧﻮدش ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻛﻪ او ﺿﺮر ﻧﻜﺮد‪.‬‬
‫در ﺻﺤﻴﺤﻴﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻓﺎﻃﻤﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳـﺎ ﻧﻤـﻲﺧـﻮاﻫﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﺰرگ و ﺳﺮور زﻧﺎن اﻳﻦ اﻣﺖ ﻳﺎ زﻧﺎن ﻣﺆﻣﻦ ﺑﺎﺷﻲ‪.‬‬
‫در ﺻﺤﻴﺤﻴﻦ از ﻣﺴﻮر ﺑﻦ ﻣﺨﺮﻣﻪ آﻣﺪه ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺎﻃﻤـﻪ ﭘـﺎره ﺗـﻦ‬

‫‪ − ١‬ﻟﻘﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﻛﺴﯽ ﻫﺴﺘﻢ ﻛﻪ ﻣﺎدرﻡ ﻣﺮا ﺣﻴﺪر ﻧﺎﻣﻴﺪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺷـﲑ ﺟﻨﮕﻠﻬـﺎی ﺑـﺪﻣﻨﻈﺮ‪ ,‬ﻭ‬
‫ﺣﻴﺪر ﳘﺎﻥ ﺷﲑ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٠٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪110‬‬

‫ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﻛﺲ او را ﻧﺎراﺣﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺮا ﻧﺎراﺣﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ‪.‬‬


‫از اﻧﺲ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق ﺳﻪ ﻧﻔﺮ اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﻋﻠﻲ‪ ،‬ﻋﻤﺎر و ﺳﻠﻤﺎن‪ 1‬و اﻳﻦ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﭘﺎداش اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﺎت ﻧﻮراﻧﻲ از ﺟﻬﺎد و ﻣﺒﺎرزه ﻋﻠﻲ ‪ ‬در راه ﺧﺪا‬
‫اﻳﻨﻬﺎ ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﻧﻮراﻧﻲ از ﻣﺒﺎرزات ﻋﻠﻲ ‪ ‬در راه ﺧﺪا اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﺮ ﭘﻴـﺸﺎﻧﻲ ﺗـﺎرﻳﺦ‬
‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺷﻬﺎدت ﻣﻲﮔﺮدد و ﻣﺸﺘﺎق آن اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺷﺘﻴﺎق ﻛﺴﻲ ﻛﻪ‬
‫در ﺻﺤﺮاي ﺧﺸﻚ و ﺳﻮزان ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آب ﺧﻨﻚ ﻣﻲﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻣﺒﺎرزه ﻋﻠﻲ ‪ ‬در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر‬
‫در ﻏﺰوه ﺑﺪر آن ﺳﻮارﻛﺎر ﺷﺠﺎع ﺑﺮاي ﺟﻬﺎد در راه ﺧﺪا ﺑﻴﺮون رﻓﺖ‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﻫﺮ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﺳﻮار‬
‫ﻳﻚ ﺷﺘﺮ ﻣﻲﺷﺪﻳﻢ ﻛﻪ اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ و ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟـﺐ و رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص ﺑـﺎ ﻫـﻢ ﺑﻮدﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﻮﺑﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﭘﻴﺎده ﺑﺮود و ﻳﻜﻲ از دو ﻧﻔﺮ دﻳﮕـﺮ ﺳـﻮار ﺑـﺮ‬
‫ﺷﺘﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ و ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺷﻤﺎ ﭘﻴﺎده راه ﻣﻲروﻳـﻢ‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣـﻮد‪:‬‬
‫ﺷﻤﺎ از ﻣﻦ ﻗﻮﻳﺘﺮ ﻧﻴﺴﺘﻴﺪ و ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ اﺟﺮ ﻧﻴﺰ از ﺷﻤﺎ دو ﻧﻔﺮ ﺑﻲﻧﻴﺎزﺗﺮ ﻧﻴﺴﺘﻢ‪.2‬‬
‫در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺷﺮف و ﺟﻬﺎد ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎ ﺳﺎﻛﺖ ﻣﻲﺷﻮد و ﺷﻤـﺸﻴﺮﻫﺎ ﺑـﺮ ﺑـﺎﻻي‬
‫ﺳﺮﻫﺎ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻗﻬﺮﻣﺎن ﻣﺎ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺰرﮔﻲ داﺷﺖ‪.‬‬
‫از ﻋﻠﻲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﻴﻌﻪ ﺟﻠﻮ آﻣﺪ و ﭘﺴﺮش و ﺑﺮادرش ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل‬
‫او ﻣﻲآﻣﺪﻧﺪ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺗﻦ ﺑﻪ ﺗﻦ ﻣﺒﺎرزه ﻣـﻲﻛﻨـﺪ؟ ﺟﻮاﻧـﺎﻧﻲ از اﻧـﺼﺎر‬
‫ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻣﺒﺎرزه ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺘﺒﻪ از آﻧﻬﺎ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﺧﻮد را ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﻨﻴﺪ و ﺑﮕﻮﻳﻴـﺪ از‬
‫ﭼﻪ ﻗﺒﻴﻠﻪ اي ﻫﺴﺘﻴﺪ‪ ،‬ﺟﻮاﻧﺎن اﻧﺼﺎر ﺑﻪ او ﭘﺎﺳﺦ دادﻧﺪ ﻛﻪ ﻓـﻼن و ﻓـﻼن ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺘﺒـﻪ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﺪارﻳﻢ ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺴﺮﻋﻤﻮﻳﻤﺎن را ﻣﻲﺧـﻮاﻫﻴﻢ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ رﺳـﻮل اﷲ‬

‫‪ − ١‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ در اﳌﺴﺘﺪرک از اﻧﺲ ﻧﻘﻞ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭآﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺣﺴﻦ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ‪.١٥١٨‬‬
‫‪ − ٢‬اﲪﺪ‪ ,٤١١/١‬ﻃﻴﺎﻟﺴﯽ‪ ٣٥٤ ,‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١١٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪111‬‬

‫ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺑﺮﺧﻴﺰﻳﺪ اي ﺣﻤﺰه و اي ﻋﻠﻲ و اي ﻋﺒﻴﺪه ﺑﻦ ﺣـﺎرث‪ .‬ﭘـﺲ ﺣﻤـﺰه در‬


‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﺘﺒﻪ اﻳﺴﺘﺎد و او را از ﭘﺎ در آورد‪ ،‬و ﻣﻦ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺷﻴﺒﻪ اﻳﺴﺘﺎدم و او را ﻧﻴﺰ از ﭘـﺎ‬
‫در آوردم‪ ،‬و ﻣﻴﺎن ﻋﺒﻴﺪه و وﻟﻴـﺪ زد و ﺧـﻮرد اداﻣـﻪ ﻳﺎﻓـﺖ‪ ،‬و ﻫﻤـﺪﻳﮕﺮ را ﺑـﻪ ﺷـﺪت‬
‫ﻣﻲزدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ وﻟﻴﺪ ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮدﻳﻢ و او را ﻛﺸﺘﻴﻢ و ﻋﺒﻴﺪه را ﻛﻪ ﻣﺠﺮوح ﺷﺪه ﺑﻮد از‬
‫زﻣﻴﻦ ﺑﻠﻨﺪ ﻛﺮدﻳﻢ‪.1‬‬
‫ﻗﻴﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺎد از ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ اوﻟـﻴﻦ ﻛـﺴﻲ‬
‫ﻫﺴﺘﻢ ﻛﻪ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ در ﭘﻴﺸﮕﺎه ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي ﺧﺼﻮﻣﺖ ﺣﺎﺿﺮ ﻣـﻲﺷـﻮم‪ .‬و ﻗـﻴﺲ‬
‫ﺑﻦ ﻋﺒﺎد ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ آﻳﻪ در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﻧﺎزل ﺷﺪ‪) z r q p o n { :‬ﺣـﺞ‪:‬‬
‫‪» .(19‬اﻳﻨﺎن دو ﮔﺮوﻫﻨﺪ ﻛﻪ درﺑـﺎره ﭘﺮوردﮔﺎرﺷـﺎن ﺑـﻪ ﻣﺨﺎﺻـﻤﻪ و ﺟـﺪال ﭘﺮداﺧﺘﻨـﺪ«‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺒـﺎرزه ﻛﺮدﻧـﺪ‪ ...‬ﺣﻤـﺰه و ﻋﻠـﻲ و ﻋﺒﻴـﺪه ‪ -‬ﻳـﺎ‬
‫اﺑﻮﻋﺒﻴﺪه ﺑﻦ ﺣﺎرث ‪ -‬و ﺷﻴﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﻴﻌﻪ و ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﻴﻌﻪ و وﻟﻴﺪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪.2‬‬
‫ﻣﺒﺎرزه ﻋﻠﻲ در ﺟﻨﮓ ﺧﻨﺪق‬
‫در ﺟﻨﮓ ﺧﻨﺪق اﻳﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﺰرگ ﺑﺎ ﺳﻮارﻛﺎر ﻗﺮﻳﺶ ﻳﻌﻨﻲ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﺑﺮاي‬
‫او ﭘﻴﺶ آﻣﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﻋﺎﻣﺮي در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﻛﺒﺮي ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪ و ﺗﻠﺨـﻲ ﺷﻜـﺴﺖ ﺑﻌـﺪ از‬
‫زﺧﻤﻲ ﺷﺪن در اﻳﻦ ﺟﻨﮓ را ﭼﺸﻴﺪ‪ .‬و ﻧﺬر ﻛﺮد ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﻤﺪ را ﻧﻜﺸﺪ روﻏﻦ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﺮش ﻧﺰﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ او اوﻟﻴﻦ ﺳﻮارﻛﺎري ﺑﻮد ﻛﻪ از ﺧﻨﺪق ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭘﺮﻳـﺪ و‬
‫ﻫﻤﺮاه او ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺳﻮارﻛﺎر دﻳﮕﺮ ﻗﺮﻳﺶ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻫﻤﺮاه ﭼﻨﺪ ﻧﻔـﺮ از‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺷﺘﺎﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﺗﻮاﻧـﺴﺘﻨﺪ آن ﻧﻘﻄـﻪاي ﻛـﻪ ﻣـﺸﺮﻛﻴﻦ از آن‬
‫ﭘﺮﻳﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮ روﻳﺸﺎن ﺑﺒﻨﺪﻧﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺟﺎزه ﻧﺪﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﺧﻨﺪق ﺑﺮﺳﻨﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﻋﺎﻣﺮي در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر آﻧﻘﺪر ﺟﻨﮕﻴﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫ﺑﻪ ﺳﺒﺐ زﺧﻤﻲ ﺷﺪن ﺷﺪﻳﺪ زﻣﻴﻦ ﮔﻴﺮ ﺷﺪ و ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ در ﺟﻨـﮓ اﺣـﺪ ﺣﺎﺿـﺮ ﺷـﻮد‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﺤﻴﺢ‪ ,‬اﺑﻮاﻭد‪ ,٢٦٦٥ ,‬اﲪﺪ‪.١١٧/١‬‬


‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ٣٩٦٥‬ﻭ ﻣﺰی در اﻻﻃﺮاﻑ آﻥ را ﺑﻪ ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻧﺴﺒﺖ دادﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١١١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪112‬‬

‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻨﮓ ﺧﻨﺪق ﺷﺮوع ﺷﺪ او ﺳﻮار ﺑﺮ اﺳﺐ اﻳﺴﺘﺎد ﺗـﺎ ﻣﻜـﺎﻧﺘﺶ را ﺑـﻪ دﻳﮕـﺮان‬
‫ﻧﺸﺎن دﻫﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺎ ﻣﻦ ﻣﻲﺟﻨﮕﺪ؟ و ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺎ او ﺟﻨﮕﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻴﻬﻘﻲ در دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮه آورده اﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﻧﻴﺰه ﺑﻪ دﺳﺖ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد و‬
‫ﻧﺪا ﺳﺮ ﻣﻲداد ﻛﻪ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺎ ﻣﻦ ﻣﻲﺟﻨﮕﺪ؟ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻳﺎ رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﻣﻦ ﺑﺎ او ﻣﻲﺟﻨﮕﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬او ﻋﻤﺮو اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨـﺸﻴﻦ‪ .‬دوﺑـﺎره ﻋﻤـﺮو ﻧـﺪا ﺳـﺮ داد و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﺠﻨﮕﺪ؟ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻫﺸﺪار داد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘـﺲ ﻛﺠﺎﺳـﺖ آن‬
‫ﺑﻬﺸﺘﻲ ﻛﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ ﻫﺮ ﻛﺲ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﻮد وارد آن ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬آﻳﺎ ﻛﺴﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﺑـﺎ ﻣـﻦ‬
‫ﺑﺠﻨﮕﺪ؟! ﺑﺮاي ﺑﺎر دوم ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮﺧﺎﺳـﺖ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ اي رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص ﺑـﺎ او‬
‫ﻣﻲﺟﻨﮕﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻨﺸﻴﻦ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﺮاي ﺑﺎر ﺳﻮم ﻋﻤﺮو ﻓﺮﻳﺎد ﻛـﺸﻴﺪ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑـﺎ ﺻـﺪاي‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺧﺸﻦ ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻲزﻧﻢ و ﺑﻪ ﺟﻤﻌﺸﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ آﻳﺎ ﻣﺒﺎرزي ﻧﻴﺴﺖ؟‬
‫ﺳﭙﺲ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﻦ ﺑﺎ او ﻣﻲﺟﻨﮕﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬او‬
‫ﻋﻤﺮو اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ او اﺟـﺎزه داد‪ ،‬ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ‬
‫ﻋﻤﺮو ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮد در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ او ﻣﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺠﻠﻪ ﻧﻜﻦ‪ ،‬ﻛﺴﻲ ﺑﻪ ﺻﺪاي ﺗـﻮ ﭘﺎﺳـﺦ‬
‫داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺎﺗﻮان ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻋﻤﺮو رﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ او ﻣﺒﺎرزه ﻛﻨﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺗـﻮ را ﺑـﻪ ﺳـﻪ‬
‫ﭼﻴﺰ دﻋﻮت ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ را ﻗﺒﻮل ﻛﻨﻲ‪ .‬ﻋﻤﺮو ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺒﻮل اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫دﻋﻮﺗﺖ ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﺷﻬﺎدت ﺑﺪﻫﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﺧﺪاﻳﻲ ﻏﻴﺮ از او ﻧﻴﺴﺖ و‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺧﺪاﺳﺖ و ﺗـﺴﻠﻴﻢ ﭘﺮوردﮔـﺎر ﺟﻬﺎﻧﻴـﺎن ﺑﺎﺷـﻲ‪ .‬ﻋﻤـﺮو‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﺮادر اﻳﻦ درﺧﻮاﺳﺖ را رﻫﺎ ﻛﻦ‪ .‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬و دوم ﺑـﻪ ﺷـﻬﺮت ﺑﺮﮔـﺮد‪،‬‬
‫اﮔﺮ ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص را ﺻﺎدق و راﺳﺘﮕﻮ ﻳﺎﻓﺘﻲ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺮﻳﻦ ﻣﺮدم ﻫﺴﺘﻲ و اﮔـﺮ‬
‫او را دروﻏﮕﻮ دﻳﺪي ﻫﺮ ﻛﺎري ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻲ ﺑﻜﻦ‪ .‬ﻋﻤﺮو ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﭼﻴﺰي اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫زﻧﺎن ﻗﺮﻳﺶ ﻧﻴﺰ آن را ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ اداي ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺬري ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬ﻋﻤﺮو ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺳﻮﻣﻲ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺒﺎرزه‪ .‬ﺳﻮارﻛﺎر ﻗﺮﻳﺶ ﺧﻨﺪﻳﺪ‪ ،‬ﺳﻮارﻛﺎر ﻣﺸﻬﻮري ﻛﻪ ﺑـﻴﺶ از‬
‫ﻫﺸﺘﺎد ﺳﺎل ﺳﻦ داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳـﻦ ﺧـﺼﻠﺘﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻫﻴﭽﮕـﺎه ﺗـﺼﻮر‬

‫‪١١٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪113‬‬

‫ﻧﻤﻲﻛﺮدم ﻓﺮدي از اﻋﺮاب ﻣﺮا از آن ﺑﺘﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ ﻛﻴـﺴﺘﻲ؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻣﻦ ﻋﻠﻲ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺴﺮ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻋﻠﻲ ﭘﺴﺮ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ ﻫـﺴﺘﻢ‪ .‬ﻋﻤـﺮو‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﺮادرزاده‪ ،‬ﻋﻤﻮﻫﺎﻳﺖ ﻛﻪ از ﺗﻮ ﻣﺴﻦﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﺠﺎﻳﻨﺪ؟ ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا دوﺳـﺖ‬
‫دارم ﻛﻪ ﺗﻮ را ﺑﻜﺸﻢ‪ .‬ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻟﻲ ﻣﻦ ﺑﺨﺪا ﻗﺴﻢ دوﺳﺖ دارم ﻛﻪ ﺗﻮ را ﺑﻜـﺸﻢ‪ .‬در‬
‫آن ﻫﻨﮕﺎم ﻋﻤﺮو ﺷﺪﻳﺪاً ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ ﺷﺪ و از اﺳﺐ ﭘﺎﻳﻴﻦ آﻣـﺪ و ﺷﻤـﺸﻴﺮش را در آورد و‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﺷﻌﻠﻪ آﺗﺶ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﻋﺼﺒﺎﻧﻴﺖ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻋﻠﻲ آﻣﺪ و ﻋﻠﻲ ﺳﭙﺮش را ﺟﻠﻮ‬
‫او ﮔﺮﻓﺖ و ﻋﻤﺮو ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ آن زد و آن را ﺷﻜﺴﺖ و ﺷﻤﺸﻴﺮ در آن ﮔﻴﺮ ﻛـﺮد و ﺑـﻪ‬
‫ﺳﺮ ﻋﻠﻲ اﺻﺎﺑﺖ ﻛﺮد و او را زﺧﻤﻲ ﻛﺮد و ﻋﻠﻲ ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ رگ ﺷﺎﻧﻪ او زد و او اﻓﺘـﺎد‬
‫و ﺟﻴﻎ و داد ﺷﺮوع ﺷﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺻﺪاي ﺗﻜﺒﻴﺮ را ﺷﻨﻴﺪﻧﺪ و ﻣﺮدم داﻧﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ‬
‫‪ ‬ﻋﻤﺮو را ﻛﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻋﻠﻲ م ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼـﺮا زره ﻋﻤـﺮو را ﺑﺮﻧﺪاﺷـﺘﻲ‪ ،‬زﻳـﺮا ﻋـﺮب زره‬
‫ﺑﻬﺘﺮي از آن ﻧﺪارد‪ .‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻋﻤﺮو را زدم و او ﺑﺎ اﺷﺘﺒﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﻛﺮد ﺟﺎن ﻣـﺮا‬
‫ﺣﻔﻆ ﻛـﺮد و از ﭘـﺴﺮﻋﻤﻮﻳﻢ )ﻋﻤـﺮو( ﺣﻴـﺎ ﻛـﺮدم ﻛـﻪ زرﻫـﻪاش را ﺑـﺮدارم‪ .‬ﻣـﺸﺮﻛﺎن‬
‫ﻓﺮﺳﺘﺎدهاي ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ و ﺟﺴﺪش را ﺑﻪ ده ﻫـﺰار درﻫـﻢ ﺧﺮﻳﺪﻧـﺪ و‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﺴﺪش را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺪﻫﻴﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺟﺴﺪ ﻛﺜﻴﻔﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻴـﺰي‬
‫از آﻧﻬﺎ ﻗﺒﻮل ﻧﻜﺮد‪.1‬‬
‫ﺻﺎﺣﺐ ﭘﺮﭼﻤﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻴﺒﺮ را ﺗﻮﺳﻂ او ﻓﺘﺢ ﻛﺮد‬
‫اﻳﻦ ﻋﻠﻲ ‪ ‬اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺟﻨﮓ ﺧﻴﺒﺮ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑـﺮاي او ﺷـﻬﺎدت داد ﻛـﻪ او‬
‫ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ را دوﺳﺖ دارد و ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﻧﻴﺰ او را دوﺳﺖ دارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫ﺧﻴﺒﺮ را ﺗﻮﺳﻂ او ﻓﺘﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪.‬‬
‫از ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص در ﺟﻨﮓ ﺧﻴﺒﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓـﺮدا اﻳـﻦ‬
‫ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻛﺴﻲ ﺧﻮاﻫﻢ داد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻴﺒﺮ را ﺑﻪ دﺳﺖ او ﻓﺘﺢ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺧﺪا‬
‫و رﺳﻮﻟﺶ را دوﺳﺖ دارد و ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﻧﻴﺰ او را دوﺳﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻬﻞ ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪:‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ﻭاﻟﻨﻬﺎﻳﺔ‪ ,‬ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻛﺜﲑ‪.١٠٦/٤ ,‬‬

‫‪١١٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪114‬‬

‫ﻣﺮدم آن ﺷﺐ در اﻳﻦ ﻓﻜﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮدا ﭘﺮﭼﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻛﺪاﻣﻴﻚ از آﻧﻬﺎ داده ﻣﻴـﺸﻮد؟‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺻﺒﺢ ﺷﺪ ﻫﻤﮕﻲ ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص آﻣﺪﻧﺪ و از او ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑـﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص از ﻋﻠﻲ ‪ ‬را ﺟﻮﻳﺎ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ اﻳـﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﻛـﻪ ﭼـﺸﻤﺶ درد‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص آب دﻫﺎﻧﺶ را در ﭼﺸﻤﺶ اﻧﺪاﺧﺖ و ﺑﺮاي او دﻋﺎي ﺷﻔﺎ ﻛﺮد‪،‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻛﺎﻣﻼ ﺧﻮب ﺷﺪ و ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ اﺻﻼً دردي ﻧﺪاﺷﺖ و ﭘﺮﭼﻢ را ﺑـﻪ او داد‪ .‬ﻋﻠـﻲ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا‪ ،‬آﻳﺎ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺠﻨﮕﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺷـﻮﻧﺪ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬آرام و آﻫـﺴﺘﻪ‬
‫وارد ﻣﺤﻮﻃﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﺷﻮي‪ .‬ﺳﭙﺲ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ اﺳﻼم دﻋﻮت ﻣﻲﻛﻨـﻲ و ﺣـﻖ ﺧﺪاوﻧـﺪ را‬
‫ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﻲدﻫﻲ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻳـﻚ ﻧﻔـﺮ از آﻧﻬـﺎ را ﺗﻮﺳـﻂ ﺗـﻮ‬
‫ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻨﺪ اﺟﺮ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺮاي ﺗﻮ ﺑﻬﺘﺮ از ﺷﺘﺮان ﺳﺮخ رﻧﮓ اﺳﺖ‪.1‬‬
‫از اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص در ﺟﻨﮓ ﺧﻴﺒﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺖ ﻛﺴﻲ ﺧﻮاﻫﻢ داد ﻛﻪ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ را دوﺳﺖ دارد و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺘﺢ را ﺗﻮﺳﻂ او‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺠﺰ آن روز ﻫﻴﭻ وﻗﺖ دﻳﮕﺮ آرزوي ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﻲ‬
‫و اﻣﺎرت ﻧﻜﺮدم‪ .‬راوي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺳﻤﺖ رﺳﻮل اﷲ ص ﻫﺠﻮم آوردﻧﺪ ﺑﻪ اﻣﻴـﺪ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ رﺳﻮل اﷲ ص ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲﻃﺎﻟﺐ را ﻓـﺮا ﺧﻮاﻧـﺪ و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻪ ﺳﻮي آﻧﻬﺎ ﺑﺮو ﺗﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺘﺢ را ﺑﺮ دﺳﺘﺎن ﺗﻮ اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﻋﻠﻲ ‪‬‬
‫ﭼﻨﺪ ﻗﺪﻣﻲ ﻛﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮد اﻳﺴﺘﺎد و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﺑﺮ ﭼﻪ اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺎ اﻳـﻦ ﻣـﺮدم‬
‫ﺑﺠﻨﮕﻢ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺠﻨﮓ ﺗـﺎ ﺑـﻪ ﻳﮕـﺎﻧﮕﻲ ﺧﺪاوﻧـﺪ و رﺳـﺎﻟﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ص اﻳﻤـﺎن‬
‫ﺑﻴﺎورﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ اﻳﻦ ﻛﺎر را ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮن و اﻣﻮال آﻧﻬﺎ ﺟﺰ ﺑـﻪ ﺣـﻖ ﺑـﺮ ﺗـﻮ ﺣـﺮام اﺳـﺖ و‬
‫ﺣﺴﺎﺑﺸﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪.2‬‬
‫و ﺑﺨﺎري از ﺳﻠﻤﻪ ﻧﻘﻞ ﻛﺮده ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﺟﻨﮓ ﺧﻴﺒﺮ ﻋﻠﻲ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ‬
‫ﭼﺸﻢ دردي ﻛﻪ داﺷﺖ ﻋﻘﺐ اﻓﺘﺎده ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ از رﺳـﻮل اﷲ ص ﺑﺠـﺎ‬
‫ﻣﺎﻧﺪهام؟! ﺳﭙﺲ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻠﺤﻖ ﺷﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﺐ ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ ﻓﺮا رﺳـﻴﺪ‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٤٢١٠‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ,٢٤٠٦‬ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ ‪.٤٦‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ,٢٤٠٥‬اﲪﺪ‪ ٣٨٤/٢‬ﻭ ﻃﻴﺎﻟﺴﯽ ‪.٢٤٤١‬‬

‫‪١١٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪115‬‬

‫رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﻓﺮدا اﻳﻦ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﻛـﺴﻲ ﺧـﻮاﻫﻢ داد ﻛـﻪ ﺧـﺪا و‬
‫رﺳﻮﻟﺶ او را دوﺳﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻳـﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬ﺧـﺪا و رﺳـﻮﻟﺶ را دوﺳـﺖ دارد و‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ را ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهاي او اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﺪ‪ ،‬راوي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣـﺎ ﻧـﺰد ﻋﻠـﻲ ‪‬‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ و اﻣﻴﺪوار ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣـﺪ‬
‫اﻳﺸﺎن ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ او داد و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺘﺢ را ﺑﺮ دﺳﺖ او اﻧﺠﺎم داد‪.1‬‬
‫از اﺑﻮﺳﻌﻴﺪ ﺧﺪري ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ اﻫﺘﺰاز در آورد‬
‫و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ آن را ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﺣﻘﺶ را ادا ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻼﻧﻲ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ‪ .‬ﻓﺮﻣـﻮد‪:‬‬
‫ﺧﻴﺮ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺮد دﻳﮕﺮي آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺧﻴﺮ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑـﻪ‬
‫ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﻤﺪ را اﻛﺮام ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻛﺴﻲ ﻣﻲدﻫﻢ ﻛﻪ ﻓـﺮار ﻧﻤـﻲﻛﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﺑﮕﻴﺮ اي ﻋﻠﻲ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﻴﺒﺮ ﺗﺎﺧﺖ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻴﺒـﺮ و ﻓـﺪك را ﺑـﺮ‬
‫دﺳﺘﺎن او ﻓﺘﺢ ﻛﺮد و ﺑﺎ ﺑﻪ ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺑﺮدن ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزﻳﺸﺎن ﺑﺮﮔﺸﺖ‪.2‬‬
‫در ﺣﺪﻳﺚ ﺳﻠﻤﻪ ﺑﻦ اﻛﻮع در ﻣﺴﻠﻢ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬رﺳـﻮل اﷲ ص ﻣـﺮا ﺑـﻪ‬
‫دﻧﺒﺎل ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬او را در ﺣﺎﻟﻲ ﻳﺎﻓﺘﻢ ﻛﻪ ﭼﺸﻢ درد داﺷﺖ‪ ،‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣـﻮد‪:‬‬
‫اﻳﻦ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻛﺴﻲ ﺧﻮاﻫﻢ داد ﻛﻪ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ را دوﺳـﺖ دارد‪ ،‬و ﺧـﺪا و‬
‫رﺳﻮﻟﺶ ﻧﻴﺰ او را دوﺳﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ ﻋﻠﻲ را ﻛﻪ ﭼﺸﻢ درد داﺷﺖ‪ ،‬آوردم ﺗﺎ ﺑـﻪ‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص رﺳﻴﺪﻳﻢ و او در ﭼﺸﻤﺎن ﻋﻠﻲ ﺗﻒ ﻛـﺮد ﺗـﺎ ﭼـﺸﻤﺶ ﺧـﻮب ﺷـﻮد و‬
‫ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ او داد‪.‬‬
‫آﻧﮕﺎه ﻣﺮﺣﺐ از ﻟﺸﻜﺮ ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ ﻓﺮﻳﺎد زد و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﺧﻴﺒﺮ ﺷﺎﻫﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻣﺮﺣﺐ ﻫﺴﺘﻢ و ﺧﻮاﻫﺎن ﺳﻼح و ﻗﻬﺮﻣﺎن ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪاي ﻫﺴﺘﻢ‪.‬‬
‫و ﺑﻪ ﻫﺮ ﺟﻨﮕﻲ ﻛﻪ روي ﻛﺮدهام‪ ،‬ﺷﻌﻠﻪور ﺷﺪهام‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﻋﻠﻲ ‪ ‬در ﺟﻮاﺑﺶ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻤﺎﻧﻢ ﻛﻪ ﻣﺎدرم ﻣﺮا ﺣﻴﺪر )ﺷﻴﺮ( ﻧﺎﻣﻴﺪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﺷﻴﺮ در ﺟﻨﮕﻠﻬﺎي ﺑﺪ ﻣﻨﻈﺮ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻛﺎرآزﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری‪ ,٣٧٠٢‬ﻣﺴﻠﻢ ‪.٢٤٠٧‬‬


‫‪ − ٢‬اﲪﺪ‪ ١٦/٣ ,‬در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ ‪ ٩٨٧‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١١٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪116‬‬

‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ ﻋﻠﻲ ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺮﺣﺐ زد و او را ﻛﺸﺖ و ﻓﺘﺢ ﺑﺮ دﺳﺖ او اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.1‬‬
‫ﻣﺮﺣﺐ از ﺳﻮارﻛﺎران ﻳﻬﻮد ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﺒﺮي ﺑﺮ ﺷﻤﺸﻴﺮش ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪:‬‬
‫اﻳﻦ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﻣﺮﺣﺐ اﺳﺖ ﻫﺮ ﻛﺲ ﻃﻌﻢ آن را ﺑﭽﺸﺪ‪ ،‬ﻫﻼك ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﻋﻠﻲ ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ او زد و ﺳﺮش را دو ﻧﻴﻢ ﻛﺮد و ﺷﻤﺸﻴﺮش روي زﻣﻴﻦ اﻓﺘﺎد‪.‬‬
‫ﻗﺒﻞ از ﻛﺸﺘﻦ او‪ ،‬ﻋﻠﻲ ﺑﺮادرش ﺣﺎرث را ﻛﺸﺘﻪ ﺑﻮد و ﻋﻠﻲ ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﺑﻌـﺪ‬
‫از آﻧﻜﻪ ﺑﺎ زﺑﻴﺮ ﻣﺒﺎرزه ﻛﺮد‪ ،‬ﺟﻨﮕﻴﺪ و اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﭼﺎﺑﻚ ﻋﺎﻣﺮ ﻧﺎم داﺷﺖ ﻛﻪ ﻋﻠـﻲ او را‬
‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻗﻠﻌﻪ ﻛﺸﺖ‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﺎﻣﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﻨﺞ ذرع ﺑﻮد؟ و‬
‫او ﺑﺴﻴﺎر ﻗﺪ ﺑﻠﻨﺪ و درﺷﺖ ﺑﻮد وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﺪاي ﺟﻨﮓ ﺳﺮ داد؛ دو زره داﺷـﺖ و ﻟﺒﺎﺳـﻲ‬
‫آﻫﻨﻲ ﭘﻮﺷﻴﺪه ﺑﻮد ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻲزد‪ :‬ﭼـﻪ ﻛـﺴﻲ ﺑـﺎ ﻣـﻦ ﻣﺒـﺎرزه ﻣـﻲﻛﻨـﺪ؟ ﻣـﺮدم از او دور‬
‫ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ و ﻋﻠﻲ ﺑﺎ او ﺟﻨﮕﻴﺪ و ﭼﻨﺪ ﺿﺮﺑﻪ ﺑﻪ او زد و ﻫﻴﭻ ﺻﺪﻣﻪاي ﺑـﻪ او ﻧﺮﺳـﻴﺪ ﺗـﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺎق ﭘﺎﻳﺶ را زد و اﻓﺘﺎد و ﺳﻼﺣﺶ را ﺑﺮداﺷﺖ‪ .2‬و ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻗﻠﻌـﻪ ﻧـﺎﻋﻢ را ﺑـﺮ‬
‫دﺳﺖ او ﻓﺘﺢ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻗﻮﻳﺘﺮﻳﻦ ﻗﻠﻌﻪﻫـﺎي ﺧﻴﺒـﺮ ﺑـﻮد‪ .‬ﺧﻮﺷـﺎ ﺑـﻪ ﺣـﺎل ﭼﻨـﻴﻦ‬
‫ﺻﻔﺤﺎت ﻧﻮراﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ روح در ﺑﺪﻧﻤﺎن اﺳﺖ‪ ،‬آن را ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص زﻧﺪﮔﻲ ﻛﺮد و از ﻋﻠﻢ و زﻫﺪ و اﺧﻼق واﻻي او اﻗﺘﺒﺎس‬
‫ﻛﺮد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﻮت ﻛﺮد و ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺮاي او ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﻛﻪ او دوﺳـﺖ و‬
‫رﺳﻮﻟﻲ را از دﺳﺖ داد‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺮاﻗـﺐ او ﺑـﻮد و از رﺣﻤـﺖ و ﻋﻠـﻢ و ﻣﻬﺮﺑـﺎﻧﻲ او‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺨﺸﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و ﺣﺘﻲ ﻧﻮر ﭼﺸﻤﺎن و ﻣﻴﻮه ﻗﻠﺒﺶ ﻓﺎﻃﻤﻪ ك را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ او داد‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻫﻤﺮاه و ﻳﺎور ﺧﻠﻴﻔﻪ راﺷﺪ‪ ،‬اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧـﺪ‬
‫و اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻗﺪر او را ﻣﻲﺷﻨﺎﺧﺖ و در ﻛﺎرﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺑﺎ او ﻣﺸﻮرت ﻣﻲﻛﺮد و ﺑـﺴﻴﺎر ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻮي ﻋﻠﻲ ﻣﻲرﻓﺖ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻓﺘﻮا ﺑﺪه‪.‬‬
‫و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻓﻮت ﻛﺮد و ﻋﻤﺮ اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﺷﺪ‪ ،‬او ﻧﻴﺰ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻗـﺪر و‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻋﻠﻲ ‪ ‬را ﻣﻲداﻧﺴﺖ و از ﻓﻘـﻪ و ذﻛـﺎوت و ﺑـﺼﻴﺮت او اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲﻛـﺮد و‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ١٨٠٧‬از ﺳﻠﻤﺔ ﺑﻦ اﻛﻮع‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺳﻠﺴﻠﺔ ﻣﻌﺎرک اﻻﺳﻼﻡ اﻟﻔﺎﺻﻠﺔ‪ ,‬ﺧﻴﱪ‪ ,‬ﳏﻤﺪ اﲪﺪ‪ ,‬ﺷﺎﻣﻴﻞ‪ ,‬ص‪.١٢٢‬‬

‫‪١١٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪117‬‬

‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻋﻠﻲ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﻫﻼك ﻣﻲﺷﺪ‪.‬‬


‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﻤـﺮ ‪ ‬ﺷـﻬﻴﺪ ﺷـﺪ و ﻋﺜﻤـﺎن اﻣـﻮر ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﮔﺮﻓـﺖ و‬
‫اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﺸﻮرت ﻣﻲﻛﺮد و از او ﻳﺎري و ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﻴﺪ و درﻫﺎي ﻓﺘﻨﻪ ﮔﺸﻮده ﺷﺪ و ﻋﻠﻲ ﺑـﺎ وﺟـﻮد اﻳﻨﻜـﻪ ﺧﻮاﻫـﺎن‬
‫وﻻﻳﺖ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻓﺘﻨﻪاي ﻣﻴﺎن او و ﻣﻌﺎوﻳﻪ م اﻳﺠﺎد ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻛﺜﻴﺮ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن ﻣﻌﺎوﻳﻪ و ﻋﻠﻲ ﺑﻌﺪ از ﻗﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن ﭘـﻴﺶ‬
‫آﻣﺪ‪ ،‬ﻧﺎﺷﻲ از اﺟﺘﻬﺎد و رأي ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻴﺎﻧﺸﺎن ﺟﻨﮓ ﺑﺰرﮔﻲ در ﮔﺮﻓـﺖ و ﺣـﻖ ﺑـﺎ ﻋﻠـﻲ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﻌﺎوﻳﻪ از دﻳﺪﮔﺎه ﺟﻤﻬﻮر ﻋﻠﻤﺎي ﻗﺪﻳﻢ و ﺟﺪﻳﺪ ﻣﻌﺬور ﺑﻮد و اﺣﺎدﻳـﺚ ﺻـﺤﻴﺢ‬
‫در اﺳﻼم ﺷﺎﻫﺪ اﻳﻦ دو ﮔﺮوه اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﻣﺎ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻫﻤﮕﻲ ﻋﺎدل ﻫﺴﺘﻨﺪ و آﻧﻬﺎ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ دﻧﻴـﺎي‬
‫ﻧﺎﭼﻴﺰ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﺧﺪا و ﻳﺎري دﻳﻦ او ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻫﻤـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺎ را ﺑﺎ آﻧﻬﺎ در ﺑﻬﺸﺖ و ﻗﺮارﮔﺎه رﺣﻤﺘﺶ ﻫﻤﻨﺸﻴﻦ ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺧﻠﻴﻔﻪ راﺷﺪ و ﻫﻤﺖ ﻋﺎﻟﻲ او‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﭘﺪر دو ﻧﻮه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺑﻮﺗﺮاب ﻋﻠﻲ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ ﻣﻤﻠـﻮ از ﻋﻈﻤـﺖ و‬
‫ﺷﻜﻮه و اﻋﺠﺎز ﺑﻮد از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺰرﮔﻲ درون و ﺑﻠﻨـﺪﻫﻤﺘﻲ او ﮔـﺴﺘﺮه وﺳـﻴﻊ اوﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻲﻫﺎ و ﻓﺪاﻛﺎريﻫﺎ و ﺑﺰرﮔﻲﻫﺎ و ﺷﻜﻮﻫﻬﺎ از آن ﭘﺮﺗﻮاﻓﺸﺎﻧﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﮔـﺮ آﻧﻬـﺎ‬
‫را ﺣﺴﺎب ﻛﻨﻴﻢ ﻣﺜﻞ ﺧﻮاب ﻳﺎ اﺳﻄﻮره ﻣﻲﻣﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺰرﮔﻲ ﻛﻪ اﻃﺮاﻓﻴﺎﻧﺶ او را از‬
‫ﻟﺤﺎظ ﺑﺰرﮔﻲ و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ و ﭘﺎﻛﻲ و ﺑﻠﻨﺪﻫﻤﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻤﻠﻮ ﻣﻲداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻈﻤـﺖ و ﺑﺰرﮔـﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن زﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﻛﻨﺎر ﺑﺰرﮔﻴﻬﺎ و ﻛﺮاﻣﺎت ﻳـﺎد ﻣـﻲﺷـﻮد و از‬
‫ﺑﺰرﮔﻲ ذاﺗﺶ ﺧﻮدداري ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺿﺮار ﺑﻦ ﺿﻤﺮه ﻧﻜﺎﺗﻲ در وﺻﻒ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬او ﺑﻠﻨـﺪﻫﻤﺖ و ﻗـﻮي ﺑـﻮد و‬
‫ﺳﺨﻦ ﻧﻴﻜﻮ و ﺣﻜﻢ ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻣﻲداد و از دﻧﻴﺎ و ﺗﺠﻤـﻼت آن ﻣـﻲﺗﺮﺳـﻴﺪ و ﺑـﺎ ﺷـﺐ و‬

‫‪ − ١‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ﻭ اﻟﻨﻬﺎﻳﺔ‪.٦٢٩/٥ ,‬‬

‫‪١١٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪118‬‬

‫ﺗﺎرﻳﻜﻲ آن اُﻧﺲ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر اﺷﻚ ﻣﻲرﻳﺨﺖ و ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻔﻜﺮ ﻣـﻲﻛـﺮد‪ ،‬ﻧﻔـﺴﺶ را‬
‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار ﻣﻲداد و از ﻟﺒﺎﺳﻬﺎي ﺧﺸﻦ زﺑﺮ و ﻏﺬاﻫﺎي ﺧـﺸﻚ ﺧﻮﺷـﺶ ﻣـﻲآﻣـﺪ‪ ،‬و‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺑﺎﻃﻞ ﺑﻪ ﻗﺪرت او ﻃﻤﻊ ﻧﻤﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺿﻌﻴﻒ از ﻋـﺪاﻟﺖ او ﻧﺎاﻣﻴـﺪ‬
‫ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﻬﺎدت ﻣﻲدﻫﻢ ﻛﻪ او در ﺑﻌﻀﻲ از ﺷﺒﻬﺎ‪ ،‬ﺳﺘﺎرهﻫـﺎ ﻣـﻲآﻣﺪﻧـﺪ و ﻧﺎﭘﺪﻳـﺪ‬
‫ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ و ﺳﺮ او ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﻣﺤﺮاب و در ﺗﻔﻜﺮ ﺑﻮد و ﺷﺪﻳﺪاً ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫ﻣﻲﺷﻨﻴﺪم ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي دﻧﻴﺎ‪ ،‬اي دﻧﻴﺎ ﺑﻪ ﻣﻦ اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻳﺎ ﻣـﻦ را ﺗـﺸﻮﻳﻖ ﻣـﻲﻛﻨـﻲ؟‬
‫ﻫﺮﮔﺰ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ‪ ،‬دﻳﮕﺮي را ﻓﺮﻳﺐ ﺑﺪه‪ .‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻃﻼﻗﺖ ﺑﺎﺋﻦ اﺳﺖ و ﺳـﻪ ﻃﻼﻗـﺖ داده ام‬
‫ﻛﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻲ در آن ﻧﻴﺴﺖ!!! ﭼﺮا ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﺗﻮ ﻛﻮﺗﺎه و زﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﺗﻮ ﺣﻘﻴﺮ و ﺧﻄﺮﻫﺎي ﺗـﻮ‬
‫ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪ ،‬آه از ﻛﻤﻲ ﺗﻮﺷﻪ و دوري ﺳﻔﺮ و ﺗﺮس راه‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ در ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل ﺑﻮد ﺑﺮاي ﻣﺴﺘﺤﻘﺎن ﺧﺮج ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺟـﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل ﺧﺎﻟﻲ ﻣﻲﺷﺪ و اﻣﺎم اﻣﺮ ﻣـﻲﻛـﺮد ﻛـﻪ ﻛـﻒ آن را ﺗﻤﻴﻴـﺰ ﻛﻨﻨـﺪ و ﺑـﺎ آب‬
‫ﺑﺸﻮﻳﻨﺪ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻲﺷﺪ ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﺪه دو رﻛﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ!!‬
‫اﻳﻦ ﻧﻤﺎز در ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل اﺳﺖ و ﺑﻌﺪ از آﻧﻜﻪ زﻣﻴﻨﺶ را ﺑﺎ آب ﺗﻤﻴﻴﺰ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛـﻪ راز‬
‫ﻳﻚ ﻣﻌﻨﺎي ﺑﺰرﮔﻲ ﺑﻮد و اﺟﺎزه ﺑﻪ ﻳﻚ دوره ﺟﺪﻳـﺪ ﺑـﻮد ﻛـﻪ آﺧـﺮت ﺑـﺮ دﻧﻴـﺎ ﻏﺎﻟـﺐ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد و ﺗﻘﻮا و ﭘﺎﻛﻲ ﻧﻔﻮذﺷﺎن ﺑﺮ دوﻟﺖ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ و ﻗﻠﺒﻬﺎ زﻳﺎد ﺑﻮد‪.‬‬
‫از او ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻛﺎخ اﻣﺎرت ﻓﺮو ﺑﻴﺎﻳﺪ‪ ...‬ﻛﺎخ ﺑﺰرﮔﻲ ﻛﻪ ﻧﻮك آن ﺑـﺎ ﻗﻠـﻪﻫـﺎ و‬
‫ﻓﺘﻨﻪﻫﺎ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ...‬و ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺪﺑﺮ ﻧﺒﺎﺷﻲ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻲ آن را ﺑﺒﻴﻨﻲ‪ ،‬و او ﻣﻲﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫اﻳﻦ ﻗﺼﺮ ﭘﺮﻳﺸﺎﻧﻲﻫﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻴﭽﮕﺎه در آن ﺳﺎﻛﻦ ﻧﻤﻲﺷﻮم و ﻟﺒﺎس ﺑﻠﻨﺪي را ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳـﻪ‬
‫درﻫﻢ از ﺑﺎزار ﺧﺮﻳﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻲﭘﻮﺷﻴﺪ‪ ،‬و ﺳﻮار ﺑﺮ ﺧﺮش ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺮا ﺑﺨﻮاﻧﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ‬
‫اﻫﺎﻧﺖ ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻘﻴﻤﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻴﭽﮕﺎه ﺳﻔﺮ ﻧﻜﺮد‪.‬‬
‫و ﻋﺼﺮ ﻣﺎ اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ روش و ﺣﻜﻤﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺳﺘﺎد دو ﻣﻌﻠﻢ و ﻫﺎدي ﻣـﻲﻳﺎﺑـﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﺣﺎﻛﻤﺎن در ﻫﺮ ﻧﺴﻞ و ﻋﺼﺮي ﻣﻲآﻣﻮزد ﻛﻪ وﻻﻳﺖ ﺑﺮ ﺣﻖ ﻳﻌﻨـﻲ رد ﻛـﺮدن‬
‫ﺷﻜﻮه دﻧﻴﻮي و ﻏﺮور ﺳﻠﻄﻨﺖ‪.‬‬

‫‪١١٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪119‬‬

‫اﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻠﻲ را ﺧـﻮب و آراﺳـﺘﻪ ﻧﻜـﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ‬
‫ﻋﻠﻲ ﺧﻼﻓﺖ را ﺧﻮب و آراﺳﺘﻪ ﻛﺮد در زﻫﺪ ﻣﻨﺎزل واﻻﻳﻲ را ﻃﻲ ﻛﺮده ﺑﻮد ﻛﻪ ﻗﻬﺮﻣﺎن‬
‫زاﻫﺪ ﺗﻮﺑﻪﻛﺎر در آن ﺣﻠﻘﻪ ﻣﻲزﻧﺪ‪ ،‬ﻛﺎر ﺗﻔﻨﻨﻲ ﺑﺰرگ او اﻫﺎﻧﺖ ﺑـﻪ دﻧﻴـﺎ و ﺧـﻮار ﻛـﺮدن‬
‫ﻏﺮورﻫﺎي ﻧﺎﺑﻮد ﺷﻮﻧﺪه آن ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ دﺳﺘﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت دﻧﻴﺎ ﺑﺎﻻ ﻣـﻲﺑـﺮد ﻛـﻪ‬
‫ﺗﻜﺎن ﻣﻲﺧﻮرد و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻏﺮورﻫﺎ ﻧﻪ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪.‬‬
‫ﺳﻔﻴﺎن ﺛﻮري ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻫﻴﭻ وﻗﺖ ﺧﺎﻧﻪ آﺟﺮي و ﺗﺨﺘﮕﺎﻫﻲ ﻧﺴﺎﺧﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻋﺼﺎﻳﻲ داﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ آن در ﺑﺎزار راه ﻣﻲرﻓﺖ و ﻣﺮدم را ﺑـﻪ ﺗﻘـﻮاي‬
‫ﺧﺪا و ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻧﻴﻜﻮ اﻣﺮ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺮازوﻫﺎ را راﺳﺖ ﺑﺪارﻳـﺪ‪ ،‬و ﻣـﻲﮔﻔـﺖ در‬
‫ﮔﻮﺷﺖ ﻧﺪﻣﻴﺪ ﺗﺎ اﺿﺎﻓﻪ وزن ﭘﻴﺪا ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫روزي ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺎ دو ﻟﺒﺎس ﺑﻴﺮون آﻣﺪ ﻳﻜﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﻠﻨـﺪ و ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ازار‬
‫ﭘﻮﺷﻴﺪه ﺑﻮد و دﻳﮕﺮي را از ﻳﻚ ﻃﺮف آوﻳﺨﺘﻪ و از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﻛﺮده ﺑﻮد و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﻣﻦ اﻳﻦ دو را ﭘﻮﺷﻴﺪهام ﺗﺎ از ﻏﺮور و ﺧﻮدﭘﺴﻨﺪي ﺑﻪ دور ﺑﺎﺷﻢ و در ﻧﻤﺎزم اﻳـﻦ ﺑـﺮاي‬
‫ﻣﻦ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﻣﺆﻣﻦ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﻳﺰ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬زاﻫﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم در دﻧﻴﺎ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺣﺴﻦ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ رﺣﻢ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻲ ﺗﻴـﺮ ﺧـﺪا ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺑـﻪ دﺷـﻤﻨﺎن‬
‫اﺻﺎﺑﺖ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬و در ﻋﻠﻢ ﺷﺮﻳﻔﺘﺮﻳﻦ و ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮد ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑـﻮد‪ ،‬و راﻫـﺐ‬
‫اﻳﻦ اﻣﺖ ﺑﻮد‪ ،‬و در اﻣﻮال ﺧـﺪا اﺟـﺎزه دزدي ﻧﻤـﻲداد‪ ،‬و در اﺟـﺮاي اﻣـﺮ ﺧـﺪا ﻛﻮﺗـﺎﻫﻲ‬
‫ﻧﻤﻲﻛﺮد‪ ،‬و ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ و ﺗﺼﻤﻴﻤﺶ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺮآن ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻗﺮآن در ﺑﺎغ‬
‫ﺳﺮﺳﺒﺰ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﺮاه ﺷﺨﺼﻴﺘﻬﺎي ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و اﻳﻦ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻮد‪.1‬‬
‫ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﻧﻮراﻧﻲ از ﭘﺮﺗﻮ ﻋﺪل ﻋﻠﻲ ‪‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ راﺿﻲ ﺑﺎد ﻛﻪ ﺣﺴﻦ ﺧﺘﺎم ﺳﺨﻦ ﺑﻮد و ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺣﻜﻢ ﻣﻲداد و‬
‫ﺳﻬﻢ و ﻧﺼﻴﺒﺶ در ﭘﺎﻛﻲ و ﻋﺪاﻟﺖ و ﺗﻘﻮا ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮد و ﻋﺪاﻟﺖ او در ﻃﻮل زﻣـﺎن ﺑـﺮاي‬
‫ﺻﺎﺣﺒﺎن رﺷﺪ و ﻛﻤﺎل ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻨﺎرهاي ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻼح اﻻﻣﺔ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪.٧٠−٦٧/٦ ,‬‬

‫‪١١٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪120‬‬

‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ از ﺧﻮدم راﺿـﻲ ﻫـﺴﺘﻢ ﻛـﻪ ﺑﮕـﻮﻳﻢ‪ :‬اﻣﻴﺮاﻟﻤـﺆﻣﻨﻴﻦ وﻟـﻲ در‬
‫ﺳﺨﺘﻴﻬﺎي زﻣﺎن ﺑﺎ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ؟ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﮔـﺮ ﭘـﺎﻛﻲ و زﻻﻟـﻲ اﻳـﻦ‬
‫ﻋﺴﻞ و ﺧﻮﺑﻲ و ﻧﻴﻜﻲ و ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي اﻳﻦ ﻟﺒﺎس را ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺑﺨﻮاﻫﻲ‪ ،‬ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﻫﻮي و ﻫﻮس ﺑﺮ ﻣﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﻮد و ﭼﺎﻗﻲ و ﺷﻜﻢ ﭘﺮوري را رد ﻣﻲﻛـﻨﻢ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻢ ﺷﻜﻤﻬﺎي ﮔﺮﺳﻨﻪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬روز ﺟﻤﻌﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺒﺮ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺴﺆوﻻن ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﻣﺮدم ﺑﺮ‬
‫ﺷﻤﺎ ﺣﻘﻮﻗﻲ دارﻧﺪ‪ :‬ﺣﻜﻢ ﻋﺎدﻻﻧﻪ و ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﺴﺎوي از ﺣﻘﻮق آﻧﻬﺎﺳﺖ و ﻫﻴﭻ ﺣـﺴﻨﻪاي‬
‫ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ از ﺣﻜﻢ ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻳﻚ اﻣﺎم ﻋﺎدل ﻧﻴﺴﺖ‪.1‬‬
‫ﻋﻼء ﺑﻦ ﻋﻤﺎر از ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ در ﻣﻴـﺎن ﻣـﺮدم ﺳـﺨﻨﺮاﻧﻲ ﻣـﻲﻛـﺮد و‬
‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺮدم‪ ...‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاﻳﻲ ﻏﻴﺮ از او ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬از اﻣﻮال ﺷﻤﺎ ﻧﻪ ﻛـﻢ و‬
‫ﻧﻪ زﻳﺎد ﺑﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪام ﺑﺠﺰ اﻳﻦ‪ -‬ﺷﻴﺸﻪاي را از ﺟﻴﺐ ﭘﻴـﺮاﻫﻨﺶ ﺑﻴـﺮون آورد ﻛـﻪ ﭘـﺎك و‬
‫ﺧﺎﻟﻲ ﺑﻮد‪ -‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ را دﻫﻘﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻫﺪﻳﻪ داده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺑﻴـﺖ اﻟﻤـﺎل آﻣـﺪ و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬آن را ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫‪2‬‬
‫رﺳﺘﮕﺎر اﺳﺖ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ زﻧﺒﻴﻞ ﺧﺮﻣﺎﻳﻲ دارد ﻛﻪ ﻫﺮ روز ﻳﻚ ﺑﺎر از آن ﻣﻲﺧﻮرد ‪.‬‬
‫و در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ ﺧﻮش ﺑﻪ ﺣﺎل ﻛﺴﻲ ﻛﻪ زﻧﺒﻴﻞ ﺧﺮﻣﺎﻳﻲ دارد‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ زرﻳﺮ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﻋﻴﺪ ﻗﺮﺑﺎن ﺑﻪ دﻳﺪن ﻋﻠﻲ ‪ ‬رﻓﺘﻢ‪ ،‬ﺑﺮاﻳﻤـﺎن ﺧـﻮراك‬
‫ﺧﺰﻳﺮه‪ 3‬آورد‪ .‬ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮ را اﺻﻼح ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﮔﺮ از اﻳﻦ ﺟﻮﺟﻪ اردك ﺑﻪ ﻣـﺎ ﺑـﺪﻫﻲ ﺗـﺎ‬
‫ﺑﺨﻮرﻳﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻴﺮ ﺗﻮ را ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﻦ زرﻳﺮ از رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ‬
‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬از اﻣﻮال ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺟﺰ دو ﻛﺎﺳﻪ ﺣﻼل ﻧﻴـﺴﺖ‪ :‬ﻛﺎﺳـﻪ ﻏـﺬاﻳﻲ ﻛـﻪ او‬
‫ﻫﻤﺮاه ﺧﺎﻧﻮادهاش ﻣﻲﺧﻮرد‪ ،‬و ﻛﺎﺳﻪ ﻏﺬاﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﻣﻲﺧﻮرد‪.4‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﱪ‪ ,‬اﻟﺘﻤﻬﻴﺪ‪.٢٨٤/٢ ,‬‬


‫‪ − ٢‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ‪ ,‬اﺑﻦ ﻛﺜﲑ‪ ,‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ‪ ;٣/٨ ,‬ذﻫﺒﯽ‪ ,‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻻﺳﻼﻡ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﮔﻮﺷﺖ ﻗﻄﻊ ﻗﻄﻌﻪ ﺷﺪﻩای ﻛﻪ آب ﺑﺮ آﻥ ﻣﯽرﻳﺰﻧﺪ ﻭ ﻣﯽﭘﺰﻧﺪ ﻭ ﻭﻗﺘﯽ ﻛﻪ ﭘﺨﺘﻪ ﺷﺪ آرد ﺑﺮ آﻥ ﻣﯽرﻳﺰﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ − ٤‬ﺣﺪﻳﺚ ﺻﺤﻴﺢ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ٧٨/١ ,‬ﻛﻪ اﺑﻦ ﳍﻴﻌﻪ در آﻥ اﺳﺖ اﻣﺎ راﻭی آﻥ رﻭاﻳﺖ ﺣﺮﻣﻠﺔ از اﺑﻦ ذﻫﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻜﯽ از ﻋﺒﺎدﻟﻪ اﺳﺖ‬

‫‪١٢٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪121‬‬

‫اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ ﻓﺮد ﺑﺎﺗﻘﻮا ﻋﺎدل ﺑﻮد و ﭼﻪ ﺗﻘﻮاﻳﻲ ﻛﻪ از ﺑﺮداﺷﺘﻦ اﻣﻮال اﻣﺖ ﺣﺘﻲ ﻳـﻚ‬
‫ﭼﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺧﻮدداري ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻋﻨﺘﺮه ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﻴﺒﺎﻧﻲ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﺰد ﻋﻠـﻲ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ در ﺧﻮرﻧـﻖ‬
‫رﻓﺘﻢ‪ ،‬او را دﻳﺪم ﻛﻪ ﭘﺎرﭼﻪاي را روي ﺧﻮدش ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮد و از ﺳﺮﻣﺎ ﻣﻲﻟﺮزﻳـﺪ‪ ،‬ﮔﻔـﺘﻢ‪:‬‬
‫اي اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي ﺗﻮ و ﺧﺎﻧﻮادهات ﺣﻘﻲ را در اﻳﻦ اﻣﻮال ﻗﺮار داده اﺳﺖ و‬
‫ﺗﻮ از ﺳﺮﻣﺎ ﻣﻲﻟﺮزي؟!‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﻦ از اﻣﻮال ﺷﻤﺎ ﺧﻮدم را ﻣﺤﺮوم ﻛﺮدهام و اﻳﻦ ﭘﺎرﭼﻪ را از ﺧﺎﻧﻪ‬
‫ﺧﻮدم آوردهام‪ ،‬ﻳﺎ ﮔﻔﺖ از ﻣﺪﻳﻨﻪ آوردهام‪.1‬‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺪاﻟﺘﺶ رواﻳﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ رﺑﻴﻌﻪ واﻟﺒﻲ آورده اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﺑـﻦ‬
‫ﻧﺒﺎج ﻧﺰد ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ‪ ،‬ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭘـﺮ از‬
‫زرد و ﺳﻔﻴﺪ‪ -‬ﻃﻼل و ﻧﻘﺮه‪ -‬اﺳﺖ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﷲ اﻛﺒـﺮ!! ﭘـﺲ ﺑـﺮ اﺑـﻦ ﻧﺒـﺎج ﺗﻜﻴـﻪ ﻛـﺮد و‬
‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن رﻓﺖ و ﮔﻔﺖ اﻳﻦ ﻛﺎر ﻣﻦ و ﺟـﺰو اﺧﺘﻴـﺎرات ﻣـﻦ‬
‫اﺳﺖ و ﻫﺮ ﺟﺎﻧﻲ دﺳﺘﺶ ﺑﻪ ﻃﺮف آن دراز اﺳﺖ‪ .‬اي اﺑﻦ ﻧﺒﺎج ﺗﻤـﺎم ﻛﻮﻓﻴـﺎن را ﺟﻤـﻊ‬
‫ﻛﻦ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﻧﺪا ﺑﺪه و ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ در ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺳﺖ ﺑﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ ﺑﺪه‪ ،‬و او ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي زردﻫﺎ و اي ﺳﻔﻴﺪﻫﺎ‪ -‬دﻳﮕﺮي را ﻓﺮﻳﺐ ﺑﺪه‪ ...‬ﺗﺎ ﺟـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬
‫دﻳﻨﺎر و درﻫﻤﻲ در آن ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﭙﺲ اﻣﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ آﻧﺠﺎ را ﺗﻤﻴﻴﺰ ﻛﻨﻨـﺪ و در آﻧﺠـﺎ‬
‫دو رﻛﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ‪.2‬‬
‫ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ارﻗﻢ ‪ :‬از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬را دﻳﺪم ﻛﻪ ﺷﻤـﺸﻴﺮش‬
‫را در ﺑﺎزار ﻣﻲﻓﺮوﺧﺖ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺷﻤﺸﻴﺮ را ﻣﻲﺧﺮد‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ داﻧﻪ‬
‫را ﻣﻲﺷﻜﺎﻓﺪ ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺷﻤﺸﻴﺮ از رﺳﻮل اﷲ ص دﻓﺎع ﻛﺮدهام و اﮔـﺮ ﭘـﻮل ﺧﺮﻳـﺪن‬
‫ازاري را داﺷﺘﻢ‪ ،‬آن را ﻧﻤﻲﻓﺮوﺧﺘﻢ‪.3‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﺤﻴﺢ‪ :‬اﺑﻦ ﺟﻮزی در ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة آﻭردﻩ اﺳﺖ‪ ,‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ‪ ,‬ذﻫﺒﯽ در ﺗﺎرﻳﺦ اﻻﺳﻼﻡ ﺧﻮرﻧﻖ ﻧﺎﻡ ﺟﺎﻳﯽ اﺳﺖ در ﻛﻮﻓﻪ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺣﺴﻦ‪ ,‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ در اﳊﻠﻴﺔ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﺻﺤﻴﺢ‪ :‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ ‪ ,٨٣/١‬اﺑﻦ اﺑﯽ ﺷﻴﺒﻪ‪ ,‬اﳌﺼﻨﻒ‪.١٥٧/٨ ,‬‬

‫‪١٢١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪122‬‬

‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬در ﺑﺎزارﻫﺎي ﻛﻮﻓـﻪ ﻣـﻲﮔﺬﺷـﺖ‪ ،‬در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﺧﻠﻴﻔـﻪ ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑـﻮد و‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﮔﻤﺸﺪه را راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻣـﻲﻛـﺮد و اﻧـﺴﺎﻧﻬﺎي ﺿـﻌﻴﻒ را ﻳـﺎري ﻣـﻲﻛـﺮد و ﺑـﺎ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﭘﻴﺮ و ﺳﺎﻟﺨﻮرده ﻣﻼﻗﺎت ﻣﻲﻛﺮد و ﻧﻴﺎزﻫﺎي آﻧﻬﺎ را ﺑﺮ ﻃﺮف ﻣﻲﻛﺮد و در ﻛﺎخ‬
‫اﻣﺎرت ﻧﻤﻲﻧﺸﺴﺖ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﻗـﺼﺮ ﭘﺮﻳـﺸﺎﻧﻲ و ﺗـﺸﻮﻳﺶ اﺳـﺖ ﻫﻴﭽﮕـﺎه در آن‬
‫ﺳﻜﻮﻧﺖ ﻧﻤﻲﮔﺰﻳﻨﻢ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺨﻦ از اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ‪ ‬ﻣـﺎ ﻋﻈﻤـﺖ و ﻋـﺪاﻟﺖ اﻧـﺴﺎﻧﻲ را در ﻧﻤﻮﻧـﻪﻫـﺎي‬
‫آﺷﻜﺎر‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻲﻛﺸﻴﻢ‪ ...‬او ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻟﺸﻜﺮش آﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ :‬ﻛـﺴﻲ را ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺷﻤﺎ ﭘﺸﺖ ﻛﺮده ﻧﻜﺸﻴﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ اﻓﺮاد زﺧﻤﻲ ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻜﻨﻴﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ زﻧـﺎن ﻧﺰدﻳـﻚ ﻧـﺸﻮﻳﺪ‪ ،‬و‬
‫آﻧﻬﺎ را اذﻳﺖ ﻧﻜﻨﻴﺪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ و اﻣﻴﺮاﻧﺘﺎن دﺷﻨﺎم ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺪاوﻧﺪ را زﻳﺎد ﻳـﺎد‬
‫ﻛﻨﻴﺪ ﺷﺎﻳﺪ رﺳﺘﮕﺎر ﺷﻮﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﺮ اﺑﻮاﻻﺳﻮد دؤﻟﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺣﻖ را ﺑﺮﭘﺎ ﻣﻲﻛـﺮد‪ ،‬و در‬
‫آن ﺗﺮدﻳﺪي ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ دور و ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻋﺪاﻟﺖ رﻓﺘﺎر ﻣﻲﻛﺮد‪.1‬‬
‫و ﻧﻔﺴﻲ ﻛﻪ ﻃﻌﻢ ﭘﺴﺘﻲﻫﺎ را ﻧﭽﺸﻴﺪ و از ﻏﺬاﻫﺎي دﻧﻴﻮي ﻟﺬﺗﻲ ﻧﻤﻲﺑﺮد‪.‬‬
‫از زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﻮﺟﻮان ﺑﻮد ﻏﺬاﻳﺶ دﻳﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻘﻮا ﺑﺰرگ ﺷﺪ‪.‬‬
‫و ﺑﺎ ﻛﺮم و ﺑﺨﺸﺶ رﺷﺪ ﻛﺮد و ﺟﻼل و ﭘﺎﻳﺪاري او را ﻳﺎري ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫از زﻣﺎن ﻛﻮدﻛﻰ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ دﻏﺪﻏﻪ او اﺟﺮاي ﺣﺪود ﺧﺪاوﻧﺪ و ﭘﺎﻓﺸﺎري ﺑﺮ اﺟﺮاي آن ﺑﻮد‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺻﺪاي ﺣﻖ از او ﻃﻨﻴﻦاﻧﺪاز ﻣﻲﺷﺪ‪ ،‬دروغ ﺑﻪ او ﭘﺸﺖ ﻣﻲﻛﺮد و ﺷﻜـﺴﺖ‬
‫ﻣﻲﺧﻮرد‪.2‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺿﺮﺑﻪ ﺧﻮرد‪ ،‬او در ﺣﺎل آﻣﺎده ﺷﺪن ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺑﻮد ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫از ﻛﻮﭼﻪﻫﺎي ﻛﻮﻓﻪ ﮔﺬﺷﺖ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ اﻫﺎﻟﻲ ﻛﻮﻓﻪ را ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺑﻴﺪار ﻛﻨﺪ‪ ...‬ﺑـﻪ ﭘـﺴﺮاﻧﺶ‬
‫ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ داﻧﺴﺖ ﻗﺎﺗﻠﺶ ﻛﻴﺴﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬او را ﺑﺎ اﻛﺮام ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ و ﺑﮕﺬارﻳﺪ اﮔـﺮ زﻧـﺪه‬
‫ﻣﺎﻧﺪم ﺧﻮدم اوﻟﻲﺗﺮ ﺑﻪ ﻗﺼﺎص ﻳﺎ ﻋﻔﻮ او ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣ‪‬ﺮدم‪ ،‬او را ﻧﻴﺰ ﺑﻜﺸﻴﺪ و ﺑﻪ ﻣﻦ‬

‫‪ − ١‬ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﻄﱪی‪ ;١٥١−١٥٠/٥ ,‬اﺳﺪاﻟﻐﺎﺑﺔ ‪.١٢٤/٤‬‬


‫‪ − ٢‬اﻟﻌﻠﻮﻳﺔ‪ ,‬ﳏﻤﺪ ﻋﺒﺪاﳌﻄﻠﺐ ‪.‬‬

‫‪١٢٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪123‬‬

‫ﻣﻠﺤﻖ ﻛﻨﻴﺪ ﺗﺎ ﻧﺰد ﭘﺮوردﮔﺎر ﺟﻬﺎﻧﻴﺎن ﺑﺎ او ﻣﺨﺎﺻﻤﻪ ﻛﻨﻢ‪ ،‬و ﻏﻴﺮ از او ﻛﺴﻲ را ﻧﻜـﺸﻴﺪ‪،‬‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﺠﺎوزﻳﻦ را دوﺳﺖ ﻧﺪارد‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻗﺎﺿﻲ اﻳﻦ اﻣﺖ ﺑﻮد‬
‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺮ ﻣﺎ ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺤﺚ ﻣﻲﻛﺮدﻳﻢ ﻛـﻪ ﻋﻠـﻲ ﺑـﻦ اﺑـﻲ‬
‫ﻃﺎﻟﺐ را ﺑﺮ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻗﺎﺿﻲ ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫از ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺎﺿﻲ ﺑﻪ ﻳﻤﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪،‬‬
‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻣﺮا ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻲ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺳﻦ ﻣﻦ ﻛﻢ اﺳﺖ و از ﻗـﻀﺎوت‬
‫اﻃﻼﻋﻲ ﻧﺪارم؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﻠﺒﺖ را ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ و زﺑﺎﻧﺖ را ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ وﻗﺘـﻲ‬
‫ﻛﻪ دو ﻧﻔﺮ دﻋﻮاﻳﻲ را ﻧﺰد ﺗﻮ آوردﻧﺪ و ﺟﻠﻮ ﺗﻮ ﻧﺸﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﺳـﺨﻦ دوﻣـﻲ‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ اوﻟﻲ ﮔﻮش ﻧﺪادهاي ﻗﻀﺎوت ﻧﻜﻦ‪،‬ﭼﻮن اﻳﻦ ﻛﺎر ﻗﻀﺎوت را ﺑﺮاي ﺗﻮ آﺷـﻜﺎر و‬
‫ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬از آن ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﻗﺎﺿﻲ ﺑـﻮدم‪ ،‬ﻳـﺎ از آن ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ در ﻗـﻀﺎوت‬
‫ﺷﻜﺎﻳﺘﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪.2‬‬
‫از اﺑﻮﺳﻌﻴﺪ ﺧﺪري ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ از ﻋﻤﺮ ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﻨﺎه ﻣﻲﺑﺮم ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از اﻳﻨﻜﻪ در ﻣﻴﺎن ﻗﻮﻣﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﻢ ﻛﻪ اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.3‬‬
‫اﻣﺎم اﺣﻤﺪ ‪ :‬در اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ از ﻋﻠﻲ ‪ ‬رواﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص او را ﺑـﻪ‬
‫ﻳﻤﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ را ﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ در ﺣﻔﺮهاي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺻﻴﺪ ﺷـﻴﺮ ﻛﻨـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪،‬‬
‫اﻓﺘﺎده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ اﻓﺘﺎد و دﻳﮕﺮي را ﮔﺮﻓﺖ و او ﻧﻴﺰ ﻧﻔﺮ ﺳﻮم را ﮔﺮﻓـﺖ‬
‫و او ﻧﻴﺰ ﻧﻔﺮ ﭼﻬﺎرم را ﮔﺮﻓﺖ و ﻫﻤﮕﻲ ﺑﺎ ﻫﻢ اﻓﺘﺎدﻧﺪ و ﺷﻴﺮ آﻧﻬـﺎ را زﺧﻤـﻲ ﻛـﺮد و از‬
‫اﻳﻦ زﺧﻢ ﻣﺮدﻧﺪ و اوﻟﻴﺎي دم آﻧﻬﺎ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑـﻮد ﻫﻤـﺪﻳﮕﺮ‬

‫‪ − ١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺗﺮﻃﻴﺐ اﻻﻓﻮاﻩ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪ ١٥١−١٤٨/١ ,‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬اﲪﺪ‪ ,‬اﺑﻮداﻭد ﻭ ﺣﺎﻛﻢ در اﳌﺴﺘﺪرک اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ ﻭ ﺷـﻴﺦ ﻭﺻـﯽ اﷲ ﺑـﻦ ﳏﻤـﺪ‬
‫ﻋﺒﺎس در ﲢﻘﻴﻖ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ اﻣﺎﻡ اﲪﺪ ‪ ٦٩٩/٢‬آﻥ را ﺣﺴﻦ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﻟﺮﻳﺎض اﻟﻨﴬة ﰲ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻌﴩة‪ ,١٦٦/٣ ,‬ﳏﺐ ﻃﱪی‪.‬‬

‫‪١٢٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪124‬‬

‫را ﺑﻜﺸﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ در ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ ﻗﻀﺎوت ﻣـﻲﻛـﻨﻢ‪ ،‬اﮔـﺮ ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻗـﻀﺎوت‬
‫راﺿﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺣﻜﻢ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ ﺷﻤﺎ را از ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪن ﺑـﺎ ﻫﻤـﺪﻳﮕﺮ ﻣﻨـﻊ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ و در ﻣﻴﺎن ﺷـﻤﺎ ﻗـﻀﺎوت ﻛﻨـﺪ‪ .‬از ﻣﻴـﺎن ﻗﺒﺎﻳـﻞ‬
‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬
‫و ﻳـﻚ دﻳـﻪ‬ ‫ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﭼﺎه را ﻛﻨﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺟﻤﻊ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ دﻳـﻪ و‬
‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬
‫‪1‬‬
‫ﻛﺎﻣﻞ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ .‬ﻧﻔﺮ اول دﻳﻪ ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ ،‬ﭼﻮن اﻓﺮاد ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺧﻮد را ﻧﺎﺑﻮد ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪ ،‬و‬
‫‪4‬‬
‫‪1‬‬
‫ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ او ﺑﻮده ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ ،‬ﭼﻮن اﻓﺮاد ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺧﻮد را ﻧﺎﺑﻮد ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و‬
‫‪3‬‬
‫‪1‬‬
‫ﻧﻔﺮ ﺳﻮم ﻣﻲﮔﻴﺮد ﭼﻮن ﻓﺮد ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺧﻮد را ﻧﺎﺑﻮد ﻛﺮده اﺳـﺖ‪ ،‬و ﻧﻔـﺮ ﭼﻬـﺎرم دﻳـﻪ‬
‫‪2‬‬
‫ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬وﻟﻲ آﻧﻬﺎ راﺿﻲ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺰد رﺳـﻮل اﷲ ص آﻣﺪﻧـﺪ و در ﻣﻘـﺎم‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ او را دﻳﺪﻧﺪ و داﺳﺘﺎن را ﺑﺮاﻳﺶ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﻣـﻦ ﻣﻴـﺎن‬
‫ﺷﻤﺎ ﻗﻀﺎوت ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ ،‬ﻣﺮدي از آن ﻗﻮم ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﻗـﻀﺎوت ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪،‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻗﻀﺎوت ﻋﻠﻲ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮدﻧﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ آن ﻗﻀﺎوت ﺣﻜﻢ ﻛﺮد‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬و ﺑﺨﺸﺶ و ﻛﺮم او‬
‫از اﺑﻮﺟﻌﻔﺮ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺤـﺼﻮﻻﺗﺶ ﺑـﻪ‬
‫ﺻﺪ ﻫﺰار ﻧﺮﺳﻴﺪ ﻧﻤﺮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ درﮔﺬﺷﺖ ﻫﻔﺘﺎد ﻫﺰار درﻫﻢ ﺑﺪﻫﻲ داﺷﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اﻳـﻦ‬
‫دﻳﻦ از ﻛﺠﺎ آﻣﺪه اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﻣﻴﺎن اﻗـﻮام و داﻣﺎدﻫـﺎ و آﺷـﻨﺎﻳﺎن و ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ در‬
‫درآﻣﺪﻫﺎي دوﻟﺖ ﺳﻬﻤﻲ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ داده اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﻫﻨﮕـﺎم‬
‫ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﻲ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و از اﻃﺮاﻓﺶ اﻣﻮاﻟﻲ را ﺑﺮداﺷﺖ ﺗﺎ ﺑﻔﺮوﺷـﺪ و دﻳـﻦ او را ادا‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﺠﺎي او ﭘﻨﺠﺎه ﻧﻔﺮ را آزاد ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از او ﺣﺴﻴﻦ ﻧﻴﺰ ﻫﺮ ﺳﺎل‬
‫ﭘﻨﺠﺎه ﻧﻔﺮ را آزاد ﻣﻲﻛﺮد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ او ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬و دﻳﮕـﺮ ﻛـﺴﻲ ﺑﻌـﺪ از او اﻳـﻦ ﻛـﺎر را‬
‫اﻧﺠﺎم ﻧﺪاد‪.2‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬ﺟﻬﻴﺰﻳﻪ زن ﻣﻄﻠﻘﻪ را دور ﻣﻲاﻧﺪاﺧﺖ و ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﺑـﺎ او ﻣﻮاﻓﻘـﺖ‬

‫‪ − ١‬اﻟﺮﻳﺎض اﻟﻨﴬة ﰲ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻌﴩة‪ ,١٦٩/٣ ,‬ﳏﺐ ﻃﱪی‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﻜﺎرﻡ اﻻﺧﻼﻕ‪ ,‬ص‪.١٦٠‬‬

‫‪١٢٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪125‬‬

‫ﻛﺮد ﺣﺘﻲ اﻧﮕﺸﺘﺮ را ﻧﻴﺰ دور ﻣﻲاﻧﺪاﺧﺖ‪.‬‬


‫ﻓﻘﻴﺮ ﺷﺪن را دوﺳﺖ داﺷﺖ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او رﺋﻴﺲ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد ﺑﺎ اﻳـﻦ ﻓﻘـﺮ‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺮﻳﻒ ﻗﻮم ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺮاﻓﺖ ﻧﺎﻣﺶ را ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﺟﺎ ﺑﮕﺬارد و اﻣﻮال را رﻫﺎ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻓﺮاواﻧﻲ و ﻛﺜﺮت در ﺗﻨﮕﻨﺎﻫﺎ ﺟﺎي اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ ﻣﺠـﺪ و ﺷـﻜﻮه و ﺑﺰرﮔـﻲ‬
‫ﺟﺎي اﻃﻤﻴﻨﺎن اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪1‬‬
‫اﻣﻮال از اﺳﺎﺳﺶ ﺑﺎﻃﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺑﻠﻨﺪﻫﻤﺘﻲ ﺑﻨﺎ ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬و ﺳﭙﺎﺳﮕﺰاري او از ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬وﻗﺘﻲ ﻛـﻪ از ﺗﻮاﻟـﺖ ﺑﻴـﺮون ﻣـﻲآﻣـﺪ‪ ،‬دﺳـﺘﻲ ﺑـﺮ ﺷـﻜﻤﺶ‬
‫ﻣﻲﻛﺸﻴﺪ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺠﺐ ﻧﻌﻤﺘﻲ اﺳﺖ اﮔﺮ ﻣﺮدم ﻗﺪرش را ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ‪.2‬‬
‫از ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺮدي از اﻫﻞ ﻫﻤﺪان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻌﻤﺖ ﺑﻪ ﺷﻜﺮ وﺻﻞ اﺳـﺖ‬
‫و ﺷﻜﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ زﻳﺎد ﺷﺪن وﺻﻞ اﺳﺖ و اﻳﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺮون ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻣﺘﻌـﺎل‬
‫ﻫﻴﭽﮕﺎه ازدﻳﺎد را ﻗﻄﻊ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺷﻜﺮ ﻗﻄﻊ ﻧﺸﻮد‪.3‬‬
‫ﺗﻮاﺿﻊ و ﻓﺮوﺗﻨﻲ ﻋﻠﻲ ‪‬‬
‫از ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻗﻴﺲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ را در ﻟﺒﺎس وﺻـﻠﻪ داري دﻳﺪﻧـﺪ و او را‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﻮﺷﻴﺪن ﻟﺒﺎﺳﺶ ﻣﻮرد ﻋﺘﺎب ﻗﺮار دادﻧـﺪ وﻟـﻲ او ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﺆﻣﻦ ﺑـﻪ او اﻗﺘـﺪا‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻗﻠﺒﺶ ﺧﺎﺷﻊ اوﺳﺖ‪.4‬‬
‫از ﺻﻬﻴﺐ ﺧﺎدم ﻋﺒﺎس ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬را دﻳﺪم ﻛﻪ دﺳﺖ و ﭘﺎي ﻋﺒﺎس‬
‫را ﻣﻲﺑﻮﺳﻴﺪ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻋﻤﻮ از ﻣﻦ راﺿﻲ ﺑﺎش‪.5‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺘﺒﴫة‪ ,‬اﺑﻦ ﺟﻮزی‪.٢٥٨/٢ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﻋﺪة اﻟﺼﺎﺑﺮﻳﻦ‪ ,‬ص‪.١٢٢‬‬
‫‪ − ٣‬اﻟﺸﻜﺮ‪ ,‬اﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺪﻧﻴﺎ‪.‬‬
‫‪ − ٤‬اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ,‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺻﺤﺎﺑﺔ‪ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ,‬اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ ,‬ادب ﻋﻠﯽ )‪.(‬‬
‫‪ − ٥‬اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ ,‬اﻟﺴﲑ‪ ٩٤/٢ ,‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٢٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪126‬‬

‫زﻫﺪ ﻋﻠﻲ ‪‬‬


‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﺮ او ﻣﻲﮔﺮﻳﺪ‪ ،‬آﺧﺮت ﻣﺸﺘﺎق اوﺳﺖ و ﺑﻪ روي او ﻣﻲﺧﻨﺪد‪.‬‬
‫او از ﻟﺒﺎﺳﻬﺎي زﺑﺮ و ﻏﺬاﻫﺎي ﺧﺸﻚ ﺧﻮﺷﺶ ﻣﻲآﻣﺪ‪.‬‬
‫او ﻛﺴﻲ ﺑﻮد وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﺐ آﻏﺎز ﻣﻲﺷﺪ و ﺳـﺘﺎرهﻫـﺎ ﭘﺪﻳـﺪار ﻣـﻲﮔـﺸﺘﻨﺪ و ﻧﺎﭘﺪﻳـﺪ‬
‫ﻣﻲﮔﺸﺘﻨﺪ در ﻣﺤﺮاب ﺑﻮد و ﻓﻜﺮ ﻣﻲﻛﺮد و ﺷﺪﻳﺪاً ﻣﻲﮔﺮﻳﺴﺖ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اي دﻧﻴـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻦ اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ آﻳﺎ ﻣﺮا ﻣﺸﺘﺎق ﻣﻲﻛﻨﻲ؟! دور ﺑﺎد از ﻣﻦ‪ ،‬دﻳﮕﺮي را ﻓﺮﻳﺐ ﺑـﺪه‪ .‬ﻣـﻦ‬
‫دﺧﺘﺮت را ﺳﻪ ﻃﻼق داده ام ﻃﻼﻗﻲ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ رﺟﻮع ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﺗﻮ ﻛﻮﺗﺎه و زﻧﺪﮔﻲ ﺗـﻮ‬
‫ﺣﻘﻴﺮ و ﺧﻄﺮﻫﺎﻳﺖ زﻳﺎد و ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪ ،‬آه ﻛﻪ ﭼﻘﺪر ﻛـﻢ ﺗﻮﺷـﻪاي و ﺳـﻔﺮ ﺗـﻮ دور و‬
‫راﻫﺖ ﺗﺮﺳﻨﺎك اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﺨﻨﺎﻧﻲ از ﻃﻼ‬
‫اﻳﻨﻬﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﺳﺨﻨﺎن ﻋﻠﻲ ‪ ‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﻃـﻼ ﺑـﺮ روي‬
‫ﺻﻔﺤﻪﻫﺎي ﻗﻠﺐ ﺣﻚ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺮدم ﺳﻪ دﺳﺘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ :‬ﻋﺎﻟﻢ رﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻣﺘﻌﻠﻤـﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮ راه ﻧﺠـﺎت‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻮده ﻣﺮدمﭘﺮﺳﺘﻲ ﻛﻪ از ﻫﺮ ﺟﻨﺒﺪهاي ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﺑـﺎ ﻫـﺮ ﺑـﺎدي ﺑـﻪ اﻳـﻦ‬
‫ﻃﺮف و آن ﻃﺮف ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و از ﻧﻮر ﻋﻠﻢ ﺑﻬﺮهاي ﻧﻤﻲﮔﻴﺮﻧﺪ و ﺑﻪ ﺳﺘﻮن ﻣﺤﻜﻤﻲ‬
‫ﺗﻜﻴﻪ ﻧﻤﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻢ ﺑﻬﺘﺮ از ﺛﺮوت اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﺗﻮ را ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﻨﺪ وﻟﻲ ﺗﻮ ﺛﺮوت را ﺣﻔﻆ ﻣـﻲﻛﻨـﻲ‪،‬‬
‫ﻋﻠﻢ ﺗﻮ را در ﻋﻤﻞ ﭘﺎك ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺛﺮوت ﺑﺎ ﺧﺮج ﻛﺮدن آن ﻛﻢ ﻣﻲﺷـﻮد‪ ،‬و دوﺳـﺘﻲ و‬
‫ﻣﺤﺒﺖ ﻋﺎﻟﻢ از دﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آن ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻋﻠﻢ‪ ،‬ﻃﺎﻋﺖ را در زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻲآﻣﻮزد و در آﺧﺮت او را زﻳﺒﺎ ﻣﻲﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ‬
‫ﺛﺮوت ﺑﺎ رﻓﺘﻦ او از ﺑﻴﻦ ﻣﻲرود‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺎل اﻧﺪوزي ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻣﻮاﻟﺸﺎن ﺑﺎﻗﻲ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻲ ﻋﻠﻤﺎ ﺗﺎ ﻗﻴـﺎم‬
‫ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﺎﻗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﻣﻔﻘﻮد ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ اﻣﺎ ﻧﺎم ﻋﻠﻤﺎ در ﻗﻠﺒﻬﺎ ﺑﺎﻗﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﻨﺞ ﭼﻴﺰ را از ﻣﻦ ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻴﺪ‪:‬‬

‫‪١٢٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪127‬‬

‫ﺑﻨﺪه ﺟﺰ ﺑﻪ ﭘﺮوردﮔﺎرش اﻣﻴﺪوار ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺟﺰ از ﮔﻨﺎه ﺧﻮدش ﻧﺘﺮﺳﺪ‪ ،‬و اﻧﺴﺎن اﮔـﺮ‬
‫ﭼﻴﺰي را ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬از ﺳﺆال ﻛﺮدن ﺧﺠﺎﻟﺖ ﻧﻜﺸﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻴـﺰ وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ ﭼﻴـﺰي را از او‬
‫ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ و ﻧﺪاﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺧﺠﺎﻟﺖ ﻧﻜﺸﺪ و ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲداﻧﺪ‪ .‬و ﺻﺒﺮ ﺑﺮاي اﻳﻤﺎن‬
‫ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺳﺮ ﺑﺮاي ﺑﺪن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺻﺒﺮ ﻧﺪارد‪ ،‬اﻳﻤﺎن ﻧﺪارد‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از ﺗﺒﻌﻴﺖ از ﻫﻮي و ﻫﻮس و آرزوﻫﺎي ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﺘﺮس‪ .‬ﭘﻴﺮوي از‬
‫ﻫﻮي و ﻫﻮس ﺗﻮ را از راه ﺣﻖ ﺑﺎز ﻣﻲدارد‪ ،‬و آرزوﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺑﺎﻋﺚ ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ آﺧﺮت‬
‫ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬آﮔﺎه ﺑﺎﺷﻴﺪ ﻛﻪ از دﻧﻴﺎ ﻣﻲروﻳﺪ و ﺑﻪ آن ﭘﺸﺖ ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ و ﺑﻪ آﺧﺮت رو ﻣﻲﻛﻨﻴـﺪ‬
‫و ﻫﺮ ﻳﻚ از آﻧﻬﺎ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﻲ دارﻧـﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ ﺳـﻌﻲ ﻛﻨﻴـﺪ از ﻓﺮزﻧـﺪان آﺧـﺮت ﺑﺎﺷـﻴﺪ و از‬
‫ﻓﺮزﻧﺪان دﻧﻴﺎ ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﭼﻮن اﻣﺮوز ﻋﻤﻞ اﺳﺖ و ﺣﺴﺎﺑﻲ در ﻛﺎر ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻓـﺮدا ﺣـﺴﺎب‬
‫اﺳﺖ و ﻋﻤﻠﻲ در ﻛﺎر ﻧﻴﺴﺖ‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭼﺸﻤﻪﻫﺎي ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺎدن ﺣﻜﻤﺖ و ﭼﺮاﻏﻬﺎي ﺷـﺐ و ﻟﺒﺎﺳـﻬﺎي‬
‫ﻛﻬﻨﻪ و ﻗﻠﺒﻬﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي اﻫﻞ آﺳﻤﺎن ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬و از اﻫﺎﻟﻲ زﻣﻴﻦ ﻣﺨﻔـﻲ‬
‫ﺑﺎﺷﻴﺪ و ﭘﺮوردﮔﺎرﺗﺎن را ﻳﺎد ﻛﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﻓﻘﻴﻪ ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺮدم را از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﻧﻤـﻲﻛﻨـﺪ و آﻧﻬـﺎ را از‬
‫ﻋﺬاب ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻴﺰ اﻳﻤﻦ ﻧﻤﻲدارد‪ ،‬و در ﮔﻨﺎﻫﺎن ﺧﺪا ﺑﻪ آﻧﻬﺎ رﺧﺼﺖ و اﺟﺎزه ﻧﻤﻲدﻫـﺪ‬
‫و ﻗﺮآن را ﺑﺨﺎﻃﺮ رﻏﺒﺖ ﺑﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎي دﻳﮕﺮ رﻫـﺎ ﻧﻤـﻲﻛﻨـﺪ‪ ،‬و ﻋﺒـﺎدﺗﻲ ﻛـﻪ ﻋﻠـﻢ در آن‬
‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻴﺮي در آن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﻲ ﻛـﻪ ﻓﻬـﻢ در آن ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﺧﻴـﺮي در آن ﻧﻴـﺴﺖ‪ ،‬و‬
‫ﻗﺮاﺋﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﺪﺑﺮ در آن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻴﺮي در آن ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺧﻴﺮ اﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺎل و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺖ زﻳﺎد ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺧﻴﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻠﻤﺖ زﻳـﺎد‬
‫ﺷﻮد‪ ،‬و ﺻﺒﺮت زﻳﺎد ﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﻋﺒﺎدت ﭘﺮوردﮔﺎرت ﻣﺸﺘﺎق ﻛﻨﻲ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻛـﺎري‬
‫را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ اﻧﺠﺎم دادي ﺧﺪاي را ﺷﻜﺮﮔﺰار ﺑﺎش‪ ،‬و اﮔـﺮ ﻛـﺎري را ﺑـﺪ اﻧﺠـﺎم دادي از‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔﺮت ﻛﻦ‪.‬‬
‫در دﻧﻴﺎ ﺟﺰ ﺑﺮاي دو ﻛﺲ ﺧﻴﺮي ﻧﻴﺴﺖ‪ :‬ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺴﻴﺎر ﮔﻨﺎﻫﻜـﺎر ﺑﺎﺷـﺪ و اﻳـﻦ‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.١٣٠/١ ,‬‬

‫‪١٢٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪128‬‬

‫ﮔﻨﺎﻫﺎن ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺗﻮﺑﻪ ﭘﺎك ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ در اﻣﻮر ﺧﻴﺮ ﺣﺮﻳﺺ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑـﺮاي‬
‫رﺳﻴﺪن ﺑﻪ درﺟﺎت ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻮﻋﻈﻪ رﺳﺎ‬
‫از ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ از ﭘﺪرش از ﺟﺪش ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻋﻠـﻲ ‪ ‬در ﺗـﺸﻴﻴﻊ ﺟﻨـﺎزهاي‬
‫ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮد وﻗﺘﻲ ﻛﻪ او را در ﻗﺒﺮش ﮔﺬاﺷﺖ ﺧﺎﻧﻮادهاش ﮔﺮﻳﻪ و زاري ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﭼﺮا ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ؟ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﮔﺮ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﺪ ﺑﻪ دﻓﻦ ﻣﺮده ﺧﻮد ﻛﻤﻚ ﻛﻨﻴﺪ ﺷـﻤﺎ را از‬
‫اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺎز ﻣﻲدارم و ﮔﺮﻧﻪ ﻣﻠﻚ اﻟﻤـﻮت ﺑـﺮ ﻣـﻲﮔـﺮدد و ﻳـﻚ ﻧﻔـﺮ از آﻧﻬـﺎ را ﺑـﺎﻗﻲ‬
‫ﻧﻤﻲﮔﺬارد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫اي ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺗﻘﻮاي ﺧﺪا ﺳﻔﺎرش ﻣﻲﻛﻨﻢ ﺧﺪاﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ‬
‫ﻣﺜﺎﻟﻬﺎﻳﻲ زده و اﺟﻞ ﺷﻤﺎ را ﻣﻌﻴﻦ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﮔﻮﺷﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﻗﺮار داده ﺗﺎ‬
‫ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﻮﻳﺪ‪ ،‬و ﭼﺸﻤﻬﺎﻳﻲ ﻗﺮار داده ﺗﺎ از اﺳﺮار ﭘﺮده ﺑﺮدارﻳﺪ‪ ،‬و ﻗﻠﺒﻬﺎﻳﻲ‬
‫داده ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ آن ﺑﻔﻬﻤﻴﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻤﺎ را ﺑﻴﻬﻮده ﺧﻠﻖ ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﻤﺎ را از‬
‫ﭼﻬﺎرﭘﺎﻳﺎن ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ ﻛﺮده‪ ،‬و ﺷﻤﺎ را ﮔﺮاﻣﻲ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﭘﺎداﺷﻲ ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ در ﻧﻈﺮ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اي ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا ﺗﻘﻮاي ﺧﺪا ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻨﻴﺪ و در ﻃﻠﺐ او ﺑﺴﻴﺎر ﺳﻌﻲ‬
‫ﻛﻨﻴﺪ و ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﻮﻳﺪ‪ ،‬ﻛﺎر ﺧﻴﺮ اﻧﺠﺎم دﻫﻴﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي دﻧﻴﺎ ﻣﺪاوم‬
‫ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و از ﻓﺠﺎﻳﻊ آن اﻳﻤﻦ ﻧﻴﺴﺘﻴﺪ‪ ،‬و ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي دﻧﻴﺎ ﻳﻚ ﻏﺮور ﻛﺎذب و ﻳﻚ‬
‫ﺗﻜﻴﻪﮔﺎه ﻣﺎﻳﻞ اﺳﺖ‪ ،‬اي ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا از ﮔﺬر اﻳﺎم ﻋﺒﺮت ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ و از ﺗﺎوان ﺑﭙﺮﻫﻴﺰﻳﺪ و‬
‫از ﻣﻮﻋﻈﻪﻫﺎ ﭘﻨﺪ و اﻧﺪرز ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﭼﻨﮕﺎل آرزوﻫﺎ ﺷﻤﺎ را ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و‬
‫ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺎﻛﻲ ﺷﻤﺎ را ﺣﻔﻆ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬آن روزي را ﺑﻪ ﻳﺎد آورﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ دﻣﻴﺪه ﺷﺪن‬
‫در ﺻﻮر و ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻦ از ﻗﺒﺮ و ﻣﺤﺸﺮ و ﺣﺴﺎب ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺟﺒﺎر ﻫﻤﻪ ﺑﻪ اﺿﻄﺮاب‬
‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻓﺘﺎد‪ .‬در آن روز ﻫﺮ ﻛﺴﻲ ﻓﺮﺷﺘﻪاي ﻫﻤﺮاه اوﺳﺖ و او را ﺑﻪ ﻣﺤﺸﺮ ﻣﻲﺑﺮد‪ ،‬و‬
‫ﺷﺎﻫﺪي ﻫﻤﺮاه اوﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي او ﺷﻬﺎدت ﻣﻲدﻫﺪ‪] \ [ Z Y { :‬‬
‫^ _ ` ‪) .z h g f e d c b a‬زﻣﺮ‪» .(69 :‬و‬

‫‪١٢٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪129‬‬

‫زﻣﻴﻦ )در آن روز( ﺑﻪ ﻧﻮر ﭘﺮوردﮔﺎرش روﺷﻦ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و ﻧﺎﻣﻪﻫﺎى اﻋﻤﺎل را ﭘﻴﺶ‬
‫ﻣﻰﻧﻬﻨﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان و ﮔﻮاﻫﺎن را ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﺤﻖ داورى ﻣﻰﺷﻮد و ﺑﻪ‬
‫آﻧﺎن ﺳﺘﻢ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ«‪ .‬و آن روز ﺳﺮزﻣﻴﻨﻬﺎ ﻣﻲﻟﺮزد‪ ،‬و ﻣﻨﺎدي ﻧﺪا ﺳﺮ ﻣﻲدﻫﺪ‪ ،‬و ﺗﻤﺎم‬
‫ﻣﻮﺟﻮدات ﺟﻤﻊ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و اﺳﺮار آﺷﻜﺎر ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬و ﻗﻠﺒﻬﺎ ﺑﻪ ﻟﺮزه ﻣﻲاﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و آﺗﺶ‬
‫ﺟﻬﻨﻢ آﻣﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬آﺗﺸﻲ ﻛﻪ ﺷﻌﻠﻪور اﺳﺖ‪ .‬اي ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا ﺗﻘﻮاي ﺧﺪا را ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻨﻴﺪ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ آن اﻧﺴﺎن ﺗﺮﺳﻮﻳﻲ ﺗﻘﻮا ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﮔﻨﺎه ﻣﻲﻛﻨﺪ و راه ﻓﺮار ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ و ﻧﺠﺎت ﭘﻴﺪا‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻣﻲﮔﺮﻳﺰد‪ ،‬آﻣﺎده ﻣﻌﺎد ﺷﻮﻳﺪ و ﺗﻮﺷﻪ ﺧﻮد را زﻳﺎد ﻛﻨﻴﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ را ﻣﻨﺘﻘﻢ و‬
‫ﻳﺎرﻳﮕﺮ ﺑﺪاﻧﻴﺪ‪ ،‬و ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﻗﺮآن دﺷﻤﻦ ﻳﺎ دوﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮاي‬
‫ﺛﻮاب ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و آﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ ﺑﺮاي ﻋﺬاب ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺧﻮدم و ﺷﻤﺎ از‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻃﻠﺐ اﺳﺘﻐﻔﺎر ﻣﻲﻛﻨﻢ‪.1‬‬
‫ﻧﻌﻤﺖ ﭘﻴﺮوي‬
‫ﺑﺨﺎري ‪ :‬از ﻣﺮوان ﺑﻦ ﺣﻜﻢ ﭼﻨﻴﻦ رواﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ :‬ﻣﻴﺎن ﻣﻜﻪ و ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻋﻠﻲ و ﻋﺜﻤـﺎن‬
‫را دﻳﺪم ﻛﻪ ﻋﺜﻤﺎن از ﺣﺞ ﺗﻤﺘﻊ )ﺟﻤﻊ ﻣﻴﺎن ﺣﺞ و ﻋﻤﺮه( ﻧﻬﻲ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ﭼﻨﻴﻦ‬
‫دﻳﺪ‪ ،‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻫﺮ دوي آﻧﻬﺎ را ﮔﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻟﺒﻴﻚ ﺑـﻪ ﺣـﺞ و ﻋﻤـﺮه ﺑـﺎ ﻫـﻢ‪ .‬و‬
‫ﻋﺜﻤﺎن ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻲﺑﻴﻨﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻣﺮدم را از ﻛﺎري ﻧﻬﻲ ﻣﻲﻛﻨﻢ و ﺗﻮ آن را اﻧﺠﺎم ﻣـﻲدﻫـﻲ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻨﺖ رﺳﻮل اﷲ ص را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺳﺨﻦ ﻫﻴﭻ ﻛﺲ رﻫﺎ ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫ﺑﻴﻬﻘﻲ ﺑﺎ ﺳﻨﺪ ﺧﻮد از ﻋﻠﻲ ‪ ‬رواﻳﺖ ﻛﺮده ﻛﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ دﻳﻦ ﺑﺎ رأي و ﻧﻈﺮ ﺷﺨﺼﻲ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺴﺢ ﻛﺮدن ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺧﻒ )ﻛﻔﺶ ﻣﺨﺼﻮﺻﻲ ﻛﻪ در ﺳﻔﺮﻫﺎ ﻣﻲﭘﻮﺷـﻨﺪ و ﻫﻨﮕـﺎم وﺿـﻮ‬
‫ﻻزم ﺑﻪ ﺷﺴﺘﻦ ﭘﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻮزه( ﻣﻌﻘﻮﻟﺘﺮ از ﻣﺴﺢ ﻛﺮدن ﺑﺎﻻي آن اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻲ ﭼـﻮن رﺳـﻮل‬
‫اﷲ ص را دﻳﺪم ﻛﻪ ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﺧﻒ ﻣﺴﺢ ﻣﻲﻛﺸﻴﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﻢ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ ﭘﻴﺮوي از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻮرد ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ از‬
‫ﻫﺪاﻳﺖ او دور ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪e d c b a ` _ ~ } { :‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.١٣٣−١٣٢/١ ,‬‬

‫‪١٢٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪130‬‬

‫‪) .z i h g f‬ﻧﻮر‪» .(63 :‬ﭘﺲ آﻧﺎن ﻛﻪ ﻓﺮﻣﺎن او را ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ‬


‫ﺑﺘﺮﺳﻨﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺘﻨﻪاى داﻣﻨﺸﺎن را ﺑﮕﻴﺮد‪ ،‬ﻳﺎ ﻋﺬاﺑﻰ دردﻧﺎك ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺮﺳﺪ«‪.‬‬
‫ﺑﻠﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻤﺎم اﻣﺖ را ﺑﻪ ﭘﻴﺮوي از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬
‫‪.zÒ Ñ Ð Ï Î Í Ì Ë Ê‬‬ ‫{‪É È Ç Æ Å Ä ÃÂ Á‬‬
‫)اﺣﺰاب‪» .(21 :‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺑﺮاى ﺷﻤﺎ در زﻧﺪﮔﻰ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺳﺮﻣﺸﻖ ﻧﻴﻜﻮﻳﻰ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺮاى‬
‫آﻧﻬﺎ ﻛﻪ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ ﺧﺪا و روز رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ دارﻧﺪ و ﺧﺪا را ﺑﺴﻴﺎر ﻳﺎد ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ«‪.‬‬
‫و ﭼﮕﻮﻧﻪ از رﺳﻮل اﷲ ص ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻧﺸﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل در ﻛﺘﺎﺑﺶ او‬
‫را اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻛﺮده اﺳﺖ‪£ ¢ ¡  ~ } | { :‬‬
‫‪) .z « ª © ¨ § ¦ ¥ ¤‬ﺗﻮﺑﻪ‪» .(128 :‬ﺑﻪ‬
‫ﻳﻘﻴﻦ‪ ،‬رﺳﻮﻟﻰ از ﺧﻮد ﺷﻤﺎ ﺑﺴﻮﻳﺘﺎن آﻣﺪ ﻛﻪ رﻧﺠﻬﺎى ﺷﻤﺎ ﺑﺮ او ﺳﺨﺖ اﺳﺖ؛ و اﺻﺮار‬
‫ﺑﺮ ﻫﺪاﻳﺖ ﺷﻤﺎ دارد؛ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن‪ ،‬رﺋﻮف و ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ!«‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬و دﻋﻮت ﺑﻪ دﻳﻦ ﺧﺪا‬
‫از ﺑﺮاء ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﻴﺪ ‪ ‬را ﺑﻪ ﻳﻤﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺗـﺎ اﻫـﺎﻟﻲ‬
‫آﻧﺠﺎ را ﺑﻪ اﺳﻼم دﻋﻮت ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاء ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﺎﻟـﺪ ﺑـﻪ ﻳﻤـﻦ‬
‫رﻓﺘﻢ‪ ،‬ﺷﺶ ﻣﺎه در آﻧﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ اﺳﻼم دﻋﻮت ﻛﺮد وﻟﻲ آﻧﻬﺎ اﺟﺎﺑـﺖ ﻧﻜﺮدﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﺳﭙﺲ رﺳﻮل اﷲ ص ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬را ﻓﺮﺳـﺘﺎد و ﺑـﻪ او ﻓﺮﻣـﻮد ﺧﺎﻟـﺪ را ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮﮔﺮدان و اﮔﺮ ﻛﺴﻲ از ﻫﻤﺮاﻫﺎن ﺧﺎﻟﺪ ﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ ﻋﻠﻲ ﺑﻤﺎﻧـﺪ ﻣـﺎﻧﻌﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺮاء ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻤﺮاه ﻋﻠﻲ ﻣﺎﻧﺪم وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﻗﻮم ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﺎ آﻣﺪﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﻧﺰدﻳﻚ آﻣﺪﻧﺪ و ﻋﻠﻲ ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻣﺎ را در ﻳﻚ ﺻﻒ ﻗﺮار داد و ﺟﻠﻮي ﻣﺎ‬
‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺎﻣﻪ رﺳﻮل اﷲ ص را ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﺧﻮاﻧﺪ و ﻗﺒﻴﻠـﻪ ﻫ‪‬ﻤ‪‬ـﺪان ﻫﻤﮕـﻲ اﻳﻤـﺎن‬
‫آوردﻧﺪ و ﻋﻠﻲ اﺳﻼم آوردن آﻧﻬﺎ را ﺑﺮاي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﺰارش ﻛـﺮد‪ ،‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﻧﺎﻣﻪ او را ﺧﻮاﻧﺪ ﺳﺠﺪه ﻛﺮد و ﺳﺮش را ﺑﺮ اﻓﺮاﺷﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳـﻼم ﺑـﺮ ﻫ‪‬ﻤ‪‬ـﺪان!‬
‫ﺳﻼم ﺑﺮ ﻫ‪‬ﻤ‪‬ﺪان!‪.1‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﻴﻬﻘﯽ ﻭ ﺑﺨﺎری ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ,‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ‪.١٠٥/٥‬‬

‫‪١٣٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪131‬‬

‫ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺧﻮارج‬
‫از اﺑﻮﺳﻌﻴﺪ ﺧﺪري ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ و ﻣﻨﺘﻈﺮ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ از ﺧﺎﻧﻪ ﻳﻜﻲ از ﻫﻤﺴﺮاﻧﺶ ﺑﻴﺮون آﻣﺪ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻴﻢ و ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫رﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬در راه ﻛﻔﺶ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﭘﺎره ﺷﺪ و ﻋﻠﻲ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪ ﺗﺎ آن را وﺻﻠﻪ ﺑﺰﻧﺪ‪ .‬ﻣـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻤﺮاه رﺳﻮل اﷲ ص راه اﻓﺘﺎدﻳﻢ‪ ،‬ﺳﭙﺲ اﻳـﺴﺘﺎد و ﻣﻨﺘﻈـﺮ ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﻣﺎﻧـﺪﻳﻢ و ﻣـﺎ ﻧﻴـﺰ‬
‫ﻫﻤﺮاه او اﻳﺴﺘﺎدﻳﻢ و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻳﻜﻲ از ﺷﻤﺎ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﺄوﻳﻞ اﻳﻦ ﻗﺮآن ﻣﻲﺟﻨﮕﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ‬
‫ﻣﻦ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻧﺎزل ﺷﺪن آن ﺟﻨﮕﻴﺪم‪ ،‬ﭘﺲ از ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻳﺶ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺻﺤﺒﺖ‬
‫ﻛﺮدﻳﻢ و اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ ﻧﻴﺰ در ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﻧـﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ او‬
‫ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﻔﺸﻢ را وﺻﻠﻪ زده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ ﻣﺎ رﺳـﻴﺪ‪ ،‬ﻣـﺎ ﺑـﻪ او‬
‫ﻣﮋده دادﻳﻢ وﻟﻲ او ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ آن را ﺷﻨﻴﺪه ﺑﻮد‪.1‬‬
‫و او ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺧﻮارج ﺟﻨﮕﻴـﺪ و آﻧﻬـﺎ ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎ او ﺟﻨﮕﻴﺪﻧـﺪ و ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ آﻧﻬﺎ را دﻳﺪﻳﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﻮم ﺛﻤﻮد آﻧﻬﺎ را ﺑﻜﺸﻴﺪ‪.2‬‬
‫و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﻮارج ﺳﮕﻬﺎي ﺟﻬﻨﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.3‬‬
‫و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﺧﻮارج ﻣﻲداﻧـﺴﺘﻨﺪ آن ﻟـﺸﻜﺮي ﻛـﻪ ﺑـﺎ آﻧﻬـﺎ ﻣﻮاﺟـﻪ‬
‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﭼﻪ ﺑﻼﻳﻲ ﺑﺮ ﺳﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﻲآورﻧﺪ از ﻛﺎر ﺧﻮد دﺳﺖ ﻣﻲﻛﺸﻴﺪﻧﺪ‪.4‬‬
‫و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﻜﺸﺪ‪ ،‬ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ اﺟﺮ ﺑﺰرﮔﻲ دارد‪.5‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﻮارج ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺷـﻮرش ﻛﺮدﻧـﺪ ﻫـﺸﺖ ﻫـﺰار ﻧﻔـﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ و در‬
‫ﺣﺮوراء ﺗﻮﻗﻒ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻋﻠﻲ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺎﻇﺮه ﻛﺮد ﻛﻪ ﭼﻬﺎر ﻫﺰار ﻧﻔـﺮ از آﻧﻬـﺎ ﺑﺮﮔـﺸﺘﻨﺪ‪،‬‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ‪ ,‬اﳌﺴﻨﺪ‪ ٨٢/٣ ,‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺻﺤﻴﺢ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﺻﺤﻴﺢ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ,‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ از اﺑﻦ اﺑﯽ اﻭﻓﯽ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ اﲪﺪ ﻭ ﺣﺎﻛﻢ از اﺑﯽ اﻣﺎﻣﺔ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ آﻟﺒـﺎﻧﯽ در‬
‫ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٤‬ﺻﺤﻴﺢ‪ ,‬ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﺧﺼﺎﺋﺺ ﻋﻠﯽ‪ ,‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ اﲪﺪ‪ ,‬اﻟﺴﻨﺔ‪.‬‬
‫‪ − ٥‬ﺻﺤﻴﺢ‪ ,‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ,‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ,‬از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪١٣١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪132‬‬

‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻛﻮاء ﻧﻴﺰ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﻠﻲ اﺷﺨﺎﺻﻲ را ﺑﺮاي ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺗﺎ آﻧﻬﺎ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﺮﮔﺮدﻧﺪ وﻟﻲ آﻧﻬﺎ ﺧﻮدداري ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺎري ﻣـﻲﺧﻮاﻫﻴـﺪ‬
‫ﺑﻜﻨﻴﺪ‪ ،‬ﻣﻴﺎن ﻣﺎ و ﺷﻤﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺧﻮن ﻃﺮﻓﻲ رﻳﺨﺘﻪ ﺷﻮد و راﻫﻲ ﻗﻄﻊ ﺷﻮد و ﻛﺴﻲ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ‬
‫ﻇﻠﻢ ﻛﻨﺪ و اﮔﺮ اﻳﻦ ﻛﺎر را ﻛﺮدﻳﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﻲﺟﻨﮕﻢ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺷﺪاد ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ راﻫﻬﺎ را ﻗﻄـﻊ ﻧﻜـﺮدهاﻧـﺪ و‬
‫ﺧﻮن ﺣﺮاﻣﻲ را ﻧﺮﻳﺨﺘﻪاﻧﺪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻧﺠﻨﮕﻴﺪ‪ ،‬ووﻗﺘﻲ ﻛـﻪ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ ﺧﺒـﺎب ﺑـﻦ ارت را‬
‫ﻛﺸﺘﻨﺪ و ﺷﻜﻢ زﻧﺶ را ﭘﺎره ﻛﺮدﻧﺪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻛﺮد‪.1‬‬
‫از ﺳﻠﻤﻪ ﺑﻦ ﻛﻬﻴﻞ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻳﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺟﻬﻨﻲ ﻛﻪ در ﻟﺸﻜﺮ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮ‬
‫ﻋﻠﻴﻪ ﺧﻮارج ﺑﻮد ﺑﺮاﻳﻢ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺮدم ﻣﻦ از رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﺮوﻫﻲ از اﻣﺖ ﻣﻦ ﺧﺮوج ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ آﻧﭽﻨﺎن ﻗﺮآن ﻣﻴﺨﻮاﻧﻨﺪ ﻛﻪ‬
‫ﻗﺮآن ﺧﻮاﻧﺪن ﺷﻤﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ و آﻧﭽﻨﺎن ﻧﻤـﺎز ﺑﺮﭘـﺎ ﻣﻴﺪارﻧـﺪ ﻛـﻪ ﻧﻤـﺎز‬
‫ﺧﻮاﻧﺪﻧﺘﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﻤﺎزﺷﺎن ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ و آﻧﭽﻨﺎن روزه ﻣﻴﮕﻴﺮﻧﺪ ﻛـﻪ روزة ﺷـﻤﺎ در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ روزه ﮔﺮﻓﺘﻦ آﻧﺎن ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻗﺮآن را ﻣﻲﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﮔﻤﺎن ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﻖ ﺑـﺎ‬
‫آﻧﻬﺎﺳﺖ و ﻧﻤﺎزﺷﺎن از ﺷﺎﻧﻪ ﻫﺎﻳﺸﺎن ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﻤﻲ رود و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻴﺮي ﻛﻪ از ﻛﻤـﺎن ﺧـﺎرج‬
‫ﻣﻲﺷﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ از اﺳﻼم ﺧﺎرج ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫و اﮔﺮ ﺧﻮارج ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ آن ﻟﺸﻜﺮي ﻛﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﺟﻨﮕﻨﺪ ﭼـﻪ ﺑﻼﻳـﻲ ﺑـﺮ ﺳﺮﺷـﺎن‬
‫ﻣﻲآورﻧﺪ دﺳﺖ از ﻛﺎر ﺧﻮد ﻣـﻲﻛـﺸﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻧـﺸﺎﻧﻪ ﺧـﻮارج آن اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣـﺮدي در‬
‫ﻣﻴﺎﻧﺸﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ دﺳﺘﺶ از آرﻧﺞ ﻗﻄﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺳﺮ ﺑﺎزوﻳﺶ ﻣﺜﻞ ﻧﻮك ﭘﺴﺘﺎن اﺳﺖ‬
‫ﻛﻪ ﻣﻮﻫﺎي ﺳﻔﻴﺪي ﺑﺮ آن روﻳﻴﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد ﺑﻪ ﻧﺰد ﻣﻌﺎوﻳﻪ و اﻫﻞ ﺷﺎم ﻣﻲروﻳﺪ و ﻓﺮزﻧـﺪان و اﻣﻮاﻟﺘـﺎن را در ﻣﻴـﺎن‬
‫آﻧﻬﺎ رﻫﺎ ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﻦ ﻣﻲداﻧﻢ ﻛﻪ ﺧﻮارج ﻫﻤﻴﻦ ﻗﻮم ﻫﺴﺘﻨﺪ زﻳﺮا ﻛﻪ ﺧـﻮن‬
‫ﺣﺮام ﻣﻲرﻳﺰﻧﺪ و ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﺪا ﺑﺮ ﻣﺮدم ﻣﻲﺗﺎزﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﻪ ﺑﻦ ﻛﻬﻴـﻞ ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬زﻳـﺪ ﺑـﻦ‬

‫‪ − ١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺻﻼح اﻷﻣﺔ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪.٥.٩٢ ,‬‬

‫‪١٣٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪133‬‬

‫وﻫﺐ در ﺟﺎﻳﻲ ﻣﻨﺰل ﮔﺰﻳﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮ ﻗﻨﻄﺮه ﮔﺬﺷﺘﻴﻢ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺧﻮارج روﺑﺮو ﺷﺪﻳﻢ‬
‫در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ رﻳﺎﺳﺘﺸﺎن ﺑﺎ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ وﻫﺐ راﺳﺒﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻴﺰهﻫﺎ را‬
‫ﺑﻴﺎﻧﺪازﻳﺪ و ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎﻳﺘﺎن را ﻏﻼف ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﻦ ﻣﻲﺗﺮﺳﻢ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ روز ﺣﺮوراء ﺷـﻤﺎ‬
‫را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ ﭘﺲ ﺑﺮﮔﺮدﻳﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ ﺗﺮﺳﻴﺪﻧﺪ و ﻧﻴﺰهﻫﺎﻳﺸﺎن را اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎ را‬
‫ﻏﻼف ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺑﻌﻀﻲ دﻳﮕﺮ ﻣـﻲﺟﻨﮕﻴﺪﻧـﺪ و آن روز ﺑﺠـﺰ دو‬
‫ﻧﻔﺮ ﻛﺴﻲ زﺧﻤﻲ ﻧﺸﺪ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺨﺪج را ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻴﺪ ‪ -‬ﻫﻤﺎن ﻣﺮدي ﻛـﻪ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص وﺻﻔﺶ را ﻛﺮده ﺑﻮد ‪ -‬و آﻧﻬﺎ ﮔﺸﺘﻨﺪ و او را ﭘﻴﺪا ﻧﻜﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ ﻋﻠـﻲ ‪‬‬
‫ﺧﻮدش ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ را ﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ روي ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ اﻓﺘﺎدهاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻧﻬﺎ را‬
‫ﻛﻨﺎر ﺑﺰﻧﻴﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ او را ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ ﭘﻴﺪا ﻛﺮد و ﺗﻜﺒﻴﺮ ﮔﻔﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ راﺳﺖ‬
‫ﮔﻔﺖ و رﺳﻮﻟﺶ رﺳﺎﻟﺖ را ﺑﻴﺎن ﻓﺮﻣـﻮد‪ .‬راوي ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬ﻋﺒﻴـﺪه ﺳـﻠﻤﺎﻧﻲ ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي‬
‫اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ! ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﻤﺎن ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاﻳﻲ ﺑﺤﻖ ﻏﻴﺮ از او ﻧﻴﺴﺖ اﻳـﻦ ﺣـﺪﻳﺚ‬
‫را از رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﻨﻴﺪي؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬آري‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪاي ﻳﮕﺎﻧﻪ ‪ -‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﺳـﻪ ﺑـﺎر‬
‫ﻗﺴﻢ ﺧﻮرد ‪.1-‬‬
‫ﺣﺎل ﻫﻨﮕﺎم رﻓﺘﻦ ﻓﺮا رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻗﺒﻼً ﺑﺸﺎرت ﺷﻬﺎدت ﻋﻠﻲ ‪ ‬را داده ﺑﻮد‪ .‬و ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﻫﻴﭽﮕـﺎه ﭼﻨـﻴﻦ‬
‫ﺑﺸﺎرت ﺑﺰرﮔﻲ را ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻲﻛﺮد و ﻳﻘﻴﻦ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻛـﻪ ﻋﻤـﺮش ﻃـﻮﻻﻧﻲ‬
‫ﺷﻮد وي ﺑﺎز ﺷﻬﻴﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫از زﻳﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮ ﻗﻮﻣﻲ از ﺧـﻮارج اﻫـﻞ ﺑـﺼﺮه‬
‫وارد ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺮدي در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺟﻌﺪ ﺑﻦ ﺑﻌﺠﻪ ﻧﺎم داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﻰ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻋﻠـﻲ‬
‫ﺗﻘﻮاي ﺧﺪا ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻦ ﺗﻮ ﻣﻲﻣﻴﺮي‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻴﺮ ﻛﺸﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮم‪ ،‬و ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ ﺳﺮم ﻣﻲزﻧﻨﺪ ﻛـﻪ از ﺳـﺮ ﺗـﺎ‬
‫رﻳﺸﻢ را ﺧﻮن آﻟﻮد ﻣﻲﻛﻨﺪ و اﻳﻦ ﻋﻬﺪ و ﻗﻀﺎي ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﻬﺘﺎن و اﻓﺘﺮا‬
‫ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺒﻨﺪد ﺧﻮار ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ ص‪ ,٧٤٨‬اﺑﻮداﻭد‪.٤٧٦٨ ,‬‬

‫‪١٣٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪134‬‬

‫از اﺑﻲ ﻣﺠﻠﺰ ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺮدي از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣـﺮاد ﻧـﺰد ﻋﻠـﻲ ‪ ‬آﻣـﺪ و او در‬
‫ﻣﺴﺠﺪ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻮاﻇﺐ ﺑﺎش اﻓﺮادي از ﻗﺒﻴﻠﻪ ﻣﺮاد ﻣﻲﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺗﻮ را ﺑﻜﺸﻨﺪ‬
‫و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﻓﺮدي دو ﻓﺮﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد ﻛﻪ او را ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﻗـﺎدر ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻮاﻇﺒﺖ او ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ و ﻗﺪر ﺑﻴﺎﻳﺪ‪ ،‬او را رﻫﺎ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و اﺟﻞ ﺳﭙﺮ ﻣﺤﻜﻤﻲ اﺳﺖ‪.1‬‬
‫اﺻﺒﻎ ﺣﻨﻈﻠﻲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﺐ ﺿﺮﺑﺖ ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﻓـﺮا رﺳـﻴﺪ‪ ،‬اﺑـﻦ ﺗﻴـﺎح‬
‫ﻫﻨﮕﺎم ﻃﻠﻮع ﻓﺠﺮ ﻧﺰد او آﻣﺪ ﺗﺎ اذان ﺻﺒﺢ را ﺑﮕﻮﻳـﺪ و او در ﺧـﻮاب ﺳـﻨﮕﻴﻨﻲ ﺑـﻮد و‬
‫دوﺑﺎره آﻣﺪ و او ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺧﻮاب ﺑﻮد و ﺑﺎر ﺳﻮم آﻣﺪ و دﻳـﺪ ﻛـﻪ ﻋﻠـﻲ ‪ ‬ﺑﺮﺧﺎﺳـﺖ و‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫ﺳﻴﻨﻪات را ﺑﺮاي ﻣﺮگ آﻣﺎده ﻛﻦ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻣﺮگ آن را ﻣﻼﻗﺎت ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫و از ﻣﺮگ ﻧﺎراﺣﺖ ﻧﺒﺎش ﭼﻮن ﺗﻤﺎم ﺻﺤﺮاﻫﺎ و زﻣﻴﻦ را ﻓﺮا ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ داﺳﺘﺎن ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﻋﻠﻲ ‪ ‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ از ﺧﻮارج ﺑﺎ ﻫﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ و‬
‫آن ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﻋﺒﺎرت ﺑﻮدﻧﺪ از ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ‪ ،‬ﺑﺮك ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ و ﻋﻤـﺮو ﺑـﻦ ﺑﻜـﺮ‬
‫ﺗﻤﻴﻤﻲ‪ .‬در ﻣﻮرد ﻛﺎرﻫﺎي ﻣﺮدم‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺬاﻛﺮه ﻛﺮدﻧـﺪ و از واﻟﻴـﺎن آﻧﻬـﺎ اﻳـﺮاد ﮔﺮﻓﺘﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﺳﭙﺲ از ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﺎن ﻧﻬﺮوان ﻳﺎد ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﺮ آﻧﻬﺎ رﺣﻤﺖ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻌﺪ از آﻧﻬﺎ‬
‫ﻣﺎ ﻫﻴﭻ ﻛﺎري ﻧﻜﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺮادراﻧﻤﺎن ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣـﺮدم را ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎدت ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻓـﺮا‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و در راه ﺧﺪا از ﻫﻴﭻ ﺳﺮزﻧﺸﻲ ﺑـﺎك ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬اﮔـﺮ ﺟﺎﻧﻤـﺎن را ﺑﺨـﺮﻳﻢ و‬
‫ﺳﺮاغ اﻳﻦ اﻣﺎﻣﺎن ﮔﻤﺮاه ﺑﺮوﻳﻢ و آﻧﻬﺎ را ﺑﻜﺸﻴﻢ ﺳﺮزﻣﻴﻦ را از ﻗﺘـﻞ آﻧﻬـﺎ ﻣـﻲرﻫـﺎﻧﻴﻢ و‬
‫اﻧﺘﻘﺎم ﺑﺮادراﻧﻤﺎن را ﻣﻲﮔﻴﺮﻳﻢ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺮاي ﻣﻦ‪ ،‬و ﺑﺮك ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻌﺎوﻳـﻪ ﺑـﺮاي ﻣـﻦ‪ ،‬و‬
‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﻜﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص ﺑﺮاي ﻣﻦ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻋﻬﺪ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻗﺴﻢ ﺧﻮردﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از آﻧﻬﺎ ﻋﻬﺪش را ﻧﺸﻜﻨﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺮد ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺑﻜﺸﻨﺪ ﻳﺎ ﺧﻮد ﺑﻤﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎﻳﺸﺎن را ﻣﺴﻤﻮم ﻛﺮدﻧﺪ و ﻗﺮار ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ )‪ (15‬رﻣﻀﺎن ﺳﺎل )‪40‬ﻫـ(‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.١٣٥−١٣٤/١ ,‬‬

‫‪١٣٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪135‬‬

‫ﻫﺮ ﻛﺪام ﺑﻪ ﻃﺮف ﻓﺮد ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ و ﺷﻬﺮي ﻛﻪ در آن ﻗﺮار دارد ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻛﻮﻓﻪ رﺳﻴﺪ و از ﺗﺮس اﻳﻨﻜﻪ آﺷـﻜﺎر ﺷـﻮد‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﻛﺴﻲ ﭼﻴﺰي ﻧﮕﻔﺖ و در ﻛﻮﻓﻪ زﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ او ﻗﻄﺎم دﺧﺘﺮ ﺷﺠﻨﻪ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛـﻪ ﻋﻠـﻲ‬
‫در ﺟﻨﮓ ﻧﻬﺮوان ﭘﺪر و ﺑﺮادرش را ﻛﺸﺘﻪ ﺑﻮد و زن زﻳﺒﺎروﻳﻲ ﺑﻮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛـﻪ او را دﻳـﺪ‬
‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺮاي ﭼﻪ ﭼﻴﺰي آﻣﺪه و از او ﺧﻮاﺳﺘﮕﺎري ﻛﺮد‪ .‬ﻗﻄﺎم ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﺗـﻮ‬
‫ازدواج ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺮا ﺷﻔﺎ ﻧﺪﻫﻲ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﭼﻴـﺰي ﺗـﻮ را ﺷـﻔﺎ ﻣـﻲدﻫـﺪ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻪ ﻫﺰار درﻫﻢ و ﻳﻚ ﺑﻨﺪه و ﻛﻨﻴﺰ آوازهﺧـﻮان و ﻛـﺸﺘﻦ ﻋﻠـﻲ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻨﻬﺎ ﻣﻬﺮ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻛﺸﺘﻦ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺗﻮ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺧﻮد‬
‫ﻣﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘـﺲ اﮔـﺮ او را زدي ﺧـﻮدت و ﻣـﺮا ﺷـﻔﺎ دادهاي و زﻧـﺪﮔﻲ ﺑـﺎ ﻣـﻦ‬
‫ﮔﻮاراﻳﺖ ﺑﺎد‪ ،‬و اﮔﺮ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪي ﻫﻴﭻ ﺧﻴﺮي ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺮاﺗﺮ از اﻳﻦ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد‪ ،‬و‬
‫ﺑﺪان ﻛﻪ اﺟﺮ ﺧﺪا از دﻧﻴﺎ و زﻳﻨﺖ آن و اﻫﺎﻟﻲ آن ﺑﺮاي ﺗﻮ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗـﺴﻢ‬
‫ﺑﺨﺪا ﻓﻘﻂ ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آﻣﺪهام‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻓﺮدي را از ﻗﻮم ﺧﻮد ﺑﺮاي ﻛﻤـﻚ ﺑـﻪ‬
‫او ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﺐ ﺟﻤﻌﻪ ‪ 15‬رﻣﻀﺎن ﺳﺎل‪40‬ﻫـ ﻓﺮا رﺳﻴﺪ در ﻛﻤﻴﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﺗـﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﻋﻠﻲ ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺻﺒﺢ ﺑﻴﺮون آﻣﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ اﺑﻦ ﻣﻠﺠـﻢ ﺿـﺮﺑﻪاي ﺑـﻪ ﺳـﺮ او زد و او‬
‫ﻓﺮﻳﺎد زد ﻛﻪ‪ :‬ﺣﻜﻢ از آن ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺗﻮ و اﺻﺤﺎب ﺗﻮ‪ .‬ﭘﺲ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﻣـﺴﺠﺪ‬
‫ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﺑﺎﻻﺧﺮه اﻣﺎم ﺑﺎ ﺿﺮﺑﻪ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﻣﺴﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﭘﺮوردﮔﺎر رﻓـﺖ‪ ...‬ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﻛـﻪ‬
‫ﻗﺒﻼً ﻋﻤﺮ ﻓﺎروق ‪ ‬ﺑﺎ ﺿﺮﺑﻪ ﺧﻨﺠﺮي ﺑﻪ دﻳﺪار ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺘﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻋﻠﻲ ‪ ‬را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪاش ﺑﺮدﻧﺪ و او در اﻳﻦ ﻟﺤﻈﺎت اﻧﺪوﻫﻨﺎك‪ ،‬ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ او را ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺎﻧﻪ آورده ﺑﻮدﻧﺪ و اﻃﺮاﻓﻴﺎن ﺧﻮد را اﻣﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺮوﻧـﺪ ﺗـﺎ ﻧﻤـﺎز ﺻﺒﺤـﺸﺎن‬
‫ﻗﻀﺎ ﻧﺸﻮد و ﻧﻤﺎزﺷﺎن را ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ‪ ...‬و اﻳﻦ ﻧﻤﺎزي ﺑﻮد ﻛـﻪ او در اﻳـﻦ ﺣـﺎل ﺧـﻮدش را‬
‫ﺑﺮاي آن آﻣﺎده ﻛﺮده ﺑﻮد‪ ...‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺮدم ﻧﻤﺎزﺷﺎن ﺗﻤﺎم ﺷﺪ ﺑﻪ ﻧﺰد ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ و‬
‫ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﺮدم ﻗﺎﺗﻞ ‪ -‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ‪ -‬را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و اﻣﺎم ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ را ﺑـﺎز‬

‫‪ − ١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺧﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﻭﻥ‪ ,‬ﺷﻴﺦ ﺣﺴﻦ اﻳﻮب‪ ,‬ص‪ ٣٢٠−٣١٩‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬

‫‪١٣٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪136‬‬

‫ﻛﺮد و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ او را ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺳﺮش را ﺗﻜﺎن داد و ﮔﻔﺖ‪:‬‬


‫ﺗﻮﻳﻲ‪...‬؟ ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻛﺮده ﺑﻮدم !!‬
‫آن ﻗﻬﺮﻣﺎن ﺑﺰرگ ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺮزﻧﺪان و اﺻﺤﺎﺑﺶ اﻓﻜﻨﺪ‪ ،‬دﻳﺪﻧﺪ ﻛـﻪ ﺳﺮﺷـﺎر از‬
‫ﺑﻐﺾ و اﻧﺪوه اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺳﺮدي ﻣﺮگ را اﺣﺴﺎس ﻛﺮد و داﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻚ اﺳﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﻲ ﻛﻪ اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﺑﺮ او وارد ﻛﺮده ﻣﻠﺤﻖ ﺷـﻮد‪ ،‬و ﻓﻜـﺮ ﻣـﻲﻛـﺮد ﻛـﻪ ﻓﺮزﻧـﺪان ﻳـﺎ‬
‫اﺻﺤﺎﺑﺶ ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ﻛﻪ اﻧﺘﻘﺎم او را ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ و او اﺻﺮار ﻣﻲﻛﺮد ﻛﻪ از ﻗﺎﺗﻠﺶ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻛﻨﻨﺪ و‬
‫از ﻫﺮ ﺗﺠﺎوزي او را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺪود ﻗﺼﺎص ﻣﺸﺮوع ﺗﺨﻄﻲ ﻧﺸﻮد‪.‬‬
‫و اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﻠﻤﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺮﻳﺪه ﺑﺮﻳﺪه از دﻫﺎﻧﺶ ﺑﻴﺮون ﻣﻲآﻣﺪ‪ ،‬آﻧﻬـﺎ‬
‫را ﻧﺪا داد ﺗﺎ ﻋﻈﻤﺖ اﻧﺴﺎﻧﻴﺘﻲ را ﻛﻪ ﻗﺮآن ﺑﺤﺚ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻟﻮح ﺑﺰرﮔﻲ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫او را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻧﮕﺎه دارﻳﺪ و اﻛﺮام ﻛﻨﻴﺪ‪...‬‬
‫اﮔﺮ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪم ﻣﻦ ﺧﻮدم ﺷﺎﻳﺴﺘﻪﺗﺮ ﺑﻪ ﻗﺼﺎص ﻳﺎ ﻋﻔﻮ او ﻫﺴﺘﻢ‪.‬‬
‫و اﮔﺮ ﻣ‪‬ﺮدم‪ ،‬او را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻠﺤﻖ ﻛﻨﻴﺪ ﺗﺎ ﻧﺰد ﭘﺮوردﮔﺎر ﺟﻬﺎﻧﻴﺎن ﺑﺎ او ﻣﺨﺎﺻﻤﻪ ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫و ﻛﺴﻲ را ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از او ﻧﻜﺸﻴﺪ‪...‬‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﺠﺎوزﻳﻦ را دوﺳﺖ ﻧﺪارد‪.1!!...‬‬
‫ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻴﺮه ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ در ﻛﻮﻓﻪ و روز ﺟﻤﻌﻪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺳﻴﺰده روز از رﻣﻀﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ ﻋﻠﻲ ‪ ‬ﺿﺮﺑﻪ زد‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺷـﺐ )‪(21‬‬
‫رﻣﻀﺎن ﺳﺎل ﭼﻬﻠﻢ ﻫﺠﺮي ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻛﻪ روز ﺟﻤﻌﻪ و ﺷـﻨﺒﻪ ﻫﻤﭽﻨـﺎن زﻧـﺪه ﺑـﻮد ﺗـﺎ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ در ﺷﺐ ﻳﻜﺸﻨﺒﻪ درﮔﺬﺷﺖ و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ و ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ او را ﻏﺴﻞ دادﻧـﺪ و‬
‫ﺣﺴﻦ ﺑﺮ او ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ و ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺤﺮ دﻓﻦ ﺷﺪ‪.2‬‬
‫ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﻲ م ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺮدم‪ ،‬دﻳﺮوز ﻣﺮدي را از دﺳﺖ دادﻳﺪ ﻛـﻪ ﺑﺮﺗﺮﻳﻨﻬـﺎ از‬

‫‪ − ١‬ﺧﻠﻔﺎء اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ﺧﺎﻟﺪ ﳏﻤﺪ ﺧﺎﻟﺪ‪ ٥٩٩−٥٩٨ ,‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة ‪.١٣٥/١‬‬

‫‪١٣٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪137‬‬

‫او ﺳﺒﻘﺖ ﻧﮕﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ وآﺧﺮﻳﻨﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ او ﻧﺮﺳﻴﺪهاﻧﺪ‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص او را ﺑـﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳـﺖ‬


‫ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﺎد و ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﻪ دﺳﺖ او ﻣﻲداد و ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻓـﺘﺢ را ﺑـﺮ دﺳـﺘﺎن او‬
‫اﻧﺠﺎم ﻧﻤﻲداد ﺑﺮ ﻧﻤﻲﮔﺸﺖ‪ ،‬و ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ در ﺳﻤﺖ راﺳﺖ و ﻣﻴﻜﺎﺋﻴـﻞ در ﺳـﻤﺖ ﭼـﭙﺶ‬
‫ﺑﻮد و ﺑﺠﺰ ﻫﻔﺘﺼﺪ درﻫﻢ ﻃﻼ و ﻧﻘﺮه ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮي از ﺧﻮد ﺑﺠـﺎي ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﺎ آن ﺧﺎدﻣﻲ ﺑﺨﺮﻳﻢ‪.1‬‬
‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮ ﺑﻪ وﻃﻦ و ﻣﻨﺰل ﺧﻮد ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺮدد‪!!...‬‬
‫ﭘﺴﺮ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ از دﻧﻴﺎ ﺳﻔﺮ ﻛﺮد‪...‬اﻣﺎ زﻧﺪﮔﻲ او و روزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در آن ﺑـﺮ روي زﻣـﻴﻦ‬
‫ﻣﻲزﻳﺴﺖ ﺑﻪ ﺧﻮرﺷﻴﺪي ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪ ﻛـﻪ داراي ﺟﺎﻳﮕـﺎﻫﻲ ﻋـﺎﻟﻲ در زﻧـﺪﮔﻲ ﺑـﺸﺮي و‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ آن ﺑﻮد و ﺣﻮل ارزﺷﻬﺎي ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻲ‪ ،‬اﻳﻤﺎن ﺧﻴﺮ و ﺷﺮف ﻣﻲﭼﺮﺧﻴﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ اﻣﺎم رﺣﻠﺖ ﻛﺮد و رﺣﻠﺖ ﻧﻜﺮد‪...‬‬
‫و ﻛﻮچ ﻛﺮد و ﻛﻮچ ﻧﻜﺮد‪....‬‬
‫او ﻣﺴﺎﻓﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪...‬‬
‫و او ﻣﺴﺎﻓﺮ ﻣﻘﻴﻢ اﺳﺖ‪...‬‬
‫ﻳﺎد او ﻫﻤﻴﺸﻪ زﻧﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺳﻴﺮﺗﺶ اﻧﺪرزﻫﺎي زﻳﺎدي وﺟﻮد دارد آﻧﮕﺎه ﻛﻪ دﻧﻴـﺎ‬
‫را ﺑﺮاي دﻧﻴﺎﻃﻠﺒﺎن رﻫﺎ ﻛﺮد‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺧﻮد ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ و آﺧﺮت را ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ ‪...‬‬
‫ﮔﺮدﺑﺎدﻫﺎ و ﻃﻮﻓﺎﻧﻬﺎﻳﻲ ﮔﺮد او را ﻣﻲﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ او را از راه ﻣﻨﺤﺮف ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻳﺎ ﻣﻘﺪاري‬
‫از رﺷﺪ و ﻫﺪاﻳﺖ او را ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﻳﺎ او را از اﻫﺪاف و ﻣﻘﺎﺻﺪش ﺑﺎز دارﻧﺪ‪ ...‬اﻣـﺎ از راه‬
‫ﻣﻨﺤﺮف ﻧﺸﺪ‪.2‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻋﻠﻲ و ﺳﺎﻳﺮ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﺣﺒﺎﻥ‪ ,‬اﲪﺪ ﻭ ﺑﺰار رؤﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در اﻟﺼﺤﻴﺤﺔ ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.٢٤٩٦ ,‬‬
‫‪ − ٢‬ﺧﻠﻔﺎء اﻟﺮﺳﻮﻝ‪.٦٠١ ,‬‬

‫‪١٣٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪138‬‬

‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪«٧» ‬‬


‫او ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺮش ﺑﺨﺎﻃﺮ وﻓﺎت او ﻟﺮزﻳﺪ و درﻫﺎي آﺳﻤﺎن ﺑـﺮاي او ﺑـﺎز‬
‫ﺷﺪ و ﻫﻔﺘﺎد ﻫﺰار ﻣﻼﺋﻜﻪ در ﺗﺸﻴﻴﻊ ﺟﻨﺎزه او ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﻣﻴﻌﺎد ﻣﺎ اﻣﺮوز ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﻤﺮدي اﺳﺖ ﻛﻪ ‪ -‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ‪ -‬ﺧـﻮدم را ﻋـﺎﺟﺰ ﻣـﻲﺑﻴـﻨﻢ از‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﻛﻠﻤﻪ در ﻣﻮرد او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﻢ‪ ...‬و ﭼﺮا اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ او‬
‫ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ وﻗﺘﻲ اﺳﻼم آورد‪ ،‬ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎ اﺳﻼم آوردن او درﺧﺸﻴﺪ؟ او ﻣﺮدي ﺑـﻮد ﻛـﻪ‬
‫در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ داﺷﺖ‪ ،‬ﮔﻮﻳﺎ آن را ﺑﺎ ﻗﻠﻤﻲ از ﻧﻮر ﺑﺮ ﭘﻴﺸﺎﻧﻲ ﺗـﺎرﻳﺦ ﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ ...‬او ﻣﺮدي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺑﺎﻻي ﻫﻔﺖ آﺳﻤﺎن ﺣﻜﻢ ﻛـﺮد‪ ...‬ﺑﻠﻜـﻪ او‬
‫ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ وﻓﺎﺗﺶ ﻋﺮش ﺧﺪاوﻧﺪ رﺣﻤﺎن ﺑﻪ ﻟﺮزه درآﻣﺪ و ﻫﻔﺘﺎد ﻫﺰار ﻓﺮﺷـﺘﻪ‬
‫در ﺗﺸﻴﻴﻊ ﺟﻨﺎزه او ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺟﻨﺎزهاش را ﺣﻤﻞ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫آﺳﻤﺎﻧﻬﺎي ﻫﻔﺖﮔﺎﻧﻪ و زﻣﻴﻨﻬﺎي ﻫﻔﺖﮔﺎﻧﻪ و ﻣﺎﺑﻴﻦ آﻧﻬﺎ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻋـﺮش ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫رﺣﻤﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻠﻘﻪاي اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺑﻴﺎﺑﺎن اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺷﻮد‪ ...‬اﻣﺎ اﻳـﻦ ﻋـﺮش ﺑﺨـﺎﻃﺮ ﻣـﺮگ‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻟﺮزه درآﻣﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺒﻴﻦ ﻛﻪ ﻗﺪر و ﻣﻨﺰﻟﺖ اﻳﻦ ﻣﺮد ﭼﻘـﺪر اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻋـﺮش‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ رﺣﻤﺎن ﺑﺨﺎﻃﺮ آن ﻣﻲﻟﺮزد‪.‬‬
‫ﻣﻮﻋﺪ اﻣﺮوز ﻣﺎ ﺑﺎ ﺻﺤﺎﺑﻲ ﺑﺰرﮔﻮار ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ س اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﺎﻳﺸﻪ ك ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪاﻻﺷﻬﻞ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ ﻛـﻪ ﻛـﺴﻲ ﻓﺎﺿـﻠﺘﺮ از آﻧﻬـﺎ‬
‫وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ :‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ‪ ،‬اُﺳﻴﺪ ﺑﻦ ﺣﻀﻴﺮ و ﻋﺒﺎد ﺑﻦ ﺑﺸﺮ‪.1‬‬
‫ﻣﻨﺎوي ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻦ ﻗﻴﻢ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻌﺪ در ﻣﻴﺎن اﻧﺼﺎر ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ اﺑـﻮﺑﻜﺮ ﺻـﺪﻳﻖ ‪ ‬در‬
‫ﻣﻴﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ اﺳﺖ‪ .‬در راه ﺧﺪا از ﻫﻴﭻ ﺳﺮزﻧﺸﻲ ﺑﺎك ﻧﺪاﺷﺖ و ﭘﺎﻳﺎن ﻛﺎرش ﺷﻬﺎدت‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬رﺿﺎﻳﺖ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ را ﺑﺮ رﺿﺎﻳﺖ ﻗﻮم و ﻫﻢ ﭘﻴﻤﺎﻧﺎﻧﺶ ﺗﺮﺟﻴﺢ داد و ﺣﻜﻢ او‬
‫ﺑﺎ ﺣﻜﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺑﺎﻻي ﻫﻔﺖ آﺳﻤﺎن ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﻮد و ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ؛ ﻋﺰاي او را ﮔﺮﻓـﺖ‪،‬‬

‫‪ − ١‬اﻻﺻﺎﺑﺔ‪ ,‬ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪.٧١/٣ ,‬‬

‫‪١٣٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪139‬‬

‫ﭘﺲ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺮش ﺑﺨﺎﻃﺮ او ﺑﻠﺮزد‪ .1‬اﻳﻦ ﺧﺒﺮ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﻌﺪ اﺳﻼم آورد و آﻓﺘﺎب اﺳﻼم ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺗﺎﺑﻴﺪ‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﻮر وارد ﻗﻠﺐ ﺳﻌﺪ ﺷﺪ و ﻗﺼﻪ اﺳﻼم آوردﻧـﺶ ﭼﮕﻮﻧـﻪ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻠﻜﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ او اﺳﻼم آورد‪ ،‬آﻓﺘﺎب اﺳﻼم ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺗﺎﺑﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻌﺪ ﺑﺰرگ ﻗﻮم ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻮد و در آن زﻣـﺎن ﻣـﺸﺮك ﺑـﻮد‪ ،‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴﺮ ‪ ‬را ﺑﺮاي دﻋﻮت ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﻓﺮﺳﺘﺎد ‪ -‬و ﺳﻌﺪ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ او ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪ ‪ -‬اﺳﻼم آوردن او ﻛﻠﻴﺪ ﺧﻴﺮ ﺑﺮاي ﺗﻤﺎم ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫و اﺳﻼم آوردن او ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﻛﻪ آﻓﺘﺎب اﺳﻼم ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺘﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق رواﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ‪ :‬اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زراره ﻫﻤﺮاه ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴﺮ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪاﻻﺷﻬﻞ و ﺑﻨﻲ ﻇﻔﺮ ﺑﺮوﻧﺪ و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﭘﺴﺮ ﺧﺎﻟـﻪ اﺳـﻌﺪ ﺑـﻦ زراره‬
‫‪2‬‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ وارد ﻣﺤﻠﻪاي از ﻣﺤﻠﻪﻫﺎي ﺑﻨﻲ ﻇﻔﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮ ﭼﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﭼﺎه ﻣ‪‬ـﺮَق‬
‫ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در آن ﻣﺤﻮﻃﻪ ﻧﺸﺴﺘﻨﺪ و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ آﻧﻬـﺎ ﺟﻤـﻊ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ و اُﺳﻴﺪ ﺑﻦ ﺣﻀﻴﺮ در آن روز ﺑﺰرگ ﻗﻮﻣﺸﺎن از ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪاﻷﺷـﻬﻞ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ و ﻫﺮ دوي آﻧﻬﺎ ﻣﺸﺮك ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺒﺮ ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴﺮ را ﺷـﻨﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺳـﻌﺪ‬
‫ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ اﺳﻴﺪ ﺑﻦ ﺣﻀﻴﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻲﭘﺪر ﺷﻮي‪ ،‬ﻧﺰد اﻳﻦ دو ﻣﺮد ﺑﺮو ﻛﻪ وارد ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي‬
‫ﻣﺎ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ اﻓﺮاد ﺿﻌﻴﻒ ﻣﺎ را ﻓﺮﻳﺐ دﻫﻨﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺑـﺎزدار و ﺑﺘﺮﺳـﺎن از اﻳﻨﻜـﻪ وارد‬
‫ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﺎ ﺑﺸﻮﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زراره‪ ،‬ﭘـﺴﺮﺧﺎﻟﻪام ﻧﺒـﻮد‪ ،‬ﺧـﻮدم اﻳـﻦ ﻛـﺎر را اﻧﺠـﺎم‬
‫ﻣﻲدادم‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﺳﻴﺪ ﺑﻦ ﺣﻀﻴﺮ ﺷﻤﺸﻴﺮش را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻧﺰد آﻧﻬﺎ رﻓﺖ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺳﻌﺪ‬
‫ﺑﻦ زراره او را دﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﺑﺰرگ ﻗﻮﻣﺶ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧـﺰد ﺗـﻮ آﻣـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي دﻋﻮت او ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﻼش ﻛـﻦ‪ .‬ﻣـﺼﻌﺐ ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﮔـﺮ ﺑﻨـﺸﻴﻨﺪ ﺑـﺎ او ﺻـﺤﺒﺖ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬روﺑﺮوي آﻧﻬﺎ اﻳﺴﺘﺎد و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ دﺷﻨﺎم داد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﺮا ﺷﻤﺎ آﻣـﺪهاﻳـﺪ ﺗـﺎ‬
‫اﻓﺮاد ﺿﻌﻴﻒ ﻣﺎ را ﻓﺮﻳﺐ دﻫﻴﺪ؟ اﮔﺮ ﺟﺎن ﺧﻮد را دوﺳﺖ دارﻳﺪ‪ ،‬ﺑﺮوﻳﺪ‪ .‬ﻣﺼﻌﺐ ﺑـﻪ او‬

‫‪ − ١‬ﻓﻴﺾ اﻟﻘﺪﻳﺮ‪ ,‬ﻣﻨﺎﻭی‪.٦٤/٣ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﭼﺎﻫﯽ در ﻣﺪﻳﻨﻪ‪.‬‬

‫‪١٣٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪140‬‬

‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻨﺸﻴﻨﻲ و ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣﻦ ﮔﻮش ﻓﺮا دﻫﻲ؟ اﮔـﺮ راﺿـﻲ ﺷـﺪي آن را‬
‫ﺑﭙﺬﻳﺮ و ﮔﺮﻧﻪ آن را رﻫﺎ ﻛﻦ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺷﻤﺸﻴﺮش را ﻛﻨـﺎر ﮔﺬاﺷـﺖ و‬
‫ﻧﺰد آﻧﻬﺎ ﻧﺸﺴﺖ و ﻣﺼﻌﺐ در ﻣﻮرد اﺳﻼم ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮد و ﻗﺮآن را ﺑﺮاي او ﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻧﻬﺎ در ﺧﺎﻃﺮات ﺧﻮد ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﺎ ﻗﺒـﻞ از اﻳﻨﻜـﻪ ﺻـﺤﺒﺖ ﻛﻨـﺪ‪ ،‬آﺳـﺎﻧﻲ و‬
‫درﺧﺸﺶ اﺳﻼم را در ﺻﻮرﺗﺶ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻘﺪر اﻳﻦ ﺳﺨﻦ زﻳﺒـﺎ و‬
‫دﻟﻨﺸﻴﻦ اﺳﺖ! و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﺨﻮاﻫﺪ وارد اﻳﻦ دﻳﻦ ﺷـﻮد ﺑﺎﻳـﺪ ﭼـﻪ ﻛﻨـﺪ؟ ﺑـﻪ او‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻏﺴﻞ ﻣﻲﻛﻨﻲ و ﻟﺒﺎﺳﺖ را ﺗﻤﻴﺰ ﻣﻲﻛﻨﻲ و ﺷﻬﺎدﺗﻴﻦ را ﺑﻪ زﺑﺎن ﻣـﻲآوري‪ ،‬ﺳـﭙﺲ‬
‫ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﻲ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﻏﺴﻞ ﻛﺮد و ﻟﺒﺎﺳﺶ را ﺗﻤﻴـﺰ ﻛـﺮد وﺷـﻬﺎدﺗﻴﻦ را ﺑـﻪ‬
‫زﺑﺎن آورد و ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و دو رﻛﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﭘـﺸﺖ ﺳـﺮ ﻣـﻦ‬
‫ﻣﺮدي اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ از ﺷﻤﺎ ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻛﺴﻲ از ﻗﻮﻣﺶ ﺑﺎ او ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻤﻲﻛﻨـﺪ‪ .‬اﻻن او‬
‫را ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻢ)ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌـﺎذ(‪ .‬ﺳـﭙﺲ ﺷﻤـﺸﻴﺮش را ﺑﺮداﺷـﺖ و ﻧـﺰد ﺳـﻌﺪ و‬
‫ﻗﻮﻣﺶ ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ او را در ﺣﺎل ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛـﺮد‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻣﻲﺧﻮرم ﻛﻪ اُﺳﻴﺪ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺣﺎﻟﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ از ﻧﺰد ﺷـﻤﺎ رﻓﺘـﻪ ﺑـﻮد‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻠﻮ در اﻳﺴﺘﺎد ﺳﻌﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﺷﺪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺻﺤﺒﺖ ﻛـﺮدم‪ .‬ﻗـﺴﻢ‬
‫ﺑﺨﺪا ﺟﺎي ﻫﻴﭻ ﻧﮕﺮاﻧﻲ ﻧﻴﺴﺖ و آﻧﻬﺎ را ﻧﻬﻲ ﻛﺮدم و آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺎري ﺷﻤﺎ دوﺳﺖ‬
‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ و ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﺑﻨﻲ ﺣﺎرﺛﻪ ﻧﺰد اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زراره رﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﻣﻲﺧﻮاﻫﻨـﺪ‬
‫او را ﺑﻜﺸﻨﺪ و آﻧﻬﺎ ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ او ﭘﺴﺮ ﺧﺎﻟﻪ ﺗﻮﺳﺖ و ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻘﺾ ﭘﻴﻤـﺎن ﻛـﺮده‬
‫او را ﻣﻲﻛﺸﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻌﺪ ﺑﺎ ﻋﺼﺒﺎﻧﻴﺖ و ﺗﺮس از آﻧﭽﻪ در ﻣـﻮرد اﺳـﻌﺪ ﺷـﻨﻴﺪه ﺑـﻮد‬
‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﺷﻤﺸﻴﺮش را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻛﺎري از ﭘﻴﺶ ﻧﺨﻮاﻫﻴـﺪ‬
‫ﺑﺮد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺳﻮي آن دو رﻓﺖ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ آﻧﻬﺎ را آرام و راﺣـﺖ دﻳـﺪ‪ ،‬ﻓﻬﻤﻴـﺪ ﻛـﻪ‬
‫اُﺳﻴﺪ او را ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺳﺖ ﺗﺎ ﺳﺨﻦ آﻧﻬﺎ را ﺑﺸﻨﻮد‪ .‬ﭘﺲ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ ﺑـﺪوﺑﻴﺮاه‬
‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ ،‬در ﻣﻘﺎﺑﻠﺸﺎن اﻳﺴﺘﺎد و ﺑﻪ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زراره ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﻮاﻣﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺑﺨـﺪا ﻗـﺴﻢ اﮔـﺮ‬
‫ﻓﺎﻣﻴﻞ ﻣﻦ ﻧﺒﻮدي ﺑﺎ اﻳﻦ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺗﻮ را ﻣﻲﻛـﺸﺘﻢ‪ ،‬ﭼـﺮا آن ﭼـﻪ را ﻛـﻪ دوﺳـﺖ ﻧـﺪارﻳﻢ‬
‫ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ در ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﻴﺪ؟ و اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زراره ﺑﻪ ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴـﺮ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬

‫‪١٤٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪141‬‬

‫آري ﻣﺼﻌﺐ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺑﺰرگ ﻗﻮﻣﻲ ﻧﺰد ﺗﻮ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ از ﺗﻮ ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻫـﻴﭻ‬
‫ﻛﺲ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﻲﻣﺎﻧﺪ ﻣﮕﺮ آن ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺼﻌﺐ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ ﺑﻨـﺸﻴﻨﻲ و آﻧﭽـﻪ‬
‫را ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ ﮔﻮش ﻓﺮا دﻫﻲ‪ ،‬اﮔﺮ دوﺳﺖ داﺷﺘﻲ و راﺿﻲ ﺑﻮدي ﻗﺒـﻮل ﻛـﻦ و ﮔﺮﻧـﻪ‬
‫رﻫﺎﻳﺶ ﻛﻦ‪ .‬ﺳﻌﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭘـﺲ ﺷﻤـﺸﻴﺮش را ﮔﺬاﺷـﺖ و ﻧﺸـﺴﺖ و او‬
‫اﺳﻼم را ﺑﻪ او ﻋﺮﺿﻪ ﻛﺮد و ﻗﺮآن را ﺑﺮ او ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﻣـﺎ ﻗﺒـﻞ از اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬آﺳﺎﻧﻲ و درﺧﺸﺶ اﺳﻼم را در ﺻﻮرﺗﺶ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﺨﻮاﻫﺪ وارد اﻳﻦ دﻳﻦ ﺷﻮد ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻪ ﻛﻨﺪ؟ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻏﺴﻞ ﻣﻲﻛﻨـﻲ‬
‫و ﻟﺒﺎﺳﺖ را ﺗﻤﻴﺰ ﻣﻲﻛﻨﻲ و ﺷﻬﺎدﺗﻴﻦ را ﺑﻪ زﺑﺎن ﻣﻲآوري‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧـﻮاﻧﻲ‪ .‬ﭘـﺲ‬
‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﻏﺴﻞ ﻛﺮد و ﻟﺒﺎﺳﺶ را ﺗﻤﻴﺰ ﻛﺮد و ﺷﻬﺎدﺗﻴﻦ را ﺑﻪ زﺑـﺎن آورد و ﺑﺮﺧﺎﺳـﺖ‬
‫و دو رﻛﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺷﻤﺸﻴﺮش را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻫﻤﺮاه اﺳﻴﺪ ﺑـﻦ ﺣـﻀﻴﺮ ﻧـﺰد‬
‫ﻗﻮﻣﺶ ﺑﺮﮔﺸﺖ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻗﻮﻣﺶ او را دﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﺨﺪا ﻗﺴﻢ ﻛﻪ ﺳـﻌﺪ ﻏﻴـﺮ از آن ﺳـﻌﺪي‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻧﺰد ﺷﻤﺎ رﻓﺖ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ روﺑﺮوي آﻧﻬﺎ اﻳﺴﺘﺎد ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪاﻵﺷﻬﻞ‪ ،‬ﻣﺮا‬
‫در ﻣﻴﺎن ﺧﻮدﺗﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺗـﻮ ﺑـﺰرگ و ﻋﺎﻗـﻞ ﻣـﺎ ﻫـﺴﺘﻲ و رأي‪ ،‬رأي‬
‫ﺗﻮﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﺑﺎ زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﺷﻤﺎ ﺑﺮ ﻣﻦ ﺣﺮام اﺳﺖ ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ اﻳﻤﺎن ﻧﻴﺎورﻳﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻫﻨﻮز در ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪاﻷﺷﻬﻞ ﺷﺐ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﻛـﻪ ﻫﻤـﻪ ﻣـﺮدان و‬
‫زﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺪ و اﺳﻌﺪ و ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻪ ﻣﻨﺰل اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زراره ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ و در ﺧﺎﻧـﻪ او‬
‫ﻣﺮدم را ﺑﻪ اﺳﻼم دﻋﻮت ﻣﻲﻛﺮﻧﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻪاي از ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي اﻧﺼﺎر ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ‬
‫ﻫﻤﻪ ﻣﺮدان و زﻧﺎن‪ ،‬آن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺳﻌﺪ ‪ ‬اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ اﻳﻤﺎن آورد و ﺣﻤﻞ اﻣﺎﻧﺖ اﻳﻦ دﻳﻦ را ﺑﻪ ﮔﺮدن ﮔﺮﻓﺖ و ﺷﺮوع‬
‫ﺑﻪ دﻋﻮت ﻣﺮدم ﺑﻪ دﻳﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌـﺎل ﻛـﺮد و ﻗﻠـﺒﺶ در اﺷـﺘﻴﺎق دﻳـﺪن ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬

‫‪ − ١‬ﺑﻴﻬﻘﯽ‪ ,‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ‪ ;٤٣٩−٤٣٨/٢‬ﻫﻴﺜﻤﯽ در اﳌﺠﻤﻊ )‪ , (٤٢/٦‬اﺑﻦ ﻛﺜﲑ در اﻟﺒﺪاﻳـﺔ ‪ ١٥٢/٣‬از ﻃﺮﻳـﻖ اﺑـﻦ اﺳـﺤﺎﻕ‬
‫ﻭﺳﻨﺪ آﻥ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻗﺼﻪ‪ ,‬ﻗﺼﻪ ﻣﺸﻬﻮری اﺳﺖ‪ .‬اﺑﻦ ﺳﻴﺪاﻟﻨﺎس‪ ,‬ﻋﻴﻮﻥ اﻻﺛﺮ‪.٢٦٩−٢٦٨/١ ,‬‬

‫‪١٤١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪142‬‬

‫ﻣﻲﺳﻮﺧﺖ‪ ...‬و ﺛﻤﺮه و ﺑﻬﺮه دﻋﻮﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﺮﻣﻲ و ﻣﺪارا ﻫﻤﺮاه ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل اﺟﺎزه ﻫﺠﺮت ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش را داد‪ ،‬ﺳﻌﺪ ﺑﺎ آﻣﺪن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﭼﻨﺎن ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪ ﻛﻪ ﻗﻠﻢ از وﺻﻒ آن ﻋﺎﺟﺰ اﺳﺖ و ﻫﻤﻮاره ﻫﻤﺮاه او ﺑﻮد و از ﻋﻠﻢ‬
‫و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲﻫﺎ و اﺧﻼق او ﺑﻬﺮه ﻣﻲﺑﺮد‪.‬‬
‫و آﻧﻘﺪر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ آرزو ﻣﻲﻛﺮد ﻛﻪ ﺟﺎن و ﻣﺎﻟﺶ را ﻓﺪاي او ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻘﺶ ﺗﺎرﻳﺨﻲ او در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر‬
‫اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ اﻳﻤﺎن و ﻋﻘﻴﺪهاش را در آن و ﺑـﺮاي ﻳـﺎري‬
‫دﻳﻦ آﺷﻜﺎر ﻛﺮد‪.‬‬
‫زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﺪف ﻋﺰﻳﻤﺖ ﺳﭙﺎه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﺗﺼﺮف ﻗﺎﻓﻠﻪ ﻣـﺸﺮﻛﻴﻦ ﺑـﻪ ﺟﻨـﮓ ﻣﻴـﺎن‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و اﻫﻞ ﻣﻜﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﺒﻞ از اﻳـﻦ ﺟﻨـﮓ ﺳـﺨﺖ‪،‬‬
‫ﻧﻈﺮ اﺻﺤﺎﺑﺶ را ﺑﺪاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣﺮدم در اﻳﻦ ﺑﺎره ﭼﻪ ﻧﻈـﺮي دارﻳـﺪ؟ ﭘـﺲ اﺑـﻮﺑﻜﺮ‬
‫ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮاﻓﻖ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ .‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ‪ ‬و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻘـﺪاد‬
‫ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ از ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮان ﺑﻮدﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫در ﻟﺸﻜﺮ در اﻗﻠﻴﺖ ﺑﻮدﻧﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن اﻧﺼﺎر را ﻧﻴـﺰ‬
‫ﺑﺪاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ آﻧﻬﺎ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻟـﺸﻜﺮ را ﺷـﺎﻣﻞ ﻣـﻲﺷـﺪﻧﺪ و ﺳـﻨﮕﻴﻨﻲ ﺟﻨـﮓ ﺑﻴـﺸﺘﺮ ﺑـﺮ‬
‫ﺷﺎﻧﻪﻫﺎي آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﻌﺖ ﻋﻘﺒﻪ آﻧﻬـﺎ را ﻣﻠـﺰم ﺑـﻪ ﺟﻨـﮓ ﺑﻴـﺮون از ﻣﺪﻳﻨـﻪ‬
‫ﻧﻤﻲﻛﺮد‪ .‬ﭘﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻌﺪ از ﺳﺨﻨﺎن آن ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻣـﺮدم ﺑـﺎ ﻣـﻦ ﻣـﺸﻮرت‬
‫ﻛﻨﻴﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﻈﻮرش اﻧﺼﺎر ﺑﻮد‪ .‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اﻧﺼﺎر و ﭘﺮﭼﻤﺪار آﻧﻬﺎ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌـﺎذ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺑﺨﺪا ﻗﺴﻢ ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﻈﻮرت ﻣﺎ ﻫﺴﺘﻴﻢ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮر اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺗﻮ اﻳﻤﺎن آوردﻳـﻢ و ﺗـﻮ را ﺗـﺼﺪﻳﻖ ﻛـﺮدﻳﻢ و‬
‫ﺷﻬﺎدت دادﻳﻢ ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺗﻮ ﺑﺮ آن ﻫﺴﺘﻲ ﺣﻖ اﺳﺖ و ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن ﺧﻮد را ﺑﺮ اﺳﺎس‬
‫اﻃﺎﻋﺖ از ﺗﻮ ﮔﺬاﺷﺘﻴﻢ‪ ،‬ﭘﺲ اي رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻫﺮ ﻛﺎري را ﻛـﻪ ﻣـﻲﺧـﻮاﻫﻲ ﺑﻜـﻦ‪،‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻲ وارد اﻳﻦ درﻳﺎ ﺷﻮي ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺮاه ﺗﻮ وارد ﻣﻲﺷﻮﻳﻢ و ﺣﺘﻲ ﻳﻚ‬
‫ﻧﻔﺮ از ﻣﺎ ﺗﺨﻠﻒ ﻧﻤﻲورزد و ﻫﻴﭽﻜﺪام از ﻣﺎ از روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ دﺷﻤﻦ ﻧﺎراﺣﺖ ﻧﻤﻲﺷـﻮد‪،‬‬

‫‪١٤٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪143‬‬

‫ﻣﺎ در ﺟﻨﮓ ﺻﺒﻮر و در ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن راﺳﺘﮕﻮ ﻫـﺴﺘﻴﻢ و ﺷـﺎﻳﺪ ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ روﺷـﻨﻲ‬
‫ﭼﺸﻢ ﺗﻮ را در ﻣﺎ ﻗﺮار داده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺑﺮﻛﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫و در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﺎﻳﺪ از اﻳﻦ ﻣﻲﺗﺮﺳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺣﻖ اﻧﺼﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺧﺎرج از ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻧﺠﻨﮕﻨﺪ وﻟﻲ ﻣﻦ ﺑﺠﺎي اﻧـﺼﺎر ﻣـﻲﮔـﻮﻳﻢ و‬
‫ﺟﻮاب ﻣﻲدﻫﻢ ﻛﻪ ﻫﺮﻛﺎري ﻣﻲﺧﻮاﻫﻲ ﺑﻜﻦ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺮ ﻛﺲ ﻛﻪ ﻣﻲﺧـﻮاﻫﻲ راﺑﻄـﻪ ﺑﺮﻗـﺮار‬
‫ﻛﻦ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻫﺮ ﻛﺲ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻲ ﻗﻄﻊ راﺑﻄﻪ ﻛﻦ‪ ،‬و از اﻣﻮاﻟﻤﺎن ﻫﺮ ﭼﻘـﺪر ﻣـﻲﺧـﻮاﻫﻲ‬
‫ﺑﺮدار‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻘﺪر ﻣﻲﺧﻮاﻫﻲ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﺪه‪ ،‬و آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ از ﻣﺎ ﻣﻲﮔﻴﺮي ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ اﺳـﺖ از‬
‫آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲدﻫﻲ‪ ،‬و ﻫﺮ اﻣﺮي ﻛﻪ ﺑﻜﻨﻲ ﺗﺎﺑﻊ ﺗﻮ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﻫـﺮ ﻛﺠـﺎ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﺮوي ﺑﺎ ﺗﻮ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬و ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻲ وارد درﻳﺎ ﺷﻮي ﺑﺎ ﺗﻮ وارد ﻣﻲﺷﻮﻳﻢ‪.‬‬
‫ﭘﺲ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺎ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺳﻌﺪ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮوﻳﺪ و ﺑﺸﺎرت ﺑﺎد‬
‫ﺑﺮ ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻪ ﻣﻦ وﻋﺪه ﭘﻴﺮوزي داده اﺳﺖ و ﮔـﻮﻳﻲ ﻛـﻪ از ﻫﻤـﻴﻦ‬
‫ﺣﺎﻻ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدي آن ﻗﻮم ﻣﻲﻧﮕﺮم‪.1‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺟﺰ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻤﻲدﻫﻴﻢ‬
‫در ﺟﻨﮓ اﺣﺰاب وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوي ﻣﺸﺮﻛﺎن ﺑﺎ ﻣﺘﺤﺪﻳﻨﺸﺎن ﺣﻤﻠـﻪ ﻛﺮدﻧـﺪ و ﻧﺰدﻳـﻚ‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﻋﺪه ﻛﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را از ﺑـﻴﻦ ﺑﺒﺮﻧـﺪ‪ ،‬رﺳـﻮل ﺧـﺪا ص ﺧﻮاﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻗـﺮارداد‬
‫ﺻﻠﺤﻲ را ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻏﻄﻔﺎن و دو ﺑﺰرگ آﻧﺠﺎ ﻳﻌﻨﻲ ﻋﻴﻨﻴﻪ ﺑﻦ ﺣـﺼﻦ و ﺣـﺎرث‬
‫ﺑﻦ ﻋﻮف ﻣﻨﻌﻘﺪ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﻏﻄﻔﺎن ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻣﺪﻳﻨﻪ را ﺑﺸﻜﻨﺪ و ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮش ﻋﻘﺐ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻛﻨﺪ‬
‫و اﺣﺰاب ﺧﻮار ﺷﻮﻧﺪ و در ﻗﺒﺎل آن رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻳﻚ ﺳﻮم ﺛﻤﺮه ﺧﺮﻣﺎي ﻣﺪﻳﻨـﻪ را‬
‫ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺪﻫﺪ و رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺎ دو ﺳﻌﺪ )ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎده( ﻣـﺸﻮرت‬
‫ﻛﺮد و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا اﻳﻦ ﻗﻮم – ﻏﻄﻔﺎن ‪ -‬ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺣﺘـﻲ ﻳـﻚ‬
‫ﺧﺮﻣﺎي ﻣﺎ را ﺑﺨﻮرﻧﺪ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻬﻤﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻳـﺎ آن را ﺧﺮﻳـﺪه ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬آﻳـﺎ ﺣـﺎل ﻛـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎ را ﺑﺎ اﺳﻼم اﻛﺮام و ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺗـﻮ ﺑـﺎﻋﺰت و ﻗﺪرﺗﻤﻨـﺪ‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ‪ ,‬اﻟﺴﲑﻩ ‪ ٤٤٧/٢‬ﺑﺪﻭﻥ ﺳﻨﺪ‪ ,‬اﺑـﻦ اﺑـﯽ ﺷـﻴﺒﺔ‪ ,‬اﳌـﺼﻨﻒ‪ ;٤٦٩/٨ ,‬ﺑﻴﻬﻘـﯽ‪ ,‬اﻟـﺪﻻﺋﻞ ‪ ;٣٤/٣‬ﺣـﺎﻓﻆ‪ ,‬اﻟﻔـﺘﺢ‪,‬‬
‫‪ ٢٨٨/٧‬ﻛﻪ از ﺣﺪﻳﺚ ﻋﻠﻘﻤﺔ ﺑﻦ ﻭﻗﺎص ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺮﺳﻞ آﻭردﻩ اﺳﺖ‪ ,‬ﻣﺴﻠﻢ از اﻧﺲ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ,‬ح ‪.١٧٧٩‬‬

‫‪١٤٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪144‬‬

‫ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﻮاﻟﻤﺎن را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺪﻫﻴﻢ؟! ﻣﺎ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ اﻳـﻦ ﻧـﺪارﻳﻢ‪ ،‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﺑﺠـﺰ‬
‫ﺷﻤﺸﻴﺮ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻤﻲدﻫﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻴﺎن ﻣﺎ و آﻧﻬﺎ ﺣﻜﻢ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺳـﻌﺪ ﻧـﺰد‬
‫دو ﺑﺰرگ ﻏﻄﻔﺎن رﻓﺖ و ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻴﺎن ﻣﺎ و ﺷـﻤﺎ ﻏﻴـﺮ از ﺷﻤـﺸﻴﺮ‬
‫ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﭼﻪ ﻣﺮدان ﻋﺠﻴﺒﻲ! ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻗﻠﺒﻬﺎ از ﺷﺪت ﺳﺨﺘﻲ و ﺑﻼﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪد ﺑﻪ ﺣﻨﺠﺮهﻫـﺎ‬
‫رﺳﻴﺪه‪ ،‬ﭼﻪ ﺳﺨﻨﺎﻧﻲ ﺑﺮ زﺑﺎن راﺳﺘﮕﻮي ﺳﻌﺪ ﺟﺎري ﻣـﻲﺷـﻮد؟! ﻛـﻪ از اﻋﻤـﺎق ﭼـﺸﻤﻪ‬
‫ﻣﺮداﻧﮕﻲ و ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻣﻲﺟﻮﺷﺪ و اﻣﻴﺪ را در دل ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻲﭘﺮاﻛﻨﺪ و ﺑﺰرﮔﺎن ﻏﻄﻔـﺎن‬
‫را ﻣﻲﺗﺮﺳﺎﻧﺪ و ﺳﻌﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲآﻣﻮزد ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﭘﻴـﺮوزي ﺳـﺎز اﺳـﺖ ﻧﻴـﺮوي ﻋﻘﻴـﺪه و‬
‫اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا و اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﻪ او اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﺳﻌﺪ ‪ ‬ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺑﺎﻻي ﻫﻔﺖ آﺳﻤﺎن ﺣﻜﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫اﻳﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻫﻔﺖ آﺳـﻤﺎن ﺣﻜـﻢ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ...‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﮕﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﻣﻦ اﺣﺴﺎس ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻧﻤـﻲﺗـﻮاﻧﻢ در ﻣـﻮرد ﻣﻨﺎﻗـﺐ اﻳـﻦ‬
‫ﺻﺤﺎﺑﻲ ﮔﺮاﻧﻘﺪر ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﻢ؟‬
‫ﻋﺎﻳﺸﻪ ك در ﻣﻮرد زﺧﻤﻲ ﺷﺪن ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ و ﻏﺰوه ﺧﻨﺪق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺧﻨﺪق ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻣﺮدم ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻢ و ﺻﺪاي آراﻣﻲ را از ﭘﺸﺖ ﺳﺮم ﺣـﺲ ﻛـﺮدم ﻛـﻪ از‬
‫زﻣﻴﻦ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ و ﺑﺮادرزادهاش ﺣﺎرث ﺑﻦ اوس در ﺧﻄﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ ﻧﺸﺴﺘﻢ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ از آﻧﺠﺎ رد ﺷﺪ در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ زرﻫـﻲ ﭘﻮﺷـﻴﺪه ﺑـﻮد ﻛـﻪ‬
‫اﻋﻀﺎﻳﺶ از آن ﭘﻴﺪا ﺑﻮد و ﻣﻦ ﺗﺮﺳﻴﺪم ﻛﻪ زﺧﻤﻲ ﺷﻮد و ﺳﻌﺪ ﻋﻈﻴﻢ اﻟﺠﺜﻪ و ﻗـﺪ ﺑﻠﻨـﺪ‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻲرﻓﺖ و ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺪﺗﻲ ﺻﺒﺮ ﻛﻦ ﺗـﺎ ﺟﻨـﮓ ﺑﻴﺎﻳـﺪ و اﮔـﺮ اﺟـﻞ ﻓـﺮا‬
‫رﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺮگ زﻳﺒﺎﻳﻲ ﺧﻮاﻫﻲ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺲ وارد ﺑﺎﻏﻲ ﺷﺪم ﻛـﻪ ﭼﻨـﺪ ﻧﻔـﺮ از ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در آن ﺑﻮدﻧـﺪ و ﻋﻤـﺮ ﺑـﻦ‬
‫ﺧﻄﺎب ﻧﻴﺰ آﻧﺠﺎ ﺑﻮد و ﻣﺮدي ﻛﻪ ﻛﻼﻫﺨﻮدي ﺑﺮ ﺳﺮ داﺷﺖ‪ .‬ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﺮا آﻣﺪي‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻋﻠﻮاﳍﻤﺔ‪ ,‬د‪ .‬ﺳﻴﺪ ﺣﺴﲔ‪.٣٧٢−٣٧١/٣ ,‬‬

‫‪١٤٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪145‬‬

‫زﺧﻤﻲ ﻣﻲﺷﻮي و اﻳﻨﺠﺎ در اﻣﺎن ﻧﻴﺴﺘﻲ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﺮا ﺳﺮزﻧﺶ ﻣﻲﻛﺮد ﺗـﺎ ﺟـﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ آرزو ﻣﻲﻛﺮدم ﻛﻪ در آن ﻟﺤﻈﻪ زﻣﻴﻦ دﻫﺎن ﺑﺎز ﻣﻲﻛﺮد و ﻣـﻦ در آن ﻓـﺮو ﻣـﻲرﻓـﺘﻢ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬آن ﻣﺮد ﻛﻼﻫﺨﻮدش را ﺑﺮداﺷﺖ و دﻳﺪم ﻛﻪ ﻃﻠﺤﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﻴﺪاﷲ اﺳـﺖ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي‬
‫ﻋﻤﺮ واي ﺑﺮ ﺗﻮ اﻣﺮوز زﻳﺎدهروي ﻛﺮدي‪ ،‬آﻳﺎ راه رﻫﺎﻳﻲ و ﻓﺮاري ﺑﻪ ﺟﺰ ﺑﺴﻮي ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫ﻫﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬و ﻣﺮدي از ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻗﺮﻳﺶ ﺑﻪ ﻧﺎم اﺑﻦ ﻋﺮﻗﻪ ﺳﻌﺪ را ﺑﺎ ﺗﻴﺮي زد و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﺑﮕﻴﺮ ﻛﻪ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﺮﻗﻪ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﺗﻴﺮ ﺑﻪ ﺳﻴﺎﻫﺮگ ﺑﺎﻻي ﺳﺎﻋﺪش ﺑﺮﺧﻮرد ﻛﺮد و ﺳﻌﺪ دﻋـﺎ‬
‫ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاﻳﺎ ﻣـﺮا ﻧﻤﻴـﺮان ﺗـﺎ اﻧﺘﻘـﺎﻣﻢ را از ﺑﻨـﻲ ﻗﺮﻳﻈـﻪ ﺑﮕﻴـﺮم‪ .‬ﺳـﭙﺲ آﻧﻬـﺎ از‬
‫ﻗﻠﻌﻪﻫﺎﻳﺸﺎن ﺑﻴﺮون آﻣﺪﻧﺪ و رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮﮔﺸﺖ و در ﻣﺴﺠﺪ دﺳـﺘﻮر داد‬
‫ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﻌﺪ در ﻣﺴﺠﺪ ﺧﻴﻤﻪاي ﺑﺮﭘﺎ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻟﺒﺎس ﭘﻮﺷـﻴﺪ و ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺮدم ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ رﺳـﻮل اﷲ ص ﺣﺮﻛـﺖ ﻛـﺮد و از ﺑﻨـﻲ ﻏـﻨﻢ در‬
‫ﻫﻤﺴﺎﻳﮕﻲ ﻣﺴﺠﺪ ﮔﺬﺷﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ از اﻳﻨﺠﺎ رد ﺷﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬دﺣﻴـﻪ ﻛﻠﺒـﻲ و‬
‫ﺻﻮرت و رﻳﺶ دﺣﻴﻪ ﻛﻠﺒﻲ ﺷﺒﻴﻪ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ؛ ﺑﻮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳـﻮل اﷲ ص ﻧـﺰد آﻧﻬـﺎ‬
‫آﻣﺪ و آﻧﻬﺎ را )‪ (25‬ﺷﺐ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻛﺮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺳﺨﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ :‬ﺑﻪ ﺣﻜﻢ رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﺮدن ﻧﻬﻴﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎ اﺑﺎﻟﺒﺎﺑﻪ ﺑـﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻤﻨـﺬر ﻣـﺸﻮرت‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ و او ﮔﻔﺖ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﻜﺸﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌـﺎذ راﺿـﻲ‬
‫ﻣﻲﺷﻮﻳﻢ و رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺳﻌﺪ ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﺳﻌﺪ ﺳﻮار ﺑـﺮ ﭼﻬﺎرﭘـﺎﻳﻲ آﻣـﺪ در‬
‫ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ زﺧﻢ او را ﺑﺎ ﭘﺎرﭼﻪاي ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑـﻪ او ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬اي اﺑـﻮﻋﻤﺮو‪ ،‬اﻳﻨﻬـﺎ ﻫـﻢ‬
‫ﭘﻴﻤﺎﻧﺎن و دوﺳﺘﺎﻧﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﻲ‪ .‬ﺳﻌﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﮕﺎه ﻧﻜـﺮد ﺗـﺎ‬
‫ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪﻫﺎي آﻧﻬﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪ و ﺑﻪ ﻗﻮﻣﺶ ﻧﮕﺎه ﻛﺮد و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺷـﻤﺎ ﻗـﻮل داده‬
‫ﺑﻮدﻳﺪ ﻛﻪ در راه ﺧﺪا از ﺳﺮزﻧﺶ ﻛﺴﻲ ﺑﺎك ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ .‬اﺑﻮﺳـﻌﻴﺪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﻃﻠﻮع ﻛﺮد‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﺰد ﺑﺰرگ ﺧﻮد ﺑﺮوﻳﺪ و ﺣﻜﻢ او را ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺰرگ ﻣﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻌﺪ را ﺑﻴﺎورﻳـﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﺳـﻌﺪ را آوردﻧـﺪ و‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﺣﻜﻢ ﻛﻦ‪ .‬ﺳﻌﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺣﻜﻢ ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻛـﻪ ﻣﺮداﻧـﺸﺎن‬
‫را ﺑﻜﺸﻴﺪ و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن را اﺳـﻴﺮ ﻛﻨﻴـﺪ و اﻣﻮاﻟـﺸﺎن را ﺗﻘـﺴﻴﻢ ﻛﻨﻴـﺪ‪ .‬رﺳـﻮل اﷲ ص‬

‫‪١٤٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪146‬‬

‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﺣﻜﻢ ﻛﺮدي‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧـﺪ اﮔـﺮ ﺟﻨـﮓ دﻳﮕـﺮي ﺑـﺎ‬
‫ﻗﺮﻳﺶ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺮا ﻧﻤﻴﺮان‪ .‬در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت‪ ،‬ﻣﺮا ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﻮد ﺑـﺎزﮔﺮدان‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬زﺧﻤﺶ ﺑﺎز ﺷﺪ و ﺷﻔﺎ ﻳﺎﻓﺖ و ﺟﺎﻳﺶ ﻣﺜﻞ ﻳﻚ ﺣﻠﻘﻪ ﻛﻮﭼﻚ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑـﻪ ﺟـﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺮاي او درﺳﺖ ﻛﺮده ﺑﻮد ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻋﺎﻳـﺸﻪ ك ﮔﻔـﺖ‪ :‬رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص و اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ م ﭘﻴﺶ ﺳﻌﺪ رﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﻋﺎﻳﺸﻪ ك ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺟـﺎن‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ص در دﺳﺖ اوﺳﺖ ﻣﻦ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﺣﺠﺮهام ﺑﻮدم ﺻـﺪاي ﮔﺮﻳـﻪ ﻋﻤـﺮ را‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺻﺪاي ﮔﺮﻳﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻣﻲﺷﻨﻴﺪم و آﻧﻬﺎ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻣﺘﻌـﺎل ﻓﺮﻣـﻮده اﺳـﺖ‪:‬‬
‫{‪) zK J‬ﻓﺘﺢ‪ .(29 :‬ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻘﻤﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﮔﻔﺘﻢ ﭼﻪ اﻣﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص درﺳﺖ ﻛﺮده اﺳـﺖ؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻛﺴﻲ اﺷﻚ ﻧﻤﻲرﻳﺨﺖ‪ ،‬وﻟﻲ اﮔﺮ ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬ﺳﺨﺖ ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد‪.1‬‬
‫در ﻣﻮرد ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻳﻦ آﻳﻪ را ﻧﺎزل ﻛﺮده اﺳﺖ‪~ } | { { :‬‬
‫_ ` ‪kji h gf e d c b a‬‬
‫‪.z‬‬‫‪z y x w v u t sr q p o n m l‬‬
‫)اﺣﺰاب‪» (27-26 :‬و ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﺮوﻫﻰ از اﻫﻞ ﻛﺘﺎب )ﻳﻬﻮد( را ﻛﻪ از آﻧﺎن )ﻣﺸﺮﻛﺎن ﻋﺮب(‬
‫ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻛﺮدﻧﺪ از ﻗﻠﻌﻪﻫﺎى ﻣﺤﻜﻤﺸﺎن ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻛﺸﻴﺪ و در دﻟﻬﺎﻳﺸﺎن رﻋﺐ و وﺣﺸﺖ اﻓﻜﻨﺪ؛‬
‫)و ﻛﺎرﺷﺎن ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻰ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ( ﮔﺮوﻫﻰ را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﻰرﺳﺎﻧﺪﻳﺪ و ﮔﺮوﻫﻰ را اﺳﻴﺮ ﻣﻰﻛﺮدﻳﺪ!‬
‫و زﻣﻴﻨﻬﺎ و ﺧﺎﻧﻪﻫﺎ و اﻣﻮاﻟﺸﺎن را در اﺧﺘﻴﺎر ﺷﻤﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬و )ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ( زﻣﻴﻨﻰ را ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ‬
‫در آن ﮔﺎم ﻧﻨﻬﺎده ﺑﻮدﻳﺪ؛ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﭼﻴﺰ ﺗﻮاﻧﺎﺳﺖ!«‪.‬‬
‫ادب ﺻﺪﻳﻖ اﻧﺼﺎر)ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺰرگ اوس ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑـﻪ ﻣﻘـﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪﻫﻲ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص در ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﺣﻜـﻢ ﻛـﻦ اي ﺳـﻌﺪ‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﻫﻴﺜﻤﯽ‪ ,‬در اﻟﺼﺤﻴﺢ‪ ,‬ﻗﺴﻤﺘﯽ از آﻥ را اﲪﺪ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ ﻛﻪ ﳏﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤـﺮﻭ ﺑـﻦ ﻋﻠﻘﻤـﻪ در آﻥ اﺳـﺖ ﻭ ﺣـﺪﻳﺚ اﻭ‬
‫ﺣﺴﻦ اﺳﺖ ﻭ ﺳﺎﻳﺮ رﺟﺎﻟﺶ ﺛﻘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ,‬ﳎﻤﻊ اﻟﺰﻭاﺋﺪ‪.١٣٨−١٣٧/٦ ,‬‬

‫‪١٤٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪147‬‬

‫ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﺎﻳﺴﺘﻪﺗﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﻛﺮدن‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻮ‬
‫اﻣﺮ ﻛﺮده ﻛﻪ در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﺣﻜﻢ ﻛﻨﻲ وﻟﻲ ﺳﻌﺪ ‪ -‬ﻣﻲداﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻗﻮﻣﺶ ﻣﺸﺘﺎق ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺮ ﻫﻢﭘﻴﻤﺎﻧﺎن ﻳﻬﻮدياش ﺑﻪ ﻧﺮﻣﻲ ﺣﻜﻢ ﻛﻨﺪ ‪ -‬دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ از ﻫﻤﮕﻲ اﻃﻤﻴﻨـﺎن‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﺪ‪ .‬و از آﻧﻬﺎ ‪ -‬اوس و ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ ‪ -‬ﻋﻬﺪ ﺑﮕﻴﺮد ﻛﻪ اﮔﺮ ﺣﻜﻢ ﻛـﺮد‪ ،‬ﺣﻜﻤـﺶ‬
‫ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﻧﻘﺾ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻌﺪ در ﻣﻴﺎن ﻟﺸﻜﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﻳـﺴﺘﺎده ﺑـﻮد و ﻣﺨـﺼﻮﺻﺎً روي‬
‫ﺳﺨﻨﺶ ﺑﺎ ﻗﻮﻣﺶ اوس و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﺎم ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣـﻲﮔﻔـﺖ‪ :‬آﻳـﺎ ﺷـﻤﺎ ﻗـﻮل‬
‫ﻣﻲدﻫﻴﺪ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﻜﻢ ﻛﺮدم‪ ،‬اﺟﺮا ﻛﻨﻴﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬آري‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و ﺟﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ در آﻧﺠﺎ ﺑﻮد ﻧﮕﺎه ﻛـﺮد )در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﺑﺨـﺎﻃﺮ ﻋﻈﻤـﺖ و ﺑﺰرﮔـﻲ رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﻪ او ﻧﮕﺎه ﻧﻤﻲﻛﺮد( و ﮔﻔﺖ‪ :‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ آﻧﺠﺎﺳﺖ؟ )ﺳﻌﺪ ﻣﻲﺧﻮاﺳـﺖ ﻛـﻪ از‬
‫ﺗﺎﻳﻴﺪ رﺳﻮل اﷲ ﻧﻴﺰ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ از روي ادب‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ اﻳﺸﺎن ﻧﮕﺎه ﻛﺮد‪ ،‬و ﻧﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ‬
‫ﺑﻪ اﻳﺸﺎن ﺧﻄﺎب ﻧﻤﻮد( ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ ﻛـﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص در آن ﺑـﻮد‪ ،‬ﻧﮕـﺎه ﻛـﺮد و‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آري‪.1‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ ﻛﻪ در ﻳﻚ ﻃﺮف ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﮕﺎه ﻛﺮد ﺗﺎ اﻃﻤﻴﻨﺎن آﻧﻬـﺎ را ﻧﻴـﺰ‬
‫ﺟﻠﺐ ﻛﻨﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﻣﻦ راﺿﻲ ﻫﺴﺘﻴﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬آري‪ .‬ﭘـﺲ ﺣﻜـﻢ ﻛـﺮد ﻛـﻪ‬
‫ﻣﺮدان را ﺑﻜﺸﻨﺪ و زﻧﺎن و ﺑﭽﻪﻫﺎ را اﺳﻴﺮ ﻛﻨﻨﺪ و اﻣﻮاﻟﺸﺎن را ﺗﻘـﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﺣﻜﻢ ﻛﺮد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ او ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑـﻪ ﺣﻜـﻢ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻓﺮاﺗـﺮ از ﻫﻔـﺖ‬
‫آﺳﻤﺎن ﺣﻜﻢ ﻛﺮدي‪ .‬ﺑﻪ ادب ﺳﻌﺪ در اﺛﻨﺎي ﺣﻜﻢ ﻛﺮدن ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭼﺎدر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﻧﮕﺎه ﻛﺮد و ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻋﻈﻤﺖ و ﺑﺰرﮔﻲ او از آن روي ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺮش ﺧﺪاوﻧﺪ رﺣﻤﺎن ﺑﺨﺎﻃﺮ وﻓﺎﺗﺶ ﻟﺮزﻳﺪ و ﻫﻔﺘـﺎد ﻫـﺰار ﻣﻼﺋﻜـﻪ در‬
‫ﺗﺸﻴﻴﻊ ﺟﻨﺎزه او ﺷﺮﻛﺖ داﺷﺘﻨﺪ‬
‫ﺣﺎل در اﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﺳﻄﺮ ﺑﻪ ﻛﺮاﻣﺎت ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻣﻲﭘﺮدازﻳﻢ‪ ،‬ﻛﺮاﻣﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﻋﻘﻠﻬـﺎ‬
‫را ﺣﻴﺮت زده و ﺷﮕﻔﺖ زده ﻣﻲﻛﻨـﺪ‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻧـﺰد ﺳـﻌﺪ رﻓـﺖ و ﺑـﻪ او ﻓﺮﻣـﻮد‪:‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﭘﺎداش را ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺑﺰرﮔﻲ اﻳﻦ ﻗﻮم ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬آﻧﭽـﻪ را ﻛـﻪ وﻋـﺪه داده‬

‫‪ − ١‬ﺳﲑة اﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪.٢٤٠/٢ ,‬‬

‫‪١٤٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪148‬‬

‫ﺑﻮدي اﺟﺮا ﻛﺮدي‪ ،‬و ﺧﺪاوﻧﺪ وﻋﺪهاش را در ﻣﻮرد ﺗﻮ اﺟﺮا ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.1‬‬


‫اﻳﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺮش ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺑﺨﺎﻃﺮ وﻓﺎﺗﺶ ﻟﺮزﻳﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺮش ﺧﺪاوﻧﺪ رﺣﻤﺎن ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﺮگ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﻟﺮزﻳﺪ ‪.‬‬
‫‪2‬‬

‫اﺳﻤﺎء دﺧﺘﺮ ﻳﺰﻳﺪ ﺑﻦ ﺳﻜﻦ ك ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬درﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬ﻣﺎدرش‬
‫ﻓﺮﻳﺎد زد و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﻳﺎ اﺷﻜﺖ ﺑﻨﺪ ﻧﻤﻲآﻳﺪ و ﻧﺎراﺣﺘﻴﺖ ﺑﺮﻃـﺮف ﻧﻤـﻲﺷـﻮد اﮔـﺮ‬
‫ﺑﮕﻮﻳﻢ ﭘﺴﺮت اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺨﺎﻃﺮ او ﺧﻨﺪﻳﺪ و ﻋﺮش او ﻟﺮزﻳﺪ‪.3‬‬
‫اﻣﺎم ﻧﻮوي ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻛﻪ ﻋـﺮش ﺧﺪاوﻧـﺪ رﺣﻤـﺎن ﺑـﺮاي‬
‫ﻣﺮگ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻟﺮزﻳﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺄوﻳﻞ آن اﺧﺘﻼف دارﻧﺪ‪ .‬ﻋﺪهاي ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻋﺮش ﻟﺮزﻳﺪه و ﺑﺎ آﻣـﺪن روح ﺳـﻌﺪ ﺧﻮﺷـﺤﺎل ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬و ﺧﺪاوﻧـﺪ در‬
‫ﻟﺮزﻳﺪن ﻋﺮش ﺑﺮاي او ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬و اﻳـﻦ ﻣـﺎﻧﻌﻲ ﻧـﺪارد ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫ﻣﺘﻌﺎل ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪) .z ª © ¨ § ¦ ¥ ¤ { :‬ﺑﻘﺮه‪» .(74 :‬و ﭘﺎرهاى از ﺧـﻮف‬
‫ﺧﺪا )از ﻓﺮاز ﻛﻮه( ﺑﻪ زﻳﺮ ﻣﻰاﻓﺘﺪ«‪ .‬و اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺣﺪﻳﺚ و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺎزري ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻌﻀﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ‪ :‬اﻳﻦ اﻣﺮ ﺣﻘﻴﻘﺖ داﺷﺘﻪ و ﻋـﺮش ﺑﺨـﺎﻃﺮ‬
‫ﻣﺮگ او ﻟﺮزﻳﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬و اﻳﻦ از ﻟﺤﺎظ ﻋﻘﻠﻲ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﻜﺎر ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﭼـﻮن ﻋـﺮش‬
‫ﻧﻴﺰ ﻧﻮﻋﻲ ﺟﺴﻢ اﺳﺖ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺣﺮﻛﺖ و ﺳﻜﻮن دارد‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎ ﻓـﻀﻴﻠﺖ ﺳـﻌﺪ ﺑـﺎ‬
‫اﻳﻦ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺣﺮﻛﺖ ﻋـﺮش را ﻧـﺸﺎﻧﻪ‬
‫وﻓﺎت ﺳﻌﺪ ﺑﺮاي ﻣﻼﺋﻜﻪ ﻗﺮار داده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺪه دﻳﮕﺮي ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﻣﻨﻈﻮر از ﻟﺮزﻳﺪن ﻋﺮش‪ ،‬ﻟﺮزﻳﺪن اﻫﻞ ﻋـﺮش ﻛـﻪ ﻣﻼﺋﻜـﻪ و‬
‫ﻏﻴﺮ ﻣﻼﺋﻜﻪ ﺣﺎﻣﻼن آن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻀﺎف ﺣﺬف ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﺮاد از ﻟﺮزﻳـﺪن‪،‬‬
‫ﻣﮋده و ﻗﺒﻮل ﺑﻮده اﺳﺖ و اﻳﻦ ﺟﺰء زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻼﻧﻲ »اﻫﺘـﺰ ﻣﻜﺎرﻣـﻪ«‪ :‬ﻳﻌﻨـﻲ‬

‫‪ − ١‬ارﻧﺎؤﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺟﺎﻟﺶ ﺛﻘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ,‬اﻟﻄﺒﻘﺎت‪.٩/٢/٣ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﻴﻪ از ﺟﺎﺑﺮ ﻭ ﻣﺴﻠﻢ ﻭ اﲪﺪ از اﻧﺲ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﻫﻴﺜﻤﯽ‪ ,‬اﳌﺠﻤﻊ‪ ٣٠٩/٩ ,‬ﻃﱪاﻧﯽ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ ﻭ رﺟﺎﻟﺶ رﺟﺎﻝ ﺻﺤﻴﺤﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﺣـﺎﻛﻢ آﻥ را ﺻـﺤﻴﺢ داﻧـﺴﺘﻪ اﺳـﺖ‬
‫ﻭذﻫﺒﯽ در ﺗﻠﺨﻴﺺ ﺑﺎ آﻥ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٤٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪149‬‬

‫ﺑﺪﻧﺶ ﺑﻪ ﻟﺮزه اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﺮﻳﺸﺎﻧﻲ ﺟﺴﻢ ﻳﺎ ﺣﺮﻛﺖ آن‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﻪ‬
‫او ﺧﻮﺷﺎﻣﺪ ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ و ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺒﺎل او ﺑﺮوﻧﺪ‪ .‬ﺣﺮﺑﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻛﻨﺎﻳﻪ از ﺑﺰرگ ﺑﻮدن ﻣـﺮگ‬
‫او اﺳﺖ و اﻋﺮاب ﭼﻴﺰ ﺑﺰرگ را ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻲدﻫﻨﺪ و ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬زﻣـﻴﻦ‬
‫از ﻣﺮگ ﻓﻼﻧﻲ ﺗﺎرﻳﻚ ﺷﺪ و ﺑﺮاي او ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﭘﺎ ﺷﺪ‪.1‬‬
‫اﻣﺎم ذﻫﺒﻲ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺮش ﻳﻜﻲ از ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ و ﺑﺮاي او ﻣﺴﺨﺮ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ ﻫﺮ وﻗﺖ ﻛﻪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﺎ ﺧﻮاﺳﺖ و اراده ﺧﻮدش ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ آن را ﺑﻠﺮزاﻧﺪ و‬
‫ﺑﺨﺎﻃﺮ دوﺳﺘﻲ و ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﺳﻌﺪ در آن اﺣﺴﺎس ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ در‬
‫ﻛﻮه اُﺣﺪ و ﺑﺨﺎﻃﺮ دوﺳﺘﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺣﺴﺎس ﻗﺮار داد‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪z { :‬‬
‫{ | ‪) .z‬ﺳﺒﺄ‪)» .(10 :‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﻛﻮهﻫﺎ( اى ﻛﻮهﻫﺎ ﻫﻤﺮاه او ﺗﺴﺒﻴﺢ ﺧﺪا ﮔﻮﻳﻴﺪ«‪ .‬و‬
‫ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪) .zfe d c b { :‬اﺳﺮاء‪» (44 :‬آﺳﻤﺎﻧﻬﺎى ﻫﻔﺘﮕﺎﻧﻪ و زﻣﻴﻦ‬
‫{ ‪.z o n m l k j‬‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺗﺴﺒﻴﺢ او ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ«‪ .‬ﭘﺲ ﺗﻌﻤﻴﻢ داده و ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬
‫)اﺳﺮاء‪» (44 :‬و ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮدى‪ ،‬ﺗﺴﺒﻴﺢ و ﺣﻤﺪ او ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ«‪ .‬و اﻳﻦ ﺣﻖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫و در ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺨﺎري از ﻗﻮل اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد آﻣﺪه ﻛﻪ ﻣﺎ ﺗﺴﺒﻴﺢ ﻏﺬا را در ﺣـﺎل ﺧـﻮرده‬
‫ﺷﺪن ﻣﻲﺷﻨﻴﺪﻳﻢ‪.2‬‬
‫و اﻳﻦ ﺑﺎب وﺳﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ راﻫﺶ اﻳﻤﺎن اﺳﺖ‪.3‬‬
‫از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ م ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺮش ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﺤﺒﺖ دﻳﺪار ﺳﻌﺪ ﺑﺎ ﺧﺪا ﻟﺮزﻳﺪ‪.4‬‬
‫ﻣﻼﺋﻜﻪ ﺟﻨﺎزه ﺳﻌﺪ را ﺣﻤﻞ ﻛﺮدﻧﺪ‬
‫ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻟﺒﻴﺪ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ زﺧﻤﻲ ﺷﺪ و زﺧﻤﺶ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﺷـﺪ او‬
‫را ﻧﺰد زﻧﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم رﻓﻴﺪه ﺑﺮدﻧﺪ ﺗﺎ زﺧﻤﻬـﺎﻳﺶ را ﻣـﺪاوا ﻛﻨـﺪ‪ .‬وﻗﺘـﻲ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﻪ او‬
‫رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺷﺐ را ﺑﻪ ﺻﺒﺢ و ﺻﺒﺢ را ﺑﻪ ﺷﺐ ﻣﻲرﺳﺎﻧﻲ؟ ﺑﻪ او ﺧﺒـﺮ داد ﺗـﺎ‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ,‬ﺑﴩح اﻟﻨﻮﻭی‪.٣٢/١٦ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٣٥٧٩‬اﲪﺪ ‪.٤٦٠/١‬‬
‫‪ − ٣‬اﻟﺴﲑ‪ ,‬اﻣﺎﻡ ذﻫﺒﯽ‪.٢٩٧/١ ,‬‬
‫‪ − ٤‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ;١٢/٢/٣‬ﺣﺎﻛﻢ ‪ ٢٠٦/٣‬ﻭ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ ﻭ ذﻫﺒﯽ ﺑﺎ اﻭ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٤٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪150‬‬

‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ آن ﺷﺐ ﻓﺮا رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﻗﻮﻣﺶ او را ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻨـﻲ ﻋﺒﺪاﻻﺷـﻬﻞ او را ﺑـﻪ‬


‫ﻣﻨﺰﻟﺸﺎن ﺑﺮدﻧﺪ و رﺳﻮل اﷲ ص آﻣﺪ و ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ او رﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ او ﺑﻴﺮون رﻓﺖ و ﻣﺎ‬
‫ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺮاه او ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻴﻢ و ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ رﻓﺘﻴﻢ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ رداﻳﻤﺎن اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﭘـﺲ اﺻـﺤﺎب‬
‫ﺷﻜﺎﻳﺖ ﻛﺮدﻧﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻲﺗﺮﺳﻢ ﻛﻪ ﻣﻼﺋﻜﻪ زودﺗـﺮ از ﻣـﺎ ﺑﺮﺳـﻨﺪ و ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﺣﻨﻈﻠﻪ او را ﺑﺸﻮﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺳﻌﺪ رﺳﻴﺪﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ او را ﻣـﻲﺷـﺴﺘﻨﺪ و ﻣـﺎدرش‬
‫ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫واي ﺑﺮ ﻣﺎدر ﺳﻌﺪ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ ﻛﻮﻟﻪﺑﺎرش را ﺑﺴﺖ و ﺣﻘﻴﻘﺘﺎ رﻓﺖ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻫﺮ ﮔﺮﻳﻪ ﻛﻨﻨﺪهاي ﺑﺠﺰ ﻣﺎدر ﺳـﻌﺪ دروغ ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ او را‬
‫ﺑﻴﺮون ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آن ﻗﻮم ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﻣﺎ ﻫﻴﭻ ﻣﺮدهاي ﺳﺒﻜﺘﺮ از اﻳـﻦ‬
‫را ﺣﻤﻞ ﻧﻜﺮدهاﻳﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﺮا ﺳﺒﻚ ﻧﺒﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻗﺒﻞ از اﻳﻦ ﻫﺮﮔﺰ اﻳﻦ ﺗﻌـﺪاد از‬
‫ﻣﻼﺋﻜﻪ ﺑﺮاي ﺣﻤﻞ ﻛﺴﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﻴﺎﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و او را ﻫﻤﺮاه ﺷﻤﺎ ﺣﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ و ﻓﺸﺎر ﻗﺒﺮ‬
‫ﺟﺎﺑﺮ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ ‪ ‬وﻓﺎت ﻛﺮد ﺑﺎ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻴﻢ‪،‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﺮ او ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ و او را در ﻗﺒـﺮش ﮔﺬاﺷـﺖ و ﺑـﺮ او‬
‫ﺧﺎك رﻳﺨﺘﻨﺪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺗﺴﺒﻴﺢ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﺮ او ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺗﻜﺒﻴﺮ ﮔﻔﺖ و ﻣﺎ ﻧﻴـﺰ‬
‫ﺗﻜﺒﻴﺮ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﭼﺮا ﺗﺴﺒﻴﺢ ﮔﻔﺘﻲ و دوﺑﺎره ﺗﻜﺒﻴﺮ ﮔﻔﺘﻲ؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻗﺒﺮ ﺑﺮاي ﺑﻨﺪه ﺻﺎﻟﺢ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل آن را ﺑﺮاﻳﺶ ﮔﺸﻮد‪.2‬‬
‫از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ م ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻳـﻦ ﺑﻨـﺪه ﺻـﺎﻟﺤﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﻋﺮش ﺑﺮاي او ﻟﺮزﻳﺪ و درﻫﺎي آﺳﻤﺎن ﺑﻪ روﻳﺶ ﺑﺎز ﺷﺪ و ﻫﻔﺘـﺎد ﻫـﺰار ﻣﻼﺋﻜـﻪ ﺑـﺮ او‬
‫ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻗﺒﻼً ﻧﺎزل ﻧﺸﺪه ﺑﻮد و ﻗﺒﺮش ﺗﻨﮓ ﺷﺪ و دوﺑﺎره ﮔﺸﻮده ﺷﺪ‪.3‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ٨−٧/٢/٣ ,‬ﻭ ارﻧﺎؤﻭط در اﻟﺴﲑ آﻥ را ﺣﺴﻦ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.٢٨٧/١ ,‬‬
‫‪ − ٢‬اﲪﺪ ‪ ٣٧٧−٣٦٠/٣‬ﻭ ﺣﺎﻛﻢ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ‪ ٢٠٦/٣‬ﻭ ذﻫﺒﯽ ﺑﺎ آﻥ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ‪ ١٠٠/٤‬اﳉﻨﺎﺋﺰ‪ ,‬ﺑﺎب ﺿﻤﺔ اﻟﻘﱪ ﻭ ﺿﻐﻄﻪ; اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ;٩/٢/٣‬ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉـﺎﻣﻊ آﻥ را ﺻـﺤﻴﺢ داﻧـﺴﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪.٦٩٨٧ ,‬‬

‫‪١٥٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪151‬‬

‫اﻣﺎم ذﻫﺒﻲ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اﻳﻦ ﺗﻨﮓ ﺷﺪن ﻗﺒﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻋـﺬاب ﻗﺒـﺮ ﻧﻴـﺴﺖ ﺑﻠﻜـﻪ‬
‫اﻣﺮي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮد ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ دردﻫﺎ و رﻧﺠﻬﺎي دﻧﻴﺎ ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﻲﺷـﻮد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨـﺪ درد‬
‫و رﻧﺞ ﺑﻴﻤﺎري‪ ،‬و درد و رﻧﺞ رﻓﺘﻦ ﺟﺎن از ﺑﺪن‪ ،‬و درد و رﻧﺞ ﺳﺆاﻻت ﻗﺒـﺮ و اﻣﺘﺤـﺎن‬
‫آن‪ ،‬و درد و رﻧﺞ ﮔﺮﻳﻪ و زاري ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮاي او‪ ،‬و درد ﺑـﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻦ از ﻗﺒـﺮ‪ ،‬و رﻧـﺞ و‬
‫وﺣﺸﺖ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ او‪ ،‬و درد ﻋﺒﻮر از ﭘﻞ ﺻﺮاط‪ ،‬و ﻏﻴﺮ آن‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺪام از اﻳﻦ ﻟﺮزشﻫﺎ و‬
‫دردﻫﺎ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺑﻨﺪه ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻲرﺳﺪ از ﻋﺬاب ﻗﺒﺮ و ﺟﻬﻨﻢ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮﺧﻲ از اﻳﻦ‬
‫دردﻫﺎ ﻳﺎ ﻫﻤـﻪ آﻧﻬـﺎ را ﺑـﺮاي ﺑﻨـﺪﮔﺎن ﻣـﺆﻣﻨﺶ آﺳـﺎن ﻣـﻲﻛﻨـﺪ‪ .‬و ﻣـﺆﻣﻦ ﺗـﺎ ﻣﻼﻗـﺎت‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎرش آﺳﻮده ﻧﻤـﻲﺷـﻮد‪ .‬ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻣﺘﻌـﺎل ﻣـﻲﻓﺮﻣﺎﻳـﺪ‪.z C B A { :‬‬
‫)ﻣﺮﻳﻢ‪» .(39 :‬آﻧﺎن را از روز ﺣﺴﺮت ) روز رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ ﻛﻪ ﺑﺮاى ﻫﻤﻪ ﻣﺎﻳﻪ ﺗﺎﺳﻒ اﺳـﺖ(‬
‫ﺑﺘﺮﺳﺎن«‪ .‬و ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪) . z X W V U T S R Q { :‬ﻏـﺎﻓﺮ‪:‬‬
‫‪» .(18‬و آﻧﻬﺎ را از روز ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺘﺮﺳﺎن‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ از ﺷﺪت وﺣﺸﺖ دﻟﻬﺎ ﺑـﻪ ﮔﻠﻮﮔـﺎه‬
‫ﻣﻰرﺳﺪ و ﺗﻤﺎﻣﻰ وﺟﻮد آﻧﻬﺎ ﻣﻤﻠﻮ از اﻧﺪوه ﻣﻰﮔﺮدد«‪ .‬ﭘﺲ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻃﻠﺐ ﻋﻔﻮ‬
‫و ﺑﺨﺸﺶ دارﻳﻢ‪ .‬و ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد ﻣﺎ ﻣﻲداﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺳﻌﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻬـﺸﺘﻲ‬
‫اﺳﺖ و از ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﺷﻬﺪاء ﺑﻮده ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ در دﻧﻴﺎ و آﺧﺮت ﺗﺮس و درد و رﻧﺠﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬از ﭘﺮوردﮔﺎر ﻃﻠﺐ ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ و اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ را ﺑﺎ ﺳﻌﺪ ﻣﺤﺸﻮر ﮔﺮداﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ‪ ‬در ﻣﺮﺛﻴﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻣﻲﺳﺮاﻳﺪ‪:‬‬
‫اﺷﻜﻲ از ﭼﺸﻤﺎﻧﻢ ﺟﺎري ﺷﺪ و ﭼﺸﻤﺎﻧﻢ ﺣﻖ دارد ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﻌﺪ ‪ ‬ﮔﺮﻳﻪ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪهاي ﻛﻪ در ﺟﻨﮓ ﻧﺒﻮد و ﭼﺸﻤﺎن دﻳﮕﺮان از درد او ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﻲﮔﺮﻳﺴﺖ‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﻣﺎ ﺑﺎ ﺗﻮ وداع ﻛﺮدﻳﻢ و ﺗﻮ ﻣﺎ را ﺗﺮك ﻛﺮدي و در ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﻗﺒﺮ ﻣﺎﻧﺪي‪.‬‬
‫ﺗﻮ اي ﺳﻌﺪ ﺑﺎ ﻗﺒﺮي ﻛﺮﻳﻤﺎﻧﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﻫﺴﺘﻲ و ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺛﻮاب و ﻋﻈﻤﺖ را داري‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺣﻜﻤﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﻃﺎﻳﻔﻪ ﺑﻨﻲ ﻗﺮﻳﻈﻪ ﻛﺮدي‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺣﻜﻢ ﺗﻮ ﺣﻜﻢ ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﺷﻜﻬﺎي روزﮔﺎر ﺗﻮ را ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ اﻧﺪاﺧﺖ اﻣﺎ اﻳﻦ دﻧﻴﺎ را ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺟﺎوﻳﺪان ﻓﺮوﺧﺘﻲ‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺴﲑ‪ ,‬اﻣﺎﻡ ذﻫﺒﯽ‪.٢٩١−٢٩٠/١ ,‬‬

‫‪١٥١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪152‬‬

‫ﭘﺲ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ راﺳﺘﮕﻮﻳﺎن ﻫﻤﺎن اﺳﺖ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺮا ﺧﻮاﻧـﺪه‬
‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.1‬‬
‫دﺳﺘﺎرﻫﺎي ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬در ﺑﻬﺸﺖ‬
‫اﺑﻮاﺳﺤﺎق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از ﺑﺮاء ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻟﺒـﺎس اﺑﺮﻳـﺸﻤﻲ ﺑـﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﻫﺪﻳﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ اﺻﺤﺎب آن را ﻟﻤﺲ ﻣﻲﻛﺮدﻧـﺪ و از ﻧﺮﻣـﻲ آن ﺗﻌﺠـﺐ ﻣـﻲﻛﺮدﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﻧﺮﻣﻲ اﻳﻦ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ؟ دﺳﺘﺎرﻫﺎي ﺳﻌﺪ ﺑـﻦ ﻣﻌـﺎذ ‪ ‬در ﺑﻬـﺸﺖ از اﻳـﻦ‬
‫ﻧﺮﻣﺘﺮ و ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪.2‬‬
‫اﻧﺲ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻳﻚ ﻟﺒﺎس اﺑﺮﻳـﺸﻤﻲ ﺑـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻫﺪﻳـﻪ ﺷـﺪ و او از ﻟﺒـﺎس‬
‫اﺑﺮﻳﺸﻤﻲ ﻧﻬﻲ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﺮدم از آن ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑـﻪ ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺟـﺎن‬
‫ﻣﺤﻤﺪ در دﺳﺖ اوﺳﺖ‪ ،‬دﺳﺘﺎرﻫﺎي ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬در ﺑﻬﺸﺖ از اﻳﻦ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪.3‬‬
‫اﻣﺎم ﻧﻮوي ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻠﻤﺎ اﻳﻦ اﻣﺮ را ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤـﺖ ﺟﺎﻳﮕـﺎه ﺳـﻌﺪ در ﺑﻬـﺸﺖ‬
‫ﻣﻲداﻧﻨﺪ و ﮔﺮﻧﻪ دﺳﺘﺎر ﻛﻢ ارزشﺗﺮﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻟﺒﺎس اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﻲ ﻛﺜﻴﻒ ﻣـﻲﺷـﻮد‪.‬‬
‫)وﻗﺘﻲ دﺳﺘﺎر او اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻴﺪ دﻳﮕﺮ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎي ﻟﺒﺎس اﻳﺸﺎن را!( و اﻳﻦ‬
‫ﺑﻬﺸﺘﻲ ﺑﻮدن ﺳﻌﺪ را اﺛﺒﺎت ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.4‬‬
‫ﺑﻌﺪ از اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ،‬ﺻﺪﻳﻖ اﻧﺼﺎر‪ ،‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﻛﻪ ﻗﻠﻪ اي ﻣﺮﺗﻔـﻊ و‬
‫ﺑﻠﻨﺪﻫﻤﺖ در ﺻﺪاﻗﺖ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ در آﻧﻬﺎ ﻗـﻮي ﻫـﺴﺘﻢ و در ﻏﻴـﺮ‬
‫آﻧﻬﺎ ﺿﻌﻴﻒ ﻫﺴﺘﻢ‪ :‬از زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪهام ﻫﺮ ﻧﻤﺎزي را ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﺪهام ﺗﺎ ﭘﺎﻳـﺎن آن‬
‫ﺑﻪ ﭼﻴﺰي ﻏﻴﺮ از ﻧﻤﺎزم ﻧﻴﻨﺪﻳﺸﻴﺪهام‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ﻭ اﻟﻨﻬﺎﻳﺔ‪ ,‬اﺑﻦ ﻛﺜﲑ‪.١٣٢/٣ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ٢٤٦٨‬از ﺑﺮاء )‪. (‬‬
‫‪ − ٣‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ٢٤٦٩‬از اﻧﺲ )‪. (‬‬
‫‪ − ٤‬ﻣﺴﻠﻢ ﺑﴩح اﻟﻨﻮﻭی‪.٣٤/١٦ ,‬‬

‫‪١٥٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪153‬‬

‫ﺑﺎ ﺧﻮدم ﻋﻬﺪ ﻛﺮدهام ﻛﻪ در ﻫﺮ ﺗﺸﻴﻴﻊ ﺟﻨﺎزهاي ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮدم ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن دﻓـﻦ آن ﺑـﻪ‬
‫ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮي ﻧﻴﻨﺪﻳﺸﻢ‪.‬‬
‫و ﻫﺮ ﺳﺨﻨﻲ را ﻛﻪ از رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﻨﻴﺪم داﻧﺴﺘﻪام ﻛﻪ ﺣﻖ و ﺣﻘﻴﻘﺖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻴﺐ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﮔﻤﺎن ﻧﻤﻲﻛﺮدم ﻛﻪ اﻳـﻦ وﻳﮋﮔﻴﻬـﺎ در ﻏﻴـﺮ از ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮان در‬
‫ﻛﺲ دﻳﮕﺮي ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﭘﺮ از ﺑﺬل و ﺑﺨﺸﺶ و ﻓﺪاﻛﺎري ﺳـﻌﺪ ﺑـﻦ ﻣﻌـﺎذ ‪‬‬
‫رﺣﻠﺖ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺳﻌﺪ ‪ ‬و ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪١٥٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪154‬‬

‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪«٨» ‬‬


‫ﺳﺎق ﭘﺎي او در ﻣﻴﺰان‪ ،‬در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺳﻨﮕﻴﻦﺗﺮ از ﻛﻮه اُﺣﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﻛﺲ ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﻗﺮآن را ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻧـﺎزل ﺷـﺪه ﺑﺨﻮاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ آن را ﺑـﻪ‬
‫ﻗﺮاﺋﺖ اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ )اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد( ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﺣﺎل ﺑﻪ ﻣﺮدي رﺳﻴﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﭼﻮﭘﺎن ﺑﻮد و اﺳﻼم آﻣﺪ و از او ﻣﺮدي ﺳﺎﺧﺖ ﻛﻪ آﺳﻤﺎن‬
‫اﺳﻼم را ﻧﻮراﻧﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻌﺠﺰات ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬روزي ﻛﻪ ‪ -‬ﺑﻪ اذن ﺧـﺪا ‪-‬‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﻫﺮ ﻳﻚ از اصﺣﺎب ﻗﺮآﻧﻲ ﺑﺴﺎزد ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم راه ﻣﻲرود و ﻣﺮدم او را‬
‫ﻣﻲﺑﻴﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﮔﻮﻳﺎ اﺳﻼم را در او ﻣﻲﺑﻴﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﻗﻄﻌﺎً ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص دﻫﻬﺎ و ﺻﺪﻫﺎ و ﻫﺰاران ﻧﺴﺨﻪ از ﻗﺮآن ﭼﺎپ ﻛﺮد اﻣﺎ ﻧﻪ ﺑﺎ ﻣـﺪاد‬
‫و ﺟﻮﻫﺮ‪ ،‬و ﺑﺮ روي ﺻﻔﺤﺎت ﻛﺎﻏﺬ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻣﺪادي از ﻧﻮر‪ ،‬و ﺑﺮ روي ﺻﻔﺤﺎت ﻗﻠﺐ‪.1‬‬
‫اﻳﻦ اﺳﺖ ارزش و ﻣﻨﺰﻟﺖ اﻳﻤﺎن وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﻳﺸﻪﻫﺎﻳﺶ ﻋﻤﻴﻖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻗﺪرﺗﺶ ﺑﺮ ﻧﻔـﺲ‬
‫ﻗﻮي ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺒﺶ را ﺑﺎﻻ ﻣـﻲﻛـﺸﺪ و او را ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﻧﻤـﻲﻛـﺸﺪ و او را ﺻـﺎﺣﺐ ﻫﻤـﺖ‬
‫ﻣﻲﮔﺮداﻧﺪ و ﺻﺎﺣﺐ اﻣﻴﺪي ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﻣﻮش ﻧﻤـﻲﺷـﻮد و ﻧﻴﺮوﻳـﻲ ﻛـﻪ ﻧﻤـﻲاﻳـﺴﺘﺪ و‬
‫ﺗﺼﻤﻴﻤﻲ ﻛﻪ ﺳﺴﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ .‬او ﻣﺎﻟﻚ دﻧﻴﺎ اﺳﺖ اﻣﺎ دﻧﻴﺎ ﻣﺎﻟﻚ او ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻣـﺎل اﻧـﺪوزي‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ اﻣﺎ ﺑﻨﺪه آن ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ ،‬و ﻏﺮق ﻧﻌﻤﺖ ﻣﻲﺷﻮد اﻣﺎ ﻣﻐﺮور ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻼ ﺑﺮ او ﻧـﺎزل‬
‫ﻣﻲﺷﻮد اﻣﺎ ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﻧﻤﻲﺷﻮد و ﻗﻬﺮ ﻧﻤﻲﻛﻨـﺪ‪ ،‬و ﺳـﺨﺘﻴﻬﺎ ﺗﻨﻬـﺎ ﺗـﺼﻤﻴﻢ او را ﻣﺤﻜﻤﺘـﺮ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻃﻼي اﺻﻞ ﻛﻪ آﺗﺶ ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺎﻛﻲ و ﺻﻔﺎي آن را ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺧﺪا از ﺷﻤﺎ ﺳﺆال ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ ،‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺎور ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﺑـﺴﻴﺎر‬
‫اﻧﺪك و ﺑﺎ ﻧﻴﺮوي ﻛﻢ از ﺟﺰﻳﺮة اﻟﻌﺮب ﻛﻪ ﻧﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻳﻮﻧﺎن و ﻧﻪ ﺗﻤﺪن روم و ﻧﻪ ﺣﻜﻤﺖ‬
‫ﻫﻨﺪ و ﻧـﻪ ﺻـﻨﻌﺖ ﭼـﻴﻦ را داﺷـﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻟـﻚ دﻧﻴـﺎ ﺑـﺸﻮﻧﺪ و ﭘﺎدﺷـﺎﻫﻲ ﺧـﺴﺮوان و‬
‫اﻣﭙﺮاﻃﻮران و ﻗﻴﺼﺮان را ﺑﻪ ارث ﺑﺒﺮﻧﺪ و دﻳﻦ ﺟﺪﻳﺪي را اﻧﺘﺸﺎر دﻫﻨﺪ و ﺗﻤﺪن ﺟﺪﻳﺪي‬

‫‪ − ١‬از ﺳﺨﻨﺎﻥ زﻳﺒﺎی ﺳﻴﺪ ﻗﻄﺐ )‪.(:‬‬

‫‪١٥٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪155‬‬

‫را در آﻓﺎق ﺑﻨﺎ ﻧﻬﻨﺪ ﻛﻪ در ﻛﻤﺘﺮ از ﻳﻚ رﺑﻊ ﻗﺮن اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪.1‬‬


‫ﺣﺎل ﻣﺎ ﺑﺎ ﻣﺮدي ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻗﺮآن را از او ﺑﺸﻨﻮد‪ ...‬ﻛـﺴﻲ‬
‫ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮ او ﺷﻬﺎدت داد ﻛﻪ ﺳﺎق ﭘﺎي او در ﻣﻴﺰان روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺳﻨﮕﻴﻦﺗﺮ از ﻛﻮه‬
‫اُﺣﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﺑﺎ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬اﻣﺎم ﻧﻤﻮﻧﻪ و ﻓﻘﻴﻪ اﻣﺖ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫او از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﺎﺑﻘﻴﻦ و ﻋﺎﻟﻤﺎن ﻧﺠﻴﺐ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﺷﺮﻛﺖ داﺷـﺖ و دو ﺑـﺎر‬
‫ﻫﺠﺮت ﻛﺮد و در ﺟﻨﮓ ﻳﺮﻣﻮك ﺑﺴﻴﺎر ﺻﺪﻗﻪ داد و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻓﻀﺎﻳﻞ او زﻳـﺎد اﺳـﺖ و‬
‫ﻋﻠﻮم زﻳﺎدي از او رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.2‬‬
‫ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ارﻗﻢ وارد ﺷﻮد‪ ،‬اﺳﻼم آورد و ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ او‬
‫ﻧﻔﺮ ﺷﺸﻢ ﺑﻮد ﻛﻪ اﺳﻼم آورد و در ﺗﻤـﺎم ﺟﻨﮕﻬـﺎ ﺣـﻀﻮر داﺷـﺖ و رازدار رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص و ﺗﻜﻴﻪﮔﺎه و ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪه ﻣﺴﻮاك و ﻛﻔﺶ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و ﺣﺎﻣﻞ وﺳـﺎﻳﻞ ﻧﻈﺎﻓـﺖ او‬
‫در ﺳﻔﺮ ﺑﻮد‪ .‬و در رﻓﺘﺎر و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ و ﺑﻠﻨﺪﻫﻤﺘﻲ ﺷﺒﻴﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد و ﻛﻢ وزن و ﻗﺪ‬
‫ﻛﻮﺗﺎه ﺑﻮد و ﺳﺒﺰه رو‪.‬‬
‫داراي ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻟﺒﺎﺳﻬﺎ و ﺧﻮﺷﺒﻮﺗﺮﻳﻦ ﻋﻄﺮﻫﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺘـﻮﻟﻲ ﻗـﻀﺎوت ﻛﻮﻓـﻪ و ﻣـﺴﺌﻮل‬
‫ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل در زﻣﺎن ﻋﻤﺮ و اﺑﺘﺪاي ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎن ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ آﻣـﺪ و در ﺳـﺎل‬
‫‪ 32‬ﻫﺠﺮي وﻓﺎت ﻛﺮد و در ﺑﻘﻴﻊ دﻓﻦ ﺷﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺷﺼﺖ و ﭼﻨﺪ ﺳﺎل داﺷﺖ‪.3‬‬
‫داﺳﺘﺎن اﺳﻼم آوردﻧﺶ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ؟!!‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ داﺳﺘﺎن را از اﺑﺘﺪا ﺷﺮوع ﻛﻨﻴﻢ‪ ...‬ﭼﺮا ﻛﻪ داﺳﺘﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪن او ﺷـﻴﺮﻳﻦ و‬
‫آرام ﺑﺨﺶ اﺳﺖ و ﻗﻠﺒﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻜﺮار آن ﭘﺎك ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﺮاي ﻳﻜﻲ از ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﺮﻳﺶ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﻘﺒﻪ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻣﻌﻴﻂ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ ﻣﻲﭼﺮاﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺳﺎده و اﻣﺎﻧﺘﺪار و ﻣﺘﻘﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑـﺎ وﺟـﻮد اﻳﻨﻜـﻪ در آن زﻣـﺎن از اﺳـﻼم و‬

‫‪ − ١‬اﻻﻳﲈﻥ ﻭ اﳊﻴﺎة‪ ,‬د‪ .‬ﻳﻮﺳﻒ اﻟﻘﺮﺿﺎﻭی‪ ,‬ص‪.٢٧٨‬‬


‫‪ − ٢‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٤٦١/١ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.١٦٣/١ ,‬‬

‫‪١٥٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪156‬‬

‫دﻋﻮت آن ﺑﻪ ﺳﻮي اﻣﺎﻧﺘﺪاري و ﺻﺪاﻗﺖ و اﺧﻼص ﭼﻴﺰي ﻧﺸﻨﻴﺪه ﺑﻮد‪.‬‬


‫روزي از روزﻫﺎ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑﺎ آﻓﺘﺎب ﻫﺪاﻳﺖ و ﻫﻤﺮاه ﻧﻮر اﻟﻬﻲ روﺑﺮو ﻣﻲﺷـﻮد‬
‫و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺧﻴﺮ دﻧﻴﺎ و آﺧﺮت را ﺑﺮاي او ﻣﻲآورد‪.‬‬
‫ﺣﺎل داﺳﺘﺎن اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬را رﻫﺎ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺎ داﺳﺘﺎن او ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺮاي ﻋﻘﺒﻪ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻣﻌﻴﻂ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ ﻣﻲﭼﺮاﻧﺪم ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ‬
‫ص و اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑﺮ ﻣﻦ ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي ﺟـﻮان! ﺷـﻴﺮ داري؟ ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬آري‪ .‬اﻣـﺎ ﻣـﻦ‬
‫اﻣﺎﻧﺘﺪار ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪي داري ﻛﻪ ﺷﻴﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﭘـﺲ ﮔﻮﺳـﻔﻨﺪ را ﻧـﺰد او‬
‫آوردم‪ ،‬ﭘﺴﺘﺎن او را ﻟﻤﺲ ﻛﺮد و ﺷﻴﺮ ﭘﺎﻳﻴﻦ آﻣﺪ و آن را در ﻇﺮﻓﻲ دوﺷﻴﺪ و ﻧﻮﺷﻴﺪ‪ .‬ﺳـﭙﺲ‬
‫ﺑﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬داد و او ﻧﻴﺰ ﻧﻮﺷﻴﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﭘﺴﺘﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺲ اﺳﺖ و دﻳﮕـﺮ ﺷـﻴﺮ ﻧﺮﻳـﺰ‪ .‬و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﭙﺲ ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻧﺰد او آﻣﺪم و ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ص اﻳﻦ را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻳـﺎد ﺑـﺪه‪،‬‬
‫دﺳﺘﻲ ﺑﺮ ﺳﺮم ﻛﺸﻴﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻮ رﺣﻢ ﻛﻨﺪ ﺗﻮ ﺧﻮد اﻳﻨﻬﺎ را ﻣﻲداﻧﻲ‪.1‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻌﺪ از آن ﻧﺰد او آﻣﺪم و ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اﻳﻦ را ﺑﻪ ﻣـﻦ‬
‫ﻳﺎد ﺑﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ ﺧﻮد اﻳﻨﻬﺎ را ﻣﻲداﻧﻲ‪ .‬ﭘﺲ ﻫﻔﺘﺎد ﺳﻮره را از زﺑﺎن او ﮔﺮﻓﺘﻢ ﻛﻪ ﻛﺴﻲ‬
‫در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﻦ ﻣﻨﺎزﻋﻪ ﻧﻜﺮد‪.2‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص و ﺑﻨﺪه ﺻﺎﻟﺢ ﺧﺪاوﻧﺪ را دﻳﺪ ﻛـﻪ‬
‫او را ﺑﻪ ﺳﻮي ﭘﺮوردﮔﺎرش ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪ و ﭘﺴﺘﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﺷﻴﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﻟﻤﺲ‬
‫ﻛﺮد و از ﺧﻴﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ و رزﻗﺶ ﺷﻴﺮ ﺧﺎﻟﺺ و ﮔﻮاراﻳﻲ ﻧﻮﺷﻴﺪ‪.‬‬
‫و او آن روز ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﻳﻚ ﻣﻌﺠﺰه ﻛﻮﭼﻚ ﺑـﻮد‪ ،‬در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ زودي ﺷـﺎﻫﺪ‬
‫ﻣﻌﺠﺰاﺗﻲ از اﻳﻦ رﺳﻮل ﻛﺮﻳﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻛﻪ دﻧﻴﺎ را ﺷﮕﻔﺖ زده ﻣﻲﻛﻨـﺪ و آن را ﭘـﺮ از‬
‫ﻧﻮر و ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪...‬‬

‫‪ − ١‬ارﻧﺎؤﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ;٣٧٩/١‬ﻓﺴﻮی‪ ,‬اﳌﻌﺮﻓﺔ ﻭاﻟﺘﺎرﻳﺦ‪.٥٣٧/٢‬‬


‫‪ − ٢‬ارﻧﺎؤﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ در اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ ;١١١/٣ ,‬اﲪـﺪ‪ ٤٦٢/١ ,‬ﻭ اﺑـﻮﻧﻌﻴﻢ در اﳊﻠﻴـﺔ ‪ ١٢٥/١‬رﻭاﻳـﺖ ﻛـﺮدﻩاﻧـﺪ ﻭ‬
‫اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٥٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪157‬‬

‫ﺑﻠﻜﻪ او آن روز ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﻏﻼم ﻓﻘﻴﺮ و ﺿﻌﻴﻒ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑـﺮاي ﻋﻘﺒـﻪ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻣﻌـﻴﻂ‬
‫ﭼﻮﭘﺎﻧﻲ ﻣﻲﻛﺮد و ﺑﺰودي ﺧﻮد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از آن ﻣﻌﺠﺰات ﺷﺪ‪ ،‬روزي ﻛﻪ او اﻳﻤـﺎن‬
‫آورد ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﺶ ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﺮﻳﺶ را در ﻫﻢ ﺷﻜﺴﺖ و ﻋﻈﻤﺖ آﻧﻬﺎ را ﻧﺎﺑﻮد ﻛﺮد‪.1‬‬
‫ﻣﺪت زﻳﺎدي ﻧﮕﺬﺷﺖ ﻛﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﺳـﻼم آورد و ﺧـﻮدش را در ﺧـﺪﻣﺖ‬
‫ﻧﺒﻲ ص ﻗﺮار داد‪.‬‬
‫ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﭼﻨﻴﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻋﻈﻴﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺳﺘﺎرﮔﺎن ﺟﻮزا در ﻣﻲآﻣﻴﺰﻧﺪ ﺑﻌـﺪ از اﻳﻨﻜـﻪ‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﭼﻮﭘﺎﻧﻲ را رﻫﺎ ﻛﺮد و ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ اﺷﺮف و ﺑﺰرگ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت درآﻣﺪ‪.‬‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه او ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬از ﻣﻴﺎن ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺰرﮔﻮار ﺟﺰو آن دﺳﺘﻪ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫ﻣﺘﻌﺎل ﻗﺮآن را در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﻧﺎزل ﻛﺮد و ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺳﻔﺎرش ﻛﺮد ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را از ﺧـﻮد‬
‫دور ﻧﻜﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﺰدﻳﻚ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﺧﻮﻧـﺸﺎن و اﻣﻮاﻟـﺸﺎن و‬
‫ﺟﺎﻧﺸﺎن را ﺑﺮاي ﻳﺎري اﻳﻦ دﻳﻦ ﻣﻲﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻌﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻳﻢ و ﻫﻤﺮاه رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﻣﺸﺮﻛﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫اﻳﻨﻬﺎ را از ﺧﻮدت دور ﻛﻦ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺟﺮأت و ﺟﺴﺎرت ﻧﻜﻨﻨﺪ و ﻣﻦ و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و‬
‫ﻣﺮدي ﻫﺬﻳﻠﻲ و دو ﻧﻔﺮ ﻛﻪ اﺳﻤﺸﺎن را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮدهاﻳﻢ ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﻧﺎﮔﻬﺎن آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ دردل ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻗﺮار داد و اﻳﻦ آﻳﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ‪Æ Å Ä { :‬‬
‫‪) .z Ê É È Ç‬اﻧﻌﺎم‪» .2(52 :‬و ﻛﺴﺎﻧﻰ را ﻛﻪ ﺻﺒﺢ و ﺷﺎم ﺧﺪا را‬
‫ﻣﻰﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﺰ ذات ﭘﺎك او ﻧﻈﺮى ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬از ﺧﻮد دور ﻣﻜﻦ!«‪.‬‬
‫از ﺣﺬﻳﻔﻪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﺻﺤﺎب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑـﻦ ﻣـﺴﻌﻮد‬
‫ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪.3‬‬

‫‪ − ١‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ص‪.٢٢٩‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ;٤٦ ,٢٤١٣‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﲪﺪ‪ ,‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ‪ ;١٥٤٨ ,‬ﺣﺎﻛﻢ ‪ ٣١٥/٣‬ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ ﴍط ﺷـﻴﺨﲔ ﺻـﺤﻴﺢ اﺳـﺖ ﻭ ذﻫﺒـﯽ ﺑـﺎ آﻥ‬
‫ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٥٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪158‬‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻗﺮآن را ﺑﻠﻨﺪ ﺧﻮاﻧﺪ‬


‫ﺑﻠﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﺮد ﻋﻘﻴﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ آن ﻋﻘﻴﺪهاي ﻛﻪ او را ﺑﻪ اوج آﺳﻤﺎن ﺑـﺮد‪ ،‬ﺣﺮﻛـﺖ‬
‫ﻛﺮد ﺗﺎ ﺗﻤﺎم ﻫﺴﺘﻲ درس ﺑﺰرﮔﻲ را ﺑﺮاي اﻳﻦ دﻳـﻦ و دﻋـﻮت ﺑـﻪ ﺧـﺪا در ﺷـﺪﻳﺪﺗﺮﻳﻦ‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻬﺎ از او ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻳﺤﻴﻲ ﺑﻦ ﻋﺮوه ﺑﻦ زﺑﻴﺮ از ﭘﺪرش رواﻳﺖ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻌﺪ از رﺳﻮل اﷲ‬
‫ص اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ در ﻣﻜﻪ ﻗﺮآن را ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑﻮد‪،‬‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬روزي اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص ﺟﻤﻊ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا‬
‫ﻗﺮﻳﺶ ﻫﻴﭽﮕﺎه اﻳﻦ ﻗﺮآن را ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﺸﻨﻴﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ آن را ﺑﻪ ﮔﻮش آﻧﻬﺎ‬
‫ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ؟ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﻢ‪ ،‬ﻣﺎ ﻣﺮدي را ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻛﻪ‬
‫ﻃﺎﻳﻔﻪ زﻳﺎدي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﻗﺮﻳﺶ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﻪ او ﺣﻤﻠﻪ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻃﺎﻳﻔﻪاش ﻣﺎﻧﻊ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬رﻫﺎﻳﻢ ﻛﻨﻴﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﻬﺎ را از ﻣﻦ ﻣﻨﻊ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬درﺑﺎﻣﺪاد ﺑﻪ‬
‫ﻣﻘﺎم آﻣﺪ و در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻗﺮﻳﺶ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﺧﻮاﻧﺪ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬
‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‪) .z k j i h g { :‬اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ .(2-1 :‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺟﻠﻮ رﻓﺖ‪ .‬ﻗﺮﻳﺶ ﺗﺄﻣﻞ ﻛﺮدﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﭼﻴﺴﺖ ﻛﻪ اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؟‬
‫ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬او ﻗﺴﻤﺘﻲ از آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ‬
‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ و ﺷﺮوع ﺑﻪ زدن او ﻛﺮدﻧﺪ و او از ﺧﻮاﻧﺪن ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻧﻤﻲﺷﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫ﺳﻮره را ﺗﻤﺎم ﻛﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻧﺰد اﺻﺤﺎﺑﺶ رﻓﺖ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺻﻮرﺗﺶ زﺧﻤﻲ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﻴﺰي ﺑﻮد ﻛﻪ از آن ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺣﺎل دﺷﻤﻨﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ آرام‬
‫ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻴﺪ ﻓﺮدا ﻧﻴﺰ ﻣﺜﻞ آن را ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﻣﻲﺧﻮاﻧﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫اﻧﺪازه ﻻزم آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪﺷﺎن ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﺧﻮاﻧﺪهاي‪.1‬‬

‫‪ − ١‬اﺳــﻨﺎدش ﺻــﺤﻴﺢ ﻭ ﻣﺘــﺼﻞ اﺳــﺖ ﻭ ﻗﺮﻃﺒــﯽ در ﺗﻔــﺴﲑش از ﻋــﺮﻭة ﺑــﻦ زﺑــﲑ ‪١٤٧/٧‬ﻧﻘــﻞ ﻛــﺮدﻩ اﺳــﺖ ﻭ ﻃــﱪی در‬
‫ﺗﺎرﳜﺶ‪ ٣٣٥−٣٣٤/٢‬آﻭردﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٥٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪159‬‬

‫رﺷﺪ و ﺑﺰرگ ﺷﺪن در ﺳﺎﻳﻪ وﺣﻲ‬


‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻫﻤﻮاره ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد و ﺷﺐ و روز در ﺳﻔﺮ و ﺣﻀﺮ او را‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻲﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﭼﻴﺰﻫﺎ از ﻫﺪاﻳﺖ و راه و روش و اﺧﻼق و ﻋﻠﻢ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﻮﺧﺖ ﺗﺎ‬
‫ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ اﺧﻼق را ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص داﺷﺖ‪ .‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از‬
‫ﺣﺬﻳﻔﻪ از ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮد ﺑﻪ راه و روش و ﻫﺪاﻳﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺳﺆال ﻛﺮدﻳﻢ ﺗﺎ از او‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻴﻢ و او ﺟﻮاب داد‪ :‬ﻫﻴﭻ ﻛﺲ را ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ راه و روش و ﻫﺪاﻳﺖ را ﺑﻪ‬
‫راه و روش و ﻫﺪاﻳﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ از اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ ‪ -‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪-‬‬
‫ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻢ‪1‬و‪.2‬‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ درﺟﻪ ﺑﺎﻻﻳﻲ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻴﭻ ذﻫﻨﻲ‬
‫ﺧﻄﻮر ﻧﻤﻲﻛﺮد‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ او اﺟﺎزه داده ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ وﻗﺖ ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص وارد ﺷﻮد‪ .‬روزي ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ اﺟﺎزه داري ﻛﻪ ﺣﺠﺎب و ﻣﺎﻧﻊ را ﺑﺮداري‬
‫و ﺑﻪ راز ﻣﻦ ﮔﻮش ﻓﺮا دﻫﻲ ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﻮدم ﺗﻮ را ﻧﻬﻲ ﻣﻲﻛﻨﻢ‪.3‬‬
‫ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻲ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ن در اﺑﺘﺪاي رﻓﺖ و آﻣﺪ زﻳﺎد اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑﻪ‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺗﺼﻮر ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ او ﺟﺰو اﻫﻞ ﺑﻴﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺳﻮد ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ اﺷﻌﺮي ‪ ‬ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ و ﺑﺮادرم‬
‫از ﻳﻤﻦ آﻣﺪﻳﻢ و ﻣﺪﺗﻲ ﻛﻪ در آﻧﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﺮدي از‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ رﻓﺖ و آﻣﺪ او و ﻣﺎدرش را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ او ﻣﻲدﻳﺪﻳﻢ‪4‬و‪.1‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری‪ ,٣٧٦٢‬ﺗﺮﻣﺬی ‪ ,٣٨٠٧‬اﲪﺪ ‪.٤٠١−٣٨٩/٥‬‬


‫‪ − ٢‬در رﻭاﻳﺖ ﺑﺨﺎری ‪ ٦٠٩٧‬آﻣﺪﻩ ﻛﻪ‪ :‬ﺷﺒﻴﻪﺗﺮﻳﻦ ﻓﺮد از ﳊﺎظ ﻫـﺪاﻳﺖ ﻭ راﻩ ﻭ رﻭش رﺳـﻮﻝ اﷲ ص اﺑـﻦ اﻡ ﻋﺒـﺪ اﺳـﺖ از‬
‫زﻣﺎﻧﯽ ﻛﻪ از ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺎرج ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﻭﻗﺘﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﺑﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ,‬ﻣﺎ ﻧﻤﯽداﻧﻴﻢ ﻛﻪ اﺧﻼﻕ ﻭ رﻓﺘﺎر اﻭ در ﻣﻴـﺎﻥ ﺧـﺎﻧﻮادﻩ ﭼﻄـﻮر‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ,‬اﻟﻔﺘﺢ‪.١٠٣/٧ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ;٢١٦٩‬اﲪﺪ‪ ;٤٠٤−٣٨٨/١‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‪.١٣٩‬‬
‫‪ − ٤‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٣٧٦٣‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ;٢٤٦٠‬ﺗﺮﻣﺬی‪.٣٨٠٦‬‬

‫‪١٥٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪160‬‬

‫ﻣﺒﺎرزات او در راه ﺧﺪا‬


‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬در ﺗﻤﺎم ﺟﻨﮕﻬـﺎ ﻫﻤـﺮاه ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺣـﻀﻮر داﺷـﺘﻪ و ﻫﻴﭽﮕـﺎه از‬
‫ﺟﻨﮕﻲ ﺗﺨﻠﻒ ﻧﻮرزﻳﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺣﺘﻲ او در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ داﺷﺖ‪ ،‬ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ‬
‫ﻛﻪ اﺑﻮﺟﻬﻞ را ﻛﺸﺖ و آن ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭘﺴﺮان ﻋﻔﺮاء او را زﺧﻤـﻲ ﻛـﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﻧﮕﺎه ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻪ ﺑﻼﻳﻲ ﺑﺮ ﺳﺮ اﺑﻮﺟﻬﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ؟ ﭘﺲ‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬رﻓﺖ و دﻳﺪ ﻛﻪ ﭘﺴﺮان ﻋﻔﺮاء او را زﺧﻤﻲ ﻛـﺮدهاﻧـﺪ و او ﺑـﺪﻧﺶ ﺳـﺮد‬
‫ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ اﺑﻮﺟﻬﻞ ﻫﺴﺘﻲ؟ ﺳﭙﺲ رﻳﺸﺶ را ﮔﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮ از اﻳـﻦ‬
‫ﭼﻴﺰي ﻫﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺮدي ﺗﻮﺳﻂ ﻗﻮﻣﺶ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﻮد؟‪.2‬‬
‫ﻧﻜﺘﻪ‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻣﻴﺎن اﻳﻦ رواﻳﺎت و آن ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮي )ﻣﻌﺎذ ﺑـﻦ ﻋﻤـﺮو ﺑـﻦ‬
‫ﺟﻮح‪ ،‬ﻣﻌﺎذ و ﻣﻌﻮذ ﭘﺴﺮان ﻋﻔﺮاء و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد( ﻛﻪ اﺑﻮﺟﻬﻞ را ﻛﺸﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺟﻤـﻊ‬
‫ﺑﻨﺪي ﻛﺮده اﺳﺖ و ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺣﺘﻤﺎل دارد ﻛﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﻋﻔﺮاء و ﻣﻌﺎذ ﺑـﻦ ﻋﻤـﺮو ﺑـﻪ او‬
‫ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ و او را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ در ﺻـﺤﻴﺢ آﻣـﺪه اﺳـﺖ و ﺳـﭙﺲ‬
‫ﻣﻌﻮذ او را ﺿﺮﺑﻪ زده و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺳﺮش را ﺑﺮﻳﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم اﻗـﻮال در اﻳـﻦ ﻧﻈـﺮ‬
‫ﺟﻤﻊ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.3‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ اﻳﻦ ﻗﺮان ﺟﺎﻳﮕﺎه اﻗﻮاﻣﻲ را ﺑﺎﻻ ﻣﻲﺑﺮد‬
‫از ﻣﻴﺎن اﻳﻦ اﻓﺮادي ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺷﺄن و ﻣﻨﺰﻟﺖ آﻧﻬـﺎ را ﺑـﺎﻻ ﺑـﺮد‪ ،‬ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ‬
‫ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد و ﻗﺮآن را ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه ﺑـﻮد‬
‫از او ﻳﺎد ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺧﻮاﻧﺪن ﻗﺮآن و ﻋﻠﻮم آن ﻳﻜﻲ از ﺑﺰرﮔﺎن ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺷـﺪ‬
‫ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺻﺤﺎﺑﺶ را ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲﻛﺮد ﻛﻪ ﻗﺮآن را از ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺣﺎﻓﻆ در اﻻﺻﺎﺑﺔ ‪ ٢٦٠/٢‬ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺎدر اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ,‬اﻡ ﻋﺒﺪاﷲ دﺧﱰ ﻋﺒﺪﻭد ﺑﻦ ﺳﻮاءة ﺑﻮد ﻛﻪ اﺳﻼﻡ آﻭرد ﻭ ﺟﺰﻭ ﻳﻜﯽ‬
‫از اﺻﺤﺎب ﺑﻮد ﻭ در اﻟﻔﺘﺢ ‪ ١٠٣/٧‬ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻭ ﻛﻨﻴﻪاش اﻡ ﻋﺒﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٣٩٦٢/٧‬اﳌﻐﺎزی‪ ,‬ﻣﺴﻠﻢ ‪.١٤٢٤/١١٨/٣‬‬
‫‪ − ٣‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎری‪.٣٤٥/٧ ,‬‬

‫‪١٦٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪161‬‬

‫ﻣﺴﺮوق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﺎم ﻋﺒﺪاﷲ ﻧﺰد ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻳﺎد ﺷﺪ و او ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ‬
‫ﻣﺴﻌﻮد ﻣﺮدي ﺑﻮد ﻛﻪ از زﻣـﺎﻧﻲ ﻛـﻪ اﻳـﻦ ﺣـﺪﻳﺚ را از رﺳـﻮل اﷲ ص ﺷـﻨﻴﺪم‪ ،‬او را‬
‫دوﺳﺖ دارم‪ ،‬ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﻗﺮاﺋـﺖ ﻗـﺮآن را از ﭼﻬـﺎر ﻧﻔـﺮ ﺑﻴﺎﻣﻮزﻳـﺪ‪ :‬از‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ -‬ﺑﺎ او ﺷﺮوع ﻛﺮد ‪ -‬ﺳﺎﻟﻢ ﻣﻮﻻي اﺑﻮﺣﺬﻳﻔﻪ‪ ،‬اُﺑﻲ ﺑـﻦ ﻛﻌـﺐ و ﻣﻌـﺎذ‬
‫ﺑﻦ ﺟﺒﻞ‪.1‬‬
‫ﭼﺮا اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد در ﭼﻨﻴﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻗﺮآن را ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎً از زﺑﺎن ﺧـﻮد‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺷﻨﻴﺪه اﺳﺖ و آن را از ﭼﺸﻤﻪ ﮔﻮاراي او ﻳﺎد ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ...‬ﺑـﺮاي درك ﺑﻬﺘـﺮ‬
‫ﻣﻨﺰﻟﺖ او ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﻗﺮآن را از زﺑﺎن ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ او ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻲﺷﻨﻮﻳﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪاﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻌﺒﻮد ﺑﻪ ﺣﻘﻲ ﻏﻴﺮ از او ﻧﻴـﺴﺖ‪ ،‬ﻫـﺮ‬
‫ﺳﻮرهاي ﻛﻪ از ﻗﺮان ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻲداﻧﻢ ﻛﻪ ﻛﺠﺎ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬و ﻫـﺮ آﻳـﻪاي ﻛـﻪ‬
‫ﻧﺎزل ﺷﺪه ﻣﻲداﻧﻢ ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔـﺮ ﺑـﺪاﻧﻢ ﻛـﻪ ﻛـﺴﻲ در‬
‫ﻛﺘﺎب ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻤﺘﺮ اﺳﺖ ﺳﻮار ﺑﺮ ﺷﺘﺮ ﻣﻲﺷﻮم ﺗﺎ ﺑﻪ او ﺑﺮﺳﻢ‪.2‬‬
‫ﺷﻘﻴﻖ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا‬
‫ﻫﻔﺘﺎد و ﭼﻨﺪ ﺳﻮره را از زﺑﺎن ﺧﻮد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﺻﺤﺎب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻤﺘﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻛﺘﺎب ﺧﺪا ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻬﺘﺮﻳﻨﺸﺎن ﻧﻴﺴﺘﻢ‪.‬‬
‫ﺷﻘﻴﻖ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در آن ﺣﻠﻘﻪﻫﺎ و ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻣﻲﻧﺸﺴﺘﻢ و ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨـﺪ ﮔـﻮش‬
‫ﻣﻲدادم و ﻫﻴﭽﮕﺎه ﻧﺸﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﻛﺴﻲ ﺳﺨﻦ او را رد ﻛﻨﺪ و ﭼﻴﺰي ﻏﻴﺮ از آن ﺑﮕﻮﻳﺪ‪.3‬‬
‫ﻗﺮآن از زﺑﺎن او ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﺎرج ﻣﻲﺷﺪ‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﷲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص از ﻣﻴﺎن اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ ﻣﻲﮔﺬﺷﺖ ﻛﻪ ﻋﺒـﺪاﷲ‬
‫ﺑﻪ ﻧﻤﺎز اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﺳﻮره ﻧﺴﺎء را ﺷﺮوع ﻛـﺮد و آن را ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣﻔـﺼﻞ ﺧﻮاﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ دوﺳﺖ دارد ﻗﺮآن را ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﻳﺎد ﺑﮕﻴﺮد‪ ،‬آن‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٣٧٥٨‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ;٢٤٦٤‬ﺗﺮﻣﺬی ‪.٣٨١٠‬‬


‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ;٥٠٠٢‬ﻣﺴﻠﻢ‪.٢٤٦٢‬‬
‫‪ −= ٣‬ﺑﺨﺎری‪ ,٥٠٠٠‬ﻣﺴﻠﻢ‪.٢٤٦٢‬‬

‫‪١٦١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪162‬‬

‫را ﺑﻪ ﻗﺮاﺋﺖ اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻋﺒﺪاﷲ ﺷﺮوع ﺑـﻪ دﻋـﺎ ﻛـﺮد‪ ،‬و رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬دﻋﺎ ﻛﻦ ﻛﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ دﻋﺎﻫﺎي اﺑـﻦ ﻣـﺴﻌﻮد اﻳـﻦ ﺑـﻮد‪ :‬ﺧـﺪاﻳﺎ‬
‫اﻳﻤﺎﻧﻲ ﺑﺮﮔﺸﺖ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ و ﻧﻌﻤﺘﻲ ﻓﻨﺎ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ و ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮت ﻣﺤﻤـﺪ ص در ﺑﻬـﺸﺖ‬
‫ﺑﺮﻳﻦ را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻄﺎ ﺑﻔﺮﻣﺎ‪ .‬ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺨﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻧﺰد ﻋﺒﺪاﷲ ﺧﻮاﻫﻢ رﻓـﺖ و ﺑـﻪ‬
‫ﺑﺮآورده ﺷﺪن دﻋﺎﻳﺶ ﺑﻪ او ﺑﺸﺎرت ﺧﻮاﻫﻢ داد‪ .‬زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﻧﺰد ﻋﺒﺪاﷲ آﻣﺪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬
‫او ﺑﺸﺎرت ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬دﻳﺪ ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬از او ﺳﺒﻘﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ در ﻫﺮ ﺧﻴﺮي‬
‫ﺳﺒﻘﺖ ﻣﻲﮔﻴﺮي‪.1‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻫﻨﮕﺎم ﺷﻨﻴﺪن ﻗﺮآن از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬را ﺑﺴﻴﺎر دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣـﺮ روز ﺑـﻪ روز‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲﺷﺪ و ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎي ﺗﻴﺰﻫﻮﺷﻲ و ﻧﺠﺎﺑﺖ و اﺧﻼق واﻻ و ﭘﻴـﺮوي ﻧﻴﻜـﻮ او‬
‫را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻳﻚ ﺑﺎر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﺸﺘﺎق ﺷﺪ ﻛﻪ ﻗﺮآن را از زﺑﺎن اﺑﻦ ﻣـﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑـﺸﻨﻮد‪ ،‬ﺧﻮﺷـﺎ‬
‫ﺑﺤﺎل ﭼﻨﻴﻦ ﻓﻀﻴﻠﺖ ﺑﺰرﮔﻲ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم دﻧﻴﺎ ﻣﺴﺎوي آن ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺮآن را ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﺨﻮان‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي‬
‫رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻣﻦ ﻗﺮآن را ﺑﺨﻮاﻧﻢ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ‬
‫ﻣﻴﻞ دارم ﻛﻪ آن را از دﻳﮕﺮي ﺑﺸﻨﻮم‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﻮره ﻧﺴﺎء را ﺑﺮاي او ﺧﻮاﻧﺪم ﺗﺎ ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ‬
‫رﺳﻴﺪم ﻛﻪ‪.z c b a ` _ ~ } | { z y x w { :‬‬
‫)ﻧﺴﺎء‪» (41 :‬ﺣﺎل آﻧﻬﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ آن روزى ﻛﻪ از ﻫﺮ اﻣﺘﻰ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺪ و ﮔﻮاﻫﻰ )ﺑﺮ‬
‫اﻋﻤﺎﻟﺸﺎن( ﻣﻰآورﻳﻢ‪ ،‬و ﺗﻮ را ﻧﻴﺰ ﺑﺮ آﻧﺎن ﮔﻮاه ﺧﻮاﻫﻴﻢ آورد؟«‪ .‬ﭘﺲ او ﺑﺎ ﭘﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻣﻦ‬
‫اﺷﺎره ﻛﺮد در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﭘﺮ از اﺷﻚ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.2‬‬

‫‪ − ١‬ارﻧﺎؤﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎدش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ ﻭ در اﳌﺴﻨﺪ ‪ ٤٥٤−٤٤٥/١‬آﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ ‪.٣١٧/٣‬‬
‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ٨٠٠‬در اﳌﺴﺎﻓﺮﻳﻦ‪ ,‬ﺑﺎب ﻓﻀﻞ اﺳﺘﲈع اﻟﻘﺮآﻥ; ﺑﺨﺎری ‪ ٤٠٤٩‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآﻥ‪.‬‬

‫‪١٦٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪163‬‬

‫ﺳﺎق ﭘﺎﻳﻲ ﺳﻨﮕﻴﻦﺗﺮ از ﻛﻮه اُﺣﺪ‬


‫روزﻫﺎ و ﺷﺒﻬﺎ ﺳﭙﺮي ﻣﻲﺷﺪ و ﺣﺎدﺛﻪاي ﭘﻴﺶ آﻣﺪ ﻛﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣـﺴﻌﻮد را‬
‫ﻧﺰد ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﺑﺮاي ﻣﺮدم روﺷﻦ ﻛﺮد‪.‬‬
‫از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻧﻘـﻞ ﺷـﺪه ﻛـﻪ او ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﺴﻮاﻛﻲ را از اراك)ﻧـﺎم درﺧـﺖ ﭼـﻮب‬
‫ﻣﺴﻮاك( ﺟﻤﻊ آوري ﻣﻲﻛﺮدم‪ .‬ﺑﺎدي وزﻳﺪ و ﭼﻮن اﺑـﻦ ﻣـﺴﻌﻮد ﺳـﺎقﻫـﺎي ﻧﺤﻴـﻒ و‬
‫ﻻﻏﺮي داﺷﺖ ﺷﺮوع ﺑـﻪ ﻟﺮزﻳـﺪن ﻛـﺮد و ﻣـﺮدم ﺧﻨﺪﻳﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﭼـﺮا‬
‫ﻣﻲﺧﻨﺪﻳﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا از ﻧﺎزﻛﻲ ﺳﺎق ﭘﺎي او‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺟﺎﻧﻢ‬
‫در دﺳﺖ اوﺳﺖ‪ ،‬آﻧﻬﺎ در ﺗﺮازوي اﻋﻤﺎل او از ﻛﻮه اُﺣﺪ ﺳﻨﮕﻴﻦﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺣﺘﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮاي او ﺷﻬﺎدت داد ﻛﻪ او اﻫﻞ اﻳﻤﺎن و ﺗﻘﻮا اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬وﻗﺘـﻲ اﻳـﻦ آﻳـﻪ‪{ z y x w v { :‬‬
‫| } ~ _ ` ‪) .z b a‬ﻣﺎﺋﺪه‪» .(93 :‬ﺑﺮ ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ اﻳﻤﺎن آورده و اﻋﻤـﺎل‬
‫ﺻﺎﻟﺢ اﻧﺠﺎم دادهاﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻫﻰ در آﻧﭽﻪ ﺧﻮردهاﻧﺪ ﻧﻴﺴﺖ؛ )و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﻴﺪن ﺷـﺮاب‪،‬‬
‫ﻗﺒﻞ از ﻧﺰول ﺣﻜﻢ ﺗﺤﺮﻳﻢ‪ ،‬ﻣﺠﺎزات ﻧﻤﻰﺷﻮﻧﺪ؛( اﮔﺮ ﺗﻘﻮا ﭘﻴﺸﻪ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﻳﻤﺎن ﺑﻴﺎورﻧـﺪ«‬
‫ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺗﻮ ﺟﺰو آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻲ‪.2‬‬
‫روزي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ اﺻـﺤﺎﺑﺶ ﮔﻔـﺖ‪ :‬از دو ﻧﻔـﺮي ﻛـﻪ ﺑﻌـﺪ از ﻣـﻦ ﻣـﻲآﻳﻨـﺪ از‬
‫اﺻﺤﺎﺑﻢ‪ ،‬ﺑﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ اﻗﺘﺪا ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬و از ﻫﺪاﻳﺖ ﻋﻤﺎر ﺑﻬﺮه ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ ،‬و ﺑـﻪ ﻋﻬـﺪ اﺑـﻦ‬
‫ﻣﺴﻌﻮد ﺗﻤﺴﻚ ﺑﺠﻮﻳﻴﺪ‪ ،3‬و اﻳﻦ ﺳﻔﺎرش ﺑﺰرﮔﻲ ﺑﺮاي اﺻـﺤﺎب ﺑـﻮد ﻛـﻪ در ﺧـﻼل آن‬
‫ارزش و ﺟﺎﻳﮕﺎه اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻓﻬﻤﻴﺪه ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫و ﭼﺮا اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻣﻲﻛـﺮد و‬
‫ﺗﺎ آﺧﺮﻳﻦ روز ﺣﻴﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻗﺮآن را از او ﻳﺎد ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ و ﻫﻤﻪ ﭼﻴـﺰ را در ﻣـﻮرد‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ ‪ ;٤٢١−٤٢٠ ١‬ﻃﱪاﻧﯽ‪ ,‬اﻟﻜﺒﲑ ‪ ٧٥/٩‬ﻛﻪ از ﲤﺎﻡ ﺟﻬﺎت ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ;٢٤٥٩‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ;٣٠٥٣‬اﺑﻮﻳﻌﻠﯽ ‪.٤٧٦−٤٧٥/٨‬‬
‫‪ − ٣‬ﺗﺮﻣﺬی ‪ ;٣٨١٠‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ‪ ;٩٧‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ٧٥/٣‬ﻭ ذﻫﺒﯽ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ ﻭ ﺑﺎ آﻥ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٦٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪164‬‬

‫ﻗﺮآن از او ﻳﺎد ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و در ﻗﺮآن و ﻋﻠﻮم آن ﺑﺮ ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ ن ﺑﺮﺗﺮي داﺷﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻲ ﻇﺒﻴﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﭼـﻪ ﻗﺮاﺋﺘـﻲ ﻗـﺮآن را ﻣـﻲﺧﻮاﻧﺪﻳـﺪ؟‬
‫ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ :‬ﻗﺮاﺋﺖ ﻋﺒﺪاﷲ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﺳﺎل ﻳﻚ ﺑﺎر ﺗﻤﺎم ﻗﺮآن ﺑﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻲﺷﺪ و‬
‫ﺳﺎﻟﻲ ﻛﻪ وﻓﺎت ﻛﺮد دو ﺑﺎر ﺑﺮ او ﻋﺮﺿﻪ ﺷﺪ و ﻋﺒﺪاﷲ ﺷﺎﻫﺪ ﻧﻮﺷﺘﻦ آن ﺑﻮده اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه او ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻫﻤﻮاره ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد و ﺑﺮ دﻳﻦ و اﻳﻤﺎن ﺧﻮد ﭘﺎﻳﺪار ﺑـﻮد‪...‬‬
‫و ﻛﺘﺎب ﺧﺪاوﻧﺪ را دﻧﺒﺎل ﻣﻲﻛﺮد و ﺳﻨﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش را ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬ﺗﺎ روزي ﻛﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ‬
‫ﺑﺎ ﻣﺮگ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺗﺎرﻳﻚ ﺷﺪ و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﻣﺤﺒﻮب او و رﺳﻮل و ﻣﻌﻠﻢ و اﺳﺘﺎدش ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ..‬و ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻨﻬﺎ را در ﻳﻚ ﻟﺤﻈـﻪ از‬
‫دﺳﺖ داد و ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص اﺻﺤﺎب ن ﻗﺪر اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬را ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ و‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻨﺰﻟﺖ او را ﻣﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫در زﻣﺎن اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻤﺮ ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻛﻮﻓﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﺎر را ﺑﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان اﻣﻴﺮ ﺷﻤﺎ ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻢ و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﻠﻢ و وزﻳﺮ ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻢ و اﻳـﻦ دو‬
‫ﻧﻔﺮ از اﺻﺤﺎب ﻧﺠﻴﺐ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و از ﺷـﺮﻛﺖ ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن در ﺑـﺪر ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘـﺲ از آﻧﻬـﺎ‬
‫اﻃﺎﻋﺖ ﻛﻨﻴﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﻗﺘﺪا ﻛﻨﻴﺪ و ﻣﻦ ﻋﺒﺪاﷲ را ﺑﺮ ﺧﻮدم ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲدﻫﻢ‪.2‬‬
‫و اﻫﺎﻟﻲ ﻛﻮﻓﻪ او را ﺑﺴﻴﺎر دوﺳﺖ ﻣﻲداﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از او ﻛـﺴﻲ را‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ از او دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺧﻮف و ﮔﺮﻳﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪‬‬
‫اﻳﻨﻬﺎ ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﻣﺒﺎرك از ﺧﻮف و ﺗﺮس او در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺴﺮوق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺮدي ﺑﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻘـﺪر دوﺳـﺖ دارم ﻛـﻪ ﺟـﺰو ﺑﻬـﺸﺘﻴﺎن‬
‫ﺑﺎﺷﻢ و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻘﺮﺑﺎن ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻟﻲ اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺮدي وﺟﻮد دارد ﻛـﻪ دوﺳـﺖ‬

‫‪ − ١‬ﻧﺴﺎﺋﯽ‪ ,‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﻪ‪ ;١٥٤ ,‬اﻟﻜﱪی ‪ ٧٢−٧١/٥‬ﻭ ﻋﺪﻭی ﮔﻔﺘﻪ ﻛﻪ اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ;١٨٢/١/٣‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ٣٨٨/٣‬ﻭ ذﻫﺒﯽ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ ﻭ ﺑﺎ آﻥ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٦٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪165‬‬

‫دارد وﻗﺘﻲ ﻣﺮد ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ ﻧﺸﻮد‪ ...‬ﻳﻌﻨﻲ ﺧﻮدش‪.‬‬


‫ﺣﺴﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻣﻴﺎن ﺑﻬﺸﺖ و ﺟﻬﻨﻢ ﺑﺎﻳـﺴﺘﻢ و ﮔﻔﺘـﻪ‬
‫ﺷﻮد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻳﺎ دوﺳﺖ داري ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ﺑﺎﺷﻲ؟ ﻗﻄﻌـﺎً دوﺳـﺖ‬
‫دارم ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ﺑﺎﺷﻢ‪.‬‬
‫اﺑﻲ واﺋﻞ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔـﺖ‪ :‬دوﺳـﺖ دارم ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻳﻜـﻲ از ﮔﻨﺎﻫـﺎﻧﻢ را‬
‫ﺑﻴﺎﻣﺮزد و آن اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺴﺒﻢ را ﻧﺸﻨﺎﺳﻢ‪.1‬‬
‫ﻋﻮن ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ از ﺑﺮادرش ﻋﺒﻴﺪاﷲ ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﭼﺸﻤﻬﺎ ﺑﻪ ﺧـﻮاب‬
‫ﻣﻲرﻓﺖ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﺮﻣﻲﺧﺎﺳﺖ و ﻣﻦ ﺻﺪاﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺻﺪاي زﻧﺒﻮر را از او ﻣﻲﺷﻨﻴﺪم‪.2‬‬
‫ﺗﻮاﺿﻊ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪‬‬
‫ﺣﺒﻴﺐ ﺑﻦ اﺑﻲ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬روزي اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑﻴـﺮون آﻣـﺪ و ﻣـﺮدم دﻧﺒـﺎﻟﺶ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺎري دارﻳﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺧﻴﺮ‪ ،‬وﻟﻲ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﺎ ﺗﻮ راه ﺑﺮوﻳﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺮدﻳﺪ ﭼﺮا ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ذﻟﺖ و ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻓﺘﻨﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺣﺎرث ﺑﻦ ﺳﻮﻳﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﺷﻤﺎ آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﻣـﻦ در ﻣـﻮرد ﺧـﻮد‬
‫ﻣﻲداﻧﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻣﻲداﻧﺴﺘﻴﺪ‪ ،‬ﺷﻤﺎ را ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻲﻛﺮدم ﻛﻪ ﺑﺮ ﺳﺮم ﺧﺎك ﺑﺮﻳﺰﻳﺪ‪.3‬‬
‫اﺣﺘﺮام ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﭼﻪ در ﺣﺎل ﺣﻴﺎت و ﭼﻪ ﺑﻌﺪ از آن‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را ﺑﺴﻴﺎر دوﺳﺖ ﻣﻲداﺷﺖ و ﺑﻪ او اﺣﺘﺮام ﻣﻲﮔﺬاﺷﺖ و‬
‫ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﺣﺪﻳﺚ را از او ﻧﻘﻞ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﻠﻤﻪ زﻳﺎد ﻳﺎ ﻛﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺴﺮوق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬روزي ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣـﻲﮔﻔـﺖ‪ :‬رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺎﮔﻬﺎن ﻟﺮزﻳﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻟﺒﺎﺳﺶ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻟﺮزه درآﻣﺪ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻧﺰدﻳـﻚ‬
‫ﻳﺎ ﺷﺒﻴﻪ اﻳﻦ را ﮔﻔﺖ‪.4‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة ‪.١٦٧/١‬‬


‫‪ − ٢‬ﻓﺴﻮی‪ ,‬اﳌﻌﺮﻓﺔ ﻭاﻟﺘﺎرﻳﺦ‪ ;٥٤٨/٢ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪.١١٠/١/٣‬‬
‫‪ − ٣‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة‪.١٦٨/١‬‬
‫‪ − ٤‬ارﻧﺎؤﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺟﺎﻟﺶ ﺛﻘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ اﲪﺪ‪ ;٤٢٣/١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪.١١١/١/٣‬‬

‫‪١٦٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪166‬‬

‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻴﻤﻮن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﻣﻮرد ﺳﻨﺘﻲ ﺑﺎ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﺧﺘﻼف داﺷـﺘﻢ ﻛـﻪ‬
‫ﻣﻦ آن را از رﺳﻮل اﷲ ص ﻧﺸﻨﻴﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬ﻣﮕـﺮ اﻳﻨﻜـﻪ او روزي ﺣـﺪﻳﺜﻲ را ﺑـﺮ زﺑـﺎن‬
‫ﺟﺎري ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ و ﻋـﺮق از ﭘﻴـﺸﺎﻧﻲاش‬
‫ﺟﺎري ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﺨﻨﻲ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ را ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻠﻘﻤﻪ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻫﺮ ﭘﻨﺞ ﺷﻨﺒﻪ ﺷﺐ ﺑـﺮ ﻣـﻲﺧﻮاﺳـﺖ و‬
‫ﺣﺪﻳﺜﻲ را ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﺒﻲ از آن ﺷﺒﻬﺎ از او ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﺑﺎر ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﻓﺮﻣﻮد‪ ... :‬ﭘﺲ ﺑﻪ او ﻧﮕﺎه ﻛﺮدم ﻛﻪ ﺑﺮ ﻋﺼﺎﻳﺶ ﺗﻜﻴﻪ داده و ﻋﺼﺎﻳﺶ ﻣﻲﻟﺮزد‪!!..‬‬
‫ﺗﺮﺟﻴﺢ ﺛﻮاب آﺧﺮت ﺑﺮ ﺷﻬﻮات ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ‬
‫اﺣﻮص ﺟﺸﻤﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﺮ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬وارد ﺷﺪﻳﻢ و او ﻓﺮزﻧﺪاﻧﻲ داﺷﺖ‪ ،‬ﺳـﻪ‬
‫ﭘﺴﺮ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﻳﻨﺎر ﺧﻮب ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﺎ از ﺧﻮﺑﻲ آﻧﻬﺎ ﺗﻌﺠﺐ ﻛـﺮدﻳﻢ و او ﺑـﻪ ﻣـﺎ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﮔﻮﻳﻲ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻏﺒﻄﻪ ﻣﻲورزﻳﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ :‬آري ﺑﺨﺪا ﻗﺴﻢ‪ ،‬ﺷﺨﺺ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑـﻪ اﻣﺜـﺎل اﻳﻨﻬـﺎ‬
‫ﻏﺒﻄﻪ ﻣﻲﺧﻮرد‪ .‬ﭘﺲ ﺳﺮش را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺳﻘﻒ ﺧﺎﻧﻪ ﻛـﻮﭼﻜﺶ ﻛـﻪ ﭘﺮﺳـﺘﻮ در آن ﻻﻧـﻪ‬
‫ﻛﺮده و ﺗﺨﻢ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻨﺪ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺟﺎﻧﻢ در دﺳـﺖ اوﺳـﺖ‪،‬‬
‫اﻳﻨﻜﻪ دﺳﺘﻢ ﺑﻪ ﺧﺎك ﻗﺒﺮ آﻧﻬﺎ ﺧﺎك آﻟﻮد ﺷﻮد ﻧﺰد ﻣﻦ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ اﺳﺖ از اﻳﻨﻜﻪ ﻻﻧـﻪ اﻳـﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﺘﻮ ﺑﻴﺎﻓﺘﺪ و ﺗﺨﻤﺶ ﺑﺸﻜﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻗﻴﺲ ﺑﻦ ﺟﺒﻴﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﺧﻮب ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻳﻦ دو اﻣﺮ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻣـﺮگ‬
‫و ﻓﻘﺮ‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﻳﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﺟﺰ ﻓﻘﺮ و ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪي ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺮﺳﻲ ﻧﺪارم از اﻳﻨﻜﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﻫﺮ ﻛﺪام آزﻣﻮده ﺷﻮم‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﺣﻖ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻮرد ﻫﺮ ﻳﻚ از آﻧﻬﺎ واﺟﺐ اﺳـﺖ‪ ،‬و اﮔـﺮ‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﺑﺎﺷﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﻴﭽﺎرﮔﺎن ﻛﻤﻚ ﻛﻨﻲ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻓﻘﻴﺮ ﺑﺎﺷﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺻﺒﺮ ﻛﻨﻲ‪.1‬‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻘﺎم او در دل ﺻﺤﺎﺑﻪ ن‬
‫زﻳﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻤﺮاه ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮدم ﻛﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد آﻣـﺪ‬
‫و ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻮد ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ اﻳﺸﺎن از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ ﻛﻮﺗـﺎﻫﺘﺮ دﻳـﺪه ﺷـﻮد‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة ‪.١٦٨/١‬‬

‫‪١٦٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪167‬‬

‫وﻗﺘﻲ ﻋﻤﺮ اﻳﻦ ﺻﺤﻨﻪ را دﻳﺪ‪ ،‬ﺧﻨﺪﻳﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮد و او را ﺧﻮﺷﺤﺎل ﻛـﺮد‬
‫و ﺧﻨﺪاﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻳﺸﺎن اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ او رﻓﺖ ﻋﻤﺮ ﺑـﺎ ﭼـﺸﻢ او را‬
‫دﻧﺒﺎل ﻣﻲﻛﺮد ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﭘﻨﻬﺎن ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻇﺮﻓﻴﺴﺖ ﭘﺮ از ﻋﻠﻢ‪.1‬‬
‫و در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ ﻇﺮﻓﻴﺴﺖ ﭘﺮ از ﻓﻘﻪ‪.2‬‬
‫ﺑﺮادر ﮔﺮاﻣﻲ ﻫﻤﺮاه ﻣﻦ در اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮه ﺗﺮﺳﻨﺎك ﺗﺄﻣﻞ ﻛﻦ‪:‬‬
‫ﺷﻌﺒﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب ‪ ‬در ﺳﻔﺮ ﺑﺎ ﮔﺮوﻫﻲ ﻣﻼﻗﺎت ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﺒﺪاﷲ‬
‫ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻧﻴﺰ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻣﺮدي اﻣﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﺪا ﺳﺮ دﻫﺪ از ﻛﺠﺎ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﻋﺒﺪاﷲ ﺟﻮاب داد‪ :‬از ﺟﺎﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﺪ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻟﺒﻴﺖ اﻟﻌﺘﻴﻖ)ﻛﻌﺒﻪ(‪ .‬ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺎﻟﻤﻲ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎﺳﺖ و ﺑﻪ آن ﻣﺮد اﻣﺮ‬
‫ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬ﻛﺪام آﻳﻪ ﻗﺮآن ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ اﺳﺖ؟ ﻋﺒﺪاﷲ ﺟﻮاب داد‪u t s { :‬‬
‫‪® ¬ « ª ©¨ § ¦ ¥ ¤ £ ¢ ¡ ~ } | { zy x w v‬‬
‫¯ ‪Ä Ã Á À ¿ ¾ ½ ¼ » º¹ ¸ ¶ µ ´ ³ ²± °‬‬
‫‪) .z Ð Ï Î Í ÌË Ê É ÈÇ Æ Å‬ﺑﻘﺮه‪» .(255 :‬ﻫﻴﭻ‬
‫ﻣﻌﺒﻮدى ﺑﺤﻖ ﻧﻴﺴﺖ ﺟﺰ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﮕﺎﻧﻪ زﻧﺪه‪ ،‬ﻛﻪ ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻪ ذات ﺧﻮﻳﺶ اﺳﺖ‪ ،‬و‬
‫ﻣﻮﺟﻮدات دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻪ او ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﻫﻴﭽﮕﺎه ﺧﻮاب ﺳﺒﻚ و ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ او را‬
‫ﻓﺮاﻧﻤﻰﮔﻴﺮد؛ )و ﻟﺤﻈﻪاى از ﺗﺪﺑﻴﺮ ﺟﻬﺎن ﻫﺴﺘﻰ‪ ،‬ﻏﺎﻓﻞ ﻧﻤﻰﻣﺎﻧﺪ؛( آﻧﭽﻪ در آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و‬
‫آﻧﭽﻪ در زﻣﻴﻦ اﺳﺖ‪ ،‬از آن اوﺳﺖ؛ ﻛﻴﺴﺖ ﻛﻪ در ﻧﺰد او‪ ،‬ﺟﺰ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن او ﺷﻔﺎﻋﺖ‬
‫ﻛﻨﺪ؟! )ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺷﻔﺎﻋﺖ ﺷﻔﺎﻋﺖﻛﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﺑﺮاى آﻧﻬﺎ ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﺷﻔﺎﻋﺘﻨﺪ‪ ،‬از ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ‬
‫ﻣﻄﻠﻘﻪ او ﻧﻤﻰﻛﺎﻫﺪ‪ (.‬آﻧﭽﻪ را در ﭘﻴﺶ روى آﻧﻬﺎ )ﺑﻨﺪﮔﺎن( و ﭘﺸﺖ ﺳﺮﺷﺎن اﺳﺖ‬
‫ﻣﻰداﻧﺪ؛ )و ﮔﺬﺷﺘﻪ و آﻳﻨﺪه‪ ،‬در ﭘﻴﺸﮕﺎه ﻋﻠﻢ او‪ ،‬ﻳﻜﺴﺎن اﺳﺖ‪ (.‬و ﻛﺴﻰ از ﻋﻠﻢ او آﮔﺎه‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ;١١٠/١/٣‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ‪ ,١٢٩/١‬ﻓﺴﻮی‪ ٥٤٣/٢‬اﳌﻌﺮﻓﺔ ﻭاﻟﺘﺎرﻳﺦ از ﻃﺮﻳﻖ ﻋﺒﺪاﻟﺮزاﻕ از ﺛﻮری از اﻋﻤـﺶ‬
‫از زﻳﺪ ﺑﻦ ﻭﻫﺐ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ٣١٨/٣‬ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ ﴍط ﺷﻴﺨﲔ ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ ﻭ ذﻫﺒﯽ ﺑﺎ آﻥ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٦٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪168‬‬

‫ﻧﻤﻰﮔﺮدد؛ ﺟﺰ ﺑﻪ ﻣﻘﺪارى ﻛﻪ او ﺑﺨﻮاﻫﺪ‪) .‬اوﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ آﮔﺎه اﺳﺖ؛ و ﻋﻠﻢ و‬


‫داﻧﺶ ﻣﺤﺪود دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﭘﺮﺗﻮى از ﻋﻠﻢ ﺑﻰﭘﺎﻳﺎن و ﻧﺎﻣﺤﺪود اوﺳﺖ( ﻋﺮش او‪ ،‬آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و‬
‫زﻣﻴﻦ را درﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ؛ و ﻧﮕﺎﻫﺪارى آن دو )آﺳﻤﺎن و زﻣﻴﻦ(‪ ،‬او را ﺧﺴﺘﻪ ﻧﻤﻰﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻠﻨﺪى‬
‫ﻣﻘﺎم و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮص اوﺳﺖ«‪.‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﮕﻮ ﻛﺪام آﻳﻪ ﻣﺤﻜﻤﺘﺮﻳﻦ آﻳﻪ اﺳﺖ؟ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪n m l k { :‬‬
‫‪zyxwvutsrqpo‬‬
‫{|‪) .z‬ﻧﺤﻞ‪ (90 :‬ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﮕﻮ ﻛـﺪام آﻳـﻪ ﺟـﺎﻣﻌﺘﺮﻳﻦ آﻳـﻪ اﺳـﺖ؟ اﺑـﻦ‬
‫ﻣــﺴﻌﻮد ﮔﻔــﺖ‪a ` _ ~ } | { z y x w{ :‬‬
‫‪) .z d c b‬زﻟﺰﻟﻪ‪ .(8 – 7 :‬ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﮕـﻮ ﻛـﺪام آﻳـﻪ ﺗﺮﺳـﻨﺎكﺗـﺮﻳﻦ آﻳـﻪ‬
‫اﺳﺖ؟ اﺑـﻦ ﻣـﺴﻌﻮد ﮔﻔـﺖ‪b a ` _^ ] \ [ Z Y{ :‬‬
‫‪) .z n m l k j i h g f e d c‬ﻧﺴﺎء‪ .(123 :‬ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﮕﻮ‬
‫ﻛﺪام آﻳﻪ اﻣﻴﺪار ﻛﻨﻨﺪهﺗﺮﻳﻦ آﻳﻪ اﺳﺖ؟ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﮔﻔـﺖ‪x w v u t { :‬‬
‫‪) .z« ª © ¨ § ¦¥ ¤ £ ¢ ¡~ } | { z y‬زﻣﺮ‪.(53 :‬‬
‫ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد در ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎﺳﺖ؟ ﺟﻮاب دادﻧﺪ‪ :‬آري‪.1‬‬
‫ﺣﺒﻪ ﺑﻦ ﺟﻮﻳﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻋﻠﻲ وارد ﻛﻮﻓﻪ ﺷﺪ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از اﺻﺤﺎب ﻋﺒـﺪاﷲ‬
‫ﻧﺰد او آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻲ در ﻣﻮرد او از آﻧﻬﺎ ﺳﺆال ﻛﺮد‪ ،‬ﺗـﺎ ﺟـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﻓﻜـﺮ ﻛﺮدﻧـﺪ آﻧﻬـﺎ را‬
‫اﻣﺘﺤﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ در ﻣﻮرد او ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻤﺎ و ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻬﺘﺮ از آن را ﻣـﻲﮔـﻮﻳﻢ‪:‬‬
‫ﻗﺮآن را ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻼل آن را ﺣﻼل و ﺣﺮام آن را ﺣﺮام داﻧﺴﺖ‪ ،‬ﻓﻘﻴﻪ دﻳـﻦ و ﻋـﺎﻟﻢ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪.2‬‬
‫اﺑﻮاﻷﺣﻮص ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ﻧﺰد ﻣﺎ آﻣﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺒﺪاﷲ و اﺑﻮﻣﺴﻌﻮد را ﻧـﺰد او‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة ‪.١٦٥/١‬‬


‫‪ − ٢‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﻨﺪش ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ,‬اﻟﻄﺒﻘﺎت ‪.١١٠/١/٣‬‬

‫‪١٦٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪169‬‬

‫دﻳﺪم ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﺮآن ﻧﮕﺎه ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و ﺳﺎﻋﺘﻲ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺒـﺪاﷲ ‪ ‬ﺑﻠﻨـﺪ‬
‫ﺷﺪ و رﻓﺖ‪ ،‬اﺑﻮﻣﺴﻌﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا رﺳﻮل اﷲ ص ﻛـﺴﻲ ﻋـﺎﻟﻤﺘﺮ از ﻓـﺮدي ﻛـﻪ‬
‫اﻳﺴﺘﺎده ‪ -‬ﻣﻨﻈﻮر اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ -‬را ﺑﺠﺎي ﻧﮕﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.1‬‬
‫از ﻣﺴﺮوق ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﺰد اﺻﺤﺎب ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑـﻮدم ﻛـﻪ آﻧﻬـﺎ را ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﻳﻚ ﭼﺸﻤﻪ ﻣﻲدﻳﺪم ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺮد را ﺳﻴﺮاب ﻛﺮد و دو ﻣﺮد را ﺳﻴﺮاب ﻛﺮد و ﺻﺪ ﻣﺮد را‬
‫ﺳﻴﺮاب ﻛﺮد و اﮔﺮ ﺗﻤﺎم اﻫﻞ زﻣﻴﻦ ﻧﺰد او ﻣﻲآﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺳﻴﺮاب ﻣﻲﻛﺮد و ﻋﺒـﺪاﷲ را‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ ﭼﺸﻤﻪ ﻳﺎﻓﺘﻢ‪.2‬‬
‫از اﺑﻮاﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬از اﺑﻮاﻷﺣـﻮص ﺷـﻨﻴﺪم ﻛـﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ و‬
‫اﺑﻮﻣﺴﻌﻮد ﻫﻨﮕﺎم وﻓﺎت اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ دﻳﮕـﺮي ﮔﻔـﺖ‪ ،‬ﻓﻜـﺮ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻛﺴﻲ ﻣﺜﻞ او ﺑﻌﺪ از او ﺑﺠﺎي ﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻲﮔـﻮﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺎ ﻧﺒﻮدﻳﻢ او در ﺣﻀﻮر رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻮد و او اﺟﺎزه داﺷـﺖ ﻛـﻪ در ﻫـﺮ‬
‫زﻣﺎن ﺑﺮ رﺳﻮل اﷲ ص وارد ﺷﻮد‪.3‬‬
‫ﻛﻠﻤﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﻗﻠﺐ را ﭘﺮ از ﻧﻮر ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫ﻫﻴﭽﻜﺪام از ﻣﺎ ‪ -‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻳﻞ ‪ -‬ﺗﻌﺠﺐ ﻧﻤﻲﻛﻨﻴﻢ از اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺣﻜﻤﺖ را از‬
‫زﺑﺎن اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑﺸﻨﻮﻳﻢ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﺟﻤﻠـﻪ ﻣﻌﻄـﺮ از ﻣﻮﻋﻈـﻪﻫـﺎ و ﺳـﺨﻨﺎن‬
‫ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﻳﺶ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺗﻘﺪﻳﻢ ﻣﻲﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫ﻣﻌﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﻠﺒﻬﺎ ﮔﺎه ﻣﺸﺘﺎق و ﺑﺎ ﻧﺸﺎط و ﮔـﺎه ﻛـﺴﻞ و‬
‫ﺑﻲﻧﺸﺎط اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺸﺎط و اﺷﺘﻴﺎق آن را ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺑـﺸﻤﺎرﻳﺪ و اﺳـﺘﻔﺎده ﻛﻨﻴـﺪ‪ ،‬و در ﻫﻨﮕـﺎم‬
‫ﻛﺴﺎﻟﺖ و ﺧﻤﻮدي آن را رﻫﺎ ﻛﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫از ﻋﻮن ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻢ ﺑﺎ ﻛﺜﺮت رواﻳـﺖ ﻧﻴـﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ‬
‫ﻋﻠﻢ ﺑﺎ ﺧﺸﻴﺖ و ﺧﻮف از ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ ‪ ;١١٣ ,٢٤٦١‬ﻓﺴﻮی‪ ,‬اﳌﻌﺮﻓﺔ ﻭاﻟﺘﺎرﻳﺦ ‪.٤١٤/٢‬‬


‫‪ − ٢‬ﺻﻔﻪ اﻟﺼﻔﻮﻩ ‪.١٦٦/١‬‬
‫‪ − ٣‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ,٢٤٦١‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ‪.١٥٦‬‬

‫‪١٦٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪170‬‬

‫ﻣﻨﺬر ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺪهاي از دﻫﻘﺎﻧﺎن ﻧـﺰد ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ ﻣـﺴﻌﻮد ‪ ‬آﻣﺪﻧـﺪ و ﻣـﺮدم از‬
‫ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻛﺎﻣﻞ آﻧﻬﺎ ﺗﻌﺠﺐ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷـﻤﺎ ﻛـﺎﻓﺮ را داراي ﺟـﺴﻤﻲ ﺳـﺎﻟﻢ و‬
‫ﻗﻠﺒﻲ ﻣﺮﻳﺾ ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﺪ و ﻣﺆﻣﻦ را داراي ﻗﻠﺒﻲ ﺳﺎﻟﻢ و ﺟﺴﻤﻲ ﻣﺮﻳﺾ‪ ،‬و ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﮔـﺮ‬
‫ﻗﻠﺒﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻣﺮﻳﺾ ﺷﻮد و ﺟﺴﻤﺘﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎﺷﺪ از ﺟ‪‬ﻌﻼن )ﻧﻮﻋﻲ ﭘﺮﻧـﺪه ﻣـﻮذي( ﻧـﺰد‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻲارزشﺗﺮ ﻫﺴﺘﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﺷﺎدي ﺑﺎ اﻧﺪوﻫﻲ ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﺧﺎﻧﻪاي ﻛﻪ ﭘﺮ از ﻋﻠﻢ ﺑﺎﺷـﺪ‪،‬‬
‫ﭘﺮ از ﻋﺒﺮت اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺿﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﻛﺪام از ﺷﻤﺎ ﻣﻬﻤﺎن ﻫﺴﺘﻴﺪ و اﻣﻮاﻟﺘﺎن‬
‫اﻣﺎﻧﺖ اﺳﺖ و ﻣﻬﻤﺎن رﻓﺘﻨﻲ اﺳﺖ و اﻣﺎﻧﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه ﺷﻮد‪.1‬‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛـﻪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﺮدي ﻧـﺰد او‬
‫آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﺎﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻔﻴﺪي را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻳﺎد ﺑﺪه‪ ،‬ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻪ او ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﭼﻴﺰي را ﺷﺮﻳﻚ ﺧﺪا ﻗﺮار ﻣﺪه‪ ،‬و ﻫﺮ ﺟﺎ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻲ ﺑﺎ ﻗﺮآن ﺑﺎش‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺳـﺨﻦ‬
‫ﺣﻘﻲ را ﺑﻪ ﺗﻮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺒﻮل ﻛﻦ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ از ﻳﻚ ﻓﺮد دور و ﻛﻴﻨـﻪﺗـﻮز ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫـﺮ‬
‫ﻛﺲ ﻛﻪ ﺑﺎﻃﻠﻲ را ﺑﻪ ﺗﻮ ﮔﻔﺖ آن را رد ﻛﻦ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﺒﻮب و ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺣﻖ‪ ،‬ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﺳﺎﻟﻢ اﺳﺖ و ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﺳﺒﻚ و ﻣﺴﻤﻮم اﺳـﺖ و ﭼـﻪ‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﺷﻬﻮﺗﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ اﻧﺪوه زﻳﺎد و ﻃﻮﻻﻧﻲ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻋﻨﺒﺲ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﻪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪاﻳﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺧﺪاﻳﻲ ﻏﻴﺮ از او ﺑﺤﻖ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﺮ روي زﻣﻴﻦ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ زﻧـﺪان ﻃـﻮﻻﻧﻲ‬
‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﺑﺎن اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛـﻪ زﻧـﺎ و‬
‫رﺑﺎ در ﺟﺎﻳﻲ راﻳﺞ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻼك و ﻧﺎﺑﻮدي آﻧﺠﺎ اﺟﺎزه داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﻗﺎﺳﻢ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺮدي ﺑﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﻮﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺮا ﻧﺼﻴﺤﺘﻲ‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة ‪.١٧٢/١‬‬

‫‪١٧٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪171‬‬

‫ﻛﻦ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺎﻧﻪات را ﺗﻤﻴﺰ ﻛﻦ و زﺑﺎﻧﺖ را ﻧﮕﻪ دار و ﺑﺮاي اﺷﺘﺒﺎﻫﺎﻧﺖ ﮔﺮﻳﻪ ﻛﻦ‪.‬‬
‫از ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ از ﻋﺒﺪاﷲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷـﻤﺎ ﻃـﻮﻻﻧﻲﺗـﺮﻳﻦ ﻧﻤـﺎز را‬
‫دارﻳﺪ‪ ،‬و از اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺟﻬﺎد ﻛﺮدهاﻳﺪ‪ ،‬در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ آﻧﻬـﺎ از ﺷـﻤﺎ‬
‫ﻓﺎﺿﻠﺘﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ :‬ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﻓﺎﺿﻠﺘﺮﻧﺪ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬آﻧﻬـﺎ در دﻧﻴـﺎ زاﻫـﺪﺗﺮﻳﻦ و‬
‫ﻣﺸﺘﺎﻗﺘﺮﻳﻦ ﺑﻪ آﺧﺮت ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫از اﺑﻮاﻷﺣﻮص ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﺷﻤﺎ دﻳﻨﺶ را ﺗﻘﻠﻴﺪي اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻜﻨﺪ‬
‫و اﮔﺮ اﻳﻤﺎن آورد ﺧﻮدش اﻳﻤﺎن ﺑﻴﺎورد و اﮔﺮ ﻛﺎﻓﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻮدش ﻛﺎﻓﺮ ﺷـﻮد وﻟـﻲ اﮔـﺮ‬
‫ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪﻳﺪ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬از ﻣﺮده ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ زﻧﺪه از ﻓﺘﻨﻪ در اﻣﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺑﻲ اراده ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫ﭼﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻣﻦ ﻫﻤﺮاه ﻣﺮدم ﻫﺴﺘﻢ اﮔﺮ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﻫﺪاﻳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﻳﺎﺑﻢ و اﮔﺮ آﻧﻬﺎ ﮔﻤﺮاه ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﮔﻤﺮاه ﻣﻲﺷﻮم‪.‬‬
‫آﮔﺎه ﺑﺎﺷﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﻮد را ﻋﺎدت ﺑﺪﻫﻴﺪ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﺮدم ﻛﺎﻓﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻛﺎﻓﺮ ﻧﺸﻮﻳﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻠﻴﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬روزي اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻫﻤﺮاه ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از اﺻـﺤﺎب اﻳـﺴﺘﺎده‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻚ ﺑﺎدﻳﻪ ﻧﺸﻴﻦ از آﻧﺠﺎ رد ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﺟﻤﻊ ﺷـﺪهاﻧـﺪ؟‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاي ﻣﻴﺮاث ﻣﺤﻤﺪ ص ﻛﻪ آن را ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﻫﺰﻳﻞ ﺑﻦ ﺷﺮﺣﺒﻴﻞ از ﻋﺒﺪاﷲ ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ آﺧﺮت را ﺑﺨﻮاﻫـﺪ‪ ،‬در‬
‫دﻧﻴﺎ ﺿﺮر ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ دﻧﻴﺎ را ﺑﺨﻮاﻫﺪ‪ ،‬در آﺧﺮت ﺿﺮر ﻣـﻲﻛﻨـﺪ‪ ،‬اي ﻗـﻮم ﭘـﺲ‬
‫دﻧﻴﺎي ﻓﺎﻧﻲ را ﺑﺮ آﺧﺮت ﺟﺎوﻳﺪان ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻧﺪﻫﻴﺪ‪.2‬‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣﺠﻴﺮه ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻦ ﻣـﺴﻌﻮد ‪ ‬وﻗﺘـﻲ ﻧﺸـﺴﺖ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺷـﻤﺎ در‬
‫ﮔﺬﺷﺖ ﺷﺐ و روز داراي اﺟﻞ ﻧﺎﻗﺺ و ﻛﺎرﻫـﺎي ﻣﺤﻔـﻮظ ﻫـﺴﺘﻴﺪ و ﻣـﺮگ ﻧﺎﮔﻬـﺎن‬
‫ﻣﻲرﺳﺪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺧﻴﺮ ﻛﺸﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎل دارد ﻛﻪ رﻏﺒﺖ درو ﻛﻨـﺪ‪ ،‬و ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ ﺷـﺮ‬
‫ﺑﻜﺎرد‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎﻻً ﻧﺪاﻣﺖ و ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻲ درو ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ زارﻋﻲ آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﻛﺸﺖ ﻣﻲﻛﻨـﺪ‪،‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﺔ اﻟﺼﻔﻮة ‪.١٧٤/١‬‬


‫‪ − ٢‬ارﻧﺎؤﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺟﺎﻟﺶ ﺛﻘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ,‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٤٩٦/١ ,‬‬

‫‪١٧١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪172‬‬

‫ﻣﻲدرود‪ .‬اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﻗﺎﻧﻊ ﺑﻪ ﺳﻬﻢ ﺧﻮد راﺿﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺣﺮﻳﺺ ﺑـﻪ آﻧﭽـﻪ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﻣﻘﺪر ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﻧﻤﻲرﺳﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ او ﺧﻴﺮي ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑـﻪ او‬
‫ﺧﻴﺮ رﺳﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻛﺴﻲ ﻛﻪ از ﺷﺮ در اﻣﺎن ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ او را از ﺷﺮ ﺣﻔـﻆ ﻛـﺮده‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﻘﻴﺎن ﺳﺮور ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻓﻘﻬﺎ رﻫﺒﺮ و ﻫﻤﻨﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎ آﻧﺎن ﻋﻠﻢ را زﻳﺎد ﻣﻴﻜﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﻛـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻗـﺴﻤﺖ ﺗـﻮ ﻛـﺮده راﺿـﻲ ﺑـﺎش ﺗـﺎ ﺟـﺰو‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم ﺑﺎﺷﻲ‪ ،‬و از ﻣﺤﺮﻣﺎت دوري ﻛﻦ ﺗﺎ ﺟﺰو ﺑﺎﺗﻘﻮاﺗﺮﻳﻦ ﻣـﺮدم ﺑﺎﺷـﻲ‪ ،‬و‬
‫آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﺑﺮ ﺗﻮ واﺟﺐ ﺷﺪه ادا ﻛﻦ ﺗﺎ ﺟﺰو ﻋﺎﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم ﺑﺎﺷﻲ‪.1‬‬
‫ﺣﺎل وﻗﺖ رﻓﺘﻦ اﺳﺖ‬
‫ﺑﻌﺪ از ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﭘـﺮ از ﻋﻠـﻢ و ﺗـﺮس و ﺟﻬـﺎد و ﺑـﺬل و ﻓـﺪاﻛﺎري و‬
‫رﺣﻤﺖ و ﺗﻮاﺿﻊ‪ ،‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ آرﻣﻴﺪ و ﻟﺤﻈﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﺑﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﺶ ﻓﺮا‬
‫رﺳﻴﺪ ﻫﻤﺎن ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺶ ﻣﻤﻠﻮ از او ﺑﻮد و ﺑﺎرﻫﺎ از او آﻣﻮزش دﻳﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬در ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔـﺎن ‪ ‬ﻧـﺰد او آﻣـﺪ و از او‬
‫ﻋﻴﺎدت ﻛﺮد‪.‬‬
‫از اﺑﻮﻇﺒﻴﻪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺒﺪاﷲ ﻣـﺮﻳﺾ ﺷـﺪ و ﻋﺜﻤـﺎن از او ﻋﻴـﺎدت ﻛـﺮد و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ دردي داري؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﻨﺎﻫﺎﻧﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﻣﻴﻞ داري؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬رﺣﻤـﺖ‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎرم‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﻃﺒﻴﺐ ﺑﺮاﻳﺖ ﺑﻴﺎورم؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻃﺒﻴﺐ ﻣﺮا ﻣﺮﻳﺾ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫آﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﻄﺎﻳﺎ ﺑﺮاي ﺗﻮ اﻣﺮ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ آن ﻧﺪارم‪.2‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد در ﻣﺪﻳﻨﻪ درﮔﺬﺷﺖ و در ﺑﻘﻴﻊ دﻓﻦ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﺎﻧﺶ ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از او و ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪− ١‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ ‪.٤٩٧/١‬‬


‫‪ − ٢‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٤٩٨/١ ,‬‬

‫‪١٧٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪173‬‬

‫ﺑﻼل ﺑﻦ رﺑﺎح ‪«٩» ‬‬


‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺻﺪاي ﻛﻔﺸﺶ را در ﺑﻬﺸﺖ ﺷﻨﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫اﻣﺮوز در ﻣﻮرد ﻣﺮدي ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺻﺪاي ﻛﻔﺶ او را در ﺑﻬﺸﺖ‬
‫ﺷﻨﻴﺪه اﺳﺖ‪ ...‬ﻫﻤﺎن ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺻﺪاي اذان او ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﻛﻌﺒﻪ و در ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪا ﺑﻠﻨﺪ ﺷـﺪ‪...‬‬
‫ﺑﻠﻜﻪ او ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻣﺸﺘﺎق او ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺎ اﻣﺮوز ﻫﻤﺮاه ﺻﺪاي اﺳﻼم ﺑﻼل ﺑﻦ اﺑﻲ رﺑﺎح ﻫﺴﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫در ﻫﺮ ﺟﺎي ﺟﻬﺎن ﻫﺴﺘﻲ‪ ،‬ﻫﺮ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ اﺳﻢ ﺑﻼل ‪ ‬را ﻣﻲﺷﻨﻮد‪ ،‬اﺣـﺴﺎس ﻣﻌﻨـﺎي‬
‫ﻋﺰت و ﺑﺮﺗﺮي ﺑﺮ ﺧﻮاﻫﺸﻬﺎي ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻴﭻ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﺑﺮ روي اﻳﻦ ﻛﺮه ﺧﺎﻛﻲ‬
‫وﺟﻮد ﻧﺪارد ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ و ﻣﻜﺎﻧﻬﺎ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻼل ‪ ‬را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ‪.‬‬
‫او ﺻﺪاي اﺳﻼم ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻣﻜﻪ ﺷـﺮوع ﺷـﺪ و ﺑـﻪ ﮔﻮﺷـﻪﻫـﺎي زﻣـﻴﻦ در ﭼـﻴﻦ‪،‬‬
‫اﺳﺘﺮاﻟﻴﺎ‪ ،‬آﻣﺮﻳﻜﺎي ﺷﻤﺎﻟﻲ و ﺟﻨﻮﺑﻲ و ﺟﻨﻮب آﻓﺮﻳﻘﺎ رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫او ﺑﻼل ﺑﻦ رﺑﺎح ﺑﺮده آزاد ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬و ﻣﺆذن رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻮد‪.‬‬
‫از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اوﻟﻴﻪ و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در راه ﺧﺪا ﻋﺬاب دﻳﺪ و در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﺣـﻀﻮر‬
‫داﺷــﺖ و ﭘﻴــﺎﻣﺒﺮ ص ﺷــﻬﺎدت داده ﻛــﻪ او در ﺑﻬــﺸﺖ ﻣــﻲﺗﻮاﻧــﺪ ﻫــﺮ ﺟــﺎﻳﻲ را ﻛــﻪ‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻓﻀﻴﻠﺖ اذان‬
‫ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﺷﻴﺮﻳﻦ را ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ وﻗﺖ و زﻣﺎﻧﻲ ﺷـﻴﺮﻳﻦ اﺳـﺖ‪ ،‬ذﻛـﺮ‬
‫ﻛﻨﻢ‪ ،‬ﻣﻲﺧﻮاﻫﻢ ﺑﻌﻀﻲ از اﺣﺎدﻳﺜﻲ را ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ﻣﻮرد ﻓـﻀﻴﻠﺖ اذان ﮔﻔﺘـﻪاﻧـﺪ‪،‬‬
‫ذﻛﺮ ﻛﻨﻢ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻓﺮدي را ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ در ﻣﻮردش ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﻢ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد ﻛﺴﻲ ﻛﻪ )‪ (12‬ﺳﺎل اذان ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮ او واﺟﺐ ﻣﻲﺷـﻮد‪ ،‬و‬
‫ﻫﺮ روز ﺑﺎ اذاﻧﻬﺎي او )‪ (60‬ﺣﺴﻨﻪ ﺑﺮاي او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﺎ اﻗﺎﻣﻪﻫﺎﻳﺶ )‪ (30‬ﺣـﺴﻨﻪ‬
‫ﺑﺮاي او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪.1‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ﻭ ﺣﺎﻛﻢ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.٦٠٠٢ ,‬‬

‫‪١٧٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪174‬‬

‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﻣﺆذن ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺻﺪاي اذاﻧﺶ از ﮔﻨﺎﻫﺎﻧﺶ ﺑﺨﺸﻴﺪه ﻣﻲﺷﻮد و‬


‫اﺟﺮ او ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺟﺮ ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ او ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﻣﺆذن ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺻﺪاي اذاﻧﺶ از ﮔﻨﺎﻫﺎﻧﺶ ﺑﺨﺸﻴﺪه ﻣﻲﺷﻮد و‬
‫ﻫﺮ ﺗﺮ و ﺧﺸﻜﻲ ﺑﺮاي او ﺷﻬﺎدت ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.2‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﮔﺮدن ﻣﺆذﻧﻬﺎ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ از ﻫﻤﻪ ﮔﺮدﻧﻬﺎ ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ اﺳﺖ‪.3‬‬
‫داﺳﺘﺎن اﺳﻼم آوردن او‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﻣﺒﺎرك را از اول ﺷﺮوع ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺑﻼل ﻳﻜﻲ از ﺑﺮدﮔﺎن ﺑﻨﻲ ﺟ‪‬ﻤﺢ در ﻣﻜﻪ ﺑﻮد و ﻣﺎدرش ﻳﻜﻲ از ﻛﻨﻴﺰان آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺧﺒﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﮔﻮش او رﺳﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬آﻧﺠـﺎ ﻛـﻪ از اﻣﻴـﻪ ﺑـﻦ ﺧﻠـﻒ ‪ -‬ﻳﻜـﻲ از‬
‫ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﻨﻲ ﺟﻤﺢ ‪ -‬ﺷـﻨﻴﺪ ﻛـﻪ ﺑـﺎ دوﺳـﺘﺎن و ﻣـﺮدان ﻗﺒﻴﻠـﻪاش در ﻣـﻮرد ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﺮد و ﻗﻠﺒﻬﺎﻳﺸﺎن ﻣﻤﻠﻮ از ﺑﻐﺾ و ﻛﻴﻨﻪ او ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ﻫﻴﭽﮕﺎه اﻣﺎﻧﺘﺪاري و ﻣﺮداﻧﮕﻲ و اﺧﻼق ﭘﺎك و ﺻﺪاﻗﺖ و ﻋﺎﻗﻞ ﺑـﻮدن‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص را اﻧﻜﺎر ﻧﻤﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ...‬و ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﮔﻮش ﺑﻼل رﺳﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬
‫از درون اﺣﺴﺎس ﻛﺮد ﻛﻪ اﻳﻦ دﻳﻦ ﻫﻤﺎن دﻳﻦ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻳﻦ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﻫﻤـﺎن راه‬
‫ﻧﺠﺎت اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﺑﺮاي ﻧﺠﺎت اﻳﻦ اﻣﺖ از ﺟﺎﻫﻠﻴـﺖ ﺑـﻪ ﻧـﻮر ﺗﻮﺣﻴـﺪ و از‬
‫آﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻼل ﺑﻪ ﻧﺪاي ﺣﻖ ﭘﺎﺳﺦ داد و ﺗﻤﺎم ﻗﻠﺒﺶ را ﺑـﺮاي اﺳـﺘﻘﺒﺎل از اﻳـﻦ ﻧـﻮري ﻛـﻪ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص از ﺟﺎﻧﺐ ﭘﺮوردﮔﺎرش آورده ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎز ﻛﺮد‪ .‬ﭘﺲ ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣـﻲرود‬
‫و اﺳﻼم ﺧﻮد را اﻋﻼم ﻣﻲﻛﻨﺪ و در آن ﻟﺤﻈﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ ﺗﺎزه ﻣﺘﻮﻟـﺪ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﻃﱪاﻧﯽ‪ ,‬اﻟﻜﺒﲑ‪ ,‬از اﺑﻮاﻣﺎﻣﺔ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.٦٦٤٣ ,‬‬
‫‪ − ٢‬اﲪﺪ‪ ,‬اﺑﻮداﻭد ﻭ ﻧﺴﺎﺋﯽ از اﺑﻮﻫﺮﻳﺮﻩ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.٦٦٤٤ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ﻣﺴﻠﻢ ﻭ اﲪﺪ ﻭ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ از ﻣﻌﺎﻭﻳﻪ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪.٦٦٤٥‬‬

‫‪١٧٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪175‬‬

‫در راه ﺧﺪا ﻋﺬاب ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ‬


‫ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺒﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺶ ﭘﺨﺶ ﺷـﺪ و اﻓـﺮادي ﻛـﻪ‬
‫ﺷﻴﻄﺎن در دروﻧﺸﺎن ﻧﻔﻮذ ﻛﺮده ﺑﻮد و ﮔﻤﺎن ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑـﺰرگ ﻫـﺴﺘﻨﺪ وﻟـﻲ ﺑﻨـﺪﮔﺎن‬
‫ﺷﻬﻮﺗﻬﺎي ﺷﻜﻢ و ﻫﻮﺳﺸﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬از اﺳﻼم آوردن ﺑﻼل ﺑـﺎﺧﺒﺮ ﺷـﺪﻧﺪ و او را ﻋـﺬاب‬
‫ﺳﺨﺘﻲ دادﻧﺪ و ﺑﺴﻴﺎر اذﻳﺖ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ اﺳﻼم ﺧﻮد را آﺷﻜﺎر ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻔـﺖ ﻧﻔـﺮ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص‪ ،‬اﺑﻮﺑﻜﺮ‪ ،‬ﻋﻤﺎر‪ ،‬ﻣﺎدرش ﺳﻤﻴﻪ‪ ،‬ﺻﻬﻴﺐ‪ ،‬ﺑـﻼل و ﻣﻘـﺪاد ن ‪ .‬اﻣـﺎ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻋﻤﻮﻳﺶ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻣﻲﻛﺮد و اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑﻪ وﺳـﻴﻠﻪ‬
‫ﻗﻮﻣﺶ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻣﻲﺷﺪ‪ ،‬وﻟﻲ ﺳﺎﻳﺮ اﻓﺮاد ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺸﺮﻛﺎن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ و ﻟﺒﺎس آﻫﻨﻲ‬
‫ﺑﺮ ﺗﻦ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را در ﺟﻠﻮ آﻓﺘﺎب ﻗﺮار ﻣـﻲدادﻧـﺪ و ﺑﺠـﺰ ﺑـﻼل ﻫﻤـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻣﺸﺮﻛﺎن را ﺑﺮآورده ﻛﺮدﻧﺪ وﻟﻲ او ﺟﺎن ﺧﻮد را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﺪا ﺧﻮار ﻛﺮده ﺑـﻮد‬
‫و ﺑﻪ ﺷﻜﻨﺠﻪﻫﺎي ﻗﻮﻣﺶ اﻫﻤﻴﺖ ﻧﻤﻲداد‪ .‬او را ﻣﻲﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﭽﻪﻫﺎ او را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧـﻮد‬
‫در اﻃﺮاف ﻣﻜﻪ ﻣﻲﻛﺸﺎﻧﺪﻧﺪ و او اَﺣﺪ اَﺣﺪ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪.1‬‬
‫و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻘﺪاري از ﻋﺬاﺑﻬﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﻗﺮﻳﺶ ﺑﻪ ﺑﻼل ‪ ‬و ﻣﺴﺘﺼﻌﻔﺎن ﻣﻲدادﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬
‫آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﭘﻴﺮوان رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﻲﺗﺎﺧﺘﻨﺪ و ﻫﺮ ﻗﺒﻴﻠﻪاي ﻛﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ در‬
‫ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد ﺑﻪ او ﺣﻤﻠﻪ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﺎ زدن و ﮔﺮﺳـﻨﮕﻲ و‬
‫ﺗﺸﻨﮕﻲ آﻧﻬﺎ را ﻋﺬاب ﻣﻲدادﻧﺪ و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ آﻓﺘـﺎب ﺷـﺪت ﻣـﻲﮔﺮﻓـﺖ آﻧﻬـﺎ را ﺟﻠـﻮ‬
‫آﻓﺘﺎب ﺳﻮزان ﻣﻲﺧﻮاﺑﺎﻧﺪﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را از دﻳﻨﺸﺎن ﻣﻲراﻧﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻌـﻀﻲ از آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ‬
‫ﻋﺬاﺑﻬﺎي ﺳﺨﺖ از دﻳﻦ ﻛﻨﺎره ﻣﻲﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻌﻀﻲﻫـﺎ ﺑـﺮ دﻳـﻦ ﺧـﻮد ﭘﺎﻳـﺪار ﺑﻮدﻧـﺪ و‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﻬﺎ را ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻼل آزاد ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑﺮده ﺑﻨﻲ ﺟﻤﺢ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺎﻣﺶ ﺑـﻼل ﺑـﻦ رﺑـﺎح و ﻧـﺎم‬

‫‪ − ١‬ﺣﺎﻛﻢ ‪ ٢٧٤/٣‬ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ ﻭ ذﻫﺒﯽ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺻﺤﻴﺢ اﺳـﺖ ﻭ اﺑـﻮﻧﻌﻴﻢ در اﳊﻠﻴـﺔ رﻭاﻳـﺖ ﻛـﺮدﻩ‬
‫اﺳﺖ ‪ ١٤٩/١‬ﻭ اﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﱪ در اﻻﺳﺘﻴﻌﺎب رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٧٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪176‬‬

‫ﻣﺎدرش ﺣﻤﺎﻣﻪ ﺑﻮد‪ ،‬او اﺳﻼم ﺻﺎدق و ﻗﻠﺐ ﭘﺎﻛﻲ داﺷﺖ‪ ،‬اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ وﻫـﺐ ﺑـﻦ‬
‫ﺣﺬاﻓﻪ ﺑﻦ ﺟﻤﺢ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ دﻳﺪ ﺑﻼل اﺳﻼم آورده او را ﺑﻪ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻬﺎي ﻣﻜﻪ آورد و اﻣﺮ ﻛﺮد‬
‫ﻛﻪ ﺳﻨﮓ ﺑﺰرﮔﻲ را روي ﺳﻴﻨﻪاش ﺑﮕﺬارﻧﺪ ﺳﭙﺲ ﺑﻪ او ﻣـﻲﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﻳـﺎ ﺑـﺮ‬
‫ﻫﻤﻴﻦ ﺣﺎل ﺑﺎش ﺗﺎ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻤﻴﺮي‪ ،‬و ﻳﺎ ﺑﻪ دﻳﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻛـﺎﻓﺮ ﺷـﻮ و ﻻت و ﻋـﺰي را‬
‫ﻋﺒﺎدت ﻛﻦ‪ ،‬و او در آن ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اَﺣﺪ اَﺣﺪ‪.1‬‬
‫ﺑﻼل ‪ ‬اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﺶ اﻋﺘﻼ ﻳﺎﻓﺖ و در راه ﺧﺪا ﻋﺬاب ﻣﻲدﻳﺪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻛـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﮔﺎﻫﻲ ﻣﻮاﻗﻊ ﺑﺮاي ﻣﺆﻣﻨﺎن رﺧﺼﺖ ﻗﺮار داده ﻛﻪ ﻛﻠﻤﻪ ﻛﻔـﺮ را ﺑـﺮ زﺑـﺎن‬
‫ﺑﻴﺎورﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺸﺎن از اﻳﻤﺎن ﻣﻄﻤﺌﻦ اﺳﺖ ﺗﺎ از اﻳـﻦ ﻋـﺬاب ﻣﺠﺮﻣـﺎن رﻫـﺎﻳﻲ‬
‫ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻼل اﻛﺮاه داﺷﺖ از اﻳﻨﻜﻪ دﺷﻤﻨﺎن اﺳﻼم را ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻦ ﻛﻠﻤﻪ ﻛﻔـﺮ)اﮔـﺮ ﭼـﻪ در‬
‫ﻇﺎﻫﺮ( ﺷﺎد ﻛﻨﺪ و ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﻫﺴﺘﻲ ﺑﺪاﻧﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺗﻤﺎم دﻧﻴﺎ ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺆﻣﻦ ﺟﻤـﻊ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻳﻚ ذره از ﻛﻮه اﻳﻤﺎن راﺳﺦ او را ﺗﻜﺎن ﺑﺪﻫﻨـﺪ‪ ...‬و ﻛـﺴﻲ ﻛـﻪ‬
‫اﻳﻦ ﻛﻮه را اﺳﺘﻮار ﮔﺮداﻧﺪه ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﺮور ﻣﺎ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ،‬ﺳﺮور ﻣﺎ ﺑﻼل را آزاد ﻛﺮد‬
‫روزي اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬از ﺟﺎﻳﻲ ﻣﻲﮔﺬﺷﺖ و دﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻼل روي زﻣﻴﻦ داغ ﻣﻜـﻪ ﻋـﺬاب‬
‫ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ و ﺧﻮدش را در راه ﺧﺪا ﺧﻮار ﻛﺮده اﺳﺖ و اﻳﻦ ﻧﺪاي ﺟﺎوﻳﺪان را ﺳﺮ ﻣﻲدﻫﺪ‪:‬‬
‫اَﺣﺪ اَﺣﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻓﻮراً در ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ رﻓﺖ و ﻛﺎﻻﻳﻲ را ﻛﻪ داﺷﺖ ﻓﺮوﺧﺖ و ﺑﺎ ﭘﻮل آﻣـﺪ‬
‫ﺗﺎ ﺑﺮدﮔﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﻣﺜﻞ ﺑﻼل ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺮد‪.‬‬
‫ﻋﻄﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﻧﺰد اﺑﻲ ﻣﺴﻴﺐ ﺑﻮدم ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﺑﻼل ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﺮد‬
‫و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬او ﺑﺮ دﻳﻨﺶ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺘﻮار ﺑﻮد و در راه ﺧﺪا ﻋﺬاب ﻣﻲدﻳﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺑـﺎ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﻣﻼﻗﺎت ﻛﺮد‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻴﺰي داﺷﺘﻴﻢ ﺑﻼل را ﻣﻲﺧﺮﻳﺪﻳﻢ‪ .‬ﭘـﺲ‬
‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﻧﺰد ﻋﺒﺎس رﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻼل را ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﺨﺮ‪ .‬ﻋﺒﺎس او را ﺧﺮﻳـﺪ و ﻧـﺰد اﺑـﻮﺑﻜﺮ‬

‫‪ − ١‬اﻟﺴﲑة‪ ,‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ‪.٢٦٢/١ ,‬‬

‫‪١٧٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪177‬‬

‫ﻓﺮﺳﺘﺎد و اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬او را آزاد ﻛﺮد‪.1‬‬


‫و در اﻟﺴﻴﺮه)ﺳﻴﺮت اﺑﻦ ﻫﺸﺎم( آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬او را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳـﻚ ﺑـﺮده‬
‫ﺳﻴﺎه ﭘﻮﺳﺖ ﻣﺸﺮك از اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺧﺮﻳﺪاري ﻛﺮد‪.2‬‬
‫اﺑﻦ ﺳﻴﺮﻳﻦ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ارﺑﺎﺑﺎن ﺑﻼل ﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ او ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷـﺪه‪ ،‬او را‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮ آﻓﺘﺎب ﻗﺮار ﻣﻲدادﻧﺪ و او را ﻋﺬاب ﻣﻲدادﻧﺪ و ﺑﻪ او ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺧﺪاي ﺗـﻮ ﻻت‬
‫و ﻋﺰي اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ او ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اَﺣﺪ اَﺣﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ رﺳﻴﺪ و ﻧﺰد آﻧﻬـﺎ رﻓـﺖ و‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﺮا او را ﻣﻲﻛﺸﻴﺪ؟ او ﻣﻄﻴﻊ ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬او را ﺑﺨﺮ‪ ،‬ﭘﺲ او را ﺑﻪ ﻫﻔـﺖ‬
‫اوﻗﻴﻪ )اُﻧﺲ( ﺧﺮﻳﺪاري ﻛﺮد‪ ،‬و او را آزاد ﻛﺮد‪.3‬‬
‫ﻗﻴﺲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑﻼل را در ﺣﺎﻟﻲ ﺧﺮﻳﺪاري ﻛﺮد ﻛﻪ در زﻳـﺮ ﻳـﻚ ﺳـﻨﮓ‬
‫ﺑﻮد و او را ﺑﺎ ﭘﻨﺞ اوﻗﻴﻪ )اﻧﺲ( ﻃﻼ ﺧﺮﻳﺪاري ﻛﺮد‪ .‬آﻧﻬـﺎ ﮔﻔﺘﻨـﺪ اﮔـﺮ ﻳـﻚ اوﻗﻴـﻪ ﻫـﻢ‬
‫ﻣﻲدادي‪ ،‬او را ﻣﻲﻓﺮوﺧﺘﻴﻢ‪ .‬اﺑﻮﺑﻜﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﺻﺪ اوﻗﻴﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻲ ﻣﻲدادم‪.4‬‬
‫ﻋﻤﺮ ‪ ‬ﻫﺮﮔﺎه از اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻳﺎد ﻣﻲﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﺮور ﻣﺎ اﺑﻮﺑﻜﺮ‪ ،‬ﺳﺮور ﻣﺎ ﺑـﻼل‬
‫را آزاد ﻛﺮد‪.5‬‬
‫ﺣﺘﻲ ﻣﻔﺴﺮان در ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻳﻦ ﻛﻼم ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﮔﻔﺘـﻪاﻧـﺪ‪W V U T S R { :‬‬

‫‪) .z a ` _ ^ ] \ [ Z Y X‬ﻟﻴﻞ‪.(21-19 :‬‬


‫»و ﻫﻴﭻ ﻛﺲ را ﻧﺰد او ﺣﻖ ﻧﻌﻤﺘﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﺗﺎ ﺑﺨﻮاﻫﺪ )ﺑﻪ اﻳﻦ وﺳـﻴﻠﻪ( او را ﺟـﺰا دﻫـﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻫﺪﻓﺶ ﺟﻠﺐ رﺿﺎي ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺰرگ اوﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻪ زودي راﺿـﻲ و ﺧـﺸﻨﻮد‬
‫ﻣﻲﺷﻮد«‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﱪ‪ ,‬اﻻﺳﺘﻴﻌﺎب‪ ;٣٢/٢ ,‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﺔ ‪.٢٤٣/١‬‬


‫‪ − ٢‬اﻟﺴﲑة‪ ,‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ‪.٣١٨/١ ,‬‬
‫‪ − ٣‬اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪.١٦٥/١/٣ ,‬‬
‫‪ − ٤‬اﺑﻦ ﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ‪ ١٥٠/١ ,‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑ‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٣٥٣/١ ,‬‬
‫‪ − ٥‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٣٧٥٤‬اﳌﻨﺎﻗﺐ‪ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪.١٦٦/١/٣ ,‬‬

‫‪١٧٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪178‬‬

‫اﻳﻦ آﻳﻪ در ﻣﻮرد اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻼل را ﺧﺮﻳـﺪ و او را آزاد‬
‫ﻛﺮد‪ .‬ﻣﺸﺮﻛﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﻴﺎزي ﻛﻪ ﺑﻪ او داﺷﺖ او را ﺧﺮﻳـﺪاري ﻛـﺮد‪ ،‬ﻛـﻪ آﻳـﻪ‬
‫ﻧﺎزل ﺷﺪ‪) .z a ` _ ^ ] \ [ Z Y{ :‬ﻟﻴـﻞ‪» .1(21 – 20 :‬ﺑﻠﻜـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ‬
‫ﻫﺪﻓﺶ ﺟﻠﺐ رﺿﺎي ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺰرگ اوﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻪ زودي راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﻣﻲﺷﻮد«‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻧﺠﺎت ﺑﻼل از دﺳﺖ ﻣـﺸﺮﻛﺎن را ﻣﻘـﺪر ﻛـﺮد ﺗـﺎ زﻧـﺪﮔﻲ‬
‫دوﺑﺎرهاي را در ﭘﺮﺗﻮ اﻳﻤﺎن و ﻫﻤﻨﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻏﺎز ﻛﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑـﻼل ﻣـﺴﺘﻘﻴﻤﺎً از‬
‫اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﭘﺎك اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ او را واﻻ و ﺑﺎﻣﻨﺰﻟﺖ ﮔﺮداﻧﻴﺪ‪.‬‬
‫آﻳﺎﺗﻲ از ﻗﺮآن در ﻣﻮرد او ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‬
‫از ﺳﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺮاه رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻮدﻳﻢ ﻛـﻪ ﻣـﺸﺮﻛﺎن‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻨﻬﺎ را از ﺧﻮدت دور ﻛﻦ ﺗﺎ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺟﺴﺎرت ﻧﻜﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻦ و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﺑـﻼل و‬
‫ﻣﺮدي ﻫﺬﻳﻠﻲ و دو ﻧﻔﺮ دﻳﮕﺮ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻳﻦ آﻳﻪ را ﻧﺎزل ﻛـﺮد‪Æ Å Ä { :‬‬
‫‪Ö Õ Ô Ó Ò Ñ Ð Ï Î ÍÌ Ë Ê É È Ç‬‬
‫×‪FEDCBAÞÝÜÛÚÙØ‬‬
‫‪) . zQPONMLKJIHG‬اﻧﻌﺎم‪.2(53- 52 :‬‬
‫»و ﻛﺴﺎﻧﻰ را ﻛﻪ ﺻﺒﺢ و ﺷﺎم ﺧﺪا را ﻣﻰﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﺰ ذات ﭘﺎك او ﻧﻈﺮى ﻧﺪارﻧـﺪ‪،‬‬
‫از ﺧﻮد دور ﻣﻜﻦ! ﻧﻪ ﭼﻴﺰى از ﺣﺴﺎب آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﺗﻮﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ ﭼﻴﺰى از ﺣـﺴﺎب ﺗـﻮ ﺑـﺮ‬
‫آﻧﻬﺎ! اﮔﺮ آﻧﻬﺎ را ﻃﺮد ﻛﻨﻰ‪ ،‬از ﺳﺘﻤﮕﺮان ﺧﻮاﻫﻰ ﺑﻮد! و اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻌـﻀﻰ از آﻧﻬـﺎ را ﺑـﺎ‬
‫ﺑﻌﺾ دﻳﮕﺮ آزﻣﻮدﻳﻢ )ﺗﻮاﻧﮕﺮان را ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﻓﻘﻴﺮان(؛ ﺗـﺎ ﺑﮕﻮﻳﻨـﺪ‪ :‬آﻳـﺎ اﻳﻨﻬـﺎ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻣﻴﺎن ﻣﺎ )ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه‪ ،‬و( ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺖ ﮔﺬارده )و ﻧﻌﻤﺖ اﻳﻤﺎن ﺑﺨﺸﻴﺪه اﺳﺖ؟!«‬
‫آﻳﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺎﻛﺮان را ﺑﻬﺘﺮ ﻧﻤﻰﺷﻨﺎﺳﺪ؟!«‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺻﻔﻮة اﻟﺘﻔﺎﺳﲑ‪.٥٧٠/٣ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ;٤٦ ,٢٤١٣‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ; اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‪ ٤١٢٨ ,‬اﻟﺰﻫﺪ‪.‬‬

‫‪١٧٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪179‬‬

‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻧﺎراﺣﺘﻲ او ﻧﺎراﺣﺖ ﻣﻲﺷﻮد‬


‫اﻳﻦ ﻛﺮاﻣﺖ و اﻓﺘﺨﺎري اﺳﺖ ﻛﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﻣﺤﺘﻮﻳﺎﺗﺶ ﺑﺎ آن ﺑﺮاﺑﺮي ﻧﻤﻲﻛﻨـﺪ و آن‬
‫وﻗﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺧﺒﺮ داده ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻧﺎراﺣﺘﻲ ﺑﻼل ﻧﺎراﺣﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫از ﻋﺎﺋﺬ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﻫﻤﺮاه ﭼﻨﺪ ﻧﻔـﺮ ﻧـﺰد ﺳـﻠﻤﺎن و ﺻـﻬﻴﺐ و‬
‫ﺑﻼل آﻣﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﺷﻤـﺸﻴﺮ ﺧـﺪا آﻧﺠـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﺑﺎﻳـﺪ ﻓـﺮود ﻣـﻲآﻣـﺪ ﻓـﺮود‬
‫ﻧﻴﺎﻣﺪ)ﻣﻘﺼﻮد ﻃﻌﻦ در اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن اﺳﺖ(‪ .‬اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ در ﻣـﻮرد ﺑـﺰرگ ﻗـﺮﻳﺶ‬
‫اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﺪ؟ ﺳﭙﺲ ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﺪ و ﺟﺮﻳـﺎن را ﺑـﻪ او ﮔﻔـﺖ‪ .‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﮔﻔﺖ‪ :‬اي اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺷﺎﻳﺪ آﻧﻬﺎ را ﻧﺎراﺣﺖ ﻛﺮده ﺑﺎﺷﻲ‪ .‬اﮔﺮ آﻧﻬﺎ را ﻧﺎراﺣﺖ ﻛـﺮده‬
‫ﺑﺎﺷﻲ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ را ﻧﺎراﺣﺖ ﻛﺮدهاي‪ .‬ﺳﭙﺲ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻧﺰد آﻧﻬﺎ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﺮادران!‬
‫آﻳﺎ ﺷﻤﺎ را ﻧﺎراﺣﺖ ﻛﺮدهام؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮ را ﺑﻴﺎﻣﺮزد اي ﺑﺮادر‪.1‬‬
‫ﺧﻮش ﺑﺤﺎل ﭼﻨﻴﻦ ﻓﻀﻴﻠﺘﻲ ﻛﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﻛﺎﻻﻫﺎي زﻳﻨﺘﻲ آن ﺑﺎ آن ﺑﺮاﺑﺮي ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق ﺑﻼل ‪ ‬اﺳﺖ‬
‫ﺑﻼل ‪ ‬از ﻟﺤﺎظ ﻗﻠﺒﻲ و ﺟﺴﻤﻲ ﺑﺎ اﺳﻼم زﻧﺪﮔﻲ ﻛـﺮد ﺗـﺎ ﺟـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫آﻧﻘﺪر او را دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻗﻠﻢ ﻋﺎﺟﺰ از وﺻﻒ آن اﺳﺖ‪.‬‬
‫روزي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮ ﺑﻼل ‪ ‬وارد ﺷﺪ و ﻳﻚ ﺳﺒﺪ ﺧﺮﻣﺎ ﭘﻴﺶ او ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬اي ﺑـﻼل‬
‫اﻳﻦ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﺑﺮاي ﺗﻮ و ﻣﻬﻤﺎﻧﺎﻧﺖ ذﺧﻴﺮه ﻛﺮدهام‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﻧﻤﻲﺗﺮﺳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺨﺎر آﺗﺶ ﺑﺎﺷﺪ؟ آﻧﻬﺎ را ﺑﺒﺨﺶ اي ﺑﻼل و از ﻛﺎﺳﺘﻦ و ﻛﺎﻫﺶ روزي ﻧﺘﺮس‪.2‬‬
‫ﻳﻚ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺎ ﻣﮋدهاي ﺑﺰرگ ﺑـﺮاي ﺑـﻼل ‪ ‬آﻣـﺪ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﺑﻬـﺸﺖ‬
‫ﻣﺸﺘﺎق ﺳﻪ ﻧﻔﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﻋﻠﻲ‪ ،‬ﻋﻤﺎر و ﺑﻼل‪.3‬‬
‫اﷲ اﻛﺒﺮ!!!‪ ...‬ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق ﺑﻼل اﺳﺖ!!!‬

‫‪ −١‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ;٢٥٠٤‬ﻧﺴﺎﺋﯽ‪ ,‬ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺻﺤﺎﺑﺔ ‪.١٧٢‬‬


‫‪ − ٢‬ﻃﱪاﻧﯽ اﻟﻜﺒﲑ از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻭ ﺑﺰار از ﺑﻼﻝ ﻭ اﺑﻮﻫﺮﻳﺮﻩ ﻧﻘﻞ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ ‪ ١٥١٢‬ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬ﺗﺮﻣﺬی ‪ ;٣٧٩٨‬اﳌﻨﺎﻗﺐ‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ ‪ ١٣٧/٣‬ﻭ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ ﻭ ذﻫﺒﯽ ﺑﺎ اﻭ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٧٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪180‬‬

‫ﺑﻼل ‪ ‬ﺑﻌﺪ از ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﺑﺸﺎرت ﻋﻈﻴﻢ ﭘﺎﻫﺎﻳﺶ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮاﻧـﺴﺖ در روي زﻣـﻴﻦ‬
‫و ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم راه ﺑﺮود؟ ﻣﺪﺗﻲ ﻳﻚ ﺑﺮده ﺣﺒﺸﻲ ﺑﻮد‪ ،‬و اﻻن ﺑـﺮ روي زﻣـﻴﻦ و ﺣﺘـﻲ در‬
‫آﺳﻤﺎن ﻧﻴﺰ ﻣﻌﺮوف ﺷﺪه‪ ،‬و ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺸﺘﺎق او اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺴﻴﺎري از اﻓﺮاد ﻋﺎﻟﻲ ﻣﻘﺎم ﺑﺸﺮ و ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺟﺎه و ﻣﻘﺎم و ﺛﺮوت ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺟـﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻼل‪ ،‬آن ﺑﺮده ﺣﺒﺸﻲ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺮﺳﻨﺪ!!!‬
‫ﺑﺴﻴﺎري از ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن ﺗﺎرﻳﺦ ﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﺟﺰﺋﻲ از ﺷﻬﺮت ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻛﻪ ﺑﻼل ﺑﻪ آن رﺳـﻴﺪ‪،‬‬
‫ﻧﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻴﺎﻫﻲ ﭘﻮﺳﺖ‪ ،‬و ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﺣﺴﺐ و ﻧﺴﺐ او‪ ،‬و ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن او در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺑﺮده ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺳﻼم را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دﻳﻨﺶ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ ﻣﺎﻧﻊ او ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺗـﺎ ﺑـﻪ آن‬
‫ﻣﻜﺎن ﺑﺎﻻﻳﻲ ﻛﻪ ﺻﺪاﻗﺖ و ﻳﻘﻴﻦ و ﭘﺎﻛﻲاش او را آﻣﺎده ﻛﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺮﺳﺪ‪.1‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺻﺪاي ﻧﻌﻠﻴﻦ او را در ﺑﻬﺸﺖ ﺷﻨﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫ﺑﻠﻜﻪ اﻳﻦ ﺑﺸﺎرت ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺎ ﮔﻮﺷﻬﺎي ﺧﻮد آن را ﺷﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮﻳﺪه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻼل را ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑـﻪ‬
‫ﺑﻬﺸﺖ از ﻣﻦ ﭘﻴﺸﻲ ﮔﺮﻓﺘﻲ؟ ﭼﻮن ﻣﻦ وارد ﺑﻬﺸﺖ ﺷﺪم و ﺻﺪاي ﺧﺶ ﺧﺶ ﻧﻌﻠﻴﻦ ﺗﻮ‬
‫را در ﻣﻘﺎﺑﻠﻢ ﻣﻲﺷﻨﻴﺪم‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﻛﻨﺎر ﻗـﺼﺮي ﻃﻼﻳـﻲ رﺳـﻴﺪم‪ ،‬ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬اﻳـﻦ ﻗـﺼﺮ ﻣـﺎل‬
‫ﻛﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎل ﻣﺮدي از اﻣﺖ ﻣﺤﻤﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﻗﺼﺮ ﻣـﺎل‬
‫ﻛﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎل ﻣﺮدي ﻋﺮب اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﻋﺮب ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬اﻳﻦ ﻗﺼﺮ ﻣﺎل ﻛﻴﺴﺖ؟‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎل ﻣﺮدي ﻗﺮﻳﺸﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺮﻳﺸﻲ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﻗﺼﺮ ﻣﺎل ﻛﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫ﻣﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻼل ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا ﻫﺮﮔـﺎه اذان ﮔﻔﺘـﻪام دو رﻛﻌـﺖ‬
‫ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪهام‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺎه ﺑﻲ وﺿﻮ ﺷﺪهام وﺿﻮ ﮔﺮﻓﺘﻪام‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﺎ اﻳـﻦ‬
‫وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺮ ﻣﻦ ﭘﻴﺸﻲ ﮔﺮﻓﺘﻲ‪.2‬‬

‫‪ − ١‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ص‪ ١٠٤−١٠٣‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬اﲪﺪ ‪ ;٣٦٠/٥‬ﺗﺮﻣﺬی ‪ ;٣٦٨٩‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬اﳌﺴﺘﺪرک ‪ ٢٨٥/٣‬ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑـﻪ ﴍط ﺷـﻴﺨﲔ ﺻـﺤﻴﺢ اﺳـﺖ ﻭ ذﻫﺒـﯽ ﺑـﺎ آﻥ‬
‫ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٨٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪181‬‬

‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻫﻨﮕﺎم ﻧﻤﺎز ﺻﺒﺢ ﺑﻪ ﺑﻼل ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﻼل ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ‬
‫ﻛﺎري را ﻛﻪ در اﺳﻼم اﻧﺠﺎم دادهاي ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﮕﻮ‪ .‬ﭼﺮا ﻛـﻪ ﻣـﻦ ﺻـﺪاي ﻧﻌﻠـﻴﻦ ﺗـﻮ را در‬
‫ﺑﻬﺸﺖ ﺷﻨﻴﺪم‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺎه در ﺷﺐ ﻳﺎ روز وﺿﻮ ﻣﻲﮔـﺮﻓﺘﻢ ﺑﻼﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺑﻌـﺪ از آن‬
‫ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪم‪.1‬‬
‫از ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ م ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬دﻳﺪم ﻛﻪ وارد ﺑﻬﺸﺖ ﺷﺪم و‬
‫ﺑﺎ رﻣﻴﺼﺎء زن اﺑﻮﻃﻠﺤﻪ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪم و ﺻﺪاي ﺧﺶ ﺧﺸﻲ را ﺷـﻨﻴﺪم‪ ،‬ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬ﻛﻴـﺴﺖ؟‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻼل اﺳﺖ‪ .‬و ﻗﺼﺮي را دﻳﺪم ﻛﻪ ﻛﻨﻴﺰي در ﻛﻨﺎر آن ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اﻳـﻦ ﻗـﺼﺮ ﻣـﺎل‬
‫ﻛﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎل ﻋﻤﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻛﻪ وارد ﺷﻮم وﻟﻲ ﻏﻴﺮت ﺗﻮ ﺑﻪ ﻳـﺎدم اﻓﺘـﺎد‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺪر و ﻣﺎدرم ﻓﺪاﻳﺖ ﺑﺎد‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻏﻴﺮت داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ‪.2‬‬
‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬و اﻳﻨﻬﺎ ﻫﻤﮕﻲ ﻣﻴﻮه ﻣﺪاوﻣﺖ ﺑﺮ ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ اﺳﺖ‪.‬‬
‫و ﺟﺰا از ﺟﻨﺲ ﻋﻤﻞ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در اﻟﻔﺘﺢ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻳﻨﻜـﻪ ﻗﺒـﻞ از ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﺮاي اذان ﮔﻔـﺘﻦ‬
‫ﻣﻲرﻓﺖ در ﺑﻬﺸﺖ ﻫﻢ ﺑﺮ رﺳﻮل اﷲ ص ﭘﻴﺸﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي داﺧﻞ ﺷﺪن ﺑﻼل ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﻗﺒﻞ از رﺳﻮل اﷲ ص ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ‬
‫او در ﻣﻘﺎم ﺗﺎﺑﻊ و ﭘﻴﺮو اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮﻳﺎ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪن ﺑﻼل ﺑﺮ ﺣﺎﻟـﺖ او در‬
‫ﻃﻮل ﺣﻴﺎﺗﺶ‪ ،‬ﺣﺘﻲ در ﺑﻬﺸﺖ و ﺑﻘﺎي ﻧﺰدﻳﻜﻲ او ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص اﺷﺎره ﻣـﻲﻛﻨـﺪ‪ ،‬و‬
‫اﻳﻦ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺑﺰرﮔﻲ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﺑﻼل ‪.3‬‬
‫ﻫﺠﺮت ﻣﺒﺎرك‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش ص اﺟﺎزه ﻫﺠﺮت ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﻪ را داد‪ ،‬ﺑـﻼل‬
‫ﻫﻤﺮاه ﺻﺤﺎﺑﻪ ن ﻫﺠﺮت ﻛﺮد‪ .‬و در اﻳﻦ ﻣﺴﻴﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﻬﺎ را اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻛﺮده‪¸{ :‬‬
‫‪ÉÈÇÆÅÄÃÂÁÀ¿¾½¼»º¹‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ‪ ;١١٤٩‬ﻣﺴﻠﻢ‪.٢٤٥٨‬‬
‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ,٣٦٧٩‬ﻣﺴﻠﻢ ‪.٢٤٥٧‬‬
‫‪ − ٣‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎری ‪.٤٣/٣‬‬

‫‪١٨١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪182‬‬

‫‪) .zØ×ÖÕÔÓÒÑÐÏÎÍÌËÊ‬ﺣﺸﺮ‪.(9 :‬‬


‫»و ﺑﺮاي ﻛﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺳﺮا )ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻣﺪﻳﻨﻪ( و در ﺳﺮاي اﻳﻤـﺎن ﭘـﻴﺶ از‬
‫ﻣﻬﺎﺟﺮان ﻣﺴﻜﻦ ﮔﺰﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ را ﺑﻪ ﺳﻮﻳﺸﺎن ﻫﺠﺮت ﻛﻨﺪ دوﺳﺖ دارﻧـﺪ‪ ،‬و در‬
‫دل ﺧﻮد ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮان داده ﺷﺪه اﺣﺴﺎس ﻧﻤﻲﻛﻨﻨـﺪ‪ ،‬و آﻧﻬـﺎ را ﺑـﺮ ﺧـﻮد‬
‫ﻣﻘﺪم ﻣﻲدارﻧﺪ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ از ﺑﺨـﻞ و ﺣـﺮص‬
‫ﻧﻔﺲ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎزداﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬رﺳﺘﮕﺎراﻧﻨﺪ«‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻼل ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﺳﻴﺪ‪ ،‬دﭼﺎر ﺗﺐ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺎﻳﺸﻪ ك ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص وارد ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﺑﻼل دﭼﺎر ﺗﺐ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ و اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺗﺐ داﺷﺖ‪ ،‬ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﻓـﺮدي در ﻣﻴـﺎن ﺧـﺎﻧﻮادهاش‬
‫ﺻﺒﺢ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻣﺮگ از ﺑﻨﺪ ﻛﻔﺸﻬﺎﻳﺶ ﺑﻪ او ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺑﻼل ‪ ‬ﺧﻮب ﺷﺪ و دوﺳﺖ داﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻜﻪ ﺑـﺮود ﺑـﺎ وﺟـﻮد اﻳﻨﻜـﻪ ﻋـﺬاب‬
‫زﻳﺎدي دﻳﺪه ﺑﻮد وﻟﻲ او ﻫﻴﭽﮕﺎه ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ اﻳﻤﺎن را ﻛـﻪ اوﻟـﻴﻦ ﺑـﺎر در ﻣﻜـﻪ دﻳـﺪه ﺑـﻮد‪،‬‬
‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻲﻛﺮد‪.‬‬
‫آﻏﺎز اذان‬
‫از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ م ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ وارد ﻣﺪﻳﻨـﻪ ﺷـﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻤـﻊ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﻧﺪاﻳﻲ ﺑﺮاي آن ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬روزي در ﻣﻮرد آن ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮدﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن از ﻧﺎﻗﻮس اﺳـﺘﻔﺎده ﻛﻨـﻴﻢ‪ .‬و ﺑﻌـﻀﻲ دﻳﮕـﺮ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻬﻮدﻳﺎن از ﺷﻴﭙﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬و ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ ﻧﻤﻲﺷﻮد ﻣﺮدي ﻧﺪاي ﻧﻤﺎز ﺳـﺮ‬
‫دﻫﺪ‪ .‬ﭘﺲ رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﺑﻼل ﺑﺮﺧﻴﺰ و ﻧﺪاي ﻧﻤﺎز ﺳﺮ ده‪.‬‬
‫آﻏﺎز اذان داﺳﺘﺎﻧﻲ دارد ﻛﻪ ﻗﻠﺒﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﺎد آن روﺷﻦ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﺳﻴﺪ و در آﻧﺠـﺎ اﺳـﺘﻘﺮار‬
‫ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺮادران ﻣﻬﺎﺟﺮ و اﻧﺼﺎر ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﻛﺎر اﺳﻼم را ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﻛﻨﻨﺪ و ﻧﻤﺎز ﺑﺮ ﭘـﺎ‬
‫دارﻧﺪ و زﻛﺎت ﺑﭙﺮدازﻧﺪ و روزه ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ و ﺣﺪود را اﺟﺮا ﻛﻨﻨﺪ و ﺣﻼل و ﺣـﺮام را ﺑﺮﭘـﺎ‬
‫ﻛﻨﻨﺪ و از اﺳﻼم ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻛﻨﻨﺪ و اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از اﻧﺼﺎر ﻫﻤﺎن ﻛـﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺧﺎﻧـﻪ و‬

‫‪١٨٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪183‬‬

‫اﻳﻤﺎن ﺧﻮد را ﺑﺮاي اﺳﻼم داده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﺳـﻴﺪ‪ ،‬ﻣـﺮدم‬
‫ﻫﻨﮕﺎم اوﻗﺎت ﻧﻤﺎز و ﺑﺪون ﻧﺪاﻳﻲ ﺟﻤﻊ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ و رﺳﻮل اﷲ ص ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﺷﻴﭙﻮري را ﻣﺜﻞ ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﺑﺮاي دﻋﻮت ﺑﻪ ﻧﻤﺎز ﻗﺮار دﻫﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ آن را ﺧـﻮب ﻧﺪاﻧـﺴﺖ‪،‬‬
‫ﭘﺲ ﺑﻪ ﻧﺎﻗﻮس اﻣﺮ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﺎ ﻧﻮاﺧﺘﻦ آن ﻣﺮدم ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺑﻴﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ زﻳﺪ ﺑـﻦ ﺛﻌﻠﺒـﻪ ﺑـﻦ ﻋﺒﺪرﺑـﻪ‪ ،‬ﺑـﺮادر‬
‫ﺑﻠﺤﺎرث ﺑﻦ ﺧﺰرج ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا دﻳﺸﺐ ﻣـﺮدي را‬
‫دﻳﺪم ﺑﺎ ﻟﺒـﺎس ﺳـﺒﺰ ﻛـﻪ ﻧﺎﻗﻮﺳـﻲ در دﺳـﺖ داﺷـﺖ‪ .‬ﮔﻔـﺘﻢ‪ :‬اي ﺑﻨـﺪه ﺧـﺪا آﻳـﺎ آن را‬
‫ﻣﻲﻓﺮوﺷﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ آن ﭼﻜﺎر ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﺎ آن ﺑﻪ ﻧﻤﺎز دﻋﻮت ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳـﺎ‬
‫ﺗﻮ را ﺑﻪ ﭼﻴﺰي ﺑﻬﺘﺮ از آن راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻛﻨﻢ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬و آن ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻲﮔـﻮﻳﻲ‪ :‬اﷲ‬
‫اﻛﱪ اﷲ اﻛﱪ‪ ,‬اﷲ اﻛﱪ اﷲ اﻛﱪ‪ ,‬أﺷﻬﺪ أﻥ ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﷲ‪ ,‬أﺷـﻬﺪ أﻥ ﻻ اﻟـﻪ اﻻ اﷲ‪ ,‬أﺷـﻬﺪ أﻥ‬
‫ﹰ‬
‫ﳏﻤﺪا رﺳﻮﻝ اﷲ‪ ,‬ﺣﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻠﻮة ‪ ,‬ﺣﯽ ﻋﻠﯽ اﻟـﺼﻠﻮة‪ ,‬ﺣـﯽ‬ ‫ﹰ‬
‫ﳏﻤﺪا رﺳﻮﻝ اﷲ‪ ,‬أﺷﻬﺪ أﻥ‬
‫ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼح‪ ,‬ﺣﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼح‪ ,‬اﷲ اﻛﱪ‪ ,‬اﷲ اﻛﱪ‪ ,‬ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﷲ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ آن را ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﻧﻘﻞ ﻛﺮدم‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻳﻦ ﺧﻮاب ﺣﻘـﻲ اﺳـﺖ اﮔـﺮ‬
‫ﺧﺪا ﺑﺨﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮﺧﻴﺰ و ﻧﺰد ﺑﻼل ﺑﺮو و آن را ﺑﻪ او ﻳﺎد ﺑﺪه‪ ،‬زﻳﺮا او ﺻﺪاﻳﺶ ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻼل اذان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب در ﺧﺎﻧﻪاش آن را ﺷﻨﻴﺪ و ﺷـﺘﺎﺑﺎن ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص رﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻧﺒﻲ ﺧﺪا‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺗﻮ را ﺑﻪ ﺣﻖ ﻣﺒﻌﻮث‬
‫ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ آن ﺧﻮاب را دﻳﺪم‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺪا را ﺷﻜﺮ‪.1‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻼل ‪ ‬اوﻟﻴﻦ ﻣﺆذن اﺳﻼم ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻮداﻭد‪ ,‬ﻛﺘﺎب اﻟﺼﻼة‪ ,‬ﺑﺎب ﺑﺪءاﻻذاﻥ ‪/١‬ح ‪ ;٤٩٩‬ﺑﺨﺎری‪ ,‬ﺧﻠﻖ اﻓﻌﺎﻝ اﻟﻌﺒﺎد ص‪ ;٤٨‬دارﻣﯽ‪ ,‬اﻻذاﻥ‪ ,‬ﺑﺎب ﺑـﺪء اﻻذاﻥ‬
‫‪ ;١١٨٧/١‬ﺗﺮﻣﺬی ﻛﺘﺎب اﻟﺼﻼة ‪/١‬ح ‪;١٨٩‬اﲪﺪ‪ ,‬ﻣﺴﻨﺪ‪ ;٤٣/٤ ,‬اﺑﻦ ﺧﺰﻳﻤﻪ ‪ ;٣٧٠/١‬ﺑﻴﻬﻘﯽ‪ ,‬ﺳـﻨﻦ اﻟﻜـﱪی‪,٣٩١/١ ,‬‬
‫‪ ٤٢٧‬ﻭ ﺣﺪﻳﺜﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﺮﻭﻫﯽ از اﺋﻤﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺨﺎری‪ ,‬ذﻫﺒﯽ ﻭ ﻧﻮﻭی ﻭ دﻳﮕﺮاﻥ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ,‬ﺗﻠﺨﻴﺺ اﳊﺒﲑ اﺑـﻦ‬
‫ﺣﺠﺮ‪.٢٠٨/٢ ,‬‬

‫‪١٨٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪184‬‬

‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر از اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺗﻘﺎص ﺑﻼل را ﮔﺮﻓﺖ‬


‫ﺑﻼل ﻫﻤﺮاه ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪ و ﺷﺪﻳﺪاً ﺟﻨﮕﻴﺪ و اﻣﺘﺤﺎن ﻧﻴﻜﻮﻳﻲ‬
‫ﭘﺲ داد‪.‬‬
‫و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ او از اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﻛﻪ در ﮔﺮﻣﺎي ﻣﻜـﻪ او را ﻋـﺬاب‬
‫داده ﺑﻮد‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎم ﺑﮕﻴﺮد‪.‬‬
‫و اﻳﻦ ﺻﺤﺎﺑﻲ ﮔﺮاﻧﻘﺪر ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف ‪ ‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﻛﻨـﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻼل ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮ اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ دوﺳﺖ ﻣﻦ در ﻣﻜﻪ ﺑﻮد و اﺳـﻢ ﻣـﻦ‬
‫ﻋﺒﺪ ﻋﻤﺮو ﺑﻮد و ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﺳﻼم آوردم ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪم‪ ...‬ﺗـﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺑﺪر ﻓﺮا رﺳﻴﺪ‪ ...‬از ﻛﻨﺎر او ﮔﺬﺷﺘﻢ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﭘﺴﺮش ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﻣﻴﻪ اﻳـﺴﺘﺎده ﺑـﻮد و‬
‫دﺳﺘﺶ را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد و زرهﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﻮد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺮا دﻳﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻋﺒـﺪ ﻋﻤـﺮو‪ ،‬و‬
‫ﻣﻦ ﺟﻮاب ﻧﺪادم ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻋﺒﺪاﻹﻟﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﻠﻪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳـﺎ ﭼﻴـﺰ ﺑﻬﺘـﺮي از ﻣـﻦ‬
‫ﺳﺮاغ داري؟ ﻣﻦ از اﻳﻦ زرهﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗﻮ ﺑﻬﺘﺮ ﻫﺴﺘﻢ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬آري‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻫﻤﻪ‬
‫ﭼﻴﺰ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﭙﺲ زرهﻫﺎ از دﺳﺘﻢ اﻓﺘﺎد و دﺳﺘﺶ و دﺳﺖ ﭘﺴﺮش را ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬
‫ﺑﻮد و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻴﭽﮕﺎه ﭼﻨﻴﻦ روزي را ﻧﻤﻲﺑﻴﻨﻢ‪ ،‬آﻳﺎ ﻧﻴـﺎزي ﺑـﻪ ﺷـﻴﺮ ﻧـﺪاري؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻢ‪.1‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ اﺑﻦ ﻋﻮف ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﻴﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬و ﻣﻦ ﻣﻴـﺎن او‬
‫و ﻓﺮزﻧﺪش اﻳﺴﺘﺎده ﺑـﻮدم ﻛـﻪ دﺳـﺘﻬﺎي ﻫـﺮ دوي آﻧﻬـﺎ را ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺑـﻮدم‪ :‬اي ﻋﺒﺪاﻹﻟـﻪ‪،‬‬
‫ﻛﺪاﻣﻴﻚ از ﺷﻤﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺠﺎع و ﻗﻮي اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺣﻤﺰه ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﻳـﻦ‬
‫ﻫﻤﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺎ ﭼﻨﻴﻦ و ﭼﻨﺎن ﻛﺮد! ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﺧـﻮد‬
‫ﻣﻲﺑﺮدم‪ ،‬ﺑﻼل او را ﻛﻪ ﻫﻤﺮاﻫﻢ ﺑﻮد‪ ،‬دﻳﺪ ‪ -‬و او ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻣﻜﻪ ﺑـﻼل را ﻋـﺬاب‬
‫داده ﺑﻮد ‪ -‬و ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ اﺳﻼم را ﺗﺮك ﻛﻨﺪ و اﻣﺮ ﻣﻲﻛﺮد ﻛﻪ ﺳﻨﮓ ﺑﺰرﮔﻲ را روي‬

‫‪ − ١‬ﻃﱪی‪ ,‬اﻟﺘﺎرﻳﺦ ‪ ;٣٥/٢‬اﺑﻦ اﺛﲑ‪ ,‬اﻟﻜﺎﻣﻞ‪ ;١٢٧/٢ ,‬اﺑﻦ ﺳﻴﺪ اﻟﻨﺎس‪ ,‬ﻋﻴﻮﻥ اﻻﺛﺮ ‪ ٣٩٩/١‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٨٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪185‬‬

‫ﺳﻴﻨﻪاش ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﻳﺎ ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ ﺣﺎل ﻣﻲﻣﺎﻧﻲ ﻳﺎ دﻳﻦ ﻣﺤﻤﺪ را ﺗﺮك ﻣﻲﻛﻨـﻲ‪.‬‬
‫و ﺑﻼل ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬اَﺣﺪ اَﺣﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ او را دﻳﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﻴـﻪ ﺑـﻦ ﺧﻠـﻒ‪ ،‬اﺳـﺎس‬
‫ﻛﻔﺮ! ﻧﺠﺎت ﻧﻴﺎﺑﻢ اﮔﺮ ﻧﺠﺎت ﻳﺎﺑﺪ!‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي ﺑﻼل آﻧﻬﺎ اﺳﻴﺮان ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﺠﺎت‬
‫ﻧﻴﺎﺑﻢ اﮔﺮ ﻧﺠﺎت ﻳﺎﺑﺪ!‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬آﻳﺎ ﻧﻤﻲﺷﻨﻮي اي ﭘﺴﺮ ﺳﻴﺎه ﭘﻮﺳﺖ؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻧﺠـﺎت ﻧﻴـﺎﺑﻢ‬
‫اﮔﺮ ﻧﺠﺎت ﻳﺎﺑﺪ!‪ ..‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﻓﺮﻳﺎد زد‪ ،‬اي ﻳﺎران ﺧﺪا‪ ،‬اﺳﺎس ﻛﻔﺮ اﻣﻴﻪ‪،‬‬
‫ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﻧﺠﺎت ﻧﻴﺎﺑﻢ اﮔﺮ ﻧﺠـﺎت ﻳﺎﺑـﺪ! ﮔﻔـﺖ‪ :‬دور ﻣـﺎ را ﮔﺮﻓﺘﻨـﺪ و ﻣـﻦ از او دﻓـﺎع‬
‫ﻣﻲﻛﺮدم‪ ،‬ﻣﺮدي ﺑﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ ﭘﺎي ﭘﺴﺮش زد و او ﻓﺮﻳﺎد ﺑﻠﻨﺪي ﻛﺸﻴﺪ ﻛﻪ ﺗﺎ آن‬
‫روز ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮﻳﺎدي ﻧﺸﻨﻴﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺧﻮدت را ﻧﺠﺎت ﺑﺪه‪ ،‬از دﺳﺖ ﻣـﻦ ﻛـﺎري ﺑـﺮ‬
‫ﻧﻤﻲآﻳﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮﻫﺎﻳﺸﺎن او را ﺗﻜﻪ ﺗﻜﻪ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫ﺑﻪ ﺑﻼل رﺣﻢ ﻛﻨﺪ‪ ،‬زرهﻫﺎﻳﻢ را از دﺳﺖ دادم و اﺳﺮاﻳﻢ را ﻧﻴﺰ از ﻣﻦ ﮔﺮﻓﺖ‪.1‬‬
‫ﺑﻼل در روز ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﻛﻌﺒﻪ اذان ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫روزﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺳﭙﺮي ﺷﺪ‪ ...‬و رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺎﺗﺤﺎﻧـﻪ و ﭘﻴﺮوزﻣﻨﺪاﻧـﻪ ﺑـﻪ ﻣﻜـﻪ‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آﻧﻜﻪ از آﻧﺠﺎ اﺧﺮاج ﺷﺪه ﺑﻮد و ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﻲﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا‬
‫ﺗﻮ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﺪا ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻫﺴﺘﻲ‪ .‬و ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﺪا ﺑﺮاي رﺳﻮل‬
‫ﺧﺪا ﻫﺴﺘﻲ و اﮔﺮ ﻗﻮﻣﻢ ﻣﺮا ﻣﺠﺒﻮر ﻧﻜﺮده ﺑﻮدﻧﺪ از آن ﺧﺎرج ﻧﻤﻲﺷﺪم‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ م ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬روز ﻓﺘﺢ ﻣﻜﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺳﻮار ﺑﺮ ﻣﺮﻛﺒﺶ ﻫﻤـﺮاه‬
‫اﺳﺎﻣﻪ ﺑﻦ زﻳﺪ از ﺑﺎﻻي ﻣﻜﻪ آﻣﺪ ﻛﻪ ﺑﻼل ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺮاه آﻧﻬﺎ ﺑﻮد و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﻧﻴﺰ ﺑـﻮد‬
‫ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ وارد ﻣﺴﺠﺪ ﺷﺪﻧﺪ و اﻣﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻛﻠﻴﺪ ﺧﺎﻧﻪ ﻛﻌﺒﻪ را ﺑﻴﺎورﻧﺪ و رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﻫﻤﺮاه اﺳﺎﻣﻪ ﺑﻦ زﻳﺪ و ﺑﻼل و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ وارد ﺷﺪﻧﺪ و ﻳـﻚ روز ﺗﻤـﺎم در آﻧﺠـﺎ‬
‫ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﻴﺮون آﻣﺪﻧﺪ و ﻣﺮدم وارد ﺷﺪﻧﺪ و ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﻲ ﺑـﻮد ﻛـﻪ‬
‫وارد ﺷﺪ و ﺑﻼل را دﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻻي ﻛﻌﺒﻪ اﻳﺴﺘﺎده اﺳﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻛﺠﺎ ﻧﻤﺎز‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؟ اﺷﺎره ﻛﺮد ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ در آن ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮاﻣـﻮش‬
‫ﻛﺮدم ﻛﻪ از او ﺑﭙﺮﺳﻢ ﭼﻨﺪ رﻛﻌﺖ ﺧﻮاﻧﺪ‪.2‬‬

‫ﹰ‬
‫ﺣﺮﺑﻴﺎ ﰲ دار اﳊﺮب ‪/٤‬ح ‪ /٢٣٠١‬ﻓﺘﺢ ﻭ در اﳌﻐﺎزی ‪ ٣٩٧١/٧‬ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر‪.‬‬ ‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ﻛﺘﺎب اﻟﻮﻛﺎﻟﺔ‪ ,‬ﺑﺎب ;إذا ﻭﻛﻞ اﳌﺴﻠﻢ‬
‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ٦١١/٧‬اﳌﻐﺎزی‪.‬‬

‫‪١٨٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪186‬‬

‫اﻣﺎم اﺑﻦ ﻗﻴﻢ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﺑﻼل اﻣﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ از ﻛﻌﺒﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﺮود و ﺑﺮ ﺑـﺎﻻي‬
‫آن اذان ﺑﮕﻮﻳﺪ‪.1‬‬
‫و ﺑﻼل اذان ﮔﻔﺖ‪ ...‬در ﭼﻪ زﻣﺎﻧﻲ‪ ...‬و ﭼﻪ ﻣﻜﺎﻧﻲ‪ ....‬و ﭼﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺘﻲ!!‬
‫زﻧﺪﮔﻲ در ﻣﻜﻪ از ﺣﺮﻛﺖ اﻳﺴﺘﺎد و ﻫﺰاران ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﺧﺸﻮع ﺑﻮدﻧﺪ و ﻛﻠﻤﺎت اذان‬
‫را ﺑﻌﺪ از ﺑﻼل ﺑﻪ آراﻣﻲ ﺗﻜﺮار ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬و ﻣـﺸﺮﻛﺎن در ﺧﺎﻧـﻪﻫﺎﻳـﺸﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑـﺎور‬
‫ﻧﻤﻲﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﻣﺤﻤﺪ ص و ﻓﻘﺮاﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ دﻳﺮوز از اﻳﻦ دﻳﺎر ﺑﻴﺮوﻧـﺸﺎن‬
‫ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ؟‬
‫آﻳﺎ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ دارد ﻛﻪ ﻣﺎ آﻧﻬﺎ را ﺑﻴﺮون ﻛﺮدﻳﻢ و ﺑﺎ آﻧﻬـﺎ ﺟﻨﮕﻴـﺪﻳﻢ و ﻣﺤﺒـﻮﺑﺘﺮﻳﻦ‬
‫اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﻳﺸﺎن را ﻛﺸﺘﻴﻢ؟؟‬
‫آﻳﺎ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ دارد ﻛﻪ در آن ﻟﺤﻈﺎت ﻣﺎ را ﺧﻄﺎب ﻗﺮار ﻣﻲداد و ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣـﻲﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ‪ ...‬ﺷﻤﺎ آزادﺷﺪﮔﺎن ﻫﺴﺘﻴﺪ!!‬
‫ﺳﻪ ﻧﻔﺮ از ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﺮﻳﺶ در ﻛﻨﺎر ﻛﻌﺒﻪ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮدﻧﺪ و ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﺻﺪاي ﺑﻼل آﻧﻬـﺎ‬
‫را ﻣﻲﺳﻮزاﻧﺪ و او ﺑﺘﻬﺎﻳﺸﺎن را ﺑﺎ ﭘﺎﻳﺶ ﺧﺮد ﻣﻲﻛﺮد و از ﺑـﺎﻻي ﻛﻌﺒـﻪ ﺻـﺪاي اذاﻧـﺶ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻮي ﺧﻮش ﺑﻬﺎر در ﺗﻤﺎم ﻓﻀﺎي ﻣﻜﻪ ﭘﺨﺶ ﺷﺪه ﺑﻮد‪...‬‬
‫اﻳﻦ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ‪ :‬اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب ‪ -‬ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ اﺳﻼم آورد ‪ -‬و ﻋﺘـﺎب ﺑـﻦ‬
‫اﺳﻴﺪ و ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ‪ ،2‬ﻋﺘﺎب ﺑﻦ اﺳﻴﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ اﺳﻴﺪ رﺣﻢ ﻛـﺮد ﻛـﻪ‬
‫اﻳﻦ روز را ﻧﻤﻲﺑﻴﻨﺪ و اﻳﻦ ﻛﻠﻤﺎت را ﻧﻤﻲﺷﻨﻮد ﺗﺎ ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا اﮔﺮ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻢ ﻛﻪ او )رﺳﻮل اﷲ ص( ﺑﺮﺣﻖ اﺳﺖ از او ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻣﻲﻛﺮدم‪.‬‬
‫و اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﭼﻴﺰي ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﻢ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻴﺰي ﺑﮕﻮﻳﻢ اﻳﻦ ﺳﻨﮕﻬﺎ ﺑﻪ رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﺧﺒﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد! ﭘﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺧﺎرج ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ داﻧﺴﺘﻢ ﻛﻪ ﺷـﻤﺎ‬
‫ﭼﻪ ﮔﻔﺘﻴﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ آن را ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﺑﻴﺎن ﻛﺮد‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﺣـﺎرث و ﻋﺘـﺎب ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﺷـﻬﺎدت‬

‫‪ − ١‬زاد اﳌﻌﺎد ‪.٤١١/٣‬‬


‫‪ − ٢‬رﺟﺎﻝ ﺣﻮﻝ اﻟﺮﺳﻮﻝ‪ ,‬ص‪ ١١٧−١١٦‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬

‫‪١٨٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪187‬‬

‫ﻣﻲدﻫﻴﻢ ﻛﻪ ﺗﻮ رﺳﻮل اﷲ ص ﻫﺴﺘﻲ و ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻛﺴﻲ ﻫﻤﺮاه ﻣﺎ ﻧﺒﻮد ﺗﺎ ﺑﮕـﻮﻳﻴﻢ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﻮ ﺧﺒﺮ داده اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﺣﺎل ﻫﻨﮕﺎم رﻓﺘﻦ ﻓﺮا رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫ﺑﻼل ‪ ‬در ﻃﻮل زﻧﺪﮔﻴﺶ ﻣﺆذن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص ﺑـﻪ‬
‫رﻓﻴﻖ اﻋﻠﻲ ﭘﻴﻮﺳﺖ و وﻗﺖ ﻧﻤﺎز ﻓﺮا رﺳﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻼل ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﻛﻪ اذان ﺑﮕﻮﻳﺪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص ﻛﻔﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد وﻟﻲ دﻓﻦ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ‪ -‬وﻗﺘﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ أﺷـﻬﺪ أن ﻣﺤﻤـﺪاً رﺳـﻮل اﷲ‬
‫رﺳﻴﺪ‪ ...‬اﺷﻚ از ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﺟﺎري ﺷﺪ و ﺻﺪا در ﮔﻠـﻮﻳﺶ ﻣﺎﻧـﺪ و ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻤﮕـﻲ‬
‫ﮔﺮﻳﺴﺘﻨﺪ و در آه و ﻧﺎﻟﻪ ﻏﺮق ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺳﻪ روز ﺑﻌﺪ از آن اذان ﻣﻲﮔﻔـﺖ و ﻫﺮﮔـﺎه‬
‫ﺑﻪ أﺷﻬﺪ أن ﻣﺤﻤﺪاً رﺳﻮل اﷲ ﻣﻲرﺳﻴﺪ ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮد و ﻣﺮدم ﻧﻴﺰ ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪....‬‬
‫و ﺑﻌﺪ از آن از اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ او را از اذان ﮔﻔﺘﻦ ﻣﻌﺎف ﺑﺪارد ﭼﺮا ﻛﻪ ﺗﻮان‬
‫ﮔﻔﺘﻦ آن را ﻧﺪارد‪.2‬‬
‫و از اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ او اﺟﺎزه ﺑﺪﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺟﻬﺎد ﺑﻪ ﺷﺎم ﺑﺮود و اﺑﻮﺑﻜﺮ‬
‫او را ﺑﺴﻴﺎر دوﺳﺖ ﻣﻲداﺷﺖ و در اﺑﺘﺪا ﻣﺮدد ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻼل ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﺗﻮ ﻣـﺮا ﺑـﺮاي‬
‫ﺧﻮدت ﺧﺮﻳﺪهاي‪ ،‬ﺧﻮدداري ﻛﻦ‪ ،‬وﻟﻲ اﮔﺮ ﻣﺮا ﺑﺮاي ﺧﺪا ﺧﺮﻳﺪهاي ﻣﺮا رﻫﺎ ﻛﻦ‪.3‬‬
‫و در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺮا رﻫﺎ ﻛﻦ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻛﺎر ﻛﻨﻢ و اﺑـﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑـﻪ او‬
‫اﺟﺎزه داد‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻛﺜﻴﺮ ‪ :‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص وﻓﺎت ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻼل از ﺟﻤﻠﻪ ﻛـﺴﺎﻧﻲ‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺟﻬﺎد ﺑﻪ ﺷﺎم رﻓﺖ‪.‬‬
‫و ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﻪ او در زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ ‪ ‬ﺑـﺮاي او اذان ﮔﻔﺘـﻪ اﺳـﺖ‪ ،‬و ﻗـﻮل‬
‫اوﻟﻲ ﺻﺤﻴﺢﺗﺮ و ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ اﺳﺖ‪.4‬‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ ﺑﺪﻭﻥ ﺳﻨﺪ آﻭردﻩ اﺳﺖ ﻭ اﺑﻦ ﻛﺜﲑ در ﺗﻔﺴﲑش آﻭردﻩ اﺳﺖ ‪ ١٣٢/٣‬از ﻃﺮﻳﻖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎﻕ ﻭ ﺑﺪﻭﻥ ﺳﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺻﻮر ﻣﻦ ﺣﻴﺎة اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ ص‪.٣٢١‬‬
‫‪ − ٣‬ﺑﺨﺎری ‪ ٣٧٥٥‬ﻛﺘﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﺔ‪.‬‬
‫‪ − ٤‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ﻭاﻟﻨﻬﺎﻳﺔ ‪.٢٨٩/٥‬‬

‫‪١٨٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪188‬‬

‫و در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺷﺎم ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻋﺎﺑﺪ و زاﻫﺪ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪ و ﻣﻨﺘﻈﺮ روزي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬
‫ص و اﺻﺤﺎﺑﺶ ن ﺑﭙﻴﻮﻧﺪد‪ .‬و اوﻟﻴﻦ و ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻣﺆذﻧﻲ ﻛـﻪ دﻧﻴـﺎ او را ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺑـﺮ‬
‫ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ آرﻣﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻌﻴﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﻳﺰ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑـﻼل در ﺣـﺎل اﺣﺘـﻀﺎر ﺑـﻮد‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻓـﺮدا‬
‫ﻣﺤﺒﻮﺑﺎﻧﻢ ﻣﺤﻤﺪ و ﻳﺎراﻧﺶ را ﻣﻼﻗﺎت ﺧﻮاﻫﻢ ﻛﺮد‪ .‬و زﻧﺶ ﮔﻔﺖ‪ :‬واي ﭼـﻪ ﺑـﺪ! ﺑـﻼل‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬واي ﭼﻪ ﺧﻮب!‪.1‬‬
‫و او ﻧﻔﺴﻬﺎي آﺧﺮش را ﻛﺸﻴﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺎم او را در دو ﺟﻬﺎن ﺟﺎوﻳﺪان و ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر‬
‫ﻛﺮد و ﻗﺪر او را در آﺧﺮت در ﺑﻬﺸﺖ ﺟﺎوﻳﺪان ﺑﺎﻻ ﺑﺮد‪.‬‬
‫ﻣﻦ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺧﻮاﺳﺘﺎرم ﻛﻪ ﻣﺎ و ﺷﻤﺎ را ﻫﻤﺮاه ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص و اﺻـﺤﺎﺑﺶ در‬
‫ﺑﻬﺸﺖ ﻗﺮﻳﻦ ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬
‫و اﮔﺮ از ﺷﻨﻴﺪن اذان ﺑﻼل ‪ ‬در دﻧﻴﺎ ﻣﺤﺮوم ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ان ﺷﺎءاﷲ اذان او را در‬
‫آﺧﺮت ﺑﺸﻨﻮﻳﻢ!!! آﻳﺎ اﻳﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪` _ ^ ] { :‬‬
‫‪) .z f e d c b a‬ﻓﺼﻠﺖ‪» .(31 :‬و ﺑﺮاى ﺷﻤﺎ ﻫﺮ ﭼﻪ دﻟﺘﺎن ﺑﺨﻮاﻫﺪ‬
‫در ﺑﻬﺸﺖ ﻓﺮاﻫﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻪ ﻃﻠﺐ ﻛﻨﻴﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ داده ﻣﻰﺷﻮد!«‪.‬‬
‫ﭘﺲ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ‪ -‬ﺑﻪ رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ‪ -‬ﻣﺎ وارد ﺑﻬﺸﺖ ﺷﺪﻳﻢ و ﺧﻮاﺳﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺻﺪاي اذان‬
‫ﺑﻼل را ﺑﺸﻨﻮﻳﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل آن را ﺑﻪ ﮔﻮش ﻣﺎ ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭼـﺮا ﻛـﻪ او ﻗـﺎدر ﺑـﻪ ﻫـﺮ‬
‫ﻛﺎري اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﻼم و درود ﺧﺪا ﺑﺮ ﺗﻮ اي ﻣﺆذن رﺳﻮل اﷲ ص ﺗﺎ ان ﺷﺎء اﷲ در ﺑﻬﺸﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮ ﻣﻼﻗﺎت ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺎ در ﺑﻬﺸﺖ از ﻣﺠﺎورت ﺷﻤﺎ ﺑﺮﺧـﻮردار ﺷـﻮﻳﻢ‪ ،‬و ﻫـﺮ ﻛـﺴﻲ ﺑـﺎ‬
‫ﻣﺤﺒﻮﺑﺶ ﻣﺤﺸﻮر ﻣﻲﺷﻮد‪.2‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺑﻼل و ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ ن راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺳﲑ اﻋﻼﻡ اﻟﻨﺒﻼء‪ ,‬اﻣﺎﻡ ذﻫﺒﯽ‪.٣٥٩/١ ,‬‬


‫‪ − ٢‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﻴﻪ از اﻧﺲ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٦٦٨٩ ,‬‬

‫‪١٨٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪189‬‬

‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪«١٠» ‬‬


‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﻼﺋﻚ در ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺎ دو ﺑﺎل ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﷲ ص‬
‫ﺣﺎل ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﻛﺴﻲ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﻇﺎﻫﺮ و اﺧﻼﻗﺶ ﺑـﺴﻴﺎر ﺷـﺒﻴﻪ ﻇـﺎﻫﺮ و‬
‫اﺧﻼق ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد‪ .‬او ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻓﻘﺮا و ﻣﺴﺎﻛﻴﻦ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﻬﺮﺑـﺎﻧﻴﺶ از دﻳـﺪن او‬
‫ﺧﻮﺷﺤﺎل ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ‪ ...‬او ﻣﺮدي ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﻼﺋـﻚ در ﺑﻬـﺸﺖ ﺑـﺎ دو ﺑـﺎل ﭘـﺮواز‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ...‬او ﺻﺎﺣﺐ ﻧﺴﺐ ﻛﺮﻳﻤﻲ اﺳﺖ‪ ...‬او ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮي رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﻳﻌﻨﻲ ﺟﻌﻔﺮ‬
‫ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﭼﻪ ﺻﻔﺤﻪاي ﻛﻪ ﻋﻘﻠﻬﺎ را ﺷﮕﻔﺖزده و ﻣﺘﺤﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺻﻔﺤﻪ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪاي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬در آن زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫او ﺑﺰرگ ﺷﻬﻴﺪان و داراي ﺷﺄن و ﻣﻘﺎم ﺑﺰرگ و ﺑﺎرزﺗﺮﻳﻦ ﭼﻬﺮه ﻣﺒﺎرزان‪ ،‬اﺑﻮﻋﺒﺪاﷲ ﭘﺴﺮ‬
‫ﻋﻤﻮي رﺳﻮل ﺧﺪا ص و ﺑﺮادر ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻮد‪ ،‬و ده ﺳﺎل از ﻋﻠﻲ ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﻮد‪.1‬‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ داﺳﺘﺎن را ﺑﺎ ﻫﻢ از اﺑﺘﺪا آﻏﺎز ﻛﻨﻴﻢ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺻﺪﻳﻖ ‪ ‬اﻳﻤﺎن آورد‪،‬‬
‫درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ اﺳﻼم اﻣﺎﻧﺖ ﺑﺰرﮔﻲ اﺳﺖ و از ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ داﻋﻲ ﺧﺪاوﻧﺪ‬
‫ﺑﻴﺮون رﻓﺖ و ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪا و ﺑﻬﺸﺖ او ﻓﺮا ﻣـﻲﺧﻮاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻬـﺸﺘﻲ ﻛـﻪ ﻧـﻪ‬
‫ﭼﺸﻤﻲ ﻧﻈﻴﺮش را دﻳﺪه‪ ،‬و ﻧﻪ ﮔﻮﺷﻲ ﻧﻈﻴﺮ آن را ﺷﻨﻴﺪه‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑـﻪ ذﻫـﻦ ﻛـﺴﻲ ﺧﻄـﻮر‬
‫ﻛﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ و زﻧﺶ اﺳﻤﺎء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﻴﺲ از ﺟﻤﻠﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﺳـﻂ‬
‫او ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و اﺳﻼم آﻧﻬﺎ ﻗﺒﻞ از رﻓﺘﻦ رﺳﻮل ﺧﺪا ص ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ارﻗﻢ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﺳﺨﻦ در ﺑﺎب ﺟﻌﻔـﺮ ‪ ‬ﺑﭙـﺮدازﻳﻢ‪ ،‬ﻻزم اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﭼﻨـﺪي از‬
‫ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻓﻀﺎﻳﻠﻲ ﻛﻪ او ﺑﻪ آﻧﻬﺎ دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﭙﺮدازﻳﻢ‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻟﺴﲑ‪ ,‬ذﻫﺒﯽ‪.٢٠٦/١ ,‬‬

‫‪١٨٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪190‬‬

‫ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﻟﻬﺎي ﺷﺮاﻓﺘﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﮔﺮدن او آوﻳﺨﺖ‬


‫اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻓﻀﺎﻳﻞ او اﺷﺎره ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻛﻼم ﺑﻪ درازا ﻣـﻲاﻧﺠﺎﻣـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻘﺪار اﻧﺪﻛﻲ از آن ﺑﺴﻨﺪه ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬و ﻛﻢ و اﻧﺪك آن ﻧﻴﺰ اﮔﺮ ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻣـﺮدم روي زﻣـﻴﻦ‬
‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﻮد‪ ،‬ﻗﻠﺒﻬﺎي آﻧﺎن را ﭘﺮ از ﻏﺒﻄﻪ و ﺳﻌﺎدت و ﺳﺮور ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺎﻣﻪ از ﭘﺪرش ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ و ﻋﻠﻲ و زﻳﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛـﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﻫﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻧﺰد رﺳـﻮل اﷲ ص ﻫـﺴﺘﻢ‪ ،‬و‬
‫ﻋﻠﻲ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ ﻣﺤﺒـﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﺷـﻤﺎ ﻧـﺰد رﺳـﻮل اﷲ ص ﻫـﺴﺘﻢ‪ ،‬و زﻳـﺪ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ‬
‫ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺑـﺎ ﻫـﻢ ﻧـﺰد رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﺑﺮوﻳﻢ و از او ﺳﺆال ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬اﺳﺎﻣﻪ ﺑﻦ زﻳﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬آﻣﺪﻧﺪ و از او اﺟﺎزه ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﺑﺮو ﺑﺒﻴﻦ ﻛﻴﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ و ﻋﻠﻲ و زﻳﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ ﭘﺪر؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫اﺟﺎزه ﺑﺪه و آﻧﻬﺎ وارد ﺷﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﭼﻪ ﻛـﺴﻲ ﻧـﺰد ﺗـﻮ ﻣﺤﺒـﻮﺑﺘﺮﻳﻦ اﺳـﺖ؟ ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﻓﺎﻃﻤﻪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬از ﻣﻴﺎن ﻣﺮدان؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﺎ ﺗﻮ اي ﺟﻌﻔﺮ ﺷﺒﻴﻪﺗﺮﻳﻦ ﻓﺮد از ﻟﺤﺎظ اﺧـﻼق و‬
‫ﻗﻴﺎﻓﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻲ ‪ -‬و ﺗﻮ از ﻣﻦ و ﺷﺠﺮه ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻲ ‪ -‬و اﻣﺎ ﺗﻮ اي ﻋﻠﻲ داﻣـﺎد ﻣـﻦ و‬
‫ﭘﺪر ﻧﻮهﻫﺎﻳﻢ ﻫﺴﺘﻲ و ﻣﻦ از ﺗﻮام و ﺗﻮ از ﻣﻨﻲ‪ .‬و اﻣﺎ ﺗﻮ اي زﻳﺪ ﻣﻮﻻي ﻣﻦ ﻫـﺴﺘﻲ و از‬
‫ﻣﻨﻲ و ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﻦ ﻣﻲآﻳﻲ و ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﻗﻮم ﻧﺰد ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻲ‪.1‬‬
‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﻌـﺪ از رﺳـﻮل اﷲ ص ﻫـﻴﭻ ﻛـﺲ ﺑـﻪ اﻧـﺪازه ﺟﻌﻔـﺮ ﺑـﻦ‬
‫اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ ﻣﺜﻞ او ﻛﻔﺶ ﻧﭙﻮﺷﻴﺪه و ﻣﺜﻞ او ﺳﻮار ﻣﺮﻛﺐ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.2‬‬
‫ﻳﻌﻨﻲ در ﺑﺨﺸﺶ و ﻛﺮم‪.‬‬
‫در ﻣﻴﺎن ﺑﻨﻲ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ زﻳﺎد ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﺒﺎﻫﺖ داﺷـﺘﻨﺪ و‬
‫آﻧﻬﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪ :‬اﺑﻮﺳﻔﻴﺎن ﺑﻦ ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮي رﺳﻮل اﷲ ص و‬
‫ﺑﺮادر رﺿﺎﻋﻲ او ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﲪﺪ‪ ;٢٠٤/٥ ,‬اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ‪ ٢٤/١/٤‬ﻭ ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺟﺎﻟﺶ ﺛﻘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺗﺮﻣﺬی ‪ ٣٧٦٤‬ﻭ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺣﺴﻦ ﻭ ﺻﺤﻴﺢ ﻭ ﻏﺮﻳﺐ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٩٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪191‬‬

‫ﻗُﺜﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﻛﻪ او ﻧﻴﺰ ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻮد‪.‬‬


‫ﺳﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﻴﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻳﺰﻳﺪ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ ﺟﺪ اﻣﺎم ﺷﺎﻓﻌﻲ ‪.:‬‬
‫ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﻲ‪ ،‬ﻧﻮه رﺳﻮل اﷲ ص او از ﻫﻤﻪ اﻳﻦ ﭘـﻨﺞ ﻧﻔـﺮ ﺷـﺒﺎﻫﺖ ﺑﻴـﺸﺘﺮي ﺑـﻪ‬
‫رﺳﻮل اﷲ ص داﺷﺖ‪.‬‬
‫و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺑﺮادر اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ م‪.‬‬
‫ﺳﻨﺖ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ‬
‫ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻣﻌﻄﺮي ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻗﻠﺒﻬﺎ را ﻣﻤﻠـﻮ از ﻏﺒﻄـﻪ و ﺳـﻌﺎدت و‬
‫ﺳﺮور ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ...‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻌﻔﺮ و زﻧﺶ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ اﻳﻤـﺎن آوردﻧـﺪ‪ ،‬ﻗـﺮﻳﺶ ﺧﺒـﺮ اﺳـﻼم‬
‫آوردن آﻧﻬﺎ را ﺷﻨﻴﺪﻧﺪ و آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ از ﺷﻜﻨﺠﻪﻫﺎ و اذﻳﺘﻬﺎي ﻗﺮﻳﺶ در اﻣﺎن ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺟـﺰ‬
‫ﺧﺪا ﻛﺴﻲ از آن آﮔﺎه ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬وﻟﻲ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ آزار و اذﻳﺘﻬـﺎ ﺻـﺒﺮ ﻛﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭼـﻮن آﻧﻬـﺎ‬
‫ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻼ‪ ،‬ﺳﻨﺖ ﺛﺎﺑﺖ و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳـﺖ و راه ﺑﻬـﺸﺖ ﭘﻮﺷـﻴﺪه ﺑـﺎ ﺑﻼﻳـﺎ و‬
‫ﻣﺼﺎﺋﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻳﻨﻬﺎ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻤﺎم ﺗﻠﺨﻴﻬﺎ و اذﻳﺘﻬـﺎي آﻧﻬـﺎ‬
‫را در ﺑﻬﺸﺖ ﺟﺒﺮان ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ و ﻣﺮﻓﻪﺗﺮﻳﻦ اﻓﺮاد دﻧﻴﺎ را از ﺟﻬـﻨﻢ‬
‫ﻓﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ :‬آﻳﺎ ﺧﻴﺮي دﻳﺪهاﻳﺪ‪ ،‬آﻳﺎ ﻧﻌﻤﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ رﺳﻴﺪه اﺳـﺖ؟‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﻴﺮ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧـﺪا‪ .‬و ﻓﻘﻴﺮﺗـﺮﻳﻦ و درﻣﺎﻧـﺪهﺗـﺮﻳﻦ ﻓـﺮد دﻧﻴـﺎ را از ﺑﻬـﺸﺖ ﻓـﺮا‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ :‬اي ﭘﺴﺮ آدم! آﻳﺎ رﻧﺠﻲ ﻳﺎ دردي داري؟ آﻳﺎ اﺻـﻼً ﺑـﻪ ﺗـﻮ‬
‫ﺳﺨﺘﻲ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ؟ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﻴﺮ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا‪ ،‬ﻫﻴﭽﮕﺎه ﺷﺪت و ﺳﺨﺘﻲ را ﻧﺪﻳﺪهام‪.1‬‬
‫ﻓﺮار ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪا‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص دﻳﺪ ﻛﻪ اﺻﺤﺎﺑﺶ ﺑﻼ و ﺳﺨﺘﻲ زﻳﺎدي را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و‬
‫او ﺧﻮدش ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﻧﺰد ﺧـﺪا و ﻋﻤـﻮﻳﺶ اﺑﻮﻃﺎﻟـﺐ دارد‪ ،‬ﺳـﺎﻟﻢ اﺳـﺖ‪ ،‬و‬
‫ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻊ آزار و اذﻳﺖ دﻳﺪن آﻧﻬﺎ ﺷﻮد ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺣﺒﺸﻪ ﺑﺮوﻳـﺪ‪،‬‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ در آﻧﺠﺎ ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲ دادﮔﺮ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ و آﻧﺠﺎ ﺳﺮزﻣﻴﻦ راﺳﺘﮕﻮﻳﺎن اﺳﺖ ﺗـﺎ‬

‫‪ − ١‬ﻣﺴﻠﻢ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ,‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻭاﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ از اﻧﺲ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٨٠٠٠ ,‬‬

‫‪١٩١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪192‬‬

‫اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﺸﺎﻳﺸﻲ ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﺪ‪.1‬‬


‫ﭘﺲ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص از ﺗﺮس ﻓﺘﻨﻪ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﻴﻦ ﺣﺒـﺸﻪ رﻓﺘﻨـﺪ‪ ،‬و از ﺗـﺮس‬
‫دﻳﻨﺸﺎن ﻓﺮار ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ اوﻟﻴﻦ ﻫﺠﺮت در اﺳﻼم ﺑﻮد‪ .‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ ﻗـﺮﻳﺶ دﻳﺪﻧـﺪ ﻛـﻪ‬
‫اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص در اﻣﻨﻴﺖ و ﺳﻼﻣﺖ ﺑﻪ ﺣﺒﺸﻪ رﺳـﻴﺪهاﻧـﺪ و در آﻧﺠـﺎ ﺳـﺎﻛﻦ‬
‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﺪهاي را ﻧﺰد ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺑﻔﺮﺳﺘﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ‬
‫آﻧﻬﺎ را دﭼﺎر ﻓﺘﻨﻪ ﻛﻨﻨﺪ و از ﻣﺤﻞ اﻣﻦ و آرام آﻧﺠﺎ ﺑﻴﺮون ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ اﺑـﻲ‬
‫رﺑﻴﻌﻪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص ﺑﻦ واﺋﻞ را ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻫﺪاﻳﺎﻳﻲ ﻧﺰد ﻧﺠﺎﺷﻲ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ‪.2‬‬
‫ﻣﻼﻗﺎت او ﺑﺎ ﻧﺠﺎﺷﻲ و ﺷﺠﺎﻋﺖ او در راه ﺣﻖ‬
‫اﻳﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﺠﺎﺷﻲ اﻳﺴﺘﺎد ﺗﺎ ﺑﺎ ﻛﻼم ﺣﻖ ﻛـﻪ ﺑـﺮاي‬
‫ﻫﻤﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻴﺮ و ﻧﻴﻜﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ام ﺳﻠﻤﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻜﻪ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ و اﺻﺤﺎب رﺳـﻮل اﷲ ص اذﻳـﺖ‬
‫ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﻼﻫﺎي زﻳﺎدي را دﻳﺪﻧﺪ و رﺳﻮل اﷲ ص ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ آن اذﻳﺘﻬﺎ را از آﻧﻬـﺎ دﻓـﻊ‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﻮدش در ﻣﻴﺎن ﻗﻮﻣﺶ و ﻋﻤﻮﻳﺶ ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﻮد و از آزار و اذﻳﺘﻬﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻪ اﺻﺤﺎب ﻣﻲرﺳﻴﺪ ﺑﻪ او ﻧﻤﻲرﺳﻴﺪ‪ .‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ ﮔﻔـﺖ‪ :‬در ﺳـﺮزﻣﻴﻦ‬
‫ﺣﺒﺸﻪ ﭘﺎدﺷﺎه ﻋﺎدﻟﻲ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﺑﺮوﻳـﺪ ﺗـﺎ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﮔﺸﺎﻳـﺸﻲ را ﺑـﺮاي آﻧﻬـﺎ‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﺪ و ﻣﺎ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﻓﺘﻴﻢ و از ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ رﻓﺘﻴﻢ و دﻳﻨﻤـﺎن را‬
‫ﺣﻔﻆ ﻛﺮدﻳﻢ‪.3‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺣﺒﺸﻪ رﺳﻴﺪﻳﻢ‪ ،‬ﻧﺠﺎﺷـﻲ را ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ‬
‫ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ ﻳﺎﻓﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﻣﺎ و دﻳﻨﻤﺎن را ﺣﻔﻆ ﻛﺮد و ﺧﺪاوﻧﺪ را ﻋﺒـﺎدت ﻣـﻲﻛـﺮدﻳﻢ و اذﻳـﺖ‬
‫ﻧﻤﻲﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬و ﭼﻴﺰ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي ﻧﻤﻲﺷﻨﻴﺪﻳﻢ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﻗﺮﻳﺶ رﺳﻴﺪ ﺗﺼﻤﻴﻢ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ را ﻧﺰد ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺑﻔﺮﺳـﺘﻨﺪ و ﻫـﺪاﻳﺎﻳﻲ را از ﻛﺎﻻﻫـﺎي ﻣﻜـﻪ ﺑـﺮاي او‬

‫‪ − ١‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎﻕ ﻭ اﺑﻦ ﻛﺜﲑ در اﻟﺒﺪاﻳﺔ ‪ ٦٦/٣‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻟﺴﲑة اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ ‪.٢٦٦/١‬‬
‫‪ − ٢‬اﻟﺴﲑة‪ ,‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ‪.٢٧٥/١ ,‬‬
‫‪ − ٣‬ارﻧﺆﻭط ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺳﻨﺎدش ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪ .‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎﻡ ‪ ;٣٣٤/١‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ ‪.١١٥/١‬‬

‫‪١٩٢‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪193‬‬

‫ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﭼﺮﻣﻬﺎ را ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻴﭻ ﻛﺸﻴﺸﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﺪﻳﻪاي‬
‫ﺑﺮاي او ﻧﻴﺎورﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ اﻳﻨﻬﺎ را ﻫﻤﺮاه ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ اﺑﻲ رﺑﻴﻌﻪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ‬
‫و آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻫﺪﻓﺸﺎن اﻣﺮ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﻛﺸﻴﺸﻲ ﻗﺒﻞ از آﻧﻜﻪ ﺑﺎ ﻧﺠﺎﺷـﻲ‬
‫ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﻫﺪﻳﻪ ﺑﺪﻫﻴﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﮕﺬارﻳﺪ ﻛﻪ ﻧﺨﺴﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺳﻼم ﻛﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﮔﻔـﺖ‪:‬‬
‫ﭘﺲ آﻧﻬﺎ از ﻣﻜﻪ ﺑﻴﺮون آﻣﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻧﺠﺎﺷﻲ رﺳﻴﺪﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﻧﺰد او در راﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﺳﺮ‬
‫ﻣﻲﺑﺮدﻳﻢ‪ .‬ﻛﺴﻲ از ﻛﺸﻴﺸﺎن او ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ او ﻫﺪﻳﻪ ﻧﺪاده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻛﺸﻴﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛﻪ‪ :‬ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از ﺟﻮاﻧﺎن ﺳـﻔﻴﻪ ﻣـﺎ از‬
‫دﻳﻦ ﺧﻮد ﺟﺪا ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ دﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺰ ﻧﮕﺮوﻳﺪهاﻧﺪ و دﻳﻦ ﺗﺎزهاي آوردهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﻣﺎ آﻧﻬـﺎ‬
‫را ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﻴﻢ و ﻧﻪ ﺷﻤﺎ آﻧﻬﺎ را ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﻴﺪ‪ .‬ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﻮم ﻣﺎ‪ ،‬ﻣـﺎ را ﻓﺮﺳـﺘﺎدهاﻧـﺪ ﻛـﻪ آﻧﻬـﺎ را‬
‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﻴﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﭘﺎدﺷﺎه ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ ،‬او را ﻗﺎﻧﻊ ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻣـﺎ ﺗـﺴﻠﻴﻢ‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻮﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻗﻮم آﻧﻬﺎ از ﺷﻤﺎ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ آﮔﺎﻫﺘﺮﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨـﺪ‪ .‬ﺳـﭙﺲ‬
‫ﻫﺪاﻳﺎ را ﺑﻪ ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺗﻘﺪﻳﻢ ﻛﺮدﻧﺪ و او ﻗﺒﻮل ﻛﺮد و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫اي ﭘﺎدﺷﺎه‪ ،‬ﺟﻮاﻧﺎن ﺳﻔﻴﻬﻲ از ﻣﺎ ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎ ﭘﻨـﺎه آوردهاﻧـﺪ و دﻳـﻦ ﻗﻮﻣـﺸﺎن را رﻫـﺎ‬
‫ﻛﺮدهاﻧﺪ و ﺑﻪ دﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺰ ﻧﮕﺮوﻳﺪهاﻧﺪ و دﻳﻦ ﺟﺪﻳﺪي آوردهاﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻲﺷﻨﺎﺳـﻴﺪ‬
‫و ﻧﻪ ﻣﺎ ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﻴﻢ‪ .‬و ﺑﺰرﮔﺎن و ﭘﺪران و ﻋﻤﻮﻫﺎ و ﻃﺎﻳﻔﻪ آن ﻗﻮم ﻣﺎ را ﻓﺮﺳـﺘﺎدهاﻧـﺪ ﺗـﺎ‬
‫آﻧﻬﺎ را ﺑﺮﮔﺮداﻧﻴﻢ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ از اﻳﻨﻬﺎ آﮔﺎﻫﺘﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ام ﺳﻠﻤﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺑﺮاي ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ اﺑﻲ رﺑﻴﻌﻪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص‪ 1‬ﭼﻴـﺰي ﺑـﺪﺗﺮ از اﻳـﻦ‬
‫ﻧﺒﻮد ﻛﻪ ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺑﻪ ﺳﺨﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮔﻮش ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬ﻛﺸﻴﺸﺎن اﻃﺮاﻓﺶ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬راﺳﺖ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‬
‫اي ﭘﺎدﺷﺎه‪ .‬ﻗﻮﻣﺸﺎن از ﺷﻤﺎ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﺎﻟﻤﺘﺮﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺷﻬﺮ و ﻗﻮم ﺧﻮد ﺑﺮﮔﺮداﻧﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺠﺎﺷﻲ ﻋﺼﺒﺎﻧﻲ ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻪ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا‪ .‬ﻫﻴﭽﮕﺎه آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻧﻤﻲﻛـﻨﻢ‬
‫ﭼﻮن اﻳﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻦ ﭘﻨﺎه آوردهاﻧﺪ و ﻣﻦ را ﺑﺮ دﻳﮕﺮان ﺗﺮﺟﻴﺢ دادهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ آﻧﻬﺎ را اﺣـﻀﺎر‬
‫ﻛﻨﻢ و در ﻣﻮرد آﻧﭽﻪ ﻛﻪ اﻳﻨﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬از آﻧﻬﺎ ﺳـﺆال ﻛـﻨﻢ‪ ،‬ﭘـﺲ اﮔـﺮ ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ ﺷـﻤﺎ‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺮ ﻣﻲﮔﺮداﻧﻢ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻏﻴﺮ از اﻳﻦ ﺑـﻮد آﻧﻬـﺎ را ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎ‬

‫‪ − ١‬اﻳﻦ داﺳﺘﺎﻥ ﻗﺒﻞ از اﺳﻼﻡ آﻭردﻥ ﻋﻤﺮﻭ ﺑﻦ ﻋﺎص )‪ (‬ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪١٩٣‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪194‬‬

‫ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻧﻤﻲﻛﻨﻢ و ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ در اﻣﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬


‫ﺳﭙﺲ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﺳﺘﺎد و آﻧﻬﺎ را ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎده او آﻣﺪ‪ ،‬ﻣـﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺟﻤـﻊ ﺷـﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﭼـﻪ ﺑﮕـﻮﻳﻴﻢ؟ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﺎ ﻧﻤﻲداﻧﻴﻢ و آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﻧﺒﻲ ﻣﺎ ﺑﻪ آن اﻣﺮ ﻛﺮده ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ‪ .‬وﻗﺘـﻲ‬
‫ﻛﻪ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺠﺎﺷﻲ اﺳﻘﻔﻬﺎي ﺧﻮد را ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪ و آﻧﻬﺎ ﻛﺘﺎﺑﻬﺎﻳﺸﺎن را ﮔﺸﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺠﺎﺷﻲ از آﻧﻬﺎ ﭘﺮﺳﻴﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﭼﻪ دﻳﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﻮﻣﺘﺎن را رﻫﺎ ﻛﺮدهاﻳﺪ‬
‫و وارد دﻳﻦ ﻣﺎ و ﻫﻴﭻ ﻓﺮد دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﻧﺸﺪهاﻳﺪ؟‬
‫ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮد‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻲ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﭘﺎدﺷﺎه‪ ،‬ﻣﺎ‬
‫ﻗﻮﻣﻲ ﺑـﻮدﻳﻢ ﻛـﻪ در ﺟﺎﻫﻠﻴـﺖ زﻧـﺪﮔﻲ ﻣـﻲﻛـﺮدﻳﻢ‪ ،‬و ﺑـﺖ ﻣـﻲﭘﺮﺳـﺘﻴﺪﻳﻢ‪ ،‬و ﻣـﺮدار‬
‫ﻣﻲﺧﻮردﻳﻢ‪ ،‬و ﻓﺎﺣﺸﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲدادﻳﻢ‪ ،‬و ﺻﻠﻪ رﺣﻢ را ﻗﻄﻊ ﻣﻲﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻫﻤـﺴﺎﻳﮕﺎن‬
‫ﺑﺪرﻓﺘﺎري ﻣﻲﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻗﻮﻳﺘﺮان ﻣﺎ ﺑﻪ ﺿﻌﻔﺎي ﻣﺎ ﻇﻠﻢ ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺎل ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﺎ‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ رﺳﻮﻟﻲ را از ﺧﻮدﻣﺎن ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد ﻛﻪ ﻧﺴﺐ‪ ،‬ﺻﺪاﻗﺖ‪ ،‬اﻣﺎﻧﺖ و ﻋﻔـﺖ او را‬
‫ﻣﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻴﻢ‪ .‬ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺪاوﻧﺪ دﻋﻮت ﻛﺮد ﺗﺎ او را ﺑﭙﺮﺳـﺘﻴﻢ و ﺗﻨﻬـﺎ او را ﻋﺒـﺎدت‬
‫ﻛﻨﻴﻢ و آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﭘـﺪراﻧﻤﺎن از ﺳـﻨﮓ و ﺑـﺖ ﻣـﻲﭘﺮﺳـﺘﻴﺪﻧﺪ رﻫـﺎ ﻛﻨـﻴﻢ‪ ،‬و ﻣـﺎ را ﺑـﻪ‬
‫راﺳﺘﮕﻮﻳﻲ و اﻣﺎﻧﺘﺪاري و ﺻﻠﻪ رﺣـﻢ و ﻧﻴﻜـﻲ ﺑـﺎ ﻫﻤـﺴﺎﻳﮕﺎن و دوري از ﻣﺤﺮﻣـﺎت و‬
‫ﺧﻮﻧﺮﻳﺰي و ﻓﺎﺣﺸﻪ و دروﻏﮕﻮﻳﻲ و ﺧﻮردن ﻣﺎل ﻳﺘﻴﻢ و ﺗﻬﻤﺖ اﻣﺮ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬و ﻣﺎ را اﻣﺮ‬
‫ﻛﺮد ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ را ﺑﭙﺮﺳﺘﻴﻢ و ﻛﺴﻲ را ﺷﺮﻳﻚ او ﻗﺮار ﻧﺪﻫﻴﻢ‪ ،‬و ﻣـﺎ را ﺑـﻪ ﻧﻤـﺎز و‬
‫روزه‪ ،‬و زﻛﺎت ﻧﻴﺰ اﻣﺮ ﻛﺮد‪.‬‬
‫)ﻛﺎرﻫﺎي اﺳﻼم را ﺑﺮاي او ﺑﺮﺷﻤﺮد( و ﻣﺎ ﻧﻴﺰ او را ﺗـﺼﺪﻳﻖ ﻛـﺮدﻳﻢ و ﺑـﻪ او اﻳﻤـﺎن‬
‫آوردﻳﻢ‪ ،‬و ﺑﺮاي آﻧﭽﻪ ﻛﻪ از ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ آورده ﺑﻮد ﺗﺎﺑﻊ او ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺎ ﻧﻴـﺰ ﺧﺪاوﻧـﺪ‬
‫را ﻋﺒﺎدت ﻛﺮدﻳﻢ و ﻛﺴﻲ را ﺷﺮﻳﻚ او ﻧﻜﺮدﻳﻢ‪ ،‬و ﺣﻼل و ﺣﺮام را رﻋﺎﻳـﺖ ﻛـﺮدﻳﻢ‪ ،‬و‬
‫ﻗﻮم ﻣﺎ ﺑﺮ ﻣﺎ دﺷﻤﻦ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ را ﺷﻜﻨﺠﻪ و ﻋﺬاب دادﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣـﺎ را از ﺧﺪاﭘﺮﺳـﺘﻲ ﺑـﻪ‬
‫ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﻲ ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺒﺎﺋﺚ را ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺣﻼل ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻇﻠﻢ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑـﺮ‬
‫ﻣﺎ ﺳﺨﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻴﺎن ﻣﺎ و دﻳﻨﻤﺎن ﻓﺎﺻﻠﻪ اﻳﺠﺎد ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺷﻤﺎ ﭘﻨﺎه آوردﻳـﻢ‬

‫‪١٩٤‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪195‬‬

‫و ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ دﻳﮕﺮان ﺗﺮﺟﻴﺢ دادﻳﻢ‪ ،‬و ﻣﺸﺘﺎق ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺎﻳﮕﻲ ﺷﻤﺎ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬و اﻣﻴـﺪارﻳﻢ ﻛـﻪ‬
‫ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻇﻠﻢ ﻧﺸﻮد‪.‬‬
‫ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ از آﻧﭽﻪ ﻛﻪ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪاوﻧﺪ آﻣﺪه ﭼﻴﺰي ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارﻳﺪ؟‬
‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬آري‪ .‬ﻧﺠﺎﺷﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﺨﻮان‪ .‬ﺟﻌﻔﺮ از اﺑﺘﺪاي ﺳﻮره ﻣﺮﻳﻢ‪:‬‬
‫{ ‪) .z B A‬ﻣﺮﻳﻢ‪ (1 :‬ﺑﺮاي او ﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ آﻳﺎت را ﺷﻨﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺑﻪ ﮔﺮﻳﻪ اﻓﺘﺎد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛـﻪ رﻳـﺸﺶ ﺧـﻴﺲ‬
‫ﺷﺪ و اﺳﻘﻔﺎن ﻧﻴﺰ ﮔﺮﻳﻪ ﻛﺮدﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﻣﺼﺤﻔﻬﺎﻳﺸﺎن ﺧﻴﺲ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺑﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﻳﻦ و آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﻋﻴﺴﻲ آورده از ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ واﺣﺪ آﻣﺪهاﻧـﺪ ﺑﺮوﻳـﺪ‪،‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﻤﻲﺳﭙﺎرم‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻓﺮدا ﭼﻴﺰي ﻣﻲﮔـﻮﻳﻢ ﻛـﻪ‬
‫رﻳﺸﻪ آﻧﻬﺎ ﻗﻄﻊ ﺷﻮد‪ .‬ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ اﺑﻲ رﺑﻴﻌﻪ ﻛﻪ از او ﺑﺎﺗﻘﻮاﺗﺮ ﺑﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﻛﺎر را ﻧﻜﻦ‪،‬‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ آﻧﻬﺎ از اﻗﻮام ﻣﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺑـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ ﻛﻪ اﻳﻨﻬﺎ ﮔﻤﺎن ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﻴﺴﻲ ﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ ﺑﻨـﺪه ﺧﺪاﺳـﺖ‪ .‬ﺳـﭙﺲ ﻓـﺮدا ﻧـﺰد‬
‫ﻧﺠﺎﺷﻲ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻨﻬﺎ درﺑﺎره ﻋﻴﺴﻲ ﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ ﺳﺨﻦ زﺷﺘﻲ را ﻣـﻲﮔﻮﻳﻨـﺪ‪ ،‬ﭘـﺲ ﺑـﻪ‬
‫دﻧﺒﺎل آﻧﻬﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد و در ﻣﻮرد آﻧﭽﻪ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺆال ﻛﺮد‪.‬‬
‫آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻪ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﻋﻴـﺴﻲ‬
‫ﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ از ﺷﻤﺎ ﺳﺆال ﻛﺮدﻧﺪ؟‬
‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻔﺘﻪ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش آورده‪ ،‬ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻛـﻪ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد ﻣﻬﻢ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ وارد ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺠﺎﺷﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﻣﻮرد ﻋﻴﺴﻲ ﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ ﭼﻪ ﻣﻲﮔﻮﺋﻴﺪ؟‬
‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﻧﺒـﻲ ﻣـﺎ آورده ﻣـﻲﮔـﻮﺋﻴﻢ‪ .‬او ﺑﻨـﺪه ﺧـﺪا و‬
‫رﺳﻮل او و روح ﺧﺪا و ﻛﻠﻤﻪ ﺧﺪا ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺮﻳﻢ اﻟﻘﺎء ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻧﺠﺎﺷﻲ ﺗﻜﻪ ﭼﻮب ﺑﺎرﻳﻜﻲ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺑﻪ اﻧﺪازه اﻳﻦ ﭼﻮب ﺑﻴﻦ‬
‫ﺳﺨﻦ ﺗﻮ و واﻗﻌﻴﺖ ﻋﻴﺴﻲ ﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ اﺧﺘﻼف وﺟﻮد ﻧـﺪارد‪ .‬ﻛﺸﻴـﺸﺎن ﺑـﺎ ﺷـﻨﻴﺪن اﻳـﻦ‬

‫‪١٩٥‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪196‬‬

‫ﺳﺨﻦ ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻧﺠﺎﺷﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا اﮔـﺮ ﻋـﺼﺒﺎﻧﻲ ﻫـﻢ ﺷـﻮﻳﺪ‪ ،‬ﻛـﺎري‬
‫ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ ﺑﻜﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺮوﻳﺪ و در ﻛﺸﻮر ﻣﻦ اﻣﻨﻴﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﻫـﺮ ﻛـﺲ ﺷـﻤﺎ را اذﻳـﺖ‬
‫ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺿﺮر ﻣﻲﻛﻨﺪ)ﺳﻪ ﺑﺎر ﺗﻜﺮار ﻛﺮد(‪ .‬و دوﺳﺖ ﻧﺪارم ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﻮه ﻃﻼ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﺪﻫﻨﺪ و‬
‫ﻳﻜﻲ از ﺷﻤﺎ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن اذﻳﺖ ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﺠﺎﺷﻲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺪاﻳﺎي آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺮﮔﺮداﻧﻴـﺪ‪ ،‬ﻧﻴـﺎزي ﺑـﻪ آن‬
‫ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﻨﮕﺎم دادن اﻳﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ از ﻣﻦ رﺷـﻮه ﻧﮕﺮﻓـﺖ‪ ،‬ﺗـﺎ‬
‫ﻣﻦ ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ رﺷﻮه ﺑﮕﻴﺮم ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻧﺎراﺣﺘﻲ ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻨﺪ‬
‫و ﻣﺎ در ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﺎ در ﻫﻤﻴﻦ ﺣﺎل ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺮ ﺳﺮ ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲ ﺑـﺎ او ﻣﻨﺎزﻋـﻪ ﻛـﺮد‪.‬‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻣﺎ در آن ﻟﺤﻈﻪ ﻫﻴﭻ ﻏﺼﻪاي ﻏﻴﺮ از آن ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ ﻛﻪ او ﺑﺮ ﻧﺠﺎﺷﻲ ﻏﺎﻟﺐ ﺷـﻮد و‬
‫ﻣﺮدي ﺑﻴﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺣﻖ ﻣﺎ را ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻧﺠﺎﺷﻲ ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ‪ .‬ﻧﺠﺎﺷﻲ و دﺷﻤﻨﺶ آﻣﺎده ﺟﻨﮓ ﺷـﺪﻧﺪ‬
‫و ﻓﻘﻂ ﻧﻴﻞ ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺣﺎﺋﻞ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﻣﻲرود ﺗـﺎ‬
‫از اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ﺧﺒﺮ ﺑﻴﺎورد؟ زﺑﻴﺮ ﺑﻦ ﻋﻮام ‪ ‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﻲروم‪ .‬در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﻛـﻢ ﺳـﻦ و‬
‫ﺳﺎﻟﺘﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪ .‬او را در ﻇﺮﻓﻲ در آب اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻧﻴﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻞ ﺟﻨـﮓ آن دو ﺑـﻪ‬
‫راه اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﭘﺲ رﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ درﮔﺎه ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻣﺘﻌـﺎل ﺑـﺮاي ﻧﺠﺎﺷـﻲ دﻋـﺎ‬
‫ﻛﺮدﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﺮ دﺷﻤﻨﺶ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﻮد‪ .‬در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺣﺒﺸﻪ در دﺳﺖ او ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣـﺎ‬
‫در ﻧﺰد او در ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺣﺎل ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮ ﮔﺸﺘﻴﻢ‪.1‬‬
‫اي ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻛﺸﺘﻲ ﺷﻤﺎ دو ﻫﺠﺮت دارﻳﺪ‬
‫از اﺑﻮﻣﻮﺳﻲ ‪ ‬ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺒﺮ ﻫﺠﺮت رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣﺎ رﺳـﻴﺪ و ﻣـﺎ‬
‫در ﻳﻤﻦ ﺑﻮدﻳﻢ و ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﺰد آﻧﻬﺎ ﻫﺠﺮت ﻛﺮدﻳﻢ و ﻣﻦ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻮدم‪ .‬ﻛﻪ ﻳﻜﻲ‬
‫از آﻧﻬﺎ اﺑﻮﺑﺮده و دﻳﮕﺮي اﺑﻮرﻫﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﺮاه ﭘﻨﺠﺎه و ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻳﻢ )ﻳﺎ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﻫﻤﺮاه ‪ 53‬ﻳﺎ ‪ 52‬ﻧﻔﺮ از ﻗﻮﻣﻢ ﺑﻮدﻳﻢ( ﻛﻪ ﺳﻮار ﺑﺮ ﻛﺸﺘﻲ ﺷﺪﻳﻢ و ﻛﺸﺘﻲ ﻣﺎ در ﺣﺒﺸﻪ ﺑـﺎ‬

‫‪ − ١‬ﺷﻴﺦ آﻟﺒﺎﻧﯽ درﲣﺮﻳﺞ ﻓﻘﻪ اﻟﺴﲑﻩ ﻏﺰاﻟﯽ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎﻕ در اﳌﻐﺎزی اﻳﻦ داﺳﺘﺎﻥ را آﻭردﻩ اﺳﺖ‪ ٢١٣−٢١١/١‬از اﺑﻦ‬
‫ﻫﺸﺎﻡ‪ ,‬اﲪﺪ‪ ١٧٤٠‬از ﻃﺮﻳﻖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎﻕ ﺑﺎ ﺳﻨﺪ ﺻﺤﻴﺢ‪.‬‬

‫‪١٩٦‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪197‬‬

‫ﻧﺠﺎﺷﻲ و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪ و ﺑﺎ او ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎدﻳﻢ ﺗﺎ ﻫﻤﮕﻲ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻫﻨﮕـﺎم‬


‫ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ ﻧﺰد رﺳﻮل اﷲ ص رﺳﻴﺪﻳﻢ‪ .‬و ﻋﺪهاي از ﻣﺮدم ﺑﻪ ﻣﺎ اﻫﻞ ﻛـﺸﺘﻲ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬در‬
‫ﻫﺠﺮت از ﺷﻤﺎ ﭘﻴﺸﻲ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬و اﺳﻤﺎء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﻴﺲ ‪ -‬از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﺎ ﺑﻮد ‪ -‬ﺑـﺮ‬
‫ﺣﻔﺼﻪ ﻫﻤﺴﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص وارد ﺷﺪ و او ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺮاه ﻣﻬﺎﺟﺮان ﺑﻪ ﺣﺒـﺸﻪ ﻫﺠـﺮت ﻛـﺮده‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻤﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﺣﻔﺼﻪ وارد ﺷﺪ و اﺳﻤﺎء ﻧﺰد او ﺑﻮد‪ .‬ﻋﻤﺮ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺳﻤﺎء را دﻳـﺪ‬
‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﻛﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﺳﻤﺎء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﻴﺲ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻳﺎ اﻳـﻦ از ﺟﻤﻠـﻪ ﻣﻬـﺎﺟﺮان‬
‫ﺣﺒﺸﻪ ﻳﺎ اﻫﻞ ﻛﺸﺘﻲ اﺳﺖ؟ اﺳﻤﺎء ﮔﻔﺖ‪ :‬آري‪ .‬ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻣـﺎ در ﻫﺠـﺮت از ﺷـﻤﺎ ﭘﻴـﺸﻲ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ و ﻣﺎ از ﺷﻤﺎ ﺑﻪ رﺳﻮل اﷲ ص ﺷﺎﻳﺴﺘﻪﺗﺮ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ .‬او ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻴـﺮ‬
‫ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻧﻴﺴﺖ ﺷﻤﺎ ﻫﻤﺮاه رﺳـﻮل اﷲ ص ﺑﻮدﻳـﺪ‪ ،‬ﮔﺮﺳـﻨﻪ ﺷـﻤﺎ را ﺳـﻴﺮ‬
‫ﻣﻲﻛﺮد و ﺟﺎﻫﻼن ﺷﻤﺎ را ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻣﻲﻛﺮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﻣـﺎ در ﺳـﺮزﻣﻴﻦ دور ﺣﺒـﺸﻪ‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ و اﻳﻦ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺧﺪا و رﺳﻮل اﷲ ص ﺑـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬و ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﻧﻤـﻲﺧـﻮرم و‬
‫ﻧﻤﻲآﺷﺎﻣﻢ ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺗﻮ را ﺑـﻪ رﺳـﻮل اﷲ ص اﻃـﻼع دﻫـﻢ‪ .‬ﻣـﺎ اذﻳـﺖ‬
‫ﻣﻲﺷﺪﻳﻢ و ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪﻳﻢ و اﻳﻦ را ﻧﻴﺰ ﺑـﻪ اﻳـﺸﺎن ﺧـﻮاﻫﻢ ﮔﻔـﺖ‪ ،‬و ﻗـﺴﻢ ﺑﺨـﺪا دروغ‬
‫ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮔﻔﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻣﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻧﺒﻲ ﺧﺪا ﻋﻤﺮ ﭼﻨﻴﻦ و ﭼﻨﺎن ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﺗﻮ ﺑﻪ او ﭼﻪ ﮔﻔﺘﻲ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻨﻴﻦ و ﭼﻨﺎن ﮔﻔﺘﻢ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻧﻬﺎ از ﺷﻤﺎ ﺷﺎﻳـﺴﺘﻪﺗـﺮ ﻧﻴـﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫آﻧﻬﺎ ﻳﻚ ﻫﺠﺮت دارﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ دو ﻫﺠﺮت دارﻳﺪ‪ .‬اﺳﻤﺎء ﻣﻲﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬اﺑﻮﻣﻮﺳـﻲ‬
‫و ﻣﺴﺎﻓﺮان ﻛﺸﺘﻲ ﮔﺮوه ﮔـﺮوه ﺑـﻪ ﺳـﺮاﻏﻢ ﻣـﻲآﻣﺪﻧـﺪ و درﺑـﺎره اﻳـﻦ ﺣـﺪﻳﺚ ﺳـﻮال‬
‫ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ؛ و ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ در دﻧﻴﺎ ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ از اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ زﻳﺒﺎﺗﺮ و ﺷﻴﺮﻳﻦﺗﺮ ﻧﺒﻮد‪.1‬‬
‫ﻓﺮدا دوﺳﺘﺎن را ﻣﻼﻗﺎت ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‬
‫ﺑﻌﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﺟﻌﻔﺮ و ﻫﻤﺴﺮش ده ﺳﺎل در ﻛـﺸﻮر ﻧﺠﺎﺷـﻲ در اﻣﻨﻴـﺖ و آراﻣـﺶ و‬
‫ﺳﻌﺎدت و ﺑﺪون ﻗﻴﺪ و اذﻳﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ را ﻋﺒﺎدت ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ‬
‫و ﮔﺎﻣﻬﺎﻳﺸﺎن از ﺑﺎد ﭘﻴﺸﻲ ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ دﻳﺪن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص و ﺷﻮق دﻳﺪار ﺧﺪا ﺑﻮد و‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری‪ ;٤٢٣٠,‬ﻣﺴﻠﻢ‪.٢٥٠٢‬‬

‫‪١٩٧‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪198‬‬

‫ﺗﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص از ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ ﺑﺮﻧﮕﺸﺖ‪ ،‬او را ﻣﻼﻗﺎت ﻧﻜﺮدﻧﺪ‪.‬‬


‫از ﺷﻌﺒﻲ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ‪ ‬در روز ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ ﻧﺰد رﺳـﻮل‬
‫اﷲ ص آﻣﺪ‪ ،‬و رﺳﻮل اﷲ ص ﻣﻴـﺎن ﭼـﺸﻤﺎن او را ﺑﻮﺳـﻴﺪ و ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻧﻤـﻲداﻧـﻢ ﺑـﻪ‬
‫ﻛﺪاﻣﻴﻚ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﺧﻴﺒﺮ ﻳﺎ آﻣﺪن ﺟﻌﻔﺮ؟‪.1‬‬
‫ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ﻣﺴﺎﻛﻴﻦ از آﻣﺪن ﺟﻌﻔﺮ‬
‫ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ﻓﻘﺮا از آﻣﺪن ﺟﻌﻔﺮ ‪ ‬ﻧﻴﺰ ﻛﻤﺘﺮ از ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﺒﻮد‪.‬‬
‫ﭼﺮا ﻛﻪ ﺟﻌﻔﺮ ‪ ‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻓﻘﺮا و ﺑﻴﭽﺎرﮔﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺑﻮد‪.‬‬
‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﺮدم ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه از رﺳﻮل اﷲ ص زﻳـﺎد رواﻳـﺖ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﻼزم رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻮدم و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﮔﺮﺳـﻨﻪ‬
‫ﻣﻲﻣﺎﻧﺪم و ﻟﺒﺎس ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻢ و ﺧﺎدﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﺷﺪت ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ‬
‫ﺑﻪ ﺷﻜﻤﻢ ﺳﻨﮓ ﻣﻲﺑﺴﺘﻢ‪ ،‬و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﺘﺮﻳﻦ ﻣﺮدم ﺑﺎ ﻓﻘﺮا ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﻳـﺪار‬
‫ﻣﺎ ﻣﻲآﻣﺪ و آﻧﭽﻪ در ﺧﺎﻧﻪ داﺷﺖ را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲداد ﺗﺎ ﺑﺨﻮرﻳﻢ‪.2‬‬
‫ﺣﺎل وﻗﺖ رﻓﺘﻦ ﻓﺮا رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﻜﻪ رﻓـﺖ ﺗـﺎ ﻋﻤـﺮه ﻗـﻀﺎ را ﺑـﻪ ﺟـﺎي ﺑﻴـﺎورد و ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﻪ‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ...‬و در راه ﺟﻌﻔﺮ از ﺑﺮادراﻧﺶ ‪ -‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛـﻪ در ﺟﻨـﮓ ﺑـﺪر و اُﺣـﺪ و ﺳـﺎﻳﺮ‬
‫ﻏﺰوهﻫﺎ ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ‪ -‬ﺑﺴﻴﺎر ﺷﻨﻴﺪ ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣـﺸﺘﺎق ﺟﻬـﺎد در‬
‫راه ﺧﺪا و رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت ﺷﺪ‪.‬‬
‫و اﻧﺘﻈﺎر او ﻃﻮﻟﻲ ﻧﻜﺸﻴﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ رﺳﻮل اﷲ ص او را ﺑﻪ ﺳﺮﻳﻪ ﻣﺆﺗﻪ در ﺟﻤـﺎدي‬
‫اﻻوﻟﻲ ﺳﺎل ﻫﺸﺘﻢ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬و زﻳﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ را ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه آﻧﻬـﺎ ﻛـﺮد و ﮔﻔـﺖ‪ :‬اﮔـﺮ زﻳـﺪ‬
‫زﺧﻤﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺟﻌﻔﺮ زﺧﻤـﻲ ﺷـﺪ‪ ،‬ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ‬
‫رواﺣﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺑﻠﻘـﺎء در ﺷـﺎم رﺳـﻴﺪﻧﺪ و ﺳـﭙﺲ ﺑـﻪ ﻣﻌـﺎن‬

‫‪ − ١‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬ﻣﺴﺘﺪرک‪ ٢١١/٤ ,‬از ﺷﻌﺒﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮﺳﻞ ﻧﻘﻞ ﻛﺮدﻩ ﻭ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ,‬ﻭ ذﻫﺒﯽ ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎ اﻭ ﻣﻮاﻓـﻖ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری‪ ;٣٧٠٨‬اﺑﻮﻧﻌﻴﻢ‪ ,‬اﳊﻠﻴﺔ ‪ .١١٧/١‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‬

‫‪١٩٨‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪199‬‬

‫رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺻﺪ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از روﻣﻴﺎن و ﺻﺪ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از اﻋـﺮاب ﺑـﻪ‬
‫ﺑﻠﻘﺎء رﺳﻴﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻪ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن و ﺷﺠﺎﻋﺎن و ﺣﺎﻓﻈـﺎن ﻗـﺮآن ﺟﻤـﻊ ﺷـﺪﻧﺪ ﺗـﺎ ﺑـﻪ ﻳـﺎري‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻬﺮﺑﺎن در آن زﻣﺎن و ﻫﺮ زﻣﺎن دﻳﮕﺮ ﭘﻴﺮوز ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺲ دو ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷـﺪﻧﺪ و زﻳـﺪ ﺑـﻦ ﺣﺎرﺛـﻪ ﭘﺮﭼﻤـﺪار رﺳـﻮل اﷲ ص‬
‫ﺟﻨﮕﻴﺪ ﺗﺎ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ و ﺟﻌﻔﺮ ﻧﻴﺰ ﺟﻨﮕﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻳﻜﻲ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﻛﻪ ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد ﻣﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣـﻦ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻛـﻪ‬
‫ﺟﻌﻔﺮ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺎ دﺳﺖ راﺳﺘﺶ ﮔﺮﻓﺖ و دﺳـﺘﺶ ﻗﻄـﻊ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ آن را ﺑـﺎ دﺳـﺖ‬
‫ﭼﭙﺶ ﺑﺮداﺷﺖ و آن ﻧﻴﺰ ﻗﻄﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و آن را ﺑﺎ ﺑﺎزواﻧﺶ در ﺑﻐﻞ ﮔﺮﻓﺖ ﺗـﺎ اﻳﻨﻜـﻪ ﺷـﻬﻴﺪ‬
‫ﺷﺪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ )‪ (33‬ﺳﺎل داﺷﺖ و ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻗﺒﺎل آن دﺳﺘﻬﺎ دو ﺑﺎل ﺑﻪ او داد ﻛﻪ ﺑـﺎ‬
‫آﻧﻬﺎ در ﺑﻬﺸﺖ ﭘﺮواز ﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﺟﺎ ﻛﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮود‪.‬‬
‫در رواﻳﺘﻲ آﻣﺪه ﻛﻪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ م ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص در ﺟﻨﮓ ﻣﺆﺗـﻪ زﻳـﺪ ﺑـﻦ‬
‫ﺣﺎرﺛﻪ را اﻣﻴﺮ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ ﻛﻪ‪ :‬اﮔﺮ زﻳﺪ ﻛﺸﺘﻪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺟﻌﻔـﺮ‪ ،‬و اﮔـﺮ ﺟﻌﻔـﺮ ﻛـﺸﺘﻪ ﺷـﺪ‪،‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ رواﺣﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺒﺪاﷲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ در آن ﻏﺰوه ﺑﻮدم‪ .‬ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل ﺟﻌﻔـﺮ‬
‫ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻲﮔﺸﺘﻴﻢ ﻛﻪ او را در ﻣﻴﺎن ﻛﺸﺘﻪ ﺷـﺪﮔﺎن ﻳـﺎﻓﺘﻴﻢ و در ﺟـﺴﺪش ﻧـﻮد و‬
‫ﭼﻨﺪ ﺟﺎي ﺿﺮﺑﻪ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﭘﻴﺪا ﻛﺮدﻳﻢ‪.1‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﺮاي اﻳﻦ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﻏﻤﮕﻴﻦ ﺷﺪ و آﻧﻬﺎ را ﺑـﻪ ﺷـﻬﺎدت در راه ﺧـﺪا‬
‫ﺑﺸﺎرت داد‪.‬‬
‫اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﻚ ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻳﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ ﭘـﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷـﺖ و‬
‫ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺟﻌﻔﺮ ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻛﺸﺘﻪ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺳـﭙﺲ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ رواﺣـﻪ‬
‫ﭘﺮﭼﻢ را ﺑﺮداﺷﺖ و ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪ ‪ -‬و ﭼﺸﻤﺎن رﺳﻮل اﷲ ص ﭘﺮ از اﺷﻚ ﺑـﻮد ‪ -‬ﺳـﭙﺲ‬
‫ﺧﺎﻟﺪ آن را ﺑﺮداﺷﺖ و ﭘﻴﺮوز ﺷﺪ‪.2‬‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ‪ ٤٢٦١‬از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ )م(‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺑﺨﺎری ‪ ١٢٤٦‬ﻭ ﻧﺴﺎﺋﯽ ‪.٢٦/٤‬‬

‫‪١٩٩‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪200‬‬

‫از ﻧﺎﻓﻊ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ او ﺧﺒﺮ داد ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬در آن روز ﺑﺎﻻي ﺟﺴﺪ ﺟﻌﻔﺮ‬
‫اﻳﺴﺘﺎدم در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد و ﭘﻨﺠﺎه ﺿﺮﺑﻪ در ﺑﺪن او وﺟﻮد داﺷـﺖ و ﻫـﻴﭻ‬
‫ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﻪ ﭘﺸﺘﺶ ﻧﺨﻮرده ﺑﻮد‪.1‬‬
‫ﺣﺎل او ﺑﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎﻳﺶ در ﺑﻬﺸﺖ ﻫﻤﺮاه ﻣﻼﺋﻚ ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫اﺑﻦ ﻋﺒﺎس م ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬وارد ﺑﻬﺸﺖ ﺷﺪم و دﻳﺪم ﻛـﻪ ﺟﻌﻔـﺮ ﺑـﺎ‬
‫ﻣﻼﺋﻜﻪ اﺳﺖ و ﺣﻤﺰه ﺑﺮ ﺗﺨﺖ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﺎﻟﺸﺶ ﺗﻜﻴﻪ داده اﺳﺖ‪.2‬‬
‫و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻫﺮﮔﺎه ﺑﺎ ﭘﺴﺮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﻲﺷﺪ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻼم ﺑﺮ ﺗﻮ اي ﭘـﺴﺮ ﻛـﺴﻲ‬
‫ﻛﻪ دو ﺑﺎل دارد‪.3‬‬
‫اﺑﻦ ﻛﺜﻴﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺑﺠﺎي دو دﺳﺖ او‪ ،‬دو ﺑﺎل در ﺑﻬﺸﺖ ﺑﻪ او داده اﺳﺖ‪.4‬‬
‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟـﺐ را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ‬
‫ﻓﺮﺷﺘﻪ در ﺑﻬﺸﺖ دﻳﺪم ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﻼﺋﻜﻪ ﺑﺎ دو ﺑﺎل ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﺮد‪.5‬‬
‫اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑـﻦ اﺑـﻲ ﻃﺎﻟـﺐ ‪ ‬را در ﺷـﻜﻞ‬
‫ﻳﻚ ﻓﺮﺷﺘﻪ در ﺑﻬﺸﺖ دﻳﺪم ﻛﻪ ﺑﺎﻟﻬﺎﻳﺶ ﺧﻮﻧﻴﻦ ﺑﻮد و در ﺑﻬﺸﺖ ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﺮد‪.6‬‬
‫اﺑﻮﻫﺮﻳﺮه ‪ ‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻣﺸﺐ ﺟﻌﻔﺮ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﻼﺋﻜﻪ از ﻧـﺰد‬
‫ﻣﻦ ﻣﻲﮔﺬﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻟﻬﺎﻳﺶ ﺑﺎ ﺧﻮن رﻧﮕﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد و ﻗﻠﺒﺶ ﺳﻔﻴﺪ ﺑﻮد‪.7‬‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل اﷲ ص ﺑﻪ ﻣـﻦ ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﮔـﻮاراي ﺗﻮﺑـﺎد!! ﭘـﺪرت‬

‫‪ − ١‬ﺑﺨﺎری ‪ ٤٢٦٠‬از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ )م(‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﻃﱪاﻧﯽ‪ ,‬اﻟﻜﺒﲑ ﻭ ﺣﺎﻛﻢ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ آﻥ را ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ‪.٣٣٥٨‬‬
‫‪ − ٣‬ﺑﺨﺎری ‪ ٣٧٠٩‬اﳌﻐﺎزی‪.‬‬
‫‪ − ٤‬اﻟﺒﺪاﻳﺔ ﻭاﻟﻨﻬﺎﻳﺔ‪ ,‬اﺑﻦ ﻛﺜﲑ‪.٢٥٦/٣ ,‬‬
‫‪ − ٥‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ,‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬اﳌﺴﺘﺪرک از اﺑﻮﻫﺮﻳﺮﻩ‪ ,‬ﺻﺤﻴﺢ اﳉﺎﻣﻊ‪.٣٤٥٩‬‬
‫‪ − ٦‬ﺣﺎﻛﻢ از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ ﻭ ﺻﺤﻴﺢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ,‬ﳘﭽﻨﲔ در اﻻﺳﺘﻴﻌﺎب‪ ,‬ﻭﺣﺎﻓﻆ در اﻟﻔـﺘﺢ ﻣـﯽﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬ﺣـﺎﻛﻢ ﻭ‬
‫ﻃﱪاﻧﯽ از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩاﻧﺪ ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺟﻴﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٧‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ,‬اﻟﻔﺘﺢ‪ ;٩٦/٧‬ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺎ ﺳﻨﺪ ﺻﺤﻴﺢ ﻭ ﺑﻪ ﴍط ﻣﺴﻠﻢ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢٠٠‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪201‬‬

‫ﻫﻤﺮاه ﻣﻼﺋﻜﻪ در آﺳﻤﺎن ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.1‬‬


‫از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس م ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮﻓﻮع رواﻳﺖ ﺷﺪه ﻛـﻪ‪ :‬ﺟﻌﻔـﺮ ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ ﺟﺒﺮﺋﻴـﻞ و‬
‫ﻣﻴﻜﺎﺋﻴﻞ ﺑﺎ دو ﺑﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ او داده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺮواز ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.2‬‬
‫ﻧﺎراﺣﺘﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺟﻌﻔﺮ ‪‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص ﻧﺰد اﺳﻤﺎء دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻴﺲ‪ ،‬زن ﺟﻌﻔﺮ ﻣـﻲرود ﺗـﺎ ﺧﺒـﺮ ﺷـﻬﺎدت‬
‫ﺟﻌﻔﺮ را ﺑﻪ او ﺑﺪﻫﺪ‪ ..‬ﭼﻪ ﻣﻨﻈﺮهاي ﻛﻪ ﻗﻠﺒﻬﺎ ﺑﺠﺎي اﺷﻚ ﺧﻮن ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫از اﺳﻤﺎء دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻴﺲ م ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻛﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﻗﺘﻲ ﺟﻌﻔﺮ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ص‬
‫ﻧﺰد ﻣﻦ آﻣﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺑﭽﻪﻫﺎ را ﺗﻤﻴﺰ ﻣﻲﻛﺮدم و ﻧﻈﺎﻓـﺖ و ﺷﺴﺘـﺸﻮ ﻣـﻲدادم‪ .‬رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺟﻌﻔﺮ را ﻧﺰد ﻣﻦ ﺑﻴﺎور‪ .‬آﻧﻬﺎ را آوردم و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ص آﻧﻬـﺎ را‬
‫ﺑﻮﻳﻴﺪ و اﺷﻚ از ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﺟﺎري ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اي رﺳﻮل ﺧﺪا‪ .‬ﭘﺪر و ﻣﺎدرم ﻓﺪاﻳﺖ ﺑﺎد‪،‬‬
‫ﭼﺮا ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻲﻛﻨﻲ؟ آﻳﺎ از ﺟﻌﻔﺮ و اﺻـﺤﺎﺑﺶ ﺧﺒـﺮي داري؟ ﮔﻔـﺖ‪ :‬آري‪ .‬آﻧﻬـﺎ اﻣـﺮوز‬
‫ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﺸﺴﺘﻢ و ﻓﺮﻳﺎد زدم و زﻧﺎن ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﻦ ﺟﻤﻊ ﺷـﺪﻧﺪ و رﺳـﻮل اﷲ‬
‫ص ﻧﺰد ﺧﺎﻧﻮادهاش ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬از ﺧﺎﻧﻮاده ﺟﻌﻔﺮ ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ و ﻏﺬاﻳﻲ را ﺑﺮاي‬
‫آﻧﻬﺎ درﺳﺖ ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﺰادار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪. 3‬‬
‫ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻛﺸﺘﻪﻫﺎي ﻣﺆﺗﻪ را ﻣﺪح ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﺒﺮ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪن اﻳﻦ اﻓﺮاد ﭘﺎك ﺑﻪ ﺣﺴﺎن رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻣـﺪﺣﻲ‬
‫در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﮔﺎن ﻣﺆﻣﻨﺎن را دﻳﺪم ﻛﻪ از درهﻫﺎ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ و ﻣﻦ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗـﺄﺧﻴﺮ ﻛـﺮده‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻮدم‪.‬‬

‫‪ − ١‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ,‬اﻟﻔﺘﺢ ‪ ,٩٦/٧‬ﻃﱪاﻧﯽ ﺑﺎ اﺳﻨﺎد ﺣﺴﻦ رﻭاﻳﺖ ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪ − ٢‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ,‬اﻟﻔﺘﺢ‪ ٩٦/٧ ,‬ﻭ اﺳﻨﺎدش ﺟﻴﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ − ٣‬اﺑﻮداﻭد ‪ ,٣١٣٢/٣‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ‪ ,١٦١٠/١‬ﺗﺮﻣﺬی‪ ,٩٩٨/٣‬ﺣﺎﻛﻢ‪ ,‬اﳌﺴﺘﺪرک ‪ ٣٧٢/١‬ﻭ ﻣـﯽﮔﻮﻳـﺪ‪ :‬اﺳـﻨﺎدش ﺻـﺤﻴﺢ‬
‫اﺳﺖ ﻭ ذﻫﺒﯽ در ﻣﻮرد آﻥ ﺳﻜﻮت ﻛﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻴﻬﻘﯽ در اﻟﺴﻨﻦ اﻟﻜﱪی ‪ ٦١/٤‬آﻭردﻩ اﺳﺖ ﻭ آﻟﺒﺎﻧﯽ در ﺻـﺤﻴﺢ اﺑـﻦ ﻣﺎﺟـﻪ‬
‫ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺣﺪﻳﺚ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٢٠١‬‬
‫ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺒﻮت‬
‫‪202‬‬

‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﮔﺎن را دور ﻧﻜﻨﺪ ﻛﻪ در ﺟﻨﮓ ﻣﺆﺗﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺟﻌﻔـﺮ ﺻـﺎﺣﺐ دو‬
‫ﺑﺎل ﻧﻴﺰ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد‪.‬‬
‫و زﻳﺪ و ﻋﺒﺪاﷲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﮕﻲ ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ و داراي آرزوﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪي ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ص وﻓﺎدار ﺑﻮد و اﻣﺮ او را ﻋﻤﻠﻲ ﻛﺮد ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﻪ او اﻣﺮ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اﺳﻼم از ﺑﻨﻲ ﻫﺎﺷﻢ اﻧﮕﻴﺰهﻫﺎي ﻋﺰت ﺑﻲﭘﺎﻳﺎن و اﻓﺘﺨﺎر ﺗﻤﺎم ﻧﻤﻲﺷﻮد‪.1‬‬
‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺟﻌﻔﺮ و ﺳﺎﻳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ راﺿﻲ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪ − ١‬اﻻﺻﺎﺑﺔ‪ ,‬اﻣﺎﻡ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ‪ ٥٩٤/١ ,‬ﺑﺎ ﺗﴫﻑ‪.‬‬

‫‪٢٠٢‬‬