You are on page 1of 17

‫ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬

‫*‬
‫ﻧﻮﺷﺘﮫ ی اﻧﺪرو ﻓﺎﮔﺎن‬
‫ﺗﺮﺟﻤﮫ ی اﻣﯿﺮ ﻏﻼﻣﯽ‬

‫ﻣﻨﺒﻊ‪The Internet Encyclopedia of Philosophy :‬‬

‫درج ﺷﺪه در ﺳﺎﯾﺖ‬

‫ﺳﮑﻮﻻرﯾﺴﻢ ﺑﺮای اﯾﺮان‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﻓﮭﺮﺳﺖ‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر ﻣﺘﺮﺟﻢ‬ ‫•‬


‫آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ اھﻤﯿﺖ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬
‫رﯾﺸﮫ ھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺗﻮﺳﻌﮫ ﻧﻈﺮی وﻋﻤﻠﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫‪ -‬ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ درﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‬

‫‪ -‬ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ و ﺣﻘﻮق آزادی‬

‫‪ -‬ﻣﻘﻮﻻت اﺳﺎﺳﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬

‫‪ -‬ﺣﯿﻄﮫ وﻇﺎﯾﻒ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬

‫ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫‪ -‬آﯾﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺳﺖ؟‬

‫‪ -‬روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ﻋﻼﻗﮫ‬

‫‪ -‬روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ اراده‬

‫ﻧﻘﺪ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫‪ -‬ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ‬

‫‪ -‬ﻧﻘﺪھﺎی ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬

‫ﻧﺘﯿﺠﮫ ﮔﯿﺮی‬ ‫•‬


‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ ‫•‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر ﻣﺘﺮﺟﻢ‪:‬‬

‫در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳﺎل ھﺎی ﭘﺲ از اﻧﻘﻼب ‪ ،57‬درﭘﯽ ﻣﺼﺎﯾﺐ و ﻓﺠﺎﯾﻊ ﺑﺎورﻧﮑﺮدﻧﯽ ﮐﮫ رژﯾﻢ اﺳﻼﻣﯽ ﺑﮫ ﺑﺎر آورد‪ ،‬ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺮدم اﯾﺮان ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﮫ ﺑﺎ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﮫ ﻣﺸﮭﻮر‬
‫ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﻮده اﻧﺪ ﮐﮫ "در اﻧﻘﻼب ‪ 57‬ﻣﯽ داﻧﺴﺘﯿﻢ ﭼﮫ ﭼﯿﺰی را ﻧﻤﯽ ﺧﻮاھﯿﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﻤﯽ داﻧﺴﺘﯿﻢ ﭼﮫ ﻣﯽ ﺧﻮاھﯿﻢ"‪ .‬درﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺧﯿﺮ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ درﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﮫ‬
‫رﺷﺪ ﺷﺘﺎﺑﻨﺪه ای ﯾﺎﻓﺘﮫ اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺰﻣﺎن اﯾﻦ ﻧﮑﺘﮫ ﺑﮫ ﻧﺤﻮ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ای ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ اﻧﺘﻈﺎرﺗﺤﻘﻖ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻗﺎﻧﻮن‬
‫اﺳﺎﺳﯽ ﺟﻤﮭﻮری اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬ﻋﺒﺚ اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺳﺎزش ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی رژﯾﻢ اﺳﻼﻣﯽ ﺑﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ رﺑﻄﯽ ﺑﮫ ﮐﯿﺴﺘﯽ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻧﺪارد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﮫ ﺑﻨﯿﺎد ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ اﯾﻦ رژﯾﻢ‬
‫ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ﺣﻘﻮق اﻻھﯽ اﺳﺖ و ﻧﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪.‬‬

‫اﻣﺮوزه اﻏﻠﺐ ﻓﻌﺎﻟﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻧﺨﺒﮕﺎن ﻣﺨﺎﻟﻒ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬درﻣﻮرد ﺗﺤﻘﻖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آرﻣﺎن ﻋﯿﻨﯽ اﺻﻠﯽ ﻣﺒﺎرزه ﺗﻮاﻓﻖ دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﻓﺎق را ﺑﯽ‬
‫ﺷﮏ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﻓﺎل ﻧﯿﮏ ﮔﺮﻓﺖ و اﻣﯿﺪوار ﺑﻮد ﮐﮫ اﯾﻦ ﺑﺎر آرﻣﺎن واﻗﻊ ﮔﺮاﯾﺎﻧﮫ ای اﻧﮕﯿﺰاﻧﻨﺪه ﻣﺮدم اﯾﺮان ﺑﺮای دﻓﻦ ﮐﺎﻟﺒﺪ ﭘﻮﺳﯿﺪه ی ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ ﻣﺬھﺒﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫آرﻣﺎﻧﯽ ﮐﮫ آﻧﺎن را ﺑﮫ ﺟﺎی ﺟﮭﻨﻤﯽ دﯾﮕﺮ‪،‬ﻋﻮض آرﻣﺎﻧﺸﮭﺮی ﺧﯿﺎﻟﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺎﻣﻌﮫ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﯾﺎ ﻣﺪﯾﻨﮫ اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬ﺑﮫ ﺳﻮی زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮﯾﯽ در ﺷﺄن اﻧﺴﺎن ھﺎی آزاد‬
‫ﺳﻮق دھﺪ‪.‬‬

‫ﺗﻼش ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ ﺗﺎم و ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ آرﻣﺎن ﺑﯽ ﺷﮏ ارزﺷﻤﻨﺪی اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ‪ ،‬ﺑﮫ ﺑﺎور ﻣﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﻼش ﺑﺪون ﮐﺴﺐ درک درﺳﺘﯽ از آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و اﺗﺨﺎذ‬
‫روﯾﮑﺮدی اﻧﺘﻘﺎدی در ﻧﻔﯽ ﺟﺰﻣﯿﺖ ھﺎ وﻋﺒﻮدﯾﺖ ھﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ درﭘﺬﯾﺮش آرﻣﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ره ﺑﮫ ﺟﺎﯾﯽ ﻧﺨﻮاھﺪ ﺑﺮد‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮑﻮﺷﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﮫ درﺳﺘﯽ ﺑﺪاﻧﯿﻢ "ﭼﮫ‬
‫ﭼﯿﺰی را ﻣﯽ ﺧﻮاھﯿﻢ"‪ .‬ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﺗﻼش ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ اﻧﺘﻘﺎدی آن‪ ،‬ھﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﺎﻓﺘﻦ دﺷﻮاری ھﺎی ﻧﻈﺮی و اﻧﻀﻤﺎﻣﯽ ﺗﺤﻘﻖ ﻣﺤﻠﯽ آن و‬
‫ﮐﻠﻨﺠﺎر رﻓﺘﻦ ﺑﺮای ﯾﺎﻓﺘﻦ راه ﺣﻞ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت‪ ،‬ﮔﺎم ھﺎﯾﯽ ﺿﺮوری در اﯾﻦ راه اﻧﺪ‪.‬‬

‫ھﺪف اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﮫ ﮐﮫ ﺑﺎ روﯾﮑﺮدی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﮫ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮﻣﯽ ﭘﺮدازد‪ ،‬ﻓﺮاھﻢ آوردن ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺨﺘﺼﺮی ﺑﺮای آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ وﺟﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﯾﻦ آﻣﻮزه اﺳﺖ‪ .‬اﺻﻞ ﻣﻘﺎﻟﮫ‬
‫ﮐﮫ ﻣﺪﺧﻠﯽ از داﻧﺸﻨﺎﻣﮫ اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای ﻣﻮﺟﺰ و در ﺣﺪ ﺧﻮد ﺟﺎﻣﻊ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﮭﻢ ﻣﯽ ﭘﺮدازد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﮫ را‪ ،‬ﺑﮫ ﯾﺎد ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﭘﻮﯾﻨﺪه‪ ،‬ﺑﮫ ھﻤﮫ‬
‫ﮐﻮﺷﻨﺪﮔﺎن راه آزادی اﯾﺮان ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﻢ‪.‬‬

‫ﺧﺮداد ‪1384‬‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫اﯾﻦ ﻣﺪﺧﻞ ﺑﮫ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺒﺎﻧﯽ و ﻣﺤﺘﻮای ﻓﻠﺴﻔﯽ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﭘﺮدازد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﭘﻨﺞ ﺑﺨﺶ و ﯾﮏ ﻧﺘﯿﺠﮫ ﮔﯿﺮی اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺶ ﯾﮏ‬
‫اھﻤﯿﺖ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ وﺿﻌﯿﺖ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﻈﻢ ژﺋﻮﭘﻮﻟﯿﺘﯿﮏ ﺣﺎﺿﺮ‪،‬‬
‫ﺑﮫ آﻣﻮزه اﺧﻼﻗﯽ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺪل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺶ دوم ﺑﺎﻟﻨﺪﮔﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را از ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ اش ﺗﺎ ﻣﺘﺎﺧﺮﺗﺮﯾﻦ ﺻﻮر آن ﭘﯽ‬
‫ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﺨﺶ ﺳﻮم ﻣﻔﮭﻮم ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮرا ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﮫ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺻﻮری و ﺗﻤﺎﯾﺰات ﺑﻨﯿﺎدی اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﻣﯿﺎن اﻧﻮاع و‬
‫ﻣﻘﻮﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﺑﺨﺶ ﭼﮭﺎر ﺑﮫ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻣﯽ ﭘﺮدازد ﮐﮫ ﭼﮕﻮﻧﮫ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻣﺪﻋﺎ ھﺎی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﮐﻮﺷﯿﺪه اﻧﺪ و ﺑﮫ‬
‫وﯾﮋه اﺳﺘﺪﻻل ھﺎﯾﯽ را ﮐﮫ ﺗﻮﺳﻂ دو روﯾﮑﺮد ﻋﻤﺪه در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﮫ اراﺋﮫ ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ :‬ﻧﻈﺮﯾﮫ ﻋﻼﻗﮫ و ﻧﻈﺮﯾﮫ اراده‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺨﺶ ﭘﻨﺠﻢ‬
‫اﻧﺘﻘﺎدھﺎی ﻋﻤﺪه ی ﮐﻨﻮﻧﯽ وارد ﺑﮫ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﻃﺮح ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﺮﺧﯽ اﺳﺘﺪﻻل ھﺎی اﺻﻠﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﻋﻨﻮان ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﺒﻨﺎی ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل‬
‫ﮔﺮا و ﻋﯿﻨﯿﺖ ﮔﺮای ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﮫ ﭼﺎﻟﺶ ﮔﺮﻓﺘﮫ اﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬ﻧﺘﯿﺠﮫ ﮔﯿﺮی ﻣﺨﺘﺼﺮی اراﺋﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ رﺋﻮس ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﻄﺮح ﺷﺪه را‬
‫ﺧﻼﺻﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫• آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ اھﻤﯿﺖ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬

‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ´ﺗﻀﻤﯿﻦ ھﺎﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﭘﺎﯾﮫ ای اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﮫ ﻣﺮدم در ھﻤﮫ ی ﮐﺸﻮر ھﺎ و ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎ‪ ،‬ﺑﮫ ﺻﺮف اﻧﺴﺎن ﺑﻮدن ﺷﺎن ﺑﺎﯾﺪ از آﻧﮭﺎ‬
‫ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ´‪ .‬اﯾﻨﮑﮫ اﯾﻦ ﺗﻀﻤﯿﻦ ھﺎ "ﺣﻘﻮق" ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪه اﻧﺪ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ ھﻤﮫ اﻓﺮاد ﺟﻮﯾﺎی آن ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬دارای اوﻟﯿﺖ ﺑﺎﻻﯾﯽ‬
‫ھﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﺟﺎﺑﺖ آﻧﮭﺎ اﺟﺒﺎری اﺳﺖ و ﻧﮫ ﻣﺴﺘﺤﺐ‪ .‬اﻏﻠﺐ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﻣﯽ اﻧﮕﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﮫ ھﻤﮫ اﻓﺮاد از آن ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ‪ ،‬و‬
‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮﺧﻮردارﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﻣﺴﺘﻘﻞ داﻧﺴﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﮫ وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﮫ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻈﺎم ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﯾﺎ رﺳﻤﯽ ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ﺑﮫ‬
‫رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﺷﻮﻧﺪ ﯾﺎ ﺑﮫ اﺟﺮا درآﯾﻨﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﯿﺎرھﺎی ﺗﻮﺟﯿﮫ و ﻧﻘﺪ دردﺳﺘﺮس اﻧﺪ )‪,‬ﻧﯿﮑﻞ‪ .( 1992: 561-2،‬آﻣﻮزه اﺧﻼﻗﯽ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﭘﯿﺶ ﺷﺮط ھﺎی ﭘﺎﯾﮫ ای اﺳﺖ ﮐﮫ ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ ﻧﯿﺎز دارد‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ھﻢ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ ﭘﯿﺶ ﺷﺮط‬
‫ھﺎی ﻣﻨﻔﯽ و ھﻢ ﭘﯿﺶ ﺷﺮط ھﺎی ﻣﺜﺒﺖ ﮐﻤﯿﻨﮫ ای اﺳﺖ ﮐﮫ ﻻزﻣﮫ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮب اﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق ﻣﻨﻊ ﺷﮑﻨﺠﮫ و ﺣﻘﻮق ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺳﻼﻣﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬
‫آرﻣﺎن ﻃﯽ ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل اﺧﯿﺮ دراﻋﻼﻣﯿﮫ ھﺎ و ﺑﯿﺎﻧﯿﮫ ھﺎی ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻣﺘﺒﻠﻮر ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﮫ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ آﻧﮭﺎ اﻋﻼﻣﯿﮫ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ)‪ (1948‬ﺑﻮده‬
‫و ﭘﺲ از آن ﻣﮭﻢ ﺗﺮ از ھﻤﮫ در ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن اروﭘﺎﯾﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ)‪ ، (1953‬و ﻣﯿﺜﺎق ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺣﻘﻮق ﻣﺪﻧﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی)‪ (1966‬ﺛﺒﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬
‫ﺳﮫ ﺳﻨﺪ ﺑﺎ ھﻢ ﺷﺎﻟﻮده آﻣﻮزه ای اﺧﻼﻗﯽ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دھﻨﺪ ﮐﮫ ﺑﮫ ﻋﻘﯿﺪه ی ﺑﺴﯿﺎری‪ ،‬ﺑﺎ اراﺋﮫ ﯾﮏ ﻣﻨﺸﻮر ﺣﻘﻮق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻗﺎدر ﺑﮫ ﺑﺮﻗﺮاری ﻧﻈﻢ‬
‫ژﺋﻮﭘﻠﯿﺘﯿﮏ ﻣﻌﺎﺻﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﻘﺼﻮد از آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اراﺋﮫ ی ﯾﮏ آﻣﻮزه اﺧﻼﻗﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﺧﻮدی ﺧﻮد‬
‫ﺑﮫ روﯾﮑﺮد اﺧﻼﻗﯽ ﺟﺎﻣﻌﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﯿﺎری ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐﮫ آﯾﺎ دروغ ﮔﻔﺘﻦ ذاﺗﺎ ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ؟‪،‬‬
‫ﯾﺎ اﯾﻨﮑﮫ ﻓﺮد ﺗﺎ ﭼﮫ ﺣﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﮫ دوﺳﺘﺎﻧﺶ وﻓﺎدار ﺑﺎﺷﺪ؟‪ ،‬ﺑﮫ دﺳﺖ ﻧﻤﯽ دھﺪ‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد اﺻﻠﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻤﻮدن ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﮑﻞ‬
‫و ﻣﺤﺘﻮای ھﻨﺠﺎرھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻨﯿﺎدی ﺣﯿﻄﮫ ی ﻋﻤﻮﻣﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﻗﻮل ﺟﯿﻤﺰﻧﯿﮑﻞ‪ ،‬ﻣﻘﺼﻮد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺻﯿﺎﻧﺖ از آن ﺷﺮاﯾﻂ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ‬
‫ﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮب ﺑﺮای اﻓﺮاد ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﺎم ﻗﺪرت‪ ،‬ﭼﮫ ﻣﻠﯽ و ﭼﮫ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺑﮭﺘﺮﯾﻦ ﺿﺎﻣﻦ ھﺎی ﺑﺮآوردن‬
‫اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬وﻟﺬا در ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎری‪ ،‬آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻨﺸﺄ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﻤﺎﻧﺖ ھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ﭘﺎﯾﮫ ای ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﮫ ھﻤﮕﯽ ﻣﺎ ﺣﻖ دارﯾﻢ‬
‫ازھﻤﺪﯾﮕﺮ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از آن ﻣﻮﺳﺴﺎت ﻣﻠﯽ و ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﮫ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎ ﻗﺎدر ﺑﮫ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﺬاری ﺑﺮ ﻣﮭﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻼﺋﻖ ﻣﺎ ھﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬آرﻣﺎن‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻓﺮاھﻢ ﻧﻤﻮدن ﻧﻈﻢ ژءوﭘﻠﯿﺘﯿﮏ ﺑﮫ اﺻﻄﻼح ﭘﺴﺎ‪ -‬اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﺸﺘﺮکِ ﺑﻨﯿﺎدیِ اﻗﺘﺼﺎدی‪-‬ﺳﯿﺎﺳﯽِ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ھﻤﮫ‬
‫ی اﻧﺴﺎن ھﺎ ﺑﺮای ﻧﯿﻞ ﺑﮫ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﮑﮫ دوﻟﺖ –ﻣﻠﺖ ھﺎ در ﮐﺎرآﻣﺪی ﻋﻤﻠﯽ ﺗﺮوﯾﺞ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ از آﻣﻮزه ی‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﻘﺶ ﻣﮭﻤﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻋﺘﺒﺎر ﻏﺎﯾﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺸﺮوط ﺑﮫ اﻟﺘﺰام دوﻟﺖ ھﺎ ﺑﮫ آن اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻮﺟﯿﮫ اﺧﻼﻗﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ‬
‫ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﻠﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﯾﮏ ھﺪف اﺻﻠﯽ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻓﺮاھﻢ ﻧﻤﻮدن ﻣﻌﯿﺎرھﺎی ﻣﺸﺮوﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ھﻤﮫ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ھﺎ ﺑﺪان ھﺎ‬
‫ﻣﻠﺰم ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ارزﺷﮭﺎی ﻣﻠﯽ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﮭﺎﻧﮫ ای ﻣﻠﺖ‪-‬دوﻟﺖ ھﺎ ﺑﺪھﺪ ﮐﮫ ﺗﻌﮭﺪات ﺑﻨﯿﺎدی ﺧﻮد را ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﮐﻨﺎر ﻧﮭﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ درﺣﺎﻟﺖ اﯾﺪه آل ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ اراﺋﮫ ی اﺑﺰار ﻧﯿﺮوﻣﻨﺪی ﺑﮫ اﻓﺮاد اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ آن ﺑﮫ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﺻﻮرت ھﺎی‬
‫ﻣﻌﺎﺻﺮ اﻗﺘﺪار ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﮐﮫ ﻣﺪﻋﯽ اﻋﻤﺎل ﻗﺪرت ﺑﺮ آﻧﮭﺎ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اھﻤﯿﺖ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻌﯿﺎر اﺧﻼﻗﯽ و‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬ﻓﺰاﯾﻨﺪه اﺳﺖ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﺎﻣﯿﺎن ﺳﺮﺳﺨﺖ آن‪ ،‬آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ اراﺋﮫ ی ﯾﮏ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ اﺧﻼﻗﯽ‬
‫ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری ﻧﻈﻢ ژﺋﻮﭘﻮﻟﯿﺘﯿﮏ ﻣﻌﺎﺻﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫رﯾﺸﮫ ھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺗﻮﺳﻌﮫ ﻧﻈﺮی وﻋﻤﻠﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫ﻣﻨﺸﺎء آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﯾﮏ ادﻋﺎی ﺑﻨﯿﺎدی ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺳﺖ‪ :‬ﯾﮏ ﻧﻈﻢ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺸﺨﺺ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﻧﻈﻤﯽ ﮐﮫ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ آن ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﺷﺮاﯾﻂ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﻟﻮﻗﻮع اﺳﺖ و ﺑﺮای ھﻤﮫ ی اﻧﺴﺎن ھﺎ درھﻤﮫ ی زﻣﺎن ھﺎ ﺑﺮﻗﺮار اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬درﺳﺘﯽ ﺑﺎورھﺎ و ﻣﻔﺎھﯿﻢ‬
‫اﺧﻼﻗﯽ را ﻣﯽ ﺗﻮان درﺣﺎﻟﺖ ﺑﻨﯿﺎدی و ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﺑﮫ ﻃﻮر ﻋﯿﻨﯽ)اﺑﮋﮐﺘﯿﻮ( ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﻣﻨﺸﺎء و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮﯾﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﭘﯿﻮﻧﺪی ﻧﺎﮔﺴﺴﺘﻨﯽ ﺑﺎ‬
‫ﺑﺴﻂ ﻧﻈﺮﯾﮫ ی ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ)ﯾﻮﻧﯿﻮرﺳﺎﻟﯿﺴﻢ( اﺧﻼﻗﯽ دارد‪ .‬در ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﻮﺳﻌﮫ ی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬آﻣﻮزه ھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺑﺮﺟﺴﺘﮫ اﻧﺪ‬
‫ﮐﮫ ﮔﺮﭼﮫ ﺧﻮد ﺑﯿﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺒﻮده اﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﯿﺶ ﻓﺮض ھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻻزم ﺑﺮای آﻣﻮزه ی ﻣﻌﺎﺻﺮ را ﻓﺮاھﻢ آورده اﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﮫ ی اﯾﻦ ﭘﯿﺶ‬
‫ﻓﺮض ھﺎ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه اﺳﺖ ﮐﮫ اﺧﻼﻗﯿﺎت و ﻋﺪاﻟﺖ از ﺣﻮزه ای ﭘﯿﺸﺎ‪-‬اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳﺮﭼﺸﻤﮫ ﮔﺮﻓﺘﮫ اﻧﺪ‪ ،‬ﮐﮫ ﺗﺸﺨﯿﺺ آن ﺣﻮزه‪ ،‬ﻣﺒﻨﺎی ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣﯿﺎن اﺻﻮل‬
‫و ﺑﺎورھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ´ﺻﺎدق ´ از ´ﻗﺮاردادی´ را ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ آورد‪ .‬ﭘﯿﺶ ﻓﺮض ھﺎی اﺳﺎﺳﯽ دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ھﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺼﻮری از ﻓﺮد‬
‫ﺑﮫ ﻋﻨﻮان واﺟﺪ ﺣﻘﻮق ´ﻃﺒﯿﻌﯽ´ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و دﯾﺪﮔﺎه ﻣﺸﺨﺼﯽ از ارزش اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮاﺑﺮ و ذاﺗﯽ ﺗﻤﺎم اﻓﺮاد ﻋﺎﻗﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﮫ ﺑﺤﺚ در ﺑﺎب‬
‫ھﺮﯾﮏ از اﯾﻦ ﻣﻮارد ﻣﯽ ﭘﺮدازم‪.‬‬

‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮ ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ و ﺑﺎور ﺑﮫ وﺟﻮد ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﮫ ی ﺟﮭﺎﻧﯽ درﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪه ی ﺗﻤﺎﻣﯽ اﻧﺴﺎن ھﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ‬
‫اﺧﻼﻗﯽ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﮫ وﺟﻮد ﺣﻘﺎﯾﻘﯽ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ ﻃﻮر ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺ اﻧﺪ وﻓﺮاﺳﻮی ﺗﺎرﯾﺦ و ﻓﺮھﻨﮓ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺳﺮﭼﺸﻤﮫ ھﺎی‬
‫‪ Ắ һǛ Ẩ‬اﺳﺘﺪﻻل روﺷﻨﯽ‬ ‫ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ در اروﭘﺎ را ﺑﮫ ﻧﻮﺷﺘﮫ ھﺎی ارﺳﻄﻮ و رواﻗﯿﻮن ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽ دھﻨﺪ‪ .‬ارﺳﻄﻮ در ﮐﺘﺎب‪һǚ‬‬
‫در دﻓﺎع از وﺟﻮد ﻧﻈﻢ اﺧﻼﻗﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ اراﺋﮫ ﻣﯽ دھﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺒﻨﺎی ﮐﻠﯿﮫ ی ﻧﻈﺎم ھﺎی ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻋﺪاﻟﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﻧﻈﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ‪،‬‬
‫ﻣﺠﻤﻮﻋﮫ ای از ﻣﻌﯿﺎرھﺎی ﺟﺎﻣﻊ و ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ھﺮ ﻧﻈﺎم ﺣﻘﻮﻗﯽ ´ﺳﺎﺧﺘﮫ دﺳﺖ ﺑﺸﺮ´ ﻓﺮاھﻢ ﻣﯿﺂورد‪ .‬ارﺳﻄﻮ‬
‫درﺑﺎره ﺗﻤﺎﯾﺰ ´ﻋﺪاﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ´ و ´ﻋﺪاﻟﺖ ﺣﻘﻮﻗﯽ´ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ ”ﻋﺪاﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ آن اﺳﺖ ﮐﮫ ھﻤﮫ ﺟﺎ اﻋﺘﺒﺎر ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ دارد و وﻣﺴﺘﻘﻞ از ﭘﺬﯾﺮش‬
‫اﺳﺖ‪)".‬اﺧﻼق ﻧﯿﮑﻮﻣﺎﺧﻮﺳﯽ‪ (189،‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻣﻌﯿﺎر ﺗﻌﯿﯿﻦ ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻋﺪاﻟﺖ‪ ،‬ﻣﻘﺪم ﺑﺮﻗﺮاردادھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫اﺳﺖ‪´ .‬ﻋﺪاﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ´ ﭘﯿﺶ ازﻧﻈﺎم ھﺎی اﺣﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ وﺟﻮد دارد‪ .‬اﺑﺰارھﺎی ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﮑﻞ و ﻣﺤﺘﻮای ﻋﺪاﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻋﻤﻞ ﻋﻘﻞ ﻓﺎرغ‬
‫از اﺛﺮات ﻣﺨﺮب ﭘﯿﺶ داوری ﯾﺎ ﻣﯿﻞ ﺻﺮف اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﯾﺪه ی ﺑﻨﯿﺎدی را رواﻗﯿﻮن روﻣﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﯿﺴﺮو و ﺳﻨﮑﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﮫ ﻧﺤﻮ ﻣﺸﺎﺑﮭﯽ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻧﮭﺎ ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﮫ اﺧﻼﻗﯿﺎت در اراده ی ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺧﺪا و وﺟﻮد ﺷﮭﺮی آﺳﻤﺎﻧﯽ رﯾﺸﮫ دارﻧﺪ ﮐﮫ ﻓﺮد از ﻣﻨﻈﺮ آن ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و‬
‫اﺧﻼﻗﯽ را درﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮐﮫ ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ آن ورای ھﻤﮫ ی ﻣﺠﻤﻮﻋﮫ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺤﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬رواﻗﯿﻮن ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﮫ اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﺧﻼﻗﯽ‬
‫ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل‪ ،‬وﻇﯿﻔﮫ ی ﭘﯿﺮوی از اراده ی ﺧﺪا را ﺑﺮ ھﻤﮫ ﻣﺎ ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ ﻣﻮﺟﺐ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬رواﻗﯿﻮن ﻗﺎﺋﻞ ﺑﮫ وﺟﻮد ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﮫ ی اﺧﻼﻗﯽ‬
‫ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﮫ از ﻃﺮﯾﻖ راﺑﻄﮫ ی ﻣﺸﺘﺮک ﻣﺎ ﺑﺎ ﺧﺪا ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﻗﺮن ھﺎی ﺑﻌﺪ ھﻢ ﺑﺎور ﺑﮫ وﺟﻮد ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﮫ ی اﺧﻼﻗﯽ ﺟﮭﺎﻧﯽ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ در اروﭘﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﮑﮫ ﺑﺮﺧﯽ اﻧﮕﺎره ﺣﻘﻮق را در ﻧﻮﺷﺘﮫ ھﺎی ارﺳﻄﻮ‪ ،‬رواﻗﯿﻮن‪ ،‬و اﻻھﯿﺎت ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺗﺸﺨﯿﺺ دادﻧﺪ‪،‬‬
‫ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ از ﺣﻘﻮق ﮐﮫ ﺑﮫ ﺗﺼﻮر ﻣﻌﺎﺻﺮ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻨﮭﺎ در ﺧﻼل ﻗﺮن ھﺎی ھﻔﺪھﻢ و ھﺠﺪھﻢ ﺑﺎ آﻣﻮزه ی ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﮫ آﺷﮑﺎر‬
‫ﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ در اروﭘﺎ رواج ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺒﻨﺎی آﻣﻮزه ی ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺑﺎور ﺑﮫ وﺟﻮد ﻗﺎﻧﻮن اﺧﻼﻗﯽِ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮐﮫ ﺑﺮ ﺗﺸﺨﯿﺺ آن ﺧﯿﺮھﺎی ﺑﺸﺮی ﺑﻨﯿﺎدﯾﯽ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ‬
‫ﻃﻮر ﻋﯿﻨﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻧﺪ‪ .‬ﺑﮭﺮه ﻣﻨﺪی ﻣﺎ از اﯾﻦ ﺧﯿﺮھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ھﻤﮕﯽ ﻣﺎن ازﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻨﯿﺎدی و ﻋﯿﻨﺎُ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ھﺎی ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮﻗﯽ‬
‫ﻣﻄﺮح ﺷﺪ ﮐﮫ اﻓﺮاد‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﺟﺎﻣﻌﮫ و ﺳﯿﺎﺳﺖ دارا ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﮫ آﯾﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺰار ﯾﺎ ﻣﺠﻠﺴﯽ آﻧﮭﺎ را ﺑﮫ‬
‫رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ ،‬دارای اﻋﺘﺒﺎر ﻏﺎﯾﯽ ﺷﻤﺮده ﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎرح اﺻﻠﯽ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﻗﺮن ھﻔﺪھﻤﯽ ﺑﮫ ﻧﺎم ﺟﺎن ﻻک اﺳﺖ ﮐﮫ اﺳﺘﺪﻻل ھﺎی‬
‫ﻋﻤﺪه اش را در ﮐﺘﺎب "دو رﺳﺎﻟﮫ درﺑﺎب دوﻟﺖ" )‪ (1688‬ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮد‪ .‬اﺳﺎس اﺳﺘﺪﻻل ﻻک اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎﺳﺖ ﮐﮫ اﻓﺮاد ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﮫ دوﻟﺖ ﺣﻘﻮﻗﺸﺎن را‬
‫ﺑﮫ رﺳﻤﯿﺖ ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ ،‬دارای ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﻞ ازﺳﺎﺧﺘﺎر ھﺮ ﺟﺎﻣﻌﮫ ی ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻣﻘﺪم ﺑﺮ آن اﺳﺖ‪ .‬ﻻک اﺳﺘﺪﻻل‬
‫ﮐﺮد ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ از ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬و ﻣﻨﺸﺎء ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻗﯿﻖ اراده ی اﻟﮭﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﻗﺎﻧﻮن اﺧﻼﻗﯽ ﭘﯿﺶ روی‬
‫ﻣﺎ ﻣﯽ ﻧﮭﺪ ﮐﮫ دارای ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ ﻏﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﮕﯽ ﻣﺎ ذاﺗﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﺪا وﻇﯿﻔﮫ ی ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﻧﻔﺲ را دارﯾﻢ‪ .‬ﺑﺮای ادای ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آﻣﯿﺰ اﯾﻦ وﻇﯿﻔﮫ ﻧﺒﺎﯾﺪ‬
‫ﺣﯿﺎت و آزادی ﻓﺮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ﻻک وﺳﺎﯾﻞ اﯾﺠﺎﺑﯽِ اﺑﺘﺪاﯾﯽِ ﺻﯿﺎﻧﺖ ﻧﻔﺲ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﺗﮭﺪﯾﺪ ﺷﻮد‪ .‬وﻇﯿﻔﮫ ی ﺻﯿﺎﻧﺖ‬
‫ﻧﻔﺴﯽ ﮐﮫ ﻣﺎ درﭘﯿﺸﮕﺎه ﺧﺪا دارﯾﻢ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺿﺮورت وﺟﻮد ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﭘﺎﯾﮫ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻘﻮق ﺣﯿﺎت‪،‬آزادی و ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻻک اﺳﺘﺪﻻﻟﺶ را ﭼﻨﯿﻦ ﭘﯽ‬
‫ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﮐﮫ ﻣﻘﺼﻮد اﺻﻠﯽ از ﻣﺪاﺧﻠﮫ ی اﻗﺘﺪار ﺳﯿﺎﺳﯽ دوﻟﺖ در زﻧﺪﮔﯽ اﻓﺮاد‪ ،‬ﻓﺮاھﻢ ﻧﻤﻮدن ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻓﺮاد و ﺣﻤﺎﯾﺖ از اﯾﻦ ﺣﻘﻮق اﺳﺖ‪ .‬از‬
‫ﻧﻈﺮ ﻻک ﺗﻨﮭﺎ ﺗﻮﺟﯿﮫ اﯾﺠﺎد دوﻟﺖ‪ ،‬ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻓﺮاد اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺣﯿﺎت‪ ،‬آزادی‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻗﯿﻮد آﺷﮑﺎری ﺑﺮ اﻗﺘﺪار و‬
‫ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ دوﻟﺖ ﻣﯽ ﻧﮭﻨﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﻻک‪ ،‬دوﻟﺖ ھﺎ ﺑﮫ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﮫ درﺧﺪﻣﺖ ﻋﻼﺋﻖ‪ ،‬ﯾﺎ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﯿﻌﯽ ﻣﺮدم ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﭘﺎدﺷﺎه‬
‫ﯾﺎ ھﯿﺄت ﺣﺎﮐﻤﮫ‪ .‬ﻻک اﺳﺘﺪﻻل ﺧﻮد را ﺑﮫ اﯾﻨﺠﺎ رﺳﺎﻧﯿﺪ ﮐﮫ اﮔﺮ دوﻟﺘﯽ ﺑﮫ ﻃﻮر ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﮫ و ارادی از ﺣﻔﻆ و ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻓﺮاد‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﻓﺮوﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬اﻓﺮاد از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺠﺎزاﻧﺪ ﮐﮫ در ﺑﺮاﺑﺮ آن دوﻟﺖ ﺳﻼح ﺑﺮدارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻌﻤﻮﻻ درﺗﺤﻠﯿﻞ رﯾﺸﮫ ھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﻈﺮﯾﮫ ی ﻣﻌﺎﺻﺮﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اھﻤﯿﺖ ﺑﺴﯿﺎری ﺑﮫ ﻧﻘﺶ ﻻک اﻋﻄﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻻک از اﯾﻦ ﺟﮭﺖ ﺗﻘﺪم دارد‬
‫ﮐﮫ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ اﻗﺘﺪار ﺳﯿﺎﺳﯽ را ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی ﺣﻘﻮق ﻗﺮار داد ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﻮﻟﻔﮫ ی اﺳﺎﺳﯽ و اﻧﮑﺎر ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺗﮑﻤﯿﻞ‬
‫ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم روﯾﮑﺮدی ﺑﮫ ﺧﺮد اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮد ﮐﮫ درﻋﯿﻦ ﺳﺎزﮔﺎری ﺑﺎ ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﻟﺰوﻣﺎ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ ﯾﮏ ھﺴﺘﻮﻣﻨﺪ ﻓﺮا‪-‬‬
‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ادﻋﺎی ﻧﻮع ﺑﺸﺮ ﺑﺮ داﺷﺘﻦ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻗﺮن ھﺠﺪھﻤﯽ آﻟﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻣﺎﻧﻮﺋﻞ ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬اﯾﻦ روﯾﮑﺮد را اراﺋﮫ داد‪.‬‬

‫ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﺻﻠﯽ ای ﮐﮫ در ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺧﻼق ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه‪ ،‬اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﺑﮫ ﻃﻮر ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺮﺟﺴﺘﮫ ای در ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﮐﺎر‬
‫ﻣﯽ روﻧﺪ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﻮارد اﯾﺪه آل ﺑﺮاﺑﺮی و ﺧﻮدﻣﺪاری)اوﺗﻮﻧﻮﻣﯽ( اﺧﻼﻗﯽ اﻧﺴﺎن ﻋﺎﻗﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻧﺖ اﯾﺪه آل ﺟﺎﻣﻌﮫ ی ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ از اﻓﺮاد‬
‫را ﺑﮫ ﻧﻈﺮﯾﮫ ی ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ا ارزاﻧﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺟﺎﻣﻌﮫ ای ﮐﮫ اﻓﺮاد آن ﺑﮫ ﺧﻮدی ﺧﻮد اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﺿﺎﻣﻦ ﺷﺮوط ﺑﺮاﺑﺮی و ﺧﻮدﻣﺪاری را‬
‫ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬ﺑﺎ اﺗﮑﺎ ﺑﮫ ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ ﺧِﺮَد اﻧﺴﺎن‪ ،‬اﺑﺰاری ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻣﺒﻨﺎی ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد ﻓﺮاھﻢ ﮐﺮد‪ .‬ﻓﻠﺴﻔﮫ‬
‫ﯾﺎﺧﻼق ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮاﺻﻮل ﺻﻮری اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﮫ ﺑﺮ ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﯿﺮ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ھﺮ ﺧﯿﺮی ﺗﻨﮭﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﭘﯿﺎﻣﺪ ﺗﻌﯿﯿﻦ درﺳﺖ‬
‫ﺧﺎﺻﮫ ھﺎی ﺻﻮری ﺧﺮد اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﻟﺬا ﺧﯿﺮھﺎ اﺑﺰارھﺎی ﻏﺎﯾﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ھﺪف ھﺎی ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﺮد اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺧﻼق‬
‫ﮐﺎﻧﺖ ﺑﺎ ﮐﻮﺷﺶ ﺑﺮای ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺻﺤﯿﺢ آن اﺻﻮل ﻋﻘﻼﻧﯽ آﻏﺎز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺑﺘﻮان آﻧﮭﺎ را ﺑﮫ ﻧﺤﻮی ﯾﮑﺴﺎن ﺑﺮ ھﻤﮫ اﺷﺨﺎص ﻋﺎﻗﻞ‪ ،‬ﻓﺎرغ از اﻣﯿﺎل ﯾﺎ‬
‫ﻋﻼﺋﻖ ﺧﺎص ﺷﺨﺼﯽ ﺷﺎن‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﮐﺮد‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺎﻧﺖ ﺷﺮط ﮐﻠﯿﺖ‪/‬ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ را ﺑﮫ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺻﺤﯿﺢ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ اﻟﺼﺎق ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻧﻈﺮ‬
‫او‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺷﺮﻃﯽ ﻣﺒﻨﺎی اﺳﺘﺪﻻل اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﮫ ھﻤﮫ ی اﻓﺮاد ﻋﺎﻗﻞ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﮫ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻤﻞ درﺳﺖ ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﻋﻼﻗﮫ ﯾﺎ ﻣﯿﻞ‬
‫ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺻﻠﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﮫ ھﻤﮫ اﻓﺮاد ﻋﺎﻗﻞ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﮫ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﮐﺎﻧﺖ اﯾﻦ اﺻﻞ را ﺣﮑﻢ ﻣﻘﻮﻟﮫ ای ﻣﯽ ﻧﺎﻣﺪ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺻﻮرت ﺑﻨﺪی ﻣﯽ ﺷﻮد‪´ :‬ﺗﻨﮭﺎ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺻﻠﯽ ﻋﻤﻞ ﮐﻦ ﮐﮫ ھﻤﺰﻣﺎن ﺑﺘﻮاﻧﯽ ﺑﺨﻮاھﯽ ﮐﮫ ﯾﮏ ﻗﺎﻧﻮن ﮐﻠﯽ ﺷﻮد‪ .(1948:84 )´.‬ﮐﺎﻧﺖ‬
‫ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ در ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن آدﻣﯿﺎن‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﺮط ﺑﻨﯿﺎدیِ ﮐﻠﯿﺖ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﺿﺮورت ﺧﻮدﻣﺪاری اﺧﻼﻗﯽ و ﺑﺮاﺑﺮی‬
‫ﺑﻨﯿﺎدی ھﻤﮫ اﻓﺮاد ﻋﺎﻗﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﮑﻢ ﻣﻘﻮﻟﮫ ای ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮاد ﻋﺎﻗﻠﯽ ﮐﮫ از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﺧﻮدﻣﺪار و از ﻧﻈﺮ ﺻﻮری ﺑﺮاﺑﺮاﻧﺪ ﺑﺮﺧﻮدﺷﺎن اﻋﻤﺎل ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﻣﺒﻨﺎی ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﯿﻄﮫ و ﺷﮑﻞ آن ﻗﻮاﻧﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ اﻓﺮادِ اﺧﻼﻗﺎً ﺧﻮدﻣﺪار و ﻣﺘﺴﺎوﯾﺎً ﻋﺎﻗﻞ ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ از اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ دﻗﯿﻘﺎ ﯾﮑﺴﺎن وﺿﻊ‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ ﺑﺎور ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺧﺮدورزی وﺟﮫ ﻣﺸﺨﺼﮫ اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ و ﻣﺒﻨﺎی ﺗﻮﺟﯿﮫ ﮐﺮاﻣﺖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان وﺟﮫ ﻣﺸﺨﺼﮫ ی اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ‪،‬‬
‫ﺻﻮرت ﺑﻨﺪی اﺻﻮل اِﻋﻤﺎل ﺧﺮد ﺿﺮورﺗﺎ ﺑﺎﯾﺪ از آزﻣﻮن ﮐﻠﯿﺖ ﺳﺮاﻓﺮاز درآﯾﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻠﯿﮫ ی ﻋﺎﻣﻞ ھﺎی ﻣﺘﺴﺎوﯾﺎ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ آن را ﺗﺼﺪﯾﻖ‬
‫ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺻﻮرت ﺑﻨﺪی ﮐﺎﻧﺖ از ﺣﮑﻢ ﻣﻘﻮﻟﮫ ای ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮد‪ .‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ی اﺧﻼق ﮐﺎﻧﺖ ﺑﮫ اﻧﺘﺰاﻋﯽ ﺑﻮدن ﺷﮭﺮه اﺳﺖ و ﺑﮫ راﺣﺘﯽ ﻓﮭﻤﯿﺪه ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮﭼﮫ‬
‫اﻏﻠﺐ در روﯾﮑﺮد ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﮫ ﺑﺎﻟﻨﺪﮔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ از ﻧﻘﺶ ﮐﺎﻧﺖ ﭼﺸﻢ ﭘﻮﺷﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ او ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻋﻤﯿﻘﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﮫ ﻧﮭﺎده اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻧﺖ ﺻﻮرت‬
‫ﺑﻨﺪی ای از از اﺻﻮل ﺑﻨﯿﺎدی اﺧﻼﻗﯽ اراﺋﮫ ﻣﯽ دھﺪ ﮐﮫ‪ ،‬ﮔﺮﭼﮫ ﺑﺴﯿﺎر ﺻﻮری و اﻧﺘﺰاﻋﯽ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی دو اﯾﺪه ی ﺑﺮاﺑﺮی و ﺧﻮدﻣﺪاری‬
‫اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﺎ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮداﺗﯽ ﺧﻮدﻣﺪار و اﺻﻮﻻ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﮫ ﺧﻮد اﻋﻄﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬از ﻧﻈﺮ‬
‫ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻘﻮق رﯾﺸﮫ در ﺧﺎﺻﮫ ھﺎی ﺻﻮری ﺧﺮد آدﻣﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﮫ اراده ی ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﺮا‪-‬اﻧﺴﺎﻧﯽ‪.‬‬

‫اﯾﺪه ھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ای ﮐﮫ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻻک و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺟﺰﺋﯽ از ﭘﺮوژه ی ﻋﺎم روﺷﻨﮕﺮی درﻗﺮون ھﻔﺪھﻢ و ھﺠﺪھﻢ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﮫ درﻗﺮن ھﺎی‬
‫ﺑﻌﺪی داﻣﻨﮫ ی ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﮐﻞ ﻋﺎﻟﻢ را درﻧﻮردﯾﺪ‪ .‬اﯾﺪه آل ھﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺧﻮدﻣﺪاری اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﮐﺮاﻣﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﺑﺮاﺑﺮی‪ ،‬ﺷﺎﻟﻮده ای ھﻨﺠﺎری‬
‫ﻓﺮاھﻢ ﮐﺮد ﺗﺎ ﮐﻮﺷﻨﺪﮔﺎن ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی آن ﺑﮫ ﻧﻮﺳﺎزی ﻧﻈﺎم ھﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬ﺳﺮﻧﮕﻮﻧﯽ رژﯾﻢ ھﺎی ﺧﻮدﮐﺎﻣﮫ و ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ آﻧﮭﺎ ﺑﺎ ﺻﻮری از اﻗﺘﺪار‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺎم ھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﻗﺎدر ﺑﮫ ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی اﯾﻦ اﯾﺪه آل ھﺎی رھﺎﯾﯽ ﺑﺨﺶ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﯾﺪه آل ھﺎ در ﺧﯿﺰش ھﺎ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ اﻧﻘﻼب‬
‫ھﺎی ﺳﺮاﺳﺮ ﻗﺮن ھﺠﺪھﻢ ﻧﻘﺶ ﻣﮭﻤﯽ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و در اﺳﻨﺎدی ﻣﺎﻧﻨﺪ ´ﺑﯿﺎﻧﯿﮫ اﺳﺘﻘﻼل´ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ و ´ﺑﯿﺎﻧﯿﮫ ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎن و ﺷﮭﺮوﻧﺪ´ ﻣﺠﻠﺲ‬
‫ﻣﻠﯽ ﻓﺮاﻧﺴﮫ ﺗﺒﻠﻮر ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬در ﮐﻞ ﻗﺮن ﻧﻮزدھﻢ ﻧﯿﺰ ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق اﻓﺮاد دواﻣﯽ ﻣﻘﺘﺪراﻧﮫ داﺷﺖ‪ .‬ﻗﺮﻧﯽ ﮐﮫ ﻧﻤﻮﻧﮫ ﺗﻼش ھﺎی آن "ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﻘﻮق‬
‫زﻧﺎن" ﻧﻮﺷﺘﮫ ی ﻣِﺮی ووﻟﺴﺘﻦ ﮐﺮاﻓﺖ و دﯾﮕﺮ ﺟﻨﺒﺶ ھﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ اﻋﻄﺎی ﺣﻖ رای ﺑﮫ ﺑﺨﺶ ھﺎﯾﯽ از ﺟﺎﻣﻌﮫ ﺑﻮد ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺳﯿﺎﺳﯽ و‬
‫ﻣﺪﻧﯽ آﻧﺎن اﻧﮑﺎر ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬در اﯾﻦ زﻣﺎن ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮ ﺑﮫ ﺻﻮرت وﺳﯿﻠﮫ ای ﺑﺮای ﺧﻮاﺳﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﯿﺎﺳﯽ درآﻣﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﮔﺮﭼﮫ ﻣﯽ ﺗﻮان ادﻋﺎ‬
‫ﮐﺮد ﮐﮫ ﭘﯿﺶ ﺷﺮط ھﺎی ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ از ﻣﺪت ھﺎ ﭘﯿﺶ ﻓﺮاھﻢ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﯿﺎن ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ أﻣﻮزه ﺳﺮاﻧﺠﺎم در ﺧﻼل ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬و در‬
‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﺳﺒﻌﺎﻧﮫ ﺗﺮﯾﻦ اﻧﻮاع ﻧﻘﺾ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﮐﮫ آدم ﺳﻮزی ھﺎی رژﯾﻢ ﻧﺎزی ﻣﺜﻞ اﻋﻼی آن ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻄﺮح ﺷﺪ‪ .‬اﻋﻼﻣﯿﮫ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ) ‪ (UDHR: Universal Declaration of Human Rights‬در دھﻢ دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ 1948‬ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﺗﺼﻮﯾﺐ و‬
‫ﺻﺮاﺣﺘﺎً ﺗﻼﺷﯽ ﺑﺮای اﺟﺘﻨﺎب از ﺗﮑﺮار ھﺮﮔﻮﻧﮫ ﺳﺒﻌﯿﺖ ﻣﺸﺎﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻀﻤﻮن اﻋﻼﻣﯿﮫ ﺑﺴﯽ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺻﺮف ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﺠﺪد ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ‬
‫ھﻤﮫ اﻓﺮاد دارای ﺣﻖ ﺣﯿﺎت‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺣﻖ ﺑﻨﯿﺎدی و ﺳﻠﺐ ﻧﺎﺷﺪﻧﯽ ﺑﺸﺮی ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻋﻼﻣﯿﮫ دارای ﯾﮏ ﻣﻘﺪﻣﮫ و ‪ 30‬ﻣﺎده اﺳﺖ ﮐﮫ ھﺮ ﯾﮏ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺟﺪاﮔﺎﻧﮫ ای را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻖ ﺷﮑﻨﺠﮫ ﻧﺸﺪن )ﻣﺎده ‪ ،(5‬ﺣﻖ ﭘﻨﺎھﻨﺪﮔﯽ )ﻣﺎده ‪ ،(14‬ﺣﻖ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ )ﻣﺎده ‪ ،(17‬و ﺣﻖ‬
‫ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ زﻧﺪﮔﯽ )ﻣﺎده ‪ (25‬ﮐﮫ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﮫ ﭘﯿﺶ ﺗﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮدم‪ UDHR ،‬دارای اﺳﻨﺎد‬
‫اﻟﺤﺎﻗﯽ ای ﻣﺎﻧﻨﺪ ´ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن اروﭘﺎﯾﯽ ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و آزادی ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی´ ) ‪ ،(1953‬و ´ﻣﯿﺜﺎق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺣﻘﻮق اﻗﺘﺼﺎدی‪ ،‬اﭼﺘﻤﺎﻋﯽ و‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﻓﺮھﻨﮕﯽ ´) ‪ (1966‬اﺳﺖ‪ .‬آرﻣﺎن ھﺎی ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻨﺪرج در اﯾﻦ ﺳﮫ ﺳﻨﺪ‪ ،‬در اﻋﻼﻣﯿﮫ ھﺎ و ﻣﯿﺜﺎق ھﺎی ﭘﺮﺷﻤﺎر دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺗﺎﮐﯿﺪ و ﺗﮑﺮار ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺠﻤﻮﻋﮫ اﯾﻦ اﻋﻼﻣﯿﮫ ھﺎ‪ ،‬ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن ھﺎ و ﻣﯿﺜﺎق ھﺎ‪ ،‬آﻣﻮزه ی ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دھﻨﺪ‪ .‬در آﻧﮭﺎ ﺑﺎور ﺑﮫ وﺟﻮد ﯾﮏ ﻧﻈﻢ اﺧﻼﻗ ِ‬
‫ﯽ‬
‫ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮلِ ﻣﻌﺘﺒﺮ‪ ،‬و ﺑﺎور ﺑﮫ اﯾﻨﮑﮫ ھﻤﮫ ی اﻧﺴﺎن ھﺎ دارای وﺿﻌﯿﺖ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺎﺳﺎ ﺑﺮاﺑﺮی ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ در ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺘﺒﻠﻮر ﺷﺪه ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﺷﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﮫ ﻣﮭﻢ اﺳﺖ ﮐﮫ ﮔﺮﭼﮫ آﻣﻮزه ی ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻋﻤﯿﻘﺎ ﻣﺪﯾﻮن ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﯿﺎن ﻣﺠﺪد آن ﻣﻔﮭﻮم‬
‫ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﮫ درﺣﻘﯿﻘﺖ از ﺟﮭﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻣﮭﻤﯽ از آن ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽ رود‪ .‬ﻧﯿﮑﻞ)‪ (1987:8-10‬ﺑﮫ ﺳﮫ ﺟﻨﺒﮫ ﻣﺸﺨﺺ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﻔﮭﻮم ﻣﻌﺎﺻﺮ‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در آﻧﮭﺎ ﺑﺎ ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﻔﺎوت دارد و از آن ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽ رود‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻨﮑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺄﮐﯿﺪ دارد ﮐﮫ‬
‫ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺮاﺑﺮی ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻋﻤﻞ اﯾﺠﺎﺑﯽ دوﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻤﮏ ھﺎی رﻓﺎھﯽ‪ ،‬اﺳﺖ‪ .‬او ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﺘﻤﺎﯾﻞ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﮫ اﻧﺴﺎن ھﺎ را ﺻﺮﻓﺎً ﺑﮫ ﻋﻨﻮان اﻓﺮاد‪ ،‬ﺑﮫ ﺳﺎن ´ﺟﺰاﯾﺮی ﺟﺪاﮔﺎﻧﮫ´ ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﺮای ﭘﺬﯾﺮش‬
‫اھﻤﯿﺖ ﺧﺎﻧﻮاده و اﺟﺘﻤﺎع در ﺣﯿﺎت اﻓﺮاد دارﻧﺪ‪ .‬ﺳﻮم اﯾﻨﮑﮫ‪ ،‬ﻧﯿﮑﻞ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﺎﺻﺮ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﮫ آﻧﭽﮫ ﻧﻮﻋﺎً در آﺛﺎر ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﯾﺎﻓﺖ‬
‫ﻣﯽ ﺷﺪ‪ ،‬از ﻟﺤﺎظ ﺣﯿﻄﮫ و ﺟﮭﺖ ﮔﯿﺮی ﺑﺴﯿﺎر ´ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﮔﺮا´ ﺗﺮ ﻣﯽ داﻧﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﮫ ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﻣﺮوزه ﺑﮫ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪه ای‬
‫ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﻮﺟﮫ و اﻗﺪاﻣﺎت ﺟﮭﺎﻧﯽ اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻤﺎﯾﺰی ﮐﮫ ﻧﯿﮑﻞ ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﺣﻘﻮق ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽ ﻧﮭﺪ‪ ،‬ﻓﮭﻢ ﺗﻮﺳﯿﻊ اﯾﻦ ﻣﻔﮭﻮم را ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ‬
‫ﺳﺎزد‪ .‬درﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺴﯿﺎری از ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن ﺑﮫ وﺟﻮد ﺳﮫ ﻧﺴﻞ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻧﺴﻞ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺷﺎﻣﻞ ﺣﻘﻮق اﻣﻨﯿﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ و‬
‫ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻼﺣﻈﺎت اﯾﻦ ﻧﺴﻞ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﺑﮫ آﺷﮑﺎر ﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ در اﻧﻘﻼب ﻓﺮاﻧﺴﮫ و ﺑﯿﺎﻧﯿﮫ ی اﺳﺘﻘﻼل آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﻧﺴﻞ دوم‬
‫ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﺣﻘﻮق اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪-‬اﻗﺘﺼﺎدی‪ ،‬ﻣﺜﻼ ﺣﻘﻮق رﻓﺎه‪ ،‬آﻣﻮزش و آﺳﺎﯾﺶ را ﻟﺤﺎظ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﻋﻤﺪﺗﺎ در ‪ UHDR‬ﺗﺒﻠﻮر ﯾﺎﻓﺘﮫ اﻧﺪ‪ .‬ﻧﺴﻞ ﺳﻮم و‬
‫آﺧﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻣﻮاردی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻖ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﭘﺎک‪ ،‬و ﺣﻘﻮق اﻗﻠﯿﺖ ھﺎی ﺑﻮﻣﯽ را ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺴﻞ از ﺣﻘﻮق‬
‫ﺗﻨﮭﺎ از دو دھﮫ آﺧﺮ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺑﻄﻮر ﺟﺪی ﻣﻄﺮح ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺗﻮﺳﯿﻊ ﻣﮭﻤﯽ در آﻣﻮزه ی ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ھﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﮔﺮﭼﮫ اھﻤﯿﺖ ﻓﺮاوان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﺗﺎزﮔﯽ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﯽ روﺷﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺧﻮد اﯾﻦ ﻣﻔﮭﻮم‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﮫ ﻗﺪﻣﺖ دو ھﺰار ﺳﺎل دارد‪ .‬ﺑﺴﻂ ﻣﻔﮭﻮم‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺎ ﻃﺮح و ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ اﯾﺪه ھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬دﺳﺖ ﮐﻢ درﻧﻈﺮ ﻣﺎ‪ ،‬ﺑﮫ اﺳﺘﻘﺮارﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻮﺳﺴﺎت‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯽ وﺣﻘﻮﻗﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﭽﯿﺪه ای اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﮫ ﻣﻘﺼﻮد از آﻧﮭﺎ ﺻﯿﺎﻧﺖ و ارﺗﻘﺎی ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ھﻤﮫ اﻧﺴﺎن ھﺎ در ھﻤﮫ ﻣﮑﺎن ھﺎﺳﺖ‪ .‬ﮐﻤﺘﺮ‬
‫ﮐﺴﯽ اھﻤﯿﺖ اﯾﻦ روﻧﺪ وﯾﮋه در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ را دﺳﺖ ﮐﻢ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪.‬‬

‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﺑﮫ اﺑﻨﺎی ﺑﺸﺮ اﻋﻄﺎ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﮐﺎرﮐﺮد آﻧﮭﺎ اﯾﺠﺎد ﺗﻀﻤﯿﻦ ھﺎﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﻣﺪﻋﺎ ھﺎی ﻣﺎ درﺑﺎره ی‬
‫ﺑﮭﺮه ﻣﻨﺪی ازﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ اﺳﺖ‪ .‬از ﻟﺤﺎظ ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺧﻮد از ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﮫ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﻔﮭﻮم‬
‫´ﺣﻖ´ اﺧﺘﺼﺎص دارد ﺗﺎ اﺟﺰای ﻣﺘﺸﮑﻠﮫ ی اﯾﻦ ﻣﻔﮭﻮم را ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ از آن ﻣﺸﺘﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬روﺷﻦ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻓﮭﻢ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ آﻣﻮزه ی‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﺷﯿﻮه ھﺎی ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺣﻘﻮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﻣﻔﺼﻞ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ درﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‬ ‫‪-‬‬

‫ﺗﻤﺎﯾﺰی ﮐﮫ ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ و ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان دو ﻣﻘﻮﻟﮫ ی ﻣﺠﺰای ﺣﻘﻮق ﻧﮭﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد درﻓﮭﻢ ﻣﺒﻨﺎ و ﮐﺎرﺑﺮد ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ دارای‬
‫اھﻤﯿﺖ ﺑﻨﯿﺎدی اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬ﺑﮫ ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮﻗﯽ اﻃﻼق ﻣﯽ ﺷﻮدﮐﮫ در ﻣﺘﻮن ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﺣﻖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺣﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ از‬
‫ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﮫ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬در ﻣﻮرد ﯾﮏ ﺣﻖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ ﭘﯿﺶ از وﺟﮭﮫ ی ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﯾﺎﻓﺘﻦ‬
‫وﺟﻮد دارد‪ ،‬و ﺣﺪود اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺗﺎ ﺑﺪآﻧﺠﺎﺳﺖ ﮐﮫ ﻗﻮه ی ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺰار ﻣﺮﺑﻮﻃﮫ ﻣﺠﺎزﻣﯽ ﺷﻤﺮد‪ .‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮫ از ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬ﺣﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ‬
‫دﺧﺘﺮ ﻣﻦ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از آﻣﻮزش ھﺎﯾﯽ دارد ﮐﮫ در ﻗﺎﻧﻮن آﻣﻮزش ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻣﺼﻮب ‪ 1944‬رﺳﻤﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﮫ اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ‬
‫ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺣﯿﻄﮫ ی ﺑﺮﺧﻮرداری از اﯾﻦ ﺣﻖ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﺳﺖ‪ .‬دﺧﺘﺮ ﻣﻦ ﺣﻖ آﻣﻮزش دﯾﺪن در ﻣﺪرﺳﮫ ای در ﺟﻨﻮب ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ را ﻧﺪارد‪ .‬ﭘﻮزﯾﺘﯿﻮﯾﺴﺖ ھﺎی‬
‫ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ ﺗﻨﮭﺎ در ﻣﻮرد ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﮐﮫ از ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺰاری ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً وﺟﻮد‬
‫دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﺑﯿﺎن دﻗﯿﻖ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﺑﮭﺘﺮ اﺳﺖ آﻧﮭﺎ را ﻣﺪﻋﺎھﺎی اﺧﻼﻗﯽ داﻧﺴﺖ ﮐﮫ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻋﺎﻗﺒﺖ در‬
‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻠﯽ ﯾﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻮﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﺸﻮﻧﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﯾﮏ ﭘﻮزﯾﺘﯿﻮﯾﺴﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺣﻘﻮق ﻗﺮن ﻧﻮزدھﻤﯽ‪ ،‬ﺟﺮﻣﯽ ﺑﻨﺘﺎم‪ ،‬ﭼﯿﺰی ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﭘﯿﺶ از‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺴﺘﻘﻞ از اﯾﻨﮑﮫ ﺑﮫ ﺻﻮرت ﻗﺎﻧﻮن درآﯾﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﯾﮏ ﭘﻮزﯾﺘﯿﻮﯾﺴﺖ‪ ،‬ﺗﻌﯿﯿﻦ وﺟﻮد ﺣﻘﻮق‪ ،‬دﺷﻮار‬
‫ﺗﺮ از ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮدن وﺿﻌﯿﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ آن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬درﺳﺖ ﺑﺮﺧﻼف اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ادﻋﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ‪ ،‬ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﭘﯿﺶ از‪،‬‬
‫و ﻣﺴﺘﻘﻞ از روﻧﻮﺷﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺷﺎن وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‬وﺟﻮد و اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ واﺑﺴﺘﮫ ﺑﮫ اَﻋﻤﺎل ﺣﻘﻮﻗﺪاﻧﺎن و ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺰاران اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ‬
‫ﺑﺴﯿﺎری ﻣﺤﺎﺟﮫ ﮐﺮده اﻧﺪ ﮐﮫ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺳﯿﺎه ﭘﻮﺳﺖ آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ در دوره آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ‪ ،‬واﺟﺪ ﺣﻘﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮای ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺗﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ در ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ‬
‫ﮐﺸﻮرﺷﺎن ﺑﻮده اﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﮫ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﻘﯽ وﺟﮭﮫ ی ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﺪاﺷﺘﮫ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺮدم ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﺎن ﺑﺎ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ را در ﻗﺎﻟﺐ ﺣﻘﻮﻗﯽ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ﺑﺴﯿﺎری در ﻣﻮرد آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ اﺧﻼﻗﺎ ﻧﻔﺮت اﻧﮕﯿﺰ ﻣﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬دﻗﯿﻘﺎ ھﻤﯿﻦ ﻋﺪم ﭘﺬﯾﺮش ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻨﯿﺎدی‪ ،‬ازﺟﻤﻠﮫ ﺣﻖ‬
‫ﻣﻮرد ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻦ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ رﻧﮓ و ﺣﻖ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺮای اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺳﺎﮐﻨﺎن آن ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ رژﯾﻢ آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﮔﻮﻧﮫ‬
‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ و اﻋﺘﺮاض ھﺎ ﺗﻨﮭﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮫ ﺳﺒﺐ ﺑﺎور ﺑﮫ وﺟﻮد و اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ اﻧﮕﯿﺨﺘﮫ ﺷﻮد‪ .‬در روﯾﮑﺮد اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﺑﺎور ﺑﮫ اﯾﻨﮑﮫ‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻌﺘﺒﺮ و اﺧﻼﻗﺎ ﻣﺠﺎب ﮐﻨﻨﺪه اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﮫ ﺑﮫ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻗﺎﻧﻮن رﺳﯿﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ .‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ رژﯾﻢ‬
‫آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺑﺎ ﺗﮑﯿﮫ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺷﮑﻞ ﺑﮕﯿﺮد‪ .‬ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮫ درﺳﺘﯽ ادﻋﺎ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻏﯿﺮ ﺳﻔﯿﺪ‬
‫ﭘﻮﺳﺘﺎن آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ در آن رژﯾﻢ ﻧﻘﺾ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﮫ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺻﻼ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬اﻧﮑﺎر ﻧﻈﺎم ﻣﻨﺪ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻧﻘﺾ ﻓﺎﺣﺶ‬
‫ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽِ ﺑﻨﯿﺎدیِ رﻧﮕﯿﻦ ﭘﻮﺳﺘﺎن اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه ﺑﻮد‪.‬‬

‫از ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ روﺷﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻓﺮوﮐﺎﺳﺖ ﯾﺎ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﮐﺮد‪ .‬روﯾﮑﺮد ﭘﻮزﯾﺘﯿﻮﯾﺴﺖ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﻗﻮاﻧﯿﻦ‬
‫ﻣﺼﻮب‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ ﻣﺤﮑﻮم ﮐﺮدن ﻧﻈﺎم ھﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ را از دﯾﺪﮔﺎه ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﺘﯿﺠﮫ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﮫ ﺑﮭﺘﺮ اﺳﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﺎ‬
‫ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻌﺎدل اﻧﮕﺎﺷﺖ‪ .‬ﺑﺎﻻﺧﺮه‪ ،‬وﺟﻮد ‪ UDHR‬و ﭘﯿﻤﺎن ھﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‪ ،‬ﮐﮫ رژﯾﻢ آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ از اﻣﻀﺎی اﻏﻠﺐ آﻧﮭﺎ‬
‫ﺧﻮدداری ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل اﺧﻼﻗﯽ ﻗﻮی ای ﺑﮫ دﺳﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن آن رژﯾﻢ دادﻧﺪ‪ .‬آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ﻧﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺸﺮ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ در ﻣﻮﻟﻔﮫ ای اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺎ ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ اﺷﺘﺮاک دارد‪ ،‬و آن اﯾﻨﮑﮫ ﻣﻌﺘﺒﺮ داﻧﺴﺘﻦ آن ﻣﺸﺮوط ﺑﮫ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اش اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬آرﻣﺎن‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ آن اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺮ ھﻤﮫ اﻧﺴﺎن ھﺎ در ھﻤﮫ ﺟﺎ‪ ،‬ﺻﺮف ﻧﻈﺮ از اﯾﻨﮑﮫ آﯾﺎ ﺗﻮﺳﻂ ھﻤﮫ ی ﮐﺸﻮر ھﺎ ﺑﮫ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﺷﺪه اﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ ،‬اﻋﻄﺎ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﮫ ﮐﺸﻮرھﺎی ﺑﺴﯿﺎری ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺸﺮ را ﺑﮫ ﻃﻮرﮐﻠﯽ ﯾﺎ ﺟﺰﺋﯽ در ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺼﻮب ﺧﻮد ﺑﮫ رﺳﻤﯿﺖ ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد‪ ،‬ﺣﺎﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در اﯾﻦ ﮐﺸﻮرھﺎ اﺻﺮار دارﻧﺪ ﮐﮫ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽِ ﺑﻨﯿﺎدی ﻣﻌﺘﺒﺮ اﻧﺪ‪ .‬ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬
‫ﺑﮫ ﻃﻮر اﯾﺠﺎﺑﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎھﺎﺳﺖ‪ .‬ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ آﺷﮑﺎرا ﺑﺎر اﺧﻼﻗﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ ‪ ،‬وﺟﻮد و اﻋﺘﺒﺎرﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﻗﺸﮫ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻨﮑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﺑﺎ ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ‬
‫ﯾﮑﯽ ﺑﺪاﻧﯿﻢ اﺷﺘﺒﺎه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮭﺘﺮ اﺳﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﻢ اﺧﻼﻗﯽ و ھﻢ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اﻧﮕﺎﺷﺖ‪ .‬ﯾﮏ ھﺪف اﺻﻠﯽ ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ‬
‫ﺑﺮای اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﻓﺮاھﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ھﺪف ﻣﺒﺎرزان ﻋﻠﯿﮫ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ ﻧﯿﺰ ھﻤﯿﻦ ﺑﻮد‪ .‬ادﻋﺎی ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﺑﮫ‬
‫وﺿﻌﯿﺖ آﻧﮭﺎ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺧﻼﻗﯽ در اﻋﻼﻣﯿﮫ ھﺎ و ﻣﯿﺜﺎق ھﺎی ﭘﺮﺷﻤﺎر دﯾﮕﺮ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﮐﺎرآﯾﯽ ﻋﻤﻠﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻋﻤﺪﺗﺎً‬
‫ﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﮫ اﯾﻦ دارد ﮐﮫ ﺑﮫ ﻗﺎﻟﺐ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ درآﯾﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮاردی ﮐﮫ ﻣﻮارد ﻣﺸﺨﺼﯽ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﮫ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ رژﯾﻢ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻘﺪم ﺑﮫ دﻓﺎع از ﺟﻨﺒﮫ ی اﺧﻼﻗﯽ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق داده ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﮫ ﺗﺪرﯾﺞ زﻣﯿﻨﮫ ﺑﺮای رﺳﻤﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺣﻘﻮق ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ‬
‫ﻓﺮاھﻢ آﯾﺪ‪.‬‬

‫ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ و ﺣﻘﻮق آزادی‬ ‫‪-‬‬

‫ﺑﮫ ﻣﻨﻈﻮر ﻓﮭﻢ ﺧﺎﺻﮫ ھﺎی ﮐﺎرﮐﺮدی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﻤﺎﯾﺰات ﻣﺸﺨﺺ ﺗﺮی را ﻟﺤﺎظ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﮫ ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ و ﺣﻘﻮق آزادی ﻧﮭﺎده ﺷﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬اﻏﻠﺐ ﻣﺮﺳﻮم اﺳﺖ ﮐﮫ اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﺎ رﺟﻮع ﺑﮫ ﻃﺒﻘﮫ ﺑﻨﺪی ﮔﺴﺘﺮده ﺗﺮی ﮐﮫ دﺑﻠﯿﻮ‪.‬ان‪.‬ھﻮﻓِﻠﺪ )‪ (1919‬از ﺣﻘﻮق ﮐﺮده اﺳﺖ آﻏﺎز ﺷﻮد‪ .‬ھﻮﻓﻠﺪ‬
‫ﭼﮭﺎر ﻣﻘﻮﻟﮫ ﺑﺮای ﺣﻘﻮق ﺑﺮﻣﯽ ﺷﻤﺮد‪ :‬ﺣﻘﻮق آزادی‪ ،‬ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﻗﺪرت‪ ،‬و ﺣﻘﻮق اﯾﻤﻨﯽ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﭘﺲ از او ﺑﺴﯿﺎری از اﺳﺘﺎدان ﺑﻌﺪی‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﮫ اﻧﻀﻤﺎم دو ﻣﻘﻮﻟﮫ آﺧﺮ در دو ﻣﻘﻮﻟﮫ ﻧﺨﺴﺖ ﮔﺮاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﮫ اﻧﺪو ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺗﻮﺟﮫ را ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﺑﮫ ﺣﻘﻮق آزادی و ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ ﻣﻌﻄﻮف‬
‫ﮐﺮده اﻧﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﮫ ی اﯾﻦ ﮔﺮاﯾﺶ‪ ،‬اﺛﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﭘﯿﺘﺮ ﺟﻮﻧﺰ)‪ (1994‬اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺟﻮﻧﺰ ﺗﻮﺟﮫ ﺧﻮد را ﻣﻨﺤﺼﺮا ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ و ﺣﻘﻮق آزادی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬دﯾﺪﮔﺎه او ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺮ ﺳﻨﺖ ﻣﺴﺘﻘﺮی در ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺣﻘﻮق‬
‫اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺮای ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ اھﻤﯿﺖ اوﻟﯽ ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮﻧﺰ ﯾﮏ ﺣﻖ ادﻋﺎ را ﺣﻘﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻃﻠﺐ داﺷﺘﻦ وﻇﯿﻔﮫ اﯾﺴﺖ‪ .‬ﯾﮏ ﺣﻖ‬
‫ادﻋﺎ ﺣﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻓﺮد ﺑﺮ ﮔﺮدن ﺷﺨﺺ ﯾﺎ اﺷﺨﺎﺻﯽ دارد ﮐﮫ وﻇﯿﻔﮫ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﮫ آن ﺣﻖ را ﺑﮫ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﻖ ﺑﺪھﮑﺎر اﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﮫ ﻣﺜﺎل دﺧﺘﺮم‬
‫ﺑﺮﮔﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﺣﻖ او ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از آﻣﻮزﺷﯽ ﻣُﮑﻔﯽ‪ ،‬ﺣﻘﯽ ادﻋﺎﯾﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﻮﻟﯽ آﻣﻮزش ﻧﺎﺣﯿﮫ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﮫ وﻇﯿﻔﮫ ی ﺑﺮآوردن ﻣﻮﺿﻮع آن ﺣﻖ را‬
‫ﺑﺮﻋﮭﺪه دارد‪ .‬ﺟﻮﻧﺰ ﺗﻤﺎﯾﺰھﺎی ﺿﺮوری دﯾﮕﺮی درون ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻖ ادﻋﺎ ﻣﯽ ﻧﮭﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﮫ ﻣﯿﺎن ﺣﻖ ادﻋﺎی اﯾﺠﺎﺑﯽ و ﺣﻖ ادﻋﺎی ﺳﻠﺒﯽ‬
‫ﺗﻔﮑﯿﮏ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﻖ ادﻋﺎی اﯾﺠﺎﺑﯽ ﺣﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻓﺮد ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺧﯿﺮ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺸﺨﺼﯽ دارد ﮐﮫ دﯾﮕﺮی وﻇﯿﻔﮫ ﺗﺎﻣﯿﻦ آن را‬
‫دارد‪ .‬ﭘﺲ ادﻋﺎی دﺧﺘﺮ ﻣﻦ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از آﻣﻮزش ﺣﻖ ادﻋﺎﯾﯽ اﯾﺠﺎﺑﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻖ ادﻋﺎی ﺳﻠﺒﯽ‪ ،‬ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬ﺣﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻓﺮد ﺑﺮای ﻣﺤﻔﻮظ‬
‫ﻣﺎﻧﺪن از ﻧﻮﻋﯽ ﻣﺪاﺧﻠﮫ ﯾﺎ ﺗﻌﺪّی دﯾﮕﺮی در ﺣﯿﺎت ﯾﺎ اﻣﻮال ﺧﻮد دارد‪ .‬ﻣﺜﻼ در ﻣﻮرد دﺧﺘﺮ ﻣﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ دارای ﺣﻖ ادﻋﺎﯾﯽ ﺳﻠﺒﯽ ای ﻋﻠﯿﮫ‬
‫ﺗﻼش دﯾﮕﺮان ﺑﺮای دزدﯾﺪن ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﺶ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺜﺎل ھﺎ ﺑﮫ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻧﮭﺎﯾﯽ ای ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ﺟﻮﻧﺰ درون ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻣﯽ دھﺪ‪:‬‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺮ ﺷﺨﺺ ﺧﺎص و ﺣﻘﻮق ﺑﺮ ﻋﻤﻮم‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺮ ﺷﺨﺺ ﺧﺎص‪ ،‬ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﺷﺨﺺ ﺑﺮ وﻇﯿﻔﮫ دار ﻣﺸﺨﺼﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اداره ی ﻣﺘﻮﻟﯽ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫آﻣﻮزش دارد‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺮ ﻋﻤﻮم‪ ،‬ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﺑﺮ ﮔﺮدن ھﯿﭻ ﺷﺨﺺ ﺧﺎﺻﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﺑﺮﻋﮭﺪه ھﻤﮕﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺣﻖ دﺧﺘﺮ ﻣﻦ‬
‫ﺑﺮای ﮐﺴﺐ آﻣﻮزش‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﺮ ﻋﮭﺪه ی ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻧﺒﻮد ﻋﻤﻼ ﺑﯽ ﻓﺎﯾﺪه ﻣﯽ ﺑﻮد‪ .‬ھﻤﯿﻨﻄﻮر ﺣﻖ او ﺑﺮای اﯾﻨﮑﮫ ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﺶ‬
‫دزدﯾﺪه ﻧﺸﻮد‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﺮ ﻋﻤﻮم ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﮫ ﺑﮫ ﻃﻮر ﺑﺎﻟﻘﻮه از ﭘﺲ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎری ﺑﺮﻣﯽ آﯾﻨﺪ اﻋﻤﺎل ﻧﻤﯽ ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﻮدی ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺮای ﺣﻘﻮق‬
‫ادﻋﺎ ﺧﺼﯿﺼﮫ ھﺎی اﯾﺠﺎﺑﯽ ﯾﺎ ﺳﻠﺒﯽ و ﻧﯿﺰ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﯾﺎ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺟﻮﻧﺰ ﺣﻘﻮق آزادی را ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ درﻏﯿﺎب ھﺮﮔﻮﻧﮫ وﻇﯿﻔﮫ ای ﮐﮫ ﺳﺪ راه اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﻟﺬا ﺷﺎﻣﻞ‬
‫ﮐﻨﺶ ھﺎﯾﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﺷﺨﺺ از اﻧﺠﺎم ﺷﺎن ﻧﮭﯽ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ‪ ،‬ﺧﺼﯿﺼﮫ ی ﺑﺎرزﺣﻘﻮق آزادی‪ ،‬ﺳﻠﺒﯽ ﺑﻮدن آﻧﮭﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای‬
‫ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻣﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ دارای ﺣﻖ آزادی اﻧﺘﺨﺎب اﯾﻨﮑﮫ ﺗﻌﻄﻼﺗﻢ را در ﺳﺎﺣﻞ زﯾﺒﺎی ﺧﺎﺻﯽ در ﯾﻮﻧﺎن ﺑﮕﺬراﻧﻢ ھﺴﺘﻢ‪ .‬ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﮫ‪،‬‬
‫ھﯿﭻ ﮐﺲ وﻇﯿﻔﮫ اﯾﺠﺎﺑﯽ ای ﺑﺮای اﺟﺎﺑﺖ اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺧﺎص از ﺣﻘﻮق آزادی ﻣﻦ ﻧﺪارد‪ .‬ﻣﺜﻼ ھﯿﭻ اداره ﯾﺎ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻌﺎدل اداره ی آﻣﻮزش وﺟﻮد‬
‫ﻧﺪارد ﮐﮫ ﻣﺴﻮﻟﯿﺖ ﺗﺤﻘﻖ رؤﯾﺎی ﻣﺮا ﺑﺮﻋﮭﺪه داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ ﯾﮏ ﺣﻖ آزادی‪ ،‬ﺣﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻓﺮد ﺑﺮای اﻧﺠﺎم آﻧﭽﮫ ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ‪،‬‬
‫دارد‪ ،‬دﻗﯿﻘﺎ ﺑﺪان ﺧﺎﻃﺮ ﮐﮫ ﺷﺨﺺ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺣﻘﻮق ادﻋﺎی دﯾﮕﺮان ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎری ﻧﯿﺴﺖ ﮐﮫ از ﭼﻨﺎن ﻋﻤﻠﯽ ﺑﭙﺮھﯿﺰد‪ .‬ﺣﻘﻮق آزادی ﻇﺮﻓﯿﺖ آزاد‬
‫ﺑﻮدن را ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ آورﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺪون اﯾﻨﮑﮫ ﺑﺮای رﺳﺎﻧﺪن ﻓﺮد ﺑﮫ ﻣﻮﺿﻮع اراده اش ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ ھﯿﭽﮕﻮﻧﮫ اﺑﺰاری ﻓﺮاھﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺑﮏ ﻣﯿﻠﯿﺎردر و‬
‫ﯾﮏ ﻣﻔﻠﺲ ھﺮدو ﺑﮫ ﯾﮏ ﻣﯿﺰان از ﺣﻖ آزادی اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺬراﻧﺪن ﺗﻌﻄﯿﻼت ﺷﺎن در ﮐﺎرآﺋﯿﺐ ﺑﺮﺧﻮردار اﻧﺪ ‪.‬‬

‫ﻣﻘﻮﻻت اﺳﺎﺳﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫‪-‬‬

‫ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻻ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻣﻮری ﺑﻮد ﮐﮫ ﻣﯽ ﺗﻮان ´ﺧﺎﺻﮫ ھﺎی ﺻﻮری´ ﺣﻘﻮق ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﺮﺧﻼف آن ﺑﮫ ﻣﻘﻮﻻت ﻣﺘﻔﺎوت ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی‬
‫ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﭘﺮدازد‪ .‬اﮔﺮ ﻓﺮد ﺑﮫ ﮐﻨﺪوﮐﺎو در اﺳﻨﺎد ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ ﮐﮫ در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﮑﺘﻮﺑﺎت ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دھﻨﺪ ﺑﭙﺮدازد‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﭘﻨﺞ ﻣﻘﻮﻟﮫ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺸﺮ را ﺗﺸﺨﯿﺺ دھﺪ و ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻻت ﺑﺪﯾﻦ ﻗﺮار اﻧﺪ‪ :‬ﺣﻖ ﺣﯿﺎت؛ ﺣﻖ آزادی؛ ﺣﻘﻮق ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ؛ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺮﺧﻮرداری ازﺣﻤﺎﯾﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ؛ ﺣﻘﻮق ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻨﯿﺎدی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدی‪ ،‬و ﻓﺮھﻨﮕﯽ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻘﻮق در ﺑﮫ اﺻﻄﻼح ﺳﮫ ﻧﺴﻞ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ ﮔﺴﺘﺮده اﻧﺪ و ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﭘﯿﭽﯿﺪه ای از ﺣﻘﻮق آزادی و ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﯽ ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﻣﺜﻼ ﺣﻖ ﺣﯿﺎت ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻣﯿﺰان ﻣﺸﺘﻤﻞ‬
‫ﺑﺮ ھﺮ دو ﺣﻖ آزادی و ادﻋﺎﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ‪ ،‬ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻮﺛﺮ از ﺣﻖ ﺣﯿﺎت ﻣﺴﺘﻠﺰم وﺟﻮد ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻋﻠﯿﮫ ﺗﻌﺪی دﯾﮕﺮان ﺑﮫ ﺣﻖ ﺷﺨﺺ و وﺟﻮد ﺣﻘﻮق ادﻋﺎﯾﯽ‬
‫ﺑﺮای دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﮫ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎز ھﺎی ﭘﺎﯾﮫ ی ﺣﻔﻆ ﺣﯿﺎت ﻓﺮد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻐﺬﯾﮫ و ﺑﮭﺪاﺷﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدی و‬
‫ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬ﺑﮫ ﺳﻮی وﺟﻮد اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ ﻣﯿﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﺪارک اﯾﺠﺎﺑﯽ ﻣﻮﺿﻮع آن ﺣﻘﻮق ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ دارای ارزش ﻣﻌﺎدل اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﮫ ھﺮ ﺣﻘﯽ ﺑﮫ ھﻤﺎن اﻧﺪازه ی ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮ اھﻤﯿﺖ دارد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﮕﺮش‪ ،‬ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺸﺮ ﺗﻌﺎرض ﺑﺎﻟﻘﻮه ای وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ ارزش اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮاﺑﺮی ﺑﺮای ھﻤﮫ ی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺗﻨﻈﯿﻢ‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﺗﺮﺗﯿﺐ اھﻤﯿﺖ را ﻣﺠﺎز ﻧﻤﯽ دارد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺗﻌﺎرض ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ رخ دھﺪ و ﭼﻨﯿﻦ ھﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬دارای اھﻤﯿﺖ ﯾﮑﺴﺎن‬
‫اﻧﮕﺎﺷﺘﻦ ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮق‪ ،‬اﺻﻮﻻ ھﺮ ﮐﻮﺷﺸﯽ ﺑﺮای ﻓﯿﺼﻠﮫ دادن ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﻌﺎرﺿﺎت اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ را ﻣﻨﻊ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﯾﮏ ﮐﺸﻮر درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﮫ‬
‫ﻓﺮﺿﯽ را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ﮐﮫ دﭼﺎر ﻓﻘﺪان ھﻤﮫ ﺟﺎﻧﺒﮫ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﯽ و ﻣﺎدی اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺸﻮر از ﻓﺮاھﻢ ﮐﺮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ﺷﮭﺮوﻧﺪان اش ﻧﺎﺗﻮان اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﺮﭼﮫ ﻣﻮﻇﻒ ﺑﮫ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺘﻮﻟﯿﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺎﯾﻞ ﺑﮫ داﻧﺴﺘﻦ آﻧﻨﺪ ﮐﮫ ﮐﺪام ﯾﮏ از اﯾﻦ‬
‫ﺣﻘﻮق اﺳﺎﺳﯽ ﺗﺮ از ﺑﻘﯿﮫ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮫ ﮐﺪام ﯾﮏ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اوﻟﻮﯾﺖ داد و ﺑﮫ دﻧﺒﺎل ﻓﺮاھﻢ ﮐﺮدن آن ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺘﻨﺎع از اﯾﻦ اﻣﺮ‪ ،‬ھﺮﻗﺪر ھﻢ ﮐﮫ از‬
‫ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺻﻮﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﮫ ﻣﻨﺰﻟﮫ ﺟﺰﻣﯿﺘﯽ ﻧﺎﻣﻮﺟﮫ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺗﻼش ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ھﺎﯾﯽ ﻋﻤﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﭘﺮﺑﺎری اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬
‫اﻣﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم وﺟﻮد ﻣﻌﯿﺎرھﺎی ﻏﺎﯾﯽ ﺗﺮی اﺳﺖ ﮐﮫ ﻓﺮد ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﮭﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ اھﻤﯿﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﺣﻘﻮق ﺟﺪاﮔﺎﻧﮫ ﺑﺸﺮ را ´اﻧﺪازه ﺑﮕﯿﺮد´‪ .‬آﻧﭽﮫ ﮐﮫ در‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺎ از ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮای اﺷﺎره ﮐﺮدن ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه‪ ،‬ﭘﺮﺳﺶ ھﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﮫ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ ﮐﺎر ﮔﯿﺮی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻣﺴﺘﻠﺰم‬
‫ﭼﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ وﻇﯿﻔﮫ ﺑﺮ ﻋﮭﺪه ﮐﯿﺴﺖ؛ ﭼﮫ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﺮ ﻋﮭﺪه دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﮫ ﭼﮫ ﻧﯿﺎز‬
‫دارﻧﺪ؟‬

‫ﺣﯿﻄﮫ وﻇﺎﯾﻒ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫‪-‬‬

‫ﮔﻔﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ھﻤﮕﺎن ﺑﮫ ﺗﺴﺎوی دارای ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎﻧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﮫ ی ﻋﺮﻓﯽ اﯾﻦ ادﻋﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ ھﺮ ﮐﺴﯽ وﻇﯿﻔﮫ ی ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی ﺣﻘﻮق‬
‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ھﺮ ﮐﺲ دﯾﮕﺮ را ﺑﺮﻋﮭﺪه دارد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﻌﮭﺪ ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮ ﻋﮭﺪه ی دوﻟﺖ ھﺎی ﻣﻠﯽ و ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎی ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‪،‬‬
‫ﺑﯿﻦ اﻟﺪوﻟﯽ ﻧﮭﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮﻣﺎس ﭘﻮگ)‪ (1995‬ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ ﺗﻌﮭﺪ اﺧﻼﻗﯽ ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ دﻗﯿﻘﺎ ﺑﮫ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺎﯾﺪ‬
‫ﺑﮫ ﻧﺤﻮی ﺑﯽ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮ ﻋﮭﺪه ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎﯾﯽ ﻧﮭﺎده ﺷﻮد ﮐﮫ آﻧﮭﺎ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻣﻮﺛﺮ اﯾﻦ وﻇﯿﻔﮫ ﺑﮭﺘﺮﯾﻦ و ﺗﻮاﻧﺎ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮﺟﻊ اﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺧﻮاﻧﺶ‪،‬‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎی ﻏﯿﺮدوﻟﺘﯽ و ﺷﮭﺮوﻧﺪان ﻣﻨﻔﺮد ﻧﯿﺰ ﻧﻘﺶ ﻣﮭﻤﯽ در ﺻﯿﺎﻧﺖ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎرﺗﻌﮭﺪ اﺻﻠﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮﮔﺮدن ﻣﻮﺳﺴﺎت ﻣﻠﯽ و‬
‫ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﺮﺑﻮط‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻠﺖ‪-‬دوﻟﺖ ھﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ و ﺑﺎﻧﮏ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﮐﺴﯽ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎ ﻣﺎﯾﻞ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﮫ‪ ،‬ﻣﺜﻼ‪،‬‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد وﻇﺎﯾﻒ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﯿﺎن اﻓﺮاد ﺳﺮاﺳﺮ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﻃﻮر ﻣُﮑﻔﯽ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺻﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ´ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی´ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ دو ﻋﺎﻣﻞ آﺷﮑﺎر را ﻧﺎدﯾﺪه ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ :‬اﻓﺮاد ﻣﺎﯾﻞ اﻧﺪ ﮐﮫ ﺧﻮاﺳﺘﮫ ھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﺷﺎن‪ ،‬ﺑﮫ وﯾﮋه اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮاده و ﺣﻠﻘﮫ آﺷﻨﺎﯾﺎن ﺷﺎن را در‬
‫اوﻟﻮﯾﺖ ﻗﺮار دھﻨﺪ ؛ دﯾﮕﺮ اﯾﻨﮑﮫ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ اﻓﺮاد ﺑﺮای اﻧﺠﺎم وﻇﺎﯾﻒ ﺷﺎن‪ ،‬ﺗﺎ ﺣﺪ زﯾﺎدی‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﺷﺎن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ‪،‬‬
‫ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی ھﺎی ﺟﮭﺎﻧﯽ در ﺗﻮزﯾﻊ ﺛﺮوت اﺳﺎﺳﺎً ﺑﮫ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﮫ در ﮐﺸﻮر ھﺎی ﻓﻘﯿﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ اﻣﮑﺎن ﻧﻤﯽ دھﺪ ﮐﮫ از ﯾﺎری ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﮫ در ﮐﺸﻮر‬
‫ھﺎی ﻏﻨﯽ ﻣﯽ زﯾﻨﺪ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬دﻻﯾﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺒﻨﺎی ﺗﺎﮐﯿﺪ ﭘﻮگ ﺑﺮاﯾﻦ ﻧﮑﺘﮫ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺎر ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮ دوش ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻣﻠﯽ و ﺑﯿﻦ‬
‫اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی ﻣﮑﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮھﻢ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ھﺎ ﺧﺪﻣﺎت و ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻻزم ﺑﺮای ﺷﮭﺮوﻧﺪاﻧﺸﺎن را ﺗﺪارک‬
‫دﯾﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ و ھﻢ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ھﻤﮑﺎری ﻣﻠﺖ‪-‬دوﻟﺖ ھﺎ در ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎی ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﻓﺮاھﻢ آوردن ﺷﺮاﯾﻂ ﺿﺮوری ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺟﮭﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ و ارﺗﻘﺎی‬
‫ﺣﻘﻮق ﺗﮏ ﺗﮏ اﻧﺴﺎن ھﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎ ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ ﻣﮑﻔﯽ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﻓﺮاد ﻋﻤﻼ ﭼﮫ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮑﻨﻨﺪ؟ آﯾﺎ ﺣﻖ ﺑﺸﺮی دﺧﺘﺮ ﻣﻦ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از آﻣﻮزش ﮐﺎﻓﯽ‬
‫ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ اداره ﻣﺘﻮﻟﯽ آﻣﻮزش ھﺮ آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای ﮐﻤﮏ و ارﺗﻘﺎی آﻣﻮزش ﮐﻮدک ﻣﻦ اﻧﺠﺎم دھﺪ؟ آﯾﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم‬
‫ﺗﺪارک ﯾﮏ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﮫ در ﮐﻼس ﺟﮭﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳﻔﺮھﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﻣﮑﺮر ﺑﮫ ﺧﺎرج‪ ،‬و اﺳﺘﺨﺪام ﺗﻮاﻧﺎ ﺗﺮﯾﻦ و ﻓﺮھﯿﺨﺘﮫ ﺗﺮﯾﻦ آﻣﻮزﮔﺎران اﺳﺖ؟ ﻣﺴﻠﻤﺎً‬
‫ﺟﻮاب ﻣﻨﻔﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻧﯿﺎزھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ھﺴﺖ‪ ،‬ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﻢ ﺻﯿﺎﻧﺖ ﻣﮑﻔﯽ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮی اﻓﺮاد‪ ،‬ﻣﺒﺘﻨﯽ‬
‫ﺑﺮاﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و دوﻟﺘﯽ ﺑﮫ ﭼﻨﺎن ﻧﺤﻮ ﺷﺎﯾﺴﺘﮫ ای ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ھﻤﮫ ی اﻓﺮاد ﺑﺮای ﻧﯿﻞ ﺑﮫ ﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ‬
‫ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻓﺮاھﻢ ﮐﺮدن ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﮑﻔﯽ ﻧﯿﻞ ﺑﮫ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ را ﺑﺮﻋﮭﺪه ی دوﻟﺖ ھﺎی ﻣﻠﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد‬
‫ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮاﯾﺎن اورﻧﺪ ) ‪ (2002‬ﻧﯿﺰ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺑﺮھﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﮫ اﺳﺖ‪ .‬او ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ ﻣﻘﺼﻮد از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺻﯿﺎﻧﺖ از ´ﺳﻄﻮح ﺣﺪاﻗﻠﯽ رﻓﺘﺎر ﺷﺎﯾﺴﮫ‬
‫و ﻣﺤﺘﺮﻣﺎﻧﮫ´ ﺑﺎ اﻧﺴﺎن ھﺎﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اھﻤﯿﺖ دارد ﮐﮫ ﺣﺘﯽ وﻇﯿﻔﮫ ی ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺳﻄﻮح ﺣﺪاﻗﻠﯽ رﻓﺘﺎر ﺷﺎﯾﺴﺘﮫ و ﻣﺤﺘﺮﻣﺎﻧﮫ ﺑﺎ اﻧﺴﺎن ھﺎ‬
‫را ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺤﺪود ﺑﮫ ﻣﺮزھﺎی ﻣﻠﯽ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺻﯿﺎﻧﺖ و ارﺗﻘﺎی ﻣًﮑﻔﯽ ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎﻧﯽ ھﻤﮕﺎن‪ ،‬ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﮫ ﻣﺴﺘﻠﺰم دوﻟﺖ‪-‬ﻣﻠﺖ ھﺎی ﻏﻨﯽ ﺗﺮ و‬
‫ﻗﻮی ﺗﺮی اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﮫ ﯾﺎری ﮐﺸﻮرھﺎﯾﯽ ﺑﺮﺧﯿﺰﻧﺪ ﮐﮫ ﻓﻌﻼ از ﺗﺎﻣﯿﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﺷﮭﺮوﻧﺪان ﺷﺎن ﻧﺎﺗﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬ﮔﺮﭼﮫ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺗﺼﻮر اورﻧﺪ از‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﻧﻈﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﺑﯽ ﺟﮭﺖ ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﮫ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﻣﺨﺘﺼﺮی ﺑﮫ ﻣﯿﺰان رﻧﺞ و ﻣﺤﺮوﻣﯿﺖ اﻧﺴﺎن ھﺎ در ﺑﺴﯿﺎری از ﻧﻮاﺣﯽ ﺟﮭﺎن اﻣﺮوز‬
‫ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻧﺸﺎن دھﺪ ﮐﮫ ﻣﺎ ﺗﺎ ﭼﮫ ﻣﯿﺰان از ﺗﺤﻘﻖ ھﻤﯿﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﮐﺎﻣﻼ ﺣﺪاﻗﻠﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﮫ دورﯾﻢ‪.‬‬

‫ﻣﻮﺳﺴﺎت ﻣﻠﯽ و ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ در وﺣﻠﮫ اول دارای ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آزﻣﻮن اﻧﺠﺎم ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آﻣﯿﺰاﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ‪ ،‬ھﻤﺎﻧﺎ ﺧﻠﻖ‬
‫ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺑﺮای ھﻤﮫ اﻓﺮاد ﺟﮭﺖ ﻧﯿﻞ ﺑﮫ ﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺤﻘﻖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﺳﺘﻘﺮار ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ اﯾﺴﺖ ﮐﮫ ھﻤﮕﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از‬
‫ﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﻧﺒﺎﯾﺪ اﯾﻦ آرﻣﺎن را ﺑﺎ ﮐﻮﺷﺶ ﺑﺮای ﺧﻠﻖ ﺟﺎﻣﻌﮫ ی آرﻣﺎﻧﯽ اﺧﻼﻗﯽ اﺷﺘﺒﺎه ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ ﮐﮫ‬
‫آرﻣﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﯾﺠﺎد آرﻣﺎﻧﺸﮭﺮ )اﺗﻮﭘﯿﺎ( اﺳﺖ و ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﺼﻮر ﺑﺪان اﯾﺮاد ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﯾﺮاد رﺑﻄﯽ ﺑﮫ ﻣﻄﺎﻟﺒﺎت اﺳﺎﺳﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ‬
‫ﯾﺎدآور اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺣﺘﯽ ﺗﺤﻘﻖ ﻣﻌﺘﺪل ﺗﺮﯾﻦ آرﻣﺎن ھﺎ ﻧﯿﺰ درﺟﮭﺎن اﻣﺮوز ﺑﺴﯽ دﺷﻮار اﺳﺖ‪ .‬آرﻣﺎن ھﺎی ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬در ﻧﻈﺮ‬
‫ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺴﯽ ﻣﻌﺘﺪل اﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻣﺎ را از درﯾﺎﻓﺖ ھﻤﮫ ﺗﻮان ﺑﺎﻟﻘﻮه ی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺎزدارد‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺧﻮاھﺎن اﯾﺠﺎد ﺟﻮاﻣﻌﯽ از ﻧﻈﺮ‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯽ دﻣﻮﮐﺮات اﺳﺖ ﮐﮫ در آﻧﮭﺎ ھﻤﮫ ﺷﮭﺮوﻧﺪان از وﺳﺎﺋﻂ ﻧﯿﻞ ﺑﮫ ﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ ﺑﮭﺮه ﻣﻨﺪ ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮﭼﮫ ﻣﻮﺿﻮع ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎﻧﯽ اﻓﺮاد‬
‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻓﺮوﺗﻨﺎﻧﮫ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﻮان اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺧﻮاﺳﺘﮫ ھﺎی اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﺮ دﯾﮕﺮ اھﺪاف اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﺗﻘﺪم داده ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬روﻧﺎﻟﺪ داورﮐﯿﻦ اﺻﻄﻼح ´ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آس ھﺎ´ را ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ اﯾﻦ ﺧﺎﺻﮫ وﺿﻊ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬او ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ‪" ،‬ﺑﮭﺘﺮ اﺳﺖ ﺣﻘﻮق‬
‫را ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آس ھﺎی ﻣﯿﺪان ﺑﺎزی ﺗﻮﺟﯿﮫ ﺗﺼﻤﯿﻢ ھﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﮐﮫ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ھﺪﻓﯽ ﺑﺮای ﮐﻠﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﮫ اﺳﺖ‪ (1977:153)".‬داورﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺤﺎﺟﮫ‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﮫ ادﻋﺎی ﺣﻘﻮق ﺑﺎﯾﺪ ھﻨﮕﺎم ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳﺖ و ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﺰاﯾﺎی ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﮫ‬
‫اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﯾﮏ اﻗﻠﯿﺖ ﺑﺮای اﯾﻨﮑﮫ ﺗﺒﻌﯿﻀﯽ ﺑﺮ آﻧﮭﺎ ﻧﺮود ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﻟﺤﺎظ ﮐﺮدن ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﮫ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ از ﺗﺒﻌﯿﺾ روا داﺷﺘﻦ ﻋﻠﯿﮫ‬
‫آن اﻗﻠﯿﺖ ﻧﺼﯿﺐ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺣﻖ ﯾﮏ ﻓﺮد ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺗﻐﺬﯾﮫ ی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﻣﯿﻞ دﯾﮕﺮاﻓﺮاد ﺑﺮای ﺳﯿﺮﭼﺮاﻧﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﮫ رﻏﻢ ﺣﻆ واﻓﺮی ﮐﮫ آﻧﺎن ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬در ﻧﻈﺮ داورﮐﯿﻦ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آس ھﺎ‪ ،‬ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ھﻤﺎن اﯾﺪه آل ﺑﺮاﺑﺮی اﺳﺖ ﮐﮫ آﻣﻮزه ی ﻣﻌﺎﺻﺮ‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫ ی آن ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آس ھﺎ داﻧﺴﺘﻦ وﺳﯿﻠﮫ اﯾﺴﺖ ﺑﺮای ﺗﻀﻤﯿﻦ اﯾﻨﮑﮫ درﻗﺒﺎل ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی‬
‫اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ھﻤﮫ اﻓﺮاد ﺑﮫ ﻧﺤﻮ ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ رﻓﺘﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺗﺤﻘﻖ ﺗﺎم وﮐﻤﺎل آرﻣﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﺪارک دﯾﺪن ﮐﻠﯿﮫ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻧﺒﺎﯾﺪ از ﻗﻮت ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻣﺘﻘﺪم ﺑﺮ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﻌﺎرض اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﮑﺎھﺪ‪.‬‬

‫ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﺗﺎ ﺑﺪﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﺸﺎن دادﯾﻢ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ اﻣﺎ درج ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آﻣﯿﺰ ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ و‬
‫ﻣﻠﯽ‪ ،‬در ﺑﺴﯿﺎری ﻣﻮارد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮﻗﯽ ھﻢ اﺧﻼﻗﯽ و ھﻢ ﺣﻘﻮﻗﯽ درآورده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﻋﻼوه‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ھﻢ ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ و‬
‫ھﻢ ﺣﻘﻮق آزادی ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻧﺖ از آن ﺣﻘﻮق درﻗﺒﺎل اﺿﻄﺮار اﻋﻤﺎل ﺷﺪه از ﺟﺎﻧﺐ دﯾﮕﺮان‪ ،‬وﺟﮭﯽ ﺳﻠﺒﯽ ﯾﺎ اﯾﺠﺎﺑﯽ داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﭘﻨﺞ ﻣﻘﻮﻟﮫ ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﮐﺮد و ھﺪف اﺻﻠﯽ ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﯾﺠﺎد ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﺮای ﺗﻤﺎﻣﯽ اﻓﺮاد ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از ﻣﺠﺎل‬
‫ﻧﯿﻞ ﺑﮫ ﮐﻤﯿﻨﮫ ی ﯾﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ‪ .‬ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ اﯾﻨﮑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮﻗﯽ اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﮫ در ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﻣﻼﺣﻈﺎت‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺗﻘﺪم دارﻧﺪ‪ .‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن در ﻣﻌﻨﺎی وﺳﯿﻊ ﮐﻠﻤﮫ در ﻣﻮاردی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮاص ﺻﻮری ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬و ﻗﻮت‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮ دارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻮرد اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐﮫ ﭼﮕﻮﻧﮫ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را از ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﻮﺟﯿﮫ ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ‬
‫درﺳﺘﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﭘﺎﺳﺦ ھﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت‪ ،‬و ﮔﺎھﯽ ﻣﺘﻀﺎد ﺑﮫ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ داده اﻧﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﮐﻮﺷﯿﺪه اﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ اﯾﺪه ھﺎی‬
‫ﻣﻨﻔﺮدی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮی‪ ،‬ﺧﻮدﻣﺪاری‪ ،‬ﮐﺮاﻣﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻋﺎﻣﻞ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﻮدن و ﺣﺘﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﮫ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺎﺳﺦ دھﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ‬
‫ﻣﻨﻈﻮر وﺿﻮح و ﺳﮭﻮﻟﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺤﺚ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺮ دو ﮐﻮﺷﺶ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻗﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺧﻮاھﻢ ﺷﺪ ﮐﮫ اﮐﻨﻮن از ھﻤﮫ ﺑﺮﺟﺴﺘﮫ ﺗﺮ اﻧﺪ‪ :‬ﻧﻈﺮﯾﮫ‬
‫ﻋﻼﻗﮫ و ﻧﻈﺮﯾﮫ اراده‪ .‬ﭘﯿﺶ از آﻏﺎز اﯾﻦ ﺑﺤﺚ‪ ،‬ﺿﺮوری اﺳﺖ ﮐﮫ اﺑﺘﺪا ﺑﮫ ﭘﺮﺳﺶ ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﺮی ﺑﭙﺮدازﯾﻢ‪.‬‬

‫آﯾﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﻧﺪ؟‬ ‫‪-‬‬

‫ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺮدم اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﻣﺴﻠﻢ ﻣﯽ اﻧﮕﺎرﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎً ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎری از ﻏﯿﺮﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ھﻤﮫ ی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای‬
‫ﺑﺴﯿﺎر واﺿﺢ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺪاھﺘﺎً درﺳﺖ و ﺳﺮاﺳﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را واﻗﻌﯿﺖ ھﺎﯾﯽ ﺗﺠﺮﺑﯽ درﺑﺎره ی‬
‫ﺟﮭﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ اﻧﮕﺎﺷﺖ‪ .‬اﻣﮑﺎن ﻧﺪارد ھﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﺷﺎﮐﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﻵﺧﺮه ﺗﻔﻮق ﭼﻨﯿﻦ دﯾﺪﮔﺎھﯽ از ﻧﻈﺮ ﭘﺮاﮔﻤﺎﺗﯿﮏ‬
‫ﺑﺮای ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ارزﺷﻤﻨﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق اﯾﻦ ﻣﺴﺰﯾﺖ را ﺗﻀﻤﯿﻨﯽ ﺑﺮای از‪-‬ﺧﻮد‪-‬ﺧﺸﻨﻮدی ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن‬
‫اﺧﻼق ھﻤﭽﻨﺎن دﻟﻤﺸﻐﻮل ﭘﺮﺳﺶ ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺸﺮ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺧﻮﺑﯽ اﺳﺖ ﺑﺮای اﯾﻨﮑﮫ ھﻤﮕﯽ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮫ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺮﺳﺸﯽ‬
‫ﺑﭙﺮدازﯾﻢ‪ .‬دﯾﺪﮔﺎھﯽ ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﮐﮫ ﻣﯽ ﺗﻮان آن را ´ازﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺧﺎم´ ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﯽ داﻧﺪ‪ .‬اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ارﺗﺒﺎط و‬
‫ﺑﺴﺘﮕﯽ ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﺑﮫ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺷﺪن اﯾﻦ ﺣﻘﻮق دارد‪ .‬اﻣﺎ ﭼﻨﺎن ﮐﮫ ﭘﯿﺶ ﺗﺮ ﻣﺤﺎﺟﮫ ﮐﺮدﯾﻢ اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ھﺮﮔﺰ‬
‫ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﮐﺮدن اﯾﻨﮑﮫ ﺑﺎورھﺎ ﯾﺎ ﻣﻔﺎھﯿﻢ اﺧﻼﻗﯽ ﺧﺎﺻﯽ ﻋﻤﻼً وﺟﻮد دارﻧﺪ اﺳﺘﺪﻻل ھﺎی ﺑﮫ ﻧﻔﻊ اﻋﺘﺒﺎر آﻣﻮزه اﺧﻼﻗﯽ ﺣﺎﻣﯽ آﻧﮭﺎ را‬
‫ﺗﻮﺟﯿﮫ ﮐﺮد‪ .‬اﺧﻼق اﺻﻮﻻ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ اﻣﻮری اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ را ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ھﺴﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﻮﺟﻮد اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد‬
‫ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﺒﻨﺎ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ﺑﮫ ﻧﻔﻊ اﯾﻨﮑﮫ رژﯾﻢ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ رژﯾﻤﯽ ﻧﺎﻋﺎدﻻﻧﮫ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮار اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺴﯽ‬
‫ﻧﺒﺎﯾﺪ در ﺑﺪو اﻣﺮ ﻗﺎﻧﻮن را ﺑﺎ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺧﻠﻂ ﮐﻨﺪ‪ .‬و ﻧﺒﺎﯾﺪ اﯾﻦ دو را ھﻢ‪-‬ﻣﺼﺪاق داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ رﯾﺸﮫ در ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ دارﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ ادﻋﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ﮐﮫ ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﮫ ﮐﺎﻣﻼ وﺟﮫ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﯾﺎﻓﺘﮫ اﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﮫ ﮐﺴﯽ ﺑﺎ ﻣﺪﻋﺎھﺎ و اﺻﻮل آن ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻧﮫ‪ ،‬ھﻤﮫ‬
‫ﺟﺎ و ﺑﺮای ھﻤﮫ ﮐﺲ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﻧﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ادﻋﺎھﺎی ﺻﺮف ﺗﺠﺮﺑﯽ درﻣﻮرد ﺟﮭﺎن‪ ،‬ﺑﮫ ﭘﺮﺳﺶ اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬
‫ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮﯾﺪ‪ .‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ آﻣﻮزه‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺸﺎن داد ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ھﻨﺠﺎرھﺎﯾﯽ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﮫ اﯾﻨﮑﮫ واﻗﻌﯿﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﺣﺼﻮل اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮫ‬
‫ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺧﻼق رﺟﻮع ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺮوزه دو روﯾﮑﺮد ﻣﺸﺨﺺ ﺑﮫ ﭘﺮﺳﺶ از اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻏﺎﻟﺐ ﺗﺮ اﻧﺪ‪ :‬آﻧﭽﮫ ﺑﺎ ﺗﺴﺎھﻞ ﻣﯽ ﺗﻮان ´روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ی‬
‫ﻋﻼﻗﮫ´ ﻧﺎﻣﯿﺪ و ´روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ی اراده´‪.‬‬

‫روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ی ﻋﻼﻗﮫ‬ ‫‪-‬‬

‫ﻣﺪاﻓﻌﺎن روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ی ﻋﻼﻗﮫ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ ﮐﺎرﮐﺮد اﺻﻠﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺻﯿﺎﻧﺖ و ارﺗﻘﺎی ﻋﻼﺋﻖ ﻣﻌﯿﻦ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﻋﻼﺋﻖ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫اﺳﺎﺳﯽ ﻧﻮع ﺑﺸﺮ ﻣﺒﻨﺎی اﺻﻮﻟﯽ اﯾﺴﺖ ﮐﮫ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫ آﻧﮭﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را اﺧﻼﻗﺎ ﺗﻮﺟﯿﮫ ﮐﺮد‪ .‬ﭘﺲ روﯾﮑﺮد ﻋﻼﺋﻖ ﻣﻘﺪﻣﺘﺎ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﮫ‬
‫ﺗﺸﺨﯿﺺ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﺮای ﻧﯿﻞ اﻧﺴﺎن ﺑﮫ ﺣﺪاﻗﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ ﺳﺖ‪ .‬ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ رﯾﺸﮫ در اﻣﻮری دارد ﮐﮫ‬
‫ﻣﻮﻟﻔﮫ ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی و واﺟﺐ ﺳﻌﺎدت اﻧﺴﺎن اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و ھﻤﮕﯽ ﻣﺎ ﺿﺮورﺗﺎ در آﻧﮭﺎ اﺷﺘﺮاک دارﯾﻢ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻋﻼﻗﮫ ای را ﮐﮫ ھﺮ ﯾﮏ از‬
‫ﻣﺎ ﺑﮫ اﯾﻤﻨﯽ ﻓﺮدی ﻣﺎن دارﯾﻢ در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻼﻗﮫ ﺑﺮای ﻣﺪﻋﺎی ﻣﺎ ﺑﺮ آن ﺣﻖ ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﺳﺘﺨﺮاج‬
‫ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮی ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزھﺎی اﯾﻤﻨﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ارﺿﺎی ﻧﯿﺎز ﺑﮫ ﺗﻐﺬﯾﮫ اﺑﺘﺪاﯾﯽ و ﻧﯿﺎز ﺑﮫ اﯾﻤﻦ ﺑﻮدن از ﺣﺒﺲ ﯾﺎ ﺑﺎزداﺷﺖ ﺧﻮد ﺳﺮاﻧﮫ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺟﺎن‬
‫ﻓﯿﻨﯿﺲ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ از ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﻣﺪاﻓﻊ روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ﻋﻼﻗﮫ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﯿﻨﯿﺲ)‪ (1980‬اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫ ی ارزش اﺑﺰاری ﺷﺎن‬
‫ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺷﺮاﯾﻂ ﺿﺮوری ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎن ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬او ھﻔﺖ ﻋﻼﻗﮫ اﺻﻠﯽ‪ ،‬ﯾﺎ آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ﺧﻮد ´ﺻﻮر ﺑﻨﯿﺎدی ﺧﯿﺮ اﻧﺴﺎن´ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﺪ‪ ،‬را‬
‫ﺑﮫ ﻋﻨﻮان زﯾﺮﺑﻨﺎی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮﺑﺮﻣﯽ ﺷﻤﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺻﻮر ﺑﮫ اﯾﻦ ﻗﺮاراﻧﺪ‪ :‬ﺣﯿﺎت و ﻇﺮﻓﯿﺖ آن ﺑﺮای ﮔﺴﺘﺮش؛ ﮐﺴﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ھﺪﻓﯽ ﻏﺎﯾﯽ؛‬
‫ﺑﺎزی‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻔﺮﯾﺢ؛ ﺑﯿﺎن زﯾﺒﺎﯾﯽ ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﮫ؛ رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و دوﺳﺘﯽ؛ ﻋﻘﻼﻧﯿﺖ ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ھﺎی اﻧﺪﯾﺸﯿﺪن ھﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﮫ و‬
‫ﻋﻘﻼﻧﯽ؛ و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﺬھﺐ‪ ،‬ﯾﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﺠﺮﺑﮫ روﺣﺎﻧﯽ‪ .‬ﺑﮫ ﻧﻈﺮ ﻓﯿﻨﯿﺲ‪ ،‬اﯾﻨﮭﺎ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزھﺎی اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮای ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ ﺑﺸﺮ ھﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﺬا ﺑﮫ ﮐﺎر ﺗﻮﺟﯿﮫ‬
‫ﻣﺪﻋﺎھﺎی ﻣﺎ ﺑﺮ ﮐﺴﺐ ﺣﻘﻮق ﻣﺘﻨﺎﻇﺮﺷﺎن ﻣﯽ آﯾﻨﺪ؛ ﭼﮫ اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎھﺎ از ﻧﻮع ﺣﻘﻮق ادﻋﺎ و ﭼﮫ از ﻧﻮع ﺣﻘﻮق آزادی ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫دﯾﮕﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﯽ ﮐﮫ ﺑﺎ روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ‪-‬ﺑﻨﯿﺎد ﺑﮫ دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﭘﺮداﺧﺘﮫ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ رﺳﯿﺪه اﻧﺪ ﮐﮫ ﭼﮕﻮﻧﮫ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای‬
‫اﺣﺘﺮام ﺑﮫ آﻧﮭﺎ‪ ،‬و در ﺻﻮرت ﻟﺰوم ﻋﻤﻞ اﯾﺠﺎﺑﯽ ﺑﺮای ﺑﺮآوردن ﻋﻼﺋﻖ دﯾﮕﺮان ﺗﻮﺟﯿﮭﯽ ﻓﺮاھﻢ آورد‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ھﺎ در ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺧﻼﻗﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ‬
‫ﻏﺮب ﺳﻨﺘﯽ دﯾﺮﯾﻨﮫ دارﻧﺪ و ﻗﺪﻣﺖ ﺷﺎن دﺳﺖ ﮐﻢ ﺑﮫ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻗﺮن ھﻔﺪھﻤﯽ ﺗﺎﻣﺲ ھﺎﺑﺰ ﻣﯽ رﺳﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ اﯾﻦ روﯾﮑﺮد درﺻﺪد اراﺋﮫ ی ﻣﻄﻠﺒﯽ اﺳﺖ‬
‫ﮐﮫ ﺟﯿﻤﺰﻧﯿﮑﻞ ) ‪´ (1987:87‬دﻻﯾﻞ اﺣﺘﯿﺎﻃﯽ´ دردﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺪاﻓﻌﺎن اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺑﺎ اﺑﺘﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﮫ ھﻤﮫ اﻧﺴﺎن ھﺎ دارای‬
‫ﻋﻼﺋﻖ اﺑﺘﺪاﯾﯽ و ﺑﻨﯿﺎدی ای ھﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ ھﺮ ﻓﺮد دارای وﻇﯿﻔﮫ ای اﺳﺎﺳﯽ و ﻋﺎم ﺑﺮای اﺣﺘﺮام ﺑﮫ ھﺮ ﻓﺮد دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺒﻨﺎی اﯾﻦ‬
‫وﻇﯿﻔﮫ ﺻﺮﻓﺎً ﺧﯿﺮﺧﻮاھﯽ ﯾﺎ ﺑﺸﺮدوﺳﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﺧﻮد ﺷﺨﺺ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﺑﯿﺎن ﻧﯿﮑﻞ‪ "،‬اﺳﺘﺪﻻل اﺣﺘﯿﺎﻃﯽ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی درﺻﺪد‬
‫ﻧﺸﺎن دادن آن اﺳﺖ ﮐﮫ ﭘﺬﯾﺮش و اﺟﺎﺑﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﺟﺎﯾﯽ ﮐﮫ اﻏﻠﺐ ﻣﺮدم ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ھﻨﺠﺎر ھﺎ ﺟﺰﺋﯽ از‬
‫ﺑﮭﺘﺮﯾﻦ اﺑﺰارھﺎی ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﻋﻼﺋﻖ ﺧﻮد ﺷﺨﺺ در ﺑﺮاﺑﺮ اﻋﻤﺎل و اﺣﺘﺮازھﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ آن ﻋﻼﺋﻖ را ﺗﮭﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪)".‬ﻣﻨﺒﻊ ﻗﺒﻞ(‪ .‬ﺻﯿﺎﻧﺖ از‬
‫ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی ﺧﻮد ﻓﺮد ﻣﺴﺘﻠﺰم آن اﺳﺖ ﮐﮫ دﯾﮕﺮان ﺑﮫ ﺗﺸﺨﯿﺺ و اﺣﺘﺮام ﺑﮫ آن ﻋﻼﺋﻖ ﻣﺎﯾﻞ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﮐﮫ درﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺗﺸﺨﯿﺺ و اﺣﺘﺮام ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ‬
‫ﺑﻨﯿﺎدی دﯾﮕﺮان را ﻻزم ﻣﯽ دارد‪ .‬ﺻﯿﺎﻧﺖ ﻣﮑﻔﯽ از ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی ھﺮ ﻓﺮد ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺘﻘﺮار ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ھﻤﮑﺎری اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﮫ ھﺪف اﺻﻠﯽ آن ارﺗﻘﺎی‬
‫ﺧﯿﺮ ﻋﺎم ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﺻﯿﺎﻧﺖ و ارﺗﻘﺎی ﻋﻼﺋﻖ ﺷﺨﺼﯽ اﻓﺮاد اﺳﺖ‪.‬‬

‫در ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ دﻓﺎع ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻗﻮی ای از آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺰﯾﺖ ﺑﺎرز آن ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ ﺧﺼﺎﯾﺼﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ھﻤﮕﯽ‬
‫ﻣﺎ درآﻧﮭﺎ اﺷﺘﺮاک دارﯾﻢ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ دﻓﺎع ھﻤﮫ ﺟﺎﻧﺒﮫ ای از ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ آورد‪ .‬ﺣﻘﻮﻗﯽ ﮐﮫ در ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎری ﺑﻨﯿﺎدی و ﻻﯾﺘﺠﺰا‬
‫ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ھﻤﭽﻨﯿﻦ روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ ﺣﻞ وﻓﺼﻞ ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺠﺎدﻻت ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﺮﺳﺮ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻨﺪی ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﻣﯽ ﺗﻮان‬
‫اﯾﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻨﺪی ﺣﻘﻮق را ﺑﺎ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺳﻠﺴﻠﮫ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﻼﺋﻖ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺿﻮع ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺤﺘﻮای ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ ھﺮﺣﻖ اﻧﺠﺎم داد‪.‬‬

‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻧﻘﺪ ھﺎی ﻣﮭﻤﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﮫ روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻘﺪ ھﺎ در درﺟﮫ ﻧﺨﺴﺖ ﻣﺘﻮﺟﮫ ﺗﻮﺳﻞ ﺿﺮوری ﻧﻈﺮﯾﮫ ﭘﺮداز ﻋﻼﻗﮫ ﺑﮫ روﯾﮑﺮدی‬
‫ﺑﮫ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ آﺷﮑﺎرا ﺑﺮ اﺳﺎس روﯾﮑﺮدی ‪ ،‬دﺳﺖ ﮐﻢ ﺿﻤﻨﯽ‪ ،‬ﺑﮫ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﺸﺮ ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﻟﺒﺘﮫ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﺸﺮ‬
‫ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺤﺚ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﺮ ﺳﺮ آن ﮐﻤﺘﺮ ازﻣﯿﺰان ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﺑﺨﺸﯽ ﺑﮫ ھﺮ آﻣﻮزه اﺧﻼﻗﯽِ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ‬
‫ﺑﺸﺮﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ ﺗﻨﻮع ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎ و ﺟﻮاﻣﻊ‪ ،‬ھﻤﺴﺎز ﮐﺮدن ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺎ آرﻣﺎن ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﯿﻞ ھﻤﮕﺎن ﺑﮫ‬
‫ﮐﻤﯿﻨﮫ ی زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ‪ ،‬ﭘﯿﭽﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﮫ ﻓﯿﻠﺴﻮف اﻗﺘﺼﺎد آﻣﺎرﺗﺎ ﺳِﻦ)‪ (1999‬ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﮐﺮده‪ ،‬آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﮫ ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﻤﯿﻨﮫ ی ﯾﮏ‬
‫زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﮫ از ﻧﻈﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﻧﺴﺒﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮاھﻢ ﮐﺮدن ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﯿﻞ ﺑﮫ ﯾﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ ﺑﺮای ﺳﺎﮐﻨﺎن ﮔﺮﯾﻨﻮﯾﭻ وﯾﻠﺞ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت از‬
‫ﺑﺮآوردن ھﻤﺎن ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺮای ﺳﺎﮐﻨﺎن ﻗﺼﺒﮫ ای در آﻓﺮﯾﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ ﯾﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﮔﺮﭼﮫ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻮد ﻋﻼﺋﻖ ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﯾﮑﺴﺎن‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺻﯿﺎﻧﺖ ﻣﮑﻔﯽ اﯾﻦ ﻋﻼﺋﻖ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺻﺮف ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮدن ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزھﺎی ﻋﺎم ارﺿﺎی ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی اﻓﺮاد اﺳﺖ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﻧﻘﺪ ھﺎی ﺑﮫ‬
‫روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﮫ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﮫ اﺳﺖ ﮐﮫ دراﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﺧﻮد ﻣﺒﻨﺎی ﻋﻘﻼﻧﯽ اﺣﺘﺮام ﺗﺎم ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ھﻤﮫ ی اﻧﺴﺎن ھﺎ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ ﻓﺮض ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﮐﮫ اﻓﺮاد در ﻣﻘﺎﺑﻞ ھﻤﺪﯾﮕﺮ آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﺘﺎ ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ دارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﺻﻼ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺪل ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮫ ﺧﻮﺑﯽ از‬
‫اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎ دﻓﺎع ﮐﻨﺪ ﮐﮫ اﮔﺮ ﻓﺮد ﺻﯿﺎﻧﺖ ازﻋﻼﺋﻖ ﺧﻮد را ﻣﯽ ﺟﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺜﻼ ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ اﻓﺮاد ﺑﺴﯿﺎر ﺿﻌﯿﻒ ﺗﺮ ﯾﺎ از ﻧﻈﺮ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ دورﺗﺮ ﻧﯿﺰ‬
‫اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارد‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮد ﺳﻨﮕﯿﻦ وزﻧﯽ دﻟﻤﺸﻐﻮل ﻋﻼﺋﻖ ﺧﻮد ﮐﮫ در ﻟﻮس آﻧﺠﻠﺲ ﯾﺎ ﻟﻨﺪن زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﻓﺮدی ﮔﺮﺳﻨﮫ در‬
‫ﻓﻼن ﻗﺎره ﻓﻘﯿﺮ دوردﺳﺖ ﺗﻮﺟﮫ ﻧﺸﺎن دھﺪ؟ در اﯾﻦ ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻓﺮد ﮔﺮﺳﻨﮫ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﮫ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻋﻼﺋﻖ ھﻤﺘﺎی ﺳﻨﮕﯿﻦ وزن ﺧﻮد را ﻣﺘﺎﺛﺮ‬
‫ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﻮﺳﻞ ﺻﺮف ﺑﮫ ﻋﻼﺋﻖ ﺷﺨﺼﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺟﺎﻣﻌﮫ ی اﺧﻼﻗﯽ ﺟﮭﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﮫ در ﺑﻄﻦ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻗﺮار دارد‪،‬‬
‫ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ ﻓﺮاھﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺗﻮﺟﯿﮫ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ اﯾﺮاد ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﺮ ﺑﮫ روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ ﺑﻨﯿﺎد‪ ،‬اﺷﺎره ﺑﮫ ﻏﻔﻠﺖ اﯾﻦ‬
‫روﯾﮑﺮد ازﮐﻨﺶ ﮔﺮی ﺧﻼﻗﮫ ی اﻧﺴﺎن ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﻟﻔﮫ ی ﺑﻨﯿﺎدی و ﻋﺎم اﺧﻼق اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ ﺑﯿﺎن ﺳﺎده‪ ،‬روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ‪-‬ﺑﻨﯿﺎد‪ ،‬اﯾﻦ ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی را ﭘﯿﺶ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﺷﺮط ﮐﻨﺶ اﺧﻼﻗﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ داﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮫ ﺗﺨﻔﯿﻒ اھﻤﯿﺖ ﮐﻨﺶ آزاداﻧﮫ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان اﯾﺪه آل اﺻﻠﯽ اﺧﻼق ﺑﯿﺎﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬ﻣﯽ ﺗﻮان آزادی را‬
‫ﯾﮏ ﻋﻼﻗﮫ ی ﺑﻨﯿﺎدی اﻧﺴﺎن داﻧﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ در روﯾﮑﺮدﻋﻼﻗﮫ‪ ،‬آزادی از ﻋﻼﺋﻖ ﺑﻨﯿﺎدی ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ در ﺑﻄﻦ ´روﯾﮑﺮد اراده´ ﺑﮫ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ ﻗﺮار دارد‪.‬‬

‫روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ی اراده‬ ‫‪-‬‬

‫ﺑﺮﺧﻼف روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﮫ اراده ﻣﯽ ﮐﻮﺷﺪ اﻋﺘﺒﺎر ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮرا ﺑﺮ وﯾﮋﮔﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﯾﮕﺎﻧﮫ ای ﻣﺒﺘﻨﯽ ﮐﻨﺪ‪ :‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ آزادی‪ .‬ﻧﻈﺮﯾﮫ ﭘﺮدازان‬
‫روﯾﮑﺮد اراده ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ آﻧﭽﮫ وﺟﮫ ﻣﻤﯿﺰه ی ﮐﻨﺶ ﮔﺮی اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ آزادی اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻧﮑﺘﮫ ﺑﺎﯾﺪ ھﺴﺘﮫ ی ھﺮ روﯾﮑﺮدی ﺑﮫ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ از دﯾﺪ ﻧﻈﺮﯾﮫ ﭘﺮدازان اراده‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﻣﻨﺘﺞ از‪ ،‬ﯾﺎ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﭘﺬﯾﺮ ﺑﮫ ﺣﻖ زاﯾﺎی ﯾﮕﺎﻧﮫ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﮫ ی ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺤﺪودی از وﯾﮋﮔﯽ‬
‫ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬اچ‪.‬ال‪.‬ای‪.‬ھﺎرت اﺳﺘﻨﺘﺎﺟﺎً ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮق را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﺣﻖ ﺑﻨﯿﺎدی ﯾﮕﺎﻧﮫ ای ﻓﺮوﮐﺎﺳﺖ‪ .‬او اﯾﻦ ﺣﻖ‬
‫را ´ﺣﻖ ﺑﺮاﺑﺮ ھﻤﮫ اﻧﺴﺎن ھﺎ ﺑﺮای آزاد ﺑﻮدن´ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ھﺎرت ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﯾﺎ ﺗﻐﺬﯾﮫ ﻣﮑﻔﯽ‪ ،‬ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻮﯾﻞ‬
‫ﺑﮫ از ﺣﻖ ﺑﺮاﺑﺮ ھﻤﮕﺎن ﺑﺮای آزادی‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻘﺎق از اﯾﻦ ﺣﻖ اﻧﺪ‪ .‬ھﻨﺮی ﺷﻮ)‪ (1996‬در ﭘﯽ ﺗﻮﺳﻌﮫ ی اﺳﺘﺪﻻل اﺳﺘﻨﺘﺎﺟﯽ ھﺎرت ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬
‫ﮐﮫ آزادی ﺑﮫ ﺗﻨﮭﺎﯾﯽ ﺑﺮای اﺑﺘﻨﺎی ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮﻗﯽ ﮐﮫ ھﺎرت ﺑﺮﻣﯽ ﺷﻤﺮد ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺷﻮ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻣﺒﻨﺎی ﺑﺴﯿﺎری از اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﯿﺶ از‬
‫ﺻﺮف آزادی اﻓﺮاد اﺳﺖ و ﺻﯿﺎﻧﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﺿﺮورﯾﺎت ﻣﺎدی ﺑﻘﺎ را ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬او ﺣﻘﻮق را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫ ی‬
‫آزادی‪ ،‬اﯾﻤﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻌﺎش ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮف اﺧﻼق‪ ،‬آﻟﻦ ﮔﻮﯾﺮث )‪1978‬و ‪ (1982‬اﯾﻦ ﺗﻢ را ﮔﺴﺘﺮش ﺑﯿﺸﺘﺮی داده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﯾﺮث ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬
‫ﮐﮫ ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻣﺪﻋﺎھﺎی ﻣﺎ درﻣﻮرد دارا ﺑﻮدن ﺣﻘﻮق اﺑﺘﺪاﯾﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﮫ او آن را وﺟﮫ ﻣﺸﺨﺼﮫ ی ﻋﺎم اﻧﺴﺎن ھﺎ ﻣﯽ داﻧﺪ‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ‬
‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻋﺎﻣﻞِ اﺧﻼﻗﯽِ ھﺪﻓﻤﻨﺪ ﺑﻮدن‪ .‬در ﻧﻈﺮ ﮔﻮﯾﺮث ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺘﯿﺠﮫ ی ﻣﻨﻄﻘﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺧﻮد را ﻋﺎﻣﻞ ﻋﻘﻼﻧﯽ ھﺪﻓﻤﻨﺪی ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪،‬‬
‫زﯾﺮا داﺷﺘﻦ ﺣﻘﻮق اﺑﺰار ﺿﺮوری ﻋﻤﻞ ھﺪﻓﻤﻨﺪ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﯾﺮث اﺳﺘﺪﻻل ﺧﻮد را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫ ی اﯾﻦ ادﻋﺎ ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ ﮐﮫ ھﻤﮫ ی اﻋﻤﺎل اﻧﺴﺎن ﺑﮫ‬
‫ﮔﻮﻧﮫ ای ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ اﻧﺪ‪ .‬ھﺮ ﻋﻤﻞ اﻧﺴﺎن ﺑﮫ دﻟﯿﻠﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﮫ آن دﻟﯿﻞ ﺧﻮب ﯾﺎ ﺑﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬او ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺑﺮای ﭘﺬﯾﺮش‬
‫ﻋﻘﻼﻧﯽ ﯾﮏ ھﺪف‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ ﻣﯿﻞ ﺑﮫ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﯾﮏ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺷﺨﺺ ﺑﺎﯾﺪ ﻟﻮازم ﻣﻨﻄﻘﯽ آن ھﺪف را ﻧﯿﺰ دارا ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻣﺜﻼ دﺳﺖ ﮐﻢ ﺳﻮاد ﻧﻮﺷﺘﻦ داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫آﻧﮕﺎه او ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺪ ﺑﺮای ﻋﺎﻣﻞ ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ ﺑﻮدن‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ ﭼﮫ ﭼﯿﺰی ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز اﺳﺖ؟ ﭘﺎﺳﺦ او اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ آزادی و ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ دو ﺷﺮط‬
‫ﺿﺮوری ﻋﻤﻞ ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ اﻧﺪ‪ .‬آزادی و ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ اﺑﺰارھﺎی ﺿﺮوری ﻋﻤﻞ ﺑﮫ ﻧﺤﻮﻋﻘﻼﻧﯽ ھﺪﻓﻤﻨﺪ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻮدن‪ ،‬دارا ﺑﻮدن ﻓﺎﺑﻠﯿﺖ‬
‫ﻋﺎﻣﻞ ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ ﺑﻮدن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آزادی و ﺑﮭﺰﯾﺴﺘﯽ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزھﺎی اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ اﻧﺪ‪ .‬وھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺴﺘﺤﻖ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﮫ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎز‬
‫اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ اش اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﯾﺮث ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ھﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ دﯾﮕﺮان ﺑﺨﻮاھﺪ ﮐﮫ ﺻﺮﻓﺎ ﺧﻮدش از اﯾﻦ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزھﺎی ﻋﺎﻣﻠﯿﺖ‬
‫ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬او ﺗﻮﺟﮫ ﺑﮫ ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮ اﻧﺴﺎن ھﺎ را ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ´اﺻﻞ ﺳﺎزﮔﺎری ژﻧﺮﯾﮏ´ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪ ﺿﺮوری ﻣﯽ داﻧﺪ‪ .‬ﮔﻮﯾﺮث‬
‫اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ادﻋﺎی ھﺮ ﻓﺮد ﺑﺮای داﺷﺘﻦ اﺑﺰارھﺎی ﭘﺎﯾﮫ ی ﻋﻤﻞ ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻟﺤﺎظ ﮐﺮدن وﯾﮋﮔﯽ ﻋﺎم‪ ،‬و ﻧﮫ ﺧﺎص‪ ،‬ھﻤﮫ ﻋﺎﻣﻞ‬
‫ھﺎی ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﻣﻨﻄﻘﺎ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻢ ﻣﺪﻋﯽ ﺣﻘﻮق ﭘﺎﯾﮫ ای ﺑﺸﺮی ام ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬ﺑﺪون اﯾﻨﮑﮫ ھﻤﺰﻣﺎن ادﻋﺎھﺎی ھﻤﮫ ﻋﺎﻣﻞ ھﺎی ھﺪﻓﻤﻨﺪ ﻋﺎﻗﻞ‬
‫دﯾﮕﺮ ﺑﺮ ھﻤﺎن ﺣﻘﻮق را ﻧﯿﺰ ﭘﺬﯾﺮا ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬اﯾﻦ ادﻋﺎ ی ﮔﻮﯾﺮث‪ ،‬ﭘﮋواک ﻣﻔﮭﻮم داورﮐﯿﻦ از ﺣﻘﻮق ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آس ھﺎﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ او ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﻓﺮاﺗﺮ از‬
‫داورﮐﯿﻦ ﻣﯽ رود‪ .‬داورﮐﯿﻦ ﺻﺮﻓﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻖ ﺣﯿﺎت ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺤﺖ ھﯿﭻ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻧﻘﺾ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﮫ ﺑﯿﺎن ﮔﻮﯾﺮث‬
‫" ﺣﻖ ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺗﺤﺖ ھﯿﭻ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻧﺘﻮان آن را ﻧﻘﺾ ﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﮫ ھﺮﮔﺰ ﻧﺘﻮان ﺑﮫ ﻧﺤﻮ ﻣﻮﺟﮭﯽ از آن ﺗﺨﻄﯽ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﺎﯾﺪ‬
‫ﺑﺪون ھﯿﺞ اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ ﺑﮫ ﺟﺎ آورده ﺷﻮد‪ .(1982:92) ".‬ﭘﺲ ﻧﻈﺮﯾﮫ ﭘﺮدازان اراده‪ ،‬درﺻﺪد ﺗﻮﺟﯿﮫ اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ اﯾﺪه آل ﺧﻮد ﻣﺪاری‬
‫)اﺗﻮﻧﻮﻣﯽ( ﺷﺨﺼﯽ اﻧﺪ‪ :‬ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﺗﺠﻠﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺧﻮدﻣﺪاری ﺷﺨﺼﯽ اﻧﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺿﺮورﺗﺎ واﺑﺴﺘﮫ ﺑﮫ ﺧﻮدﻣﺪاری‬
‫ﺷﺨﺼﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﮕﺎه ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻗﻮﯾﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬آﺧﺮ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﮫ ﮐﺴﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﯾﺮث ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﺤﺎﺟﮫ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺘﻘﺪان اﯾﻦ‬
‫ﻣﻮﺿﻊ ﻧﯿﺰﺧﻮد ﺿﺮورﺗﺎ ﺧﻮدﻣﺪاراﻧﮫ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺪون ﻓﺮض ﮔﺮﻓﺘﻦ ھﻤﺰﻣﺎن ﻣﻠﺰوﻣﺎت اﯾﻦ ﮔﻮﻧﮫ ﻋﻤﻞ ﺧﻮدﻣﺪاراﻧﮫ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬
‫ﺣﺘﯽ در ﻧﻘﺪ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺰ ﺷﺨﺺ ﻣﻨﻄﻘﺎ ﻣﻠﺰم ﺑﮫ ﻣﻔﺮوض داﺷﺘﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﮫ رﻏﻢ ﻗﻮت ﻣﻨﻄﻘﯽ ﻇﺎھﺮی روﯾﮑﺮد اراده‪ ،‬اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﻣﻌﺮوض ﺻﻮر ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از ﻧﻘﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ ﻧﻘﺪ ﻣﮭﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﻣﺘﻮﺟﮫ ﭘﯿﺎﻣﺪ‬
‫ھﺎی ﻧﻈﺮﯾﮫ ی اراده ﺑﺮای ﺑﮫ اﺻﻄﻼح ´ﻣﻮارد ﺣﺎﺷﯿﮫ ای´ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺴﺎن ھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﻣﻮﻗﺘﺎ ﯾﺎ داﺋﻤﺎ از ﻋﻤﻞ ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺧﻮدﻣﺪاراﻧﮫ ﻧﺎﺗﻮان‬
‫اﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺷﺎﻣﻞ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮدﮐﮫ دﭼﺎر ﺟﻨﻮن‪ ،‬اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ‪ ،‬ﯾﺎ اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﺑﺎﻟﯿﻨﯽ اﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻓﺮادی ﮐﮫ ﺑﮫ اﻏﻤﺎﯾﯽ ﻓﺮو رﻓﺘﮫ اﻧﺪ ﮐﮫ ﺷﺎﯾﺪ ھﺮﮔﺰ‬
‫از آن ﺑﺮﻧﺨﯿﺰﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ دارا ﺑﻮدن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻮﮐﻮل ﺑﮫ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻋﻤﻞ ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای ﻋﺎﻗﻼﻧﮫ ھﺪﻓﻤﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﮫ ﻧﺘﯿﺠﮫ ﻣﻨﻄﻘﯽ اﯾﻦ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫روﯾﮑﺮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ اﻓﺮادی ﮐﮫ ﻗﺎدر ﺑﮫ ﺑﺮآوردن اﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ادﻋﺎی ﻣﺸﺮوﻋﯽ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﮫ را‬
‫اﺧﻼﻗﺎ ﻣﻨﺰﺟﺮ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺗﻘﯿّﺪ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﮫ روﯾﮑﺮد اراده اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﮫ را ﮔﺮﯾﺰﻧﺎﭘﺬﯾﺮﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از اﻧﺴﺎن ھﺎ ﻣﻮﻗﺘﺎ ﯾﺎ داﺋﻤﺎ ﻋﺎﺟﺰ از ﺑﺮآوردن‬
‫ﺷﺮﻃﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ ﮔﻮﯾﺮث ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرداری از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ ﻧﮭﺪ‪ .‬دﺷﻮار ﻣﯽ ﺗﻮان اﯾﻦ اﻓﺮاد را ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎر ﮔﻮﯾﺮث ﻣﺸﻤﻮل ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬
‫اﻧﮕﺎﺷﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﮫ رﻏﻢ روﯾﮑﺮد اراده‪ ،‬ﺗﻤﺎﯾﻞ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺴﯿﺎری از اﯾﻦ ﺑﮫ اﺻﻄﻼح ´ﻣﻮارد ﺣﺎﺷﯿﮫ ای´ را ﻧﯿﺰ در ﺷﻤﻮل ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬
‫آورد‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ دﻓﺎع از اﯾﻦ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﺧﺮد ﻋﻤﻠﯽ ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎز ھﻢ در ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎری ﻧﻔﯽ ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺣﺎﺷﯿﮫ ای ﺷﮭﻮدا‬
‫ﺧﻄﺎﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﮫ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﺪ ﮐﮫ دﻓﺎع ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺮدم ازﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ واﺟﺪ ﯾﮏ ﻣﻮﻟﻔﮫ ی ھﻤﺪﻟﯽ ﺳﺮﺳﺨﺘﺎﻧﮫ‪ ،‬ﯾﺎ ھﻤﺎن ﺗﻮﺟﮫ ﻋﺎﻃﻔﯽ ﻋﺎم ﺑﮫ‬
‫دﯾﮕﺮان اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﺳﺨﺘﮕﯿﺮاﻧﮫ ﻣﻌﯿﺎر ﻧﻈﺮﯾﮫ ﭘﺮدازان اراده ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻋﻀﻮﯾﺖ اﻓﺮاد در ﺟﺎﻣﻌﮫ دارﻧﺪﮔﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ ﺑﮫ‬
‫ﺣﺬف ﻣﻘﻮﻻﺗﯽ از ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ اﮐﻨﻮن ﻣﺤﻖ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ ی ﻋﻼﻗﮫ و روﯾﮑﺮد ﻧﻈﺮﯾﮫ اراده ھﺮ ﮐﺪام ﻗﻮت و ﺿﻌﻒ ھﺎﯾﯽ دارﻧﺪ‪ .‬ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﮫ ﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ ھﺮ ﯾﮏ ازآﻧﮭﺎ را ﺑﮫ ﻧﺤﻮی ﺳﺎزﮔﺎر و‬
‫ﺟﺪاﮔﺎﻧﮫ ﺑﮫ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﻋﻤﺎل ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ھﺮ دو روﯾﮑﺮد ﺑﮫ ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﻨﺪ ﮐﮫ ﻗﻮت ﺗﺎم اﯾﻦ ﺣﻘﻮق را زﯾﺮ ﺳﻮال ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ‬
‫ﺣﺎﻣﯿﺎن ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق‪ ،‬ﻣﺰاﯾﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺎﻟﻘﻮه ی ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺗِﻢ ھﺎ و ﻣﻮﻟﻔﮫ ھﺎﯾﯽ را ﻟﺤﺎظ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ در اﯾﻦ دو روﯾﮑﺮد‬
‫)و روﯾﮑﺮد ھﺎی دﯾﮕﺮ( ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﺗﻼش ھﺎی آﺗﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﮫ ﻣﺒﺎﻧﯽ و ﻣﺤﺘﻮای ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از ﭘﯽ ﮔﯿﺮی روﯾﮑﺮدی ﺑﮭﺮه ﺟﻮﯾﺪ‬
‫ﮐﮫ از ﻧﻈﺮ ﺗﻤﺎﺗﯿﮏ از آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﮫ ﺗﮑﺜﺮﮔﺮا ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻘﺪ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫•‬

‫ﺻﻮر ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﻧﻘﺪ ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺮ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ وارد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶ ھﺎ ﺑﺮ ﺳﺮ اﻋﺘﺒﺎر ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ آﻣﻮزه‬
‫ی اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻣﺘﻔﺎوت از ارزﯾﺎﺑﯽ اﻧﺘﻘﺎدی ﻧﻈﺮﯾﮫ ھﺎی ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﺣﺎﻣﯽ اﯾﻦ آﻣﻮزه ھﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﮫ اﯾﻦ ﻧﻘﺪ ھﺎ درﺻﺪد ﻧﺸﺎن دادن ﭼﯿﺰی ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﮫ‬
‫ﻧﺎﻗﺪان ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻐﺎﻟﻄﺎﺗﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﮫ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی آﻧﮭﺎ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬دو دﺳﺘﮫ از اﯾﻦ ﺗﺤﻠﯿﻞ ھﺎی اﻧﺘﻘﺎدی ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺤﻞ ﺗﻮﺟﮫ‬
‫اﻧﺪ‪ :‬ﯾﮑﯽ ادﻋﺎی ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﮫ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ‪ ،‬و دﯾﮕﺮی اﯾﻦ ادﻋﺎ را ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ دارای وﯾﮋﮔﯽ ﻋﯿﻨﯽ اﻧﺪ ﺑﺮﻧﻤﯽ ﺗﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫‪-‬‬

‫ﺣﺎﻣﯿﺎن ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺿﺮورﺗﺎ ﻣﺘﻌﮭﺪ ﺑﮫ ﺻﻮرﺗﯽ از ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ‪/‬ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﯽ‪/‬ﮐﻞ ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼق )ﯾﻮﻧﯿﻮرﺳﺎﻟﯿﺴﻢ( ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ‬
‫ﻋﻨﻮان آﻣﻮزه و اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﻃﻮر ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﻣﻌﺘﺒﺮ داﻧﺴﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ از دﯾﺮﺑﺎز از ﺟﺎﻧﺐ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ‬
‫اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎد ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﮫ ﮔﺰاره ھﺎی درﺳﺖ اﺧﻼﻗﯽِ دارای اﻋﺘﺒﺎر ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل وﺟﻮد ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬از‬
‫ﻧﻈﺮ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬اﺻﻼ ﭼﯿﺰی ﺑﮫ ﻋﻨﻮان آﻣﻮزه ی اﺧﻼﻗﯽِ ﺑﺎ اﻋﺘﺒﺎرﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن‪ ،‬اﺧﻼﻗﯿﺎت را ﭘﺪﯾﺪه ھﺎﯾﯽ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎورھﺎ واﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ از ﻧﻈﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﻟﻮﻗﻮع اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و اﻋﺘﺒﺎر آﻧﮭﺎ‬
‫ﺗﻨﮭﺎ ﻣﻨﺤﺼﺮﺑﮫ ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎ و ﺟﻮاﻣﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ اﯾﻦ اﺻﻮل از آﻧﮭﺎ ﻧﺎﺷﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﻮاﻣﻌﯽ ﮐﮫ اﯾﻦ ﺑﺎورھﺎ را وﺳﯿﻌﺎ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﮫ اﻧﺪ‪ .‬ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن‬
‫اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﻋﻨﻮان دﻓﺎﻋﯽ ﺗﺠﺮﺑﯽ از ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮد ﺗﻨﻮع ﻋﻘﺎﯾﺪ ورﺳﻮم راﯾﺞ در ﺟﮭﺎن اﻣﺮوز را ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﻌﺎﺻﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﺎورھﺎ‪،‬اﺻﻮل و اﻋﻤﺎل اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﻨﻮع ﮔﺴﺘﺮده ای ﺑﯿﺎﺑﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺟﻮاﻣﻊ ﭘﯿﭽﯿﺪه ی ﻣﻌﺎﺻﺮﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای‬
‫ﻓﺰآﯾﻨﺪه دارای وﯾﮋﮔﯽ ھﺎی ﺗﮑﺜﺮﮔﺮا و ﭼﻨﺪﻓﺮھﻨﮕﯽ اﻧﮕﺎﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬درﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎری از ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن‪ ،‬ﺧﺼﯿﺼﮫ ی ﭼﻨﺪ ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻮاﻣﻌﯽ ﺣﯿﻄﮫ‬
‫و ﻣﺤﺘﻮای اﺻﻮل ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه ی ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮاﯾﻦ ﺟﻮاﻣﻊ را ﺑﮫ ﺷﺪت ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن ﺑﺮ ﻣﻮاردی ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫وﯾﮋﮔﯽ ای ﮐﮫ ﻓﺮدﮔﺮاﯾﯽ آﻣﻮزه ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد‪،‬اﯾﺮاد ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن ﻣﺤﺎﺟﮫ ﮐﺮده اﻧﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﯽ ﺟﮭﺖ‬
‫ﻣﺘﻤﺎﯾﻞ ﺑﮫ ﺟﻮاﻣﻌﯽ و ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎی اﺧﻼﻗﺎ ﻓﺮدﮔﺮاﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑﮫ ﺑﮭﺎی ﻃﺮد ارزﺷﮭﺎی اﺧﻼﻗﯽ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﺴﯿﺎری از ﺟﻮاﻣﻊ آﺳﯿﺎﯾﯽ و‬
‫آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻊ در ﺑﮭﺘﺮﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﮫ ﺣﺸﻮ ﺑﻮدن ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮاد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮای ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻮاﻣﻌﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ودر ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺻﻮرت اِﻋﻤﺎل ﮐﺎﻣﻞ و اﯾﺠﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﮐﺮدن ارزش ھﺎی ﯾﮏ ﺗﻤﺪن ﺑﺎ ارزش ھﺎی ﺗﻤﺪﻧﯽ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﮫ ﺣﺎل آن ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﻀﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﻟﺬا‬
‫ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺷﮑﻠﯽ از اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﻓﺮھﻨﮕﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﺣﺴﺎب آﯾﺪ‪.‬‬

‫ﺟﺪل ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﯿﺎن ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﺎن و ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺴﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺘﻮان در اﯾﻨﺠﺎ ﺧﻼﺻﮫ اش ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ ﭘﺎﺳﺦ‬
‫ھﺎی ﻓﻮری ﺑﮫ ﻧﻘﺪ ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺮا ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺣﺎﺿﺮ و آﻣﺎده اﻧﺪ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻨﮑﮫ‪ ،‬ﺻﺮف ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﮐﺮدن ﺗﻨﻮع اﺧﻼﻗﯽ و ﻗﻮام ﻣﻔﺮوض ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎ و‬
‫ﺟﻮاﻣﻊ ﺧﺎص‪ ،‬ﺑﮫ ﺧﻮدی ﺧﻮد‪ ،‬ﻧﮫ ﻧﻘﺪی ﺑﺮ ﺟﮭﺎﻧﺸﻤﻮل ﮔﺮاﯾﯽ اﺳﺖ و ﻧﮫ ﺗﻮﺟﯿﮭﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺮای ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ آورد‪ .‬ﺑﺎﻵﺧﺮه‪ ،‬ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎ و‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﺟﻮاﻣﻌﯽ ﺑﻮده اﻧﺪ‪ ،‬و ھﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﮫ رﻓﺘﺎرﺷﺎن ﺑﺎ ﻣﺮدم ﺧﻮد ﺑﺴﯽ ﺑﺪﺗﺮ ازآن ﺑﻮده ﮐﮫ ﻣﻄﻠﻮب ﮐﺴﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮا ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ از ﻣﺎ ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ ﮐﮫ ﻗﻮام‬
‫آﻟﻤﺎن ﻧﺎزی‪ ،‬ﯾﺎ دﯾﮕﺮ رژﯾﻢ ھﺎی ﺳﺮﮐﻮب ﮔﺮ را ﺑﮫ رﺳﻤﯿﺖ ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﻢ و ﺑﮫ آﻧﮭﺎ آن اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﯾﻢ؟ دﺷﻮارﺑﺘﻮان ﺷﮏ ﮐﺮد ﮐﮫ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺑﮫ اﯾﻦ‬
‫ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﻈﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﮫ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﮫ ﻧﻔﻊ اﺳﺘﺪﻻل ھﺎی ﺣﺎﻣﯽ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آﺧﺮ‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﺷﮏ ﮐﺮد ﮐﮫ ھﯿﭻ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎﺷﺪ درﺻﻮرﺗﯽ ﮐﮫ ﻣﺤﯿﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﯾﺠﺎب ﮐﻨﺪ‪ ،‬از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮی ﺧﻮد ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﮫ ھﻤﯿﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ھﺎی ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎﻧﮫ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮﮐﺸﻮرھﺎﯾﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ﺳﺮﮐﻮب ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﮫ ﻣﺮدﻣﺎن اش‬
‫اﻋﺘﺮاض ﺣﺎﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﮫ اﺳﺖ‪ .‬رﺷﺪ ﻧﻤﺎﯾﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ھﺎی ﺧﻮدﺟﻮش دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﺑﺴﯿﺎری از ﮐﺸﻮرھﺎی ﺟﮭﺎن ﮐﮫ‬
‫ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺮﺳﺶ ھﺎی ﺑﺴﯿﺎری را در ﻣﻮرد اﻋﺘﺒﺎر و ﺻﺪاﻗﺖ اﯾﻦ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮای ´ﺑﻮﻣﯽ´ ﺑﺮ‬
‫ﻣﯽ اﻧﮕﯿﺰد‪ .‬آﻣﻮزه ی ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬در ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﺑﺨﺸﯽ ﺑﮫ ﻧﻈﺎم ھﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺳﺮﮐﻮب ﮔﺮ ﺑﮫ ﮐﺎرﮔﺮﻓﺘﮫ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﮫ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎری ﻣﻔﺮوض ﻣﯿﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﻧﻈﺎم ھﺎی اﺧﻼﻗﯽ اﺷﺘﺮاک ﮔﺮا ﻣﺴﺎﻟﮫ ی ﻣﻌﺘﺒﺮﺗﺮی ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ‬
‫ﮔﻮﻧﮫ ای اﻧﮑﺎر ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ دارﻧﺪﮔﺎن اﯾﻦ ﺣﻘﻮق را ﺑﮫ ﻋﻨﻮان اﺷﺨﺎص ﻣﻨﻔﺮد درﻧﻈﺮﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﻧﺎﺷﯽ از رﯾﺸﮫ ھﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ‬
‫اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﮫ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ´ﻧﺴﻞ ﺳﻮم´ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺎ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺣﯿﺎت اﺷﺘﺮاﮐﯽ و ﺟﻤﻌﯽ ﺑﺴﯿﺎری اﻓﺮاد ﺑﺴﯽ ھﻤﻨﻮا ﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺑﮫ‬
‫آﺛﺎر ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ وﯾﻞ ﮐﯿﻤﻠﯿﮑﺎ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺗﻮﺟﮫ ﻓﺰآﯾﻨﺪه ای ﺑﮫ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﻧﻤﻮدن اﺻﻮل ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺎ اﻣﻮری ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق اﺷﺘﺮاﮐﯽ اﻗﻠﯿﺖ ھﺎ‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ ،‬ﻣﺜﻼ‪ ،‬ادﻋﺎھﺎی اﻗﻠﯿﺖ ھﺎ ﺑﺮ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ اﺷﺘﺮاﮐﯽ زﻣﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺤﻞ ﺗﻮﺟﮫ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ از ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ‪ ،‬ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ‬
‫آﻣﻮزه ی اﺧﻼﻗﯽ ﻓﺮدﮔﺮا ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺷﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﮫ ﺗﻼش ھﺎﯾﯽ ﺟﮭﺖ اﻋﻤﺎل ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺮ ﺟﻮاﻣﻊ اﺷﺘﺮاک ﮔﺮاﺗﺮ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﮫ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان در ﻣﻮرد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ادﻋﺎ ﮐﺮد ﮐﮫ ´ﮐﻮر‪-‬ﻓﺮھﻨﮓ´ ھﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻘﺪھﺎی ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬ ‫‪-‬‬

‫دوﻣﯿﻦ دﺳﺘﮫ ی ﻣﮭﻢ از ﻧﻘﺪھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻓﺮض وﺟﻮد ﻣﺒﻨﺎی ﻋﯿﻨﯽ آﻧﮭﺎ را ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﺣﻘﻮﻗﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﮫ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﺪ‬
‫را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﺳﺎن رودی اﻧﮕﺎﺷﺖ ﮐﮫ ﻧﮭﺮھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﺘﻌﺪدی ﺑﺪان ﻣﯽ رﯾﺰﻧﺪ‪ .‬اﺳﺎس اﯾﻦ ﮐﻮﺷﺶ ﺑﺮای اﻧﮑﺎرﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ اﯾﻦ ادﻋﺎﺳﺖ ﮐﮫ‬
‫اﺻﻮل و ﻣﻔﺎھﯿﻢ اﺧﻼﻗﯽ ﺧﺼﯿﺼﮫ ای ذاﺗﺎ ﺳﻮﺑﮋﮐﺘﯿﻮ)ذھﻨﯽ( دارﻧﺪ‪ .‬ﻃﺒﻖ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ‪ ،‬ﻣﻨﺸﺎء ﺑﺎورھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﮏ اراده‬
‫ھﺪﻓﻤﻨﺪﻋﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﺷﮭﻮد ﯾﺎﻓﺘﻦ ازاراده ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد اﻟﮭﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﺑﺎور ھﺎی اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﺮﺟﯿﺤﺎت ﺟﺰﺋﯽِ ﺷﺨﺼﯽ ھﺴﺘﻨﺪد‪.‬‬
‫ﭘﺲ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه وﺟﻮد ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ اﺻﻮﻟﯽ را ﺑﺮای ﻣﻔﮭﻮم ﺣﻘﻮق اﺧﻼﻗﯽ اﻧﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻨﮑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﮫ اﺻﻮﻟﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﭘﯿﺸﯿﻨﯽ و ﻋﻘﻼﻧﯽ ای‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﮫ ﺑﺘﻮان آﻣﻮزه ی اﺧﻼﻗﯽ ﺻﺤﯿﺢ و ﻣﺸﺮوﻋﯽ را ﺑﺮآﻧﮭﺎ اﺳﺘﻮار ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه در ﻓﻠﺴﻔﮫ ﻣﺪرن‪ ،‬ﺑﯿﺶ از ھﻤﮫ ﯾﺎد آور ﻓﯿﻠﺴﻮف اﺳﮑﺎﺗﻠﻨﺪی‬
‫ﻗﺮن ھﺠﺪھﻤﯽ دﯾﻮﯾﺪ ھﯿﻮم اﺳﺖ‪ .‬رواﯾﺖ ھﺎی ﺟﺪﯾﺪ ﺗﺮ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه در آﺛﺎر ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﯽ‪.‬ال‪.‬اﺳﺘﺮاﺳﻮن‪ ،‬ﻟﻮدوﯾﮓ وﯾﺘﮕﻨﺸﺘﺎﯾﻦ‪ ،‬ج‪.‬ال‪.‬ﻣﮑﯽ‪ ،‬و‬
‫رﯾﭽﺎرد رورﺗﯽ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬رورﺗﯽ )‪ (1993‬ﻣﺤﺎﺟﮫ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﮫ ﮐﺎرﮔﯿﺮی ﺧﺮد ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﻧﮕﺎه اﺣﺴﺎﺳﯽ آدﻣﯽ اﻧﺪ‪.‬‬
‫او ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﻃﻮر ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ دﻓﺎع ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺤﺎﺟﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﮫ ﻓﺮد ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ ﻧﻈﺮﯾﮫ اﺧﻼﻗﯽ و اﺣﮑﺎم ﻋﻘﻼﻧﯽ‪،‬‬
‫ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮای ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ دﺳﺖ و ﭘﺎ ﮐﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺎورھﺎ و اﻋﻤﺎل اﺧﻼﻗﯽ ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﮫ دﻟﯿﻞ ﯾﺎ ﻧﻈﺮﯾﮫ اﺧﻼﻗﯽ اﻧﮕﯿﺨﺘﮫ ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ‬
‫رﯾﺸﮫ در اﺣﺴﺎس ھﻤﺬات ﭘﻨﺪاریِ ھﻤﺪﻻﻧﮫ ﺑﺎ دﯾﮕﺮان دارﻧﺪ‪ :‬اﺧﻼق از دل ﺑﺮﻣﯽ ﺧﯿﺰد و ﻧﮫ ازﻋﻘﻞ‪ .‬رورﺗﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﺟﺬاب اﻣﺎ آﺷﮑﺎرا ﺷﮑﺎﮐﺎﻧﮫ‬
‫درﺑﺎره ی ﻣﺒﻨﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ‪ ،‬وﺟﻮد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ´ﭼﯿﺰی ﺧﻮب و ﻣﻄﻠﻮب´ ﻣﯽ داﻧﺪ‪ ،‬ﭼﯿﺰی ﮐﮫ ھﻤﮫ ی ﻣﺎ از وﺟﻮد آن ﺳﻮد ﻣﯽ ﺑﺮﯾﻢ‪ .‬ﻧﻘﺪ او ﺑﮫ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ ازﻋﺪاوت ﺑﺎ اﯾﻦ آﻣﻮزه ﻧﺎﺷﯽ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﻧﻈﺮ رورﺗﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﻋﺎﻃﻔﯽ ﺑﮫ ﺗﺸﺨﯿﺺ رﻧﺞ ﻏﯿﺮ ﺿﺮوری دﯾﮕﺮان ﺑﮭﺘﺮ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﺣﻘﻮق‬
‫ﺑﺸﺮ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﺪﻻل درﺑﺎره ی ﺧﺮد ورزی درﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﺎﮐﯿﺪ رورﺗﯽ ﺑﺮ ھﻤﺬات ﭘﻨﺪاری ﻋﺎﻃﻔﯽ ﺑﺎ دﯾﮕﺮان ﻣﻼﺣﻈﮫ ی درﺳﺘﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ اﻓﺰوده ای ﺑﺮای اﺳﺘﺪﻻل ھﺎﯾﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﮫ‬
‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﯾﺮث اراﺋﮫ ﮐﺮده اﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﮫ اﺧﯿﺮا ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎﯾﮑﻞ ﻓﺮﯾﻤﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﮐﺮده اﻧﺪ‪" ،‬اﺳﺘﺪﻻل رورﺗﯽ‪ ...‬ﺗﻮﺟﯿﮫ را ﺑﺎ‬
‫اﻧﮕﯿﺰش اﺷﺘﺒﺎه ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ھﻤﺪﻟﯽ ﯾﮏ ﻋﺎﻃﻔﮫ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻨﮑﮫ آﯾﺎ ﻋﻤﻠﯽ ﮐﮫ ﻣﺎ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی ﻋﻮاﻃﻒ ﻣﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دھﯿﻢ ﻣﻮﺟﮫ اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﮫ ﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﮫ دﻟﯿﻞ آن‬
‫ﻋﻤﻞ دارد‪ .‬رورﺗﯽ ﺧﻮاھﺎن ﺣﺬف ﻧﻈﺮﯾﮫ ھﺎی ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﺛﺒﺎت ﻧﺸﺪه از ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ در ﻧﻘﺪش ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺴﯽ دور ﻣﯽ رود‪ ،‬و اﺳﺘﺪﻻل را‬
‫ﺣﺬف ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ (2002:56 )".‬روﯾﮑﺮد ﺧﻮد رورﺗﯽ ﺑﮫ ﻣﺒﺎﻧﯽ و ﺣﯿﻄﮫ ی ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﮭﺎﯾﺘﺎ او را از ادﻋﺎی اﯾﻨﮑﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﭘﺪﯾﺪه ای اﺧﻼﻗﺎ‬
‫ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ ﻣﻨﻊ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﮫ او ﺻﺮﯾﺤﺎ ﻣﻨﮑﺮاﻋﺘﺒﺎر اﺗﮑﺎ ﺑﮫ ﻣﻌﯿﺎرھﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮای ﭼﻨﯿﻦ ﻗﻀﺎوﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﮫ از رورﺗﯽ اﻧﺘﻈﺎر‬
‫دارﯾﻢ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻣﺴﺘﻘﻠﯽ ﺑﺮای ﭘﺬﯾﺮش ﻧﺘﯿﺠﮫ ﮔﯿﺮی اش اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ دﻗﯿﻘﺎ ھﻤﺎن ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ ﻧﻈﺮ او ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺧﻼق ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آن را ﻋﺮﺿﮫ دارد‪.‬‬

‫از رورﺗﯽ ﮐﮫ ﺑﮕﺬرﯾﻢ‪ ،‬ﻧﻘﺪ ﻋﺎم ﻋﯿﻨﯿﺖ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﺳﻨﺖ دﯾﺮﯾﻨﮫ و ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺎ اﻓﺘﺎده ای در ﻓﻠﺴﻔﮫ اﺧﻼق ﻣﺪرن دارد‪ .‬ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻨﮑﮫ ﺑﺎﻵﺧﺮه ﻋﯿﻨﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن ﯾﺎ‬
‫ذھﻨﯿﺖ ﮔﺮاﯾﺎن)ﺳﻮﺑﮋﮐﺘﯿﻮﯾﺴﺖ ھﺎ( ﺣﺮﯾﻒ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺷﺎن را ´ﺧﺎک ﮐﺮده اﻧﺪ´ درﺳﺖ ﻧﺨﻮاھﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ادﻋﺎی ﻋﯿﻨﯿﺖ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ‬
‫ی روﯾﮑﺮد ﻋﻼﻗﮫ و ﯾﺎ روﯾﮑﺮد اراده اﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮاﯾﻦ ھﺮ ﻧﻘﺪی ﺑﺮ ﻋﯿﻨﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﮫ دﻓﺎع ﻓﻠﺴﻔﯽ از ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺰ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﮫ‬
‫در ﺑﺎﻻ اﺷﺎره ﮐﺮدم‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻟﻦ ﮔﻮﯾﺮث و ﺟﺎن ﻓﯿﻨﯿﺲ‪ ،‬ﺑﮫ ﻃﺮق ﻣﺠﺰا و ﻣﺘﻔﺎوت ﺧﻮد‪ ،‬درﺻﺪد ﺗﺜﺒﯿﺖ ﻗﻮت ﻋﻘﻼﻧﯽ و ﻋﯿﻨﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‬
‫ﺑﻮده اﻧﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﺑﮫ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺑﮫ دﻧﺒﺎل ﮐﺮدن ﺑﯿﺸﺘﺮ اﯾﻦ ﺗِﻢ ﻣﺸﺨﺺ ﺗﻮﺻﯿﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﮫ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ دﻗﯿﻘﯽ از آﺛﺎر ھﺮﯾﮏ‪ ،‬ﯾﺎ ھﺮدو‪ ،‬اﯾﻦ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن داﺷﺘﮫ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﻧﺘﯿﺠﮫ ﮔﯿﺮی‬ ‫•‬

‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯿﺮاث ﺗﺎرﯾﺨﯽ دﯾﺮﯾﻨﮫ ای دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﯿﺎن ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺻﻠﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﺎور ﺑﮫ وﺟﻮد ﺻﻮرﺗﯽ از ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺮای ھﻤﮫ آدﻣﯿﺎن‪ ،‬ھﻤﮫ ﺟﺎ‬
‫ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﮫ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬آﻣﻮزه ی ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ درﻋﺮﺻﮫ ژﺋﻮﭘﻮﻟﯿﺘﯿﮏ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻧﻘﺸﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﯾﺎﻓﺘﮫ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺴﯿﺎری در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ھﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت ﻓﮭﻤﯿﺪه و اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ درﻓﮭﻢ ﻣﻌﺎﺻﺮ اﯾﻨﮑﮫ اﻧﺴﺎن ھﺎ و ﻣﺆﺳﺴﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ و‬
‫ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭼﮕﻮﻧﮫ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ھﻤﺪﯾﮕﺮ رﻓﺘﺎر ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻘﺸﯽ ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ دارد‪ .‬ﺑﮭﺘﺮ آن اﺳﺖ ﮐﮫ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺿﻤﺎﻧﺖ ھﺎی اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺎﻟﻘﻮه ای ﺑﺮای ﻧﯿﻞ ھﺮ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﮫ ﮐﻤﯿﻨﮫ ی زﻧﺪﮔﯽ ﻧﯿﮑﻮ داﻧﺴﺖ‪ .‬ﻣﯿﺰان ﺗﺤﻘﻖ ﻧﯿﺎﻓﺘﻦ اﯾﻦ آرﻣﺎن ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺷﮑﺴﺖ ﻋﻈﯿﻢ ﺟﮭﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در اﺳﺘﻘﺮار ﻧﻈﻤﯽ اﺳﺘﻮار ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺒﻨﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻌﺮوض ﻧﻘﺎدی ھﺎی ﺳﺨﺘﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﮫ ﺑﺮﺧﯽ ﺟﻨﺒﮫ ھﺎی ﺑﺤﺚ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﻣﯿﺎن ﺣﺎﻣﯿﺎن و ﻣﻌﺎرﺿﺎن‬
‫ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺣﻞ ﻧﺸﺪه ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه‪ ،‬و ﭼﮫ ﺑﺴﺎ ﺣﻞ ﻧﺎﺷﺪﻧﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬درﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﻗﻮت اﺧﻼﻗﯽ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻣﺠﺎب ﮐﻨﻨﺪه‬
‫ﺗﺮﯾﻦ اﻧﮕﯿﺰه ی ﭘﺬﯾﺮش وﺟﻮد ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮﭘﺎﯾﮫ ی ﺑﮫ ﮐﺎرﮔﯿﺮی ﻗﻮه ﺗﺨﯿﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﮑﻮﺷﯿﺪ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺑﺪون ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ را ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ!‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ ‫•‬

‫‪(London: Duckworth, 1978) , Seriously Taking Rights .Dworkin, Ronald‬‬

‫‪(Cambridge: Polity, 2002) , Human Rights: An Interdisciplinary Approach . Michael ,Freeman‬‬

‫‪(Oxford; Clarendon Press, 1980) ,Natural Law and Natural Rights .Finnis, John‬‬

‫‪(Chicago: Chicago University Press, 1978) , Reason and Morality .Gewirth, Alan‬‬

‫‪(University of Chicago Press, 1982 ;Chicago) ,Human Rights: Essays on Justification and Applications .Gewirth, Alan‬‬

‫‪(Basingstoke; Macmillan, 1994) , Rights .Jones, Peter‬‬

‫‪(Harmondsworth; Penguin, 1977) ,Ethics: Inventing Right and Wrong .Mackie, J.L‬‬

‫‪Berkeley; ) , Declaration of Human Rights Making Sense of Human Rights: Philosophical Reflections on the Universal .Nickel, James‬‬
‫‪(1987 ,University of California Press‬‬

‫‪Oxford Amnesty On Human Rights: the (.eds) S. Hurley & Human rights, rationality, and sentimentality". In S.Shute" .Rorty, Richard‬‬
‫‪(Basic Books, 1993 ;New York) ,1993 Lectures‬‬

‫‪Ronald Dworkin, Alan Gewirth, and Oxford; Oxford University Press, 1984) Chapters by) , Theories of Rights .Waldron, Jeremy‬‬
‫‪H.L.A.Hart‬‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬
‫* ﻋﻀﻮ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ داﻧﺸﮕﺎه اِﺳِﮑﺲ‬

‫‪www.secularismforiran.com‬‬

Rate