Prezantimi i Minoriteteve Etnike në Mediat Kosovare

n Politikat e prezantimit n Anëtarët e minoritetit serb: “Këta nuk jemi ne” n Anëtarët e minoriteteve etnike jo-serbe: “Ne jemi të eklipsuar nga raportimet për minoritetin serb”
1

“Ky projekt u financua përmes grantit të Ambasadës Amerikane ne Prishtinë. Mendimet, përfundimet dhe konkludimet apo rekomandimet e shprehura këtu jane te Autorit(ëve) dhe jo medoemos pasqyrojne qëndrimet e Departamentit të Shtetit.”

Prezantimi i Minoriteteve Etnike në Mediat Kosovare

Politikat e prezantimit Anëtarët e minoritetit serb: “Këta nuk jemi ne” Anëtarët e minoriteteve etnike jo-serbe: “Ne jemi të eklipsuar nga raportimet për minoritetin serb”

Autorë: Leonard Ibrahimi, MA Faton Pacolli, MA

Shtator, 2009
3

Për kimp
Instituti Kosovar për Media dhe Politika është themeluar së fundi; realizon hulumtime dhe bën analiza që janë të organizuara në më shumë se 12 programe, të grupuara në dy tematika:

HuluMtiMi i PolitiKAvE
Me programe të bazuara në kritere shkencore, kimp ka potencial të madh për të zgjeruar debatin rreth politikave dhe të inkurajojë një proces më demokratik dhe më inteligjent të hartimit të tyre. Hulumtimi i bazuar në: a) cilësi-përmes vënies në zbatim të praktikave më të avancuara të fushës dhe mundësinë që të diskutohen shkencërisht, dhe b) pavarësi-realizim të hulumtimeve pa ndërhyrje të jashtme, përfaqëson një vlerë fundamentale të kimp. Instituti synon të luajë rol esencial në të tri fazat e politikave publike, veçanërisht në përcaktimin e agjendës – përmes zgjerimit të opsioneve të konsideruara nga politikë-bërësit dhe bazën e njohurive me të cilat ato vlerësohen, dhe në etapën e implementimit – duke shërbyer si agjent që monitoron nëse po ndodh zbatimi i politikave të deklaruara, por edhe si trup i pavarur që vlerëson përfitimet dhe koston e atyre politikave.

StudiME MEdiAtiKE
Design & Layout: trembelat © 2oo9 nga Instituti Kosovar për Media dhe Politika. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara. Tel: o38 739 692 Fax: o38 739 692 Web: www.kimp-ks.org

Kimp është i vetmi institucion i llojit, me ekspertë vendorë, që realizon hulumtime në sferën e mediave dhe të komunikimit. Kështu, analizimi i përmbajtjes së mesazheve të mediave dhe raportimi i gjetjeve të tyre (p. sh., analizimi i teksteve të mediave për të treguar faktet për pasqyrimin problematik të “Tjetrit”; analizimi i përmbajtjes së mesazheve mediatike në lidhje me atë se si e pasqyrojnë realitetin, por edhe konsistencën e tyre me praktikat demokratike; dhe të analizuarit e influencës së mediave në sjelljen individuale dhe në diskursin për çështje të ndryshme shoqërore), është ekskluzivitet i kimp.

4

Përmbajtja
Falënderime ...............................................................................................................6 Akronimet ...................................................................................................................7 Përmbledhje ...............................................................................................................8 Hyrje ...........................................................................................................................9 Portretizimi i minoriteteve etnike në gazeta dhe në lajmet qendrore...............................11 Monitorimi i gazetave .........................................................................................12 Monitorimi i televizioneve ..................................................................................13 Audienca e minoriteteve etnike dhe perceptimet e tyre për mediat kosovare ........14 Anëtarët e minoritetit etnik serb: “Këta nuk jemi ne” ..........................................14 Anëtarët e minoriteteve etnike jo-serbe: “Ne jemi të eklipsuar nga raportimet për minoritetin serb” ......................................................................................................16 Përfundime dhe rekomandime.................................................................................18 Apendiks: Metodologjia e hulumtimit ......................................................................20 Bibliografia ...............................................................................................................22

5

Falënderime
Shumë persona janë përfshirë në realizimin e këtij hulumtimi; ne i falënderojmë të gjithë. Falënderime të veçanta u shprehim Z. Arta Demaj, Z. Valbona Prekorogja, Z. Husnia Beshkoviq, Z. Nur Ceku, Z. Afrim Balaj, Z. Jonuz Rizvani si dhe Z. Fatmir Ramajt, për ndihmën dhe sugjerimet e tyre të vlefshme gjatë realizimit të këtij projekti.

6

Akronimet
GMG RTK KTV RTV21 AP UE SHB KIMP Grupi i Mediave Glasgow Radio Televizioni i Kosovës Koha Vizioni Radio Televizioni 21 Analiza e Përmbajtjes Union Evropian Shtetet e Bashkuara Instituti Kosovar për Media dhe Politika

7

Përmbledhje
Ky hulumtimi është përgjigje ndaj shqetësimeve të qytetarëve për paraqitjen e minoriteteve në mediat kosovare. Fillimisht, me anë të argumenteve të nxjerra nga studimet ndërkombëtare në fushën e komunikimit shpjegohet se prezantimet e minoriteteve dhe çështjeve që kanë të bëjnë me ta, në media nuk janë thjeshtë pasqyrime të realitetit, por më tepër ato janë portretizime të konstruktuara dhe shumë selektive, të cilat në një mënyrë apo tjetër formësojnë dhe strukturojnë perceptimet tona për minoritetet. Tradicionalisht studimet në fushën e mediave & minoriteteve janë fokusuar kryesisht në analizën e përmbajtjes së mesazheve mediatike, duke analizuar mënyrën e prezantimit të minoriteteve etnike në media. Edhe ky studim aplikon një metodë të tillë – ofron një analizë kuantitative dhe kualitative të përmbajtjes së shtatë gazetave të përditshme dhe edicioneve qendrore të lajmeve në të tri televizionet kombëtare. Megjithatë, ky hulumtim shkon përtej tradicionales, paraqet rezultatet e hulumtimit të audiencës – diskutimet në fokus grupe dhe intervistat me anëtarë të minoriteteve etnike; e tërë kjo bëhet me qëllim që të ofrohen vlerësime sa më objektive të minoriteteve kundrejt mediave në Kosovë. Rezultatet e analizës së përmbajtjes së mesazheve mediale nxjerrin në dukje se nuk ka keqprezantim të minoriteteve etnike në mediat e Kosovës; për më tepër, ka fakte të fuqishme që sugjerojnë se, në përgjithësi, gjuha në lajmet dhe storjet e prezantuara në mediat e shkruara dhe në televizione, që u referohen minoriteteve etnike dhe çështjeve që kanë të bëjnë me ta, kanë qenë neutrale. Në anën tjetër, ndonëse analiza e përmbajtjes së mesazheve mediatike nuk ka identifikuar ndonjë provë të keq-paraqitjes së grupeve etnike, anëtarët e këtyre komuniteteve janë të pakënaqur me mënyrën e prezantimit të tyre dhe çështjeve që kanë të bëjnë me ta, në mediat e Kosovës. Shqetësimet e anëtarëve të minoritetit etnik serb kanë të bëjnë, para së gjithash, me atë se informacionet dhe storjet që kanë të bëjnë me këtë minoritet paraqiten në mënyrë të shtrembëruar duke theksuar klishetë për lidhjet dhe besnikërinë e tyre ndaj Beogradit. Pjesëmarrësit kritikuan faktin se diversiteti i mendimit brenda komunitetit etnik serb injorohet në vazhdimësi; ata thanë se kur një anëtar i këtij komuniteti intervistohet për një temë të caktuar, deklarimet e tij apo saj prezantohen si opinion i përgjithshëm i komunitetit. Në anën tjetër, komunitetet etnike jo-serbe konsiderojnë se hapësirë më e madhe në lajmet qendrore të televizioneve nacionale i kushtohet minoritetit serb, duke i injoruar në këtë mënyrë minoritet tjera. Prandaj, anëtarët e këtyre komuniteteve shfaqën pakënaqësi për mungesë të hapësirës mediale por edhe për mosparaqitje dinjitoze të tyre në mediat kosovare. Për të përfunduar, raporti nxjerrë në dukje rezultate interesante për prezantimin e minoriteteve etnike në mediat kosovare; ato janë një bazë e rëndësishme për studime të mëtejme në lidhje me portretizimin e minoriteteve në media. Kështu, në pjesën e fundit të këtij raporti ofrohen disa rekomandime për politikat e prezantimit, vënia në zbatim e të cilave do të ndihmonte që tek minoritetet të krijohet ndjenja e përkatësisë, ndjenja e të qenit pjesë e shoqërisë kosovare.

8

Glasgow Media Grupi ka paraqitur shumë qartë ndikimin e fuqishëm që ka media në formësimin e qëndrimeve, besimeve dhe sjelljeve të publikut, duke zhvilluar dhe kultivuar mënyrat ekzistuese të të kuptuarit por edhe duke ndryshuar mënyrat ekzistuese të të kuptuarit.
v (Burimi: Philo, fq. 283 – 288)

1

Hyrje
Hulumtuesit në fushën e komunikimit një kohë të gjatë janë interesuar për mënyrën e prezantimit të minoriteteve etnike në media dhe ndikimin e këtyre prezantimeve në qëndrimet e publikut. Glasgow Media Grup-i ka paraqitur shumë qartë ndikimin e fuqishëm që ka media në formësimin e qëndrimeve, besimeve dhe sjelljeve të publikut, duke zhvilluar dhe kultivuar mënyrat ekzistuese të të kuptuarit por edhe duke ndryshuar mënyrat ekzistuese të të kuptuarit (Philo, fq. 283 – 288). Mediat janë tepër efektive në artikulimin e vlerave mbizotëruese dhe ideologjive socio – politike në një shoqëri; disa autorë madje sugjerojnë se grupet minoritare rregullisht përjashtohen dhe margjinalizohen, kurse kultura dominuese bëhet normë. Ato kanë pushtetin të përzgjedhin se cilat imazhe të minoriteteve do të dominojnë sferën publike – t’i paraqesin me ngjyrime negative minoritetet duke i eliminuar çështjet e tyre reale nga fusha e debatit (Fleras & Kunz 2001, fq. 22 – 43). Për më tepër, studimet kanë nxjerr në pah se media mund të jetë shumë efektive në krijimin e frikës nga ‘tjetri’ në shoqëri përmes aplikimit të politikave tendencioze të prezantimit. Në anën tjetër, mediat mund të jenë shumë të suksesshme edhe në fuqizimin dhe mishërimin e vlerave multikulturore në një shoqëri; ato mund të ndihmojnë në krijimin e ndjenjës së ‘përkatësisë’, ndjenjës së përfshirjes dhe të qenit pjesë e shoqërisë. Husband (2000, fq. 199 – 214) e vë theksin në rolin e mediave në krijimin e sferës publike multietnike, ku grupe te ndryshme etnike mund të ndjejnë se po japin kontributin e tyre në shoqëri. Një analizë e rëndësishme për politikat e prezantimit dhe ndikimin e tyre në ‘kuptimet e përbashkëta’ është ofruar nga Hall (2003, fq. 2 – 19). Ai argumenton se prezantimi është një ndër praktikat kryesore që prodhon kulturë. Për më tepër, ai thotë se opinionet dhe mendimet që ne kemi ndaj ‘tjetrit’, varen nga mënyra se si ‘tjetri’ na është prezantuar neve nga format e ndryshme mediale. Kjo do të thotë se gazetarët e konstruktojnë imazhin për minoritetet etnike me anë të prezantimit – fjalëve që përdorin për ta, storjeve që tregojnë për ta dhe vlerave që ua atribuojnë atyre.

9

Mediat kanë pushtetin të përzgjedhin se cilat imazhe të minoriteteve do të dominojnë sferën publike – t’i paraqesin me ngjyrime negative minoritetet duke i eliminuar çështjet e tyre reale nga fusha e debatit.
v (Burimi: Fleras & Kunz 2001, fq. 22 – 43)

2

Prandaj, mund të thuhet se prezantimet e mediave mund t’i influencojnë qëndrimet e shumicës kundrejt minoriteteve etnike; portretizimet negative të grupeve etnike janë të lidhura me qëndrime negative ndaj tyre, dhe portretizimet pozitive shoqërohen me qëndrime pozitive. Media, në një mënyrë apo tjetër, determinon opinionin dhe qëndrimin e publikut ndaj minoriteteve etnike (Van Dijk 2000, fq. 33 – 55). Në këtë kontekst, lajmet janë veçanërisht të rëndësishme për arsye të funksionit të tyre social – konstruktimi i realitetit për njerëzit të cilët nuk kanë qenë të pranishëm në vendin e ngjarjes (Schlesinger 1988, fq. 43 – 45). Sipas Gillespie (1995, fq. 22 – 49), zhanri që më së tepërmi përcakton qëndrimin e shumicës kundrejt minoriteteve është lajmi; në anën tjetër, lajmi është i rëndësishëm edhe për minoritetet etnike, ngase është zhanri më i lexuar, më i shikuar dhe më i diskutuar në mesin e tyre. Në përgjithësi, hulumtimet ndërkombëtare lidhur me minoritetet etnike & mediat janë fokusuar kryesisht në analizën e përmbajtjes së mesazheve mediatike, duke analizuar mënyrën e prezantimit të minoriteteve etnike në media. Një nga dobësitë e këtyre studimeve është mungesa e njohurive për perceptimet ndaj mediave, për shembull, vlerësimi i mediave nga vetë audienca e minoriteteve etnike dhe qëndrimet që kanë ata ndaj mediave. Ky raport, në anën tjetër, tenton ta anashkaloj këtë dobësi; përveç analizimit të përmbajtjes së mesazheve mediatike, përfshin edhe diskutimet në fokus grupe me anëtarë të minoriteteve etnike. Analiza kualitative e diskutimeve në fokus grupe është esenciale për shpjegimin e pikëpamjeve të audiencës minoritare lidhur me perceptimet e tyre për mediat kosovare dhe mënyrën se si ato raportojnë çështjet që kanë të bëjnë me minoritetet etnike. Apo siç vlerëson Kitzinger (2004, fq. 167) “të gjitha teoritë apo hulumtimet në lidhje me mediat janë të mangëta nëse i përjashtojnë audiencat” Në anën tjetër, me qëllim që të kuptohet sa më . thellë problemi nën hulumtim – si prezantohen minoritetet etnike në mediat e Kosovës dhe arsyet e prezantimeve të tilla – janë zhvilluar një sërë intervistash me përfaqësuesit e organizatave të minoriteteve etnike.

Mënyra e prezantimit të minoriteteve etnike në media luan rol përcaktues në konstruktimin e imazhit të tyre, dhe si rezultat edhe në qëndrimin e mazhorancës ndaj minoriteteve.
v (Burimi: Allen & Seaton 1999, pp. 178 – 184)

3

10

Zhanri që më së tepërmi përcakton qëndrimin e shumicës kundrejt minoriteteve është lajmi; në anën tjetër, lajmi është i rëndësishëm edhe për minoritetet etnike, ngase është zhanri më i lexuar, më i shikuar dhe më i diskutuar në mesin e tyre.
v (Burimi:Gillespie1995, fq. 22 – 49)

4

Kështu, ky hulumtim mbështetet në kombinimin e metodave kuantitative dhe kualitative si dhe teknikave të ndryshme, të mbledhjes së të dhënave; e gjithë kjo, për të arritur një pamje më reale dhe më gjithëpërfshirëse në lidhje me prezantimin e minoriteteve etnike ne mediat e Kosovës. Ideja ishte që përmes triangulimit – strategjisë që e bën studimin më të besueshëm, t’i kapërcejmë mangësitë apo njëanshmëritë që mund të jenë pasoja të përdorimit të një metode të vetme; sipas Jick (1979, fq. 602 – 611), “triangulimi jo vetëm që e analizon problemin e njëjtë nga perspektiva të ndryshme por po ashtu e rritë kuptimin me shfaqjen e qasjeve të reja” .

Prezantimi i minoriteteve etnike në gazeta dhe në lajmet qendrore
Mënyra në të cilën prezantohen minoritetet etnike në media dhe niveli i pjesëmarrjes së tyre në lajme dhe prodhimet e tjera mediale konsiderohen tregues të përfshirjes sociale dhe integrimit të tyre në shoqëri. Në anën tjetër, hulumtuesit që bëjnë studime të përmbajtjes së mesazheve mediatike, me qëllim të gjetjes së paragjykimeve dhe stereotipeve gjinore, racore, dhe etnike zakonisht fokusohen në dy parime kryesore të identifikuara nga Clark (1972, fq. 22 – 31): njohja, apo prezenca kuantitative e grupit të interesit (në rastin tonë, prezenca e minoriteteve etnike krahasuar me përfaqësimin e tyre në popullsi); dhe respekti, apo mënyra e trajtimit të këtij grupi.

11

MoNIToRIMI I SHTyPIT DIToR
Monitorimi i gazetave të përditshme Koha Ditore, Express, Kosova Sot, Lajm, Epoka e Re, Bota Sot, dhe Zëri është realizuar për 12 javë, në periudhën Marsi – Maj 2009. Gazetat të cilat më së shumti kanë trajtuar çështjet e minoriteteve janë Koha Ditore (4.14%), Express (4.05%) dhe Zëri (3.45%). Gazetat që kanë raportuar më pak për minoritetet dhe çështjet që kanë të bëjnë me ta janë, Epoka e Re (2.43%), Lajm (2.27%), Bota Sot (1.99%), dhe Kosova Sot (1.93%). Gjatë monitorimit prej 12 javëve më shumë se 98% e artikujve ishin lajme dhe raporte, ndërkaq më pak se 2% ishin opinione.
Figura 1 n Raportimi i gazetave për minoritetet etnike gjatë periudhës së monitorimit

100% 0

Koha Ditore Zëri Epoka e Re Lajm Bota Sot Kosova Sot Monitorimi

% 4.14 % 4.05 % 3.45 % 2.43 % 1.99 % 1.93 12 javë

Gjetjet e monitorimit tregojnë se minoritetet etnike pak a shumë janë të nënprezantuara në mediat e shtypura në Kosovë; megjithatë, këto gjetje fuqishëm sugjerojnë se nuk ka keq-prezantim. Kështu, gjuha e përdorur në 96% të titujve/ nëntitujve dhe 91% të tekstit është cilësuar neutrale.

12

MoNIToRIMI I TELEVIZIoNEVE NACIoNALE
Monitorimi i lajmeve qendrore në RTK (Radio Televizioni i Kosovës), KTV (Koha Vizion) dhe RTV21 (Radio Televizioni 21) është realizuar për një periudhë gjashtëjavëshe, Prill – Maj 2009. Monitorimi ka nxjerr në dukje se televizionet nacionale kanë raportuar më shumë për çështjet e minoriteteve etnike sesa mediat e shtypura. Andaj, në lajmet qendrore të RTK-së 8.4% e raporteve kishin për temë minoritetet etnike dhe çështjet e tyre; në KTV 8.1% kurse në RTV21 vetëm 7.1% e storjeve kishin të bëjnë me minoritetet etnike. Mesatarisht një storje ka zgjatur prej dy deri në tre minuta. Rezultatet e monitorimit treguan se televizionet nacionale të Kosovës, përveç prezencës kuantitative të minoriteteve etnike në lajmet qendrore (njohja), janë fokusuar po ashtu edhe në trajtimin dhe statusin e grupit të minoriteteve (respekti); ato njëkohësisht kanë evituar nën-prezantimin dhe keq-prezantimin. Në përgjithësi gjuha e përdorur në storjet që u janë referuar çështjeve të minoriteteve etnike ka qenë neutrale.
Figura 2 n Raportimi i televizioneve për minoritetet etnike gjatë periudhës së monitorimit

100% 0
RTK KTV RTV21 Monitorimi

% 8.4 % 8.1 % 7.1 6 javë

13

Audienca e minoriteteve etnike dhe perceptimet e tyre për mediat kosovare
Hulumtimet e perceptimeve të audiencës në vendet e ndryshme të Evropës tregojnë se në përgjithësi minoritetet etnike janë të pakënaqura me mënyrën e prezantimit të tyre në media. Tek grupet etnike të vendeve të ndryshme, përfshirë edhe ato të UE, dominon ndjenja e nën-prezantimit dhe keq-prezantimit; ata po ashtu besojnë se mënyra se si mediat i portretizojnë minoritetet luan rol të rëndësishëm në krijimin e paragjykimeve dhe qëndrimeve negative ndaj tyre (Tufte 2001, fq. 33 – 48). Duke ditur që gjetjet e hulumtimeve të ndryshme për përmbajtjet e teksteve mediatike në këto vende, vazhdojnë të tregojnë njëanshmëri dhe mungesë objektiviteti në prezantimin e grupeve etnike, kjo nuk është edhe aq befasuese (Ross 2000, fq. 133 – 148). Në rastin tonë kjo është pak më ndryshe; analiza e përmbajtjes së teksteve mediale në këtë hulumtim nuk ka gjetur fakte që tregojnë keq-prezantim të minoriteteve në media. Përkundër kësaj, minoritetet etnike janë të pakënaqura me mënyrën se si mediat kosovare i prezantojnë ata dhe çështjet që kanë të bëjnë me ta. Duket se Poole (2001, fq. 67 – 86), kishte të drejtë kur argumentonte se perceptimet e minoriteteve etnike për mediat jo domosdoshmërisht kanë të bëjnë me përmbajtjen aktuale të mediave; në këtë drejtim, është e nevojshme të analizohet se deri në ç’masë ankesat e tyre kanë të bëjnë me përmbajtjen aktuale të mediave.

ANëTARëT E MINoRITETI ETNIK SERB: “KëTA NUK JEMI NE”
Përgjithësisht tek pjesëmarrësit e minoritetit etnik serb ka mbizotëruar një ndjenjë zhgënjimi për mënyrën e prezantimit të tyre nga mediat kosovare. Shumica e diskutuesve në fokus-grupe kanë shprehur shqetësimin se grupi i tyre etnik pothuaj se kurrë nuk prezantohen siç duhet në lajmet televizive. Ata ishin të sigurt se kur paraqiten në media, zakonisht keq-prezantohen duke shprehur stereotipet dhe klishetë që kanë të bëjnë me lidhjet dhe besnikërinë e serbëve të Kosovës ndaj Beogradit. Një nga pjesëmarrësit tha se:

14

Nuk është e vështirë të gjesh burime që e pohojnë besnikërinë e minoritetit serb ndaj Beogradit; megjithatë, jo të gjithë serbët e Kosovës janë besnik ndaj Beogradit. Janë disa nga ne që jetojnë në këtë vend dhe duan të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu. Ne insistojmë që të na ofrohet mundësia të shprehim mendimet tona në media.
Pjesëtar i minoritetit serb

Minoriteti etnik serb nën-prezantohet në mediat kosovare dhe stereotipet janë shumë të pranishme, posaçërisht në lajmet kryesore të televizioneve kombëtare. Ne jemi të keqprezantuar në forma dhe mënyra nga më të ndryshmet. Në qoftë se i analizoni storjet e caktuara që kanë të bëjnë me ne, do të vëresh stereotipe, përgjithësime dhe mungesë të theksuar të informacioneve të cilat në momente të dhëna ndryshojnë plotësisht kuptimin e ngjarjes.. Nuk është e vështirë të gjesh burime që e pohojnë besnikërinë e minoritetit serb ndaj Beogradit; megjithatë, jo të gjithë serbët e Kosovës janë besnik ndaj Beogradit. Janë disa nga ne që jetojnë në këtë vend dhe duan të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu. Ne insistojmë që të na ofrohet mundësia të shprehim mendimet tona në media.

Shumica e pjesëmarrësve në hulumtim thanë se ndjehen të përjashtuar nga shoqëria kosovare dhe ajo që prezantohet në media nuk i ngjanë fare shoqërisë multi-kulturore që ata dëshirojnë ta shohin. Përgjithësisht, pjesëtarët e komunitetit serb e ndjejnë se nuk po trajtohen seriozisht si audiencë, madje as edhe si anëtarë të shoqërisë kosovare. Disa pjesëmarrës pohuan se i kanë humbur shpresat në mediat e Kosovës, dhe nuk besojnë në se po bëhen përpjekje të mjaftueshme për të treguar diversitetin; njëri prej tyre theksoi:
Mendoj se ne do të duhej të ishim qytetarë të barabartë në këtë vend. Duhet të ketë më shumë lajme për minoritetin serb dhe çështjet me të cilat ne preokupohemi, veçanërisht në lajmet qendrore televizive. Televizioni duhet të pasqyroj një shoqëri multi-kulturore dhe jo një shoqëri mono-etnike.

Një tjetër pjesëmarrës në hulumtim theksoi se mediat kosovare në mënyrë të vazhdueshme po konstruktojnë një pseudo realitet i cili mund të ketë pasoja të rënda për shoqërinë kosovare:
Mediat, në përgjithësi, po i prezantojnë minoritetet etnike si ‘të tjerë’ duke shfrytëzuar diskursin e bazuar në sindromin ‘ne’ , kundër ‘atyre’ .

15

Mediat, në përgjithësi, po i prezantojnë minoritetet etnike si ‘të tjerë’, duke shfrytëzuar diskursin e bazuar në sindromin ‘ne’ kundër ‘atyre’.
Pjesëtare e minoriteti serb

Disa pjesëmarrës në fokus-grupe besonin se paragjykimet kundrejt minoritetit etnik serb janë të bazuara në njohuritë e pakta për problemet e tyre dhe kjo është një arsye e fuqishme pse mediat duhet të fokusohen më shumë në ofrimin e informacioneve dhe rrjedhimisht përmirësimin e njohurive të shqiptarëve të Kosovës për këtë minoritet. Një pjesëmarrës potencoi se:
Shqiptarët kanë bindje të gabuara për ne; ata po na akuzojnë neve se po marrim paga nga Beogradi. Por ata po harrojnë se kjo është e vetmja mënyrë për të mbijetuar. Shkalla e papunësisë në Kosovë është shumë e lartë, dhe është e vështirë për një qytetar/e të minoritetit tonë të gjej një vend punë, në mënyrë që të përkujdeset për familjen e tij apo të saj.

Gjatë diskutimeve për prezantimin në lajme të minoritetit serb, pjesëmarrësit në hulumtim janë shprehur edhe më të pakënaqur. Narracionet e tyre për prezantimin në lajme, ishin të ndryshme nga gjetjet e analizës së përmbajtjes së teksteve mediale. Duket se ky qëndrim ishte si pasojë e pakënaqësive të tyre me përmbajtjen e lajmeve kryesore në televizione dhe artikujve të gazetave, nga e kaluara; siç potencuan shumë nga ata “është shumë e vështirë ta ndryshosh opinionin e njerëzve kur ai të formohet njëherë” Në përgjithësi, pjesëmarrësit argumentuan se mediat kosovare raportojnë për . minoritetin etnik serb, vetëm kur kemi të bëjmë me trazira dhe revolta të ndryshme siç janë protestat në Mitrovicën veriore kundër pavarësisë së Kosovës. Pjesëmarrësit kritikuan faktin se diversiteti brenda komunitetit etnik serb po injorohet plotësisht dhe atë në vazhdimësi. Ka shumë dallime në opinionet dhe qëndrimet e komunitetit serb. Shumë prej tyre kundërshtojnë që të trajtohen si një grup etnik homogjen, sepse gjëra të tilla, thanë ata, nuk ekzistojnë. Shqetësimet e tyre kishin të bëjnë me atë se kur një anëtar i minoritetit etnik serb jep një intervistë për një temë të caktuar, deklaratat e tija prezantohen si opinion i tërë komunitetit.

ANëTARëT E MINoRITETEVE ETNIKE Jo-SERBE: “NE JEMI Të EKLIPSUAR NGA RAPoRTIMET PëR MINoRITETIN SERB”
Përderisa anëtarët e minoritetit serb janë të pakënaqur me mënyrën e prezantimit të tyre dhe çështjeve që kanë të bëjnë me ta, në mediat kosovare, minoritetet e tjera si boshnjak, turk, goran, malazez, dhe RAE janë të shqetësuar, siç theksuan shumica prej tyre, “ për injorimin që po ua bëjnë mediat kosovare” .

16

Pjesëmarrësit në hulumtim që i përkisnin këtyre minoriteteve konsideronin se lajmet qendrore janë të mbushura me informacione për minoritetin serb. Një nga diskutuesit tha:

Është shumë vështirë të gjesh një storje të vetme në edicionet qendrore të lajmeve në televizionet kosovare për minoritetet jo-serbe. Media nuk po na sheh neve; në fakt ne jemi të eklipsuar nga raportimet për minoritetin serb.
Pjesëtar i minoritetit boshnjak

Të jesh pjesëtar i komunitetit jo-serb në Kosovë do të thotë të jesh i përjashtuar plotësisht nga mediat. Është shumë vështirë të gjesh një storje të vetme në edicionet qendrore të lajmeve në televizionet kosovare për minoritetet jo-serbe. Media nuk po na sheh neve; në fakt ne jemi të eklipsuar nga raportimet për minoritetin serb.

Pjesëmarrësit e komunitetit goran po ashtu ishin të shqetësuar për nënprezantimin e tyre në lajmet qendrore; ata madje thanë se ky nën-prezantim po u ndodhë në kontekst edhe më të gjerë të shoqërisë kosovare. Njëri prej tyre tha:
Goranët fare nuk prezantohen në mediat e Kosovës.

Për më tepër, pjesëmarrësit në fokus-grupe të minoritetit etnik goran thanë se nuk ka asnjë raport të vetëm për problemet ekonomike dhe çështjet e tjera me të cilat po ballafaqohet komuna e Dragashit (Sharrit). Një pjesëmarrës nga ky minoritet theksoi se:
Çdo ditë e blej së paku një gazetë shqiptare dhe më besoni, që nga viti i kaluar nuk kam parë një artikull të vetëm për minoritetin goran; edhe më zhgënjyes është që RTK-ja, i vetmi transmetues publik për muaj të tërë nuk ka pasur një lajm për minoritetin tonë. Në fakt, RTK-ja ka pasur një lajm për një pensionist i cila kishte aplikuar për të marrë pensionin në Serbi; ky njeri donte të marr pensionin e tij nga fondi në të cilin kishte dhënë kontributet pensionale për rreth 38 vjet dhe RTKja e etiketoi atë dhe të gjithë komunitetin goran si besnik ndaj Beogradit.

Goranët nuk prezantohen fare në mediat e Kosovës.
Pjesëtar i minoritetit goran

Përgjithësisht, pjesëmarrësit në hulumtim të cilët i takonin minoriteteve joserbe ishin të zhgënjyer në mediat kosovare. Ata ndjeheshin shumë keq për nënprezantimin, por edhe keq-prezantimin që po u bëhej atyre në media. Pjesëtarët e këtyre minoriteteve ndjeheshin të përjashtuar; dhe rrjedhimisht kjo i shtyn ata të mendonin se nuk janë pjesë e shoqërisë kosovare.

17

Konkluzione dhe rekomandime
Ky hulumtim kishte për qëllim të përcaktojë politikat e prezantimit të minoriteteve etnike në mediat kosovare. Studimi përmes metodave kualitative dhe kuantitative synonte, a) të analizojë paragjykimet dhe klishetë (në baza etnike) në përmbajtjet e mesazheve mediatike duke u fokusuar në dy kritere kryesore: njohja, apo prezenca kuantitative e minoriteteve etnike krahasuar me përfaqësimin e tyre në popullsi, dhe respekti, apo trajtimi që iu bëhet këtyre grupeve; dhe b) të kuptuarit e perceptimeve dhe qëndrimeve të audiencës së minoriteteve etnike për prezantimin e tyre në gazeta dhe në lajmet qendrore të televizioneve. Ajo që del nga ky studim është se me gjithë faktin që analiza e përmbajtjes së mesazheve mediatike nuk detektoi ndonjë lloj të keq-prezantimit të minoriteve etnike, këta të fundit prapë se prapë janë të pakënaqur me mënyrën e prezantimit të tyre në mediat kosovare. Kështu, gjetjet e monitorimit të gazetave dhe televizioneve sugjerojnë se nuk ka keq-prezantim të minoriteteve etnike; në përgjithësi, gjuha e përdorur në lajmet dhe storjet që u referoheshin këtyre komuniteteve është cilësuar neutrale. Ndryshe nga kjo, anëtarët e minoriteteve etnike, pjesë e këtij studimi, ankohen për mënyrat në të cilat mediat kosovare i prezantojnë ata dhe çështjet që kanë të bëjnë me ta. Pjesëmarrësit e fokus grupeve, të cilët i takonin minoritetit serb, mbanin qëndrimin se raportimi i mediave për këtë minoritet ishte një keqprezantim i mbështetur në klishetë dhe stereotipet për lidhjet dhe lojalitetin e tyre ndaj Beogradit. Ata besonin se paragjykimet ndaj tyre janë pasojë e mungesës së njohurive për problemet e tyre, dhe pikërisht për këtë arsye mediat duhet të ofrojnë informacione të bollshme dhe kredibile për serbët lokal me qëllim të përmirësimit të njohurive të shqiptarëve kosovarë për këtë minoritet. Pjesëmarrësit në hulumtim kritikuan faktin se diversiteti i opinioneve dhe qëndrimeve brenda komunitetit serb injorohet plotësisht nga ana e mediave. Ankesa u bënë edhe për atë se kur një anëtar i minoritetit etnik serb intervistohet për një temë të caktuar, deklarimet e tija prezantohen si opinion apo qëndrim i tërë komunitetit. Në anën tjetër, minoritetet jo-serbe u ankuan për shkak të siç thanë ata, “injorimit që mediat kosovare po ua bëjnë atyre dhe problemeve të tyre” Në këtë mënyrë, .

18

pjesëmarrësit në hulumtim, që u takonin këtyre komuniteteve ishin të bindur se në mediat kosovare dominon prezantimi i minoritetit serb dhe mbanin mend vetëm një numër të kufizuar të rasteve të prezantimit të komuniteteve të tyre. Përgjithësisht, ata ndjeheshin të përjashtuar nga mediat kosovare; dhe ky përjashtim i shtynë ata të mendojnë se nuk janë pjesë e shoqërisë kosovare.

REKoMANDIME
• Organizimi i seminareve dhe kurseve të trajnimit për gazetarë dhe njerëz të mediave me temën e politikave të prezantimit. • Mediat duhet të fokusohet në promovimin e qasjes multi-kulturore ndaj lajmeve qendrore dhe t’i shmangen qasjes e cila e paraqet shoqërinë si mono-kulturore apo bi-kulturore. • Mediat duhet të raportojnë për sjelljet e individëve të caktuar pa e lidhur atë me origjinën etnike të personit në fjalë. • Evitimi i përgjithësimeve, që do të thotë se kur një anëtar i minoritetit të caktuar etnik intervistohet për një temë, ato deklarime duhet prezantuar si opinion individual e jo si opinion i tërë komunitetit. • Mediat, në veçanti ato të shkruara, duhet t’i konsiderojnë avantazhet e rekrutimit të gazetarëve minoritarë, në komuna të ndryshme të Kosovës, të cilët do të mund të ofronin informacione më të bollshme për çështjet që kanë të bëjnë me minoritetin e tyre. • Mungesa e artikujve feature (artikujve që ofrojnë informacione më të thella për ndonjë çështje të caktuar), gjatë periudhës së monitorimit është padyshim tregues i pamjaftueshmërisë së prezantimit të minoriteteve etnike në media. Andaj, të fokusuarit në këta artikuj për minoritetet etnike mund të eksplorojë çështje të caktuara më në thellësi dhe t’i mundësojë ndonjë individi apo anëtarëve të minoriteteve etnike të caktuara hapësirë më të madhe për të prezantuar pikëpamjet në mënyrë më të qartësuar dhe më kuptimplote.

19

Apendiks
METoDoLoGJIA E HULUMTIMIT
Në aspektin metodologjik, studimi është bazuar në kombinimin e qasjeve kualitative dhe kuantitative; janë përdor teknika të këtilla për mbledhjen e të dhënave me qëllim të nxjerrjes së një kuptimi më të thellë lidhur me mënyrën e paraqitjes së minoriteteve etnike në mediat e Kosovës. Hulumtimi është bazuar në tri metoda, 1) analiza e përmbajtjes (së mesazheve mediatike), 2) fokus grupe dhe 3) intervista. Ndërkaq, të dhënat e siguruara janë paraqitur në mënyrë statistikore (me përdorimin e përqindjeve) dhe përmes citateve të cilat ofrojnë një kuptim më të plotë dhe analizë më të hollësishme për problemin nën hulumtim.

ANALIZA E PëRMBAJTJES
Në fillim të hulumtimit është realizuar analiza e përmbajtjes (së mesazheve mediatike) më qëllim të nxjerrjes së të dhënave deskriptive në lidhje me prezantimin e minoriteteve etnike dhe çështjeve të tyre në mediat e kosovare. Analiza e përmbajtjes është metodë kuantitative që përdor rregulla dhe procedura te qarta, është e hapur për shqyrtim hetues ku kuptimet tekstuale mund të analizohen nga këndvështrime të ndryshme. është një nga metodat e rralla që mund të përdoret si në aspektin kualitativ ashtu edhe në atë kuantitativ dhe hapë një horizont të gjerë për mundësitë metodologjike (Hesse-Biber & Leavy 2006, fq. 279). Sipas Jensen (2002, fq. 220) analiza kuantitative e përmbajtjes është dizajnuar për të ofruar shpjegim se çka përmban një tekst i caktuar medial. Ndërsa Berelson (1952, fq.18) e definon analizën e përmbajtjes si teknikë kërkimore sistematike, objektive dhe përshkrim kuantitativ i përmbajtjes së qartë të komunikimit.

FoKUS GRUPET
Me qëllim që të nxjerrim informacione më të hollësishme për problemin nën hulumtim, janë realizuar 7 fokus-grupe me 35 pjesëmarrës. Natyrisht, mostrat e metodës së fokus-grupeve, përgjithësisht janë të vogla, dhe rezultati nuk mund të gjeneralizohet; megjithatë, fokus-grupet gjerësisht janë të respektuara për nxjerrjen e informacioneve që mund të mungojnë nga studimi statistikor, dhe rrjedhimisht ato ofrojnë kuptueshmëri më të thellë të fenomenit që studiohet (Lydecker in Quible 1998, fq. 28 – 33).

20

Për të siguruar përfshirjen e mjaftueshme të numrit të femrave dhe grupeve të minoriteteve është përdor kampionimi (mostra) i kuotuar. Puna në terren është bërë nga 15 mars deri 20 korrik 2009. Grupet u zgjodhën në mënyrë që të përfshijnë disa karakteristika demografike si, mosha, gjinia dhe profesioni brenda minoriteteve etnike kosovare. Më pastaj, njerëzit ishin zgjedhur për studim në bazë të gatishmërisë së tyre për pjesëmarrje ku janë plotësuar kuotat e përcaktuara paraprakisht.

INTERVISTA
Intervista si metodë kualitative është përdorur me qëllim të nxjerrjes së informacioneve të hollësishme lidhur me çështjen e hulumtuar. Kjo metodë ofron mundësi për të eksploruar dhe kuptuar në thellësi opinionin e profesionistëve për tema të caktuara. Sipas Hesse-Biber & Leavy (2006, fq. 119) intervistat janë proces i kuptim-bërjes që tentojnë të krijojnë marrëdhënie ndërmjet intervistuesit dhe të intervistuarit... Ato mund të përdoren për të nxjerr në dukje të dhëna përshkruese dhe shpjeguese. Intervistat kualitative janë dizajnuar për të hyrë në thellësi të informacionit dhe njohurive (Jonson, 2002, fq. 104). Për më tepër, intervistat mund të përdoren në kombinim me metodat tjera, veçanërisht me metodën e fokus grupeve. Në këtë kontekst, janë zhvilluar një seri e intervistave (gjysmë të strukturuara) të cilat nxisin bashkëbisedim aktive. Avantazhet kryesore të intervistave të këtilla janë: janë të dobishme për të arritur rezultate të hollësishme për përshtypjet personale, perceptimet dhe opinionet; ofrojnë më shumë hapësirë për të parashtruar pyetje më të detajuara, zakonisht arrijnë një shkallë të lartë të përgjigjeve dhe dykuptimësia mund të sqarohet.

TRIANGULIMI (PëRDoRIMI I Dy APo Më SHUMë METoDAVE)
Hulumtimi është bazuar në tri metoda, a) analiza e përmbajtjes së mesazheve mediatike – rezultatet janë paraqitur në mënyrë statistikore (me përdorimin e përqindjeve) të cilat ofrojnë një shpjegim statistikor por edhe cilësor të problemit të hulumtuar; b) fokus grupet – rezultatet janë paraqitur në formë të citimeve me idenë që të ofrohet një analizë më e hollësishme dhe tërësor për fenomenin që studiohet; dhe c) intervistat – rezultatet janë paraqitur në formë të citimeve që kanë pasur për qëllim ofrimin e shpjegimeve të plota për dukurin e hulumtuar. . Ky hulumtim është bazuar në kombinimin e metodave kualitative dhe kuantitative, meqë sipas yauch & Steudel (2003, fq. 465 – 481), triangulimi, përdorimi i dy apo më shumë metodave, prodhon rezultate më të fuqishme se sa ato që vijnë nga aplikimi i një metode të vetme; që do të thotë, sa më shumë metoda të përdoren aq më të fuqishme do të jenë rezultatet.

21

Bibliografia
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Allen, T. & Seaton, J., 1999, The Media of Conflict, Zed Bo, London. Berelson, B., 1952, Content Analysis in Communication Research, Free Press Glencoe. Clark, C.C., 1972, ‘Race, Identification and Television Violence’, in Television and Social Behavior, Television’s Effects, eds. G.A. Comstock, E.A. Rubenstein & J.P Murray, U.S. Government Printing office, Washington, DC. . Fleras, A., & J. Kunz., 2001, Media and Minorities: Representing Diversity in a Multicultural Canada, Thompson Educational Publishing Inc, Toronto. Gillespie, M., 1995, Television, Ethnicity and Cultural Change, Routledge, London. Gunter, B., 2002, ‘The Quantitative Research Process’, in A Handbook of Media and Communication Research: Qualitative and Quantitative Methodologies, ed. K. B. Jensen, Routledge, London. Hall, S., 2003, Representation: Cultural Representations and Signifying Practices, SAGE Publication, London. Hesse-Biber, SH. N. & Leavy, P 2006, The Practice of Qualitative Research, ., SAGE Publication, Thousand oaks. Husband, C., 2000, ‘Media and the Public Sphere in Multi-Ethnic Societies’, in Ethnic Minorities and the Media, ed. S. Cottle, open University Press, Buckingham. Jick, T. D., 1979, ‘Mixing Qualitative and Quantitative Methods: Triangulation in Action’, Administrative Science Quarterly, Vol. 24, pp. 602-611. Jonson, J. M., 2002, ‘In Depth Interviewing’, in Handbook of Interview Research: Context and Method, eds. J. F . Gubrium & J. A. Holstein, SAGE Publication, Thousand oaks. Kellner, D., 1995, ‘Cultural Studies, Multiculturalism and Media Culture’, in Gender, Race and Class in Media, eds. G. Dines & J. Hume, Sage, Thousand oakes. Kitzinger, J., 2004, ‘Audience and Readership Research’, in The Sage Handbook of Media Studies, eds. Downing, J.D.H. et al., Sage, Thousand oaks. Philo, G., 1999, ‘Conclusions on Media Audiences and Message Reception’ in Message Received: Glasgow Media Group Research 1993-1998, ed. G. Philo Addison Wesley Longman, Essex. Poole, E., 2001, ‘Interpreting Islam: British Muslims and the British Press’, in Black Marks: Minority Ethnic Audiences and Media, eds. Ross, K. & Playdon, P Ashgate, Aldershot. . Ross, K., 2000, ‘In whose Image? TV Criticism and Black Minority Viewers’, in Ethnic Minorities and the Media, ed. S. Cottle, open University Press, Buckingham. Schlesinger, P 1998, Putting ‘Reality’ Together, ., Routledge, London. Tufte, T., 2001, ‘Minority youth, Media Uses and Identity Struggle: The Role of the Media in the Production of Locality’, in Black Marks: Minority Ethnic Audiences and Media, eds. Ross, K. & Playdon, P Ashgate, Aldershot. . Van Dijk, T. A., 2000, ‘New(s) Racism: A Discourse Analytical Approach’, in Ethnic Minorities and the Media, ed. S. Cottle, open University Press, Buckingham. yauch, C. & Steudel, H., 2003, ‘Complementary Use of Qualitative and Quantitative Cultural Assessment Methods’, organizational Research Methods, Vol. 6, pp. 465 – 481

22

23

© 2oo9 nga Instituti Kosovar për Media dhe Politika. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara. Tel: o38 739 692 Fax: o38 739 692 Web: www.kimp-ks.org

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful