You are on page 1of 9

Prevodna ekvivalencija Perfekat - Passato prossimo

2.2.

PERFEKAT - PASSATO PROSSIMO Passato prossimo je glagolski oblik kojim se izražava temporalna ili psihološka (stvarna

ili zamišljena) bliskost prošle svršene glagolske radnje. Po toj osobini se razlikuje od passata remota, kojim se iskazuje svršena prošla radnja koja ni u kom pogledu nema dodirnih tačaka sa trenutkom govorenja. Staroga su datuma pokušaji da se razlika između passata remota i passata prossima de iniše prema navodno različitoj temporalnoj vrednosti jednog i drugog glagolskog oblika!. "eđutim, upotreba jednog ili drugog preterita regulisana je uglavnom psihološko # emotivnim kriterijumima koji se mogu sažeti u opozi$iju aktuelnost % neaktuelnost u odnosu na trenutak govorenja. &se'anje za takvu opozi$iju je u staroitalijanskom bilo ve'e nego što je danas ((&)*&)+ !,-.% !.-). &pozi$ija aktuelnost % neaktuelnost vrlo rano se počela tumačiti kao opozi$ija bliža % dalja prošlost, a odatle su proistekli mnogi nesporazumi i kriva tumačenja u vezi sa upotrebom ova dva glagolska vremena. Sa aspektološkog stanovišta, dva italijanska preterita razlikuju se po tome što passato prossimo poseduje izvesnu meru imper ektivnosti koju passato remoto nema. /ao dokaz za ovakvu tvrdnju može da posluži 0test0 zamene passata prossima passatom remotom u iskazu sa odredbom za vreme tipa 01a 2 tempo0 (34(5+)455& !,.6% 7!8)% (a) (b) 9o mangiato da un:ora ;"angiai da un:ora

što predstavlja jedan od dokaza da passato remoto ima samo aoristnu vrednost, dok passato prossimo pored aoristne, poseduje i vidsku vrednost koju 3ertinetto naziva aspetto compiuto. &vom terminu pomenuti italijanski autor daje isto značenje koje imaju termini perfect u engleskoj, odnosno accompli u ran$uskoj gramati$i8.
!

) S/<3+* (!,=>?%% @=7) pokazuje kako ni 3embo, u svojim Prose della volgar lingua ne primenjuje u praksi ona pravila

o upotrebi passata remota i passata prossima koja je on sam ormulisao.
8

) (azliku između jednog i drugog vidskog tipa ( aspetto compiuto i aspetto aoristico) unutar zajedničkog svršenog

glagolskog vida (aspetto perfettivo), mogu'e je sagledati pomo'u testa s priloškom odredbom za vreme da X tempo, jer primeri (a) i (b) u tekstu pokazuju nemogu'nost da se passato remoto i passato prossimo na gramatički ispravan način kombinuju sa istim priloškim odredbama za vreme, pošto odredba za vreme ne može biti u logičkoj ili semantičkoj opre$i s glagolskim oblikom uz koji stoji. 5est 0 da X tempo0 je najznačajniji test koji 3ertinetto navodi kao proveru vidske vrednosti nekog glagolskog oblika. (ezultat testa, po 3ertinettu, je slede'i% u (a) je iskazano stanje nastalo kao rezultat prethodno izvršene radnjeA to stanje je aktuelno u vremenskom intervalu koji se prostire od završetka pro$esa do re erentne tačke ((5) u prošlosti. < (b) re erentne tačke uopšte nema, i upravo ta činjeni$a predstavlja najznačajniju razliku između passata remota i passata prossima, odnosno između aspetto aoristico i aspetto compiuto. Bremena s aoristnom vrednoš'u nemaju mogu'nost da izraze stanje nastalo nakon pro$esa (0il permanere di un risultato0). Ca

1

reče šapatom +smet.>#!.. primere (!!) i (!8).6) 0"uoio per mia volontH e eli$e. disse +smet in un bisbiglio.8.8. danas se passato prossimo od passata remota najviše razlikuje po stilističkoj vrednosti.. Ea sam razmišljao i došao do zaključka da se ta izreka ne odnosi na neko četvorooko čudovište (. (*rPe !==) 0Senti. (azlog za upotrebu passata prossima treba detaljnija obaveštenja up.)0.) # Cnaš šta (.!. malopre sam te slagao. (G+B9 ->) (7>) Slušaj.Prevodna ekvivalencija Perfekat . dok passato remoto predstavlja tipično obeležje jezika književnosti i istoriogra ije@.. uživljavanja u prošlu radnju. @ ) < ovom radu.. 8. ne treba ni da iznenadi činjeni$a da je evidentirano tek nešto manje od sto primera gde se PSD ili P)D prevode passatom prossimom.!.. 3ertinetto !..).. i na onim mestima gde se u pripovedanju želi posti'i stilski e ekat aktualiza$ije.!.. (<SB9 6@) 0Sai (.. (G+B9 =7) & upotrebi passata remota u direknom govoru up. 3udu'i da je u korpusu obuhva'en samo jezik književnosti.6 (% !.). govoru% (@. per$hI ho avuto la risposta alla domanda della mia vita (. umesto daleko rekventnijeg passata remota.8.. &n se uglavnom koristi u svim registrima govornog jezika (sa određenim regionalnim varija$ijama). zbog prirode korpusa..!. Gorenzo (enzi u 14 "?<(& !. & odnosu govornog i pisanog jezika up. Passato prossimo je zastupljen i kao prevodni ekvivalent PSD u indirektnom Passato prossimo je uglavnom prevodni ekvivalent PSD u direktnom govoru.).7 (% 87=).. 2 .. 8. (Da(o 88=) (7!) 0<mirem svojom voljom i sre'an.8. (<SB . 9o ri lettuto e sono arrivato alla $on$lusione $he Fuel detto non riguarda un mostro $on Fuattro o$$hi (.Passato prossimo ?ko ostavimo po strani njihove temporalne i aspektualne razlike. jer sam dobio odgovor na pitanje mog života (.. pa i u jeziku kulture i nauke.. Per ekat svršenog glagola # passato prossimo 8. obrađen je jezik književnosti. po$o a ti ho detto una bugia0.).).)0. 5akvo prevodilačko rešenje primenjeno je uglavnom na mestima gde je zastupljen direktan govor.

)urije su nam podijeljene. a te sintaksičke stege proizvode dve posledi$e% a) b) srpski pripovedački (ili: istorijski.7% . čas udaljava od čitao$a.. 6 ) 3ertinetto !. kao da bi želeo da mu ona kaže da je to šala. a ne i jedino dozvoljenoA sa druge strane.Passato prossimo tražiti u činjeni$i da je passato remoto ipak samo dominantno vreme (0leit#tempus0 u Jeinri$hovoj7 terminologiji) u italijanskoj prozi. pa ni u ovakvim upotrebama bliskim preteritu.) de iniše dominantno (ili prevalentno) vreme kao 0ono vreme u kojem je ve'ina klauza date priče0. Ca nas je naročito interesantno ono što je upravo izneseno u tački (b). ali uz popratno 0širenje0 presenta na susedne pripovedačke segmente. Svenka Savi' (!. nagnuo se vas na jednu stranu. - ) Prezent uopšte. i da ne misli zaista da to pismo šalje proti u 1obrun. koji su u srpskom tekstu temporalno obeleženi preteritima. a ne i prezent.6 (%@@7#@@6) unutar presente storico razlikuje presente narrativo i presente drammatico % na prvi je mogu'e primeniti progresivnu peri razu.prevodi se preteritima u $ilju da se italijanski tekst 0temporalno homogenizuje u prošlosti0A pripovedački prezent prevodi se presentom6. 5ime se svesno zanemaruje značajan deo sredstava za iskazivanje prošlosti u srpskom jezikuA kao opravdanje za ovakvo opredeljenje neka posluži činjeni$a da su ovim radom ormalno obuhva'ena samo tri 0prava0 prošla vremena. drugi ne možeA prvi može da se kombinuje sa drugim glagolskim vremenima. koji je i dotle kod pojedinih reči oklevao. srpski jezik ne poznaje izraženu temporalnu relativnost italijanskog.-. čas mu se približava. ?nika ga opomenu oštro% 0PišiK0 7 ) J4+)(+*9 !.0 5ane. zastade tu potpuno i pogleda nekim smešno zabrinutim pogledom u ?niku. p. drugi ne može. a neprestano mu se izdiže naboran obraz kako jezikom prati kretanje pisaljke.. !"#$%&'$() *++*: . i pripovedanje o prošlim događajima može da počiva na slobodnoj alterna$iji perfekta i prezenta.=. niže polako slova. dok na drugi to nije mogu'eA prvi može da iskaže ponavljanje radnje (abitualit2). +talijanski preteriti ne poznaju takvu slobodu kombinovanja sa presentom.-01 prezent. + ne gledaju'i u njega. a ona 5anu u pero. koji takođe može da iskaže prošlu radnju. ili pak futur. 5ane počinje da piše.Prevodna ekvivalencija Perfekat . (% 8@). Pitanje 0širenja0 presenta u prevodu na štetu preterita može se ilustrovati slede'im odlomkom iz %nikinih vremena i prevoda tog odlomka% &naj bes koji živi u svakoj dokonoj ženi kazuje ?niki. čime se radnja na e ektan način. ?nika kazuje% 05i si proto dobrunski. 5akva ekspanzija presenta i temporalna lokaliza$ija u sadašnjosti šireg pripovedačkog segmenta stvara potrebu da se eventualne ante$edentne radnje u takvim delovima prevoda iskažu passatom prossimom.. 3 ./. a ne trapassatom prossimom. a ja džizlija višegradska. nije uključen u ovaj rad. i bolje ti je da ne diraš u ono što nije tvoje. vrlo dinamično.

mentre egli a$$ompagna $on la lingua il movimento della penna. ed L meglio per te $he tu non ti intrometta in Fuello $he non L tuo. senza neppure rivolgergli uno sguardo.0.). mogu se naslutiti razlozi zbog kojih je i u slede'im primerima PSD preveden passatom prossimomA konačan. ali ih je lišio najslađeg ploda (..) (7@) Posle je istrčao napolje i seo na korito hanske česme (.). ma li ha privati del rutto piN dol$e (. &dmah nakon primera sledi pasus u kojem se Simon Oudotvora$ direktno obra'a slušao$ima. a Fuesto punto si ferma del tutto e lancia un:o$$hiata... ?nika $ontinua a dettare. il Fuale giH ino ad ora.)... str.Prevodna ekvivalencija Perfekat . Prise'anje se prekida passatom remotom% 0*ontinuando a tremare. sono otto anni $he si pone.. (?nBr !7>) Poi 4 scappato uori $orrendo. 5ane $omin$ia a s$rivere. koji nije obeležen navodni$ima. +z rečenog. i na osnovu navedenog odlomka.. ed in$essantemente gli si solleva il volto rugoso.). "a lei.Passato prossimo %nikina vremena.0 kojem aktički umesto indirektnog sledi direktan govor.. str.. e s54 messo a sedere sulla vas$a della ontana della lo$anda (.. 05u sei l:ar$iprete di 1obrun.) 4 . Fuasi volesse dirle $he si tratta di uno s$herzo.. < prevodu taj odlomak počinje pitanjem% 01avvero e$e FuestoP0... ed io la džizlija di Bišegrad. un po: burles$a ed un po: preo$$upata verso ?nika. (4" !6) 3a posto sM i nostri beati progenitori nei giardini del paradiso. (4d" !=) (Primer (78) zavisi od izraza 04gli sosteneva $he. lo riprende $on tono aspro% 0S$riviK0 ( tempi di %nika. Ge nostre parro$$hie sono delimitate. il giovane poi si riprese0.!6> Ga uria $he vive in ogni donna libera detta ad ?nika. ha esitato. tutto $hino verso una parte.0 5ane. ed ?nika detta alla penna di 5ane. (5d? 6@) (Primer (7@) predstavlja odlomak "ihailovog još živog se'anja na ubistvo /rstiničinog muža. potpun odgovor o razlozima za upotrebu passata prossima treba potražiti u kontekstima iz kojih su primeri preuzetiA iza svakog primera navodimo delove konteksta koji su relevantni za tumačenje i razumevanje primera% (78) !mestio je pretke naše blažene u rajske perivoje. e $he lei non ha $ertamente l:intenzione di inviare Fuella lettera all:ar$iprete di 1obrun. $ompone lentamente una lettera dopo l:altra.. kojem sledi presente% 04$$o. su al$une parole.

) vetrovi su mi dugo prali i bičevali kosti otada. dopo una serie di rodi e tru e.8. odjurio put 1obruna. (*d1 !!.. 9aim $ontinuQ. i (.) (. oltre alla mia. 4" !7 "nS # *rPe !! <PC ! <SB !7 ukupno -- 8.8. Priloške odredbe za vreme kojim se radnja na bilo koji način temporalno ograničava= predstavljaju jedan od razloga za navedeni prevodilački postupak% (7-) (. *osM.8..) i 0Ruasi allegro...) lui s54 messo $on i peggiori $riminali.Passato prossimo (77) Pomešao se sa najnižim kriminal$ima. (G+B9 -7) (76) "alopre je stigao iz Bišegrada Eakša.!. 5 .. (<SB9 6. i dospeo ovamo. (Pr?v !@!) (.) kad više nije mogao da izdrži.. međutim. 4 arrivato nella *orte. ja nikada nisam zaželeo da osim svoje deoni$e naučim i one ostale tri deoni$e našeg kvarteta. an$he le altre tre parti del nostro Fuartetto. Početniku u učenju jezika nije jednostavno da takav prilog poimi i svrsta u isti red sa prilozima za vreme (ili priloškim izrazima tipa 0Per 2 tempo0 ili 01a 2 tempo0) koji na jasniji način hronološki omeđuju radnju.Prevodna ekvivalencija Perfekat ..0 (*d1 !!.) (Primer (77) nalazi se skoro na sredini dužeg odlomka organizovanog u presentu i passatu prossimu. Per ekat nesvršenog glagola # passato prossimo 8. (?nBr !6@) = ) /ažemo 0na bilo koji način0 jer ve' u prvom primeru (7-) koji sledi stoji prilog dugo. 5ako kao višestruki bankrot i varali$a..) da allora i venti hanno lavato e frustato le mie ossa per molto tempo e non ho mai provato il desiderio di imparare.. Drani$e odlomka su 0?n$he Fuesta volta si parQ davanti a ra Petar.. P)D je upravo preveden passatom prossimom.0 (*d1 !8>)) < tabeli je prikazana distribu$ija PSD prevedenih passatom prossimom% ?nBr = Pr?v ...8. koji se $eo dan borio sa samim sobom. &čekivani prevod P)D jeste imperfettoA u priličnom broju slučajeva. P)D i passato prossimo su glagolski obli$i koji stoje u aspektualnoj opozi$iji.

. i marinai di tutti i porti del mondo0 urla 3andura (.).)... (5d? . možda još jedno% da napusti sve. (4" 77) 03a amato e aiutato. i (. (.. Passato prossimo kao prevodni ekvivalent P)D pokazuje da se u datom pripovedačkom segmentu pribeglo strategiji naracije. ) < primeru (7..) privijale $rne znojave prsi mornara iz )jujorka (. postupku kojim se glagolske radnje. (*" !!.) G:anno s$orso sono stata in Svezia su invito dell:+stituto di studi teatrali.) mi 4 sembrato $he la musi$a stesse tornando nella mia vita. . proprietario di $a L (. (4d" 7@) (7..) činilo mi se da se muzika vra'a u moj život.) 7u ornitore dell:eser$ito.) gettarsi a $apo itto $ontro la gente. c54 rimasta an$ora una possibilitH% piantare ogni $osa e (.. kao minimalne i nedeljive jedini$e pripovedanja.).) 'stajalo je. (*d1 !!. &vde to izbegavamo da činimo u želji da rad ne postane predugačak i manje pregledan% (7.) beži glavom preko sveta (. proprietario di $a L (.. (5d? !>@) (->) (a) (b) (-!) 6io je vojni nabavljač.. ) "eriggi pogrešno prevodi naš idiomatski izraz 0bežati glavom preko sveta0. (4" 7.. grubo rečeno.. (?nBr !=@) Uorse.8.) Samo ponekad (.). (Pr?v !@>) #5 stato ornitore dell:eser$ito.) 8.) radnja je omeđena vanjezičkim događajima. (G+B9 --) (-8) <z njene su se grudi (..8) (7=) Prošle godine (..)... tj.).8. prikazuju kao zasebni i vremenski uokvireni događaji... vlasnik ka ana (... e (. 1rugi razlog za prevođenje P)D passatom prossimom leži u pripovedačkoj strategiji za koju se prevodila$ opredelio..) 0$olela je i pomagala mornare svih luka0 # urla 3andura (..)... (<SB9 =>) Solo Fual$he volta (...)... s:L a rettato alla volta di 1obrun. )avedene primere valja sagledati u njihovom kontekstu% tek tada oni dobijaju pravu vrednost i smisao.) Fuando proprio non ha resistito piN. il Fuale 4 stato in lotta $on se stesso... 6 . smr'u žene kojoj 3andura drži posmrtno slovo..Passato prossimo Po$o a L giunto da Bišegrad Eakša. (4" 77) .) boravila sam u Tvedskoj na poziv +nstituta za pozorišna istraživanja.Prevodna ekvivalencija Perfekat . (4d" @.8.

@..).8. dove il nostro autista ha pronun$iato :amen: tre volte. siamo saliti in so itta.. (*d1 !>6) 04: ne$essario. ve' određeni stepen njene svršenosti (ili bolje% izvršenosti). naročito u govoru... a razlog za to leži uglavnom u nemogu'nosti da se u okviru istog pripovedačkog segmenta mešaju za italijanski jezik različite strategije pripovedanja. odnosi na reku kojoj se obra'a stara$ +lija)% (--) !ilazili smo u podrum gde je naš vozač triput rekao :amin:. ma invano.) 8. (4d" @. Xamil e endija.) Ga storia di "anasija mi sembrava troppo $ompli$ata e non $i ho creduto (.. koji se.. < srpskom jeziku se. $i di$a inalmente per $hi ha raccolto i dati su Dem#sultano (. da nam najposle kažete za koga ste skupljali podatke o 1žem#sultanu (.8.) 04: ne$essario $he lei.8.Prevodna ekvivalencija Perfekat .).@. Xamil e endi.. ?spektualna pomeranja u prevođenju PSD i P)D na italijanski < prevođenju.). (<SB9 -7) !iamo scesi nella $antina. a za koje italijanski nema prikladni ekvivalent% (-@) # Potrebno je.. i takva upotreba P)D predstavlja vrlo e ektno stilističko sredstvo koje srpski jezik ima na raspolaganju. & tom problemu ve' je govoreno u vezi s prevodom perfekat / passato remoto (up.!. Slede'i primeri ilustruju postupak homogeniza$ije teksta upotrebom passata prossima. ali uzalud. kao i njemu prethodna dva glagola. različite aspektualne vrednosti i nijanse PSD i P)D ne mogu se preneti u italijanski i najčeš'e se gube. (G+B9 6.).). odnosno ve' opipljivi e ekat same radnjeA sama durativnost radnje se naglašava osnovom nesvršenog glagola... (*" !>=) (-7) Oinilo mi se da je "anasijina priča suviše složena i nisam joj verovao (.). $he inalmente $i di$iate per $hi avete raccolto i dati sul sultano 1žem (. odeljak 8. (Pr?v !!.. popeli se do tavana. (G+B9 77) 7 ...8.). mogu registrovati brojni slučajevi da se P)D ne upotrebljava da izrazi nesvršenost radnje. Xamil#e endi.Passato prossimo ?l suo seno (.. Primere za to možemo na'i i u jeziku književnosti. gde se potpuno zanemaruju vidske osobine srpskog glagola (a u primeru (-=) zanemareno je i značenje glagola gaziti.) si sono stretti i tora$i neri e sudati dei marinai di )eV Work (.8. (G+B9 -7) 8.

.. (5d? !>!) !> ) "išljenja smo da problem unk$ionalnosti italijanskih preterita nikako ne treba da se izlaže samo u manje pristupačnim... (G+B9 ->) (-=) (e$i mi pošteno% jesi li ga ikad videla. pošto kod ovih glagola per ektivna ili imper ektivna vremena stvaraju pre$izne implika$ije u pogledu izvršenosti ili neizvršenosti glagolske radnje.. $he $osa ha fatto (.. Pošto u srpskom jeziku takve implika$ije nisu vezane za sam glagolski oblik. +talijanski modalni glagoli predstavljaju poseban problem i značajan izuzetak.).) ha voluto $ogliere Fuel rutto. ve' zavise prevashodno od konteksta.) 0+ kad je (..Prevodna ekvivalencija Perfekat .)...... Ea sam razmišljao i došao do zaključka da se ta izreka ne odnosi na neko četvorooko čudovište (.. pošto se on javlja istog trenutka kad se savlada mor ologija modalnih glagola.... )ekoliko primera mogu da ilustruju onaj deo problematike preterita modalnih koji je vezan za passato prossimo% (-. 3o riflettuto e sono arrivato alla $on$lusione $he Fuel detto non riguarda un mostro $on Fuattro o$$hi (.).) 1immi onestamente% l:hai mai vistoP "i ha guardatoP (Da(o !8=) 8.) + ne samo ?nika nego i sve one malobrojne i bedne žene koje je u ovih osam godina sreo% poneka skitni$a (. šta je učinio taj njihov (.8. (?nBr !=!) 4 non soltanto ?nika. ma pure Fuelle po$he e s$iagurate donne $he in Fuesti otto anni ha in$ontrato% Fual$he vagabonda (.. 8 .) Svemogu'iP TtaP0. naročito imperfetta i passata prossima. ili tek novije gramatike sa strožom naučnom utemeljenoš'u!>. vinto dal desiderio..) ili *iganka pored druma.. (<SB9 6@) 0Sai (.). u trans eru na italijanski lako može da dođe do semantičkog krivljenja iskaza.) oppure una Cingara sorpresa su Fual$he strada $he. spe$ijalizovanim studijama... Canimljivo je da je pitanje semantičke vrednosti koju italijanski modalni glagoli imaju u pojedinim preteritima mahom zanemareno u italijanskim gramatikamaA o tome izveštavaju samo spe$ijalizovane studije.. (4" !6) 04 Fuando il nostro in eli$e progenitore (.1 hteo da se domogne tog ploda. što znači ve' nakon nekoliko mese$i učenja italijanskog jezika. (*rPe . koju savladan željom nije mogao da obiđe (.Passato prossimo (-6) # Cnaš šta (.. non ha saputo evitare (.) l:&nnipotenteP *he $osa ha attoP0 (4d" !=) (-..).). 8e li te gazio.7..

il Fuale L stato in lotta $on se stesso. a radnja glagola gledati je post$edentnaA međutim. gledao je smireno u ruke dželata (. (68) < korpusu je zabeležen i jedan za analizu interesantan primer% 0/ada su mu stavili konop oko vrata. e (.Passato prossimo (6>) )atruli drveni šilj$i vire iz kupinjaka i oštre travuljine kojoj nisu mogli ništa ni stoka.) Fuando proprio non ha resistito piN. odjurio put 1obruna.8. budu'i da u italijanskom dva passata prossima mogu da iskažu istovremene radnje. ukupno 7@ 9 . i (. Sintaksička nedoumi$a iz originala ne postoji u prevodu.8) 8. (Da(o 87) (6!) "alopre je stigao iz Bišegrada Eakša.). radnje treba da su istovremene. (*rPe !.-.) kad više nije mogao da izdrži.. pragmatski posmatrano. (?nBr !6@) Po$o a L giunto da Bišegrad Eakša.. s:L a rettato alla volta di 1obrun...) Punte di legno radi$io spuntano dal roveto e dalla malerba tagliente.)0 (4" !-7) 0Ruando gli hanno messo la $orda intorno al $ollo. le intemperie. (5d? . (4d" !86) Strogo jezički posmatrano. < tabeli je prikazana distribu$ija P)D prevedenih passatom prossimom% ?nBr - Pr?v 7 4" !! "nS # *rPe !- <PC # <SB .. ni rđava vremena. koji se $eo dan borio sa samim sobom.. primer (68) u originalu kao da sadrži elemente jezičke nekoherentnosti% per ektivni glagol staviti u zavisno#vremenskoj rečeni$i govori o izvršenosti radnje.. il sole maligno. ni opako sun$e. ha guardato $on $alma le mani del boia (. $ui non hanno potuto ar niente gli animali..Prevodna ekvivalencija Perfekat .