CORPUS THOMISTICUM Sancti Thomae de Aquino Scriptum super Sententiis liber III a distinctione XIII ad distinctionem XVI istinctio

!" #uaestio ! Prooemium $%&'() Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! pr* Postquam Ma,ister determina-it de his quae con-eniunt eo incarnato ratione unionis+ hic determinat ea quae consequuntur ipsum secundum alteram naturarum* .t quia de his quae con-eniunt ei ratione di-inae naturae+ quae in incarnatione minorata non est+ determinatum est in primo /ib*0 restat ut hic determinetur de his quae con-eniunt Christo secundum naturam quae per incarnationem est e1altata* i-iditur autem haec pars in tres partes2 in prima determinat de his quae cum humana natura assumpsit0 in secunda de his quae per naturam humanam operatus est+ dist* !'2 post praedicta considerari oportet+ utrum Christus aliquid -oluerit -el ora-erit quod 3actum non sit0 in tertia de morte quam in humana natura sustinuit+ dist* 4!2 post praedicta considerandum est+ utrum in morte Christi a -erbo sit separata anima+ -el caro* Prima di-iditur in duas partes2 primo determinat de per3ectionibus cum humana natura assumptis+ quantum ad earum plenitudinem0 secundo per comparationem ad per3ectionem di-inae naturae+ dist* !5+ ibi2 hic quaeri opus est+ cum anima Christi esset sapiens sapientia ,ratuita 6***7 utrum habuerit sapientiam aequalem eo* Prima in duas2 primo determinat plenitudinem per3ectionis quantum ad ,ratiam a33ectus et scientiam intellectus+ quam Christus accepit in instanti conceptionis0 secundo ob8icit in contrarium+ ibi2 huic autem sententiae -idetur ob-iare quod in /ucae .-an,elio le,itur* .t haec di-iditur in duas partes2 in prima ob8icit in contrarium per auctoritates canonis0 in secunda per auctoritates sanctorum+ ibi2 alibi tamen scriptum reperitur quod secundum sensum hominis pro3ecerit* Circa primum tria 3acit2 primo 3acit ob8ectionem0 secundo sol-it eam+ ibi2 ad quod sane dici potest0 tertio solutionem per auctoritatem con3irmat et e1planat+ ibi2 unde 9re,orius in quadam homilia ait* Alibi tamen scriptum est* Hic

ob8icit per auctoritatem Ambrosii+ et tria 3acit2 primo ponit auctoritatem0 secundo e1ponit et ostendit quomodo proposita auctoritate partim aedi3icatur 3ides+ partim potest sumi errandi materia+ ibi2 sed -erba Ambrosii pia dili,entia inspicienda sunt0 tertio ostendit quomodo e1ponenda sit+ ne error inde sequatur+ ibi2 sed e1 qua causa illius dicti intelli,entia 6***7 assumenda est: Hic incipit quaestio de ,ratia Christi+ quia de scientia e8us in sequenti distinctione quaeretur0 et quaeruntur tria* Primo de ,ratia e8us secundum quod est sin,ularis homo* Secundo de ,ratia+ secundum quod est caput .cclesiae* Tertio de ,ratia unionis* Circa primum quaeruntur duo2 ! utrum in eo sit ,ratiam habitualem ponere+ qua anima e8us per3iciebatur+ quae dicitur sin,ularis hominis0 4 de plenitudine illius ,ratiae* Articulus ! Utrum in Christo 3uerit ,ratia habitualis per3iciens animam e8us $%&'%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ar,* ! Ad primum sic proceditur* Videtur quod in Christo ,ratia dicta non 3uerit* Sicut enim se habet 3iliatio adoptionis ad 3iliationem naturalem0 ita se habet bonitas ,ratuita ad bonitatem naturalem* Sed Christus+ sicut e1 unione habuit quod esset 3ilius naturalis+ ita habuit quod esset naturaliter bonus* .r,o sicut non ponitur in eo 3iliatio adoptionis0 ita non debet poni bonitas ,ratuita* $%&'&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ar,* 4 Praeterea+ ,ratia datur hominibus ut assimilentur eo* Sed Christus nunquam 3uit dissimilis eo* .r,o ,ratia nunquam indi,uit* $%&%;) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ar,* " Praeterea+ ubi est lu1 solis+ non indi,etur lumine candelae2 quia ma8or lu1 o33uscat minorem* Sed in Christo 3uit lu1 di-initatis+ quasi lu1 solaris* .r,o non oportuit in eo ponere lumen ,ratiae* $%&%!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ar,* 5 Praeterea+ amascenus dicit+ quod sicut anima re,it carnem+ et operatur per eam sicut per instrumentum+ ita di-initas re,ebat

animam Christi* Sed instrumentum non indi,et aliquo habitu quo re,atur in opere+ quia re,itur per a,ens principale* .r,o et anima Christi non indi,ebat habitu* $%&%4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ar,* < Praeterea+ ,ratia ad hoc datur hominibus+ ut per eam peccatum -itetur+ et ,loria adipiscatur* Sed e1 hoc ipso quod Christus 3uit eus+ habuit quod peccare non posset+ ut in praecedenti distinctione dictum est0 et iterum habuit plenum 8us in ,loria di-ina+ ut dictum est distinct* !;* .r,o ,ratia non indi,uit* $%&%") Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! s* c* ! Sed contra+ sicut anima est per3ectio corporis ita ,ratia est per3ectio animae* Sed non minus debuit habere animam per3ectam quam corpus per3ectum* .r,o sicut assumpsit corpus cum anima+ ita assumere debuit animam cum ,ratia* $%&%5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! s* c* 4 Praeterea+ omne meritum est per ,ratiam* Sed Christus meruit sibi et nobis+ ut in3ra+ dist* !%+ dicetur* .r,o ipse habuit ,ratiam* $%&%<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! s* c* " Praeterea+ de ipso in Psal* 55+ "+ dicitur2 di33usa est ,ratia in labiis tuis0 et -ers* %2 un1it te oleo laetitiae2 quae omnia ,ratiam in ipso ostendunt* .r,o et ipse habuit ,ratiam* $%&%() Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! co* Respondeo dicendum+ quod ,ratia principaliter duo 3acit in anima* Primo enim per3icit ipsam 3ormaliter in esse spirituali+ secundum quam eo similatur0 unde et -ita animae dicitur* Secundo per3icit eam ad opus+ secundum quod a ,ratia emanant -irtutes sicut -ires ab essentia2 quia non potest esse operatio per3ecta+ nisi pro,rediatur a potentia per3ecta per habitum* .t propter haec duo oportet ponere ,ratiam in anima Christi2 quia cum sit per3ectissima in esse spirituali+ oportet quod sit aliquid per3iciens illam 3ormaliter in esse illo* eitas autem non est 3ormaliter+ sed e33ecti-e per3iciens ipsam0 unde oportet aliam 3ormam creatam in ipso ponere+ qua 3ormaliter per3iciatur0 et haec est ,ratia* Similiter etiam cum alia sit e8us operatio secundum humanitatem et secundum di-initatem+ sicut et alia natura+

ratia importet aliquid etiam non naturaliter inhaerens+ tamen potest ratione humanae naturae Christo con-enire* $%&%%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod .oportet quod operatio e8us humana habeat habitum per3icientem0 alias esset imper3ecta2 et ideo in Christo oportet ponere .o inanimatum ita a.ratiae est 3acere eo similem2 nec oportet ut de dissimili 3aciat similem+ sed de non simili similem2 nec ita quod semper ne.ratia+ et non o33uscatur* $%&&.atio similitudinis similitudinem tempore praecedat+ sed natura0 sicut potentia est ante actum+ et sicut sol praecedit lucem suam* $%&%&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod lu1 solis et lu1 candelae+ utrumque est acti-e illuminans0 sed deitas et .ente in operatione2 sed instrumentum animatum a.ratia est per3ectio naturae+ cum sub8ectum e8us sit anima quae est pars humanae naturae0 ideo quam-is .et habitu ad hoc ut imperium domini sui debito modo e1equatur0 ita etiam anima Christi ad hoc quod per3ecte di-ina operaretur* .ratiam et -irtutes* $%&%') Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ad ! Ad primum er.it0 et dicitur inanimatum anima rationali0 et ideo non indi.it et a.loriae+ quam nomen adoptionis importat+ nullo modo con-enit personae illi+ ideo nomen adoptionis de Christo non conceditur* Sed .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ad 5 Ad quartum dicendum+ quod sicut philosophus dicit+ duple1 est instrumentum+ scilicet animatum et inanimatum2 inanimatum sicut securis0 animatum sicut ser-us qui mo-etur ad imperium domini* Instrumentum er.ratia non sic se habent0 sed unum illuminat acti-e+ alterum 3ormaliter0 et ideo sicut solem et lumen solis in aere necesse est esse simul+ et unum alterum e33icit+ et non o33uscat0 ita e1 di-initate Christi sequitur ipsa .o dicendum+ quod 3iliatio re3ertur ad personam0 et quia e1traneitas respectu di-inae .itur quod non a.itur0 unde sicut ser-us indi.et habitu re.

ratiae plenitudinem* $%&&5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! ar.loria debebatur+ tamen oportuit quod esset aliquid 3ormaliter per3iciens ipsam animam ad actus .loriae lumen+ et etiam per3iciens eam ad actus -iae* Articulus 4 Utrum Christus habuerit .ratiae plenitudinem* $%&&() Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! s* c* ! Sed contra+ =oan* !+ !52 -idimus eum plenum .o non habuit omnes -irtutes0 et ita nec .ratia respectu peccati* Unde quam-is Christus nunquam pecca-erit+ nec peccare potuisset+ etiam si .* " Praeterea+ -irtutes ordinantur ad actum* Sed actus quarumdam -irtutum Christo non con-eniunt+ sicut ma.ratia consummata in anima+ est idem quod .ratiam habitualem non habuisset e1 unione ad -erbum+ tamen .r.r.* 4 Praeterea+ philosophus dicit+ quod -irtutes morales non sunt in diis* Sed Christus 3uit -erus eus* .ratia indi.r.ratia2 quia .uit ad per3ectionem+ ut dictum est0 et iterum+ quam-is e1 hoc ipso quod eus erat+ sibi .* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur+ quod Christus non habuit .$%&&!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* ! ad < Ad quintum dicendum+ quod sicut omnis 3orma est per se ordinata ad per3iciendum 6quod autem ab8iciat contrarium+ est ei per accidens70 ita etiam est de .ratiae plenitudinem #uaestiuncula ! $%&&") Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! ar.ratiae et -eritatis* $%&&') Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! s* c* 4 .ratiam pertinent* .o ipse non habuit .nis sumptibus+ quia pauper pro nobis 3actus est* .ratiae plenitudinem* Christus enim non habuit 3idem nec spem+ sicut in3ra+ dist* 4(+ qu* 4+ art* "+ determinabitur2 nec iterum poenitentiam+ quia nunquam pecca-it* Sed haec omnia ad .ni3icentia+ quae consistit in ma.o non habuit -irtutes morales+ scilicet temperantiam et cetera* $%&&<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! ar.loriae0 et haec 3uit .

ratiae plenitudinem* #uaestiuncula 4 $%&&&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ar.ratiae plenitudinem* $%&&%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! s* c* " Praeterea+ spiritus sanctus in homine per .Praeterea+ ma8or .eneris+ quod est in3initum potentia* .r.o .ratia pleni+ sicut de matre e8us /uc* !+ et de Stephano Act* (* .i* .o est in3inita* $&.o multo ma.r..!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ar.ressus est a =ordane* .ratiam con3erre non potuit+ nec potest plenior intelli.ratia e8us 3uerit in3inita* $&.ratia 3uit in Christo quam in aliquo alio homine* Sed de quibusdam aliis le.* ! Ulterius* Videtur quod .ratiae Christi+ -el e1cederet ipsam0 quod est incon-eniens* .r.r..ratiam inhabitare dicitur* Sed /uc* " dicitur quod Christus plenus spiritu sancto re.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ar.* 4 Praeterea+ omni 3inito potest aliquid ma8us intelli.4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ar.eri quod aequaretur .ratia alterius hominis posset tantum au.* " Praeterea+ omne 3initum multoties sumptum+ aequatur alteri 3inito+ -el e1cedit ipsum* Si er.i+ et eus aliquid ma8us 3acere* Sed in littera dicitur+ quod eus illi ma8orem .o et ..o cum spiritus sanctus dicatur dari hominibus secundum quod .ratia e8us 3uerit in3inita* =oan* "+ dicitur quod non ad mensuram dat ei eus spiritum sanctum* Sed omne 3initum mensuram habet* .itur+ quod 3uerunt .r..r..o ipse habuit .ratiam accipiunt+ -idetur quod .ratia Christi 3uit 3inita+ tunc .") Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 s* c* ! .* 5 Praeterea+ a causa 3inita non est e33ectus in3initus* Sed meritum Christi 3uit in3initum+ quia su33iciens ad redemptionem totius humani .o .ratia+ quae est causa meriti+ 3uit in3inita* $&.ratia Christi est in3inita* $&.is Christus habuit .

eri* $&.() Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ar.5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 s* c* 4 Praeterea+ nullo in3inito est aliquid ma8us* Si i.ratia+ cum primum .it di33icilia+ plus etiam potest intelli.is au.') Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ar.ratia* $&.* " Praeterea+ missio -isibilis est si..o quantumcumque homo habeat per3ectam .mentum0 et ita -idetur quod Christus potuit pro3icere in ..mentari* Omni enim 3inito possibilis est additio* Si er..o Christus cre-it in ..menti .&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " s* c* ! .num missionis in-isibilis* Sed ad Christum 3acta est -isibilis missio spiritus sancti in tri.* 5 Praeterea+ sicut requirebatur in ipso per3ectio animae+ ita et per3ectio corporis* Sed ipse cre-it in per3ectione corporis* .r.* 4 Praeterea+ quantumcumque additur intellectuali naturae de per3ectione+ tanto ma.o .ratiam habuerit* $&..%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ar.o non 3uit in3inita* $&.o et cre-it quantum ad .ratiae* .ratiam+ quae est per3ectio animae* $&.ratiam in3initam0 secundum quod homo+ non 3uisset minor patre+ quod est contra 3idem* #uaestiuncula " $&.ratiae datae+ -el ratione au.Sed contra+ nullum creatum est in3initum* Sed .<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ar.o tunc 3uit ei 3acta in-isibilis missio spiritus sancti* Sed spiritus sanctus non mittitur -isibiliter ad aliquem nisi ratione no-ae .ratia Christi 3uit creata* .is intelli.ratia illa potuerit au.ratiam+ remanet possibilitas ad au.r.ratia Christi 3inita 3uit+ quia creata est+ potuit ei 3ieri additio0 et ita potuit au.r.* ! Ulterius* Videtur quod .mentum* .ratiae 3acit possibilitatem ad au.itur Christus+ secundum quod homo+ habuisset .esimo anno+ ut supra+ /uc* "* ..r.etur e8us capacitas0 unde secundum philosophum in " de anima+ quanto intellectus ma.r.ere* Sed capacitas amplioris .

ratia non cre-it in ipso* $&.at nos eo* #uia i.t haec est plenitudo su33icientiae+ quae 3uit in Stephano et aliis sanctis+ secundum quod aliquis impletur eo+ ita ut nihil in eo a eo a-ersum maneat* In tota autem .r.ratia ipsius plenissime consecuta est 3inem suum* .ratiam inducant+ ut dicitur ! Cor* "2 et iterum e1 ipso in omnes redundat+ quia de plenitudine e8us omnes accepimus0 =oan* !+ !(* .ratiae* .o .itur Christus+ secundum quod homo+ con8unctus 3uit di-initati non solum per co.mento .ratiarum ei deest+ quin sit in aliquo membrorum suorum2 de qua plenitudine dicitur .ratia Christi2 quia ipse habet .cclesia est plenitudo copiae2 quia nulla .t haec est plenitudo causae 3inalis* Item -idemus quod aliquid habet lucem corporalem tantum ut luceat+ sicut quidam -ermes+ et putredines quercus+ -el carbunculus0 aliquid autem ut alia illuminet+ sicut lumen candelae0 aliquid autem ut omnis illuminatio ab eo sit+ sicut est de sole* Ita etiam est et de .nitionem+ amorem et 3ruitionem+ sed etiam per unionem in persona0 ideo .!!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! co* Respondeo dicendum ad primam quaestionem+ quod illud plene haberi dicitur quod secundum omnes di33erentias et modos et e33ectus suos habetur0 et secundum hoc Christus plenitudinem .ratia* .ratiae habuit* Haec autem plenitudo potest attendi secundum rationem causae 3inalis+ e33icientis et 3ormalis* >inis autem .t haec est plenitudo causae e33icientis* Similiter etiam aliqui 3ormaliter .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " s* c* 4 Praeterea+ Christus 3uit ab instanti conceptionis suae per3ectus comprehensor* Sed comprehensores sunt in statu+ non in au.!.phes* 5+ !(2 ut impleret omnia* Alicui etiam data est .o .Sed contra est quod dicit Hieremias "!+ 442 mulier circumdabit -irum2 ubi dicunt sancti+ quod Christus ab initio conceptionis 3uit plenus omni .r.t haec .ratiam per quam in se per3ectus est+ et e1 ipso in alios redundat2 et eorum in quos redundat+ quosdam 3acit cooperatores ei+ ut et ipsi alios per ministerium ad .ratiae est ut con8un.ratia quae non solum omnia mortalia+ sed etiam -enialia repelleret* .ratia per3ecti sunt quantum ad omnes -irtutes+ et quantum ad e1pulsionem omnium peccatorum mortalium* .ratia in ipso non cre-it* #uaestiuncula ! $&.

ratiam unionis0 secunda .ratiam capitis0 tertia .ati-ae+ quae 3uit in beata -ir.ratiae .t haec est plenitudo Christi sin.ni3icentiae+ secundum quod a philosopho accipitur+ quod homo habeat multas di-itias0 sed ut sit sic dispositus+ quod quando oportet et decet+ optime eas dispensare -elit2 et hoc in Christo per3ecte 3uit* #uaestiuncula 4 $&.itur plenitudo respicit .!5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod non est de necessitate ma.!") Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod -irtutes morales Christo non con-eniunt quantum ad usus quosdam qui in nobis sunt+ sicut quod per eas domantur passiones quibus caro contra spiritum concupiscit+ quod in Christo non 3uit0 sed quantum ad alios usus+ secundum quos erunt in patria+ plenissime 3uerunt in Christo0 et etiam quantum ad quosdam usus -iae+ qui e8us per3ectioni non dero.ratis homini collatum* onum autem hu8usmodi Christo sine meritis praecedentibus collatum 3uit+ et creatum+ et increatum* .!4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* ! ad ! Ad primum er.ratia dicitur donum .ratiam sin.!<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod .ratis datae+ et iterum ad omnis peccati remotionem+ non solum actualis+ sed etiam ori.abant+ inquantum erat -iator et comprehensor* $&.ularis secundum rationem causae 3ormalis* Prima i.inalis+ et potentiae peccandi* .o dicendum+ quod illae -irtutes habent aliquid per3ectionis+ et hoc in Christo praecipue est0 et aliquid imper3ectionis+ et secundum hoc Christo non con-eniunt* Sed hoc in3ra melius patebit* $&.ine+ secundum quam plena eo 3uit+ ut nihil in ea esset quod ad eum non ordinaretur* Sed Christo ulterius data est .ratia per3iciens ipsum+ non solum quantum ad omnes -irtutes+ sed etiam quantum ad omnes usus -irtutum+ et quantum ad omnes e33ectus .est plenitudo specialis praero.ularem ipsius* $&.

ratia illa in3ormatus non tantum sit actus hominis+ sed etiam ei* Secundo quantum ad rationem .ratiam in3initis operari redemptionem0 sicut dicitur in /ib* de causis+ quod -irtus intelli.ratiae* In his enim quae mole ma.ratiam unionis* .Increatum 3uit ipse spiritus sanctus+ quia in e8us anima requie-it+ ut dicitur Isaiae 42 et ipsa persona -erbi+ quia datum est naturae humanae ut persona -erbi esset e8us0 et secundum hoc est datum ei nomen quod est super omne nomen+ Philip* 4+ et sic simpliciter .ratiam sin.na non sunt+ non est accipere 3initum et in3initum secundum numeralem -el dimensi-am quantitatem+ sed secundum aliquid quod est limitatum et non limitatum* /imitatur autem aliquid e1 capacitate recipientis0 unde illud quod non habet esse receptum in aliquo+ sed subsistens+ non habet esse limitatum+ sed in3initum+ sicut eus* Si autem esset aliqua 3orma simple1 subsistens quae non esset suum esse+ haberet quidem 3initatem quantum ad esse+ quod esset particulatum ad 3ormam illam0 sed illa 3orma non esset limitata+ quia non esset in aliquo recepta0 sicut si intelli.ratia Christi in3inita2 quia quidquid ad .ularis hominis0 sed primus .t hoc modo dicitur .entis* .ratia+ qua 3ormaliter anima e8us per3iciebatur2 et haec quodam modo 3uit 3inita+ et quodam modo in3inita2 quia secundum essentiam 3inita 3uit0 sed tribus modis in3inita dici potest* Uno modo e1 con8unctione ad di-initatem inquantum concurrit ad eumdem actum cum ipsa+ ut actus .atur calor per se e1istens* Sed secundum hoc etiam 3ormae uni-ersales intellectae habent in3initatem* Sed si 3orma talis sit recepta in aliquo+ de necessitate limitata est quantum ad esse debitum illi 3ormae+ non solum quantum ad esse simpliciter2 quia non solum non habet plenitudinem essendi simpliciter+ sed totum esse+ quod naturae illius est possibile 3ore* Sed possibile est ut non sit limitata quantum ad rationem illius 3ormae+ ut scilicet habeat illam 3ormam secundum omnem modum completionis ipsius+ ut nihil sibi desit de pertinentibus ad per3ectionem illius 3ormae0 et hoc erit+ si e1 parte recipientis non sit de3ectus+ -el e1 parte a.ratiae per3ectionem pertinere potest+ totum in Christo 3uit* Tertio quantum ad e33ectus2 quia non limitatur ad aliquos determinatos e33ectus+ sed potest per .ratia Christi est in3inita* Creatum autem donum e8us est ipsa .t hic modus respicit .ratiam capitis0 secundus autem .entiae est in3inita in3erius* .

nis+ nisi aer 3iat i.enda sunt quantum ad rationem .o dicendum+ quod -idetur intelli.!() Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ad ! Ad primum er.!%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod di-ersis speciebus aptantur di-ersae quantitates2 et hoc patet de quantitatibus dimensi-is2 quia est aliqua quantitas determinata homini+ ultra quam non in-enitur aliqua quantitas hominis ma8or0 sed in-enitur quantitas arboris ma8or illa+ quae quam-is 3inita sit+ nullo modo ad eam pertin.ratia -iatoris+ non potest esse similis .!') Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod -erba illa intelli.nis non e1cedat in in3initum caliditatem aeris+ tamen est aliquis terminus caliditatis aeris+ quem non trans.ratiae0 sicut posset homini multas alias per3ectiones naturales et essentiales addere+ sed haec non essent de ratione hominis+ et esset tunc alia species et non homo* Vel dicendum+ quod licet+ quantum est in se+ posset 3acere ma8orem .i illa auctoritas quantum ad secundum modum dictum* Hoc enim intendit dicere+ quod in Christo non est .radus per3ectionum+ -el dispositionum* Per3ectio autem ad quam disponit .mate+ et per speciem* Unde quantumcumque crescat .itur de .ratia unionis+ per quam ele-atur ad in3initum bonum+ scilicet ut sit -erus eus* $&.ratia+ est con8unctio ad eum0 et haec est multiple12 scilicet in aeni.ratiae2 quia omne quod pertinet ad per3ectionem .ratia purae .ratiae comprehensoris secundum actum+ quam-is -irtute possit esse ma8or0 et eadem ratione+ quantumcumque crescat .ratiae+ collatum ei 3uit* Unde multa alia posset eus 3acere+ sed non pertinerent ad rationem .ratia limitata quantum ad aliquem modum per3ectionis e8us0 sed habet ipsam quantum ad omnes* Vel intelli.$&.ere potest homo+ quantumcumque crescat* Similiter est in quantitatibus -irtualibus2 quam-is enim caliditas i.reditur manens aer0 unde nullo modo potest tantum intendi quod aequetur caliditati i.nis2 et similiter est in omnibus qualitatibus quae consequuntur alias per3ectiones+ -el disponunt ad eas2 quia di-ersis per3ectionibus secundum speciem respondent di-ersi .ratiam+ quantum ad essentiam+ quam sit Christi0 tamen nulla ma8or posset esse+ cu8us capacitas creata sit capa10 nec posset 3acere aliquam capacitatem quae non esset creata* $&.

44) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod hoc intelli.o dicendum+ quod cuilibet 3inito potest 3ieri additio+ mathematice loquendo2 quia ratio quantitatis+ quam solam mathematicus considerat+ non prohibet quin possit in3inito aliquid addi* Prohibet autem additionem talem 3orma quam considerat naturalis0 et ideo secundum naturalem non est -erum+ sed secundum ima.it e1 hoc quod ad actionem illam concurrit di-ina persona+ quia non est tantum hominis actio+ sed ei et hominis0 secundum quod ion?sius actionem Christi nominat dei-irilem* #uaestiuncula " $&.endum est de capacitate intellectualis naturae circa 3inem+ ultra quam nulla capacitas alicu8us rei e1tenditur0 sicut intellectus in statu -iae+ .loria ma8or quam creaturae unitae eo in persona* $&.4!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ad ! Ad primum er.ratiam recipere* $&.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod au.creaturae+ non potest per-enire in .mentum non competit rei secundum quod est in termino+ sed secundum quod est in -ia ad terminum2 quia secundum quod res est in termino+ tota potentialitas capacitatis e8us est impleta e1 3ine implente0 et ideo non habet ulterius quo crescat* .ratiam creaturae assumptae in unitatem personae+ quae ad unionem disponit quodammodo+ nisi et ipsa assumeretur* .ratia potest esse ma8or quam comprehensoris+ nec .ratia e8us crescere non potuit* $&.!&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod in3initas e33icaciae quae est in merito+ contin.t quia non est altior modus possibilis creaturae+ quo con8un.4.t quia anima Christi 3uit ab initio conceptionis 3ini ultimo unita+ non solum per 3ruitionem per3ectam+ sed etiam communicando in persona -erbi0 ideo .atur eo+ quam per unitatem personae0 ideo dictum est supra+ quod capacitas creata non potest ampliorem .inationem tantum0 et similiter est in proposito+ ut e1 dictis patet+ quia nec .

cclesiam a Christo secundum quod homo+ sed inquantum eus2 quia+ ut dicit Au.cclesiae* .ratiam quod sit caput0 4 quorum sit caput* Articulus ! Utrum Christus sit caput .o Christus+ secundum quod homo+ non est caput .cclesiae secundum quod homo* A capite enim spiritus animalis ad membra di33unditur* Sed spiritus sanctus non di33unditur in .45) Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ad 5 Ad quartum dicendum+ quod Christus non assumpsit corpus .ustinus+ ipse accepit spiritum sanctum ut homo+ et e33udit ut eus* .* 4 Praeterea+ sensus et motus traducuntur a capite in membra* Sed .cclesiae+ secundum quod homo $&.* ! Ad primum sic proceditur* Videtur+ quod Christus non sit caput .num 3uit in-isibilis missionis+ non tunc 3actae+ sed ab initio conceptionis* $&.loriosum+ ita quod esset in ultima sui per3ectione2 accepit autem animam .r.ratia+ quae motum -itae 3acit in corpore .4") Super Sent*+ lib* " d* !" q* ! a* 4 qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod missio -isibilis si.4%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ar.endi qui erit in patria* $&.quantumcumque pro3iciat+ nunquam per-enit ad modum intelli.4') Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ar.4<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 pr* einde quaeritur de .ratia capitis0 et circa hoc quaeruntur duo2 ! utrum Christus+ secundum quod homo+ habeat talem .r.loriosam0 et ideo secundum corpus pro3icere potuit+ non autem secundum animam* #uaestio 4 Prooemium $&.cclesiae+ non est per traductionem ab uno in alium* .o ipse non est caput ut homo+ sed ut eus* $&.

itur de ratione capitis sit ut membra quantum ad aliquem actum -i-i3icet+ -idetur quod Christus+ secundum quod homo+ non possit dici caput .4&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ar.cclesia sit corpus e8us secundum humanam naturam+ prout sibi con3ormis est+ -idetur quod ipse secundum humanam naturam sit caput* $&.cclesiae* $&.cclesiae est per ."5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! s* c* 4 Praeterea+ re1 dicitur esse caput re.ni+ et ponti3e1 .r.o etiam secundum quod homo+ est caput totius .r.cclesiae* .nissimum in quolibet .cclesiae+ et .cclesiae* .o ipse+ secundum quod homo+ est caput* $&.o Christus non debet dici caput* $&.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ar.ustinum+ natura mentis humanae immediate a eo 3ormatur* Sed -ita .cclesiae sibi commissae* Sed Christus+ secundum quod homo+ est re1 et ponti3e1 totius humani .r.ratia a solo eo creatur in nobis0 quia+ secundum Au.* ( Praeterea+ caput potest dici membrum totius corporis et commembrum aliis membris* Sed Christus+ ut -idetur+ non potest dici membrum .* " Praeterea+ .cclesia esset per3ectior Christo* .r.ratiam* Cum i.enere+ dicitur caput+ sicut leo est caput animalium* Sed Christus+ etiam secundum humanam naturam+ praecellit omnes homines* .o Christus non debet dici caput* $&."!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ar."."<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! s* c* " Praeterea+ illud quod est di."4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ar.r.$&.r.cclesiam+ quae est corpus e8us* .o Christus non est caput* eus0 $&.* < Praeterea+ caput recipit in3luentiam ab alio membro+ scilicet a corde* Sed Christus non recipit in3luentiam ab alio membro ."") Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! s* c* ! Ad oppositum est .cclesiae2 quia sic -irtus e8us partialitatem haberet respectu totius .o cum .eneris* .* 5 Praeterea+ capitis non est aliud caput* Sed caput Christi est ! Cor* !!* .ph* !2 ipsum dedit caput super omnem .

cclesia+ scilicet redimere ipsam+ et aedi3icare eam in san.nissima est ratione altitudinis+ quia est usque ad unionem in di-ina persona e1altata2 ratione propriae operationis+ quia di.antur omnes sensus+ cum in aliis membris sit solus tactus* Secunda est quod a capite sunt omnes -ires animales in aliis membris0 et sic dicitur esse principium aliorum membrorum+ dans aliis sensum et motum* Tertia est quod diri.nissimum actum habuit in .it nos in seipsum* Sed etiam haec con-eniunt ei secundum humanam naturam+ quae in Christo di.ratia et -eritas per =esum Christum 3acta est0 =oan* !+ !'2 et similiter dire1it nos doctrina et e1emplo2 quia coepit =esus 3acere et docere+ Act* !+ !* Sed quarta conditio Christo con-enit secundum humanam naturam tantum0 et haec .ratia* Item inquantum eus+ diri.itur ad has tres proprietates capitis+ potest Christus dici caput et secundum humanam naturam+ et secundum di-inam2 quia secundum di-inam naturam in eo est plenitudo omnis deitatis+ ut dicit apostolus Coloss* !0 unde est super omnes eus benedictus in saecula+ Rom* &2 et similiter ab ipso+ inquantum eus+ est nobis omnis spiritualis .re.nitate in tribus+ scilicet in altitudine situs+ in nobilitate propriae -irtutis 6quia scilicet nobiliores -ires+ scilicet ima.$&.inatio et memoria+ et hu8usmodi+ habent locum in capite72 et etiam in per3ectione+ quia in capite con.cclesiae per similitudinem capitis naturalis* In-eniuntur enim in capite naturali tres conditiones respectu aliorum membrorum sin.uine suo2 et etiam ratione per3ectionis+ quia omnis .ulariter* Prima est quod e1cellit ea di."() Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! co* Respondeo dicendum+ quod Christus dicitur caput .it omnia membra in suis actibus+ propter ima.inationem et sensus+ qui in eo abundant 3ormaliter* Habet autem quartam proprietatem communem cum aliis membris+ quod est con3ormis cum eis in natura* Ratione er.o primae proprietatis+ scilicet per3ectionis+ omne quod est per3ectissimum in quacumque natura+ dicitur caput+ sicut leo in animalibus* Ratione autem secundae+ omne principium dicitur caput+ sicut 3ons caput 3luminum0 et sicut dicitur caput libri+ -el caput -iae* Ratione autem proprietatis tertiae+ omnis rector dicitur caput+ sicut re1+ du1+ -el ponti3e1* #uantum i.ratia in eo est+ sicut omnes sensus in capite* Similiter etiam dicitur caput ratione secundae proprietatis+ quia per ipsum+ sensum 3idei et motum caritatis accepimus+ quia .

st autem dissimilitudo quantum ad ipsum donum+ secundum quod spiritus sanctus in nobis inhabitat+ quia istud non traducitur de sub8ecto in sub8ectum* $&.ratia capitis+ secundum quam praedictae proprietates ei con-eniunt praecipue secundum quod in3luit aliis membris* $&.o dicendum+ quod dare spiritum sanctum contin.ula con3ormis+ et unius ."&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod in aliqua actione potest aliquid esse medium dupliciter0 scilicet quantum ad per3ectionem+ et quantum ad dispositionem tantum2 sicut natura est medium in operatione qua eus producit animam sensibilem+ quia ipsa per3ectio ultima 3it mediante natura0 sed in operatione qua producit animam rationalem+ natura non est medium+ nisi quantum ad dispositionem* Similiter dico+ quod eus immediate 3ormat mentem nostram quantum ad ipsam per3ectionem .eneam+ et est principium quasi uni-ocum+ et est re."%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod in hoc quod de Christi plenitudine omnes accepimus+ est aliquid simile traductioni+ quam-is non sit proprie traductio* .ratia 3luit a .it dupliciter2 scilicet auctoritate et ministerio* Auctoritate quidem tantum ei est0 sed ministerio dicuntur etiam homines dare+ inquantum scilicet per ministerium eorum datur a eo+ sicut dicit Paulus 9alat* "+ <2 qui tradidit -obis spiritum+ ut supra in ! /ib*+ dist* !<+ Ma.st i.itur similitudo quantum ad ipsum spiritum sanctum increatum+ qui idem numero est in capite et in membris+ et aliquo modo a capite ad membra descendit+ non di-isus+ sed unus* .eneris* Unde communiter loquendo+ Christus secundum quod eus+ potest dici caput ."') Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ad ! Ad primum er.ratiae0 et tamen potest ibi cadere medium disponens0 et sic .t dicitur .cclesiae simul cum patre et spiritu sancto0 sed proprie loquendo est caput secundum humanam naturam* .ister di1it2 et hoc modo Christus+ secundum quod homo+ spiritum sanctum ministerio dare potuit+ ut dicitur Rom* !<+ %2 dico enim Christum =esum ministrum 3uisse circumcisionis* $&.complet in ipso rationem capitis2 quia Christus secundum humanam naturam habet per3ectionem aliis homo.

eo mediante homine Christo2 ipse enim disposuit totum humanum .enus ad susceptionem .inatis0 et ideo non potest dici membrum+ quia non recipit ab aliquo alio in3luentiam* #uia in corpore naturali caput non solum in3luit aliis .cclesiae membra uniuntur0 ideo accommodatius dicitur caput quam cor* $&.uine ipsius* Alio modo per operationem ipsius in nos+ inquantum scilicet obstaculum remo-et+ pro peccatis totius humani .nat rationi primae ori.ine sunt omnia -irtute quae in-eniuntur in ori.is eo accepta* $&.ratiam et .ratiae0 et hoc tripliciter* Uno modo secundum operationem nostram in ipsum2 quia secundum quod credimus ipsum eum et hominem+ 8usti3icamur0 Rom* "+ 4<2 quem posuit eus propitiatorem per 3idem in san.54) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ad ( Ad se1tum dicendum+ quod in nomine capitis importatur principium et ori.t quia cum dicimus Christum principium esse membrorum .nitatem* $&.5!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ad < Ad quintum dicendum+ quod cor est principium -irium -italium in toto corpore+ et est primum principium omnium membrorum quantum ad esse ut dicit philosophus2 sed caput est principium -irium animalium quae pertinent ad sensum et ad motum* .loriam meruit0 et inquantum pro nobis interpellat apud eum* Tertio modo e1 ipsa e8us a33initate ad nos0 quia e1 hoc ipso quod humanam naturam assumpsit+ humana natura est ma.cclesiae+ non intendimus quantum ad esse naturale+ secundum quod sunt homines+ sed quantum ad 3idem et caritatem+ per quam .o alicu8us rei0 in nomine autem membri importatur partialitas+ quae repu.5.inis2 quia in prima ori.eneris satis3aciendo0 et etiam inquantum nobis suis operibus .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* ! ad 5 Ad quartum dicendum+ quod caput Christi dicitur eus+ non secundum completam rationem capitis 6est enim caput ipsius secundum quod est principium e8us+ principium autem e8us est secundum di-initatem et secundum humanitatem70 sed inquantum est principium e8us secundum humanitatem0 et sic de3icit quarta conditio capitis+ quae est con3ormitas in natura2 inquantum autem est principium e8us secundum di-initatem+ sic de3icit prima conditio+ quia sic non habet ma8orem di.

5() Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! ar.* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur quod Christus+ secundum quod homo+ non sit caput An.elorum* $&.r.r.5') Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! s* c* ! .elorum* e ratione enim capitis est con3ormitas ad membra+ ut dictum est* Sed Christus non est con3ormis An.o Christus+ secundum quod homo+ non est caput An.elos apprehendit+ ut dicitur Heb* 4* .o Christus+ secundum quod homo+ non est caput An.cclesiae dicitur ipse secundum humanitatem* Potest autem dici membrum secundum humanitatem+ secundum quod ipse est caput .55) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! ar.eli+ cum sint beati+ non indi.elorum #uaestiuncula ! $&.r.o non est caput An.* " Praeterea+ sicut dicitur in /ib* de motu cordis+ intelli.elorum* $&.cclesiae secundum di-initatem2 et sic dicit apostolus+ ! Corinth* !4+ 4(2 -os estis corpus e8us et membrum de membro* Articulus 4 Utrum Christus+ secundum quod homo+ sit caput An.cclesiae+ sed a solo eo0 unde non potest dici commembrum+ secundum quod caput .* 4 Praeterea+ Christus dicitur Hebr* 4+ caput hominum+ secundum quod ab ipso aliquam in3luentiam recipiunt* Sed An.elorum* $&.membris+ sed etiam ab aliis recipit+ ut nutrimentum+ et alia obsequia0 ideo et caput dicitur+ et commembrum2 sed Christus+ secundum quod homo+ non recipit aliquid ab aliis membris .eli+ qui intelli.entiae sunt recepti-ae earum illuminationum quae sunt a eo+ prima receptione0 animae autem secunda* Sed quod recipit prima receptione+ non recipit ab eo quod recipit secunda receptione* .ent ut eis aliquid in3luatur* .elis in natura2 quia nusquam An.r.5<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! ar.entiae dicuntur+ non recipiunt ab aliqua anima0 et ita nec a Christo secundum quod homo* .o An.

o non est caput omnium hominum* $&.<!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ar.r.<.o Christus non est caput omnium* $&.<") Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ar.* " Praeterea+ corpus Christi -erum totum 3uit .2 qui est caput omnis principatus et potestatis0 et loquitur de Christo secundum quod homo0 et ita Christus+ secundum quod homo+ est caput An.Sed contra+ Coloss* 4+ !.r.o in3luit An.lori3icatum* Sed sunt multi etiam e1istentes in .cclesia una est constituta e1 An.5&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! s* c* " Praeterea+ .elorum* #uaestiuncula 4 $&.elis et hominibus* Sed unius corporis non sunt duo capita* .loria+ quia non persistent* .o Christus+ secundum quod homo+ non est caput omnium hominum* .* ! Ulterius* Videtur quod non sit caput omnium hominum* Caput enim unum re3ertur ad unum corpus* Sed omnes homines non con-eniunt in aliquo uno secundum numerum+ quia et ipsi di33erunt0 et 3ides et spes et caritas+ qua connectuntur ad in-icem+ numero di-ersae sunt in di-ersis* .r.r.elorum* $&.elis0 et ita -idetur esse caput eorum* $&.o Christus etiam est caput An.<4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ar.o cum multi homines sint corrupti per peccata+ -idetur quod eorum caput non sit Christus* $&.5%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! s* c* 4 Praeterea+ ion?sius dicit+ quod Seraphim a Christo =esu quaerunt+ et discunt+ et illuminantur* .r.r.* 4 Praeterea+ corpus Christi -erum est 3i.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ar.ura corporis Christi m?stici* Sed in corpore -ero non est aliquod membrum impurum* .* 5 Praeterea+ caput+ cum sit principium membrorum+ non sequitur alia membra* Sed multi sancti praecesserunt Christi incarnationem* .ratia+ qui nunquam erunt in .

<&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " s* c* ! Sed contra+ Philip* "+ 4!2 re3ormabit corpus humilitatis nostrae+ con3i.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " s* c* 4 Praeterea+ ipse est caput nostrum secundum quod est con3ormis nobis in natura* Sed humana natura non consistit solum in anima+ .r.o et ipse non est caput hominum quantum ad corpus+ sed quantum ad animas tantum* $&.$&.r.<<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ar.emus* Sed hoc non esset+ nisi esset caput omnium* .* 4 Praeterea+ ipse in3luit sensum spiritualem+ secundum quod est caput* Sed hu8usmodi sensus+ non sunt suscepti-a corpora* .r.uratum corpori claritatis suae0 et sic in3luit nobis quantum ad corpus* .(.<() Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " ar.o Christus omnibus in3luit0 et ita -idetur quod ipse sit caput omnium* $&.r.o ipse non est caput nostrum quantum ad corpora* $&.r.* ( Praeterea+ per Christum omnes resur.o ipse non est tantum caput animarum* $&.o Christus+ secundum quod homo+ non est caput hominum quantum ad corpus+ sed quantum ad animas tantum* $&.<5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ar.* ! Ulterius* Videtur quod sit caput tantum animarum* #uia capitis ad membrum oportet esse continuationem* Sed corpora aliorum hominum non continuantur ad corpus Christi* .* " Praeterea+ secundum corpus non di33erimus a brutis+ sed solum secundum animam rationalem* Sed Christus non dicitur caput irrationalium+ secundum quod homo* .o ipse est omnium caput+ secundum quod homo* #uaestiuncula " $&.* < Sed contra+ Christus satis3ecit pro tota humana natura* Sed omnes homines communicant in natura humana* .r.<%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " ar.<') Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " ar.

elus illuminat alium+ pur.ratiam+ aut orando pro eis+ quia 8am beati sunt0 sed in his quae ad actus hierarchicos pertinent+ secundum quod unus An.elis remo-endo prohibens+ aut merendo .o dicendum+ quod quam-is non sit eis con3ormis in natura speciei+ est tamen eis con3ormis in natura .elis non recipit+ sed immediate a eo* #uaestiuncula 4 $&.elorum0 non tamen ita proprie+ nec eodem modo sicut hominum+ propter duas conditiones* Primo quantum ad con3ormitatem naturae2 quia cum hominibus con-enit etiam secundum speciem in natura2 cum An.elis autem non secundum speciem+ sed secundum .(<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 co* .elorum non e1cludit quin unus ab alio recipiat+ -el etiam a Christo0 sed e1cludit indi.(4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! ad ! Ad primum er.ent+ ne alicu8us rei penuriam patiantur* $&.o Christus est caput nostrum secundum corpora+ et non secundum animas tantum* #uaestiuncula ! $&.(!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! co* Respondeo dicendum ad primam quaestionem+ quod Christus+ secundum quod homo+ est caput An.entiam recipiendi2 quia praesto est eis omne id quo indi.(5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod hoc intelli.at+ et per3icit+ ut in 4 /ib*+ dist* (+ dictum est0 hoc enim multo eminentius a Christo recipiunt* $&.eneris+ ut dictum est* $&.enus intellectualis naturae* Secundo quantum ad in3luentiam2 quia non in3luit An.sed in anima et corpore simul* .r.(") Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod beatitudo An.itur quantum ad receptionem naturalium0 et tamen anima Christi+ inquantum eo unita 3uit+ etiam quantum ad naturalia+ lumen ab An.

ratia e1istentes uniuntur secundum tertiam unionem+ quae est 3ormalis .cclesiae0 et sicut operationes quae sunt ad alterum+ possunt aliquo modo 3ieri per membra arida+ ut percutere+ -el aliquid hu8usmodi+ non tamen operationes quae sunt animae in membris0 ita nec mali recipiunt spiritualis -itae operationes a spiritu sancto0 sed tamen spiritus sanctus per eos operatur spiritualem -itam in aliis+ secundum quod aliis sacramenta ministrant+ -el alios docent* Sed homines 3ideles in .Ad secundam quaestionem dicendum+ quod in corpore naturali in-enitur quadruple1 unio membrorum ad in-icem* Prima est secundum con3ormitatem naturae+ quia omnia membra constant e1 eisdem similibus partibus+ et sunt unius rationis+ sicut manus et pes e1 carne et osse0 et sic dicuntur membra unum .cclesiae+ quam-is pertineant ad unitatem .t hae quatuor uniones in-eniuntur in corpore m?stico* Prima est+ inquantum omnia membra e8us sunt unius naturae -el specie -el .enere* Secunda est+ inquantum colli.itur in3ideles non pertinent ad unionem corporis .ationem eorum ad in-icem per ner-os et 8uncturas+ et sic dicuntur unum continuatione* Tertia est+ secundum quod di33unditur -italis spiritus et -ires animae per totum corpus* #uarta est+ secundum quod omnia membra per3iciuntur per animam+ quae est una numero in omnibus membris* .ata sunt ad in-icem per 3idem+ quia sic continuantur in uno credito* Tertia est+ secundum quod -i-i3icantur per .cclesiae inquantum continuantur ei per 3idem+ quae est unitas materialis0 non tamen possunt dici membra proprie+ nisi sicut membrum mortuum+ scilicet aequi-oce* .enere -el specie* Secunda est per colli.t quia unitas corporis e1 membris consistit+ ideo quidam dicunt+ quod non pertinent ad unitatem corporis .ratiam et caritatem* #uarta est+ secundum quod in eis est spiritus sanctus+ qui est ultima per3ectio et principalis totius corporis m?stici+ quasi anima in corpore naturali* Prima autem dictarum unionum non est unio simpliciter2 quia illud in quo est unio haec+ non est unum numero+ sicut est in tribus sequentibus2 quia per 3idem et caritatem in uno credito et amato secundum numerum uniuntur2 similiter spiritus sanctus unus numero omnes replet* Homines i.cclesiae+ secundum quod est unum simpliciter0 et ideo respectu horum Christus caput non est nisi in potentia+ secundum scilicet quod sunt unibiles corpori* Homines autem 3ideles peccatores pertinent quidem aliquo modo ad unitatem .

ustinus* Sed tamen non 3uit tanta in3luentia ante incarnationem+ quanta est modo2 quia tunc .respectu hu8us secundae0 et iterum secundum quartam+ quae est completi-a totius* .t ideo horum proprie dicitur Christus caput* $&.(() Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ad ! Ad primum er.o dicendum+ quod sicut in corpore naturali -ires di33usae per omnia membra+ di33erunt numero secundum essentiam+ sed con-eniunt in radice una secundum numerum+ et praeter hoc habent 3ormam unam ultimam numero0 ita etiam omnia membra corporis m?stici habent pro ultimo complemento spiritum sanctum+ qui est unus numero in omnibus2 et ipsa caritas di33usa in eis per spiritum sanctum+ quam-is di33erat in di-ersis secundum essentiam+ con-enit tamen in una radice secundum numerum* Radi1 autem operationis proprie est ipsum ob8ectum+ e1 quo speciem trahit2 et ideo+ inquantum est idem numero amatum et creditum ab omnibus+ secundum hoc unitur omnium 3ides et caritas in una radice secundum numerum+ non solum prima+ quae est spiritus sanctus+ sed etiam pro1ima+ quae est proprium ob8ectum* $&.(&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod quam-is Christus nondum 3uisset incarnatus tempore patrum -eteris testamenti secundum rem+ erat tamen 8am incarnatio ipsa in ei ordinatione+ et in 3ide ipsorum+ secundum quam 3idem 8usti3icabantur2 quia tempora mutata sunt+ et non 3ides+ ut dicit Au.ni3icantur ea quae sunt membra corporis m?stici0 non autem ea quae sunt membra aequi-oce+ idest secundum similitudinem tantum et situm* $&.(') Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod per corpus Christi -erum si.(%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod membrum non 8udicatur secundum id quod de eo 3ieri potest+ sed secundum id quod est0 unde manus+ antequam abscindatur+ membrum est+ quam-is sit 3utura abscindi2 et similiter qui est in .ratia+ membrum est+ quam-is postea abscindatur* $&.

o dicendum+ quod corpora nostra aliquo modo habent continuationem cum corpore Christi+ non quidem secundum quantitatem+ aut secundum per3ectionem naturalem+ sed inquantum spiritus sanctus habitat in nobis+ qui plenissime 3uit in Christo+ ! Corinth* (+ !<2 nescitis quoniam membra -estra templum sunt spiritus sancti* $&.'") Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " ad ! Ad primum er.'5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " ad 4 .non erat remotum obstaculum+ nec sacramenta .'4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod Christus est caput hominum quantum ad animas et quantum ad corpora0 sed principaliter animarum et secundario corporum2 tum ratione con3ormitatis ad membra+ quae per assumptionem humanae naturae est0 quia corpus assumpsit anima mediante2 tum etiam ratione spiritualis in3luentiae+ quae per-enit ad corpus mediante anima+ inquantum corpus est instrumentum animae secundum .ratiae* Unde e1 hoc non sequitur quod sint membra+ proprie loquendo* #uaestiuncula " $&.cclesiae+ non autem in -ita .'!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ad ( Ad se1tum dicendum+ quod resurrectio ad -itam naturalem erit omnibus communis+ non autem ad -itam .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* 4 ad < Ad quintum dicendum+ quod Christus satis3ecit pro tota humana natura su33icienter+ non tamen e33icienter2 quia non omnes illius satis3actionis participes 3iunt0 quod e1 eorum importunitate est+ non e1 ipsius insu33icientia satis3actionis* $&.ratiae e1hibita erant+ sicut modo sunt* $&.'.loriae2 quia mali in -ita naturali tantum con3ormitatem habuerunt cum membris .ratiam operantis2 et e1 hoc relinquitur ordo in corpore ad .loriosam resurrectionem* $&.

Ad secundum dicendum+ quod quam-is corpus non recipiat in3luentiam spiritualem immediate+ recipit tamen mediante anima+ ut dictum est* $&.ratia unionis2 et circa hoc quaeruntur duo2 ! utrum .itur .ratia creata* $&.ratia unionis in Christo 3uisset creata .'() Super Sent*+ lib* " d* !" q* " pr* einde quaeritur de .%!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.ratia creata* $&.o .ratia habitualis* Sed habitus ordinatur ad operationem* Cum er.* 5 .* ! Ad primum sic proceditur* Videtur quod .ratias* Articulus ! Utrum .r.ratia creata0 4 de comparatione istius .ratia unionis sit aliqua .ratia unionis non sit .ratia unionis non est aliqua .* 4 Praeterea+ quilibet nostrum eo unitur per .%.'%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.ratiam creatam* Si i.'&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.ratia unionis sit creata $&.* " Praeterea+ unio est humanitatis ad di-initatem secundum corpus et animam* Sed corpus non est suscepti-um creatae .ratiae ad alias Christi .'<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* 4 a* 4 qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod etiam secundum corpora a brutis di33erimus+ inquantum corpora nostra sunt per3ecta anima rationali+ non autem corpora brutorum* #uaestio " Prooemium $&.o unio in persona non sit secundum operationem+ sed secundum esse+ -idetur quod .ratia unionis non sit creata* 9ratia enim creata+ est .ratiae* .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.ratia+ tunc non alio modo esset eo unitus quam nos0 et sic sequeretur error @estorii* $&.

ratiam2 et haec est .ustinus dicit+ quod quidquid con-enit 3ilio ei per naturam+ con-enit 3ilio hominis per .Praeterea+ in his quae 3iunt per miraculum+ non requiritur aliqua dispositio e1 parte 3acti+ sed totum est e1 parte in3initae -irtutis a.o .entis2 ita eus potuit de lapide sicut de aqua -inum 3acere* Sed unio humanitatis ad di-initatem est ma1ime miraculosa* .r.* < Praeterea+ inter personam et naturam non cadit aliquid accidens medium+ sicut nec inter materiam et 3ormam2 quia secundum 3ormam substantialem et materiam est esse substantiale+ quo non est prius aliquid esse accidentale* Sed unio humanae naturae est ad eum sicut naturae ad personam* .ratia unionis non est .* ' Praeterea+ ma8or est unio in persona quam per 3ruitionem* Sed humana natura non potest e1altari ad unionem 3ruitionis nisi per .r.ratia creata quae disponat ad hanc unionem* $&.%<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.o non cadit aliquid medium* Sed .ratiam* Sed esse eum con-enit 3ilio ei per naturam* .ratia unionis+ quae non semper 3uit2 er.is assumpta a di-ina persona quam anima Petri* Si autem alio modo0 sed eus quantum in se est+ habet se eodem modo ad omnia+ sed res di-ersimode se habent ad ipsum+ ut dicitur in libro de causis0 et secundum hoc quod di-ersa di-ersimode se habent ad ipsum+ secundum hoc di-ersis di-ersimode ipse comparatur2 er.* ( Sed contra+ Au.o multo minus ad unionem in persona* $&.r.%") Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.o est .r.ratiam habitualem* .%4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.ratiam0 aut in anima Christi est alio modo+ aut non* Si non+ er.o non requiritur aliqua .o non est ma.ratia creata* $&.r.o non con-enit 3ilio hominis per .%5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.o oportet quod in anima Christi sit aliqua alia dispositio per quam eus est in eo per unionem2 er.ratia creata est accidens* .ratia creata* $&.* % Praeterea+ cum sit in qualibet creatura per essentiam+ praesentiam et potentiam+ et in animabus sanctis per .ratiam creatam* .o oportet ponere aliquam aliam .

%') Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! co* Respondeo dicendum+ quod+ sicut Ma.ratia unionis sit quid creatum* $&.ratia unionis potest dici omne illud quod decet naturam humanam eo unitam sic e1 parte corporis+ sicut e1 parte animae0 et sic etiam .ratia unionis est quid creatum* Tamen sancti loquentes de .itur* .ratia .o et similiter secundum quod persona 3ilii carni unitur+ oportet aliquem e33ectum de no-o intelli.ratis datum+ sic .nis+ non quia medium cadit inter 3ormam et materiam+ sed materia appropriatur ad 3ormam i.%() Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ar.na est imperio0 et hoc modo .nis per ad-entum caloris0 et sic etiam non potest aliquid disponere naturam ad unionem in persona2 quia natura humana+ secundum id quod est talis natura+ assumptibilis est a di-ina persona* Tertio modo aliquid disponit aliud ad per3ectionem aliquam+ sicut quod 3acit ad bonitatem et decentiam per3ectionis illius+ sicut decor personae 3acit ad di.ere secundum primum modum+ prout .ratia unionis potest intelli.ratis datum* Secundum er.i .* & Praeterea+ cum spiritus sanctus datur hominibus+ aliquis no-us e33ectus in creatura intelli.ister di1it supra+ 4 /ib*+ dist* 4(+ .ratia dicitur dupliciter* Uno modo .ratia donum aliquod .ratuita ei -oluntas aliquid sine meritis dans* Alio modo dicitur .$&.ratis et sine meritis dans2 et sic .ratia unionis+ aliqua qualitas ad unionem disponens* Sed aliquid potest disponere ad aliquam per3ectionem tripliciter* Uno modo ita quod cadat medium inter sub8ectum et per3ectionem illam+ quasi stramentum per3ectionis illius+ sicut diaphaneitas disponit ad lucem0 et hoc modo non potest aliquid naturam disponere ad unionem+ quia natura unitur personae immediate quantum ad esse* Alio modo disponit aliquid ad 3ormam+ sicut praeparando materiam ad receptionem 3ormae+ ita quod praee1istat in materia ante 3ormam ordine 3iendi+ non ordine essendi2 sicut calor disponit ad 3ormam i.i0 et ita -idetur quod .i dupliciter* Uno modo potest dici ipsa unio+ quae est quid creatum+ ut supra+ dist* <+ artic* !+ dictum est* Alio modo potest intelli.r.ratia unionis+ -identur intelli.ratia donum aliquod .ratia increata* Si autem dicatur .iam+ secundum quod dictum est2 species Priami di.o primum modum+ .ratia unionis est .nitatem re.ratia unionis dicitur ipsa di-ina -oluntas+ sine aliquibus meritis naturam humanam 3ilio ei uniens in persona0 et sic .ratis dans+ quod est ipsa .ratia dicitur di-ina -oluntas .

&.ratia unionis dicatur aliquid creatum+ ipsa non est id in quo est unio+ cum unio sit in persona+ et non solum in aliqua similitudine2 neque etiam 3acit unitatem+ sed consequitur unitatem in persona+ secundum quod ipsa unio .%%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad ! Ad primum er.ratiam habitualem creatam sicut per causam+ et sicut per id in quo est unio2 quia in ipsa similitudine .&4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad < Ad quintum dicendum+ quod illa ratio procedit secundum primum modum dispositionis+ ut per se patet* $&.loriam+ si anima quae 3uit e8us per3ectio+ .%&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod unio nostri ad eum est per .ratiam habuit0 ita etiam corpus Christi+ inquantum est tali anima per3ectum+ habet quemdam ordinem ad unionem* $&.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod .ratiae anima eo con3ormatur et unitur* Sed si .ratia habitualis+ .ratia unionis dicitur0 -el est id quod naturam unitam decet+ si .&!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad 5 Ad quartum dicendum+ quod ratio illa procedit de dispositione secundum medium modum* $&.&") Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad ( .ratia illa habitualis etiam quodammodo redundat in corpus+ secundum quod est stramentum animae+ ut supra dictum est+ qu* 4+ art* 4+ quaestiunc* "0 unde sicut in corpore per3ecto anima rationali manet post mortem ordo ad resurrectionem+ et ulterius ad .umenta utriusque partis oportet respondere* $&.ratia creata disponit ad operationem sicut operationis principium0 sed ad unionem non quasi principium unionis+ sed sicut 3aciens ad con.ratia unionis dicatur0 et ideo non est simile de Christo et de nobis* $&.o dicendum+ quod .ruentiam unionis* $&.secundum di-ersas -ias+ ad ar.

ratiam+ quae sit principium illius unionis0 sed unio in persona+ est unio ad esse2 inter humanam autem naturam+ et esse quod habet in persona+ non potest cadere medium+ quod sit principium illius esse0 et ideo non potest ibi esse alia .Ad se1tum dicendum+ quod cum dicitur+ quod esse eum con-enit 3ilio hominis per .ratia unionis sit idem quod .ratiam unionis+ -el .itur ipsa .itur ipsa unio .ratia unionis+ intelli.&5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad ' Ad septimum dicendum+ quod unio quae est per 3ruitionem+ est unio per operationem0 et quia ad operationem per3ectam non potest natura humana nisi mediante aliquo habitu0 ideo oportet ibi esse aliquam habitualem .&%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! ar.ratia capitis #uaestiuncula ! $&.ratia quae sit principium illius unionis+ -el sicut disponens+ nisi per modum dictum in corp* art* $&.ratuita ei -oluntas+ quae quidem in se semper 3uit+ sed e33ectus e8us non semper 3uit* $&.* ! .ratis 3acta+ quae non semper 3uit+ et creata est2 -el intelli.&() Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad & Ad nonum dicendum+ quod spiritus sanctus dicitur dari de no-o+ non secundum mutationem suam+ sed secundum mutationem creaturae+ quae est in perceptione doni ipsius0 et ita etiam 3ilius ei dicitur uniri naturae humanae+ non per mutationem 3ilii ei+ sed per mutationem humanae naturae+ si-e e1altationem ipsius non ad aliquod donum creatum+ sed ad ipsum esse increatum di-inae personae* Articulus 4 Utrum .&<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* ! ad % Ad octa-um dicendum+ quod hoc quod eus est in anima Christi+ -el in natura assumpta alio modo quam in aliis creaturis+ non est per aliquam dispositionem ad-enientem+ sed per ipsum esse personae di-inae+ quod communicatur naturae humanae* $&.

* ! Ulterius* Videtur quod sit eadem .ularis ipsius* #uia eadem scientia est qua quis est sciens+ et alios docens0 et secundum philosophum+ eadem per essentiam est -irtus qua quis in se per3ectus est+ et 8ustitia le.alis qua per3icitur in ordine ad bonum commune* .* 4 Praeterea+ medium communicat cum e1tremis* Sed Christus+ secundum quod caput est .ratia unionis in seipso tantum* .r.cclesiae+ secundum quod homines e1cedit* Sed e1cedit humanam naturam per .ratia capitis+ et .o una non est alia* #uaestiuncula 4 $&!.o est caput+ secundum quod communicat cum utroque* Sed hoc habet per .5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ar.itur uni.o .&&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! ar.* " Praeterea+ Christus est caput .ratia capitis operata est a constitutione mundi+ e1 quo homines membra e8us esse coeperunt+ non autem .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! ar.r.o similiter eodem habitu Christus 3uit in seipso per3ectus+ et in alios per3ectionem in3luens* $&!.o una non est alia* $&!.ratiam unionis+ -idetur quod .ratia capitis* $&!.ratiam unionis* $&!.!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! s* c* ! Sed contra+ .cclesiae+ medium est inter eum et homines2 quia caput -iri Christus+ caput Christi eus* .ratia unionis sit idem quod .ratiam unionis+ per quam est eus et homo* .ratia unionis* .ratia sin.ratia unionis sit idem quod ..Ad secundum sic proceditur* Videtur quod .ratiam unionis* .ratia capitis* Christus enim dicitur caput .r.enitus a patre+ ut dicitur =oan* !* Cum i.enitus sit a patre per .o est caput per .r.r.ratia unionis est .cclesiae+ secundum quod de e8us plenitudine omnes accepimus* Sed plenitudo e8us est secundum quod ipse est uni.4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! s* c* 4 Praeterea+ .* 4 .") Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ar.ratia capitis* $&.r.ratia capitis con-enit Christo in comparatione ad alios2 sed .

ulari ipsius secundum quam per3icitur in se* $&!.ularis in natura humana quam .r.ui* $&!.Praeterea+ .ratia per quam est caput+ a .* 4 Item+ -idetur quod sit prius .* 5 Sed contra+ sicut per Adam intra-it peccatum in mundum0 ita per Christum .iens* Sed .ulare ipsius+ aliud ori.ratia sin.ularis personae 3acit ad con.o et .ularis personae praecedat .ratiae0 et sic idem quod prius* #uaestiuncula " $&!.ratia una2 et sic idem quod prius* $&!.uitur in membris Christi .ratiam unionis* #uia .o in Christo debet alia et alia .ularis est qua in se per3ectus est0 .r.* ! Ulterius* Videtur quod .itur* .ratia unionis* $&!.ratia sin.') Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ar.ruitatem unionis corporis+ prius intelli.ratia autem capitis secundum quam per3ectionem alteri lar.itur uniri corpori quam ipsa unita ad in-icem intelli.ratia sin.o similiter prius etiam secundum intellectum est .antur uniri di-inae personae* .inale quod trans3udit in posteros* .ratia sin.o nec in Christo debet distin.ularis est prior quam .ratia secundum quam sunt membra* .r.ratia per quam per3iciuntur in se+ a .r.ratia capitis* #uia prius consideratur aliquid in se per3ectum quam alteri per3ectionem lar.ratia sin.ratia distin.ratia sin.o et alius habitus .%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ar.<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ar.* < Praeterea+ ad di-ersos actus di-ersi habitus ordinantur* Sed alius actus est bene operari+ et alius in3luere* .ratia capitis* .r.uitur aliud peccatum actuale+ quod est sin.r.ratia est -ita animae* Sed unius sub8ecti est una -ita* .* " Praeterea+ sicut caput comparatur ad alia membra+ ita alia membra ad caput* Sed non distin.ratia et 8ustitia0 Rom* <* Sed in Adam distin.o .&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ar.ui .ruitatem unionis* Sed anima+ quae 3acit ad con.() Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ar.

ratia unionis sit prior quam .enitus a patre+ 3uit plenus .* 5 Sed contra+ .ratiam sin.r.enitus+ habeat plenitudinem capitis+ non tamen ipsa unio est illa plenitudo* $&!!<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! ad 4 .ratia sin.ratia et -eritate* Sed uni.ularis illius hominis+ solum ratione di33erens2 quia inquantum per3iciebat animam Christi ad actus meritorios+ dicitur .ratia unionis+ nec .ratia habitualis quodammodo disponens ad unionem+ sic eadem est per essentiam .o dicendum+ quod quam-is e1 hoc quod est uni.) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ar.ratia sin.ratia illius sin.$&!!.ratiam unionis+ constat quod per essentiam di33ert+ nisi quatenus intelli.ratiam capitis* $&!!!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ar.ratuita+ sic iterum constat quod est una* Aliis autem modis accipiendo .ularis hominis0 inquantum -ero tanta erat hu8us .ratiam unionis0 et sic illa est prior* #uaestiuncula ! $&!!") Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! co* Respondeo dicendum ad primam quaestionem+ quod si .ratia capitis* #uia e1 hoc est caput quod 8usti3icat* Sed per 3idem incarnationis 8usti3icat+ ut supra dictum est* .enitus a patre 3uit per .r.ratiae copia ut in alios redundare posset+ dicitur .* " Item+ -idetur quod .ratiam unionis* .o incarnatio praecedit .itur caput+ ut eus* $&!!5) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! ad ! Ad primum er.ratia unionis* Si -ero .ratia capitis est prior illis duabus* $&!!4) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ar.ularis* #uia e1 hoc quod 3uit uni.* < Item+ -idetur quod .ratia dicatur -oluntas ei .ratia capitis0 inquantum -ero .ularis personae habuit per .o .ratia capitis operata est ante incarnationem0 non autem .ularis personae* .ratiam tam plenam decebat inesse assumptae naturae+ potest quodammodo dici .ratia unionis dicatur .o .r.ratia unionis sit prior quam .ratia unionis+ capitis+ et sin.

ratia membri habeat di-ersas operationes+ non tamen e1 hoc quod est membrum+ requiritur aliqua abundantior plenitudo0 et ideo non distin.uitur .ratiam creatam omnibus aliis habet* #uaestiuncula 4 $&!!') Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 co* Ad secundam quaestionem patet solutio e1 dictis* $&!!%) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ad ! .Ad secundum dicendum+ quod secundum aliam rationem eus dicitur caput Christi+ et Christus -iri+ ut supra dictum est+ qu* 4+ art* !+ ad 50 et praeterea ipse+ secundum quod est homo+ est medium+ et sapit naturam e1tremorum+ inquantum est eo similior aliis hominibus per ma8orem .ulari* $&!4.ratia est causa alterius+ et utraque respicit personam Christi mediante humana natura0 et ideo non oportet quod di33erant per essentiam* $&!4!) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ad < Ad quintum dicendum+ quod secundum illos actus cuilibet meruit+ et etiam in alios in3lu1it2 quia merendo pro aliis satis3ecit+ et aliis .ratiam quam habet* $&!!() Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod non solum e1cedit alios homines secundum quod eus+ sed secundum quod pleniorem .inalis in ipso et in aliis2 et iterum duo illa peccata non sunt respectu e8usdem0 sed unum est per se naturae+ alterum est per se personae+ ut in 4 /ib*+ dist* "!+ qu* !+ art* !+ dictum est* @on sic autem est in proposito2 quia neutra .ratia sin.umenta+ quae procedunt de unitate secundum essentiam* $&!!&) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod quam-is .) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod peccatum actuale Adae 3uit causa ori.ratia membri a .t similiter ad duo prima ar.ratiam meruit+ secundum quod caput nostrum dicitur* .

ularis* Si autem in comparatione ad alios+ sic attribuitur ei .ularem0 quam-is simul in eodem tempore sint istae tres .ratia sin.1positio te1tus $&!4') Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " e1pos* .itur unio animae ad carnem+ unioni humanae naturae ad deitatem2 quia prius est considerare aliquid in se quam alteri unitum2 sed .ratia unionis praecedit+ secundum ordinem naturae et intellectus+ .ratiae* $&!4") Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ad ! Ad primum er.ratias* .ratiae Christo attribuuntur secundum di-ersas ipsius considerationes* Potest enim considerari in se+ -el in comparatione ad alios* Si in se consideratur+ sic -el inquantum eus+ et sic attribuitur ei .ratia unionis0 -el inquantum homo+ et sic attribuitur ei .#uaestiuncula " $&!44) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod istae tres .t quia prius consideratur aliquis in se quam in comparatione ad alios+ ideo .ratiam sin.o dicendum+ quod anima complet rationem humanae naturae0 et ideo praeintelli.ratia nihil 3acit ad rationem humanae naturae+ quia inquantum hu8usmodi assumptibilis est0 et ideo non est simile* $&!45) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ad 4 Secundum et tertium patet* $&!4<) Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ad 5 Ad quartum dicendum+ quod etiam in antiquis patribus non operabatur .ratia capitis+ nisi secundum quod praesupponebatur in 3ide ipsorum .ratia capitis* .ratia et per3ectio humanitatis e1 hoc sibi debetur+ quia eo unitus est homo ille in persona0 ideo .ratia unionis+ quia per 3idem incarnationis 8usti3icabantur* $&!4() Super Sent*+ lib* " d* !" q* " a* 4 qc* " ad < #uintum patet* .t quia omnis .ratia secundum quam est caput+ sequitur alias duas .

ustemus e8us dulcedinem0 tactus+ ut palpemus cum =oanne -erbum -itae* Haec autem omnia sunt in omnibus sanctis* .ratiae+ non est limitata0 sed aliis dat cum mensura+ ut patet e1 dictis* @on secundum essentiam+ sed secundum similitudinem* Contra* .t ideo dicit duo2 ad -isum hominum+ et sensus ostensionem* Tamen utrum aliquo alio modo pro3ecerit in sapientia+ in sequenti distinctione dicetur* istinctio !5 .ratiae0 ideo in Christo dicuntur omnes sensus esse+ in aliis autem solus tactus* #uibus datus est spiritus ad mensuram* Contra2 =ac* !+ <2 qui dat omnibus a33luenter+ dicit 9lossa2 omnia dat non in mensura2 quia dona e8us non sunt ad mensuram* .In sanctis -ero quasi solus tactus est* Hoc -idetur esse 3alsum2 quia Ori.is ostendit* icendum+ quod quam-is ei sapientia ma.r.is se quam prius ostendit in aliquibus e33ectibus2 tamen ipsa semper creditur esse aequalis2 quod non 3uit de sapientia Christi+ qui -idebatur quandoque sapientior quam prius 3uisset* .itate dantis0 et sic nulli dat cum mensura+ quia omnibus dat e1 lar.enes2 -el per similitudinem ad quasdam proprietates sensuum+ secundum quod tactus est necessarius+ alii autem non2 et sic+ quia in aliis sanctis sunt omnia quae sunt de necessitate salutis+ in Christo autem omnia simpliciter quae pertinent ad per3ectionem .itate in3inita2 -el e1 capacitate recipientis0 et sic dat cuilibet cum mensura+ quia nulli dat ultra quam capa1 sit+ -el secundum rationem dati2 et sic Christo non dat cum mensura2 quia .ratia+ ut dictum est+ quod alii non con-enit* Ut quantum ad -isum hominum et sui sensus ostensionem Christus pro3ecisse dicatur* Videtur quod haec non 3uit intentio Ambrosii2 quia per hoc nihil probaret2 nam sic etiam ei sapientia pro3icit+ secundum quod se ma.o pari ratione Petrus potest dici caput2 quia quilibet sanctus est alii similis in .enes super /e-it* distin.ratia e8us+ quantum ad rationem .t dicendum+ quod cum mensura dari+ potest accipi -el e1 lar.r.uit quinque sensus spirituales+ dicens+ quod -isus spiritualis est+ ut -ideamus eum0 auditus autem+ ut audiamus qui loquitur0 odoratus+ per quem odoramus bonum odorem Christi0 .ui per similitudinem ad actus sensuum corporalium0 et sic sunt in omnibus sanctis+ ut dicit Ori.o non solum habent tactum* icendum+ quod sensus spirituales possunt distin.ratia* icendum+ quod sumitur ibi similitudo acti-e+ inquantum scilicet Christus sibi alios assimilat in .ustus+ ut .

enere0 5 de ipsius potentia* Articulus ! Utrum in Christo sit aliqua scientia creata .ratiam et scientiam+ hic comparat per3ectionem Christi secundum quod est homo+ ad per3ectionem di-inam0 et di-iditur in duas partes2 primo comparat per3ectionem animae Christi ad per3ectionem di-inam quantum ad scientiam0 secundo quantum ad potentiam+ ibi2 si -ero quaeritur+ quare eus non dederit ei potentiam 3aciendi omnia+ ut scientiam0 responderi potest et cetera* Prima di-iditur in duas2 primo mo-et quaestionem0 secundo determinat eam+ ibi2 quibusdam placet quod nec parem cum eo habeat scientiam* .o intelli.entius etiam in sermone quodam multa inducit0 tum e1 ratione+ ibi2 quod etiam e1 ratione ostendi potest0 tertio docet e-itare quoddam incon-eniens+ ad quod illi inducebant+ si anima Christi omnia sciret+ ibi2 ad id -ero quod dicunt 6***7 respondemus* Si -ero quaeritur+ quare eus non dederit ei potentiam 3aciendi omnia+ ut scientiam+ responderi potest et cetera* Hic comparat animam Christi ad eum secundum potentiam0 et tria 3acit2 primo determinat -eritatem0 secundo ob8icit in contrarium+ ibi2 sed si illa anima non habet tantam potentiam quantam et eus+ quomodo 6***7 er.t haec pars di-iditur in duas2 primo ponit determinationem aliorum0 secundo determinationem suam+ ibi2 quibus respondentes dicimus* .ister de plenitudine per3ectionis Christi quantum ad .itur illud Ambrosii: Tertio sol-it+ ibi2 ad quod dicimus* Hic quaeruntur quatuor2 ! quam scientiam habuit0 et quia habuit di-inam et humanam+ de di-ina in primo libro dictum est0 propter hoc 4 quaeritur de per3ectione humanae scientiae ipsius+ qua -idet -erbum0 " de per3ectione scientiae ipsius+ qua -idet res in proprio .t circa hoc tria 3acit2 primo respondet ad quaestionem+ et sol-it rationes pro prima determinatione positas0 secundo con3irmat suam determinationem tum per rationem ab aliis inductam+ quae est contra eos+ ibi2 illud -ero apostoli quod inducunt 6***7 pro nobis 3acit0 tum etiam per auctoritatem+ ibi2 >ul.#uaestio ! Prooemium $&!4%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! pr* Postquam determina-it Ma.

* 4 Praeterea luminare minus o33uscatur per luminare ma8us* Sed scientia non solum se habet ut lu1+ sed ut luminare illuminans* .ismum dialecticum* Sed omnis co.nitione imper3ecta0 sicut qui scit aliquid per demonstrationem+ non indi.o cum in Christo sit scientia ei increata+ -idetur quod non oportet ponere in ipso aliquam aliam scientiam* $&!"!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! ar.nitio creata+ illa non sit habitus+ sed actus tantum* Ad Hebr* 4+ dicit 9lossa quod .et scire illud per s?llo.o scientia minor o33uscatur per scientiam ma8orem0 et ita scientia creata non debet esse in eodem cum scientia increata ei* $&!"4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! ar.* ! Ad primum sic proceditur* Videtur quod in Christo non sit aliqua scientia creata* Ubi enim est co.nitio in Christo e1cludit humanam* $&!"5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! s* c* 4 Praeterea+ non est substantia sine sua operatione+ ut dicit amascenus+ et philosophus* Sed in Christo est intellectus creatus+ scilicet anima rationalis* .nitio per3ecta+ non est opus co.r.itur nihil creatum sit nobilius anima Christi+ nulla creata scientia est in eo* $&!"") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! s* c* ! Sed contra+ plus con-enit natura sensiti-a et intellecti-a in homine+ quam natura di-ina et humana in Christo* Sed co.r.o et co.nitio creata+ est imper3ecta respectu scientiae di-inae* .) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! ar.* ! Ulterius* Videtur quod si est in eo aliqua co.nitio intellecti-a in homine non e1cludit sensiti-am+ quae est minus per3ecta* .* " Praeterea+ omnis per3ectio est nobilior per3ectibili* Sed omnis scientia est per3ectio scientis* Cum i.r.r.o nec di-ina co.#uaestiuncula ! $&!".nitio creata+ quae est e8us operatio* #uaestiuncula 4 $&!"<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 ar.

eli0 ut dicit ma1imus super Cael* Hierar* ion?sii* .noscit* $&!"') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 ar.* ! Ulterius* Videtur quod anima Christi mediante aliquo habitu non co.re naturam nostram* Sed de inte.o cum Christus per3ecte intelle1erit+ in eo 3uit habitualis scientia* $&!"&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 s* c* 4 Praeterea+ Christus -ere dormi-it0 nec tunc aliquid amisit eorum quae sci-it* Cum er.ent aliquo habitu ad co.o multo minus anima Christi* $&!"() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 ar.no-erit -erbum* Ad co.nis0 similiter nec eus* Sed anima Christi ma.r.natura mentis humanae in Christo nihil est altius -el e1cellentius* Sed quaedam creaturae propter sui per3ectionem non indi.* 4 .nitionis mediante aliquo habitu* $&!"%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 s* c* ! Sed contra+ Christus assumpsit inte.noscenti uniatur* Sed -erbum unitum est animae Christi non mediante aliquo habitu* .r.o et ipsa non habet operationem co.nitionem enim non requiritur aliud nisi ut co.it per3ecte nisi per3iciatur aliquo habitu* .o scientia dormientis sit scientia in habitu+ -idetur quod Christus habuit habitualem scientiam* #uaestiuncula " $&!5.r.ritate naturae est intellectus possibilis* .ens alicu8us alterius hominis* Sed intellectus a.o nec anima Christi aliqua habituali scientia co.o assumpsit intellectum possibilem* Sed possibilis intellectus non intelli.o co.r.r.* 4 Praeterea+ anima Christi est nobilior quam intellectus a.noscendum+ sicut An.r.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " ar.ens non 3acit operationem suam mediante habitu aliquo* .noscibile co.is accedit ad ei similitudinem quam aliqua res creata* .* " Praeterea+ -ires naturales non e1eunt in actum mediante aliquo habitu+ sicut patet in calore i.no-it -erbum non per aliquem habitum* $&!5!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " ar.

* 4 Praeterea+ omnis scientia est secundum assimilationem scientis ad rem scitam+ ut dicunt philosophi* Si i.o -idet mediante aliquo habitu* #uaestiuncula 5 $&!5<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 ar.itur si co.r.ratiae* Sed in Christo 3uit habitus .nitarum* Sed anima Christi non -idet -erbum per aliquam similitudinem+ sed per seipsum* .noscit res in -erbo* Verbum enim repraesentat res quae in eo co.* " Praeterea+ propter quod unumquodque+ illud ma.is* I.loria correspondet .loriae* Sed tota .is co.ratiae* .itur aliquis -idet res alias in -erbo+ oportet quod intellectus assimiletur illis rebus0 et .Praeterea+ habitus scientiae consistit e1 speciebus+ quae sunt similitudines rerum co.ere per naturalia sua ad -idendum eum* .o et habitus .r.noscit -erbum+ et erit ei ma.o nec anima Christi0 et ita oportet quod sit aliquid superadditum naturae+ quo -idet eum0 er.noscuntur+ sicut speculum species in eo resultantes* Sed qui -idet speculum non tantum imprimitur in eo similitudo speculi+ sed etiam rerum similitudines in speculo resultantes* .noscit -erbum* $&!55) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " s* c* 4 Praeterea+ e8usdem naturae est anima Christi et anima nostra* Sed anima nostra non potest pertin.r.o anima Christi aliquo habitu co.noscit anima Christi -erbum mediante aliquo habitu+ ille habitus+ ma.o non co.loria consistit in -isione -erbi+ ut dicit Au.noscit ipsum per aliquem habitum creatum* $&!54) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " ar.o et in eo qui -idet res in -erbo+ oportet ponere alium habitum specierum rerum -isarum in -erbo+ et ipsius -erbi* $&!5() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 ar.noscit -erbum+ et quo co.r.r.is pro1imus quam anima Christi0 quod est incon-eniens* $&!5") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " s* c* ! Sed contra+ .ustinus* .* ! Ulterius* Videtur quod oporteat alium habitum scientiae ponere+ quo co.

sic cum habitus co.niti-us consistat in praedicta assimilatione+ quae est per species intellectuales+ sequitur idem quod prius* $&!5') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 ar.r.it+ ut dicitur72 constat quod iste non obli-iscitur eorum quae -idit in -erbo* .noscit ea in speciebus propriis0 et sic idem quod prius* $&!5%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 s* c* ! Sed contra+ ubi unum propter alterum+ ibi tantum unum+ ut dicit philosophus* Sed qui -idet res in -erbo+ non co.nitum* .r.noscit anima -erbum+ et ea quae -idet in -erbo* .nitio qua co.nitio* $&!<4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < ar.nitio di-inorum* Sed scientia rerum in -erbo+ est propria .r.o co.2 cum -enerit quod per3ectum est+ e-acuabitur quod e1 parte est* Sed co.noscit res in -erbo+ non habeat aliam scientiam de rebus* Unius enim+ et secundum idem+ et respectu e8usdem+ est tantum una per3ectio* Sed Christus secundum humanam naturam habet co.* " Praeterea+ ponamus quod aliquis -idens in -erbo+ desinat -idere -erbum 6sicut Paulo conti.o co.nitionem -el scientiam* $&!<!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < ar.nitionis rerum* .noscuntur res in -erbo+ est per3ecta respectu alterius modi co.nitionem in -erbo de rebus creatis* .) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < ar.* 4 Praeterea+ ! Corinth* !"+ !.o non est ibi nisi unus habitus* $&!5&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 s* c* 4 Praeterea+ ubi est unus actus+ non sunt plures habitus* Sed eodem actu co.o ipse secundum humanam naturam non habet earumdem rerum aliam co.noscit ea non in -erbo+ quia non -idit -erbum0 er.o non est ibi quantum ad hoc di-ersus habitus* #uaestiuncula < $&!<.* " Praeterea+ propter hoc quod Christus habet -isionem comprehensoris+ non ponitur in eo 3ides+ quae est -iatoris co.* ! Ulterius* Videtur quod praeter hanc scientiam qua co.r.noscit eas nisi per -erbum co.o cum ipsa non est alia in Christo co.r.

comprehensoris* .nitio intellecti-a in proprio .r.o et ipsa habet duas co.t si quidem ad rationem personae+ sic oportet in Christo illud tantum unum ponere+ sicut unum tantum esse+ unum suppositum+ unam h?postasim+ et sic de aliis* Si autem pertinet ad naturam0 aut ad alteram tantum+ aut ad utramque* Si ad alteram tantum+ sic iterum est unum tantum+ sicut una immensitas et una anima* Si autem ad utramque+ sic quia naturae in Christo sunt inte.nitionem rerum in proprio .o cum ea non oportet ponere aliam co.o multo minus co.nitionem quae competit -iatoribus* $&!<") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < s* c* ! Sed contra+ co.nitio matutina in An.enere* #uaestiuncula ! $&!<<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! co* Respondeo dicendum+ ad primam quaestionem+ quod cum in Christo sit una persona et duae naturae+ considerandum est+ utrum ea quae attribuuntur Christo+ pertineant ad rationem personae+ -el ad rationem naturae* .o dicendum+ quod scientia est de his quae consequuntur humanam naturam secundum animam+ quae est pars e8us2 unde licet in Christo sit scientia di-ina+ quae est per3ectissima0 tamen ea non 3ormaliter per3icitur humana natura0 et ideo oportet creatam co.nitiones* $&!<5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < s* c* 4 Praeterea+ plus distat a per3ectione co.noscunt res in propria natura* Sed anima Christi per3ectior est in co.nitionis in -erbo co.r.r.nitionem* .nitio sensiti-a quam co.elus* .noscendo quam aliquis An.enere* Sed co.rae+ oportet ponere talia esse duo+ sicut duas -oluntates+ duo libera arbitria* Unde cum scientia pertineat ad di-inam naturam et humanam+ oportet in Christo ponere duas scientias+ unam creatam+ et aliam increatam* $&!<() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! ad ! Ad primum er.noscunt res in -erbo+ non e1cludit -espertinam+ qua co.nitio in -erbo non e1cludit in Christo sensiti-am co.elis+ qua co.nitionem -el scientiam in ea ponere* $&!<') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! ad 4 .

nius alio secundum quid+ quod est indi.ere sine aliquo intellectu+ qui sit potentia passi-a+ idest recepti-a2 unde nec sensus nec intellectus possibilis operari possunt+ nisi per sua acti-a per3iciantur -el mo-eantur* Sed quia sensus non sentit nisi ad praesentiam sensibilis+ ideo ad e8us operationem per3ectam su33icit impressio sui acti-i per .nius simpliciter2 sicut etiam color corporis Christi secundum quid est di.Ad secundum dicendum+ quod di-ersa luminaria per radios suos sunt nata in3ormare easdem res+ et sunt e8usdem rationis in illuminando0 unde e33ectus minoris lucis non per3icitur+ quia sensus repletur luce ma8ori* Sed scientia creata et increata non sunt unius rationis+ nec idem in3ormant0 et ideo non est simile* $&!<%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod nihil prohibet aliquid esse di.nius simpliciter2 et similiter se habet scientia creata ad animam Christi* #uaestiuncula 4 $&!<&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod nulla potentia passi-a potest in actum e1ire nisi completa per 3ormam acti-i+ per quam 3it in actu2 quia nihil operatur nisi secundum quod est in actu* Impressiones autem acti-orum possunt esse in passi-is dupliciter* Uno modo per modum passionis+ dum scilicet potentia passi-a est in transmutari2 alio modo per modum qualitatis et 3ormae+ quando impressio acti-i 8am 3acta est connaturalis ipsi passi-o0 sicut etiam philosophus in praedicamentis distin.noscit eos* Similiter etiam intellectus est co.nosciti-us omnium entium2 quia ens et -erum con-ertuntur+ quod est ob8ectum intellectus* @ulla autem creatura potest esse in actu totius entitatis+ cum sit ens 3initum2 hoc enim solius ei est+ qui est 3ons omnium entium+ omnia quodammodo in se praehabens+ ut dicit ion?sius0 et ideo nulla creatura potest intelli.uit passionem+ et passibilem qualitatem* Sensus autem potentia passi-a est2 quia non potest esse in actu omnium ad quae se e1tendit sua operatio per naturam potentiae2 non enim potest esse aliquid quod actu habeat omnes colores2 et sic patiendo a coloribus 3it in actu+ et eis assimilatur+ et co.nior ipso corpore+ inquantum se habet ad ipsum sicut actus ad potentiam+ cum sit 3orma accidentalis ipsius2 tamen corpus Christi est di.

eli in co.ibilis0 et ideo habitus intellecti-ae partis con3icitur e1 lumine et specie intelli.nitione supernaturali0 unde dicitur =ob 4<+ "2 numquid est numerus militum e8us+ et super quem non 3ul.entis0 et quasi mo-ens motum+ species per ipsum 3acta actu intelli.itur autem secundum quod requiritur species rerum+ propter hoc quia habent esse limitatum2 unde dicitur in libro de causis+ quod omnis intelli.elis+ sunt eminentius in anima Christi quam in An.modum passionis tantum* In intellectu autem requiritur ad e8us per3ectionem quod impressio sui acti-i sit in eo non solum per modum passionis+ sed etiam per modum qualitatis et 3ormae connaturalis per3ectae2 et hanc 3ormam habitum dicimus* .nitione naturali non indi.endum lumine intellectuali et in naturali co.elus autem non indi.nitione rerum naturalium+ ut per ipsum 3iant intelli.itur intellectus Christi per3ectissimus 3uit in co.entia est plena 3ormis* Anima autem Christi+ quod sit superior An.elis* .ens lumen intellectus a.ens et mo-ens+ sicut lu10 aliud quasi mo-ens motum+ sicut color 3actus -isibilis actu per lucem2 ita in intellectu est quasi primum a.nosceret0 ut sic impressio acti-i non solum esset in ipso per modum passionis+ sed etiam per modum 3ormae* $&!(.ibiles in potentia0 et in co.nitione naturali+ quia non abstrahit a phantasmatibus species+ sed habet eas innatas0 indi.et tamen eo in co.ibili eorum quae per speciem co.noscendo+ oportebat quod in Christo habitus esset quo co.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 ad ! Ad primum er.elo0 sicut nec corpus e8us habet e1 natura corporis quod sit nobilius nostris animabus0 sed habet e1 unione* Unde omnia quae superadduntur a eo in anima Christi et in An.t ideo An.o dicendum+ quod homo indi.nitione supernaturali+ ut per lumen in3usum ad ea quae sunt supra se ele-etur* An.ent habitu+ secundum quod ad habitum requiritur lumen0 e1i.et lumine in co.elis+ non habet e1 natura animae+ quia sic quaelibet anima esset superior An.et ad intelli.et lumen illius: .noscuntur* #uia i.ibiles actu+ cum sint intelli.t quia quod est naturale+ 3irmiter manet0 et in promptu est homini uti sua naturali -irtute+ et est eidem delectabile+ quia est naturae con-eniens0 ideo habitus est di33icile mobilis+ sicut scientia0 et eo potest homo uti cum -oluerit+ et reddit operationem delectabilem* Sicut autem in sensu -isus est duple1 acti-um2 unum quasi primum a.

$&!(!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod anima intellecti-a comparatur ad res intelli,endas dupliciter* Uno modo ut 3aciens eas intelli,ibiles actu2 quia non omnes res+ prout sunt in sua natura+ sunt actu intelli,ibiles0 sed solum res immateriales0 unde et res materiales intelli,ibiles e33iciuntur per hoc quod abstrahuntur a materia particulari et a conditionibus e8us+ ut sic quodammodo intellectui+ qui immaterialis est+ assimilentur* Alio modo comparatur ad res ut co,noscens eas0 et secundum hoc oportet quod sit similis ipsis rebus+ ut per propriam rationem cu8uslibet rei de ea determinatam co,nitionem habeat* Ad hoc autem quod aliquid assimilet sibi multa+ su33icit quod habeat in actu illam solam 3ormam secundum quam dicitur esse similitudo0 sicut per calorem+ i,nis multa sibi assimilat2 sed ad hoc quod aliquid sit simile multis+ oportet quod actu omnium illorum multorum 3ormas habeat0 sicut si in pariete sint di-ersarum rerum similitudines* .t ideo anima intellecti-a potest 3acere omnia intelli,ibilia per unam naturam luminis quam actu habet+ sine hoc quod aliquid aliud ab alio recipiat0 et ideo potentia quae haec e33icit+ est simpliciter acti-a+ et dicitur intellectus a,ens+ qui non operatur aliquo habitu mediante* Sed cum essentia animae sit limitata+ non potest per eam assimilari omnibus quidditatibus rerum intellectarum2 unde oportet quod ista assimilatio compleatur per hoc quod aliquid aliunde recipit2 et ideo potentia qua per3icitur+ quasi passi-a est+ secundum quod omne recipere dicitur pati+ et -ocatur possibilis intellectus qui operatur aliquo habitu mediante* #uam-is autem possibilis intellectus in Christo sit nobilior simpliciter e1 unione+ quam intellectus a,ens in nobis+ tamen non est nobilior e1 ratione potentiae0 sicut nec sensus e8us nobilior est intellectu nostro e1 ratione potentiae* Unde non sequitur quod si intellectus a,ens in nobis non est sub8ectum alicu8us habitus+ nec possibilis intellectus in Christo* $&!(4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod potentiae naturales operantur circa aliqua determinata2 unde possunt secundum naturam suam esse in actu simpliciter respectu illorum2 et ideo non oportet quod eis aliquid addatur ad producendum suum e33ectum* Sed anima humana habet operationem circa ens simpliciter2 et ideo+ cum

habeat possibilitatem in suo esse+ oportet quod e8us possibilitas per3iciatur per aliquid additum+ ad hoc quod operetur* #uaestiuncula " $&!(") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod habitus scientiae e1 duobus constat+ ut dictum est+ scilicet e1 lumine intellectuali+ et e1 similitudine rei co,nitae* In co,nitione autem qua anima Christi+ -el quaelibet anima+ -idet -erbum per essentiam+ non potest esse habitus quantum ad speciem+ quae sit similitudo co,niti2 cum enim omne quod recipitur in aliquo+ sit in eo per modum recipientis+ essentiae di-inae similitudo non potest in aliqua creatura recipi+ quae per3ecte repraesentet ipsam+ propter in3initam distantiam creaturae ad eum2 et inde est quod illud quod est in eo unum et simple1+ creaturae di-ersis 3ormis et per3ectionibus repraesentant+ unaquaque earum de3iciente a per3ecta repraesentatione di-inae essentiae* Similitudo autem alicu8us rei recepta in -idente non 3acit eum -idere rem illam+ nisi per3ecte eam repraesentet0 sicut similitudo coloris in oculo e1istens+ non 3acit -idere lucem per3ectam+ quia in colore non est nisi quaedam obumbrata participatio lucis* .t ideo quicumque intellectus co,nosceret -erbum per similitudinem aliquam+ non diceretur -idere essentiam -erbi* .t ita patet quod anima Christi et quaelibet alia anima quae -idet -erbum per essentiam+ non -idet ipsum mediante aliqua similitudine* Similiter non potest e1 parte luminis in illa -isione esse habitus quantum ad e33ectum lucis intellectualis+ cu8us est intelli,ibilia 3acere in actu2 quia res immateriales secundum se sunt intelli,ibiles in actu2 sed oportet quod sit ibi quantum ad alium e33ectum+ qui est per3icere intellectum possibilem ad co,noscendum0 quod in nobis 3aciunt species illuminatae lumine intellectus a,entis* Sed quia illa -isio e1cedit omnem 3acultatem naturae creatae+ ideo ad illam -isionem non su33icit lumen naturae+ sed oportet ut superaddatur lumen ,loriae* $&!(5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " ad ! Ad primum er,o dicendum+ quod non eadem est unio qua unitur -erbum animae Christi in persona+ et qua unitur ei ut -isibile -identi2 quia unitur corpori in persona+ non tamen -idetur a

corpore* .t ideo licet in unione illa qua unitur anima -erbo in persona+ non cadat aliquod medium0 non tamen oportet quod in -isione non cadat aliquod medium2 non quidem dico medium sicut in quo -idetur+ ut speculum -el species0 sed sicut sub quo -idetur+ sicut lumen* $&!(<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod habitus scientiae non tantum consistit in speciebus+ sed etiam in lumine+ ut dictum est* $&!(() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod illud lumen non est quid subsistens+ ut possit uniri -erbo+ quasi co,noscens -erbo0 sed est illud quo assimilatur anima -erbo 3ormaliter+ ut possit in -isionem -erbi0 sicut in ,ratia est similitudo quaedam animae ad eum0 et haec est nobilior anima secundum quid+ et non simpliciter+ ut dictum est* #uaestiuncula 5 $&!(') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 co* Ad quartam quaestionem dicendum+ quod illud in quo aliquid -idetur+ est ratio co,noscendi illud quod in eo -idetur* Ratio autem co,noscendi est 3orma rei inquantum est co,nita+ quia per eam 3it co,nitio in actu2 unde sicut e1 materia et 3orma est unum esse0 ita ratio co,noscendi et res co,nita sunt unum co,nitum2 et propter hoc utriusque+ inquantum hu8usmodi+ est una co,nitio secundum habitum et secundum actum2 et ita non est alius habitus quo co,noscitur -erbum et ea quae in -erbo -identur0 sicut nec alius habitus quo co,noscitur medium demonstrationis et conclusio+ secundum quod medium ad conclusionem ordinatur* $&!(%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 ad ! Ad primum er,o dicendum+ quod quando -identur res in speculo+ species istarum rerum non imprimuntur a rebus in sensum+ sed a speculo2 unde imprimuntur omnes istae species in sensum+ ut conclusae in una specie speculi0 non quia sit alia species speculi et alia species rei -isae in speculo* Sed in -isione -erbi non imprimitur aliqua similitudo a -erbo in animam+ per quam -ideatur+ ut dictum est+ sed ipsum per essentiam suam animae

noscuntur ea quae in -erbo -iderat per species illarum rerum0 et haec erit quasi reliquia praeteritae -isionis* #uaestiuncula < $&!'!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < co* Ad quintam quaestionem dicendum+ quod secundum philosophum in " de anima+ intellectus possibilis est in potentia ad omnia intelli.unitur2 et ideo in ipsa essentia -erbi -identur aliae res+ quia essentia -erbi habet rationem speciei quae 3it in -isu a speculo* $&!(&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod anima assimilatur rebus quas co.itur in eo neque similitudo -erbi+ neque res quae -identur in -erbo+ ut dictum est0 unde oportet quod praeter -isionem qua -idet res in -erbo+ habeat aliam scientiam de rebus+ secundum quod co.noscit in -erbo+ non per aliquas 3ormas illarum rerum impressarum in anima+ sed per hoc quod -erbum ipsum e33icitur ut 3orma animae -identi+ inquantum -idetur ab ea+ et ipsum -erbum est similitudo omnium illarum rerum* $&!'.t sic habemus tres scientias Christi* Una est di-ina+ quae est increata* Alia qua co.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* 5 ad " Ad tertium dicendum+ quod sicut abeuntibus rebus sensibilibus remanent impressiones rerum+ secundum quas est ima.noscit res in -erbo+ et -erbum ipsum+ quae est scientia comprehensoris* Tertia qua co.noscit eas per proprias similitudines in propria natura* .noscit -erbum+ non depin.inatio0 ita etiam abeunte -erbo+ in ipso qui desinit -idere -erbum+ remanet impressio in anima e8us a -erbo+ per quam co.ibilia0 omne autem quod est in potentia ad 3ormam aliquam+ remanet imper3ectum+ nisi illa 3orma 3iat in eo2 unde cum intellectus Christi non sit imper3ectus+ oportet quod 3ormae rerum ad quas intellectus possibilis est in potentia+ sint descriptae in eo0 sed secundum quod co.noscit res in propria natura+ quae competit ei secundum quod est homo in solis naturalibus consideratus* $&!'4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < ad ! .

nobilius medium co.t per hoc patet responsio ad tertium* Articulus 4 Utrum anima Christi -idendo -erbum comprehendat ipsum #uaestiuncula ! $&!'() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! ar.noscendi* Unde non est simile de 3ide+ quae importat imper3ectionem e1 parte credentis* $&!'5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < ad " .* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur quod anima Christi -erbum -idendo comprehenderit* Sicut enim dicit Isidorus+ Trinitas sibi soli nota est+ et homini assumpto* Sed -isio qua eus -idetur+ soli eo est con-eniens+ et nulli alii purae creaturae+ quia est -isio comprehensionis* .r.r.Ad primum er.* 4 Praeterea+ ma8us est uniri eo quantum ad esse personae quam quantum ad -isionem* Sed+ sicut dicit amascenus+ tota di-ina natura unita est carni in persona 3ilii* .noscentis2 unde etiam in beatis est+ quam-is sit in3erior illa scientia qua -identur res in -erbo propter i.endum est de per3ecto et imper3ecto in eadem specie2 non tamen est incon-eniens quod in eodem sint per3ectiones di-ersarum specierum+ quarum una sit ma8or altera* Vel dicendum+ quod scientia rerum in proprio .o homo assumptus comprehendit Trinitatem* $&!'') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! ar.o multo 3ortius tota di-ina natura unita est animae per modum -isibilis0 et ita anima Christi comprehendit deitatem -erbi* $&!'%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! ar.o dicendum+ quod istae duae scientiae ultimae non sunt unius rationis+ nec unius speciei0 et ideo non est incon-eniens quod sint in eodem+ non ratione e8usdem* $&!'") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* ! qc* < ad 4 Ad secundum dicendum+ quod -erbum apostoli intelli.* " .enere non habet aliquam imper3ectionem e1 parte co.

) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! s* c* 4 Praeterea+ nulla potentia substantiae 3initae est in3inita* Sed anima Christi+ cum sit creata+ est substantia 3inita* .o Christus secundum animam non scit omnia quae scit eus* $&!%4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ar.o et capacitas e8us* Sed capacitas 3inita non comprehendit in3initum* Cum i.r.o non comprehendit omnia quae eus potest 3acere* Sed eus scit omnia quae potest 3acere* .o anima Christi non habet scientiam omnium quae scit eus* .ustinum+ illud proprie comprehenditur cu8us 3ines conspiciuntur* Sed -erbi+ cum sit in3initum+ 3ines conspici non possunt* .* " Praeterea+ e1 in3initate di-inae potentiae est quod potest in3inita 3acere* Sed anima Christi non comprehendit in3initatem di-inae potentiae* .noscit -erbum* Marci !"+ "42 de die illa nemo scit+ neque 3ilius+ sed solus pater* Sed non loquitur de 3ilio secundum di-inam naturam+ secundum quam habet eamdem scientiam cum patre* .* 4 Praeterea+ eus scit in3inita* Sed anima Christi+ cum sit 3inita+ non potest comprehendere in3inita* .r.o loquitur de 3ilio secundum humanam naturam0 er.* ! Ulterius* Videtur quod in -erbo non co.r.r.o omnis -irtus e8us est 3inita0 er.r.o non omnia scit quae eus scit* $&!%") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ar.Praeterea+ -erbum est simple1+ non di-isibile* Sed simple1 non potest ab aliquo capi quin comprehendatur2 quia non potest esse partim intra capientem et partim e1tra* Cum i.itur -erbum sit in3initum+ non potest comprehendi ab anima Christi* #uaestiuncula 4 $&!%!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ar.r.noscat omnia quae co.o non potest comprehendi ab anima Christi* $&!%.itur anima Christi -erbum -idendo capiat+ -idetur quod ipsum comprehendat* $&!'&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! s* c* ! Sed contra+ secundum Au.

o possunt esse in3initae creaturae ma.* " .noscit omnia* #uaestiuncula " $&!%') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " ar.r.$&!%5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ar.nus est a.r.nitum* .noscat* Sed omne quod est+ inquantum est+ bonum est* .* ! Ulterius* Videtur quod co.nus sit occisus secundum humanam naturam+ -idetur quod Christus secundum humanam naturam omnem co.r.r.r.nitionem habeat* $&!%() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 s* c* 4 Praeterea+ nullum bonum est quod anima Christi non amet+ quia habet per3ectam caritatem* Sed non amatur nisi co.* 5 Praeterea+ quanto aliquis intellectus est altior+ tanto potest e1 uno plura co.noscere2 et propter hoc dicitur scientia superiorum esse uni-ersalior quam in3eriorum in /ib* de causis et a ion?sio* Sed intellectus di-inus est altior in in3initum quam anima Christi* .noscat omnia ita limpide ut eus* /impiditas enim -isionis impeditur per obscuritatem potentiae -identis+ aut ipsius medii* Sed in potentia intellecti-a Christi non est aliqua obscuritas+ cum e8us anima sit speculum clarissimum et mundissimum0 medium autem est idem in quo -idet eus et ipsa anima Christi+ scilicet ipsa essentia di-ina* .nitionem* .o anima Christi non minus limpide -idet quam eus* $&!%%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " ar.o in in3initum plura potest e1 seipso co.is limpide co.is limpide -idet quam anima Christi+ limpiditas in in3initum limpiditatem e1cedit* Sed inter in3inite distantia possunt esse in3inita media* .r.noscere quam anima Christi e1 -isione unius di-inae essentiae* $&!%<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 s* c* ! Sed contra+ Apoc* <+ !42 di.* 4 Praeterea+ si eus ma.o nullum bonum est quod non co.noscentes quam anima Christi* $&!%&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " ar.nus qui occisus est accipere di-initatem et sapientiam0 9lossa2 idest omnem co.o cum a.o co.

noscit* #uia+ sicut dicit philosophus+ scimus plura+ intelli.o et anima Christi -idet in3inita* Si i.* 4 Praeterea+ anima Christi in -erbo -idet omnia quae -idet -erbum* Sed -erbum -idet in3inita* .ibilis0 sicut sunt ea quae non habent esse per3ectum+ sicut tempus et motus* Sed anima Christi su33icienter potest super omnem naturam creatam* .r.it e1 hoc quod -irtus intellecti-a non potest su33icienter supra rem intelli.Praeterea+ limpiditatis de3ectus in intelli.r.imus -ero unum* Sed non -idet anima Christi aliqua in -erbo nisi intelli.r.r.endo quam -isus animae Christi* .r.o eus non ma.* ! Ulterius* Videtur quod anima Christi non uno intuitu omnia -ideat quae in -erbo co.it* $&!&5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ar.endam+ si-e contin.endae+ ad quam non pertin.is limpide -idet quam anima Christi* $&!&.at e1 e1cellentia rei intelli.* " Praeterea+ quantitas -irtutis commensuratur operationi* Sed anima Christi est 3inita* .endo* .it intellectus0 si-e e1 de3ectu e8us+ quia intellectus a.o non potest in operationem in3initam+ nec in in3initas operationes simul* Sed si omnia in3inita -idet .r.o non potest uno intuitu omnia -idere* $&!&") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ar.o eus in in3initum limpidius -idet* #uaestiuncula 5 $&!&4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ar.o in in3initum limpidius -idet* $&!&!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " s* c* 4 Praeterea+ ma8or lu1 ma8orem -isionis claritatem causat* Sed lu1 increata+ qua -idet eus+ in in3initum est ma8or quam lu1 creata intellectus Christi* .ens non potest per3ecte ei dare rationem intelli.o omnia quae in -erbo -idet+ -idet in termino limpiditatis0 er.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " s* c* ! Sed contra+ quanto -isus est acutior+ tanto -isio limpidior* Sed -isus di-inus est in in3initum acutior et potentior in intelli.itur simul actu omnia -ideret quae ibi -idet+ esset pertransire actu in3inita0 quod non contin.endo contin.

it quando adaequatur ad essentiam rei e33icacia intellectus in .r.noscibilis est seipsum co.noscit+ ideo comprehendere seipsum dicitur* .noscuntur -el habitu -el actu* Sed Christus non -idet per aliquem habitum specierum ea quae -idet in -erbo* Si er.noscit* $&!&') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 s* c* 4 Praeterea+ quaecumque co.noscit nisi in potentia* $&!&%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 s* c* " Praeterea+ quaecumque -identur in una specie simul -identur+ sicut homo simul -idet quantitatem et colorem* Sed omnia quae -idet anima Christi in -erbo+ -idet in una essentia -erbi quasi in una specie* .r.o est in actu omnium eorum quae co.r.noscibilitatis+ et hoc est 3ines e8us conspici2 non quidem rei+ quia sic eus seipsum non comprehenderet+ quia 3ines non habet0 sed quia secundum omnem rationem qua co.noscibile secundum quod est ens+ ideo dicta comprehensio contin.o non omnia simul -idet in -erbo* $&!&() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 s* c* ! Sed contra+ philosophus dicit+ quod 3elicitas non consistit in habitu+ sed in operatione* Sed Christus est per3ecte 3eli1 et beatus* .* 5 Praeterea+ An.t quia unumquodque est co.r.itur ab intellectu secundum totam rationem suae co.simul anima Christi di-ersis operationibus secundum di-ersa ob8ecta+ habet in3initas operationes simul* Si autem una operatione+ habet in3initam operationem+ quod est impossibile* .eli beati non -ident simul actu quidquid -ident in -erbo2 unde et unus alium illuminat* Sed -isio qua anima Christi -idet in -erbo+ est similis illi -isioni* .o anima Christi omnia simul -idet* #uaestiuncula ! $&!&&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! co* Respondeo dicendum ad primam quaestionem+ quod illud proprie comprehenditur quod attin.o non -idet actu omnia simul quae -idet in -erbo* $&!&<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ar.noscuntur+ co.o non -idet actu+ nullo modo co.

endo+ scilicet lumen intellectuale+ quo intelli.at per lumen quod sit in ipso* Unde per lumen intellectuale quod est in intellectu creato receptum+ quo eum -idet+ de3icit ab esse di-ino0 et ideo quam-is essentiam ei -ideat+ non tamen per3ecto modo -idet0 et propter hoc intellectui creato communicari non potest quod eum comprehendat* $&4.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! ad ! Ad primum er.nitione Trinitatis0 quae Trinitas de seipsa per3ectam co.noscit2 quia omnia illa co.noscens eum per similitudinem aliquam si-e impressam+ si-e a rebus acceptam+ non -idet essentiam ei0 sed ad hoc quod -ideat eum oportet quod ipsa ei essentia con8un.ere potest+ et similitudinem rei intellectae+ qua sua intellectualis operatio determinatur ad hanc rem co.enere creaturae* Vel dicendum+ quod non loquitur de comprehensione ipsius Trinitatis secundum se+ sed quantum ad omnia quae in seipsa Trinitas co.noscibilis est0 eo quod+ ut dictum est+ e1 lumine intellectuali est e33icacia intelli.o dicendum+ quod Isidorus loquitur de per3ecta co.it0 tunc intellectus non attin.nitionem per3ectam in .atur intellectui ut 3orma qua co.nitam0 sicut si species intelli.ibilis repraesentet hominem inquantum est sensibilis+ et non inquantum est rationalis2 tunc enim non -idetur essentia hominis2 quocumque enim subtracto de essentialibus rei+ manet essentia alterius speciei* Si autem res e1cedat lumen intellectus+ et non speciem0 tunc -idebitur quidem essentia rei+ sed non modo per3ecto ut co.nitionem habet simpliciter0 sed anima Christi habet de ea co.nitam0 quodcumque horum e1cedatur a re secundum quod est in suo esse+ intellectus illam rem non comprehendet* Sed in hoc di33ert* #uia si e1cedat res similitudinem intellectus+ qua rem ipsam intelli.endo* Cum autem intellectus duo habeat in intelli.noscit in ea anima Christi+ non autem aliqua alia creatura* Vel si intelli.atur de comprehensione Trinitatis in se0 ..entem simpliciter+ ideo oportet quod omnis intellectus intelli.endi* Sed quia esse quod recipitur in creatura+ de3icit ab eminentia esse creatoris0 ideo omnis intellectus creatus co.noscit determinate2 quod est in omnibus beatis* Sed quia lumen intellectuale 3acit intelli.intelli.it ad -idendum essentiam illius rei2 quia ut dictum est+ per similitudinem illam intellectus determinatur ad rem co.

noscit illud* .!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod sicut nihil est de di-ina natura quod non sit humanae naturae unitum in persona -erbi+ non tamen humana natura adaequatur di-inae naturae+ propter quod di-ina natura tota dicitur unita humanae naturae+ non conclusa in humana natura0 similiter quia nihil est de natura -erbi quod anima Christi non -ideat+ nec tamen ei adaequatur+ potest dici quod anima Christi totam naturam -erbi -idet+ non tamen eam comprehendit+ quia eam non totaliter -idet* Illud enim totaliter -idetur cu8us -isibilitas non e1cedit modum -identis+ ut scilicet -idens ita per3ecte -ideat sicut res per3ecte -isibilis est* Unde qui habet opinionem tantum de quo scientia haberi potest+ non totaliter co.tunc homini assumpto con-enit+ non ratione naturae humanae+ sed ratione di-inae* $&4.atur -erbum ab anima Christi comprehendi quia partem e8us -ideat et partem e8us non -ideat0 sed quia non ita per3ecte -idet sicut -isibile est0 sicut etiam duorum qui unam conclusionem sciunt+ unus per3ecte scit+ non quia alter conclusionis partem sciat et partem i.noscit* $&4.4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod non ne.noscit aliquod medium+ co.t ideo nullus intellectus creatus potest essentiam ei totaliter -idere2 quia e8us e33icacia non est tanta in intelli.noret0 sed quia unus scit per medium e33icacius quam alter* #uaestiuncula 4 $&4.noscat omnia illa quae per medium illud co.noscat2 et ideo ipse eus+ qui seipsum comprehendit+ omnia quae in eo sunt .") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod quidam di1erunt+ omnem intellectum -identem eum -idere omnia quae -idet eus* Sed hoc non est necessarium2 quia cum res -identur in eo+ eus est quasi medium co.noscendi illas res* @on est autem necessarium quod qui co.nosci possunt+ nisi plenarie medium illud+ secundum totam -irtutem suam+ co.endo+ quanta est -eritas si-e claritas di-inae essentiae+ secundum quam -isibilis est0 quod solius di-ini est intellectus0 et ideo ipse solus seipsum totaliter co.

t quia nullus intellectus creatus comprehendit essentiam di-inam+ ideo nullus creatus intellectus potest scire omnia quae eus potest 3acere2 et haec sunt illa quae eus scit simplici intelli.qualitercumque+ co.nitionem suae potentiae+ in qua sunt2 et ideo dicitur haec co.entiae est concipere etiam ea quae non sunt e1tra concipientem* Sed quia omne quod a.entia+ quia intelli.t quia comprehendit quamlibet essentiam creatam+ ideo scit omnia quae sunt in potentia seminali creaturae cu8uscumque+ eo modo quo eus scit quae sunt in potentia sua* Sic er.noscere ea omnia0 sed unusquisque tanto plura eorum in -erbo co.noscit per ideas distinctas+ sed per co.t quia anima Christi per3ectissime inter creaturas -erbum intuetur+ ad terminum hu8us co.nitionis per-enit+ scilicet quod scit omnia quae 3uerunt -el erunt+ non solum 3acta+ sed co.itata -el dicta* .it illud secundum quod est ens actu0 ideo impossibile est quod aliquis sciat omnia quae e1 aliqua causa possunt produci+ nisi comprehendat e8us entitatem* .nitionem de eis habet+ dum unumquodque co.it aliquid -el potest a.o dicendum+ quod dicitur 3ilius nescire+ quia non 3acit nos scire+ e1 eo quod ad nos mittitur* Similiter nec spiritus .t quam-is essentia+ per quam -idet+ sit una0 tamen quia per distinctas rationes ideales ea -idet+ ideo distinctam co.5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ad ! Ad primum er.uantur rationes horum possibilium0 et ideo haec eus non co.noscit secundum propriam ideam+ sicut bonum0 -el per oppositi ideam+ sicut malum* istinctio autem harum rationum est e1 di-erso respectu e1emplaris+ scilicet di-inae essentiae+ ad res -isas* Sed ea quae nec sunt nec 3uerunt nec erunt+ et tamen potuissent esse -el 3uisse -el 3utura esse+ cum in seipsis non sint+ nullam in seipsis distinctionem habent+ nec sunt nisi in potentia ipsius ei+ in qua unum sunt2 unde non possunt esse respectus di-ersi secundum quos distin.ere+ a.noscit+ sed di-ersimode* #uia ea quae sunt+ erunt+ -el 3uerunt secundum quodcumque tempus+ scit scientia -isionis2 quia illud proprie -idetur quod habet esse e1tra -identem* .noscit+ quanto per3ectius -erbum intuetur* .o dicendum est+ quod -idet in -erbo omnia quae -idet -erbum scientia -isionis* $&4.entia* Sed ea quae sunt+ 3uerunt+ -el erunt+ de3iciunt ab in3initate di-inae potentiae+ quia plura 3acere posset0 unde non prohibetur aliquis creatus intellectus co.noscere simplici intelli.

() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod eus potest 3acere multa quae nunquam 3aciet2 et illa scit eus scientia simplicis notitiae+ non .it e33icacia in3inita* Ita etiam anima Christi+ quam-is 3inita sit in essentia+ non tamen prohibetur quin in3inita co.endo non potest esse nisi ab essentia in3inita0 cum unumquodque a.noscit comprehendendo ipsas creaturas+ quae in3initae non sunt* Virtus autem co.itur quantum ad hoc quod in se scit+ a qua scientia non e1cluditur 3ilius et spiritus sanctus0 ut sic intelli.eneratio semper duratura esset+ non co.noscere possit0 sed quod non possit co.at secundum quod est ens actu2 sicut -irtus solis est ad producendum in3initas herbas+ quia quantumcumque producat+ nunquam -irtus sua e1hauritur0 non tamen a.it aliquam -irtutem 3initam quantum ad essentiam+ posse in in3inita ob8ecta0 sed non operari modo in3inito2 quia e33icacia in3inita in a.it aliquam -irtutem limitatam esse quantum ad esse+ sed non quantum ad rationem illius -irtutis0 sicut supra+ dist* !"+ quaest* !+ art* 4+ quaestiunc* 4+ de .atur de 3ilio non solum inquantum homo+ sed etiam inquantum eus* Vel potest intelli.i de 3ilio secundum humanam naturam secundum eumdem modum loquendi* $&4.noscendi ma.nosceret per in3inita+ sed per unum+ scilicet -erbum* @ec tamen comprehenderet illud -erbum2 quia e1 illo uno possent adhuc multo plura educi0 posset enim aliquas alias species 3acere* .noscere ea limpiditate in3inita* $&4.a autem in3inita quae sunt in potentia creaturarum+ iterum co.noscentis proportionatur medio co.<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod eus in3inita non scit per -isionis scientiam0 sciret tamen si .is quam ipsis co.sanctus+ sed solus pater scire dicitur+ quia ipse non mittitur* Unde scientia patris intelli.eneratio in 3uturum nunquam cessaret+ quod eo est possibile2 et hac positione 3acta+ anima Christi sciret in3inita scientia -isionis+ ut quidam dicunt0 nunc autem scit in3inita simplici intelli.ratia dictum est* .t quia ratio -irtutis determinatur ad ob8ectum+ ideo contin.entia+ inquantum scit omnia quae 3ieri possunt per potentiam creaturae+ quae in3inita sunt+ ad minus secundum numerum* @ec hoc impeditur per hoc quod est e8us substantia 3inita+ propter duo* Primo+ quia ista in3inita quae sciret+ si .nitis* Secundo+ quia contin.

') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod eus scit e1 ipsa sua essentia quae potest eus 3acere+ quae tamen anima Christi non scit2 et ideo quantum ad hoc eus plura scit* Praeterea hoc habet locum in illis quae minor intellectus non comprehendit* Si enim omnia comprehendit+ tunc omnia scit in3erior intellectus in illis quae superior+ non tamen ita bene2 et ideo cum anima Christi comprehendit creaturas+ scit omnia quae sunt in creatura -el actu -el potentia ipsius+ non tamen ita limpide sicut eus* #uaestiuncula " $&4.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " ad 4 .t propter haec tria non potest anima Christi ita limpide -idere ea quae -idet in -erbo+ sicut ipsum -erbum* Primo+ quia non habet tantum -irtutem in intelli.is limpide -ident* Secundo e1 claritate lucis sub qua claritate -isibile -idetur0 sicut clarius -idetur aliquid in lumine solis quam in lumine lunae* Tertio e1 comparatione -isibilis+ -el e8us in quo aliquid -idetur+ ad -identem2 quia quod a remotiori -idetur+ minus clare -idetur* .is con8uncta eo quam alicui creaturae+ quia est idem secundum rem* $&4.%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod claritas -el limpiditas -isionis contin.it ad claritatem di-inam* @ec e1 hoc sequitur quod sit in eo aliqua obscuritas+ sicut nec in minus albo est aliqua ni.autem scientia -isionis* Scientia autem animae Christi non pari3icatur etiam in numero scitorum+ scientiae di-inae quae est simplicis notitiae+ sed solum scientiae -isionis+ ut dictum est* $&4.endo0 secundo+ quia lumen sub quo -idet+ de3icit a lumine increato0 tertio quia essentia di-ina+ quae est e1emplar rerum+ in quo res -identur+ est ma.it e1 tribus* Primo e1 e33icacia -irtutis -isi-ae2 quia qui sunt 3ortioris -isus+ ma.&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " ad ! Ad primum er.redo+ sed albedo minus intensa* $&4!.o dicendum+ quod anima Christi est speculum clarissimum respectu creaturarum0 non tamen pertin.

endi non est tantum e1 parte intelli.noscit actu* .ens quidditatem hominis+ simul intelli.nant philosophi+ quare intellectus noster non potest simul plura intelli.it claritate in3inita+ sicut etiam rem par-am creat potentia in3inita* #uaestiuncula 5 $&4!4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 co* Ad quartam quaestionem dicendum+ quod ratio quam assi.entis* Unde quam-is aliqua res ab anima Christi sciatur secundum omnem suam co.ibilis0 sed etiam e1 parte intelli.uretur pluribus speciebus+ sicut impossibile est quod corpus simul 3i.nosci0 sicut homo intelli.uris* .o dicendum+ quod quando plura intelli.radum creaturae possibilem+ sicut supra dictum est de .t ideo+ cum anima Christi intelli.it omnia quae sunt in uno+ scilicet -erbo+ etiam simul et uno intuitu omnia co.noscitur ab ipso eo quantum ad modum intelli.ens propositionem+ simul intelli.it praedicatum et sub8ectum+ quia intelli.t ideo si aliqua co.uretur specie rei intelli.ibilis* Impossibile est autem quod simul 3i.ere+ est haec+ quia oportet quod intellectus 3i.it animal et rationale2 et propter hoc etiam intelli.ibile2 et per hoc ser-atur -erbum philosophi* .nitionis di-inae in in3initum e1cedat limpiditatem co.noscibilitatem+ tamen melius co.it ea ut unum* .untur in uno+ omnia illa sunt ut unum intelli.uretur pluribus 3i.ibile intelli.t similiter est de aliis beatis quantum ad omnia quae in -erbo -ident0 secus autem est de illis quae -ident per species di-ersas+ quae simul -idere non possunt* $&4!") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ad ! Ad primum er.noscens quam anima Christi2 quia per-enit ad ultimum .Ad secundum dicendum+ quod quam-is limpiditas co.ratia e8us* $&4!!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod limpiditas intelli.entis0 eo quod minimum intelli.noscuntur per unam speciem+ illa nihil prohibet simul co.nitionis animae Christi0 non tamen sequitur quod possit esse alia creatura limpidius co.

endi* $&4!() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod unus An.noscit res in propria natura+ co.is sibi proportionato+ in quo sunt 3ormae ma.eli ma.o si non omnia sciret per proprias similitudines+ remaneret imper3ectus* .* ! Ad tertium sic proceditur* Videtur quod secundum illam scientiam qua anima Christi scit res in propria natura+ sciat omnia* Omnis enim potentia quae non est reducta ad actum+ est imper3ecta* Sed intellectus possibilis animae Christi est in potentia ad omnia intelli.eli illuminantur a mediis de his quae ipsi in -erbo non -ident0 medii autem -ident -el in -erbo+ -el per illuminationem superiorum An.is particulares0 sicut in3eriores An.eneratio semper duraret+ non sequeretur quod transiret in in3inita2 quia non -ideret ea pertranseundo de uno in alius0 sed in uno simplici tam eus quam anima Christi* $&4!<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ad " Ad tertium dicendum+ quod omnia quae anima Christi -idet in -erbo+ -idet una operatione0 non tamen illa operatio est in3inita in se+ sed materialiter+ quia transit super in3inita+ praedicta positione stante de duratione mundi+ sicut etiam dictum est de -irtute intelli.r.elorum* Articulus " Utrum anima Christi+ secundum illam scientiam qua co.$&4!5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 4 qc* 5 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod -erbum non -idet in3inita per scientiam -isionis+ ut dictum est et de hac -erum est quod anima Christi -idet quaecumque -idet -erbum* Si tamen in3inita -ideret+ praedicta positione 3acta quod .ibilia2 quia est quodammodo omnia 3ieri+ ut dicit in " de anima* .elus non illuminatur ab alio de his quae illuminatus -idet in -erbo+ sed de his quae non -idet+ quae superior -idet -el in -erbo+ -el in lumine alterius An.noscat omnia #uaestiuncula ! $&4!%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! ar.

* ! Ulterius* Videtur quod hanc scientiam Christus habuit minorem An.elici* .* 4 Praeterea+ haec est natura intellectus+ per quam di33ert a sensu+ quod quanto intellectus plura et di33iciliora intelli.o anima Christi etiam in propria natura omnia co.r.nosci in quo non sunt omnia* Sed omnia non possunt esse in uno habitu creato* .it+ tanto ma.$&4!&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! ar.r.o intellectus an.elis* #uia quanto intellectus est simplicior+ tanto e8us naturalis scientia est ma8or* Sed intellectus an.is potest alia le-iora intelli.r.noscit* $&44.* 4 .ri* .* " Praeterea+ ma.noscere* $&444) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! s* c* 4 Praeterea+ per illam scientiam Christus con3ormatur nobis* Sed nos non possumus scire omnia* .ere* Sed quod est hu8usmodi+ nihil prohibet quin omnia capere posset* .o cum scientia quam habet Christus de rebus in propria natura+ sit per aliquem habitum creatum+ non potest per illam scientiam omnia co.r.elicus habet ma8orem scientiam quam est scientia naturalis animae Christi* $&445) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 ar.is impediunt se opposita+ ut non possint esse simul+ quam quaelibet alia* Sed species oppositorum non impediunt se quin sint simul in anima2 quia simul homo habet scientiam albi et ni.o nec Christus secundum hanc scientiam sci-it omnia* #uaestiuncula 4 $&44") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 ar.elicus est simplicior quam anima Christi2 quia intellectus Christi non e1cedit terminos humanae naturae+ ultra quos est simplicitas intellectus an.r.o multo minus aliquae aliae species impediunt se in-icem ut non possint esse simul0 et sic idem quod prius* $&44!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! s* c* ! Sed contra+ non possunt omnia co.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! ar.

elum* Cum er.Praeterea+ quanto intellectus est ma.o non habet scientiam collati-am* $&4".elos* .r.* " Praeterea+ sicut dicit Isaac+ ratio oritur in umbra intelli.it e1 hoc quod habet lumen obumbratum* Sed in anima Christi nulla 3uit obumbratio nec obscuritas* .r.r.o Christus habeat intellectum rationalem+ -idetur quod e8us scientia sit minor quam An.* " Praeterea+ discursus rationis+ ut dicit Isaac+ contin.r.noscit0 et sic idem quod prius* $&44<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 ar.elis solum propter passionem* .noscendo* Sed intellectus Christi+ cum sit 3orma materialis corporis Christi+ est ma.is propinquus materiae quam an.entiae* Intelli.entiam autem -ocat An.elicus* .o eadem ratione non 3uit in eo collatio quantum ad speculati-am* $&44&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " ar.r.r.* 4 Praeterea+ discursus rationis opponitur dei3ormitati* Sed anima Christi tota 3uit dei3ormis* .* ! Ulterius* Videtur quod Christus non habuit scientiam per modum collationis* #uia+ sicut dicit amascenus+ in Christo non inquirimus consilium neque electionem* Sed haec pertinent ad collationem practicam* .o nec habuit scientiam per modum collationis* $&4"!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " s* c* ! .o debilius co.o scientiam habet eis potiorem* $&44') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 s* c* 4 Praeterea+ sicut dicit ion?sius+ ipse Christus secundum quod homo+ docet An.o ma8orem scientiam habet quam illi* #uaestiuncula " $&44%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " ar.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " ar.is propinquus materiae+ tanto est debilior in co.elorum* $&44() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 s* c* ! Sed contra+ Hebr* 4 dicitur+ quod Christus minoratus est ab An.

o ma.o non habuit unum tantum habitum scientiae+ sed plures* $&4"() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 s* c* ! Sed contra+ scientia Christi 3uit per3ectissima+ sed scientia quanto ma.no-it+ sed pluribus* .o assumpsit rationem* Sed rationis actus est inquirere et con3erre* .* ! Ulterius* Videtur quod per plures habitus haec scientia di-isa 3uerit* #uia scientia sua 3uit uni-oca scientiae nostrae* Sed nostra scientia est de omnibus quae Christus sci-it+ per plures habitus* .* " Praeterea+ scientiae di-iduntur secundum di-ersas rationes co.is est per3ecta+ ut patet per ion?sium+ et per librum de causis* .r.r.r.iti-a plurium artium non di-ersi3icatur per illas artes+ sed est unus habitus0 sicut patet de militari respectu omnium scientiarum quae sub ea sunt* Sed scientia Christi 3uit .r.o et scientia Christi* $&4"5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 ar.r.Sed contra+ Christus assumpsit omnia naturalis quae consequuntur naturam humanam* .o ipse habuit scientiam collati-am* #uaestiuncula 5 $&4"") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 ar.* 4 Praeterea+ sicut dicit philosophus+ scientiae secantur sicut et res* Sed Christus habuit scientiam de di-ersis rebus* .r.is est una+ tanto ma.is sci-it omnia per unum habitum* $&4"') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 s* c* 4 Praeterea+ scientia re.o habuit di-ersos habitus scientiarum* $&4"<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 ar.r.noscendi* Sed quantum ad hanc scientiam pertinet+ ipse non eadem specie si-e ratione omnia co.o ipse habuit scientiam collati-am* $&4"4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " s* c* 4 Praeterea+ opponere et respondere pertinent ad scientiam collati-am* Sed Christus e1ercuit o33icium opponentis et respondentis+ ut dicitur /uc* 4* .

) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ar.re.o cum Christus secundum hanc scientiam non omnia sci-erit+ -idetur quod potuerit pro3icere+ et ita pro3ecerit in ea* $&45.r.o ipse per unum habitum omnia sci-it quae ad hanc scientiam pertinent* #uaestiuncula < $&4"%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ar.r.* 4 Praeterea+ non pro3icere in his quae quis pro3icere potest+ est ma.* 5 Praeterea+ hoc patet per auctoritatem Ambrosii superius inductam* $&454) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < s* c* ! Sed contra+ amascenus dicit2 qui dicunt Christum pro3icere sapientia et .r.ratia+ ut additamentum suscipientem+ non eam quae secundum h?postasim est+ unionem -enerantur* Sed illa unio omnino -eneranda est* .r.iti-a+ et quasi architectonica+ respectu omnium humanarum scientiarum* .* ! .r.r.* " Praeterea+ intellectus a.nus de3ectus* Sed in omni scientia qua quis non omnia scit+ potest pro3icere* .o pro3iciebat in scientia* $&45!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ar.o non debemus dicere+ quod in scientia pro3ecerit* #uaestiuncula ( $&45") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ar.o in scientia pro3ecit* $&4"&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ar.ens in ipso abstrahebat species a phantasmatibus0 et hic est actus e8us+ alias 3rustra assumpsisset eum* Sed species abstracta a phantasmatibus recipitur in intellectu possibili* .o semper in Christo plures species recipiebantur in intellectu possibili e8us* .* ! Ulterius* Videtur quod in ista scientia pro3ecerit* Hebr* <+ %2 didicit e1 iis quae passus est+ obedientiam* Sed discere est in scientia pro3icere* .

o et ordini caelestis hierarchiae subdi debuit* Haec autem est le1 caelestis hierarchiae ut homines ab An.* 5 Praeterea+ corpus e8us impressionem suscepit a corporibus caelestibus* .elo* $&45<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ar.nitas+ sed quantum ad medium co.elis quantum ad hanc scientiam accepit* ion?sius enim dicit2 per An.r.elos -idemus eum sub paternis le.ibus ordinatum* Sed quod ordinatur+ aliquid ab ordinante accipit* .elis superior 3uit+ et caput+ ut supra dictum est+ dist* !"+ quaest* 4+ art* 4+ quaestiunc* 4* .e+ 9alat* 5* Sed le.r.o ipse ab An.o ab eis non recepit* $&45%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( s* c* 4 Praeterea+ quod immediate accipit a -erbo non habet necesse ab An.r.* 4 Praeterea+ /uc* 44+ 5"+ dicitur+ quod apparuit An.elis accepit* $&455) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ar.elis accipere* Sed anima Christi immediate accipit a -erbo sibi unito* .enere et co.elis suscepit* $&45() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ar.noscendi+ quod est id in quo res co.nitio rerum in -erbo di33erunt+ non quantum ad res co.nitio quae est rerum in .noscitur2 quia co.alibus ordinationibus+ 3actus sub le.* " Praeterea+ Christus+ dum 3uit in terra+ -oluit subdi le.r.alis obser-antia est minoris di.r.Ulterius* Videtur quod ab An.o Christus aliquid ab An.elis suscipiant+ ut dicit ion?sius* .nitio rerum in proprio .o pari ratione anima a spiritibus caelestibus* $&45') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( s* c* ! Sed contra+ superioris non est ab in3eriori recipere* Sed Christus etiam secundum humanam naturam An.r.elus domini con3ortans eum* Sed con3ortatus accipit aliquid a con3ortante* .o non recipit ab An.nitatis quam caelestis hierarchia* .elis* #uaestiuncula ! $&45&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! co* Respondeo ad primam quaestionem dicendo+ quod co.o et Christus ab An.r.

esta particularium hominum+ et hu8usmodi0 quae tamen omnia co.ratiae+ per quod etiam plura intellectus possibilis co.ratiam* @on autem per3ectio animae quantum ad naturam esset in ipso+ nisi omnia co.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! ad ! Ad primum er.no-it ipsam essentiam increatam0 nec alia omnia quae ad per3ectionem intellecti-ae partis non pertinent+ neque secundum naturam neque secundum .nosceret hoc .enere co.enere co.nosci possunt0 nec etiam esset per3ectus in .noscendi rerum similitudines+ quae sunt in intellectu* Medium autem co.ratia+ nisi omnia quae ad re-elationem .o dicendum+ quod e1 hac ratione non concluditur nisi quod co.no-isset0 et ideo anima e8us hoc .ratiam+ sicut sunt .nosceret+ imper3ectus non esset0 sed eus e1 liberalitate sua in3undit amplius lumen .nitionem eorum quae sunt 3idei+ -el prophetiae+ nisi lumen amplius addatur0 et ita .noscit* $&4<!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod per ea quae intellectus intelli.no-it in -erbo* .ratiae pertinent in hominibus+ si-e in An.eneris0 sicut quantumcumque homo sit instructus in scientiis ph?sicis+ nunquam per-enit ad co.ibilium quae sunt e8usdem .nitio autem rerum in proprio .no-it* Sed quia similitudo creata de3icit a repraesentatione substantiae increatae+ ideo hoc .no-it omnia simpliciter* $&4<.nitionis quae per rationem naturalem co.noscuntur per 3idem et re-elationem* Christus autem per3ectus 3uit secundum animam+ et secundum naturam+ et secundum .ratiae+ sicut in his quae co.enere co.-erbo+ habet medium co.noscendi ipsum -erbum0 co.nitionis omnia co.enere+ habet medium co.nosci possunt2 et si haec tantum co.elis+ co.noscuntur per rationem naturalem2 -el lumen .nitionis non co.t ideo dicendum+ quod hoc .no-erit omnia quae per rationem naturalem co.noscendi+ quod est lumen sub quo res -idetur+ utrobique creatum est2 hoc enim -el est lumen naturale+ sicut in his quae co.it+ non ampliatur capacitas+ nisi respectu eorum intelli.enere co.nitionis non co.ens naturale produci possunt+ quam-is eus alia e1 materia illa 3acere possit0 ita etiam intellectus possibilis est in potentia naturali eorum tantum quae per lumen intellectus a.entis co.nosci possunt2 quia sicut materia prima est in naturali potentia tantum ad illas 3ormas quae per a.

nitionis An.enere+ nunquam per-eniet ad -idendum di-inam essentiam+ -el res aliquas in ea* $&4<4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod non ne.elos illumina-it+ ut dicit ion?sius* Tertio potest esse aliqua co.nitionem intellecti-am tria requiruntur0 scilicet potentia intellectus+ lumen quo intelli.nitio esse altera potior tripliciter* Primo quantum ad e33icaciam co.enere anima Christi+ quia species se in-icem in intellectu impediant0 sed quia quaedam co.eli non co.noscere hu8usmodi co.elis concreatae et in3usae0 unde etiam de his quae ad illuminationes hierarchicas pertinent+ Christus An.nitionem quam An.eli2 quia plurium species sibi in3usae 3uerunt quam An.eli+ habuit limpidiorem co.nitiones non sunt de per3ectione intellectus humani* #uaestiuncula 4 $&4<") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod ad co.noscibilia e1cedunt omnem speciem creatam+ sicut essentia di-ina0 quorumdam -ero similitudines et co.it+ et similitudo rei per quam co.nitionis+ quod consequitur naturam potentiae intellecti-ae0 et quia Christus co.nitio potior alia quantum ad similitudinem co.atur omnia co.enere co.eli* Secundo potest esse aliqua co.no-it ea cum continuo et tempore+ utens phantasmatibus quasi ob8ectis intellectus+ non quidem sicut ab eis speciem accipiens+ sed sicut species circa ea ponens+ sicut contin.it in eo qui habet habitum+ et actu aliqua considerat* Hoc autem .enus co.is quam An.nitionem habuit quam An.ratiae habuerit ma.no-it intellectu possibili+ cu8us est ob8ectum phantasma+ ideo co.nitio altera nobilior quantum ad .endum res in proprio .nitio rei determinatur0 et secundum haec tria potest aliqua co.nitorum+ quae attenditur secundum species0 et secundum hoc etiam Christus per3ectiorem co.nitionis+ si-e limpiditatem+ quod idem est+ quae e1 ipso lumine consequitur0 et sic cum Christus abundanter lumen .noscendi+ si-e certitudinem co.quantumcumque amplietur capacitas e8us ad intelli.nitionis .noscunt0 sed aliquo altiori secundum ordinem naturae+ scilicet sine continuo et tempore* .

nitionis0 quia enim talis est natura e8us ut corpori uniatur ut 3orma+ ideo tali .entis+ -el e1 aliquo superiori lumine* $&4<() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod obumbratio illa intelli.enere co.$&4<5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 ad ! Ad primum er.ibilibus0 limpiditas -ero e1 lumine intellectus a.noscit+ utendo scilicet corporis instrumentis* Sed multitudo co.enus co.itur quantum ad hoc quod intelli.ratiam+ quae 3uit potior in Christo quam in An.o dicendum+ quod ista co.it cum continuo et tempore* #uaestiuncula " $&4<') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod e1 hoc ipso quod intellectus noster accipit a phantasmatibus+ sequitur in ipso quod scientiam habeat collati-am+ inquantum e1 multis sensibus 3it una memoria+ et e1 multis memoriis unum e1perimentum+ et e1 multis e1perimentis unum uni-ersale principium+ e1 quo alia concludit0 et sic acquirit scientiam+ ut dicitur in ! Metaph*+ et in 3ine posteriorum+ /ib* 4+ te1t* "'0 unde secundum quod se habet intellectus ad phantasmata+ secundum hoc se habet ad collationem* Habet autem se ad phantasmata dupliciter* Uno modo sicut accipiens a phantasmatibus scientiam+ quod est in illis qui nondum scientiam habent+ secundum motum qui est a rebus ad animam* Alio modo secundum motum qui est ab anima ad res+ inquantum phantasmatibus utitur quasi e1emplis+ in quibus inspicit quod considerat+ cu8us tamen scientiam prius habebat in habitu* Similiter etiam est duple1 collatio2 una qua homo procedit e1 notis ad inquisitionem i.nitionis co.noti0 et talis collatio non 3uit in .noscendo+ nisi quantum ad .nitorum non est e1 natura intellectus possibilis+ sed e1 speciebus intelli.elis0 unde et per3ectiorem scientiam habuit simpliciter* $&4<<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod e1 hoc quod intellectus possibilis est propinquius materiae+ non habet de3ectum in co.nitio non 3uit solum in Christo secundum proportionem -irtutis quae debetur humanae naturae0 sed secundum quod humana natura per3ecta est per .

ibiles in nobis sunt minime uni-ersales0 unde oportet quod di-ersas res per di-ersas species co.nitionis contin.ratiam+ sed quae est per ordinem naturae* eus enim non accipit co.enus 3aciunt di-ersos habitus scientiarum0 et propter hoc An.noscere plura* Unde cum anima Christi habuerit limpidissimam co.is uni-ersales quam aliqua scientia creaturae* i-isio autem habituum in di-ersis rebus co.nitionem a phantasmatibus0 unde anima recedit a ei similitudine quantum ad hoc ma.noscamus0 et di-ersae species secundum .is unita+ et per 3ormas ma.o anima Christi habuit scientiam ma.nitionis+ non ad limpiditatem in co.no-it quae ad hanc scientiam pertinent+ quam-is di-ersis speciebus* .is uni-ersalem+ utpote non acceptam a rebus+ non habent co.is quam An.nitionem de rebus per di-ersos habitus* #uia er.o dicendum+ quod amascenus loquitur quantum ad primum modum collationis0 unde subdit2 non enim habuit i.Christo0 alia secundum quam homo ea quae habitu tenet+ in actum ducens+ e1 principiis considerat conclusiones sicut e1 causis e33ectus0 et talis collati-a scientia 3uit in Christo* $&4<%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " ad ! Ad primum er.it in nobis e1 hoc quod 3ormae intelli.noscendo* #uaestiuncula 5 $&4(!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 co* Ad quartam quaestionem dicendum+ quod e1 limpiditate co.eli qui habent scientiam ma.enus co.nitionem inter omnes creaturas+ scientia e8us 3uit ma.is unita et simple12 quia quanto limpidius -idet intellectus+ tanto e1 paucioribus potest co.nosceret+ sed uno habitu omnia co.noscendis contin.is uni-ersalem quam aliquis An.eli+ inquantum est 3orma corporis* $&4(.elus+ ideo non habuit di-ersos habitus quibus co.norantiam* $&4<&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod discursus rationis non opponitur dei3ormitati quae est per .) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod umbra illa+ ut dictum est+ re3ertur ad .it quod scientia est ma.

o dicendum+ quod scientia Christi+ etiam rerum in proprio .nitionis0 quia illud .uuntur a mathematicis* Sed ratio co.noscendi+ sicut naturalia distin.noscere* $&4(5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 ad " Ad tertium dicendum+ quod non quaelibet specierum di-ersitas 3acit habitum di-ersum 6alias oporteret quod quot sunt res+ tot essent scientiae70 sed di-ersitates specierum quae non reducuntur ad eumdem modum co.nitionis sequitur naturam humanam+ quae in ipso semper permansit0 nec iterum quantum ad numerum scitorum+ quia omnia sci-it a primo instanti suae conceptionis quae ad hanc scientiam pertinent2 cre-it autem quantum ad aliquem modum certitudinis* Cum enim anima nostra secundum naturam sit media inter intellectum purum+ qualis est in An.enus co.elis+ et sensus0 dupliciter certi3icatur de aliquibus* Uno modo e1 lumine intellectus+ qualis est certitudo in demonstrationibus illorum quae nunquam -isa sunt2 alio modo e1 sensu+ sicut cum aliquis est certus de his quae -idet sensibiliter0 et talis certitudo acquiritur alicui+ etiam quantumcumque per certissimam demonstrationem aliquid sciat+ quando -idet sensibiliter quod prius non -iderat0 unde anima delectatur in -isis etiam quae sci-it0 et haec -ocatur .nitionis secundum .is unibilis quam in nobis0 et ideo per unam rationem potuit plura co.enere+ 3uit multo altior quam scientia nostra* $&4(") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod non omnis di-ersitas rerum 3acit di-ersas scientias+ sed di-ersitas quae requirit di-ersam rationem co.noscendi in Christo 3uit ma.enus co.$&4(4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* 5 ad ! Ad primum er.it e1 hoc quod lumen intellectus nostri est particulatum et debile0 et ideo in Christo non 3uit talis di-isio habituum+ propter luminis claritatem* #uaestiuncula < $&4(<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < co* Ad quintam quaestionem dicendum+ quod cum eminentia scientiae+ ut dictum est+ consistat in tribus+ scientia Christi nunquam cre-it quantum ad .enus0 quae quidem di-ersitas contin.

o dicendum+ quod illud discere est re3erendum ad e1perientiam* $&4(') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ad 4 Ad secundum dicendum+ quod anima Christi quam-is hoc .entis in Christo+ non 3uit aliqua species de no-o recepta in intellectu possibili e8us0 sed 3uit 3acta con-ersio no-a ad species quae erant in phantasia0 sicut est in eo qui habet habitum sciendi eorum quae ima.eli a quibus alii co.eli+ ut patet e1 praedictis+ constat etiam quod Christus mortale corpus .ularia non sunt de per3ectione scientiae+ ut dictum est* $&4(%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ad " Ad tertium dicendum+ quod per lumen intellectus a.erens+ nihil co.it pro3ectum scientiae Christi quantum ad e1perientiam secundum no-am con-ersionem ad sensibile praesens+ -el sicut supra Ma.entia sin.nitionem accipiunt+ abundantiori lumine pleni sunt+ quasi propinquius di-inam claritatem contemplantes* Oportet enim recipiens esse in potentia respectu e8us a quo recipit+ et ita minus in actu e8us quod recipere debet* Unde cum anima Christi abundantius intellectuale lumen habuerit quam An.nitionis non omnia sci-isset+ tamen non poterat quantum ad ea pro3icere2 tum quia quaedam sunt quae hoc .nosci non possunt+ sicut essentia ei2 tum quia quaedam contin.inatur -el -idet* $&4(&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ad 5 Ad quartum dicendum+ quod Ambrosius intelli.nitionis co.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( co* Ad se1tam quaestionem dicendum+ quod secundum doctrinam ion?sii+ in Cael* Hier*+ An.enere co.nitionis accepit ab .certitudo e1perimentalis2 et quantum ad hanc cre-it scientia Christi+ inquantum quotidie aliqua -idebat sensibiliter quae prius non -iderat0 non autem cre-it quantum ad essentiam* $&4(() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* < ad ! Ad primum er.enere co.ister determina-it* #uaestiuncula ( $&4'.

alibus nihil accepit secundum animam0 sed tantum in corpore e8us .erebantur e1terius+ sicut circumcisio+ et hu8usmodi0 sed le.t praeterea Christus a le.es caelestis hierarchiae ad animam pertinent2 Christi autem anima non sub8acebat alicui imper3ectioni+ sicut corpus sub8acebat passibilitati* $&4'5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ad 5 .nitionis in statu illo quam modo sit+ cum a principio suae conceptionis per3ectus comprehensor 3uerit* $&4'!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ad ! Ad primum er.e erant+ redimeret0 ad 9al* 5+ <* @on autem -enit ut nos ab ordine caelestis hierarchiae educeret0 et ideo non est similis ratio* .o dicendum+ quod+ sicut ipsemet ion?sius se ibidem e1ponit+ dicitur Christus per An.An.t per hoc patet solutio ad quartum2 quia enim corpus e8us nondum erat .eli Christum non illuminarent+ tamen ei ministra-erunt+ ut patet Matth* 5+ et ad hoc ministerium illa con3ortatio pertinebat0 non enim con3ortabatur instruendo+ sed eo modo quo e1 colloquio et praesentia amicorum et 3amiliarium homo naturaliter con3ortatur in tristitiis+ ut in hoc quoque -eritas assumptae naturae appareret* $&4'") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ad " Ad tertium dicendum+ quod eus -enerat nos liberare+ sicut a morte+ ita et a le.elos alii instruebantur+ sicut =oseph de 3u.elos ordinatus+ non quia ipse ab eis illuminationem accipit+ sed quia de his quae ad ipsum pertinebant circa ipsum .is onere0 et ideo sicut mortem pro nobis subiit+ ut nos a morte liberaret+ ita et le.loriae erat illa anima aut minoris co.?pto+ ut dicitur Matth* 42 ipse enim per se in his eos instruere non -olebat0 ut ab aliis pueris non di33erret+ et ulterius ut -eritas assumptae naturae probaretur* $&4'4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* " qc* ( ad 4 Ad secundum dicendum+ quod quam-is An.?ptum+ et de reditu de Ae.alia in seipso recepit ut eos qui sub le.lori3icatum+ poterat aliquam impressionem a .a in Ae.erenda+ per An.elos illumina-it sicut etiam nunc illuminat* @on enim minoris .elis0 sed ipse non solum secundum deitatem+ sed etiam secundum animam omnes An.

o nec in3initas potentiae prohibet quin sibi omnipotentia communicata sit* $&4%.o anima Christi habuit omnipotentiam* $&4'%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ar.entem+ quo est omnia 3acere* Sed Christo est communicata omnium scientia+ .* < Praeterea+ sicut in anima humana est possibilitas ad recipiendum omnia per intellectum possibilem+ quo est omnia 3ieri0 ita est in ea possibilitas ad 3aciendum omnia per intellectum a.) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ar.r.* 4 Praeterea+ Christus habuit omnium scientiam* Sed scientia est practica et speculati-a* .lori3icata erat et super An.elos e1altata+ nihil poterat ab eis accipere* Articulus 5 Utrum anima Christi habuit omnipotentiam+ sicut et omnium scientiam $&4'() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ar.corporibus caelestibus accipere0 anima autem quae .o ei+ capa1 3uit omnis scientiae* .* " Praeterea+ anima humana est ima.o Trinitatis per potentiam+ -oluntatem+ et scientiam* Sed anima Christi+ inquantum 3uit ima.o pari ratione omnipotentiae* $&4'&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ar.o secundum humanam naturam habuit omnipotentiam* $&4'') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ar.o et ipse habuit de omnibus rebus scientiam practicam* Sed scientia practica est secundum quam aliquis scit 3acere aliquid+ et potest 3acere2 quia scientia practica est causa rerum* .r.r.* ! Ad quartum sic proceditur* Videtur quod anima Christi habuit omnipotentiam+ sicut et omnium scientiam* Primo per hoc quod dicitur Matth* ult*0 !%2 data est mihi omnis potestas in caelo et in terra0 et loquitur secundum humanam naturam* .r.r.* 5 Praeterea+ sicut potentia ei est in3inita+ ita et scientia* Sed in3initas scientiae non prohibet quin omnium scientia Christo communicata sit* .

o non potuit communicari omnipotentia* $&4%4) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 s* c* 4 Praeterea+ per potentiam ei+ anima Christi conser-atur in esse* Sed non potuit sibi communicari ut ipsa seipsam conser-aret in esse2 quia sic non esset creatura* .r.r.o similiter debuit sibi communicari omnipotentia* $&4%!) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 s* c* ! Sed contra+ potentia habet rationem principii+ ut dicitur in < Metaph* Sed non potuit communicari animae Christi quod esset principium omnium2 quia sic esset primum principium+ quod est solius ei* .r.eli mo-ent orbes* $&4%<) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ad ! Ad primum er.inquantum anima e8us est recepti-a omnium* .is potuisset mo-ere caelum quam aliquis An.r.is obediret sibi ad nutum quam acti-is qualitatibus+ -el etiam -irtuti caelesti2 et quod ma.t propter hoc+ sicut animae Christi non potuit communicari quod haberet in3initatem essentiae+ ita nec omnipotentia sibi communicari potuit nec alicui creaturae communicari potest* Credo tamen quod omnis potentia quae alicui creaturae communicari potest+ sibi communicata 3uit multo abundantius+ ut scilicet materia elementaris ma.o non potuit sibi communicari in3inita potentia+ quae est omnipotentia* $&4%5) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 co* Respondeo dicendum+ quod unumquodque est acti-um+ secundum quod est ens actu0 unde quanto aliqua habent de3icientius esse+ tanto minus sunt acti-a0 sicut patet de materia prima in qua non est acti-a potentia+ quia tenet ultimum .o dicendum+ quod omnis potentia data est Christo quantum ad personam ab aeterno+ sed quantum ad naturam humanam in ipsa conceptione2 non quod natura humana+ -el .elus0 si tamen An.radum in entibus0 et ideo potentia acti-a commensuratur essentiae* .o non potuit sibi omnipotentia communicari* $&4%") Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 s* c* " Praeterea+ nullius substantiae 3initae est -irtus acti-a in3inita* Sed anima Christi est substantia 3inita* .

t ideo quam-is omnium scientia qua eus scit scientia -isionis+ sit communicata animae Christi2 non tamen omnipotentia qua eus potest 3acere+ sibi communicari potuit+ sicut nec essentia in3inita* $&4%%) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod in omnipotentia includuntur omnia ad quae di-ina potentia se e1tendit e1 in3initate suae essentiae+ secundum quam est acti-a in3initorum secundum quemlibet modum0 sed in scientia omnium+ quae dicitur Christo communicata+ non includuntur omnia quae eus potest 3acere+ ut dictum est0 et ideo omnipotentia communicari non potuit nisi habenti essentiam in3initam+ sicut nec scientia omnium simpliciter quae eus potest 3acere+ nisi comprehendenti essentiam in3initam+ ut prius dictum est* .enera+ et plures mundos* .aliqua pars e8us+ omnipotentia in3ormaretur+ ut omnipotens dici possit2 sed secundum modum quo et alias proprietates communicant sibi naturae propter unitatem h?postasis2 tamen in resurrectione mani3estata est0 et ideo tunc data dicitur+ secundum illum modum loquendi quo res dicitur 3ieri quando innotescit* $&4%() Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod Christus habuit omnium rerum scientiam+ non tantum speculati-am+ sed etiam practicam+ non quidem qua ipsas res 3aceret+ sed sci-it qualiter a eo sunt 3actae* Scientia autem practica+ quam-is sit quodammodo causa operationis+ inquantum diri.it in opere+ non tamen est su33icienter causa2 quia ab ipsa non producitur res+ nisi adsit potentia acti-a rei2 unde Christus habuit omnem scientiam practicam quidem+ sed non practice+ quia non ordina-it ad opus* $&4%') Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ad " Ad tertium dicendum+ quod uni-ersalitas possibilium eo+ commensuratur di-inae essentiae2 quia secundum hoc in3inita potest+ quia habet esse non limitatum* Sed uni-ersalitas eorum quae scit scientia -isionis+ non commensuratur essentiae e8us+ etiam si mundus duraret semper+ per hunc modum quo modo est2 quia semper posset plura 3acere secundum unumquodque tempus quam quae 3ecit+ et plures species+ et plura rerum .

nitatem pertinentia+ hic determinat de his assumptis quae pertinent ad de3ectum0 et di-iditur in duas partes2 primo determinat de de3ectibus quos Christus cum humana natura assumpsit0 secundo determinat modum quo hu8usmodi de3ectus in Christo 3uerunt+ dist* !(+ ibi2 hic oritur quaestio e1 praedictis ducens ori.noscendum omnia+ non autem ad 3aciendum omnia* istinctio !< Prooemium $&4&!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! pr* Postquam Ma.st enim 3acta anima ad co.endum est quantum ad rationem rei habitae+ et quantum ad modum habendi2 quia etsi aliquid idem con-eniat eo et creaturae0 non tamen secundum eumdem modum+ -el eamdem rationem* @emo no-it quae sunt ei nisi spiritus ei* @on e1cluduntur per hoc pater et 3ilius+ qui habent eamdem co.1positio te1tus $&4&.ister determina-it de his quae Christus cum natura humana assumpsit ad di.$&4%&) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 ad < Ad quintum dicendum+ quod potentia intellectus a.entis non est ut 3aciat omnia simpliciter+ sed ut 3aciat omnia esse intelli.nitionem quam et spiritus sanctus* @aturaliter capa1 est scientiae* .inem* Prima in duas2 primo determinat -eritatem+ secundo e1cludit errorem+ ibi2 sed quia nonnulli de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse in-eniuntur 6***7 indubitabile 3aciamus quod supra di1imus* Prima in duas2 primo ostendit quos de3ectus cum humana natura assumpsit Christus0 secundo ostendit quae 3uit causa assumptionis+ ibi2 hos autem de3ectus non conditionis suae necessitate+ sed miserationis -oluntate suscepit* Prima iterum in duas partes2 primo ostendit quod Christus in natura nostra accepit de3ectus poenales+ et non culpae0 secundo ostendit quos de poenalibus de3ectibus non assumpsit+ ibi2 tradit auctoritas quod dominus noster in se suscepit omnia in3irmitatis nostrae .) Super Sent*+ lib* " d* !5 q* ! a* 5 e1pos* In nullo creatura creatori aequatur* Intelli.ibilia0 et ideo ratio non est ad propositum* .

ritudinum .t haec di-iditur in duas2 primo sol-it ob8ectiones de passionibus+ quas di1erant esse animae tantum+ sicut tristitia+ et hu8usmodi0 secundo sol-it de illis quae sunt animae per corpus+ sicut est dolor sensibilis+ ibi2 -erumtamen ma.norantiam+ aut di33icultatem ad bonum 3aciendum0 secundo ostendit quod haec non sunt culpa+ sed poena+ ibi2 sed 3orte dicet aliquis illa esse peccatum* Sed quia nonnulli de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse in-eniuntur 6***7 indubitabile 3aciamus quod supra di1imus* Hic e1cludit errorem+ et duo 3acit2 primo ob8icit contra errantes0 secundo sol-it illa quae pro se illi inducebant+ ibi2 quaedam tamen reperiuntur in sanctorum tractatibus quae praemissis ad-ersari -identur* .enter intendas 6***7 dictorum rationem+ atque -irtutem percipere utcumque poteris* Hic est duple1 quaestio* Primo de his de3ectibus in .is mo-ent ac di33iciliorem a33erunt quaestionem -erba Hilarii* Circa primum tria 3acit2 primo ponit ob8ectionem0 secundo sol-it+ ibi2 ne autem in sacris litteris aliqua ad-ersa di-ersitas esse putetur+ harum auctoritatum -erba in hunc modum accipienda dicimus0 tertio solutionem con3irmat+ ibi2 unde Au.ustinus e1 his causis -olens assumi dictorum intelli.praeter peccatum* Circa quod duo 3acit2 primo ostendit quos de3ectus poenales non suscepit e1 parte animae0 secundo quos de3ectus corporales non suscepit+ ibi2 sunt enim plura ae.enera+ et corporis -itia+ a quibus omnino immunis e1titit* Circa primum duo 3acit2 primo ostendit quod Christus non suscepit i.entiam+ dicit* Verumtamen ma.enerali* Secundo specialiter de passionibus animae* Circa primum quaeruntur tria2 ! utrum Christus debuerit assumere naturam humanam cum hu8usmodi in3irmitatibus0 4 utrum omnes nostros de3ectus suscipere debuerit0 " utrum hos de3ectus quos assumpsit+ contra1erit* Articulus ! Utrum Christus naturam humanam cum de3ectibus et in3irmitatibus accipere debuit .is mo-ent ac di33iciliorem a33erunt quaestionem -erba Hilarii* Haec pars etiam di-iditur in duas2 primo ponit ob8ectionem0 secundo sol-it+ ibi2 sed si e1cussa sensus et impietatis hebetudine+ praemissis dili.

$&4&") Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ar.* 5 Praeterea+ ipse -enerat ad -incendum iabolum* Sed -incere est opus 3ortitudinis* .o non debuit -enire indutus in3irmitate carnis* $&4&5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ar.* " Praeterea+ contraria contrariis curantur* Sed Christus -enerat curare nostras in3irmitates* .r.* ! Ad primum sic proceditur* Videtur quod Christus humanam naturam cum in3irmitatibus hu8usmodi de3ectuum suscipere non debuit* Christus enim per suam incarnationem -otis antiquorum patrum satis3ecit* Isaiae (!+ &+ dicitur ad e1primendum desiderium sanctorum patrum2 consur.r.aretur di-inae 8ustitiae* .nitione abducebat+ ut dicitur Isai* <"+ 42 -idimus eum 6***7 despectum0 et sequitur2 unde nec reputa-imus eum* .e2 induere 3ortitudinem brachium domini* .r.* < Praeterea+ sicut culpa dero.nitionem adduceret* Sed per in3irmitates ma.o debuit contraria assumere+ scilicet robur et 3ortitudinem* $&4&() Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ar.o non debuit assumere in3irmitatem* $&4&') Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ar.r.o similiter nec debuit suscipere in3irmitates poenales+ ne dero.* ( Praeterea+ ipse -enerat ad hoc quod homines in di-inam co.itur absque omni culpa 3uerit+ -idetur quod poenales de3ectus suscipere non debuit* $&4&<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ar.is a sui co.r.o non debuit hu8usmodi in3irmitates assumere* $&4&&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! s* c* ! Sed contra+ Hebr* 4+ !%2 in eo in quo passus est+ et tentatus+ potens est et his qui tentantur+ au1iliari* Sed Christus ad .e consur.at -irtuti* Sed Christus non debuit assumere de3ectus culpae+ ne dero.at 8ustitiae+ ita in3irmitas dero.aretur di-inae -irtuti* $&4&%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ar.* 4 Praeterea+ hu8usmodi de3ectus poenae sunt* Sed poena non est 8usta nisi ubi culpa est* Cum i.

r.!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! s* c* " Praeterea+ Christus ad hoc -enerat ut esset mediator inter nos et eum* .r.entiam cibi+ quam etiam homo in statu innocentiae habuisset2 et ideo hos de3ectus simul cum natura in sua persona suscepit2 haec enim in sua persona suscipere+ est ipsa eo repraesentare ad placandum ipsum nobis* $&".ratiae et scientiae et -irtutis+ quae per hos de3ectus quos Christus assumpsit non impeditur* $&".4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! co* Respondeo dicendum+ quod Christus ad hoc -enit+ ut humanum .enus humanum* Sed opus redemptionis con.") Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ad ! Ad primum er.au1iliandum hominibus -enerat* .) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! s* c* 4 Praeterea+ Christus -enerat ad redimendum .ratiam et 8ustitiam0 et ea quae nostra sunt+ quodammodo in eum2 non autem nostra quae a nobis tantum sunt+ non a eo+ scilicet peccata+ quia per haec ad eum non ordinamur+ sed ma.enus in eum reduceret+ a quo per peccatum abductum erat* .o debuit eorum de3ectus suscipere* $&"..o dicendum+ quod desiderium sanctorum patrum 3uit ut -eniret in 3ortitudine spirituali+ scilicet .t ideo sicut mediator+ ea quae ei sunt+ in nos trans3undit+ scilicet .o nobiscum debuit communicare in poena* $&".5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ad 4 .rue compleri non poterat nisi per passionem+ ut in3ra dicetur* .o debuit de3ectus assumere+ secundum quos passibilis 3uit* $&".r.o debuit communicare cum utroque* Cum eo communica-it in 8ustitia* .t ideo ea quae 3ecit in nobis eus+ transtulit in eum+ non quidem in naturam di-inam+ sed in personam ea assumendo* >ecit autem eus in nobis naturam+ et per3ectiones naturae+ et de3ectus poenales+ et etiam quosdam naturales+ sicut indi.is deordinamur ab eo0 sed ea quae a eo in nobis sunt+ quae omnia in se ordinata sunt+ et ad ipsum nos ordinantia* .r.

<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod in3irmitas curatur optime per curationem suae causae+ et per consequens per contraria causae* Causa autem horum de3ectuum in nobis est culpa0 et ideo per contraria culpae hos de3ectus curare debuit+ scilicet per .loriam meam+ sed e8us qui me misit* 9loriam autem ei ma.is clari3ica-it per assumptam in3irmitatem+ inquantum in-entum est quod id quod est in3irmius ei+ est potentius hominibus0 ! Corinth* !* Articulus 4 Utrum omnes de3ectus praeter peccatum accipere debuit .i2 sed in3irmitas quam-is in eum non cadat+ tamen a eo non separat0 et ideo non est similis ratio* $&".%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ad ( Ad se1tum dicendum+ quod Christus non -enerat mani3estare se secundum humanam naturam+ sed secundum di-inam0 unde di1it2 er.Ad secundum dicendum+ quod quam-is culpa non praecesserit in ipso+ tamen praecessit in natura humana+ quam eo reconciliare -enerat0 et ideo inquantum consideratur ut .o non quaero .nat eo+ quia in ipsum non cadit+ sed etiam quia ab ipso separat2 quia est per-ersitas -oluntatis+ secundum quam anima nata est eo con8un.ratiae* $&".ratiam et -irtutes* $&".t praeterea per 3ortitudinem oppositam istis de3ectibus non -incitur iabolus+ sed per 3ortitudinem -irtutis et .') Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ad < Ad quintum dicendum+ quod culpa non solum repu.erens -icem totius naturae in satis3aciendo pro ipsa+ quidquid in natura humana ad de3ectum pertinens+ rationem 8ustae poenae habet+ etiam in ipso habuit* $&".() Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* ! ad 5 Ad quartum dicendum+ quod -enerat -incere 3ortem per 8ustitiam+ satis3aciendo0 et ideo oportuit quod haberet de3ectus+ secundum quod satis3aceret* .

ratia* Sed quidam de3ectus sunt qui per3ectioni .ratiae repu.o ipse debuit omnes nostros de3ectus suscipere* $&"!") Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ar.$&"!.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ar.ratiam et in3irmitatem quam accepit* Sed ipse accepit omnem .o aliquos suscepit+ eadem ratione omnes suscipere debuit* $&"!5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ar.r.r.r.* " Praeterea+ in susceptione nostrorum de3ectuum mani3estatur Christi humilitas* Sed ipse humiliatus est quantumcumque humiliari potuit0 ut dicit Aernardus* .* 5 Praeterea+ omnes de3ectus aequaliter dedecent ei ma8estatem* Si er.nant+ sicut caecitas+ et de3ectus membrorum* .* < Praeterea+ ipse cura-it naturam nostram per .nant+ sicut i.r.* 4 Praeterea+ sicut dicit amascenus+ quod est inassumptibile+ est incurabile* Sed ipse -enerat omnes nostros de3ectus curare+ er.o debuit omnes nostros de3ectus assumere* $&"!!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ar.o non omnes de3ectus habere debuit* $&"!') Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 s* c* " .r.o non omnes de3ectus debuit habere* $&"!() Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 s* c* 4 Praeterea+ Christus debuit esse per3ectus in .o debuit omnes suscipere* $&"!4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ar.* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur+ quod Christus debuit omnes de3ectus praeter peccatum assumere* Heb* 4+ !'+ dicitur+ quod debuit per omnia 3ratribus assimilari ut misericors 3ieret* Sed misericordia respicit omnem miseriam* .norantia+ et di33icultas ad bonum* .o omnem de3ectum suscipere debuit* $&"!<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 s* c* ! Sed contra+ Christus+ qui totam humanam naturam curare -enerat+ debuit inte.ratiam* .ritati naturae repu.ram habere* Sed quidam de3ectus sunt qui inte.

ratiae non important+ sicut importat pronitas ad malum+ et di33icultas ad bonum+ et hu8usmodi+ quae e1 carentia .r.o dicendum+ quod debuit 3ratribus assimilari quantum ad illa in quae omnes 3ratres con-eniunt+ quae ad de3ectum .unt* .norantiam+ di33icultatem ad bonum+ et hu8usmodi2 quia ipse -enerat ad hoc ut de plenitudine suae .unt enim e1 particularibus corruptionibus in sin.ratiae pertinent+ sicut i.ratiae non pertinent2 non enim 3uit 3ratribus similis nisi in natura speciei0 et ideo quantum ad actus et de3ectus qui consequuntur totam speciem+ debuit 3ratribus assimilari* $&"4.ratiae -el per3ectionis contin.Praeterea+ contraria nata non sunt 3ieri in eodem* Sed quaedam in3irmitates sunt sibi contrariae e1 contrariis causis causatae* .entia cibi et potus+ si-e quae pro peccato primi parentis in totam naturam de-enerunt e1 principiis naturae sibi relictae causat+ sicut 3ames+ sitis+ labor+ dolori+ et hu8usmodi* Indetractibiles autem passiones sunt quae de3ectum .ratiae omnes acciperemus* $&"!&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ad ! Ad primum er.o non potuit omnes nostras in3irmitates habere* $&"!%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 co* Respondeo+ dicendum+ quod+ sicut dicit amascenus+ Christus habuit in se omnes naturales et indetractibiles passiones* icuntur autem passiones naturales quaecumque uni-ersaliter humanam naturam consequuntur+ si-e e1 conditione naturae+ sicut indi.ulis personis0 et hos de3ectus assumere non debuit+ quia ad curandum naturae morbum -enit* Item illa non assumpsit quae ad imper3ectionem .1 hoc enim laus Christi minueretur+ si per3ectus in -irtutibus non 3uisset+ secundum quas est laus+ et -ituperium si-e detrectatio secundum earum opposita* Unde duo .) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod sicut eus cura-it omnes in hoc quod assumpsit naturam+ in qua omnes con-eniunt0 ita cura-it omnes de3ectus in hoc quod assumpsit illos de3ectus in quibus omnes con-eniunt+ e1 quibus quasi causis primordialibus alii .enera de3ectuum non assumpsit+ illa scilicet quae non uni-ersaliter humanam naturam consequuntur+ sicut lepra+ caecitas+ 3ebris+ et hu8usmodi2 contin.

* ! Ad tertium sic proceditur* Videtur quod hu8usmodi de3ectus contra1erit* Illud enim proprie contrahitur quod cum alio trahitur* Sed ipse hos de3ectus cum natura tra1it* .rare -enerat+ debuit in per3ectionibus potentior esse+ non in de3ectibus+ quia plus indi.r.ratiae pateretur0 neque qui naturam in aliis inte.* 4 Praeterea+ id quod e1 ratione ori.ratiam adducere+ de3ectum -el imper3ectionem .ratiae repu.inis matri similis est natus+ quae his de3ectibus sub8acuit* .ratiam+ non tamen+ omnem de3ectum* Articulus " Utrum hu8usmodi de3ectus susceperit+ -el contra1erit $&"4<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ar.o eos contra1it* $&"4() Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ar.oriuntur2 e1 passibilitate enim naturae quam assumpsit+ sequitur 3ebris+ et omnia hu8usmodi* $&"4!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod humiliari debuit inquantum potuit decenter* @on autem 3uit decens ut qui -enerat alios in .o ipse istos de3ectus contra1it* .rare -enerat+ ipse in his in quibus alii inte.ratiam+ ma.nant0 et ideo e1 hoc quod habuit omnem .r.ri sunt+ de3ectum pateretur* $&"44) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod quam-is omnes de3ectus aequaliter sint indecentes di-inae ma8estati quantum ad suam naturam+ non tamen quantum ad naturam assumptam+ ut patet e1 dictis* $&"4") Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* 4 ad < Ad quintum dicendum+ quod aliqui de3ectus sunt qui plenitudini .inis habetur+ proprie contrahitur* Sed e1 ratione suae ori.uisset ipse re3ormari quam re3ormare0 et ideo habuit omnem .inis Christus habuit hos de3ectus2 quia e1 ratione suae ori.is debet concludi quod non habuit omnes de3ectus quam quod habuit* Vel dicendum+ quod quia alios reinte.

inalis non 3uit* .r.o hos de3ectus contra1it* $&"4%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ar.r.* " Praeterea+ illud cum natura contrahitur quod e1 principiis naturae causatur* Sed hu8usmodi de3ectus+ ut 3ames+ sitis+ et hu8usmodi+ e1 principiis naturae causantur2 quia e1 actibus contrariorum in in-icem+ e1 quibus homo naturaliter constat* .o non contra1it eos* $&""!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " s* c* 4 Praeterea+ nos dicimur contrahere hos de3ectus quia nobis debentur propter culpam ori.* < Praeterea+ sicut culpa ori.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " s* c* ! Sed contra+ quod -oluntarie assumitur+ non contrahitur* Sed Christus -oluntarie assumpsit hos de3ectus+ sicut et ipsam naturam* .inem+ sequitur de necessitate quod hos de3ectus habeamus0 ideo dicimur hos de3ectus contrahere* Christus autem potuit humanam naturam sine his de3ectibus assumere+ sicut cum de3ectibus assumpsit0 et ideo non 3uerunt in eo e1 hoc ipso quod humanam naturam a parentibus tra1it0 sed sicut -oluntarie assumpsit naturam humanam+ ita et hos de3ectus2 et propter hoc dicitur assumpsisse hos de3ectus+ non contra1isse* .inalem* Sed in Christo culpa ori.o Christus hos de3ectus contra1it* $&"4&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ar.r.r.o hu8usmodi poenalitates contra1it* $&"".* 5 Praeterea+ -erbum contrahendi+ secundum quod hic loquimur+ -idetur traductionem importare* Sed Christus habuit hu8usmodi de3ectus per traductionem corporis e1 corpore+ non e1 conditione animae* .inalis contrahitur a patre+ ita istae poenalitates contrahuntur e1 matre+ sicut dictum est in 4 /ib* Sed Christus e1 matre passibilis natus est+ quam-is non e1 patre peccatore* .r.o Christus hos de3ectus non contra1it* $&""4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " co* Respondeo dicendum+ quod illud proprie contrahitur quod e1 necessitate alio tracto trahitur0 et quia e1 hoc ipso quod humanam naturam trahimus e1 parentibus per -itiatam ori.$&"4') Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ar.

eneratum+ inquantum hu8usmodi+ assimilatur ei quod .ine natus est+ sed supra naturam0 et ideo ratio non sequitur* #uaestio 4 Prooemium .ratiae quod naturae primo conditae datum 3uerat+ ut in 4 /ib* dictum est+ hu8usmodi de3ectus causantur* Sed Christus poterat naturam humanam accipere cum illa per3ectione quam .enerat ipsum acti-e+ quia a.o dicendum+ quod haec con8unctio con non solum notat simultatem temporis in hoc quod dicitur aliquid contrahi+ sed ordinem necessariae consecutionis unius ad alterum* $&""5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod .ens in .entis+ scilicet spiritus sancti0 et ideo quod assimilatus est matri in his de3ectibus+ hoc 3uit e1 sola e8us -oluntate* $&""<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ad " Ad tertium dicendum+ quod e1 principiis naturae sibi relictae+ idest pri-atae illo dono .ens similat sibi patiens0 quod autem aliquando natus assimilatur matri+ e1 qua .ratis in sua conditione natura humana acceperat0 et ideo non de necessitate contra1it+ sed -oluntarie assumpsit* $&""() Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ad 5 Ad quartum dicendum+ quod -erbum contrahendi non solum importat traductionem+ sed necessarium ordinem ad aliud tractum+ ut dictum est* $&""') Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ad < Ad quintum dicendum+ quod illud habet -eritatem in illis qui secundum le.$&""") Super Sent*+ lib* " d* !< q* ! a* " ad ! Ad primum er.eneratione+ sed solum materiam ministra-it2 tum quia non 3uit aliquis de3ectus e1 parte -irtutis a.eneratur materialiter+ est e1 de3ectu -irtutis acti-ae+ quae non potest materiam contrahere ad sui similitudinem0 unde -incunt motus materiae+ et assimilatur 3ilius matri* @eutro istorum modorum 3uit necessarium quod Christus matri assimilaretur2 tum quia mater non 3uit a.em naturae nascuntur0 Christus autem non sic e1 -ir.

$&""%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 pr* einde quaeritur de passionibus quas assumpsit e1 parte animae0 et circa hoc quaeruntur tria2 ! si anima Christi 3uerit passibilis+ et cu8us proprie sit pati0 4 de passionibus animalibus quae consequuntur e1 interiori apprehensione+ ut tristitia+ et hu8usmodi0 " de passionibus quae sunt secundum sensum corporalem+ sicut est dolor* Articulus ! Utrum corpus pati possit #uaestiuncula ! $&"5.* ! Ad primum sic proceditur* Videtur+ quod omne corpus possit pati* Omne enim quod mo-etur+ patitur2 quia motus in eo quod mo-etur est passio+ ut dicitur in " Ph?s* Sed omne corpus mo-etur* .o omne corpus patitur* $&"5!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! ar.r.is 3acta ab8icit a substantia+ ut dicitur Topic*+ /ib* (* Sed non omne corpus est corruptibile* .o et alia multo ma.o non omne corpus est passibile* $&"55) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! s* c* 4 .o patiuntur2 er.r.ere in minus potens* Sed omni corpore est aliquid potentius+ et omni substantia creata* .r.o omnis creaturae est pati* $&"5") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! s* c* ! Sed contra+ omne passibile est corruptibile+ quia passio ma.is quae sunt sub eis* $&"54) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! ar.* 4 Praeterea+ omne quod recipit+ patitur+ cum pati dicatur a patim+ quod est recipere* Sed corpora caelestia aliquid recipiunt+ scilicet illuminationem* .* " Praeterea+ omne quod est potentius+ natum est a.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! ar.r.

nius patiente+ secundum Au.* ! Ulterius* #uaeritur+ utrum anima sit passibilis0 et -idetur quod non* Sicut etiam 3ormae est a.o anima Christi non 3uit passibilis* $&"<.nius quam anima Christi* Sed a.o non etiam omne patitur* #uaestiuncula 4 $&"5<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 ar.r.* 4 Si dicatur+ quod patitur per accidens ad passionem corporis0 contra* Passionis terminus est corruptio* Sed anima non corrumpitur corrupto corpore* .ustinum* .o etiam non patitur corpore patiente* $&"5') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 ar.r.* 4 .o nullo modo alteratur+ corpore per accidens alterato* Sed passio proprie dicitur in motu alterationis+ ut dicitur* .Praeterea+ sicut dicitur in ! de .r.o non potest pati* $&"5() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 ar.r.ens est contrarium patienti* Sed non omne corpus habet contrarium* .ere+ ita materiae est pati* Sed anima non est composita e1 materia+ ut in ! /ib*+ distinct* %+ qu* <+ art* 4+ dictum est* .r.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " ar.r.o et ipsa aliquo modo patitur* #uaestiuncula " $&"5&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " ar.* " Praeterea+ e1 hoc anima mo-etur per accidens localiter ad motum corporis+ quia est in loco corporis per accidens* Sed nullo modo habet qualitatem corpoream+ neque per se neque per accidens* .ens est di.o anima non patitur per accidens passo corpore* $&"5%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 s* c* ! Sed contra+ ad motum totius+ per accidens mo-etur pars* Sed anima est pars totius compositi+ quod patitur* .eneratione+ omne a.* ! Ulterius* Videtur quod anima Christi non possit pati* #uia nihil est di.r.

o nullo modo 3uit in anima e8us passio* $&"<!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " ar.* " Praeterea+ impassibilitas est de ratione beatitudinis0 unde ponitur inter dotes corporis* Sed anima Christi 3uit beata* .o Christus passibilem animam assumpsit* $&"<5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " s* c* " Praeterea+ Christus -enit ma.r.ratiae non important* Sed passibilitas animae est hu8usmodi* .mentatum in ma8orem quantitatem* Ad hoc autem quod sit alteratio+ requiritur e1 parte alterati quod sit .r.Praeterea+ -irtus reddit animam quietam a passionum tumultibus0 et quanto -irtus est per3ectior+ tanto passiones in animam minus dominantur* Sed in Christo 3uit per3ectissima -irtus* .r.r.is curare de3ectus animae in nobis quam de3ectus corporis* Sed ipse suscepit naturam passibilem+ ut impassibilitatem nobis acquireret* .o debuit assumere animam passibilem+ ut per hoc impassibilitatem animae acciperemus* #uaestiuncula ! $&"<<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! co* Respondeo dicendum+ ad primam quaestionem+ quod cum dicit amascenus+ quod passio est motus ab uno in aliud+ non quilibet motus est passio+ sed solum alteratio+ proprie loquendo+ ut dicit philosophus2 quia in hoc solo motu aliquid a re ab8icitur et aliquid imprimitur+ quod est de ratione passionis* Motus enim localis est secundum id quod est e1tra rem+ quod est locus0 motus autem au.r.menti est secundum hoc quod e1 eo quod 8am est+ scilicet nutrimento+ producitur au.o anima e8us 3uit passibilis2 quia nihil compatitur quod non est passibile* $&"<") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " s* c* 4 Praeterea+ Christus assumpsit in natura nostra de3ectus qui totam naturam consequuntur+ qui imper3ectionem .o non 3uit passibilis* $&"<4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " s* c* ! Sed contra* =oannes amascenus dicit+ quod anima corpori inciso compatitur et dolet0 et hoc est+ quia unitur corpori passibili* Sed anima Christi con8uncta est corpori passibili* .

entis super patiens2 omne autem quod -incitur+ quasi trahitur e1tra terminos proprios ad terminos alienos0 et ideo alterationes quae contin.ustinum+ et secundum philosophum+ % Ph?sic* $&"<') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod in illuminatione non ab8icitur aliqua qualitas+ sed tantum recipitur2 et ideo non est passio* $&"<%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod eus qui est superior omni substantia creata+ in3luit rebus ad per3ectionem naturae ipsarum0 et ideo secundum quod ab ipso recipiunt+ non dicuntur proprie pati0 neque secundum quod corporalia a quibuscumque spiritualibus recipiunt* #uaestiuncula 4 $&"<&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod e1 dictis de 3acili potest patere qualiter in anima possit esse passio* #uia cum .is proprie dicuntur passiones+ sicut ae.1 parte -ero terminorum alterationis requiritur quod una qualitate e1pulsa+ alia introducatur2 sic enim de qualitate in qualitatem transitur* Sed ulterius ad rationem passionis requiritur quod qualitas introducta sit e1tranea+ et qualitas ab8ecta sit connaturalis2 quod contin.it e1 hoc quod passio importat quamdam -ictoriam a.o dicendum+ quod non omne mo-eri est pati+ nisi communiter et lar.e loquendo+ sicut etiam omne mo-eri quoddam corrumpi est+ secundum Au.rotationes quam sanationes+ sicut patet per amascenum et per philosophum* Unde patet quod illorum corporum tantum est proprie pati quae possunt e1tra naturam suam trahi0 et haec sunt corruptibilia* $&"<() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* ! ad ! Ad primum er.unt praeter naturam alterati+ ma.res per se subsistens 6aliter enim sub8ectum motus esse non posset7+ et quod sit corpus 6quia solum tale mo-etur+ ut in < Ph?sic*+ te1t* "4+ probatur7+ et ulterius quod habeat naturam contrarietati sub8ectam+ quia alteratio est motus inter contrarias qualitates* .

is proprie dicuntur passiones illae a33ectiones sensiti-ae ad quas sequitur tristitia+ -el etiam quae sunt cum .anima sit quid incorporeum+ sibi proprie non accidit pati+ nisi secundum quod corpori applicatur* Applicatur autem corpori et secundum essentiam suam+ secundum quod est 3orma corporea+ et secundum operationem suarum potentiarum+ prout est motor e8us* Secundum autem quod applicatur corpori ut 3orma+ sic non consideratur ut quid subsistens+ sed ut ad-eniens alteri2 unde sic non patitur per se+ sed per accidens+ sicut aliae 3ormae mo-entur motis sub8ectis compositis* In -iribus autem animae quantum ad operationem applicantur corpori solum -ires partis sensiti-ae et nutriti-ae* Sed quia operatio -irium nutriti-ae partis est in mo-ere+ non in mo-eri0 ideo secundum eas anima non patitur+ sed ma.anorum corporalium0 ideo non dicuntur pati per se+ nec anima secundum eas+ sed per accidens+ inquantum compositum patitur+ ut dicitur in ! de anima* Sed quia potentiae apprehensi-ae sensiti-ae sunt tantum in recipiendo speciem+ quae quidem non recipitur in sensu per modum rei+ sed per modum intentionis0 ideo in operatione harum -irium est quidem aliquo modo pati+ quantum ad hoc quod sunt -ires materiales+ et quantum ad hoc quod aliquid recipitur 6et propter hoc dicitur in 4 de anima te1t* <4+ quod sentire est quoddam pati7* Sed quia sensus non mo-etur a sensibili secundum conditionem mo-entis+ cum 3orma sensibilis non recipiatur in sensu secundum esse materiale prout est in sensibili+ sed secundum esse spirituale+ quod est proprium sensui 6unde non habet contrarietatem ad sensum+ sed est per3ectio e8us+ nisi secundum quod e1cedit proportionem sensus70 ideo non proprie dicitur pati+ nisi secundum quod e1cellentia sensibilium corrumpit sensum+ aut debilitat* Relinquitur er.ius dicit+ quod passio est motus animae per susceptionem boni -el mali* Sed quia accidit delectatio secundum con8unctionem con-enientis et connaturalis0 ideo adhuc ma.is a.o quod passio proprie dicatur secundum -ires appetiti-as sensiti-as2 quia hae -ires et materiales sunt+ et mo-entur a rebus secundum proprietatem rei2 quia non est appetitus intentionis+ sed ipsius rei0 et secundum hoc habet res con-enientiam ad animam+ -el contrarietatem2 et ideo dicit philosophus+ quod passio est quam sequitur delectatio -el tristitia2 et Remi.o quod pati sit proprie animae secundum partem sensiti-am+ ut dicitur in ' Ph?s* Sed quia hu8usmodi -ires non sunt subsistentes+ sed 3ormae or.it* Relinquitur er.

is adhuc proprie dicitur passio+ sicut in a33ectu sensibili dictum est+ et similiter accipitur hic passio* e passione autem animae secundum quod ab i.-ehementia si-e delectationis si-e tristitiae+ ut dicit philosophus < Metaph?sic*0 quia sic trahitur anima e1tra modum suum naturalem* .ere est pati quoddam* In appetitu autem intellecti-o adhuc est plus de ratione passionis2 quia -oluntas mo-etur a re secundum quod est bona -el mala+ quae sunt conditiones rei0 intellectus autem mo-etur secundum apprehensionem -eri -el 3alsi0 quae non sunt rei per se+ sed secundum quod sunt in anima2 quia bonum et malum sunt in rebus0 -erum et 3alsum sunt in anima+ ut dicitur in ( Metaph*0 unde ma.t quia mo-etur a33ectus a re secundum proprietatem rei quam res habet in se ipsa+ ideo per hunc modum contin.o dicendum+ quod ratio illa procedit de passione proprie dicta0 et concludit quod anima hoc modo passionis non patitur per se+ sed per accidens* $&"(!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod quam-is per corruptionem corporum+ anima non corrumpatur simpliciter quantum ad substantiam0 corrumpitur tamen compositio+ secundum quam actu est 3orma corporis0 et etiam -ires a33i1ae or.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 ad ! Ad primum er.ne in3ernali patitur+ dicendum est in quarto libro2 sic enim anima per se patitur* $&"(.it quod res habeat contrarietatem -el con-enientiam ad animam0 sed secundum quod apprehenditur ab intellectu+ omnis res habet con-enientiam+ inquantum apprehenditur ut -erum2 et ideo in operatione apprehensi-ae semper est delectatio0 in operatione autem a33ecti-ae est delectatio et tristitia2 et sic etiam tristitia ma.t sic loquimur hic de passionibus* Sed in -iribus intellecti-ae partis+ quam-is non sit proprie passio+ quia immateriales sunt0 tamen ibi est aliquid de ratione passionis2 quia in apprehensione intellectus creati est receptio0 et secundum hoc dicitur in " de anima quod intelli.anis+ ut quidam dicunt* .is recipit anima a re secundum a33ectum+ et -ehementius mo-etur+ quam secundum intellectum0 sicut dicit ion?sius+ 4 cap* de i-* @om*+ quod Hierotheus patiendo didicit di-ina+ idest e1 a33ectu circa di-ina in intellectum de-enit* .

ebatur autem corpori dupliciter2 scilicet secundum essentiam+ inquantum est 3orma et secundum potentias+ non tamen omnes+ sed quasdam0 unde anima Christi secundum essentiam tota patiebatur e1 laesi corporis passione0 sed quantum ad potentias patiebatur quidem passione imper3ectionis+ secundum operationes -irium a33i1arum or.ibilis erat corpori0 beatitudo autem e1 parte illa qua con8un.o dicendum+ quod quam-is anima Christi nihil sit di.ebatur di-initati* Con8un.nius+ non tamen impedit quin per accidens possit pati alio patiente* $&"(<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod per3ecta -irtus omnino non tollit animales passiones+ quia etiam aliquando utitur eis+ sicut 3ortitudo ira+ ut dicit philosophus2 sed 3acit ut nulla passio in eo sur.$&"(4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod anima dicitur esse in loco per accidens+ inquantum est pars compositi+ quod est in loco per se0 et sic mo-etur per accidens in loco2 et sic etiam -aletudo+ quae est compositi+ est animae per accidens+ inquantum est pars e8us0 et sic etiam per accidens patitur ad passionem corporis* #uaestiuncula " $&"(") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod anima Christi media 3uit inter di-initatem et carnem* .ebat in eo nisi e1 ordine rationis* $&"(() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " ad " .anis2 secundum alias -ero -ires+ quibus anima con-ertebatur in eum+ qualiter pateretur+ dicetur in3ra+ " art* $&"(5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* ! qc* " ad ! Ad primum er.t quia beatitudo inerat illi animae e1 di-initate+ corpus autem e8us erat passibile0 ideo passibilitas inerat illi animae e1 parte illa qua con8un.at quae rationem impediat* In Christo autem amplius 3uit2 quia enim 3uit per3ecta obedientia -irium in3eriorum ad superiores0 ideo nulla passio sur.

r.is eli.o non ele.* 4 Praeterea+ omnis tristitia est perturbatio quaedam* Sed in sapientem non cadit perturbatio* .r.ere* .* " Praeterea+ philosophus2 idem sine tristitia quam cum tristitia ma.* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur quod Christus non habuerit tristitiam* Isa* 54+ 5+ dicitur de eo2 non erit tristis+ neque turbulentus* $&"(&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! ar.r.ebatur -erbo per 3ruitionem+ erat .o neque in Christo+ qui 3uit ma1ime sapiens+ 3uit tristitia* Secundam probat Seneca tripliciter* Primo sic* >ortius non perturbatur a debiliori* Sed -irtus est 3ortior malitia* .r.endum est* Sed Christus+ cum 3uerit sapientissimus+ optime sci-it eli.o nullo modo* Secundo sic* @ullus perturbatur nisi de eo quod bonum suum perdit -el diminuit* Sed sapiens non perdit bona sua+ nec ei possunt au3erri+ quae sunt bona animae+ quia bona corporis non reputat sua* .o non perturbatur ab ea0 nec a -irtute+ quia -irtus non est -irtuti contraria2 er.lori3icatis0 et ideo e1 parte ista poterat pati+ et habebat statum -iatoris* Sed e1 parte illa qua con8un.o non perturbatur* Tertio sic* #uia 3ortuna nihil eripit nisi quod dedit* Sed non dedit -irtutem* .it aliquid pati cum tristitia* $&"'!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! s* c* ! .1 illa enim parte qua nata est anima corpori con8un.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! ar.Ad tertium dicendum+ quod anima Christi habuit utrumque statum+ scilicet -iatoris+ et comprehensoris0 unde secundum aliquid 3uit beata+ et secundum aliquid non 3uit beata* .o ipsam au3erre non potest0 et sic idem quod prius* $&"'.loriae descendisset+ sicut erat in aliis .r.lori3icata+ et habebat statum comprehensoris* Articulus 4 Utrum Christus tristitiam habuerit #uaestiuncula ! $&"(%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! ar.i+ non erat beati3icata0 alias e1 anima in corpus claritas .

o in eo 3uit ira* $&"'') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 s* c* 4 Praeterea+ nulla -irtus de3uit Christo+ nec aliqua -irtutis per3ectio* Sed de per3ectione aliquarum -irtutum est ira+ sicut 3ortitudinis+ ut dicitur in " .r.Sed contra+ Matth* 4(+ "%2 tristis est anima mea usque ad mortem* $&"'4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! s* c* 4 Praeterea+ 3letus est si.orius dicit+ ira per -itium e1caecat oculum mentis+ ira per Belum turbat* Sed in Christo oculus mentis neque e1caecatus neque perturbatus 3uit* .* " Praeterea+ secundum philosophum+ et amascenum+ ira est appetitus -indictae* Sed Christus non 3ecit aliquid ad -indictam* .o in Christo non 3uit ira* $&"'<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 ar.o in ipso non 3uit aliquis timor* .* 4 Praeterea+ sicut 9re.o in Christo non 3uit ira* $&"'() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 s* c* ! Sed contra+ in Christo 3uit ira per Belum+ ut patet =oan* 4* .num tristitiae* Sed Christus 3le-it2 =oan* !!* .r.* ! Ulterius* Videtur quod in Christo non 3uerit ira* Ira enim -itium est* Sed in Christo nullum 3uit -itium+ sed summa mansuetudo0 Matth* !!+ 4&2 discite a me+ quia mitis sum et humilis corde* .r.o in Christo non 3uit ira* $&"'5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 ar.th* .o ipse 3uit tristis* #uaestiuncula 4 $&"'") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 ar.r.r.r.* ! Ulterius* Videtur quod in Christo non 3uerit timor* Timor enim ma1ime opponitur 3ortitudini* Sed in Christo 3uit per3ectissima 3ortitudo* .o in Christo 3uit ira* #uaestiuncula " $&"'%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " ar.r.

unt in nobis passiones tristitiae+ quas quidem -irtus re3renat in -irtuosis+ sed in aliis etiam rationi prae-alent2 sed in Christo nunquam sur.loria animae descendat .o et -erus timor* #uaestiuncula ! $&"%") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! co* Respondeo dicendum+ ad primam quaestionem+ quod hic quaeritur de tristitia secundum quod est passio animalis in parte sensiti-a0 et ideo dicendum+ quod quia Christus -oluntarie assumpsit naturam nostram+ ut per eam nos redimeret+ ideo talem assumpsit qualem oportuit esse ad 3inem redemptionis nostrae0 unde quam-is in aliis beatis per quamdam redundantiam e1 .) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " ar.ebat motus .o et cetera* $&"%4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " s* c* 4 Praeterea+ e8usdem est dolor et timor* Sed in Christo 3uit -erus dolor* .$&"'&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " ar.loria corporis0 tamen in Christo non 3uit sic2 quia .* 4 Praeterea+ Au.r.lori3icentur etiam in3eriores+ et e1 .num per3ectionis est absque timore esse* Sed Christus 3uit per3ectissimus* .loria e8us quae inerat ei secundum 3ruitionem ei+ non impediebat passibilitatem animae e8us+ secundum quod erat pars humanae naturae2 et similiter laetitia quae inerat in superiori parte per 3ruitionem+ non redundabat in in3eriores0 et ideo cum accidebat aliquid contrarium delectationi in3eriorum partium+ erat de eo tristitia0 sed tamen aliter in ipso et in nobis2 quia in nobis in3eriores -ires non sunt per3ecte sub8ectae rationi0 et ideo quandoque praeter ordinem rationis insur.ustinus dicit+ quod si.r.* " Praeterea+ si dicatur+ quod timor inerat ei secundum sensualitatem0 contra* Timor est de 3uturo malo* Sed sensualitas in Christo non poterat 3uturum comprehendere* .o in eo non 3uit passio timoris* $&"%.r.r.o in Christo non poterat esse timor+ sed tantum dolor de praesenti* $&"%!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " s* c* ! Sed contra+ Marc* !52 coepit =esus pa-ere et taedere* .lori3icatione superiorum -irium .

is opponitur uni e1tremorum+ sicut mansuetudo super3luitati irae+ ma.it e1 hoc quod -is irascibilis tendit ad destructionem alicu8us quod apprehenditur contrarium -olito -el desiderato2 et si quidem sit e1 ordine .ienda est+ inquantum hu8usmodi2 potest tamen eli.it e1 hoc quod -irtus+ ut in 4 .it tristitiam+ inquantum utilis erat ad redemptionem humani .is quam diminutioni0 et ideo oppositum -itium nominatur ira2 et sic ira non 3uit in Christo* Alio modo dicitur ira -oluntas -indicandi aliquod male3actum0 et sic ira non est passio+ proprie loquendo+ nec est in irascibili+ sed in -oluntate2 et sic ira est in eo et beatis+ et in Christo 3uit* Tertio modo dicitur ira proprie quaedam passio -is irascibilis+ quae contin.i tristitia inquantum ad aliquod bonum ordinat+ sicut tristitia poenitentis ad salutem0 et ita etiam Christus ele.tristitiae nisi secundum dictamen superioris rationis+ quando scilicet dictabat ratio quod sensualitas tristaretur secundum con-enientiam naturae suae0 et ideo non 3uit in eo tristitia rationem per-ertens+ nec 3uit necessaria+ sed -oluntaria quodammodo* $&"%5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! ad ! Ad primum er.thic* dicitur+ quandoque ma.o dicendum+ quod per illam auctoritatem Isaiae e1cluditur a Christo tristitia rationem impediens* $&"%<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod perturbari dicitur e1 toto turbari0 et hoc est quando turbatio in3erioris partis ad superiorem per-enit+ ut e8us ordo turbetur2 et hoc non est in aliquo sapiente+ nec in Christo 3uit0 et sic concludunt rationes Senecae* $&"%() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod omnis tristitia+ ut dicitur in ' .thic*+ inquantum in se est+ 3u.eneris* #uaestiuncula 4 $&"%') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod ira tripliciter dicitur* #uandoque enim ira ponitur pro habitu -el actu -itii+ quod opponitur mansuetudini+ quod irascibilitas dicitur2 quod contin.

rationis insur.it e1 hoc quod appetitus sensiti-us re3u.o dicendum+ quod ratio illa procedit de ira secundum primum modum dicendi2 sic enim opponitur mansuetudini2 secundum autem quod est passio+ non opponitur+ sed est materia e8us circa quam+ quia etiam mitis irascitur quando oportet* $&"%&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod sicut in Christo delectatio superioris partis non tollebat tristitiam sensiti-ae partis0 ita etiam et ira sensiti-ae partis non impediebat in aliquo usum rationis2 quia quando di-initas permittebat unicuique partium humanitatis Christi a.it aliquod noci-um apprehensum0 et sic loquimur hic de timore* Unde dicendum+ quod hoc modo 3uit timor in Christo per eumdem modum sicut et de tristitia et ira dictum est+ inquantum scilicet e1 dictamine rationis et deitatis .ere quae sunt ei propria+ ut dicit amascenus+ una pars aliam non impediebat+ sicut in nobis accidit quod una pars impedit aliam* $&"&.ens+ -el ordinata ratione+ sic dicitur ira per Belum+ et sic 3uit in Christo0 si autem sit inordinata+ sic erit ira per -itium+ quae in Christo nullo modo 3uit* $&"%%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 ad ! Ad primum er.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod ira inordinata consistit in -indicta0 sed ira ordinata -indictam ad 8ustitiam ordinat+ ut scilicet -indictam non quaerat+ sed 8ustitiam0 et tantum puniat+ quantum 8ustitiae ordo permittit* #uaestiuncula " $&"&!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod timor etiam multipliciter dicitur* Uno modo nominat habitum -el doni -el -itii quod opponitur 3ortitudini+ et dicitur timiditas2 et sic habitus doni 3uit in Christo+ non autem habitus -itii* Alio modo sumitur pro actu -el -itii -el doni0 et sic similiter dicendum ut prius* Alio modo dicitur quaedam passio in irascibili+ quae consur.

* ! Ad tertium sic proceditur* Videtur quod in Christo non 3uerit -erus dolor in sensu* #uantumcumque enim est -is resistens laesi-o+ tantum dolor diminuitur e1 laesione pro-eniens* Sed in Christo 3uit in3inita -is ad resistendum laesi-o+ scilicet -irtus di-initatis* .ad8unctae+ appetitus sensibilis re3u.inatione+ et appetitus sensibilis ad timorem mo-ebatur* Articulus " Utrum in Christo 3uerit -erus dolor in sensu #uaestiuncula ! $&"&() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! ar.o dicendum+ quod ratio illa procedit de timore secundum quod est -itium+ quia passio timoris est materia circa quam est 3ortitudo* $&"&") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod omnis timor e1 aliqua imper3ectione est2 quia e1 imper3ectione est quod aliquid ab aliquo laedi possit* Christus autem quam-is 3uerit secundum animam per3ectissimus+ tamen laedi poterat e1 parte corporis0 et ideo e1 parte ista patiebatur imper3ectionem+ et timere poterat* $&"&5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod in homine appetitus sensibilis mo-etur e1 ima.o in eo dolor esse non poterat* $&"&') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! ar.iebat ea quae sunt sibi contraria* $&"&4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* 4 qc* " ad ! Ad primum er.inationis si-e aestimationis apprehensione immediate0 sed mediate etiam e1 apprehensione rationis+ inquantum e8us conceptio in ima.r.* 4 Praeterea+ dolor non est de re -oluntaria* Sed Christus -oluntarie passionem sustinuit* .o in eo dolor passionis non 3uit* .r.inatione imprimitur0 et ideo quando ratio in Christo prae-idebat laesionem corporis+ 3iebat species laesi-i in ima.

r.* 5 Praeterea+ tunc anima perturbatur+ quando usque ad rationem per-enit passio* Sed in Christo nulla 3uit perturbatio* .r.is per3ecte -idebat eum quam Paulus* Sed Paulus in raptu propter -isionem ei non sentiebat ea quae in corpore .o Christus in sanctitate per3ectus 3uerit+ ipse secundum superiorem partem rationis dolorem non habuit* $&5.o in parte intellecti-a non 3uit dolor passionis* $&5.r.$&"&%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! ar..o dolor non per-enit usque ad rationem* .r.5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ar.erebantur* .!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ar.-an.o nec Christus dolorem habebat e1 corporis laesione* $&"&&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! s* c* ! Sed contra+ Isa* <"+ 52 -ere dolores nostros ipse tulit* $&5.") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ar.r.) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! s* c* 4 Praeterea+ ad -eritatem doloris non requiritur nisi laesio et sensus* Sed corpus Christi laesum 3uit+ et sensum laesionis habuit* .o 3uit in eo -erus dolor* #uaestiuncula 4 $&5.* ! Ulterius* Videtur quod dolor usque ad superiorem rationem non per-enerit* =udicare enim de dolore non est pati dolorem* Sed in sanctis est tantum 8udicium de doloribus secundum rationem+ ut patet per ion?sium in epistola ad =oannem .* " Praeterea+ Christus ma.* 4 Praeterea+ secundum philosophum+ intellectus nullius partis corporis est actus* Sed dolor passionis non est in anima nisi e1 con8unctione ad corpus* .o non est in parte intellecti-a* $&5.elistam* Cum er.* " Praeterea+ secundum philosophum+ delectationi quae est secundum intellectum+ non est aliquid contrarium* Sed dolor est contrarius delectationi* .4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ar.

$&5;<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ar,* < Praeterea+ impossibile est eidem secundum idem contraria inesse* Sed dolor est delectationi contrarius* .r,o impossibile est quod secundum superiorem partem+ qua ,audebat de ei -isione+ doleret* $&5;() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 s* c* ! Sed contra+ ma8or est colli,atio potentiarum animae ad in-icem quam membrorum* Sed uno membro patiente alia compatiuntur0 ! Corinth* !4* .r,o una potentia animae patiente+ multo 3ortius aliae compatiuntur* $&5;') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 s* c* 4 Praeterea+ ma8or est a33initas potentiarum animae ad essentiam quam animae ad corpus* Sed anima secundum essentiam suam compatitur patienti corpori* .r,o et omnes potentiae patiuntur simul cum essentia* $&5;%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 s* c* " Praeterea+ in Psalm* %'+ 52 repleta est malis anima mea+ dicit 9lossa e1ponens de Christo2 idest doloribus* .r,o secundum omnes partes animae dolor inerat* #uaestiuncula " $&5;&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* ! Ulterius* Videtur quod dolor Christi non 3uerit ma8or omnibus doloribus* #uia quanto poena est acerbior et diuturnior+ tanto poena e1 dolore resultans est ma8or* Sed aliqui sancti diuturniorem et acerbiorem poenam perpessi sunt+ sicut patet de /aurentio et Vincentio* .r,o Christi dolor non 3uit ma1imus* $&5!;) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* 4 Praeterea+ in aliis sanctis dolor miti,abatur e1 contemplatione di-ina et amore+ sicut de Stephano cantatur2 lapides torrentis illi dulces 3uerunt* Sed in Christo 3uit ma1ima caritas+ et per3ecta ei contemplatio* .r,o dolor e8us ma1ime miti,abatur0 et ita 3uit minimus*

$&5!!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* " Praeterea+ innocentia patientis minuit dolorem poenae0 unde pueri qui sunt in /imbo+ non a33li,untur de carentia -isionis di-inae+ quia eis redditur non pro culpa quam ipsi commiserunt* Sed Christus sine culpa passus est* .r,o -idetur quod dolor suus 3uit mitissimus* $&5!4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* 5 Praeterea+ quanto ma8or est recompensatio de bono amisso+ tanto le-ius damnum amissionis portatur* Sed Christus habebat recompensationem ma1imam de amissione corporalis -itae per passionem+ scilicet salutem humani ,eneris* .r,o dolor ille 3uit minimus* $&5!") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* < Praeterea+ quanto est pretiosius quod amittitur+ tanto est ma8or dolor de amissione* Sed eus+ quem homo per peccatum amittit+ est di,nior quam -ita corporalis Christi* .r,o dolor qui est de amissione ei+ est ma8or quam dolor Christi de amissione -itae corporalis* $&5!5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* ( Praeterea+ quanto aliquid est ma,is dispositum ad patiendum+ tanto minus dolet de passione* Sed Christi corpus ma,is 3uit dispositum ad patiendum quam corpus Adae* .r,o Adam ma,is doluisset+ dato quod laesus 3uisset* $&5!<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ar,* ' Praeterea+ quanto natura est perceptibilior+ tanto est ma8or dolor* Sed natura animae perceptibilior est quam natura cu8uslibet corporis* .r,o dolor animae de passione In3erni+ quam in seipsa patitur ab i,ne+ est ma8or quam dolor Christi* $&5!() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " s* c* ! Sed contra+ Thren* !+ !42 o -os omnes qui transitis per -iam+ attendite et -idete si est dolor sicut dolor meus0 quasi diceret+ non* .r,o dolor suus 3uit ma1imus omnium dolorum* $&5!') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " s* c* 4

Praeterea+ Christus 3uit optime comple1ionatus0 quod patet e1 hoc quia habuit nobilissimam animam+ cui respondet aequalitas comple1ionis in corpore* Sed quanto homo habet meliorem comple1ionem in corpore+ tanto ma,is sentit laesiones corporis+ quia habet meliorem tactum* Cum i,itur dolor sit sensus laesionis+ -idetur quod in Christo 3uerit ma1imus dolor* $&5!%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " s* c* " Praeterea+ -irtuosi hominis est suam -itam dili,ere0 unde et peccatores seipsos odiunt intantum quod seipsos inter3iciunt+ ut probat philosophus in & .thic* Sed Christus 3uit -irtuosissimus* .r,o ma1ime suam -itam dile1it2 er,o dolor de amissione -itae suae 3uit ma1imus* #uaestiuncula ! $&5!&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! co* Respondeo dicendum ad primam quaestionem+ quod sicut delectatio sensibilis causatur e1 con8unctione con-enientis secundum sensum0 ita dolor sensibilis causatur e1 con8unctione e8us quod non est con-eniens sensui* Sed inter omnes alios sensus solus tactus est discreti-us eorum e1 quibus consistit temperamentum corporis2 unde quod est con-eniens secundum tactum+ est con-eniens ipsi temperamento corporis0 et propter hoc completa delectatio sensibilis est in sola perceptione tactus0 et similiter illud quod est incon-eniens tactui+ est contrarium temperamento corporis2 et ideo dicit philosophus in " de anima+ quod corrumpentia tactum corrumpunt animal+ non autem corrumpentia auditum+ nisi simul contin,at e1 accidenti et tactum corrumpi0 et ideo in solo tactu est dolor+ qui accidit e1 laesione temperamenti ipsius corporis* Unde cum in corpore Christi 3uerit -era laesio+ quia 3uit di-isio continui per cla-os+ et 3uerit ibi -erus tactus0 de necessitate oportet dicere+ quod 3uerit ibi -erus dolor* #ualiter autem e1ponenda sint -erba Hilarii+ in 3ine dicetur* $&54;) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! ad ! Ad primum er,o dicendum+ quod quam-is in corpore Christi esset -is deitatis+ in3initam ad resistendum potestatem habens0 non tamen resistebat+ sed dimittebat carnem pati quidquid proprium+

1 quo patet quod tristitia est passio animalis+ sed dolor est ma.ut dicit dolor* amascenus2 et ideo 3uit ibi laesio+ et per consequens $&54!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod -oluntas rationis non e1cludit dolorem sensus0 sicut aliquis -ult secundum rationem comburi+ ut sanetur+ sed tamen in combustione dolorem sensibilem e1peritur0 ita et 3uit in Christo* $&544) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod non potest esse tanta -is contemplationis quod dolorem sensibilem e1 laesione corporis tollat+ si corpus laedatur+ nisi per eam abstrahantur -ires in3eriores omnino a suis actibus+ per modum quo una potentia intense operans abstrahit aliam a suo actu2 et hoc modo accidit in raptu Pauli* Sed in Christo una -is non tollebat aliam a suo actu+ nisi secundum quod ratio et deitas con8uncta ordinabat2 et ideo per3ectio contemplationis dolorem sensibilem non tollebat* #uaestiuncula 4 $&54") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 co* Ad secundam quaestionem dicendum+ quod in dolore et tristitia duo in-eniuntur0 scilicet contrarietas contristantis et dolorem in3erentis ad contristatum et dolentem et perceptio e8us2 et quantum ad haec duo tripliciter di33erunt* Primo quantum ad contrarietatem2 quae quidem in dolore attenditur quantum ad ipsam naturam dolentis+ quae per laesi-um corrumpitur0 sed in tristitia quantum ad repu.is passio corporalis* #uandoque tamen tristitia+ lar.e loquendo+ dolor dicitur0 unde Au.uit dolorem animae secundum se+ qui proprie dicitur .nantiam appetitus ad aliquid quod quis odit* Secundo quantum ad perceptionem2 quae quidem in dolore semper est secundum sensum tactus+ ut dictum est+ in tristitia autem secundum apprehensi-am interiorem* Tertio quantum ad ordinem istorum duorum2 quia dolor incipit in laesione+ et terminatur in perceptione sensus+ ibi enim completur ratio doloris0 sed ratio tristitiae incipit in apprehensione+ et terminatur in a33ectione0 unde dolor est in sensu sicut in sub8ecto+ sed tristitia in appetitu* .ustinus distin.

e etiam tristitia dolor dicitur+ sicut e1 dictis patet+ tristitia non potest esse in ratione sicut in sub8ecto+ sed solum sicut in ostendente id quod est -oluntati repu.eneris ei displicebant0 unde in ratione in3eriori poterat esse tristitia etiam secundum quod ad ob8ecta sua comparatur* .itur* /oquendo autem de dolore secundum quod lar.tristitia+ et dolorem animae per corpus+ qui proprie dicitur dolor* /oquendo i.t hoc etiam quidam aliis -erbis dicunt+ scilicet quod patiebatur ut est natura corporis+ non autem ut est principium humanorum actuum0 et sic etiam dicunt quod in3erior .t quia unaquaeque potentia ad naturam pertinet secundum quod in essentia animae radicatur+ quae est essentialis pars naturae totius+ rationem autem potentiae habet secundum comparationem ad ob8ecta0 ideo dicitur a quibusdam+ quod passio doloris per-eniebat usque ad rationem superiorem+ inquantum est natura+ secundum quod laesio corporis ad essentiam animae per-eniebat0 et ulterius ad omnes potentias+ secundum quod in essentia animae radicantur2 non autem per-eniebat ad eam inquantum est ratio2 quia secundum quod ad ob8ectum suum comparatur+ nullum detrimentum e1 passione corporis sentiebat+ cum in contemplatione di-inorum non impediretur* .nans0 nisi ratio accipiatur prout comprehendit -im apprehensi-am et a33ecti-am+ in qua est tristitia sicut in sub8ecto+ quam-is non tristitia quae est passio+ quae solum est in sensiti-a parte+ ut prius dictum est* @ulla autem -irtus apprehensi-a ostendit nisi suum ob8ectum* Ob8ectum autem superioris rationis sunt bona aeterna+ e1 quibus nihil erat contrarium -oluntati Christi0 unde in ratione superiori+ secundum quod ad ob8ectum suum comparatur+ non poterat esse tristitia in Christo0 poterat autem esse quantum ad rationem in3eriorem+ cu8us ob8ectum sunt res temporales0 in quibus aliquid contrarium -oluntati e8us aliquo modo accidere poterat+ ut in3ra+ dist* !'+ qu* !+ art* 4+ quaestiuncul* 4+ patebit* Sic ipsa laesio erat contra aliquam -oluntatem Christi+ qua naturaliter mortem re3utabat+ et similiter etiam mala humani .itur de dolore proprie dicto+ sic quantum ad laesionem+ quae est materiale in ipso+ se e1tendit in Christo ad omnes potentias animae+ secundum quod in essentia animae radicantur+ ad quam etiam laesio corporis per-enit+ secundum quod est e8us 3orma0 sed quantum ad perceptionem laesionis+ quae est 3ormale in dolore+ sic consistit in solo tactu+ cu8us est solus percipere laesi-um inquantum laedit+ scilicet inquantum corporaliter con8un.

ano corporali+ dicitur+ quod intellectus non est actus alicu8us partis corporis* Vel potest considerari inquantum haec potentia radicatur in essentia animae0 et sic+ cum anima secundum suam essentiam sit 3orma corporis0 et intellectus et omnes aliae -ires sunt actus corporis+ et per accidens ad passionem corporis patiuntur dupliciter+ tum e1 ordine rationis ad essentiam+ tum e1 ordine intellectus ad alias potentias quae operantur per or.endum est+ sicut ustionem quae est propter sanitatem* .eneris+ erat optima2 et sic etiam ratio in3erior ut ratio non tristabatur de morte+ sed solum ut natura2 et sic dicta distinctio erit de ratione secundum quod comparatur ad ob8ectum* $&545) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ad ! Ad primum er.it enim quandoque aliquid in se consideratum+ esse naturae no1ium+ quod tamen in ordine ad 3inem aliquem eli.ratio compatiebatur et ut est natura+ et ut est ratio* #uam-is etiam aliter possit intelli.o dicendum+ quod intentio ion?sii 3uit dicere+ quod sancti nullo modo quantum ad rationem mo-entur a rectitudine rationis+ quod omnium -irtuosorum est0 et etiam a tranquillitate mentis+ quod per3ectorum est0 et ideo dicit eos quantum ad rationem non pati+ non quin e1perientia doloris aliquo modo usque ad rationem per-eniat0 et hanc e1perientiam 8udicium de passionibus nominat* $&54<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod intellectus dupliciter potest considerari* Vel ut est potentia quaedam0 et sic potentia determinatur ad actum2 quia cum operatio intellectus non e1erceatur mediante aliquo or.t sic etiam mors Christi erat quidem in se mala+ inquantum erat nocumentum naturae0 in ordine autem ad 3inem redemptionis humani .uitur ratio ut natura et ut ratio2 quia ratio ut natura dicitur secundum quod 8udicat de eo quod est secundum se bonum -el malum+ naturae con-eniens -el no1ium0 ratio autem ut ratio+ secundum quod 8udicat de eo quod est bonum -el malum in ordine ad alterum* Contin.i distinctio qua distin.anum corporale+ e1 quarum impedimento accidit impedimentum in operatione intellectus+ sicut in phreneticis patet* $&54() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ad " .

audium consequens+ erat in superiori parte rationis in ordine ad suum ob8ectum0 dolor autem non per-eniebat ad superiorem rationem+ ut dictum est+ nisi secundum quod 3undatur in essentia animae0 sed in ratione in3eriori et in sensualitate et in sensu erat tristitia et dolor+ etiam secundum comparationem ad ob8ecta+ inquantum secundum has potentias dolebat de poena corporis+ et aliis hu8usmodi2 qui tamen dolor erat quodammodo materia .it+ sed de aliquo delectabili apprehenso+ quando scilicet intellecti-a pars delectatur de aliquo quod in ipsis rebus accidit consonum -oluntati0 et sic haec delectatio non est de uno contrariorum secundum quod est in anima+ secundum quod non habet contrarium+ quia intentiones contrariorum in anima non sunt contrariae+ cum sint simul0 sed secundum quod est in re+ secundum quod habet contrarietatem0 unde et tali delectationi rationis potest esse tristitia contraria in parte intellecti-a e1istens+ sicut est in aemonibus+ et animabus damnatorum* $&54') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ad 5 Ad quartum dicendum quod homo dicitur perturbari+ quando per-enit passio usque ad rationem+ immutans ipsam a sui aequabilitate0 non autem quando per-enit e1perientia doloris -el passionis ad rationem* $&54%) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* 4 ad < Ad quintum dicendum+ quod 3ruitio deitatis+ et .Ad tertium dicendum+ quod delectatio intellectus dicitur dupliciter* Uno modo ita quod sit intellectus quantum ad sub8ectum et quantum ad ob8ectum0 et haec est illa delectatio qua intellectus delectatur in hoc quod intelli.ibile et per3ectio intellectus+ nec aliquam laesionem intellectui a33erre potest+ sicut in sensu accidit0 ideo tali delectationi non est tristitia contraria* Alio modo delectatio intellectus dicitur quantum ad sub8ectum+ sed non quantum ad ob8ectum2 quia non delectatur per hoc quod intelli.itur secundum quod est intelli.audii 3ruitionis+ inquantum .t quia utrumque contrariorum intelli.audium impedit+ sicut quodlibet contrarium impeditur a suo contrario2 tristitia autem quae erat in .audium 3ruitionis impediebat+ neque per modum contrarietatis+ neque per modum redundantiae* Tristitia enim contrarium .audium illud se e1tendebat ad omnia illa quae apprehenduntur ut eo placita* .t sic patet quod dolor qui erat in anima Christi+ nullo modo .i* .

audio 3ruitionis contraria erat2 quod patet e1 tribus* Primo+ quia non inerat eidem secundum idem+ sed -el in di-ersis potentiis erat+ -el in eadem secundum di-ersam operationem0 secundo+ quia non erat de eodem0 tertio+ quia unum erat materia alterius+ sicut accidit in poenitente qui dolet+ et de dolore .it* #uaestiuncula " $&54&) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " co* Ad tertiam quaestionem dicendum+ quod ma.antis* Tertio e1 -oluntate patientis2 quia enim -oluntarie patiebatur+ ut satis3aceret pro peccato totius humani .anima Christi+ nullo modo .ere quae propria sibi erant+ ut dicit amascenus0 et ideo dolor suus 3uit absque omni admi1tione alicu8us miti.thic*+ impedit omnem delectationem per quamdam redundantiam+ secundum quod nocumentum unius potentiae redundat in aliam* Talis autem redundantia+ ut dictum est+ non 3uit in Christo+ nisi quando ipse -olebat0 unde .audet* Sed ulterius omnis tristitia+ secundum philosophum in ' .audium quod erat in superiori ratione per comparationem ad ob8ectum+ non redundabat in -ires in3eriores+ ut ab eis dolor et tristitia tollerentur0 neque ulterius in corpus+ ut a laesione immune esset+ nec per consequens in animam nec in potentias secundum quod in essentia animae radicantur+ prout laesio corporis ad essentiam animae et ad potentias in ea radicatas pertin.nam acerbitatem2 tum e1 comple1ione patientis+ quae erat temperatissima0 unde habebat optimum tactum+ et per consequens erat in eo -ehemens sensus laesionis 6bonitas enim tactus attestatur etiam bonitati comple1ionis et bonitati mentis+ ut dicitur in 4 de anima+ te1t* &572 tum e1 .nitudo doloris sensibilis Christi potest considerari e1 tribus* Primo e1 ipsa natura passionis0 et sic habuit ma.atur dolor sensibilis e1 in3lu1u superiorum -irium in in3eriores+ propter contemplationem quae abstrahit in3eriores -ires aliqualiter a suis actibus+ -el etiam propter complacentiam -oluntatis e1 amore e8us propter quod patitur* In Christo autem non 3uit talis habitudo potentiarum ad in-icem+ ut dictum est0 immo unicuique permittebatur a.eneris+ ideo .enere poenae+ quia in locis ma1ime sensibilibus 3uit laesus+ scilicet in manibus et pedibus2 tum etiam e1 multitudine passionum+ quia per totum corpus laesionem sustinuit* Secundo e1 puritate doloris2 quia in aliis patientibus miti.

dolorem e1cedentem omnes alios dolores assumpsit* Similiter etiam dolor animalis+ qui tristitia dicitur+ qui erat in appetitu sensiti-o+ -el in ratione ut natura+ e1 his duobus ultimis habebat ma,nitudinem0 et tertio e1 turpitudine mortis+ et e1 dilectione -itae corporalis quae optima erat0 et e1 ma,nitudine eorum qui eum laedebant0 et e1 de3ectibus humani ,eneris+ quibus e1 ma1ima caritate compatiebatur* $&5";) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad ! Ad primum er,o dicendum+ quod potest in-eniri passio alicu8us sancti quae 3uerit ma,is dolorosa quantum ad aliquid+ -el quantum ad diuturnitatem+ -el aliquid hu8usmodi0 sed non simpliciter+ omnibus pensatis* $&5"!) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod in Christo non re3undebatur ,audium contemplationis in sensum+ sicut in aliis accidit+ ut dictum est* $&5"4) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad " Ad tertium dicendum+ quod innocentia patientis minuit quidem dolorem secundum numerum+ quia non dolet de tot+ sicut peccator+ qui dolet de poena et de laesa conscientia0 sed addit dolorem quantum ad intensionem poenae+ per se loquendo+ et inquantum apprehendit eam ut ma,is indebitam* Sed pueri non a33li,untur de carentia di-inae -isionis+ quia non est carentia alicu8us eis proportionati+ ut in 4 /ib*+ dist* ""+ qu* 4+ art* 4+ dictum est+ cum ,ratiam non habeant+ nec e1 eis 3uit quod non habuerunt* $&5"") Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad 5 Ad quartum dicendum+ quod recompensatio 3acit ,audium in ratione ut ratio considerata+ quae apprehendit hoc malum in ordine ad aliud bonum0 et inquantum ,audium e8us re3unditur in alias -ires+ secundum hoc miti,atur dolor aliarum -irium* In Christo autem hoc non 3uit0 et ideo non sequitur* $&5"5) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad < Ad quintum dicendum+ quod sicut ,audium comprehensoris superat omne ,audium -iatoris0 ita dolor -el tristitia damnati superat omnem dolorem -iatoris0 unde cum Christus non

assumpserit nisi dolorem -iatoris+ dolor damnati+ si-e quem habet quantum ad poenam damni+ si-e quem habet quantum ad poenam sensus+ est ma8or quam 3uerit dolor Christi2 quia ille dolor 3acit damnatum miserum+ quod absit ut de Christo dicatur* Sed dolor quem habet aliquis -iator de peccato+ non est tantus+ quantus est dolor Christi2 tum quia miti,atur e1 spe -eniae+ tum quia non est tanta perceptibilitas dolentis+ quam-is sit ma8us bonum amissum* $&5"<) Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad ( Ad se1tum dicendum+ quod quam-is in Christo 3uerit ma8or dispositio ad patiendum quam in Adam 3uisset+ tamen in eo etiam 3uit ma8or sensus laesionis quam in Adam 3uisset+ et ideo ma8or dolor* $&5"() Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " ad ' Ad septimum dicendum sicut ad quintum* .1positio te1tus $&5"') Super Sent*+ lib* " d* !< q* 4 a* " qc* " e1pos* @on sentit corpus+ sed anima* Contra* Sentire est con8uncti+ secundum philosophum* .r,o neque corporis neque animae+ sed omnis* icendum+ quod eorum quae sunt con8uncti+ quaedam insunt toti ratione animae+ ut sentire+ et hu8usmodi0 et haec attribuuntur animae eo modo loquendi quo dicitur calor cale3acere+ quia est principium cale3aciendi2 quaedam autem insunt toti ratione corporis+ ut dormire+ et hu8usmodi0 et haec attribuuntur corpori+ et non animae* #uaedam autem non per corpus+ immo etiam sine corpore sentit* Contra* In ! de anima dicitur2 destructo corpore+ anima non reminiscitur neque amat0 et est similis ratio de illis quae hic inducuntur* icendum+ quod amor+ timor+ et hu8usmodi+ omnia aequi-oce sumuntur2 quandoque enim nominant passionem proprie dictam0 et sic sunt in parte sensiti-a0 et ideo non possunt esse sine corpore2 quandoque autem sumuntur pro actu -oluntatis aliquid eli,entis -el repudiantis0 et sic possunt esse sine corpore sicut et -oluntas* Suscepit nostram -etustatem0 contra* Simile non consumit suum simile* .r,o -etustas -etustatem consumere non potuit* icendum+ quod duple1 -etustas est0 scilicet culpae+ et poenae+ quae ad -eterem hominem pertinent* Vetustas er,o poenae non

opponitur no-itati ,ratiae+ immo materialiter se habet ad ipsam+ inquantum meritum consistit in poena decenter tolerata0 et ita -etustas poenae cum no-itate ,ratiae+ opponitur -etustati culpae+ et delet eam+ et per consequens -etustatem poenae quae e1 -etustate culpae causatur consumet in statu ,loriae0 propter hoc simple1 -etustas potuit delere duplam+ quod dupla -etustas non potuisset+ quia non habuisset no-itatem ad8unctam* @on enim assumpsit i,norantiam* Contra* amascenus2 naturam i,norantem et ser-ilem accepit* Praeterea+ /eo Papa in Serm* 5 .piphan*2 adora-erunt in3antem in nullo ab aliis pueris se,re,atum* .r,o i,norantem sicut alii* icendum ad primum+ quod ipsemet amascenus seipsum e1ponit2 dicit enim naturam assumptam i,norantem+ si secundum intellectum separetur assumptum ab assumente0 idest+ si consideretur illa natura assumpta quasi non 3uisset assumpta2 et tunc i,norans 3uisset+ sicut est in aliis hominibus* Ad secundum dicendum+ quod intelli,itur quantum ad corporalia+ -el secundum apparentiam* @umquid in eo essent de3ectus: Scilicet culpae2 alias auctoritas non probaret intentionem Ma,istri* #uos enim de3ectus habuit+ -el ad ostensionem -erae humanitatis 6***7 -el ad impletionem operis ad quod -enerat 6***7 -el ab immortalitatis desperatione eri,endam spem nostram 6***7 suscepit* .t -idetur quod prima causa non -aleat2 quia -era humanitas potuit esse sine his de3ectibus+ sicut 3uit in primo statu+ et erit in ultimo* Item -idetur quod nec secunda2 quia opus redemptionis+ ad quod -enerat+ per mortem imple-it* .r,o non oportebat quod 3amem+ sitim+ et alia hu8usmodi assumeret* Item -idetur quod nec tertia2 quia ma,is -idetur desperationem salutis inducere in3irmitas e8us qui sal-are -enerat* Ad primum er,o dicendum+ quod -eritas humanitatis necessarium erat quod ostenderetur2 quia e1i,ebatur ad redemptionem quod esset eus et homo2 nec humanitas secundum statum primum et ultimum erat nobis nota+ sed secundum statum secundum2 et ideo oportuit quod assumeret de3ectus qui nobis insunt secundum istum statum* Ad secundum dicendum+ quod alii de3ectus quos assumpsit+ 3undantur super eamdem causam+ scilicet supra passibilitatem naturae2 et ideo simul cum de3ectibus quibus opus redemptionis completum est illi assumpti 3uerunt* Ad tertium dicendum+ quod in3irmitas carnis desperationem non inducit+ propter di-initatis -irtutem ad8unctam0 sed ma,is spem eri,it2 quia sicut in ipso+ ita et in

nobis in3irmitas tolletur* oles er.num illum dolorem sustinuit+ ut istum tolleret* Aut contristatur quis per passionem* Videtur quod in Christo non 3uit propassio* Matth* '+ dicit 9lossa+ quod propassio est subitus motus cui non consentitur* Hoc autem est -eniale peccatum* Item tristitia semper -idetur esse passio+ quia est in .tiam sua -ulnera doluit0 ut dictum est* Item quaeritur+ si sua et nostra -ulnera doluit+ quis 3uerit ma8or dolor* icendum ad primum+ quod ratio ut ratio+ non dolebat de suis -ulneribus propter bonum quod sequebatur2 dolebat autem sensualitas+ et ratio considerata ut natura* Ad secundum dicendum+ quod non sunt unius rationis dolor corporalis passionis Christi+ et dolor animalis+ qui tristitia dicitur+ secundum quem nostris de3ectibus compatiebatur0 et ideo non sunt comparabiles* Si autem sumatur dolor passionis animalis+ tunc dicendum+ quod 3uit ma8or dolor compassionis quam passionis2 quia caritas qua de nostris malis dolebat+ praeponderat aequalitati comple1ionis suae+ qua dolebat de passione sua2 et iterum pretiosior ei erat honor di-inus+ qui laedebatur culpis nostris+ quantum e1 nobis erat+ quam sua -ita corporalis2 et etiam in hu8us si.enere passionis0 sicut ea quae par-a sunt+ quasi pro nihilo reputantur0 sicut dicit amascenus+ quod proprie passio est+ quando habet aliquam ma.o+ domine =esu+ non tua+ sed mea -ulnera* Contra* .nitudinem perceptibilem* Ad tertium dicendum+ quod amascenus loquitur de passionibus corporalibus+ non .enere passionis* Item -idetur quod nunquam sit passio+ ut dicit amascenus+ sed passionis sensus* icendum+ quod passio importat immutationem patientis* @on autem dicitur aliquis immutari simpliciter+ quando id quod est principale in ipso+ permanet immutatum2 et ideo simpliciter loquendo+ quando ratio non immutatur a sui aequalitate+ -el aequitate+ non dicitur passio+ sed propassio+ quasi imper3ecta passio2 et hoc modo 3uit in Christo* .t ideo dicendum ad primum+ quod proprie loquendo+ est immutatio in3erioris partis tantum0 et quando talis immutatio in nobis accidit+ non praeordinatur a ratione2 ideo 9lossa secundum statum potentiarum in nobis loquens+ dicit propassionem subitum motum* In Christo autem aliter 3uit+ ut e1 dictis patet* @ec tamen est -erum quod omnis subitus motus sensualitatis sit peccatum -eniale0 sed tunc tantum quando est tendens in illicitum+ quod in Christo nullatenus 3uit* Ad secundum dicendum+ quod dicitur non esse passio+ quia non est per3ecta passio+ quam-is sit de .

enera0 quibus e1presse dicit+ humanitatem Christi his in3irmitatibus sub8acuisse0 quod tamen littera ne.i* .t secundum hoc sol-untur tria di33icilia quae in -erbis e8us -identur esse* Primum est quod dicit2 poena in eo desae-it sine sensu poenae0 et hoc nominat supra naturam passionis+ quae scilicet sensum poenae in3ert+ qui est dolor2 quod non potest intelli.ister inducit2 quarum una incipit+ ibi2 interro.a quid sit2 alia est notula quae incipit ibi2 cum haec passionum .animalibus* Uni.atur quantum ad sensum rationis+ qui non 3uit immutatus per hu8usmodi passiones a sua aequalitate2 et propter hoc dicitur+ quod poena in ipso dominium non habuit0 -el etiam quod ipsum -erbum non est a33ectum hu8usmodi passionibus secundum secundam solutionem+ ut -idetur dicere in notula a33i1a* Aliud di33icile est quod dicit2 non habens naturam ad dolendum0 et hoc dicitur+ quia non erat in natura illa ordo ad dolorem e1 aliquo merito peccati+ sicut est in nobis2 et per hunc modum di1it supra+ quod dominici .itur in3irmitatem dominatam hu8us corporis credis+ cu8us tantam habuit natura -irtutem: Secundo meritum doloris+ quod patet e1 hoc quod dicit2 non tamen -itiosa in3irmitatis nostrae 3orma erat in corpore* Tertio necessitatem doloris0 quod patet e1 hoc quod dicit2 -ideamus an ille ordo passionis in3irmitatem in domino doloris permittat intelli.at+ ut -idetur* Alii dicunt+ quod loquitur de Christo quantum ad deitatem0 quia disputat contra illos in his -erbis qui ei 3ilium creaturam dicebant* Sed huic non consonant -erba auctoritatis+ quae 3aciunt mentionem de Christi carne* Solutio autem Ma.erat* .t hoc -idetur probabile e1 his auctoritatibus quas in littera Ma.i de sensu e1teriori+ quia sic poneretur corpus illud insensibile esse0 sed oportet quod intelli.istri consistit in hoc quod simpliciter noluit remo-ere a Christo dolorem+ sed tria quae sunt circa dolorem* Primo dominium doloris0 quod patet e1 hoc quod dicit2 quam i.enitus eus hominem -erum secundum similitudinem nostri hominis non de3iciens a se eo assumpsit2 in quo quam-is aut ictus incideret+ aut -ulnus descenderet+ aut nodi concurrerent+ aut suspensio ele-aret+ a33errent quidem haec impetum passionis+ non tamen passionis dolorem in3errent* Verba haec Hilarii -identur a Christo dolorem passionis et timorem e1cludere2 quae tripliciter sol-untur* #uidam enim dicunt+ Hilarium hoc retractasse2 et hoc dicebat Cillelmus episcopus Parisiensis+ quod -iderat epistolam retractationis+ et 3uerat sibi scriptum a quodam qui eam le.

o quod patitur+ est passibile* icendum+ quod pati si.r.t quia necessitas moriendi ad secundum statum pertinet+ ideo .corporis ista est natura+ ut 3eratur in undis0 hoc enim non est de natura corporis in se considerati+ sed e1 -irtute ad8unctae di-initatis* Tertium di33icile est quod dicit2 neque enim 3ieri potest ut timor e8us si.ulis statibus aliquid accepit+ ibi2 et est hic notandum* Circa primum tria 3acit2 primo ponit dubitationem0 secundo sol-it+ ibi2 ad quod dici potest0 tertio solutionem con3irmat+ ibi2 unde super epistolam ad Hebraeos auctoritas dicit .ni3icat passionem per modum actus2 unde ad suppositum re3ertur+ secundum quod suppositum est cu8uscumque naturae2 et quia passio inest sibi ratione humanae naturae+ ideo dicitur quod pati potuit* Passibile autem potentiam si.ister de de3ectibus quos Christus cum natura assumpsit+ hic inquirit per quem modum illi de3ectus 3uerunt in Christo+ utrum scilicet in Christo 3uerit necessitas patiendi -el moriendi0 et di-iditur in duas partes2 primo determinat quaestionem+ ostendens quod Christus necessitatem moriendi assumpsit* .il*2 cu8us est potentia+ e8us est actus* .ratia hu8us+ secundo ostendit quod Christus de sin.ni3icat ad patiendum ut in3ormantem id de quo dicitur2 et quia -erbum secundum se non in3ormatur potentia patiendi+ ideo dicitur+ quod passibile esse non potuit+ scilicet secundum se+ quam-is passibile 3uerit ratione naturae assumptae* istinctio !( #uaestio ! Prooemium $&5"%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! pr* Postquam determina-it Ma.inationis+ sed etiam e1 apprehensione rationis* Pati potuit+ et passibilis esse non potuit* Contra* Philosophus in /ib* de Somn* et Vi.ni3icetur in -erbis cu8us 3iducia contineatur in 3actis0 ubi -idetur ab ipso e1cludere timorem+ et tristitiam consequenter* Sed -el hoc sol-endum est sicut in supra dicta auctoritate+ scilicet quod loquitur de timore prout est passio+ et non prout est propassio* Vel dicendum+ quod e1cludit necessitatem timoris* Habebat enim in ratione+ unde timorem et tristitiam a sensualitate e1cluderet+ si -oluisset2 quia+ ut supra dictum est+ sensualitas nata est mo-eri ad tristitiam et timorem+ et ad opposita+ non solum e1 apprehensione ima.

r.r.r.* < .o et ipsum corpus humanum2 er.r.* " Praeterea+ materia debet esse secundum naturam proportionata 3ormae* Sed 3orma corporis humani+ anima scilicet rationalis+ est incorruptibilis* .et cetera* Hic oritur duple1 quaestio2 primo de necessitate moriendi+ quam Christus e1 secundo statu assumpsit* Secundo de his quae Christus habuit de ultimo statu* e immunitate enim peccati+ et de plenitudine .* 4 Praeterea+ in humana natura est mors consecuta culpam0 Rom* <+ !42 per peccatum mors* Sed necessitas peccati inducta est homini per peccatum tantum* .ratiae+ quae ad alios status pertinet+ supra dictum est* Circa primum quaeruntur tria2 ! utrum necessitas moriendi sit tantum e1 peccato+ -el etiam e1 natura0 4 utrum in Christo 3uerit necessitas moriendi0 " utrum illa necessitas 3uerit sub -oluntate humana* Articulus ! Utrum necessitas moriendi tantum sit homini e1 peccato $&55.) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ar.o* $&55!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ar.* 5 Praeterea+ corpus humanum ma1ime ad aequalitatem commi1tionis per-enit+ sicut philosophi tradunt* Sed ubi est aequalitas commi1tionis+ unum contrarium+ cum non praedominetur alteri+ non potest a.2 corpus quidem mortuum est propter peccatum+ id est necessitati mortis addictum* .o corpus hominis per naturam est incorruptibile0 et sic idem quod prius* $&555) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ar.o et necessitas moriendi* $&554) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ar.* ! Ad primum sic proceditur* Videtur quod necessitas moriendi sit tantum homini e1 peccato* Rom* %+ !.o necessitas moriendi non est e1 natura+ sed e1 peccato* $&55") Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ar.ere ad corruptionem mi1ti* .

r.ere et pati ad in-icem+ e1 quo accidit dissolutio compositi* Sed tamen in statu innocentiae donum quoddam a eo .1 natura quidem+ quia corpus hominis compositum est e1 contrariis+ quae nata sunt a.r.r.o corpus hominis secundum naturam habet necessitatem moriendi* $&55%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! co* Respondeo dicendum+ quod necessitas moriendi partim homini est e1 natura+ partim e1 peccato* .r.Praeterea+ poena non est inducta nisi propter peccatum* Sed mors et necessitas moriendi quaedam poena est2 quia omne terribile poenale est+ 3inis autem terribilium mors+ ut dicitur in " .iretur+ sicut ipsa incorruptibilis est+ et non secundum modum corporis corruptibilem+ quamdiu ipsa manebat eo subdita+ et corpus ei omnino subdebatur+ nec aliqua dispositio in corpore accidere poterat quae -i-i3icationem animae impediret* Sed propter peccatum istud donum ablatum est0 et ideo relicta est humana natura+ ut dicit ion?sius in .o et elementa quae sunt in corpore humano* Sed corruptis componentibus corrumpitur compositum* .ccl* Hier*+ in statu qui debetur ei e1 .o e1 natura habet necessitatem moriendi* $&55() Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! s* c* 4 Praeterea+ sicut probatur in ! Cael* et Mun*+ .enerabile naturaliter est corruptibile+ et corruptionis necessitatem habens* Sed corpus humanum est .o sunt tantum e1 peccato* $&55<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! s* c* ! Sed contra+ omne compositum e1 contrariis est secundum naturam necessitatem habens ad corruptionem* Sed corpus humanum est hu8usmodi* .o naturaliter est necessitatem corruptionis habens* $&55') Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! s* c* " Praeterea+ elementa quae sunt in corpore humano+ sunt e8usdem speciei cum aliis elementorum partibus* Sed elementa in commi1tionem aliorum corporum -enientia+ sunt de necessitate corruptibilia secundum naturam* .thic* .r.ratis datum animae inerat+ ut ipsa praeter modum aliarum 3ormarum+ secundum modum suum -itam inde3icientem corpori lar.eneratum per naturam* .

natura suorum principiorum+ secundum quod dictum est ei+ 9en* "+ !&2 terra es+ et in terram ibis* .ratiae humanae naturae non 3uisset collatum+ necessitas quidem moriendi 3uisset+ sed tamquam naturalis de3ectus+ non poena+ ut supra proba-it Ma.ratia innocentiae0 e1 natura autem materiae+ sicut e1 eo quod per se necessitatem mortis inducit* $&55&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ad ! Ad primum er.t ideo+ .) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod peccatum non inest homini e1 aliquo principiorum naturalium+ immo est contra naturam rationis0 unde non est simile de peccato et morte+ quae e1 principio materiali consequitur* $&5<!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod materia debet esse proportionata 3ormae+ non ut habeat conditiones 3ormae+ sed ut sit disposita ad recipiendum 3ormam secundum modum suum2 unde non oportet si anima hominis est immortalis+ quod etiam corpus secundum naturam sit immortale* $&5<4) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ad 5 Ad quartum dicendum+ quod impossibile est quod comple1io per-eniat ad tantam aequalitatem+ quin alterum contrariorum praedominetur2 quia alias non 3ieret mi1tio+ nisi unum in alterum a.ister e1 -erbis Au.o dicendum+ quod hoc dicitur+ inquantum per peccatum prohibens mortem remotum est* $&5<.ent calore sicut instrumento+ ut dicitur in 4 de anima* $&5<") Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* ! ad < Ad quintum dicendum+ quod mors+ -el necessitas moriendi+ dicitur esse poena per comparationem ad statum innocentiae+ in quo inerat ei posse non mori* Si tamen in principio conditionis naturae humanae+ dictum donum .eret dominans ad medium reducendo+ altero resistente0 et praecipue hoc oportet in corpore humano quod calor dominetur propter operationes animae+ quae indi.t ideo post peccatum+ necessitas moriendi inest homini e1 peccato+ sicut e1 remo-ente prohibens+ quod erat .ustini in praecedenti distinctione* .

+ !%2 potestatem habeo ponendi animam meam0 non 3uit in eo+ ut -idetur+ necessitas moriendi* $&5<() Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ar.o ipse non habuit necessitatem moriendi+ -el patiendi* $&5(.* 4 Praeterea+ Christus mortuus est quia -oluit+ ut dicitur Isai* 5"* Sed non 3uit in eo necessitas -olendi* .* < Praeterea+ potentius non de necessitate ab aliquo minus potente patitur* Sed Christus 3uit potentior quolibet alio passionem -el mortem inducente* .* 5 Praeterea+ supra di1it Ma.) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 s* c* ! Sed contra+ Rom* %+ "2 eus misit 3ilium suum in similitudinem carnis peccati* Sed conditio carnis peccati est quod habeat .quia philosophi illud donum non co.itur Christus de seipso dicat+ =oan* !.o nec in eo 3uit necessitas moriendi* $&5<&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ar.ister+ in praecedenti distinctione+ quod Hilarius a Christo necessitatem dolendi remo-it* Sed dolorem passionis secuta est mors* .o nec necessitas moriendi* $&5<') Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ar.* " Praeterea+ necessitas moriendi -enit e1 peccato* Rom* %2 corpus quidem mortuum est propter peccatum0 9lossa2 idest+ necessitati mortis addictum* Sed in Christo non 3uit peccatum* .r.r.no-erunt+ di1it Seneca+ quod mors est hominis natura+ non poena* Articulus 4 Utrum in Christo 3uit necessitas moriendi $&5<<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ar.* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur quod in Christo non 3uerit necessitas moriendi* @ecessitas enim coactionem importat* Sed quod est in potestate alicu8us constitutum non est coactum* Cum i.r.r.o nec necessitas moriendi* $&5<%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ar.

nat ei quod est sanari2 unde dicimus+ quod non potest non curari+ si debeat sanari2 et haec est necessitas e1 conditione 3inis* @ecessitas autem patiendi -el moriendi+ dupliciter potest attribui Christo* #uia potest remo-ere potentiam non moriendi a natura humana0 et sic -ere ei attribuitur2 quia natura humana+ quantum ad statum suae passibilitatis+ in quo statu Christus eam assumpsit+ non habet potentiam non moriendi0 unde in Christo quantum ad humanam naturam 3uit necessitas moriendi* Item potest remo-ere potentiam non moriendi a Christo ratione personae0 et sic ei 3also attribuitur+ quia -irtus di-initatis Christi repellere poterat omne inducens mortem -el passionem* .ratiae importans+ quia est tantum e1 parte corporis* Sed omnes tales de3ectus assumpsit+ ut supra+ dictum est* .rat tamen in Christo necessitas patiendi+ etiam ratione personae+ e1 conditione 3inis+ scilicet si humanum .o etiam in Christo talis necessitas 3uit* $&5(4) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 s* c* " Praeterea+ necessitas moriendi -el patiendi est de3ectus totam humanam naturam consequens+ nec est culpa diminutionem .nat naturae di-inae0 et ideo dicimus eum necessario aeternum2 et haec est necessitas absoluta* Secundo e1cluditur e1 aliquo impediente0 et sic est necessitas coactionis* Tertio quia hoc cu8us dicitur esse potentia+ repu.necessitatem moriendi+ quae tamen peccatum non est* .o assumpsit necessitatem moriendi* $&5(") Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 co* Respondeo dicendum+ quod secundum philosophum+ necessarium idem est quod impossibile non esse0 unde necessitas e1cludit potentiam ad oppositum* Haec autem potentia ad oppositum e1cluditur triplici ratione* Primo e1 hoc quod talis potentia repu.enus redimendo liberare -ellet0 et ideo quidam dicunt Christum habuisse necessitatem .r.r.o 3uit in carne Christi* $&5(!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 s* c* 4 Praeterea+ Hebr* 4+ dicitur+ quod ipse in passione assimilatus est 3ratribus+ idest aliis hominibus* Sed mater+ de qua Christus carnem sumpsit+ et alii homines habent necessitatem moriendi et patiendi* .nat 3ini intento+ sicut non curari repu.r.nat naturae illius rei+ sicut potentia de3iciendi repu.

ustinus2 si non occisus 3uisset+ naturali morte dissolutus 3uisset0 et idem opus redemptionis 3uisset+ quod per passionem 3ecit2 et cum hoc necessitatem coactionis habuit quantum ad mortem -iolentam quam sustinuit* $&5(5) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ad ! Ad primum er.patiendi+ attendentes naturam humanam0 quidam -ero dicunt non habuisse talem necessitatem+ nisi e1 conditione 3inis+ attendentes personam di-inam* Sed quia mors inest Christo ratione humanae naturae+ ideo sicut simpliciter concedimus quod Christus mortuus est+ ita similiter concedere possumus simpliciter quod necessitatem moriendi habuit+ non solum e1 causa 3inali+ sed etiam necessitatem absolutam+ ut moreretur+ etiam si non occideretur+ ut quidam dicunt* Unde Au.ister -oluit supra e1cludere a Christo necessitatem patiendi ratione personae* $&5(%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ad < .o dicendum+ quod+ sicut in3ra+ 4! dist*0 dicit Ma.ister+ hoc Christus di1it de potestate in se manentis di-initatis* $&5(<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ad 4 Ad secundum dicendum+ quod cum dicitur2 Christus mortuus est+ quia -oluit+ l? quia potest dicere causam2 et hoc -el respectu mortis absolute+ et sic re3erendum est ad -oluntatem di-initatis0 -el respectu mortis -iolenter illatae+ et sic potest re3erri ad -oluntatem humanam+ per quam -oluntarie se obtulit persecutoribus* Potest etiam dicere concomitantiam0 et sic re3ertur etiam ad -oluntatem humanam+ per quam mortem accepta-it2 et hoc e1cludit necessitatem moriendi+ quia hoc idem accidit in Petro+ et in aliis sanctis* $&5(() Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod necessitas moriendi non solum -enit in humanam naturam e1 peccato+ sed etiam alias potuisset esse in humana natura+ ut supra dictum est2 et ideo Christus potuit hunc de3ectum assumere sine peccato+ et alios hu8usmodi* $&5(') Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod Ma.

Ad quintum dicendum+ quod corpore Christi 3uit secundum quid potentior cla-us et lancea2 inquantum scilicet cla-us 3uit durus+ quod pertinet ad potentiam naturalem0 et caro Christi mollis+ quod pertinet ad naturalem impotentiam+ secundum philosophum in praedicamentis* Articulus " Utrum necessitas moriendi -el patiendi subsit in Christo -oluntati humanae $&5'.* 4 Praeterea+ sicut in3eriores -ires sunt sub ratione+ ita corpus est sub anima* Sed in3eriores -ires in Christo obediebant et omnino sub8iciebantur -oluntati rationis* .o et corpus quantum ad omnia quae in ipso accidere poterant+ subdebatur -oluntati animae* $&5'4) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ar.* " Praeterea+ A-icenna dicit+ quod animae alicu8us spiritualis -iri ma.o si necessitas moriendi 3uit in Christo aliquo modo naturalis+ suberat -oluntati Christi* $&5'!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ar.is obedit materia quam contrariis a.r.* ! Ad tertium sic proceditur* Videtur quod necessitas patiendi -el moriendi sub3uerit in Christo -oluntati humanae* @ihil enim sequitur ad -oluntatem praecedentem+ nisi quod -oluntati subest* Sed amascenus dicit in " /ib* de 3ide+ quod naturalia in Christo sequebantur ad -oluntatem* .r.entibus in natura* Sed anima Christi ma1ime 3uit spiritualis* .r.ratiam sanitatis+ quam abundantissime habuit+ aliis sanitatem con3erebat+ sicut Matth* %+ "+ dicit leproso2 -olo0 mundare* Sed non minus poterat in corpus .ente contrario+ -idetur quod -oluntas e8us humana poterat repellere mortem in illis passionibus inductam* $&5'") Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ar.o cum mors in corpore e8us acciderit e1 aliquo a.* 5 Praeterea+ e1 -oluntate sua humana per .) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ar.

proprium quam in alienum* .inta diebus+ quibus+ ut -idetur+ conser-abatur corpus a consumptione e1 -irtute animae* Sed in Christo 3uit anima multo potentior quam in Mo?se2 quia amplioris .o anima Christi corpus suum non poterat a corruptione praeser-are0 et ita necessitas moriendi sibi non subdebatur* $&5'') Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " s* c* 4 Praeterea+ secundum naturam corruptibile non potest 3ieri incorruptibile* Sed anima Christi non poterat in ea quae sunt supra naturam* .* ( Praeterea+ Mo?ses e1 -i contemplationis di-inae 8e8una-it quadra.o non potuit propria -irtute aliquod miraculum 3acere* Sed quod corpus corruptibile non corrumpatur+ est ma1imum miraculum* .num -itae* .r.r.* < Praeterea+ ma8or -irtus 3uit in anima Christi quam in qualibet alia creatura* Sed aliqua -irtus creaturae potest praeser-are corpus a morte+ sicut li.o multo 3ortius poterat hoc anima Christi* $&5'<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ar.r.ratiam innocentiae+ sicut in primo statu+ -el per .loriae prae Mo?se habitus est+ ut dicitur Heb* "* .em et cursum naturae impositum+ qui naturam instituit et ordina-it0 .o e8us anima poterat conser-are corpus immune ab omni corruptione* $&5'() Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " s* c* ! Sed contra+ corpus humanum non praeser-atur omnino a morte+ nisi per .o et poterat secundum humanam suam -oluntatem praeser-are corpus a laesione et morte* $&5'5) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ar.num omnipotentiae* Sed anima Christi non habuit omnipotentiam* .r.r.r.r.o hoc non sub8acebat -oluntati animae Christi* $&5'&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " co* Respondeo dicendum+ quod e8us solius est immutare le.o cum corpus suum esset corruptibile+ non poterat eam a corruptione praeser-are* $&5'%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " s* c* " Praeterea+ 3acere miracula est si.loriam+ sicut in ultimo statu* Sed utrumque istorum dare solius ei est* .

is sibi obediet* .eli non possunt in haec in3eriora e33ectum aliquem nisi mediante motu caeli2 quod etiam repu.is 3uerit -irtute per3ecta+ tanto ma.) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ad ! Ad primum er.eli+ nec etiam animae Christi+ potuit ad immutationem le.elis assimilatur* Haec autem repu.is naturae impositae di-initus+ nisi per modum orationis aut intercessionis0 et ideo hoc 3uit si.nat 3idei quantum ad aliqua quae possunt An.t quia Christus per3ectissimam -irtutem habuit0 ideo hu8usmodi -ires omnino sibi subdebantur quantum ad rationem* Sed -ires naturales -el animae -e.nant 3idei+ et dictis aliorum philosophorum+ qui dicunt+ quod An.ister in littera0 dicendum+ quod necessitas moriendi in Christo non subdebatur -oluntati e8us humanae+ sed solum di-inae+ ut una opinio dicit* $&5%.elico materia obedit ad nutum+ et per consequens animae inquantum An.eli 3acere utendo -irtutibus rerum naturalium in mo-endo in3eriora+ ut patet e1 4 /ib* dist* %+ qu* 4+ art* <* Unde in hoc non est standum auctoritati A-icennae* $&5%") Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ad 5 Ad quartum dicendum+ quod Christus etiam miracula sanitatis non poterat 3acere -irtute humanitatis+ sed di-initatis sibi con8unctae* .o dicendum+ quod -erbum amasceni est intelli.etabilis+ -el etiam corporis+ non sunt natae obedire rationi0 et ideo non est similis ratio* $&5%4) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ad " Ad tertium dicendum+ quod A-icenna ponit+ quod mundus 3actus est a eo mediantibus An.em et cursum naturae mors Christi corpus consequeretur+ ut dictum est+ et ut dicit Ma.elis0 unde ponit quod spiritui an.t ideo cum secundum le.endum de -oluntate di-ina+ quae 3uit illius personae* $&5%!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ad 4 Ad secundum dicendum+ quod sensibiles -ires natae sunt obedire rationi0 et quanto ratio ma.quod solus eus 3ecit2 et ideo neque aliqua -irtus corporalis+ nec spiritualis+ aut animae aut An.num deitatis Christi+ quod imperando si.na per3iciebat+ et non orando+ sicut alii sancti* .

num -itae non poterat immortalitatem con3erre principaliter0 sed remo-ebat quoddam e1 quo sequitur corruptio+ scilicet e1traneitatem a cibo assumpto+ ut in 4 /ib*+ dist* !&+ dictum est* $&5%<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ad ( Ad se1tum dicendum+ quod quam-is Mo?ses non a33li.ebat+ et 3iebat deperditio+ quam-is non tanta0 quia quando -ires intellecti-ae -ehementer contemplantur+ etiam -ires naturales in suis actibus impediuntur* Vel si nulla 3iebat consumptio+ hoc non 3uit nisi -irtute di-ina per miraculum* #uaestio 4 Prooemium $&5%() Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 pr* einde quaeritur+ utrum cum necessitate moriendi potuit habere ea quae pertinent ad statum .inaria $&5%%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ar.uratione ostendit Matth* !'0 et circa hoc quaeruntur duo2 ! utrum illa claritas 3uerit -era -el ima.loriae corporis+ quam in trans3i.inaria0 4 utrum 3uerit .loriam animae0 ideo quaeritur de his quae pertinent ad statum .uratione+ 3uerit -era+ et utrum 3uerit ima.urari quod non secundum -eritatem ei inest+ sicut dicitur 4 Corinth* !!+ quod An.loriosa* Articulus ! Utrum claritas quae 3uit in Christi corpore in trans3i.eretur e1 8e8unio quadra.$&5%5) Super Sent*+ lib* " d* !( q* ! a* " ad < Ad quintum dicendum+ quod li.loriae* .t quia supra dictum est de his quae pertinent ad .* ! Ad primum sic proceditur* Videtur quod illa claritas non 3uerit -era* In illud enim dicitur aliquid trans3i.urat se in An.elum lucis* Sed Christus dicitur trans3i.elus Satanae trans3i.uratus+ secundum quod illam claritatem .inta dierum+ quia -ires sensibiles suspensae erant propter contemplationem ei0 tamen calor naturalis a.

ustabunt mortem nisi -ideant re.-an.num ei* 9lossa Aedae2 idest .) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ar.* " Praeterea+ impossibile est quod idem corpus sit simul opacum et lucidum* Sed secundum -eritatem rei corpus* Christi opacum erat* .o non 3uit -era claritas+ cum .eli eorum personas assumerent* .inarium+ non est -erum* .lias+ dicit 9lossa2 sciendum est+ non corpora -el animas Mo?si et .* 4 Praeterea+ /uc* &2 non .urationi con3ormantur* Sed super illud /ucae &2 apparuerunt Mo?ses et .uratio+ 3uit -era+ sed ima.-an.demonstra-it+ ut patet Matth* !'* .lori3icationem corporis in ima.* 5 Praeterea+ claritas sensibilis ma1ime corrumpit -isum* Sed claritas illa 3uit ma1ima2 quia super illud Matth* !'2 resplenduit 3acies e8us sicut sol+ dicit 9lossa Hieron?mi2 eus non potest in hac -ita tam clarum quid 3acere* Cum er.liae ibi apparuisse0 sed e1 sub8ecta creatura illa corpora 3uisse 3ormata* Potest etiam credi ut an.o oculi apostolorum non 3uerint laesi in -isione illius claritatis+ non 3uit illa claritas sensibilis+ sed solum ima.inaria repraesentatione 3uturae beatitudinis* Sed quod est ima.elium de Christo dicit+ -erum non 3uit+ nec alia oportet dicere -era 3uisse* Si er.r.elium hoc dicat+ relinquitur quod non -ere comederit+ nec -ere passus sit0 quod est haereticum* .o claritas illa non secundum -eritatem ei inerat* $&5%&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ar.urationis trans3i.elico ministerio hoc 3actum esset+ ut An.o illa claritas non secundum -eritatem ei inerat* $&5&.ustinus dicit+ et supra habitum est+ dist* praeced*+ quod si unum eorum quae .r.* < Praeterea+ testes trans3i.r.r.o nec ipsa claritas secundum quam 3uit 3acta trans3i.inaria* $&5&") Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! s* c* ! Sed contra+ Au.inaria* $&5&4) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ar.o claritas non inerat ei secundum rei -eritatem* $&5&!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ar.

iose 3actum* Sed si illa claritas non 3uisset -era+ 3uisset quoddam praesti.o -el 3i.uram 3uturae claritatis quae erit in sanctis* $&5&%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ad 4 Ad secundum dicendum+ quod Aeda dicit ima.lias 3uerunt testes de caelo* Sed non 3uissent -eri testes+ nisi ibi -ere 3uissent* .uratus quia claritatem sibi -eraciter inhaerentem assumpsit ad tempus+ in 3i.o ibi -ere 3uerunt+ et sic -ere ibi claritas 3uit* $&5&() Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! co* Respondeo dicendum+ quod claritas illa 3uit sensibilis+ secundum -eritatem in corpore Christi e1istens+ ad ostensionem claritatis quam promiserat in sanctis post resurrectionem 3uturam+ dicens2 3ul.inarium non quod est tantum in ima.no+ quod instituitur ad aliquid si.ebunt 8usti tamquam sol in re.$&5&5) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! s* c* 4 Praeterea+ in operibus -eritatis non est credendum aliquid 3alse et praesti.o et 3i.urae0 inde translatum est nomen 3i.uratus+ quia eadem lineamenta corporis in ipso erant* .ura alicu8us rei si.inibus+ quae praecipue 3iunt secundum repraesentationem 3i.r.r.ura dupliciter dicitur* Uno modo dicitur qualitas resultans e1 terminatione quantitatis0 et sic non dicitur Christus trans3i.o nullo modo hoc dicendum est* $&5&<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! s* c* " Praeterea+ super illud /uc* &2 3aciamus hic tria tabernacula+ dicit 9lossa+ quod Mo?ses et .ium illudens oculos* .urae ut ponatur pro quodlibet si.inatione tantum* icitur autem Christus 3i.num ipsius ponitur+ sicut patet de ima.inatione+ sed quod est ima.ni3icandum+ secundum assimilationem ad aliud* Hoc autem potest 3ieri et de eo quod est in rei -eritate+ sicut una res est ima.o dicendum+ quod 3i.no patris eorum0 Matth* !"+ 5"* $&5&') Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ad ! Ad primum er.t quia 3i.ura alterius+ et de eo quod est in ima.ura alterius* $&5&&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ad " Ad tertium dicendum+ quod non est incon-eniens id quod est in se opacum in intrinsecis+ habere claritatem in super3icie+ -el .

loriosi corporis claritati+ quae -isum non corrumpit+ sed demulcet* Unde Apoc* 4!+ comparatur claritati 8aspidis+ quae -isum demulcet+ et delectat* .loriosa* $&<.loriosa* Matth* !' super illud2 trans3i.loriosa est claritas immortalitatis* .t hoc quidem contin..is con3ortat* Unde hoc quod dicit Hieron?mus+ quod eus non posset in hac -ita tam clarum quid 3acere+ intelli.loriosa $&<.* 4 .istris0 unde dicendum+ quod uterque illorum -ere ibi apparuit0 sed .) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ad 5 Ad quartum dicendum+ quod claritas illa erat similis .5) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.r.* ! Ad secundum sic proceditur* Videtur quod claritas illa non 3uit .") Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* ! ad < Ad quintum dicendum+ quod illa 9lossa punctata est a ma.lias in anima et corpore+ Mo?ses autem in anima tantum0 quae apparere potuit -el per aliquod corpus assumptum+ sicut An.uratus est et cetera* 9lossa Aedae dicit2 in corpore mortali ostendit non immortalitatem+ sed claritatem similem 3uturae immortalitati* Sed claritas .endum est ideo dictum esse+ quia claritas hu8us -itae+ scilicet naturalis+ non est proportionabilis claritati patriae+ sed alterius .o illa claritas non 3uit .e1tensione+ sicut aes politum0 -el e1 aliquo e1trinseco superinducto+ sicut e1 re-erberatione solis+ -el alicu8us hu8usmodi2 et sic 3uit claritas in Christo+ non quidem superinducta e1 aliquo corpore superlucenti+ sed miraculose ab ipso eo* $&<.eneris e1istens* $&<.it+ quia est alterius .eneris quam ista claritas naturalis2 pro-enit enim e1 claritate spirituali animae+ quae quidem non corrumpit proportionem oculi ad -im animae+ sed ma.eli apparent+ -el quia est potens+ ma1ime eo ordinante+ 3acere aliquam in oculis speciem+ illum hominem cu8us est anima+ repraesentantem* Articulus 4 Utrum claritas illa 3uerit .

loriosa non est corpori naturalis* Sed claritas illa 3uit corpori Christi naturalis0 quod patet per -erba Hilarii superinducta+ ubi dicit2 si domini corporis solum ista natura sit ut sua -irtute 3eratur in humidis+ et sistat in liquidis+ et e1tructa transcurrat2 quid per naturam humani corporis carnem e1 spiritu sancto conceptam 8udicamus: .-an.loriosa* $&<.() Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.* ' Praeterea+ claritas illa non solum 3uit in corpore Christi+ sed etiam in -estibus e8us+ ut patet e1 te1tu .* < Praeterea+ claritas .r.Praeterea+ idem non potest esse sub8ectum poenalitatis et .t 9lossa+ Matth* !'+ dicit2 speciem quam habebat per naturam ostendit+ non amittens carnem+ quam assumpserat -oluntate* .noscebat eam donec peperit+ dicit 9lossa2 =oseph Mariam 3acie ad 3aciem -idere non poterat+ quam spiritus sanctus reple-erat* Sed Maria et Mo?ses non habebant animam .') Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.o illa claritas non 3uit .loriosi non solum est claritas+ sed etiam a.lori3icatione animae processit* $&<.loriae* Sed corpus Christi erat sub8ectum poenalitatibus* .loriosa* $&<.loriosa non -idetur ab oculo non .&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.lori3icatam* .* 5 Praeterea+ proprietas corporis .* ( Praeterea+ claritas .lori3icati* .o claritas illa non 3uit .r.<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.o nec in corpore Christi tunc 3uit* .r.lori3icato* Sed oculi apostolorum+ qui -iderunt Christi claritatem+ non erant .o non poterat in eo esse claritas .loria animae0 contra+ 4 Corinth* "+ tanta erat claritas in 3acie Mo?si+ quod non poterat inspici nisi -elaretur0 et Matth* !+ super illud2 non co.loriosa* $&<.o non est -erum quod illa claritas e1 .ilitas et impassibilitas et subtilitas* Si i.loriosa claritas* .* " Si dicatur+ quod claritas illa redundabat e1 .%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ar.loriosi corporis proprietas+ debuisset etiam alias proprietates assumere* $&<.itur claritatem assumpsisset+ quae est .r.elii* Sed in -estimentis non potest esse .r.

o et in ea tunc apparuit* $&<!4) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 s* c* " Praeterea+ claritas non .uratus est ut .loriosa non ostendit .ilitatem autem+ quando super undas maris ambula-it0 claritatem autem in trans3i.o erat claritas .o supernaturaliter concipiens+ et aqua instabilis materialium et terrenorum pedum .uratum corpori claritatis+ dicit 9lossa2 assimilabimur claritati quam habuit in trans3i.uratione* Sed assimilabimur claritati .loriosi0 sed actus illarum proprietatum 3uerunt in eo non quidem procedentes e1 aliquo inhaerente+ sed supernaturaliter di-ino miraculo+ ut dicit ion?sius in epistola 5 ad Ca8um2 super hominem operatur ea quae sunt hominis2 et hoc monstrat -ir.r.o de sancto Victore dicit+ quod Christus assumpsit omnes proprietates seu dotes corporis .lori3icati adhuc corpus passibile .$&<!.inali+ claustris pudoris manentibus clausis0 a.loriosa* $&<!") Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 co* Respondeo dicendum+ quod Hu.loriosi corporis+ quia contrariantur conditionibus et proprietatibus corporis passibilis* Christus autem semper ante resurrectionem corpus passibile habuit* @ec hoc quod corpus e8us a discipulis edentibus non di-idebatur+ 3uit propter impassibilitatem0 sed quia non in propria specie comedebatur+ sed in specie panis in qua 3iebat 3ractio* Unde cum contraria non sint simul in eodem+ non poterat tunc habere qualitates corporis .loriam resurrectionis ostenderet+ ut dictum est* .r.loriam resurrectionis* Sed ad hoc Christus trans3i.) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 s* c* ! Sed contra+ Philip* "+ super illud2 con3i.loriosae* .erens+ quam-is in Christo non proprie habebant rationem dotis0 sicut subtilitatem in nati-itate+ quando e.i quantum ad ipsas qualitates si-e habitus .o tunc habuit claritatem .ressus est de utero -ir.loriosam* $&<!!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 s* c* 4 Praeterea+ Matth* !'+ dicit 9lossa+ quod apparuit in ea claritate quam habebit+ peracto 8udicio* Sed tunc habebit claritatem .uratione0 impassibilitatem in coena+ quando corpus suum ad edendum discipulis sine hoc quod di-ideretur dedit* .loriae* .r.t hoc quidem non potest intelli.

eneris cum 3ul.itur quando corpus .lori3icata erat+ non autem anima Mo?si0 unde et corpori e8us poterat con-enienter attribui claritas .loria animae2 quia anima Christi adhuc erat passibilis e1 illo respectu+ quod est 3orma corporis2 unde .uratus2 quia aliae dotes non pertinent ad aspectum+ secundum quem praecipue de 3i.o+ quod ille 3ul.or non 3uit pro-eniens e1 aliqua proprietate corporis .loria in corpore quam in anima* $&<!5) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad ! Ad primum er.eneris0 et ideo aspectum intuentium o33endebat0 quod non 3uit de claritate Christi* .or e8usdem .loriam in corpus non trans3undebat+ ut dictum est* $&<!') Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad 5 Ad quartum dicendum+ quod etiam actum aliarum dotium Christus ostendit+ sed aliter+ ut dictum est* Sed tamen secundum illa non dicitur trans3i.loriosum non -ult se ostendere* $&<!&) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad ( .loriosi e1istente in corpore Christi+ sed 3uit miraculose et di-initus inductus in corpore Christi* >uit tamen ille 3ul.ura alicu8us 8udicamus+ sicut claritas+ per quam aliquid in seipso -idetur* $&<!%) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad < Ad quintum dicendum+ quod hoc intelli.t hu8us ratio est+ quia anima Christi .lori3icatorum+ non tamen ita per3ectus0 sicut caritas -iae assimilatur caritati patriae* In Mo?se autem 3uit claritas similis claritati patriae sicut 3ides -isioni+ non e8usdem .sustinens .ore corporum .o dicendum+ quod e1 9lossa ista habetur+ quod non 3uerit habitus claritatis sicut in corporibus immortalibus+ sed 3uit actus splendoris similis e1 di-ino miraculo* $&<!<) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad 4 Per quod patet etiam solutio ad secundum* $&<!() Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad " Ad tertium dicendum+ quod non potest esse quod claritas 3uerit in corpore e1 .ra-itatem* icendum er.loriosa0 non autem corpori Mo?si+ ne prius esset .

) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 ad ' Ad septimum dicendum+ quod in -estibus erat splendor e1 claritate corporis procedens* .Ad se1tum dicendum+ quod illa claritas dicitur sibi 3uisse naturalis+ inquantum corpus illud ordinatum erat ad illam claritatem habendam+ sicut -irtutes dicuntur animae naturales0 -el inquantum erat con3ormis claritati animae0 -el ratione di-initatis* $&<4.nat tres* icendum+ quod Aoetius assi.nat status humanae naturae quantum ad conditiones corporis principaliter2 quod quidem in primo statu erat animale+ in secundo corruptibile+ in tertio spirituale* Ma.ister autem assi.nat principaliter quatuor status quantum ad conditiones animae+ ut patet* Immunitatem peccati* @on quantum ad potentiam peccandi+ sed quantum ad actum* Aoetius -ero dicit+ quod de primo statu accepit ea quae ad -itam animalem pertinent+ scilicet+ comedere+ dormire+ et hu8usmodi* .1positio te1tus $&<4!) Super Sent*+ lib* " d* !( q* 4 a* 4 e1pos* Sicut aliis hominibus* Similitudo attenditur inquantum aliis hominibus necessitas moriendi inest natura+ non inquantum est e1 peccato* Sunt enim quatuor status hominis* Contra* Aoetius assi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful