"มีภาพ

ประกอบมากกวา
550 รูป และตาราง
119 ตาราง"

โดย...
รศ.มานพ ตันตระบัณฑิตย์ และ ไชยันต์ สิริกุล

350.-

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)
โดย... รศ.มานพ ตันตระบัณฑิตย์ และ ไชยันต์ สิริกุล

ราคา 350 บาท
พิมพ์ครั้งที่ 1

มีนาคม 2557

ข้อมูลทางบรรณานุกรมของสำ�นักหอสมุดแห่งชาติ
มานพ ตันตระบัณฑิตย์.
เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS).-- กรุงเทพฯ : สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น), 2557.
340 หน้า.
1. การเขียนแบบวิศวกรรม.
I. ไชยันต์ สิริกุล II. ชื่อเรื่อง.
604.2
ISBN 978-974-443-574-3
สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 โดย สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น)
ห้ามลอกเลียนไม่ว่าส่วนใดส่วนหนึ่งของหนังสือเล่มนี้ ไม่ว่าในรูปแบบใด ๆ
นอกจากจะได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร
จัดพิมพ์โดย




สำ�นักพิมพ์ ส.ส.ท.
สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น)
5-7 ซอยสุขุมวิท 29 ถนนสุขุมวิท แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพฯ 10110
โทร. 0-2258-0320 (6 เลขหมายอัตโนมัติ), 0-2259-9160 (10 เลขหมายอัตโนมัติ)
เสนองานเขียน • งานแปลได้ที่ www.tpa.or.th/publisher/new
ติดต่อสั่งซื้อหนังสือได้ที่ www.tpabook.com

จัดจำ�หน่ายโดย



บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำ�กัด (มหาชน)
อาคารทีซีไอเอฟ ทาวเวอร์ ชั้น 19 เลขที่ 1858/87-90
ถนนบางนา-ตราด แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ 10260
โทร. 0-2739-8000, 0-2739-8222 โทรสาร 0-2739-8356-9
www.se-ed.com

“ถ้าหนังสือมีข้อผิดพลาดเนื่องจากการพิมพ์ ให้นำ�มาแลกเปลี่ยนได้ที่สมาคมฯ” โทร. 0-2258-0320 ต่อ 1560, 1570
 บรรณาธิการบริหาร ทวิยา วัณณะวิโรจน์ หัวหน้ากองบรรณาธิการ แทนพร เลิศวุฒิภัทร บรรณาธิการ รินดา คันธวร ออกแบบปกและรูปเล่ม
ภาณุพันธ์ โนวยุทธ, ธารินี คุตตะสิงคี ธุรการสำ�นักพิมพ์ อังคณา อรรถพงศ์ธร  พิมพ์ที่ : บริษัท พิมพ์ดีการพิมพ์ จำ�กัด

ค�ำน�ำ
หนังสือ “เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)” เล่มนี้ เขียนและเรียบเรียงขึ้นจาก
การเติบโตอย่างมากของภาคอุตสาหกรรมญี่ปุ่นในประเทศไทย เนื่องจากประเทศไทยเป็นฐานการ
ผลิตของอุตสาหกรรมยานยนต์และอุตสาหกรรมชิ้นส่วนยานยนต์ รวมทั้งอุตสาหกรรมอื่น ๆ
อีกมากมายโดยใช้มาตรฐานญีป่ นุ่ (JIS) อ้างอิง รวมทัง้ การเขียนแบบรูปต่าง ๆ ให้เป็นไปตามการเขียน
แบบวิศวกรรมมาตรฐานญีป่ นุ่ ตัง้ แต่ระดับขัน้ พืน้ ฐาน ระดับกลางและระดับสูง ส�ำหรับนักศึกษาระดับ
ปวช. ปวส. ปริญญาตรี ช่างอุตสาหกรรมและวิศวกร ในสายอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับการอ่านแบบ
การเขียนแบบด้านเครื่องกลเกี่ยวกับงานสวมชิ้นส่วนต่าง ๆ มาตรฐานชิ้นส่วนเครื่องจักรกลด้าน
โลหะแผ่น งานเชื่อม พิกัดความเผื่อรูปร่างและต�ำแหน่ง (Datum) ระบบงานท่อ มาตรฐานและ
สัญลักษณ์งานท่อ ภาพประกอบที่ใช้มาตรฐานชิ้นส่วนเครื่องจักรกลญี่ปุ่น แบบสั่งงานการผลิต
รวมทั้งพื้นฐานการเขียนแบบด้วยคอมพิวเตอร์ โดยภาพเขียนแบบเกือบทั้งหมดใช้โปรแกรมเขียน
แบบคอมพิวเตอร์ในการเขียน ท�ำให้มคี ณ
ุ ภาพสม�ำ่ เสมอ เหมาะส�ำหรับใช้เป็นคูม่ อื อ้างอิงในการศึกษา
ในวิทยาลัย มหาวิทยาลัย และการท�ำงานในภาคอุตสาหกรรม
ผู้เขียนหวังว่าหนังสือ “เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)” เล่มนี้จะก่อให้เกิด
ประโยชน์ในวงการศึกษาและในการท�ำงานภาคอุตสาหกรรมได้ตามสมควร หากมีสิ่งใดที่ขาดตก
บกพร่อง ผู้เขียนขอน้อมรับด้วยความยินดี และขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้

รศ.มานพ ตันตระบัณฑิตย์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

สารบัญ

บทที่
1.1
1.2
1.3
1.4

1.5
1.6
1.7

1 อุปกรณ์ที่ใช้ในการเขียนแบบและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง..................................

1
อุปกรณ์ช่วยในการเขียนแบบวิศวกรรม ................................................................................. 2
การพับกระดาษเขียนแบบตาม JIS Z 8311 - 1995 . ............................................................... 5
เส้น (Line) ตาม JIS B 0001 - 1985.................................................................................... 7
ตัวอักษร (Lettering) ภาษาอังกฤษ แบบ B ตัวเอียง ตาม JIS Z 8313-1 : 1998
(ISO 3098-1 : 1974) . .......................................................................................................... 8
ประเภทตัวอักษรภาษาอังกฤษ แบบ B ตัวตรง ตาม JIS Z 8313............................................... 9
การฉายภาพและเขียนแบบออโทกราฟิก (Orthographic Projection and Drawing).............. 10
การเขียนแบบรูปเรขาคณิตที่ส�ำคัญ........................................................................................ 11
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 15

บทที่ 2 การก�ำหนดขนาดและหลักเกณฑ์การเขียนแบบทั่วไป....................................... 19
2.1 หลักเกณฑ์ทั่วไป....................................................................................................................
2.2 การก�ำหนดขนาด...................................................................................................................
2.3 การก�ำหนดขนาดระยะแบ่งบนวงกลม.....................................................................................
2.4 การก�ำหนดขนาดอื่น ๆ...........................................................................................................
2.5 การก�ำหนดขนาดด้วยวัตถุประสงค์ต่าง ๆ................................................................................
2.6 การก�ำหนดขนาดรัศมีชิ้นงาน..................................................................................................
2.7 การก�ำหนดขนาดส่วนโค้งของร่องหรือรูทะลุ. ..........................................................................
2.8 การเขียนแบบชิ้นงานรูปร่างทรงกระบอก.................................................................................
2.9 การเขียนแบบแสดงสัญลักษณ์ผิวที่ราบเรียบ...........................................................................
2.10 การเขียนแบบและก�ำหนดขนาดชิ้นงานรูปทรงกลม..................................................................

19
21
23
25
27
28
29
32
32
34

2.11 การเขียนแบบอย่างง่าย (Simplified Drawing)....................................................................... 35
2.12 การเขียนแบบงานซีเอ็นซี (Computer Numerical Control).................................................... 37
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 42

บทที่ 3 การเขียนภาพ 3 มิติ (Pictorial Drawing)
ความหยาบผิวงาน งานกลึง............................................................................. 55
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8

การเขียนภาพ 3 มิติ...............................................................................................................
ความเรียว.............................................................................................................................
พีระมิดปลายตัด...................................................................................................................
คุณภาพผิวงาน......................................................................................................................
การก�ำหนดข้อมูลการชุบแข็ง..................................................................................................
การเขียนแบบงานกลึง...........................................................................................................
การเขียนแบบขึ้นลายกันลื่น (Knurling) ตาม JIS B 0951 - 1980............................................
เกลียว (Thread)...................................................................................................................
แบบฝึกหัดท้ายบท...............................................................................................................

55
57
59
59
68
68
70
72
88

บทที่ 4 แบบภาคตัด งานเชื่อม. ........................................................................................ 99
4.1
4.2
4.3
4.4

ภาคตัด (Section)................................................................................................................. 99
งานเชื่อม (Welding)............................................................................................................. 109
ชิ้นงานดิบส�ำหรับดัดงอ.......................................................................................................... 117
การเขียนแบบชิ้นงานยึดด้วยหมุด.......................................................................................... 118
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 123

บทที่

5 พิกัดความเผื่อ แบบชิ้นงานหล่อ.......................................................................... 134

5.1
5.2
5.4

การก�ำหนดพิกัดความเผื่อ (Tolerancing) ในแบบงาน............................................................ 134
ประเภทงานสวมตาม JIS B 0401 - 1996................................................................................ 136
การเขียนแบบชิ้นงานหล่อ...................................................................................................... 144
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 148

บทที่ 6 การตัดชิ้นงาน และแผ่นคลี่ (Developments). ................................................ 153
6.1
6.2
6.3
6.4

การตัดชิ้นงาน........................................................................................................................ 153
เส้นแนวขอบตัดของพีระมิดตัดเฉียง...................................................................................... 153
เส้นแนวตัด (เส้นโค้ง) กรวยตัดเฉียง...................................................................................... 155
แผ่นคลี่................................................................................................................................ 156
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 165

บทที่ 7 พื้นฐานความเผื่อของรูปร่าง (Geometrical Tolerance)
ในงานเขียนแบบวิศวกรรม.................................................................................. 173
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5
7.6

บทน�ำ .................................................................................................................................. 173
สัญลักษณ์ความเผื่อรูปร่าง . .................................................................................................. 175
สัญลักษณ์ผิวงานอ้างอิง . ...................................................................................................... 175
ตัวอย่างการก�ำหนดความหมายและพิกัดความเผื่อต�ำแหน่งและรูปร่าง..................................... 182
การรวมพิกัดความเผื่อต�ำแหน่งและรูปร่างเข้าด้วยกัน. ............................................................ 184
ต�ำแหน่งอ้างอิง (Datum Target)........................................................................................... 184
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 186

บทที่ 8 ชิ้นส่วนมาตรฐาน (Standard Parts) ของเครื่องจักรกล.......................... 189
8.1
8.2
8.3
8.4
8.5

ตลับลูกปืน. .......................................................................................................................... 190
การเขียนแบบภาพประกอบตลับลูกปืน-เพลา-นัตล็อก............................................................. 197
ตัวอย่างการเขียนแบบภาพประกอบตลับลูกปืนเข้าเพลาและเสื้อ (Housing)............................. 197
ตารางชิ้นส่วนประกอบเพลา................................................................................................... 199
การเขียนแบบเฟือง คัดย่อจาก JIS B 0003 - 1989.................................................................. 208
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 229

บทที่ 9 แบบภาพประกอบ แบบสั่งงานการผลิต การสเกตช์แบบมือเปล่า.............. 233
9.1 การแบ่งประเภทของแบบงาน................................................................................................. 235
9.2 ภาพระเบิด. .......................................................................................................................... 238

9.3 การสเกตซ์แบบงานด้วยมือเปล่า (Freehand Sketch)............................................................ 240
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 243

บทที่

10 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing). ................................................... 248

10.1 สัญลักษณ์การการเขียนแบบงานท่อ ตาม JIS B 0011-1 : 1998 (ISO 6412-1 : 1989)............... 251
10.2 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing) ตาม JIS B 0011 - 1998 (ISO 6412-1 : 1989)....... 254
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 267

บทที่ 11 พื้นฐานการเขียนแบบด้วยคอมพิวเตอร์
(Basic Computer Aided Drawing).............................................................. 272
11.1 โปรแกรม SolidWorks.......................................................................................................... 272
11.2 การเริ่มต้นใช้งาน SolidWorks เพื่อสร้างชิ้นงาน 3 มิติ............................................................. 273
11.3 การสร้างแบบฟอร์ม Drawing ใน SolidWorks...................................................................... 279
11.4 การก�ำหนดค่าเริ่มต้นก่อนการใช้งาน Drawing....................................................................... 281
11.5 เริ่มต้นใช้งาน Drawing......................................................................................................... 283
11.6 การเปิดไฟล์ข้อมูล................................................................................................................. 285
11.7 การสั่งพิมพ์งาน..................................................................................................................... 286
แบบฝึกหัดท้ายบท............................................................................................................... 287

ภาคผนวก................................................................................................................................. 290
บรรณานุกรม........................................................................................................................... 323
ประวัติผู้เขียน............................................................................................................................ 325

สารบัญตาราง
ตารางที่ 1.1
ตารางที่ 1.2
ตารางที่ 1.3
ตารางที่ 2.1
ตารางที่ 3.1
ตารางที่ 3.2
ตารางที่ 3.3
ตารางที่ 3.4
ตารางที่ 3.5
ตารางที่ 3.6
ตารางที่ 3.7
ตารางที่ 3.8
ตารางที่ 3.9
ตารางที่ 3.10
ตารางที่ 3.11
ตารางที่ 3.12
ตารางที่ 3.13

ตารางที่ 3.14
ตารางที่ 4.1
ตารางที่ 4.2
ตารางที่ 5.1

ตารางที่ 5.2

ตารางที่ 5.3
ตารางที่ 5.4

ขนาดกระดาษเขียนแบบ ตาม JIS Z 8311 - 1995................................................................ 5
ประเภทของเส้นที่ใช้ในการเขียนแบบ................................................................................... 7
ขนาดความสูงอักษรต�่ำสุดตาม JIS Z 8317 (ISO 6428)....................................................... 9
ค่าลบมุมและรัศมีโค้งตาม JIS B 0701 - 1987 . .................................................................. 31
ค่าผิวความหยาบสูงสุด Ry (ตัวเลขหนาคือตัวเลขที่นิยมเลือกใช้) ตาม JIS 0641 - 1994 ....... 60
อนุกรมค่าผิวความหยาบ Rz คัดย่อจาก JIS B 0601 - 1994................................................. 61
สัญลักษณ์พื้นฐาน.............................................................................................................. 63
สัญลักษณ์ทิศทางการตัดเฉือนผิวงาน.................................................................................. 66
ความหยาบผิวงานสัมพันธ์กับช่วงขนาดความโตชิ้นงาน........................................................ 67
ขนาดมิติลายกันลื่น............................................................................................................ 71
เกลียวท่อ-วิตเวอร์ต (Whitworth) คัดย่อจาก JIS B 0202 - 1982........................................ 77
ขนาดเกลียวหยาบยูนิไฟด์ (Unified Coarse) หรือ UNC คัดย่อจาก JIS B 0208 - 1973....... 78
ขนาดเกลียวละเอียดยูนิไฟด์ (Unified Fine) หรือ UNF คัดย่อจาก JIS B 0208 - 1972........ 79
เกลียวสี่เหลี่ยมคางหมู คัดย่อจาก JIS B 0216 - 1987.......................................................... 80
ประเภทสัญลักษณ์สกรูเกลียว และตัวอย่างชือ่ เรียกของสกรูเกลียวตาม JIS B 0123 - 1982..... 81
เกลียวอันเดอร์คัต (Thread Undercut) คัดย่อจาก JIS B 1006 - 1985............................... 83
การก�ำหนดขนาดบ่าปลายเพลา (Cylindrical Shaft Ends) ลักษณะต่าง ๆ
ตาม JIS B 0903 - 1977..................................................................................................... 84
รูยันศูนย์ 60 ํ คัดย่อจาก JIS B 1011 - 1987....................................................................... 86
สัญลักษณ์พื้นฐานงานเชื่อมตาม JIS Z 3021 - 1987............................................................. 110
การเขียนสัญลักษณ์บอกขนาดโลหะรูปพรรณภาคตัดต่าง ๆ ตาม JIS Z 8317 - 1984............. 120
พิกัดความเผื่ออิสระ (General Tolerance) คัดย่อจาก JIS B 0405 - 1991
(ISO 2768-1 : 1989).......................................................................................................... 135
พิกัดความเผื่อพื้นฐาน ISO ขนาดพิกัดความเผื่อ ; หน่วยเป็น ´m หรือ 0.001 mm
ส�ำหรับช่วงขนาดระบุที่เกี่ยวข้อง.......................................................................................... 139
ค่าผิวความหยาบส�ำหรับผิวงานสวม.................................................................................... 140
คู่งานสวมที่มีรูคงที่ (Hole-Basis) ตาม JIS B 0401 - 1996.................................................. 141

ตารางที่ 5.5
ตารางที่ 5.6

ตารางที่ 8.1
ตารางที่ 8.2
ตารางที่ 8.3
ตารางที่ 8.4
ตารางที่ 8.5
ตารางที่ 8.6
ตารางที่ 8.7
ตารางที่ 8.8
ตารางที่ 8.9
ตารางที่ 8.10
ตารางที่ 8.11
ตารางที่ 8.12
ตารางที่ 8.13
ตารางที่ 8.14

ตารางที่ 8.15
ตารางที่ 8.16
ตารางที่ 8.17
ตารางที่ 8.18
ตารางที่ 8.19
ตารางที่ 8.20
ตารางที่ 8.21
ตารางที่ 8.22
ตารางที่ 8.23
ตารางที่ 8.24
ตารางที่ 8.25

คู่งานสวมที่มีเพลาคงที่ (Shaft-Basis) ตาม JIS B 0401 - 1996............................................ 141
ค่ามุมลาดอนุญาต (ทั่วไป) ส�ำหรับการหล่อในกระสวนเหล็ก (Die Casting)
คัดย่อจาก JIS B 0403 - 1995............................................................................................ 146
ตลับลูกปืนเม็ดกลมร่องลึก อนุกรม 62................................................................................ 191
ตลับลูกปืนสัมผัสเชิงมุม อนุกรม 72.................................................................................... 191
ตลับลูกปืนเม็ดกลมแนวแกน (Axial Ball Bearing) อนุกรม 512......................................... 192
ตลับลูกปืนเม็ดทรงกระบอก (Cylindrical Roller Bearing)................................................. 192
ตลับลูกปืนเม็ดทรงเรียว (Taper Roller Bearing) อนุกรม 302............................................ 193
ตลับลูกปืนเม็ดกลมปรับแนวศูนย์เอง (Self Aligning Ball Bearing)................................... 193
ตลับลูกปืนเม็ดโค้งสองแถว (Spherical Roller Bearing).................................................... 194
สัญลักษณ์ชิ้นส่วนเม็ดลูกปืนภาพอย่างง่ายตาม JIS B 0005-2 [ISO 8826-2 (1995-10)]........ 195
แหวนล็อกประเภท CE ภายนอก (Retaining Ring) คัดย่อจาก JIS B 2804 : 2001.............. 199
แหวนล็อกประเภท CE – ภายใน คัดย่อจาก JIS B 2804 : 2001............................................ 200
ขนาดมิติเสื้อสวมซีลสักหลาด.............................................................................................. 201
นัตล็อก (Locknuts) คัดย่อจาก JIS B 1554 - 1993............................................................ 202
แหวนจักร (Type X) คัดย่อจาก JIS B 1554 - 1993............................................................ 202
พิกัดงานสวมส�ำหรับรูดุมพูลเลย์ คับปลิง และอื่น ๆ ที่ต้องสวมกับปลายเพลาทรงกระบอก
ตาม JIS B 0903 - 1977..................................................................................................... 203
ลิ่มขนานและร่องลิ่ม คัดย่อจาก JIS B 1301 - 1996............................................................. 204
ลิ่มลาดมีหัวและลิ่มลาดไม่มีหัว JIS B 1301 - 1996.............................................................. 205
รูปร่างและขนาดของลิ่มวงพระจันทร์ (Woodruff Key) คัดย่อจาก JIS B 1301 - 1996........... 206
ขนาดมิติดุมสไปล์นและเพลาสไปล์น คัดย่อจาก JIS B 1601 - 1996..................................... 207
สูตรค�ำนวณเฟืองตรงฟันตรง (ฟันด้านนอก)........................................................................ 214
โมดูล m (หน่วย mm) ส�ำหรับเฟืองตรงและเฟืองดอกจอกตาม JIS B 1701-2 : 1999............ 214
ตัวอย่างการเขียนแบบผลิตเฟืองฟันตรงตาม JIS B 0003 - 1989.......................................... 215
ตัวอย่างการเขียนแบบผลิตเฟืองฟันเฉียงตาม JIS B 0003 - 1989......................................... 216
ขนาดมิติของเฟืองดอกจอก (Straight Bevel Gear)............................................................ 217
ตัวอย่างการเขียนแบบผลิตเฟืองดอกจอกตาม JIS B 0003 - 1989........................................ 218
ขนาดมิติเฟืองหนอน (Worm Gear).................................................................................... 219

ตารางที่ 8.26 ขนาดมิติสายพานและร่องล้อสายพาน คัดย่อจาก JIS B 1855 - 1991................................... 221
ตารางที่ 8.27 ขนาดมิติสายพานและร่องล้อสายพาน คัดย่อจาก JIS B 1855 - 1991................................... 222
ตารางที่ 8.28 ตัวอย่างการเขียนแบบสัง่ งานผลิตพร้อมตารางข้อมูลสปริงอัด คัดย่อจาก JIS B 2704 - 1994... 224
ตารางที่ 8.29 ตัวอย่างการเขียนแบบสั่งงานผลิตพร้อมตารางข้อมูลสปริงดึงขด ดัดย่อจาก

JIS B 2704 - 1994............................................................................................................. 225
ตารางที่ 8.30 ข้อมูลส�ำหรับสั่งงานการผลิตสปริงขดบิดตาม JIS 2709 - 1987............................................. 227
ตารางที่ 8.31 ข้อมูลส�ำหรับสั่งงานการผลิตสปริงขดบิดตาม JIS B 2709 - 1987......................................... 228
ตารางที่ 9.1 เบอร์ปลอกรัดเพลา (Adapter Sleeve) อนุกรม H3 คัดย่อจาก JIS B 1552 - 1993............... 239
ตารางที่ 9.2 เบอร์ปลอกสวมเพลา (Withdrawal Sleeve) อนุกรม AH3 คัดย่อจาก JIS B 1556 - 1993.... 240
ตารางที่ 10.1 ฟิตติงแบบปรับไม่ได้ (Fixed Fitting)................................................................................. 251
ตารางที่ 10.2 สัญลักษณ์ฟิตติง................................................................................................................ 251
ตารางที่ 10.3 สัญลักษณ์ส่วนปลายท่อ..................................................................................................... 251
ตารางที่ 10.4 สัญลักษณ์วาล์ว................................................................................................................. 252
ตารางที่ 10.5 ลักษณะแนวท่อดัดงอไม่เป็นมุมฉาก ดัดแปลงจาก JIS B 0011-1 : 1998 (ISO 6412-1 :1998). 253
ตารางที่ 10.6 ลักษณะแนวท่อหักมุมฉาก ดัดแปลงจาก JIS B 0011-1 : 1998 (ISO 6412-1 : 1998)............ 253
ตารางที่ 10.7 ชนิดของเส้นและการประยุกต์ใช้......................................................................................... 254
ตารางที่ 10.8 เกลียวท่อขนาน (PF) คัดย่อจาก JIS B 0202 - 1982............................................................ 258
ตารางที่ 10.9 เกลียวท่อเทเปอร์ (Taper Pipe Threads) คัดย่อจาก JIS B 0203 - 1982............................ 258
ตารางที่ 10.10 ขนาดมิติท่อเหล็กกล้าใช้งานอุณหภูมิต�่ำ คัดย่อจาก JIS G 3460 - 1988................................ 259
ตารางที่ 10.11 ขนาดท่อเหล็กกล้าคาร์บอนส�ำหรับแรงดัน คัดย่อจาก JIS G 3454 - 1988............................. 260
ตารางที่ 10.12 ขนาดมิติหน้าแปลนท่อเหล็ก รับแรงดันระบุ 30 K คัดย่อจาก JIS B 2238 - 1996................... 260
ตารางที่ 10.13 มาตรฐานญี่ปุ่นที่เกี่ยวข้องกับงานท่อ................................................................................... 261
ตารางที่ 10.14 ท่อโลหะตามมาตรฐานญี่ปุ่น. .............................................................................................. 262
ตารางที่ 10.15 หน้าแปลนท่อโลหะ (Pipe Flanges) ตามมาตรฐานญี่ปุ่น. .................................................... 263
ตารางที่ 10.16 ฟิตติงงานท่อ (Pipe Fittings)............................................................................................. 263
ตารางที่ 10.17 โอริง (O-Ring) คัดย่อจาก JIS B 2401 - 1991..................................................................... 265
ตารางที่ 10.18 ขนาดร่องโอริง-งานแรงดันสถิต (Static) คัดย่อจาก JIS B 2406 - 1996................................ 266

ตารางภาคผนวก
ตารางที่ ผ1
ตารางที่ ผ2
ตารางที่ ผ3
ตารางที่ ผ4

ตารางที่ ผ5
ตารางที่ ผ6
ตารางที่ ผ7

ตารางที่ ผ8
ตารางที่ ผ9
ตารางที่ ผ10
ตารางที่ ผ11
ตารางที่ ผ12

ตารางที่ ผ13

ตารางที่ ผ14

ตารางที่ ผ15
ตารางที่ ผ16
ตารางที่ ผ17
ตารางที่ ผ18

ตารางที่ ผ19
ตารางที่ ผ20
ตารางที่ ผ21

ระยะสิ้นสุดเกลียวถึงบ่าสลักเกลียว [a(max.)] คัดย่อจาก JIS B 1006 - 1985....................... 290
โบลต์หัวหกเหลี่ยม (Hexagon Bolts) คัดย่อจาก JIS B 1180 - 1994................................... 291
อัตราของภาระส�ำหรับเกลียวสกรูเกรดต่าง ๆ (คัดย่อจาก JIS B 1052 - 1998)....................... 291
สกรูหกเหลี่ยมขันใน (Hexagonal Socket Head Cap Screw) คัดย่อจาก
JIS B 1176 - 1988............................................................................................................. 292
ขนาดรูสกรูและรูหัวฝัง (Counterbore) คัดย่อจาก JIS B 1001 - 1985................................. 293
ความแข็งแหวนเหล็กกล้า (คัดย่อจาก JIS B 1256 - 1998)................................................... 293
สัญลักษณ์ค่าความแข็งวิกเกอร์ส (Vickers Hardness) ของสกรู คัดย่อจาก
JIS B 1053 - 1999 (ISO 898-5 : 1998).............................................................................. 293
สมบัติทางกลของนัต คัดย่อจาก JIS B 1052 - 1998............................................................ 294
สตัด (Stud) คัดย่อจาก JIS B 1173 - 1995......................................................................... 294
สกรูปรับตั้ง (หัวสี่เหลี่ยม) คัดย่อจาก JIS B 1118 - 1995..................................................... 294
โบลต์ร่อง T คัดย่อจาก JIS B 1166 - 1995......................................................................... 295
สกรูหัวมีร่องผ่า คัดย่อจาก JIS B 1101 - 1996 สกรูหัวโค้งมีร่องแฉก
คัดย่อจาก JIS B 1111 - 1996............................................................................................ 296
สกรูหัวจมมีร่องผ่า คัดย่อจาก JIS B 1101 - 1996 สกรูหัวจมมีร่องแฉก
คัดย่อจาก JIS B 1111 - 1996............................................................................................ 296
สกรูหัวจม-หัวโค้ง มีร่องผ่า คัดย่อจาก JIS B 1101 - 1996 สกรูหัวจม-หัวโค้งมีร่องแฉก
คัดย่อจาก JIS B 1111 - 1996............................................................................................ 297
สกรูโลหะแผ่น-หัวโค้ง มีร่องแฉก คัดย่อจาก JIS B 1122-3 - 1996....................................... 297
สกรูโลหะแผ่นหัวจม – สกรูโลหะแผ่นหัวโค้งจม คัดย่อจาก JIS B 1122 - 1996..................... 298
แหวนโค้ง (Conical Spring Washer) คัดย่อจาก JIS B 1252 - 1995.................................. 298
แหวนเฟืองใน Type (A) และแหวนเฟืองนอก Type (B) คัดย่อจาก JIS B 1255 - 1977
แหวนแฉกฟันนอก (Countersunk External Tooth) Type (C) คัดย่อจาก JIS B 1255....... 299
ร่องที (T) คัดย่อจาก JIS B 0952 - 1987............................................................................. 300
นัตร่องที (T-Slot Nut) คัดย่อจาก JIS B 1167 - 2001......................................................... 300
นัตหกเหลี่ยม (Hexagon Nut) คัดย่อจาก JIS B 1181 - 1995............................................. 301

ตารางที่ ผ22 นัตหัวมงกุฏ คัดย่อจาก JIS B 1170 - 1994......................................................................... 302
ตารางที่ ผ23 สลัก (Pins) ตามมาตรฐานญี่ปุ่น (JIS).................................................................................. 303
ตารางที่ ผ24 สลักเกลียวแบบหัวหกเหลี่ยมในสกรูตัวหนอน คัดย่อมาจาก JIS B 1177 - 1997................... 304
ตารางที่ ผ25 ปิ๊นล็อก (Split Pin) คัดย่อจาก JIS B1351 - 1987............................................................... 305
ตารางที่ ผ26 แคปนัต (Domed Cap Nuts) คัดย่อจาก JIS B 1183 - 1994.............................................. 305
ตารางที่ ผ27 นัตเชื่อมหกเหลี่ยม (แบบ 1F) คัดย่อจาก JIS B 1196 - 1992................................................ 305
ตารางที่ ผ28 ห่วงดึงวงแหวน (Eyebolts) คัดย่อจาก JIS B 1168 - 1975.................................................. 306
ตารางที่ ผ29 หมุดหัวมนโค้ง (Pan Head Rivet) คัดย่อจาก JIS B 1213 - 1995....................................... 306
ตารางที่ ผ30 หมุดหัวแบนบาง (Thin Head Rivets) คัดย่อจาก JIS B 1213 - 1995................................. 307
ตารางที่ ผ31 หมุดฝังหัวเรียว (Countersunk Head Rivets) คัดย่อจาก JIS B 1213 - 1995..................... 307
ตารางที่ ผ32 ค่าเบี่ยงเบนส�ำหรับระยะห่างระหว่างศูนย์กลาง (Centre Distances)

คัดย่อจาก JIS 0613 - 1976................................................................................................ 308
ตารางที่ ผ33 แผ่นล็อก คัดย่อจาก JJS B2804 - 2001.............................................................................. 309
ตารางที่ ผ34 ขนาดของปลายเพลาเรียว คัดย่อจาก JIS B 0904 - 1995..................................................... 310
ตารางที่ ผ35 ขนาดระบุของออยซีล (Oil Seal) มีสปริง คัดย่อจาก JIS B 2402 - 1996............................... 311
ตารางที่ ผ36 เหล็กกลม คัดย่อจาก JIS G 3191 - 1966............................................................................ 312
ตารางที่ ผ37 เหล็กแบน คัดย่อจาก JIS G 3194 - 1966............................................................................ 313
ตารางที่ ผ38 เหล็กฉากด้านเท่ากัน คัดย่อจาก JIS G 3192 - 1977............................................................ 314
ตารางที่ ผ39 เหล็กฉากด้านไม่เท่ากัน คัดย่อจาก JIS G 3192 - 1977........................................................ 314
ตารางที่ ผ40 แผ่นเหล็กกล้า คัดย่อจาก JIS G 3193 - 1970..................................................................... 315
ตารางที่ ผ41 I-beam คัดย่อจาก JIS G 3192 - 1977............................................................................... 315
ตารางที่ ผ42 เหล็กสี่เหลี่ยมด้านเท่า คัดย่อจาก JIS G 3191 - 1966.......................................................... 316
ตารางงานสวมระบบ JIS B 0401 - 1982 (คัดย่อ)........................................................................................ 317
ค่าเบี่ยงเบนงานสวมชิ้นส่วนเครื่องจักร ตาม JIS B 0401-1986 (คัดย่อ)........................................................ 321
ตารางตัวอย่างการประยุกต์ใช้งานส�ำหรับงานสวม........................................................................................ 322

256

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)

10.2.5 การเขียนแบบแสดงอุปกรณ์ประกอบท่อ
1. อุปกรณ์ท่อของเครื่องจักรกล วาล์ว และอื่น ๆ จะเขียนแสดงด้วยสัญลักษณ์กราฟิกที่มีขนาด
ความหนาเท่ากับเส้นแนวท่อ
2. ฟิตติง (Fitting) ได้แก่ หัวฉีด ข้อต่อตัว T (Tee-Pieces) และข้องอ (Bends) ให้เขียนเส้นหนา
เท่ากับเส้นแนวท่อ ดูตารางที่ 10.13
ส�ำหรับข้อลด-เพิ่ม (Transition Pieces) แสดงดังรูปที่ 10.12 โดยขนาดระบุที่เกี่ยวข้องให้เขียน
บอกบนสัญลักษณ์
(ก) ขอลดแนวศูนยเดียวกัน

(ข) ขอลดแนวศูนยเยื้องกัน
CONC

ECC

(ค) ขอลดแนวศูนยเยื้องลงลาง

(ง) ขอลดแนวศูนยเยื้องขึ้นบน

TOF

BOF

รูปที่ 10.12 ข้อลด-เพิ่มที่มีอักษรย่อก�ำกับ

3. ตัวแขวน (Hangers) จะแสดงด้วยสัญลักษณ์ดงั รูปที่ 10.13-10.17 ส�ำหรับตัวรองรับ (Supports)
จะเขียนสัญลักษณ์กลับทิศทางจากบนมาล่าง


รูปที่ 10.13
แบบทั่วไป

F1

รูปที่ 10.14
แบบยึดแน่น

G1

S3

รูปที่ 10.15 แบบ
รูปที่ 10.16
ประคอง (Guided) แบบเลื่อน (Sliding)

รูปที่ 10.17 ในกรณีที่ใช้ตัวแขนและตัวรองรับเหมือนกันหลายตัว สามารถเขียนแสดงด้วยภาพอย่างง่ายได้

บทที่ 10 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing)

GH5

257

รูปที่ 10.18 การก�ำหนดรหัส (Code) ต�ำแหน่งตัวอย่าง FP2
คือจุดยึดตัวแขวน No.2, SS3 คือตัวรองรับ No.3 และ GH5

FP2

คือตัวแขวนแบบประคอง No.5
SS3

อุปกรณ์หรือวัสดุเสริม เช่น ฉนวน สีทา ท่อไอน�้ำ และอื่น ๆ ให้เขียนระบุเพิ่มเติมในแบบงาน
รูปที่ 10.19 อุปกรณ์เชื่อมต่อ เช่น ถังน�้ำมัน เครื่องจักรกล
ที่ไม่เกี่ยวข้องกับระบบท่อ ให้เขียนแสดงด้วยเส้นศูนย์ 2 จุด

(ก)

(ข)

รูปที่ 10.20 หัวลูกศรแสดงทิศทางการไหล
+3600
-4300

รูปที่ 10.21 ต�ำแหน่งปลายท่อจะก�ำหนดด้วยหลักโคออดิเนต โดยอ้างอิง ณ ศูนย์กลางบริเวณส่วนปลาย

+3600

+3900

+3300

รูปที่ 10.22 ระดับแนวท่อสามารถก�ำหนดด้วยเปอร์เซ็นต์ลาดเอียงหรืออัตราลาด และลูกศรชี้บอกระดับความสูงต�่ำ

258

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)

27.5˚ 27.5˚

P
˚
90

D1
D2
D3

55˚

H’/6

h/2

H’

h/2
h

H’/6

ตารางที่ 10.8 เกลียวท่อขนาน (PF) คัดย่อจาก JIS B 0202 - 1982

หน่วย mm
สัญลักษณ์เกลียว

ระยะพิตช์
P

ความสูงเกลียว
h

ความสูงเกลียว
H

เกลียวด้านนอก
d2
เกลียวด้านใน
D2
9.14
12.30
15.80
19.79
21.74

d
D
9.72
13.15
16.66
20.95
22.91

PF 1

28
0.90
0.58
PF 14
19
1.33
0.85
3
PF 8
19
1.33
0.85
1
PF 2
14
1.81
1.16
PF 58
14
1.81
1.16
1
ตัวอย่างชื่อเรียก : เกลียวท่อขนานภายนอก PF 2
ส�ำหรับเกลียวท่อขนานภายในสวมกับเกลียวท่อเทเปอร์ภายนอก PS 58
8

d1
D1
8.56
11.44
14.95
18.63
20.58

ตารางที่ 10.9 เกลียวท่อเทเปอร์ (Taper Pipe Threads) คัดย่อจาก JIS B 0203 - 1982

เกลียวตรงตัวเมีย

h/2

ตำแหนงของเสนผานศูนยกลางเกจ

D1

D2

D

D2

D
D

˚

เกลียวเอียงตัวเมีย
1

90

แนวแกนของเกลียว

D1

P

D1

D2

55˚

r

h

การประกบกันของเกลียว taper ตัวเมีย หรือ
เกลียวตรงตัวเมีย กับเกลียว Taper ตัวผู

27.5˚ 27.5˚

h/2

H/2

H

H/2

รูปรางเกลียวอางอิงและขนาดโดยปกติ
สำหรับเกลียวทอแบบเกลียว Taper ทั้งตัวผู/ตัวเมีย

16

l

เกลียวเอียงตัวเมีย
t

บทที่ 10 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing)

ตารางที่ 10.9 (ต่อ)
สัญลักษณ์
เกลียว

เกลียว
จ�ำนวน
เกลียว
ต่อนิ้ว
n

เกลียวด้านนอก

ระยะ ความสูง
พิตช์ เกลียว
h
P

d

d2

d1

เกลียวด้านใน
D
D2
D1
1
28
0.91
0.58
9.73
9.15
8.57
PT 8
1
19
1.33
0.86 13.12 12.30 11.44
PT 4
19
1.33
0.86 16.66 15.81 14.95
PT 38
1
14
1.81
1.16 20.96 19.79 18.63
PT 2
14
1.81
1.16 26.44 25.28 24.12
PT 34
PT 1
11
2.31
1.48 33.20 31.77 30.29
11
2.31
1.48 41.91 40.43 38.95
PT 1 14
1
11
2.31
1.48 47.80 46.32 44.84
PT 1 2
PT 2
11
2.31
1.48 59.61 58.14 56.65
11
2.31
1.48 75.18 73.71 72.23
PT 2 12
PT 3
11
2.31
1.48 87.88 86.41 84.93
11
2.31
1.48 100.33 98.85 97.37
PT 3 12
PT 4
11
2.31
1.48 113.03 111.55 110.07
PT 5
11
2.31
1.48 138.43 136.95 135.47
PT 6
11
2.31
1.48 163.83 162.35 160.87
ตัวอย่างชื่อเรียก : เกลียวท่อเทเปอร์ภายนอกและภายใน PT 2

259

หน่วย mm
ความยาวเกลียวใช้งาน
ขนาดท่อเหล็กกล้า
คาร์บอนงานทั่วไป
ขนาด ความ
เกลียว เกลียว
จาก
หนา
เทเปอร์ใน ขนานใน ปลาย

ข้

ต่

นอก
ความยาว ความยาว
t
l

6.2
9.4
9.7
12.7
14.1
16.2
18.5
18.5
22.8
26.7
29.8
31.4
35.8
40.1
40.1

7.4
11.0
11.4
15.0
16.3
19.1
21.4
21.4
25.7
30.1
33.3
34.9
39.3
43.5
43.5

4.4
6.7
7.0
9.1
10.2
11.5
13.4
13.4
16.9
18.6
21.1
22.4
25.9
29.3
29.3

10.5
13.8
17.3
21.7
27.2
34.0
42.7
48.6
60.5
76.3
89.1
101.6
114.3
139.8
165.2

2.0
2.3
2.3
2.8
2.8
3.2
3.5
3.5
3.8
4.2
4.2
4.2
4.5
4.5
5.0

ตารางที่ 10.10 ขนาดมิติท่อเหล็กกล้าใช้งานอุณหภูมิต�่ำ คัดย่อจาก JIS G 3460 - 1988
ขนาด ∅ ระบุ
A

B

8
10
15
20
25
32
40
50
65
80
90
100

1
4
3
8
1
2
3
4

1
1 14
1 12
2
2 12
3
3 12
4

ขนาด ∅ โตนอก
mm
13.8
17.3
21.7
27.2
34.0
42.7
48.6
60.5
76.3
89.1
101.6
114.3

Schedule 40
หนา
น�้ำหนัก
mm
kg/m
2.2
0.629
2.3
0.851
2.8
1.31
2.9
1.74
3.4
2.57
3.6
3.47
3.7
4.10
3.9
5.44
5.2
9.12
5.5
11.3
5.7
13.5
6.0
16.0

Schedule 60
-

Schedule 80
3.0
3.2
3.7
3.9
4.5
4.9
5.1
5.5
7.0
7.6
8.1
8.6

0.799
1.11
1.64
2.24
3.27
4.57
5.47
7.46
12.0
15.3
18.7
22.4

260

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)

ตารางที่ 10.11 ขนาดท่อเหล็กกล้าคาร์บอนส�ำหรับแรงดัน คัดย่อจาก JIS G 3454 - 1988
ขนาด ∅ ระบุ
A

B

8
10
15
20
25
32
40
50
65
80
90

1

4

3

8

1

2

3

4

1
1 14
1 12
2
2 12
3
3 12

ขนาด ∅
โตนอก
mm
13.8
17.3
21.7
27.2
34.0
42.7
48.6
60.5
76.3
89.1
101.6

Schedule 40
ท่อหนา น�้ำหนัก
mm
kg/m
2.2
0.629
2.3
0.851
2.8
1.31
2.9
1.74
3.4
2.57
3.6
3.47
3.7
4.10
3.9
5.44
5.2
9.12
5.5
11.3
5.7
13.5

Schedule 60
ท่อหนา น�้ำหนัก
mm
kg/m
2.4
0.675
2.8
1.00
3.2
1.46
3.4
2.00
3.9
2.89
4.5
4.24
4.5
4.89
4.9
6.72
6.0
10.4
6.6
13.4
7.0
16.3

Schedule 80
ท่อหนา น�้ำหนัก
mm
kg/m
3.0
0.799
3.2
1.11
3.7
1.64
3.9
2.24
4.5
3.27
4.9
4.57
5.1
5.47
5.5
7.46
7.0
12.0
7.6
15.3
8.1
18.7

ตารางที่ 10.12 ขนาดมิติหน้าแปลนท่อเหล็ก รับแรงดันระบุ 30 K คัดย่อจาก JIS B 2238 - 1996

∅C
∅D

ขนาด
ระบุ

∅g

f

∅g

f

t

t

∅h

∅h

∅C
∅D

ขนาด ∅
ขนาด ∅
ขนาดของหน้าแปลน
รูสกรู
โตนอก
โตนอก
t
f
ขนาด ขนาด จ�ำนวน
ท่อเหล็กที่ใช้ หน้าแปลน D
∅g
∅c
25
34.0
130
20
1
70
95
4
32
42.7
140
22
2
80
105
4
40
48.6
160
22
2
90
120
4
50
60.5
165
22
2
105
130
8
65
76.3
200
26
2
130
160
8
80
89.1
210
28
2
140
170
8
(90)
101.6
230
30
2
150
185
8
100
114.3
240
32
2
160
195
8
125
139.8
275
36
2
195
230
8
ตัวอย่างชื่อเรียก : หน้าแปลนท่อเหล็กแบบสวม (Slip on) เรียกว่า ”JIS B 2238 SO 30K 100„

ขนาด
∅h
19
19
23
19
23
23
25
25
25

ขนาด
สกรู
M16
M16
M20
M16
M20
M20
M22
M22
M22

บทที่ 10 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing)

261

ตารางที่ 10.13 มาตรฐานญี่ปุ่นที่เกี่ยวข้องกับงานท่อ
ข้อต่อท่อ (Fittings) เหล็กกล้าแบบมีเกลียว
ข้องอ (Elbow) 90¯
JIS B 2301 - 1988

ข้อต่อที (Tee)
JIS B 2301 - 1988

แบบไขว้ (Cross)
JIS B 2301 - 1988

ข้อต่อท่อ เหล็กกล้างานทั่วไปแบบเชื่อมต่อชน
ข้องอ 90¯
JIS B 2311 - 1997,
JIS B 2313 - 1997,
JIS B 2321 - 1989
ข้อต่อทีแบบตรง
(Straight Tee)
JIS B 2311 - 1997,
JIS B 2313 - 1997,
JIS B 2321 - 1989
ข้อต่อตรง (Full Coupling)
JIS B 2316 - 1997

แบบดัดยาว
(Long Bend)
JIS B 2301 - 1997

ข้องอ 45¯
JIS B 2311 - 1997,
JIS B 2312 - 1997,
JIS B 2321 - 1989

แบบ 45¯ Y
JIS B 2301 - 1997

แบบแนวศูนย์
(Concentric)
JIS B 2311 - 1997,
JIS B 2312 - 1997,
JIS B 2321 - 1989
แบบเยื้องศูนย์ (Eccentric)
JIS B 2311 - 1997,
JIS B 2312 - 1997,
JIS B 2321 - 1989

ข้อต่อตรง (Socket)
JIS B 2301 - 1997

262

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)

ตารางที่ 10.14 ท่อโลหะตามมาตรฐานญี่ปุ่น
เลขที่มาตรฐาน
JIS G 3442 – 1997
JIS G 3443 – 1987
JIS G 3447 – 1997
JIS G 3448 – 1997
JIS G 3452 – 1997
JIS G 3454 – 1988
JIS G 3455 – 1988
JIS G 3456 – 1988
JIS G 3457 – 1988
JIS G 3458 – 1988
JIS G 3459 – 1997
JIS G 3460 – 1988
JIS G 3468 – 1994
JIS G 3469 – 1992
JIS G 5526 – 1989
JIS H 3300 – 1997
JIS H 3320 – 1992
JIS H 4080 – 1988
JIS H 4090 – 1990
JIS K 6792 – 1997

ชื่อเรื่อง
Galvanized Steel Pipes for Ordinary Piping
Coated Steel Pipes for Water Service
Stainless Steel Sanitary Pipes
Light Gauge Stainless Steel Tubes for Ordinary Piping
Carbon Steel Pipes for Ordinary Piping
Carbon Steel Pipes for Pressure Service
Carbon Steel Pipes for High Pressure Service
Carbon Steel Pipes for High Temperature Service
Arc Welded Carbon Steel Pipes
Alloy Steel Pipes
Stainless Steel Pipes
Steel Pipes for Low Temperature Service
Large Diameter Welded Stainless Steel Pipes
Polyethylene Coated Steel Pipes
Ductile Iron Pipes
Copper and Copper Alloy Seamless Pipes and Tubes........[ADP ISO 274 : 75,
ADP ISO 426-1 : 83, ADP ISO 426-2 : 83, ADP ISO 427 : 83, ADP ISO 429 : 83,
ADP ISO 430 : 83, ADP ISO 1337 : 80, ADP ISO 1635 : 74, ADP ISO 1635-2 : 87]
Copper and Copper Alloy Welded Pipes and Tubes
Aluminium and Aluminium Alloy Seamless Pipes and Tubes
Aluminium and Aluminium Alloy Welded Pipes and Tubes
Polybutene (PB) Pipes for Water Works

หมายเหตุ : ADP คือ เนื้อหาทางเทคนิคเหมือนหรือเทียบเท่ามาตรฐาน ISO แต่มีเนื้อหาเพิ่มเติมส�ำหรับมาตรฐาน JIS
”ADP = Adoption„

บทที่ 10 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing)

263

ตารางที่ 10.15 หน้าแปลนท่อโลหะ (Pipe Flanges) ตามมาตรฐานญี่ปุ่น
เลขที่มาตรฐาน
JIS B 2205 – 1991
JIS B 2206 – 1986
JIS B 2207 – 1988
JIS B 2220 – 1995
JIS B 2238 – 1996
JIS B 2239 – 1996
JIS B 2240 – 1996
JIS B 2241 – 1986

ชื่อเรื่อง
Basis for Calculation of Pipe Flanges
Basis for Calculation of Aluminium Alloy Pipe Flanges
Basis for Calculation of Aluminium Alloy Pipe Flanges with Full Face Gasket
Steel Welding Pipe Flanges
General Rules for Steel Pipe Flanges
General Rules for Cast Iron Pipe Flanges
General Rules for Copper Alloy Pipe Flanges
Basic Dimensions of Aluminium Alloy Pipe Flanges
ตารางที่ 10.16 ฟิตติงงานท่อ (Pipe Fittings)

เลขที่มาตรฐาน
JIS B 2301 - 1988
JIS B 2302 - 1990
JIS B 2303 - 1995
JIS B 2311 - 1997
JIS B 2312 - 1997
JIS B 2313 - 1997
JIS B 2316 - 1997
JIS B 2321 - 1989

ชื่อเรื่อง
Screwed Type Malleable Cast Iron Pipe Fittings
Screwed Type Steel Pipe Fittings
Screwed Drainage Fittings
Steel Butt-Welding Pipe Fittings for Ordinary Use
Steel Butt-Welding Pipe Fittings
Steel Plate Butt-Welding Wipe Fittings
Steel Socket Butt-Welding Pipe Fittings
Aluminium and Aluminium Alloy Butt-Welding Pipe Fittings

600

0
20

600
300
300

(70

600
100Ax14.3

0)

1200

รูปที่ 10.23 ตัวอย่างการเขียนแบบงานท่ออย่างง่าย
ในการก�ำหนดขนาดความยาวและขนาดของแบบงาน
ท่อที่มีการดัดงอในแนว 3 มิติ พร้อมขนาดบอกระยะ

h
i

o
u

r
v

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)

r
v

0 80
200 Sch

80
1200

2300

h
l

400

264

250

250 150

900

200

0

100

300

80
Sch
×
A
100
0
160
300

รูปที่ 10.24 ตัวอย่างการเขียนแบบงานท่ออย่างง่าย ในการก�ำหนดขนาดความยาวและขนาดของแบบงานท่อ
ที่มีการดัดงอในแนว 3 มิติ พร้อมขนาดบอกระยะประกอบวาล์ว

Y

Z

1

x1=x2
2

3

x3

7
z7=z8

z1
z2

8
z3

y1 =

y2

4
y3

X
5

y4

6
x8

x6=x7

y5

Pos. No.
1
2
3
4
5
6
7
8

x1 = -85
x2 = -85
x3 = +70
x4 = 0
x5 = 0
x6 = +100
x7 = +100
x8 = -100

Coordinates
y1 = +700
y2 = +700
y3 = +420
y4 = +300
y5 = +80
y6 = 0
y7 = 0
y8 = 0

z1 = +480
z2 = +240
z3 = +240
z4 = 0
z5 = 0
z6 = 0
z7 = +420
z8 = +420

รูปที่ 10.25 ภาพไอโซเมตริกแนวท่อระบบโคออดิเนตและตารางโคออดิเนต

บทที่ 10 การเขียนแบบงานท่อ (Pipeline Drawing)

265

ตารางที่ 10.17 โอริง (O-Ring) คัดย่อจาก JIS B 2401 - 1991
b
h

∅d7

โอริงเคลื่อนที่

∅d6

∅d5

∅d4
∅d3

∅d1

∅d2

โอริงอยูกับที่ (Fixing)

หน่วย mm
ขนาด
∅ d1
4.8
5.8
7.8
8.8
9.8
13.8
14.8
15.8
17.8
20.8
25.2
27.7
29.2
40.7
45.7
49.7
54.6
57.6
59.6
64.6
66.6
70.6
74.6
79.6
84.6

ส�ำหรับโอริงเคลื่อนที่
ความหนา เบอร์ระบุ

∅ d2
โอริง ร่องเพลา
P5
5
P6
6
1.9
P8
8
P9
9
P10
10
P14
14
P15
15
2.4
P16
16
P18
18
P21
21
P25.5
25.5
P28
28
P29.5
29.5
5.7
P41
41
P46
46
P50
50
P55
55
P58
58
P60
60
P65
65
5.7
P67
67
P71
71
P75
75
P80
80
P85
85

โตนอก
ร่องรู
8
9
11
12
13
18
19
20
22
25
31.5
34
35.5
47
52
56
65
68
70
75
77
81
85
90
95

ขนาด
∅ d1
29.4
34.4
39.4
44.4
49.4
54.4
59.4
64.4
69.4
74.4
84.4
89.4
94.4
99.4
104.4
109.4
114.4
119.4
124.4
129.4
134.4
139.4
144.4
149.3
159.3

ส�ำหรับโอริงอยู่กับที่ (Fixing)
ความหนา เบอร์ระบุ

∅ d2
โอริง ร่องเพลา
G 30
30
G 35
35
G 40
40
G 45
45
G 50
50
G55
55
G60
60
G65
65
G70
70
G75
75
G85
85
3.1
G90
90
G95
95
G100
100
G105
105
G110
110
G115
115
G120
120
G125
125
G130
130
G135
135
G140
140
G145
145
G150
150
5.7
G160
160

โตนอก
ร่องรู
35
40
45
50
55
60
65
70
75
80
90
95
100
105
110
115
120
125
130
135
140
145
150
160
170

266

เขียนแบบวิศวกรรม มาตรฐานญี่ปุ่น (JIS)

ตารางที่ 10.18 ขนาดร่องโอริง-งานแรงดันสถิต (Static) คัดย่อจาก JIS B 2406 - 1996
∅d7

∅d8

b

h

h

B(B>b)

หน่วย mm
เบอร์ระบุ
โอริง
P5
P6
P8
P9
P10
P14
P15
P16
P18
P21
P25.5
P28
P29.5
P41
P46
P50
P55
P58
P60
P65
P67
P71
P75
P80
P85

ขนาด
∅ d1
4.8
5.8
7.8
8.8
9.8
13.8
14.8
15.8
17.8
20.8
25.2
27.7
29.2
40.7
45.7
49.7
54.6
57.6
59.6
64.6
66.6
70.6
74.6
79.6
84.5

ความหนา
ขนาดของร่อง
∅ d2
ขนาด ∅ d8 ขนาด ∅ d7 b + 0.25 h ± 0.05
5
8.2
6
9.2
1.9
8
11.2
2.5
1.4
9
12.2
10
13.2
14
18
15
19
2.4
16
20
3.2
1.8
18
22
21
25
25.5
31.5
28
34
29.5
35.5
3.5
4.7
2.7
41
47
46
52
50
56
55
65
58
68
60
70
65
75
5.7
67
77
7.5
4.6
71
81
75
85
80
90
85
95

r1 (max)
0.4

0.4

0.8

0.8