You are on page 1of 3

Τα συντομότερα ντους δεν καλυτερεύουν τα πράγματα: για ποιο λόγο

η προσωπική αλλαγή δεν μπορεί να εξισωθεί με την πολιτική αλλαγή


του Derrick Jensen
Μπορούμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα εκείνων που θυμήθηκαν ότι ο ρόλος ενός
ακτιβιστή δεν είναι να λειτουργεί απέναντι σε καταπιεστικά συστήματα εξουσίας με όσο το
δυνατόν περισσότερη ακεραιότητα, αλλά αντίθετα να αντιμετωπίζει και να καταρρίπτει αυτά τα
συστήματα.

Θα μπορούσε οποιοδήποτε λογικό πρόσωπο να σκεφτεί ότι βουτώντας στα σκουπίδια για να βρει
χρήσιμα υλικά, θα μπορούσε να είχε σταματήσει τον Χίτλερ ή ότι κάνοντας κομποστοποίηση θα
είχε βάλει τέλος στη δουλεία ή θα είχε καθιερωθεί το οκτάωρο στην εργασία, ή ότι τεμαχίζοντας
ξύλα και κουβαλώντας νερό θα είχαν απελευθερωθεί οι άνθρωποι από τις τσαρικές φυλακές ή ότι
χορεύοντας γυμνός γύρω από τη φωτιά θα είχε βοηθήσει να μπει σε λειτουργία ο Νόμος
Δικαιώματος της Ψήφου του 1957 ή ο Νόμος Δικαιωμάτων του Πολίτη του 1964; Τότε γιατί τώρα,
με όλο τον κόσμο να βρίσκεται σε κίνδυνο, τόσοι πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε αυτές τις εξ
ολοκλήρου προσωπικές «λύσεις»;

Μέρος του προβλήματος είναι ότι έχουμε πέσει θύματα μιας εκστρατείας συστηματικής
παραπλάνησης. Ο καταναλωτικός πολιτισμός και η καπιταλιστική νοοτροπία μάς έχουν διδάξει να
υποκαθιστούμε με πράξεις προσωπικής κατανάλωσης (ή διαφωτισμού), την οργανωμένη πολιτική
αντίσταση. Η ταινία «Μια Άβολη Αλήθεια» βοήθησε στο να αφυπνιστεί η συνείδηση του κόσμου
για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αλλά παρατηρήσατε ότι όλες οι λύσεις που παρουσιάστηκαν
αφορούν προσωπικές ενέργειες – να αλλάξουμε τις λάμπες, να φουσκώνουμε τα λάστιχα, να
οδηγούμε το μισό απ’ όσο οδηγούσαμε – και δεν είχαν καμία σχέση με την αποδυνάμωση των
πολυεθνικών ή με το να σταματήσει η οικονομική ανάπτυξη που καταστρέφει τον πλανήτη; Ακόμα
κι αν κάθε άτομο στις Ηνωμένες Πολιτείες έκανε όλα όσα πρότεινε η ταινία, η εκπομπή άνθρακα
στις ΗΠΑ θα μειώνονταν μόνο κατά 22 τοις εκατό. Η επιστημονική ομόφωνη παραδοχή είναι πως
οι εκπομπές πρέπει να μειωθούν κατά τουλάχιστον 75 τοις εκατό παγκοσμίως.

Ή ας μιλήσουμε για το νερό. Ακούμε αρκετά συχνά ότι ο κόσμος ξεμένει από νερό. Άνθρωποι
πεθαίνουν από την έλλειψη νερού. Ποτάμια αποστραγγίζονται εξαιτίας της έλλειψης νερού. Γι’
αυτό, πρέπει να κάνουμε συντομότερα ντους. Βλέπετε το χάσμα; Επειδή κάνω ντους, είμαι
υπεύθυνος για την αποξήρανση υδροφόρων οριζόντων; Ε, λοιπόν όχι. Περισσότερο από το 90 τοις
εκατό του νερού που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο είναι για τη γεωργία και τη βιομηχανία. Το
υπόλοιπο 10 τοις εκατό κατανέμεται ανάμεσα στους δήμους και στους πραγματικούς ανθρώπους.
Συνολικά, για τα δημοτικά γήπεδα του γκολφ χρησιμοποιείται τόσο νερό όσο και για τους
ανθρώπους που μένουν στον ίδιο δήμο. Οι πληθυσμοί (τόσο των ανθρώπων όσο και των ψαριών)
δεν πεθαίνουν επειδή ο κόσμος ξεμένει από νερό. Πεθαίνουν επειδή κάποιοι κλέβουν το νερό.

Ή ας μιλήσουμε για την ενέργεια. Ο Kirkpatrick Sale το συνόψισε σωστά: «Τα τελευταία 15 χρόνια
η ιστορία ήταν η ίδια για κάθε έτος: η μεμονωμένη κατανάλωση – η οικιακή, των ιδιωτικών
αυτοκινήτων και τα λοιπά – δεν είναι ποτέ περισσότερη από το ένα τέταρτο περίπου της συνολικής
κατανάλωσης· η συντριπτική πλειονότητα είναι για λόγους εμπορικούς, βιομηχανικούς, εταιρικούς,
για τη γεωργία και την κυβέρνηση (σ.σ. ξέχασε το στρατό). Έτσι, ακόμα και αν όλοι κάναμε
ανακύκλωση και χρησιμοποιούσαμε ξύλινες σόμπες αυτό θα ασκούσε αμελητέα επίδραση στην
ενεργειακή χρήση, στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και στην ατμοσφαιρική ρύπανση».

Ή ας μιλήσουμε για τα απορρίμματα. Το 2005, η κατά κεφαλήν παραγωγή δημοτικών


απορριμμάτων (βασικά, οτιδήποτε κατεβάζουμε στους κάδους σκουπιδιών) στις ΗΠΑ ήταν περίπου
750 κιλά. Ας υποθέσουμε ότι είστε ένας σκληροπυρηνικός ακτιβιστής που ζει απλά και μειώνετε
αυτό στο ελάχιστο. Ανακυκλώνετε τα πάντα. Χρησιμοποιείτε υφασμάτινες τσάντες για τα ψώνια.
Επισκευάζετε την τοστιέρα σας. Τα δάχτυλα των ποδιών σας εξέχουν από τα παλιά σας αθλητικά
παπούτσια. Ωστόσο, δεν τα έχετε καταφέρει ακόμα. Δεδομένου ότι τα δημοτικά απορρίμματα
περιλαμβάνουν όχι μόνο τα σκουπίδια των σπιτιών, αλλά και αυτά από τα κυβερνητικά γραφεία και
τις επιχειρήσεις, διαδηλώνετε σ’ αυτά τα γραφεία, με φυλλάδια για το πώς μπορούν να μειωθούν τα
απορρίμματα και τους πείθετε να περιορίσουν τα σκουπίδια τους τόσο ώστε να μην σας αναλογεί
κάποιο μέρος τους. Ουπς, έχω άσχημα νέα. Τα δημοτικά απορρίμματα αποτελούν μόνο 3 τοις εκατό
της συνολικής παραγωγής σκουπιδιών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Θέλω να είμαι ξεκάθαρος. Δεν λέω πως δεν θα έπρεπε να ζούμε απλά. Και εγώ ο ίδιος ζω απλά
μέσα σε λογικά πλαίσια, αλλά δεν προσποιούμαι ότι το να μην αγοράζω πολύ (ή το να μην οδηγώ
πολύ ή το να μην έχω παιδιά) είναι μια ισχυρή πολιτική πράξη ή ότι είναι βαθιά επαναστατική. Δεν
είναι. Η προσωπική αλλαγή δεν μπορεί να εξισωθεί με την κοινωνική αλλαγή.

Τότε πώς, και ιδιαίτερα με όλο τον κόσμο σε κίνδυνο, έχουμε φτάσει να δεχόμαστε αυτές τις
εντελώς ανεπαρκείς απαντήσεις; Νομίζω ότι εν μέρει οφείλεται στο ότι έχουμε διπλά δεμένα χέρια.
Τα χέρια είναι διπλά δεμένα όταν σας δίνονται πολλαπλές επιλογές, αλλά όποια επιλογή κι αν
κάνετε, χάνετε, ενώ δεν μπορείτε και να μην επιλέξετε. Σε αυτό το σημείο, θα έπρεπε να είναι
αρκετά εύκολο να αναγνωρίσετε ότι κάθε δράση που περιλαμβάνει τη βιομηχανική οικονομία είναι
καταστρεπτική (και δεν πρέπει να προσποιούμαστε ότι τα ηλιακά φωτοβολταϊκά τόξα, για
παράδειγμα, αποτελούν εξαίρεση: απαιτούν κι αυτά υποδομές για εξόρυξη και μεταφορά σε κάθε
σημείο της παραγωγικής διαδικασίας τους· το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για κάθε άλλη αποκαλούμενη
πράσινη τεχνολογία). Έτσι αν επιλέξουμε το πρώτο ενδεχόμενο – εάν συμμετέχουμε αχόρταγα στη
βιομηχανική οικονομία – μπορούμε βραχυπρόθεσμα να νομίζουμε ότι κερδίζουμε επειδή μπορεί να
συσσωρεύσουμε πλούτο, τον δείκτη «επιτυχίας» αυτού του πολιτισμού. Αλλά χάνουμε, επειδή με
αυτό τον τρόπο βάζουμε στην άκρη την συμπάθεια για τον άλλο, τη φυσική ανθρωπιά μας. Και
χάνουμε πραγματικά επειδή ο βιομηχανικός πολιτισμός σκοτώνει τον πλανήτη, το οποίο σημαίνει
ότι όλοι χάνουν. Αν διαλέξουμε το «εναλλακτικό» ενδεχόμενο να ζούμε απλούστερα, προκαλώντας
κατά συνέπεια λιγότερη ζημιά, αλλά επίσης χωρίς να σταματάμε τη βιομηχανική οικονομία από τη
δολοφονία του πλανήτη, μπορεί βραχυπρόθεσμα να νομίζουμε ότι κερδίζουμε επειδή νιώθουμε
αγνοί, και δεν χρειάζεται καν να κάνουμε στην άκρη όλη τη συμπάθειά μας για τους άλλους (την
παραμερίζουμε όσο χρειάζεται για να δικαιολογηθούμε που δεν σταματάμε τους τρομακτικούς
ανθρώπους), αλλά για άλλη μια φορά πραγματικά χάνουμε, επειδή ο βιομηχανικός πολιτισμός
σκοτώνει ακόμα τον πλανήτη, το οποίο σημαίνει ότι ακόμα όλοι χάνουν. Η τρίτη επιλογή, το να
ενεργήσουμε αποφασιστικά για να σταματήσουμε τη βιομηχανική οικονομία, είναι πολύ
τρομαχτική για διάφορους λόγους, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται μεταξύ άλλων το γεγονός
ότι θα χάναμε μερικές από τις πολυτέλειές μας (όπως την ηλεκτρική ενέργεια) στις οποίες μας
μεγάλωσαν να είμαστε εθισμένοι, και το γεγονός ότι αυτοί που έχουν τη δύναμη θα προσπαθήσουν
να μας σκοτώσουν εάν εμποδίσουμε σοβαρά τη δυνατότητά τους να εκμεταλλευτούν τον κόσμο –
τίποτα από τα παραπάνω δεν αλλάζει το γεγονός ότι είναι καλύτερη επιλογή από ένα νεκρό
πλανήτη. Οποιαδήποτε επιλογή είναι καλύτερη από έναν νεκρό πλανήτη.

Πέρα από την αναποτελεσματικότητα της στο να προκαλέσει τα είδη των αλλαγών που είναι
απαραίτητες για να κάνουμε αυτό τον πολιτισμό να σταματήσει να σκοτώνει τον πλανήτη,
υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα άλλα προβλήματα που σχετίζονται με τη θεωρία ότι η απλή
διαβίωση είναι πολιτική πράξη (σε αντίθεση με το να ζείτε απλά, επειδή αυτό θέλετε να κάνετε). Το
πρώτο είναι ότι θεωρείται δεδομένο – βασισμένο σε μια λανθασμένη αντίληψη – ότι οι άνθρωποι
βλάπτουν αναπόφευκτα τον τόπο που κατοικούν. Η απλή διαβίωση ως πολιτική πράξη
περιλαμβάνει μόνο την προσπάθεια μείωσης της ζημιάς, αγνοώντας το γεγονός ότι οι άνθρωποι
μπορούν να βοηθήσουν τη Γη καθώς επίσης και να την βλάψουν. Μπορούμε να αποκαταστήσουμε
τα ρέματα, μπορούμε να ξεφορτωθούμε τους επιβλαβείς καταπατητές, μπορούμε να αφαιρέσουμε
τα φράγματα, μπορούμε να αποδιοργανώσουμε ένα πολιτικό σύστημα που ρέπει προς τους
πλούσιους, όπως και ένα εξαγωγικό οικονομικό σύστημα, μπορούμε να καταστρέψουμε τη
βιομηχανική οικονομία που καταστρέφει τον πραγματικό, φυσικό κόσμο.

Το δεύτερο πρόβλημα – και είναι κι αυτό μεγάλο – είναι ότι καταλογίζει ευθύνες σε μεμονωμένα
άτομα (και ειδικότερα σε αυτά που είναι ιδιαίτερα αδύναμα) αντί σε αυτούς που χειρίζονται
πραγματικά την εξουσία του συστήματος αλλά και στο ίδιο στο σύστημα. Ας δώσουμε το λόγο
ξανά στον Kirkpatrick Sale: «Όλη αυτή η ενοχική διαδικασία που κάνει κάθε μεμονωμένο άτομο τι-
μπορώ-να-κάνω-για-να-σώσω-τη-Γη είναι μύθος. Ως άτομα, δεν δημιουργούμε τις κρίσεις, και δεν
μπορούμε να τις λύσουμε».

Το τρίτο πρόβλημα είναι ότι δέχεται το γεγονός ότι ο καπιταλισμός μάς επαναπροσδιορίζει από
πολίτες σε καταναλωτές. Με την αποδοχή αυτού του επαναπροσδιορισμού, μειώνουμε τις πιθανές
μορφές αντίστασής μας στην κατανάλωση και στη μη κατανάλωση. Οι πολίτες έχουν ένα πολύ
ευρύτερο φάσμα διαθέσιμων τακτικών αντίστασης, συμπεριλαμβανομένης της ψηφοφορίας, της
αποχής, της υποψηφιότητας για κάποιο αξίωμα, της διανομής φυλλαδίων, του μποϊκοτάζ, της
οργάνωσης, της πολιτικής πίεσης, της διαμαρτυρίας, και, όταν μια κυβέρνηση γίνεται
καταστρεπτική για τη ζωή, την ελευθερία και την αναζήτηση της ευτυχίας, έχουμε το δικαίωμα να
την αλλάξουμε ή να την καταργήσουμε.

Το τέταρτο πρόβλημα είναι ότι η κατακλείδα της λογικής που θεωρεί την απλή διαβίωση ως
πολιτική πράξη, είναι η αυτοκτονία. Εάν κάθε πράξη μέσα σε μια βιομηχανική οικονομία είναι
καταστρεπτική, και εάν θέλουμε να σταματήσουμε αυτή την καταστροφή, και εάν δεν είμαστε
πρόθυμοι (ή δεν μπορούμε) να αμφισβητήσουμε (πολύ λιγότερο να καταστρέψουμε) τις
διανοητικές, ηθικές, οικονομικές και φυσικές υποδομές που έχουν ως αποτέλεσμα κάθε πράξη μέσα
σε μια βιομηχανική οικονομία να είναι καταστρεπτική, τότε μπορούμε εύκολα να φτάσουμε στην
πεποίθηση ότι θα προκαλέσουμε τη λιγότερο δυνατή καταστροφή εάν είμαστε νεκροί.

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν άλλες επιλογές. Μπορούμε να ακολουθήσουμε τα παραδείγματα
των γενναίων ακτιβιστών που έζησαν μέσα στις δύσκολες περιόδους που ανέφερα – στη ναζιστική
Γερμανία, στην τσαρική Ρωσία, στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά το μεσοπόλεμο – που έκαναν πολύ
περισσότερα από το να εκφράζουν μια μορφή ηθικής αγνότητας· αντιτάχθηκαν ενεργά στις αδικίες
που τους περιέβαλαν. Μπορούμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα εκείνων που θυμήθηκαν ότι ο
ρόλος ενός ακτιβιστή δεν είναι να λειτουργεί απέναντι σε καταπιεστικά συστήματα εξουσίας με
όσο το δυνατόν περισσότερη ακεραιότητα, αλλά αντίθετα να αντιμετωπίζει και να καταρρίπτει
αυτά τα συστήματα.
Αρχικό άρθρο στο Thomas Paine's Corner
http://antispe-gr.blogspot.com