You are on page 1of 40

e÷]ÿ ‡düTº

nø√ºãsY 42
2009
dü+|ü⁄{Ï : 4 dü+∫ø£ : 6 yÓ\ s¡T. 5 /-

á dü+∫ø£˝À........
ø£eT÷´ì»+ô|’ dü]ø=‘·Ô <ë&ç: #·]Á‘·qT eÁø°ø£]düTÔqï kÕÁe÷»´yê<äT\T
ø±Áy˚T&é! düeTj·Ty˚T~?
uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê yÓTÆÁ‹ì #Ó&É>=fÒº Á|üj·T‘êï\T
mÁs¡C…+&Ü ` nuÛ≤>∑T´˝Ò mC…+&Ü
kÕºø˘e÷¬sÿ≥¢ |ü<äàeP´Vü≤+
uÛ≤s¡rj·T ‘·‘·«XÊÁkÕÔìï Oqï‘· •Ksê\≈£î #˚]Ãq uÖ<ä∆+
Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+
nuÛÑT´<äj·T O<ä´e÷\≈£î nqT≈£L\+>± e÷s¡TŒ˝§kÕÔsTT
ndüe÷q ‘ê´>∑<ÛäqT&ÉT, n#·+#·\ b˛sê≥ jÓ÷<ÛäT&ÉT ø±Áy˚T&é C≤]® &ç$TÁ{Àyé

1
dü÷Œ¤]Ô e÷]ÿ ‡düTº
ndüe÷q ‘ê´>∑<ÛäqT&ÉT, n#·+#·\ b˛sê≥ jÓ÷<ÛäT&ÉT
C≤]® &ç$TÁ{Àyé
ÄsY. s¡|òüTT  #ê&ÉT. 1906 ‘·s¡Tyê‘· ã˝ÒZ]j·÷ ø±]à≈£î\
b˛sê{≤\T yÓ\T¢yÓ‘êÔsTT. &ç$TÁ{Àyé Hêj·Tø£
‘ê«q >∑ìø±]à≈£î\T ìs¡«Væ≤+∫q 35 s√E\
düyTÓ à b˛sê≥+ <˚XÊìï ≈£î~|æyd˚ +æ ~. yÓqTyÓ+
ªªH˚ qT ˇø£ uÀ*¸$ø˘ì, ø±]àø£ es¡Z ≥H˚ q÷\T $T\T¢ ø±]à≈£î\ 133 s√E\
$|üe¢ ø±s¡TDÏ.í n+‘˚ø±<äT ã˝Ò]Z j·THé ø£eT÷´ düy˚Tà »]–+~. Ä ‘·s¡Tyê‘· bı>±≈£î ø±]à
ìdüTº bÕغ πø+Á<ä ø£$T{° düuÛÑT´DÏí. ø£eT÷´ìdüTº ≈£î\T düyÓTà #˚XÊs¡T. M≥ìï+{Ïø° |üsêø±wü̃>±
Ç+≥sYH˚wüq˝Ÿ ø±s¡´es¡Z düuÛÑT´&ç>± H˚qT ˇø£ 1913˝À <˚X¯yê´|æ‘· kÕs¡«Á‹ø£ düyÓTà ~–«
ø±s¡´ø£s¡ÔqT, Hêj·T≈£îDÏí ≈£L&Ü. ø±ã{Ϻ H˚qT »j·T+>± ìs¡«Væ≤+#·ã&ç+~.
e⁄Á>∑yê~ ø±qT. <äT+<äT&ÉT≈£î yê~ì ø±qT. &ç$TÁ{Àyé ≈£î+≥T+ã+ yÓTT‘·+Ô >± Á|üC≤
≈£îÁ≥\T ≈£î‘·+Á‘ê\T #˚ùd yê&çì n+‘·ø£Hêï b˛sê≥+˝À nkÕ<Ûës¡D‘ê´>±\î #˚d+æ ~.
ø±qTµµ....qs¡s¡÷|ü sêø£ådüT&ÉT n&√˝ŸŒ¤ Væ≤≥ºsY ãVüQX¯ düeTdüe÷»+ ø√dü+, ù|<ä Á|ü»\
sê»´+˝À, ø£eT÷´ìdüT\º ≈£î e´‹πsø£+>± n‘·qT nuÛTÑ ´qï‹ø√dü+ »]–q $|üy¢ √<ä´eT+˝À &ç$T
@sêŒ≥T #˚dqæ Á|ü‘´˚ ø£ Hê´j·TkÕúq+˝À á Á{Àyé ≈£î≥T+ã+ ø√˝ÀŒsTTq+‘· e÷πs $|ü¢e
e÷≥\T K+>∑TeTHêïsTT. ø£eT÷´ìdüTº\MT<ä ø±s¡T&É÷ ø√˝ÀŒsTT O+&É˝Ò<˚yÓ÷.
$wü+ ø£øÿ£ ‘·÷, ø£eT÷´ìC≤ìï HêX¯q+ #˚kÕÔqì ‘Ó\T‡ø√yê\qï ÄX¯, Ä‘·è‘·. ∫es¡≈£î ˇø£ &ç$TÁ{Àyé ô|<ä› ‘·eTTà&ÉT ø±HékÕº+{ÏHé,
X¯|ü<∏ä+ |ü{Ϻ, ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ |ü<∏äø£+ Á|üø±s¡+ $TÁ‘·T&ÉT‘√ ø£*dæ ‘êqT |üì#˚dTü qÔ ï Áô|dt˝ÀH˚ k˛|òj æ ÷· q+>∑s+¡ ˝Àì $+≥sY‡ ø±]àø£ dü+|ò÷ü
Væ≤≥¢sY @sêŒ≥T #˚dqæ Ä Hê´j·TkÕúHêìï ø£eT÷´ sêÁ‹|üP≥ ˇø£ ~q|üÁ‹ø£ ‘·j÷· s¡T#˚dæ ãj·T ìøÏ ø±s¡´<ä]Ù>± e⁄+≥÷ $|ü¢y√<ä´e÷ìøÏ
ìdüTº bÕغì düeT]∆+#˚+<äT≈£L, Væ≤≥¢sY <ëw”øº ± ≥≈£î|ü+bÕ&ÉT. ÄHê{Ï Á¬ø’düÔe kÕ+Á|ü<ë nÁ>∑u≤Û >±q ì*#ês¡T. Äj·TqqT ÄHê{Ï bÕ\ø£
\qT Á|ü|+ü #êìøÏ #ê{Ï#ùÓ |Œ+<äT≈£L O|üj÷Ó j·÷\qT $eT]Ù+∫q+<äT≈£î #·]à n~Û|‘ü T· \T esêZ\T n‹ <ës¡TD+>± #·+ù|XÊsTT. ø£˙dü+
–+#·T≈£îHêï&ÉT Ä jÓ÷<ÛTä &ÉT. &ç$TÁ{Àyé ‘·+Á&çì |æ*|æ+∫ eT+<ä*+#ês¡T. Äj·Tq eTè‘·<˚Vü‰ìï ≈£L&Ü ≈£î≥T+u≤ìøÏ
ø£eT÷´ìdüTº Á|üD≤[ø£˝Àì nH˚ø£ $wüj÷· Äj·Tq ˝À˝À|ü\ ‘·q ≈£îe÷s¡T&ÉT n+‘· ∫qï Çe«˝Ò<äT.
\qT O≥+øÏdü÷Ô Væ≤≥¢sY Hê´j·TkÕúq+˝À ej·TdüT˝À Ä $<Û+ä >± Áyêdæq+<äT≈£î >∑s«¡ |ü&TÉ ¬s+&Ée ‘·eTTà&ÉT ªìø√˝≤µ ‘·q ∫qï
Äj·Tq kÕ–+∫q O|üHê´dü+ ‘·sT¡ yê‹ ø±\+ ‘·÷H˚ #·]ÃøÏ »&çdæ &ç$TÁ{ÀyéqT Ä |üì qT+&ç ej·TdüT˝ÀH˚ s¡cÕ´ #˚sT¡ ≈£îHêï&ÉT. 1905 $|ü¢
˝À Á|ü|ü+#· yê´|æ‘·+>± ø£eT÷´ìdüTº\≈£L, e÷ìŒ+#˚kÕ&ÉT. e+˝À #·Ts¡T¬ø’q bÕÁ‘· eVæ≤+#ê&ÉT. ø£eT÷´
Á|üC≤‘·+Á‘·yê<äT\≈£L ˇø£ bÕsƒ+¡ >±q÷, >=|üŒ Ä $<Ûä+>± ø£cÕº\ ˇ&ç˝À |ü⁄{Ϻ ô|]–q ìdüTbº Õغ düuTÑÛ ´&Éj÷· ´&ÉT. ˇ&ÓkÕ‡ ÁbÕ+‘·+˝À
dü÷Œ¤]>Ô ±q÷ ì*∫b˛sTT+~. Ä jÓ÷<ÛTä ì ù|s¡T &ç$TÁ{Àyé #ê˝≤ ∫qï ej·TdüT‡˝ÀH˚ $|üy¢ √<ä´ ˇø£ eTTÁ<äD≤\j·T+˝À s¡Vü≤dü´ |üÁ‘ê\T
C≤]® &ç$TÁ{Àyé. ã˝ÒZ]j·÷˝Àì ˇø£ ù|<ä eT+˝ÀìøÏ Á|üy˚•+#ê&ÉT. 16 dü+e‘·‡sê\πø Á|ü#T· ]düT+Ô &É>± C≤s¡T #·Áø£e]Ô b˛©düT\T Äj·T
≈£î≥T+ã+˝À »ìà+∫, Áô|dt es¡ÿsY>± J$ Á|æ+≥sY‡ ø±]àø£ dü+|òTü +˝À n‘·´+‘· #·Ts¡Tø¬ q’ qqT |ü≥Tº≈î£ Hêïs¡T. uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ #·*Á|ü<X˚ +¯
‘êìï ÁbÕs¡+_Û+∫ ∫e]øÏ n+‘·sê®rj·T ø±s¡´ø£s¡Ô>± >∑T]Ô+|ü⁄ bı+<ë&ÉT. 18 dü+e‘·‡ HÓ’J]j·÷≈£î J$‘·U…’<äT>± |ü+|æ+ #ês¡T.
ø£eT÷´ìdüTº O<ä´e÷ìøÏ Hêj·T≈£îì>± m~>± sê\≈£î k˛|òj æ ÷· q>∑s+¡ ˝Àì Á|æ+≥sY‡ ø±]àø£ Äø£ÿ&˚ eTè‘·T´e⁄‘√ b˛sê&ÉT‘·÷ 1917
&Üj·Tq. düe÷K´≈£î ø±s¡´<ä]Ù>± mqTïø√ã&ܶ&ÉT. nø√ºãs¡T $|ü¢e+ kÕ~Û+∫q dü+e‘·‡s¡+˝ÀH˚
C≤]® &ç$TÁ{Àyé 1882, pHé 18q 1904˝À »]–q ã˝Ò]Z j·÷ ø£eT÷´ìdüTbº Õغ Äj·Tq neTs¡T&Éj÷· ´&ÉT.
ã˝ÒZ]j·÷˝Àì ˇø£ ù|<ä eè‹ú<ës¡T\ ≈£î≥T+ 11e C≤rj· T eTVü ‰ dü u Û Ñ ≈ £ î Á|ü ‹ ì~Û > ± eT÷&Ée ‘·eTTà&ÉT ª‘√&ÉsYµ. 1924
ã+˝À |ü⁄{≤º&TÉ . Äj·Tq ‘·*¢ e´ekÕj·T ø±]à mqTïø√ã&ܶ&TÉ . 13e eTVü‰düu˝ÑÛ À &ç$TÁ{Àyé $|ü¢y√<ä´eT+˝À eTTK´ø±s¡´ø£s¡Ô>± e⁄qï
≈£îsê\T. &ç$TÁ{Àyé ‘·*¢ bı\+˝À |üì#˚ bÕغ ìsêàD+ô|’ eTTkÕsTT<ë rsêàHêìï Äj·Tq bÕغ |æ\Te⁄ y˚Ts¡≈£î s¡Vü≤dü´ J$‘·+
düTÔ+&É>± |ü⁄{≤º&ÉT. 15e @≥ Äj·Tq ‘·+Á&ç Á|üyX˚ ô¯ |fÒº kÕúsTTøÏ m~>±&ÉT. 1908˝À bÕغ ÁbÕs¡+_Û#ê&ÉT. n|ü⁄Œ&É|ü⁄Œ&˚ eTT<äTs¡T‘·Tqï
eTs¡DÏ+#ê&ÉT. ≈£î≥T+ã+ ô|<ä›~. eTT>∑TZs¡T Äj·Tq Hêj·Tø£‘ê«q <˚X¯yê´|æ‘· ø±]àø£ bòÕdædüTº Á|üuÛÑT‘·«+ Äj·Tq ø√dü+ yÓ‘·ø£≥+
nqï<äeTTà\T, Ç<ä›s¡T nø£ÿ#Ó˝…¢fi¯ó¢. ≈£î≥T+ã dü+|ò÷ü ìï ÁbÕs¡+_Û+∫+~. n|üŒ{Ïøπ ã˝Ò]Z j·÷ ÁbÕs¡+_Û+∫+~. m≥ºøπ \≈£î bòÕdædTü º eTè>±\T
|ü]dæú‘·T\ <äècÕº´ Äj·Tq ‘·q 12e @fÒ ø±]àø√<ä´eT+˝À Ä~Û|‘ü ´· + eVæ≤düTqÔ ï dü+düÿ Äj·Tq C≤&É ‘Ó\TdüT≈£îì |üfÒºXÊsTT. Ç‘·s¡
dü÷ÿ\T e~˝Òdæ |üì˝À #˚] dü+bÕ~+#·e*‡ s¡D yê<ä <Û√s¡DT\øÏ e´‹πsø£+>± Äj·Tq ø£eT÷´ìdüTº\qT Vü≤‘·e÷]Ãq |ü<䛋˝ÀH˚
e∫Ã+~. Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt˝À ø±]à≈£î&ç>± #˚sê m&É‘Ós¡|æ ˝Òì ôd’<ë∆+‹ø£ b˛sê≥+ ìs¡«Væ≤+ Äj·TqqT ≈£L&Ü |ü_¢ø˘ ôd≈£L´]{° uÛÑeq+˝À
&ÉT. Ä ∫qïej·TdüT˝ÀH˚ mH√ï $wüj÷· \T ($T>∑‘ê 39e |ù J˝À) 2
e÷]ÿ ‡dá
üTº dü+∫ø£˝À...
1. ndüe÷q ‘ê´>∑<ÛäqT&ÉT, n#·+#·\
b˛sê≥ jÓ÷<ÛäT&ÉT ø±Áy˚T&é C≤]® &ç$TÁ{Àyé
` ÄsY. s¡|òüTT 2 düeTdü´\ düT&ç
2. ø£eT÷´ì»+ô|’ dü]ø=‘·Ô <ë&ç: #·]Á‘·qT ø£s¡Te⁄, n~Ûø£ <Ûäs¡\T, ÄVü‰s¡ ø=s¡‘·, ìs¡T<√´>∑+, ObÕ~Û˝Ò$T,
eÁø°ø£]düTÔqï kÕÁe÷»´yê<äT\T n+≥Ts√>±\T...sêÁcÕºìï ˇø£ÿkÕ]>± |ü{Ϻ ≈£î~ù|düTÔHêïsTT. Á|üC\T düeTdü´\
`d”‘êsêyéT @#·÷] 4 düT&ç˝À |ü&ç OøÏÿ]_øÏÿ] ne⁄‘·THêïs¡T. ø±ì eTq bÕ\≈£î\≈£î e÷Á‘·+ Ç<˚+
|ü{qºÏ ≥T¢ ˝Ò<Tä . Á|üC≤ düeTdü´\ô|’ NeT≈£î{Ïqº ≥Tº ˝Ò<Tä . n~Ûø±s¡+ ø√dü+ •>∑|≥ü ˝¢ À
3. ø±Áy˚T&é! düeTj·Ty˚T~? ì+&Ü eTTì–b˛sTT OHêïs¡T. sê»X‚Ks¡ s¬ &ç¶ eTs¡D≤q+‘·s+¡ ø±+Á¬>dt Á|üuTÑÛ ‘·«+˝À
` ø°ˆX‚ˆ XË’˝ÒHé <ëdt>∑T|üÔ 12 eTTsƒê\ dü+düÿè‹ eTs√kÕ] »&É\T $|æŒ+~. eT+Á‘·T\T, n~Ûø±s¡ bÕغ Hêj·T≈£î\T
4. uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê yÓTÆÁ‹ì #Ó&É>=fÒº Á|üj·T‘êï\T Á|üC≤ düeTdü´\qT >±*øÏ e~˝Òdæ |ü<eä ⁄\ y˚≥˝À |ü&ç ø=≥Tº≈î£ +≥THêïs¡T. sêh+˝À
` mdt. yÓ+ø£Á{≤e⁄ 16 esê¸\T ≈£îs¡TdüTÔHêï nH˚ø£ eT+&É˝≤\T ø£s¡Te⁄ |ü]dæú‘·T\qT+&ç ãj·T≥|ü&É˝Ò<äT.
s¡; <Óã“‹ìb˛>± KØ|òt |ü+≥\ô|’ ÄX¯\T ô|≥Tº≈£îqï ¬s’‘·T\T s¡TD≤\T, $‘·ÔHê\T
5. mÁs¡C…+&Ü ` nuÛ≤>∑T´˝Ò mC…+&Ü Ç‘·s¡ düVü‰j·T+ ø√dü+ m<äTs¡T #·÷düTÔHêïs¡T. eTs√yÓ’|ü⁄ πø+Á<ä, sêh Á|üuÛÑT‘ê«\
` yÓTÆUÒ˝Ÿ sêãsYº ˝≤+>¥&ÉHé 20 nHê˝À∫‘· $<ÛëHê\ e\¢ ‹+&ç–+»\≈£î ø=s¡‘· e∫Ã+~. ÄVü‰s¡+ <Ûäs¡\T
6. kÕºø˘e÷¬sÿ≥¢ |ü<äàeP´Vü≤+ Äø±XÊqï+≥T‘·THêïsTT. dü]>±Z á düeTj·T+˝ÀH˚ #Íø£ <Ûäs¡\ <äTø±D≤\ <ë«sê
` _. >∑+>±<ÛäsY, ¬ø. Ms¡j·T´ 21 ì‘ê´edüs¡ düs¡T≈£î\ <Ûäs¡\ düs¡|òüsê ndüÔe´düÔ+>± ‘·j·÷¬s’+~. mìïø£\≈£î eTT+<äT
j·T<Û̊#·Ã¤>± C≤Ø #˚dæq ‘Ó\¢ πswüHé ø±s¡T¶\≈£î ‹+&ç–+»\T Çe«&É+ ˝Ò<äT. n<˚+
7. uÛ≤s¡rj·T ‘·‘·«XÊÁkÕÔìï Oqï‘· n+fÒ uÀ>∑dt ø±s¡T¶\T @]y˚dæq ‘·s¡Tyê‘· ÇkÕÔeT+≥THêïs¡T. uÀ>∑dt ø±s¡T¶\
•Ksê\≈£î #˚]Ãq uÖ<ä∆+ @]y˚‘· ø±s¡´Áø£eT+ Á|üV≤ü düq+>± kÕ>∑T‘√+~. m|üŒ{ÏøÏ eTT>∑TdüT+Ô <√ ‘Ó*j·T≈£î+&Ü
` m+.$.mdt. X¯sà¡ 26 ø=q kÕ>∑T‘·÷H˚ O+~. s¬ ‘’ T· \≈£L, &Ü«Áø± Á>∑÷|ü⁄\≈£L bÕe˝≤ e&ûøπ¶ s¡TD≤*kÕÔeTì
Á|üuTÑÛ ‘·«+ Á|üø{£ +Ï ∫+~>±ì u≤´+≈£î\T s¡TD≤\T Çe«&É+ ˝Ò<Tä . mìïø£\≈£î eTT+<äT
8. Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+ ø=+‘·yT˚ s¡≈î£ Á>±e÷˝À¢ neT˝…q’ ObÕ~Û >±´s¡+{° |ü<øä∏ +£ Ç|ü&ÉT nsTT|ü⁄ ˝Ò≈î£ +&Ü
` d”ºyé ÁuÖyÓsY 30 b˛sTT+~. |ü<∏äø£+ neT\T |ü&ÉπødæqfÒ¢ ø£ì|æk˛Ô+~. ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿ, kÕ|òtºy˚sY
9. nuÛÑT´<äj·T O<ä´e÷\≈£î nqT≈£L\+>± s¡+>±\T, |ü]ÁX¯eT\T e÷+<ä´+ <Óã“≈£î ≈£î<˚\e&É+‘√ ObÕ~Ûø£s¡TyÓ’ ìs¡T<√´>∑+
e÷s¡TŒ˝§kÕÔsTT Os¡ø£\T |üs¡T>∑T\‘√ ô|s¡T>∑T‘√+~. nìï{Ïø° $T+∫ sêh Á|ü»\T H˚&ÉT
` _.$. sê|òüTe⁄\T 37 n+≥Ts√>±\‘√ ≈£îHê]\T¢‘·THêïs¡T. ôd’«Hé |òüP¢, &Ó+^, eT˝Ò]j·÷, f…ÆbòÕsTT&é,
Ä+Á<∏ëø˘‡....ˇø£fÒ$T{Ï nìï s¡ø±\ n+≥Tyê´<ÛäT\÷ ø£*dæø£≥Tº>± Á|ü»\ô|’ <ë&ç
m&ç≥sY: #˚düTÔHêïsTT. ˇø£ÿ kÕ]>± Çìï düeTdü´\T Á|ü»\qT #·T≥TºeTT{Ϻq|ü&ÉT Ç+–‘·+
mdt. yÓ+ø£{Á ≤e⁄ Oqï @ Á|üuÛÑT‘·«yÓTÆHê |ü]cÕÿsêìøÏ j·TT<ä∆ düHêïVü‰\T #˚düTÔ+~. ‘·ø£åD+ Á|ü»\≈£î
O|üX¯eTq+ ø£*–+#˚ #·s¡´\≈£î O|üÁø£$TdüTÔ+~. ø±ì eTq sêh Á|üuÛÑT‘·«+ e÷Á‘·+
m&ç{À]j·T˝Ÿ uÀs¡T¶: |üøyå£ ê‘·+ e∫Ãq <ëì˝≤ nsTTb˛sTT+~. eT+Á‘·T\÷, bÕ\ø£bÕغ Hêj·T≈£î\÷
bÕ≥÷s¡T sêeTj·T´ á düeTdü´\ô|’ d”]j·Tdt>± #·]ÃdüTÔqï≥T¢ ˝Ò<äT. mø£ÿ&Ü #·s¡´\T rdüT≈£î+≥Tqï
_.$. sê|òTü e⁄\T C≤&É˝Ò<äT. Á|üuÛÑT‘·«+ O<ëd”q‘· $&ÉHê&Éø£b˛‘˚ Á|ü»\ ø£cÕº\T sêqTqï ø±\+˝À
&Ü. yÓ.’ sê<Ûëø£èwüeí T÷]Ô eT]+‘· rÁeeTj˚T´ Á|üe÷<ä+ O+~. n+<äTπø Á|üuÛÑT‘ê«ìï ‘·ø£åD+ y˚T˝§ÿ\bÕ*.
‘Ó\ø£|*ü ¢ s¡$ dæ|æ◊(m+) n~Ûø£ <Ûäs¡\T, ÄVü‰s¡ ø=s¡‘· ‘·~‘·s¡ düeTdü´\ô|’ Ä+<√fi¯q\≈£î
|æ\T|ü⁄ì∫Ã+~. düeTdü´\‘√ dü‘e· T‘·eTe⁄‘T· qï Á|ü»\qT Ä+<√fi¯q˝À¢øÏ ø£~*+#·&+É
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) <ë«sê Á|üuÛÑT‘·«+ô|’ ˇ‹Ô&ç rdüT≈£îsêyê*. Á|üC≤düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ‘·ø£åD+
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêh ø£$T{° ‘·s¡T|òü⁄q s¡+>∑+˝ÀøÏ ~π>≥T¢ #˚j·÷*.
Á|ü#T· s¡D ø£s,Ô¡ eTTÁ<ë|ü≈î£ &ÉT: _.$.sê|òTü e⁄\T
dü+bÕ<ä≈£î&ÉT : mdt. yÓ+ø£Á{≤e⁄
eTTÁ<äD : Á|üC≤X¯øÏÔ &Ó’© Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt,
bÕ¢{Ÿ HÓ+ 21/1, nC≤e÷u≤<é, ôV≤’ <äsêu≤<é`20
bò˛Hé: m&ç{À]j·T˝Ÿ 0866`2573822 #·+<ë $esê\T e÷]ÿ‡düTº
∫s¡THêe÷
y˚TH˚»sY: 040`27673787 $&ç|üÁ‹ø£ : s¡T.5.. dü+e‘·‡s¡ #·+<ë : s¡T.60
EMail: svenkatarao_1958@yahoo.com b˛düTº <ë«sê ˝Ò<ë @C…+≥T <ë«sê ‘Ó|æŒ+#·Tø√e#·TÃ. (ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£)
Visit cpi(m) site at : cpim.org ˝Ò<ë MT kÕúìø£ bÕغ ø±sê´\j·T+˝À dü+Á|ü~+#·+&ç. Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt, >∑es¡ïsYù|≥,
3 Á|üC≤X¯øÔÏ ãTø˘V≤ü Ödt nìï Áu≤+N\˝Àq÷ \_ÛkÕÔsTT. $»j·Tyê&É`2
á e÷dü+ eTTU≤´+X¯+ e÷]ÿ ‡düTº

ø£eT÷´ì»+ô|’ dü]ø=‘·Ô <ë&ç:


#·]Á‘·qT eÁø°ø£]düTÔqï
kÕÁe÷»´yê<äT\T
`d”‘êsêyéT @#·÷]
s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<ä+∆ ˝À kÕ~Û+∫q $»j·÷ìï bòÕdæ»+,
ø£eT÷´ì»+\ô|’ kÕ~Û+∫q $»j·T+>± bÕXÊÑ·´ y˚T<Ûëe⁄\T ø°]+Ô #·
&ÉeT+fÒ #·]Á‘·qT eÁø°ø£]+#·&Éy˚T. ø£eT÷´ìC≤ìøÏ e´‹πsø£+>±
ôd<’ ë∆+‹ø£ Á|ü#ês¡+ #˚jT· &ÜìøÏ á y˚T<Ûëe⁄\≈£î #·]Á‘·qT eÁø°ø]£ +#·&+É
$TqVü‰ eTs√ e÷s¡+Z ˝Òøb£ ˛sTT+~.
k˛ $j·T{Ÿ s¡cÕ´, ‘·÷s¡TŒ ◊s√bÕ <˚XÊ bòÕdæC≤ìï, ø£eT÷´ìC≤ìï ˇπø >±≥q ø£&TÉ ‘·÷ qqT Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡\T e´‹πsøÏ+∫q $wüj÷· ˙ï,
˝À¢ k˛wü*düTº e´edüú\ |ü‘·q+ n+‘·sê®rj·T kÕÁe÷»´yê<ä y˚T<Ûëe⁄\T ‘·eT bÕ+&ç‘ê´ìï n<˚ düeTj·T+˝À Væ≤≥¢sY‘√ me]øÏ yês¡T
ã˝≤ã˝≤\ bı+~ø£qT kÕÁe÷»´yê<ëìøÏ Á|ü<ä]ÙdüTÔHêïs¡T. eT]ø=+<äs¡T eTs√ n&ÉT>∑T $&ç$&ç>± ˇ|üŒ+<ë\T ≈£î<äTs¡TÃ≈£îqï #ê]Á‘·ø£
nqT≈£L\+>± e÷]à y˚d+æ ~. <ë+‘√ bÕfÒ eTT+<äTπødæ Væ≤≥¢sYqT, kÕº*HéqT ˇπø >±≥q dü‘ê´˙ï mø£q$TdüTº |üÁ‹ø£ e+{Ï u≤ø±\T
ø£eT÷´ì»+ô|’Hê, nuÛÑT´<äj·T uÛ≤eq\ô|’Hê ø£{Ϻ $X‚¢wüD\T kÕ–düTÔHêïs¡T. eTs¡T>∑Tqô|fÒº Á|üj·T‘·ï+ #˚düTÔHêïsTT. C…ø˘
ne<ÛäT˝Ò¢ì ôd’<ë∆+‹ø£ <ë&çøÏ ‘Ós¡˝Ò∫+~. \+&ÉHé qT+&ç yÓ\Te&˚ mø£q$TdüTº nqï sê»<Ûëì ÁbÕ>¥ q>∑sêìï H˚&TÉ eT÷´õj·T+
ø£eT÷´ìC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± »s¡T>∑T‘·Tqï á |üÁ‹ø£ kÕÁe÷»´yê<ëìø°, ô|≥Tºã&ç<ëØ q>∑s¡+>± |æ\TdüTÔHêïs¡T. Væ≤≥¢sY ‘·q ùdq\qT
ôd’<ë∆+‹ø£ <ë&ç nH˚ø£ s¡÷bÕ˝À¢ ñ+~. Á|ü‘˚´ $<ÛëHêìø° u≤Vü‰≥+>± eT<ä‘› T· >± ì\TdüT+Ô ~. ‘=*kÕ] q&ç|+æ ∫+~ á q>∑s+¡ ô|øπ’ . u…]H¢ é
ø£+>± #·]Á‘·qT eÁø°ø£]+#·≥+ Ç+<äT˝À ªª1941øÏ |üPs¡«+ Væ≤≥¢sY #·s¡´\qT kÕº*Hé qT+&ç ÁbÕ>¥ es¡≈£î >∑\ ‘·÷s¡TŒ j·T÷s¡|t
Á|ü<ÛëqyÓTÆq~. n+‘˚ø±<äT, k˛wü*»+˝À ñ düeT]∆+#ê&Éqï $wüj·÷ìï s¡cÕ´ Á|üuÛÑT‘·«+ n+‘·{≤ Væ≤≥¢sY C…Á’ ‘·j÷· Á‘· ø=qkÕ–+~. BìøÏ
qï nH˚ø£ kÕqT≈£L\ <Û√s¡DT\q÷, 20e n+^ø£]+#·≥+ düããT>± ñ+≥T+~µµ nì Ä eTTK´ø±s¡ D +, n|ü Œ {Ï ø Ï kÕÁe÷»´yê<ä
X¯‘êã›+˝À n_Ûeè~∆ô|’ k˛wü*düTº e´edüú |üÁ‹ø£ ˇø£ ø£<Hä∏ êìï Á|ü#T· ]+∫+~. 1939˝À <˚XÊ\T>± ñqï Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡ e+{Ï$ Væ≤≥¢sY
#·÷|æ+∫q n~«rj·TyÓTÆq Á|üuÛ≤yê˙ï H˚&ÉT »s¡à˙, s¡cÕ´\ eT<Ûä´ |üs¡düŒs¡+ <ë&ÉT\≈£î <ë&çì m<äTs√ÿ˝Òø£ yÓ÷ø£]\¢&Éy˚T. á <˚XÊ\T
kÕÁe÷»´yê<ä+ ‘·÷\Hê&ÉT‘√+~. ø±\<äHï˚ + ~>∑sê<ä+≥÷ ≈£î<äT]q ˇ|üŒ+<ä+ >∑T]+∫ ‘·eT ã\V”≤q‘·\qT ø£|Œæ |ü⁄#·TÃ≈£îì 1938˝À
<äT≈£î Á|üjT· ‹ïk˛Ô+~. Bìø√dü+ n~ ˇø£ |ü<‹∆ä Ä |üÁ‹ø£ Á|ükÕÔ$+∫+~. 1941˝À Væ≤≥¢sY eTT´ì#Y ˇ|üŒ+<ä+ ≈£î<äTs√ÃãfÒº Væ≤≥¢sY
Á|üø±s¡+ #·]Á‘·qT kÕ<Ûqä +>± #˚dTü ≈£î+{À+~. á dü+~Ûì ≈£L&Ü ñ\¢+|òæT+∫ @ø£|üø£å+>± C…Á’ ‘·j÷· Á‘· ÁbÕ>¥ es¡≈î£ ì]ïs√<Û+ä >± kÕ–+~.
ôdô|º+ãs¡T 1, 1939q b˛\+&éô|’ »s¡à s¡cÕ´ô|’ <äTsêÁø£eTD≈£î bÕ\Œ&çq dü+>∑‹ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ ‹]– Væ≤≥¢sqY T z&ç+#·≥+
˙ <ë&ç #˚jT· ≥+ <ë«sê s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<ë∆ ‘Ó*dæ+<˚. nsTT‘˚ bòÕdæC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± ‘√H˚ á <˚XÊ\T $eTTøÏìÔ kÕ~Û+#êsTT. á
ìøÏ Áoø±s¡+ #·T{Ϻ+~. 2009, ôdô|º+ãs¡T1 ◊ø£´dü+|òTü ≥q ì]à+#ê\qï s¡cÕ´ Á|ü‹bÕ<ä |ü]D≤e÷H˚ï H˚&ÉT bÕXÊô‘·´ y˚T<Ûëe⁄\T,
Hê{ÏøÏ á |òüT≥q »]– @&ÉT <äXÊu≤›\T
ì+&ÜsTT. á dü+<äsꓤìï πø+Á<ä+ #˚düT≈£îì s¡#s· TT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düT)º bı*{Ÿã÷´s√ düuTÑÛ ´\T
4
e÷]ÿ ‡düTº #·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T
≈£îVü≤Hê #·]Á‘·ø±s¡T\T k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ s¬ +&√
Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆q+‘·s¡+ ‘·÷s¡TŒ j·T÷s¡|tqT
ÄÁø£$T+#·Tø√e≥+>± yê´U≤´ìdüTHÔ êïs¡T. H˚&TÉ |Á |ü +ü #· |ô ≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ n‹ô|<ä›
2004˝À nyÓ T ]ø± ùdq\T Çsêø˘
<äTsêÁø£eTD≈£î bÕ\Œ&É≥+ |ü≥¢ Á|ü|ü+#·
yê´|üÔ+>± XÊ+‹ø±eTT≈£î\T ÄÁ>∑Vü≤+ e´ø£Ô+
ªª
dü+øå√uÛ≤ìï m<äTs¡Tÿ+≥Tqï H˚|<ü ´ä∏ +˝À n≥Te+{Ï
Á|ü#ês¡+ #˚j·T&É+, nuÛÑ÷‘·ø£\Œq\H˚ #·]Á‘·>±
eT\Ã≥+ yê]øÏ eT]+‘· nìyês¡´eTsTT+~.
#˚XÊs¡T. Á|ü|ü+#·yê´|üÔ+>± nyÓT]ø± e´‹πsø£
ÄÁ>∑C≤«\\T $Tqï+{≤sTT. Ä düeTj·T+˝ÀH˚
Hê{À n~ÛH‘˚ \· T ‘êy˚T Á|ü|+ü #êìï bòÕdæC+
µµ
qT+&ç $eTTøÏÔ >±$+∫q≥T¢ bò˛E ô|{Ϻ s¬ +&√
Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ eTT–+|ü⁄ dü«s√í‘·‡yê\qT bò˛E ô|{≤º\+fÒ bòÕdæC≤ìøÏ, ø£eT÷´ìC≤ìøÏ bò Õ dæ » y˚ T @¬ ø ’ ø £ kÕ<Û ä q +>± uÛ ≤ $+∫q
|òTü q+>± #˚jT· {≤ìøÏ Hês¡à+&û˝À düe÷y˚Xe¯ T e´‹πsø£+>± b˛sê≥+ kÕ–+#·≥q≥T¢ Á|ü#ê |üs´¡ ekÕqy˚T Væ≤≥¢sY m<äT>∑T<ä\. á $wüjT· +
j·÷´s¡T. 1944˝À s¡cÕ´, Á_≥Hé, nyÓT]ø±, s¡+ #˚jT· ≥+ nìyês¡´ eP´Vü≤+>± e÷]+~. |ü≥¢ #·÷d”#·÷&Éq≥T¢ e´eVü≤]+#˚+<äT≈£î
ÁbòÕHé‡ <˚XÊ\ ùdq\T Hês¡à+&û˝À Á|üy˚•+#· á eP´Vü‰ìï neT˝À¢øÏ ‘˚e{≤ìøÏ #·]Á‘·qT kÕÁe÷»´yê<äT\T Á|üj·T‹ïdüTÔHêïs¡T. eTVü‰
≥+‘√ Væ≤≥¢sY |ü‘·q+ |ü]düe÷|üÔyÓTÆ+~. á eÁø°ø]£ +#·≥y˚T yê]øÏ $T–*q @¬øø’ £ kÕ<Ûqä +. e÷+<ä´|ü⁄ •~Û˝≤\ qT+&ç bòÕdæ»+ m~–+
ñ‘·‡yê\ dü+<äs“¡ +¤ >± bÕXÊô‘·´ #·]Á‘·ø±s¡T\T, n<˚$<Ûä+>± 2009, p˝…’ 3q »]–q <äqï yêdüyÔ êìï >∑eTq+˝À ô|≥Tºø√yê*. ø£eT÷´
$X‚¢wü≈£î\T eTs√ #ê]Á‘·ø£ dü‘ê´ìï ‘=øÏÿ j·T÷s¡|t uÛÑÁ<Ûä‘·, düVü≤ø±s¡ dü+|òüT+ bÕs¡¢yÓT+ ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ eTVü‰düuÛÑ˝À¢ Á|üy˚X¯ô|{Ϻq
ô|{≤ºs¡T. bòÕdæC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± $TÁ‘·|üøå±\ ≥Ø düe÷y˚XÊ\T bòÕdæC≤ìï, ø£eT÷´ìC≤ìï ìy˚~ø£˝À C≤]® &ç$TÁ{Àyé bòÕdæC+ m<äT>∑T
ùdq\T ÁbÕD≤\T ˇ&ܶsTT. nyÓT]ø±, Á_≥Hé, ˇπø>±≥q ø£fdºÒ ÷ü Ô rsêàq+ #˚XÊsTT. <ä\qT >∑T]+∫ á $<Ûä+>± $X‚¢wæ+#ê&ÉT:
ÁbòÕHé‡\ ‘·s¡|ü⁄q #·ìb˛sTTq ôd’ì≈£î\≈£î 40 H˚&ÉT Á|ü|ü+#· ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ ªªbòÕdæ»+ düe÷C≤ìï n‘·´+‘· ìø£èwüºyÓTÆq,
¬s≥T¢ m≈£îÿe eT+~ s¡cÕ´ ôd’ì≈£î\T á n‹ô|<ä› dü+øå√uÛ≤ìï m<äTs¡Tÿ+≥Tqï H˚|<ü ´ä∏ +˝À n$˙‹≈£L|ü+˝ÀøÏ HÓ&TÉ ‘·T+~. á |ü]dæ‘ú T· ˝À¢
j·TT<ä∆+˝À #·ìb˛j·÷s¡T. yÓTT‘·Ô+ ¬s+&√ n≥Te+{Ï Á|ü#ês¡+ #˚jT· &É+, nuÛ÷Ñ ‘·ø\£ Œq\H˚ Á|ü»\qT+&ç e´ø£ÔeTj˚T´ ndü+‘·è|æÔì ‘·≥Tºø√
Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+˝À $TÁ‘·|üøå±\ ‘·s¡|ü⁄q #·]Á‘·>± eT\Ã≥+ yê]øÏ eT]+‘· nìyês¡´ e{≤ìøÏ>±qT ìC≤sTTr ø£*–q, n$˙‹øÏ
63,963 eT+~ #·ìb˛‘˚ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ eTsTT+~. ‘êC≤ dü+øå√uÛ+Ñ 1930 Hê{Ï dü+øå√ ‘êe⁄˝Òì Á|üuÛÑT‘·«+ ø±yê\qï &çe÷+&éqT
ôd’ì≈£î\T, Á|ü»\T ¬s+&ÉT ø√≥¢ eT+~ ‘·eT uÛ≤ìø£+fÒ $T+∫+<äì n+<äs¡÷ n+^ø£] ã\|üsT¡ düT+Ô ~. bòÕdæ»+ nqTdü]+#˚ á Á|ü#ês¡
ÁbÕD≤\T <Ûës¡b˛XÊs¡T. düTÔqï<˚. ˇø£ÿ nyÓT]ø±˝ÀH˚ ‘êC≤ dü+øå√uÛÑ+ eP´Vü≤+ Äj·÷ <˚XÊ\ Á|ü‘˚´ø£‘·\qT ã{Ϻ
¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+˝À kÕ~Û+∫q |üs¡´ekÕq+>± ìs¡T<√´>∑T˝…’q yê] dü+K´ $$<Ûä s¡÷bÕ\T rdüTø=+≥T+~. ÄVü‰s¡+,
$»j·÷ìï bòÕdæ»+, ø£eT÷´ì»+\ô|’ kÕ~Û+ 70 \ø£å\T <ë{Ï+~. ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ edüTÔe⁄\ ø=s¡‘·, ìs¡T<√´>∑+, nuÛÑÁ<ä‘·\
∫q $»j· T +>± bÕXÊÑ· ´ y˚ T <Û ë e⁄\T ‘·sê«‘· Á|ü|ü+#· Ä]úø±_Ûeè~∆ ‹s√>∑eTq ø±s¡D+>± ô|{°º ã÷s¡T®yêes¡Z+, eT<Ûä´‘·s¡>∑‹
ø°]Ô+#·&ÉeT+fÒ #·]Á‘·qT eÁø°ø£]+#·&Éy˚T. ~X¯≈£î #˚s¡T≈£îqï yÓTT<ä{Ï dü+<äs¡“¤+ Ç<˚. es¡Z+, ø±]àø£es¡Z+˝À ˇø£ uÛ≤>∑+ <ë]Á<ä´|ü⁄
ø£eT÷´ìC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± ôd<’ ë∆+‹ø£ Á|ü#ês¡+ Ç≥Te+{Ï |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<ÛëHêìøÏ n+#·T\≈£î #˚]qyês¡T á bòÕdædTü º Á|ü#êsêìøÏ
#˚ j · T &ÜìøÏ á y˚ T <Û ë e⁄\≈£ î #· ] Á‘· q T Á|ü‘ê´e÷ïj·T+>± eTs√ e´edüqú T, $<ÛëHêìï ˝Àã&É‘ês¡T.µµ n+‘˚ø±<äT, ªªkÕ+Á|ü<ëj·T|ü⁄
eÁø°ø£]+#·&É+ $TqVü‰ eTs√ e÷s¡Z+ ˝Òø£b˛ yÓ‘·T≈£îÿH˚+<äT≈£î Á|ü»\T ñ<ä´$TdüTÔHêïs¡T. ã÷s¡T®yê bÕغ\ |ü≥¢ Á|ü»˝À¢ ô|s¡T>∑T‘·Tqï
sTT+~. n\Hê&ÉT kÕº*Hé H˚‘·è‘·«+˝À k˛$ n≥Te+{Ï ñ<ä´e÷\qT n<äT|ü⁄˝À ô|≥º≥+ ndü+‘·è|æÔì bòÕdæ»+ kıeTTà #˚düT≈£î+≥T+~.
j·T{Ÿ s¡cÕ´ ‘=*kÕ]>± Væ≤≥¢s≈Y î£ e´‹πsø£+>± H˚&ÉT kÕÁe÷»´yê<ä+ eTT+<äTqï ‘·ø£åD n‘·´+‘· $T‘·yê<ä ã÷s¡Ty® ê es¡|Z ⁄ü Á|üj÷Ó »
◊ø£´dü+|òTü ≥q ø£{≤º\ì Á|ü‹bÕ~+∫q $wü ø£s¡Ôe´+. ˝≤{ÏHé nyÓT]ø± <˚XÊ˝À¢ es¡Tdü>± Hê\T ø±bÕ&É{≤ìøÏ <√Vü≤<ä+ #˚dTü +Ô ~. n<˚
j·÷ìï ñ<˚›X¯´|üPs¡«ø£+>±H˚ Ms¡T ‘êC≤ »]–q mìïø£˝À¢ kÕÁe÷»´yê<ä nqT≈£L\ düeTj·T+˝À kÕ+Á|ü<ëj·Tø£ ã÷s¡Ty® ê bÕغ\ô|’
#·s¡ÃqT+&ç $TqVü‰sTTdüTÔHêïs¡T. m+<äTø£+fÒ nuÛ´Ñ s¡T\∆ T |üsê»j·T+ bÕ\j·÷´s¡T. á Áø£eT+ <ë&ç #˚j·T≥+ <ë«sêq÷, Á|üuÛÑT‘ê«\qT
Væ≤≥¢sY≈£î e´‹πsø£+>± Á|ü|ü+#· sê»ø°j·T Á|ü|ü+#· yê´|üÔ Á|üe÷<ä+>± e÷s¡ø£eTT+<˚ $eT]Ù+#·≥+ <ë«sêq÷ ndü+‘·Twüß˝º q’… Á|ü»˝À¢
X¯≈î£ \Ô qT @ø£+ #˚jT· ø£b˛‘˚ $»j·T+ kÕ~Û+#· C≤Á>∑‘·Ô|ü&Ü\ì kÕÁe÷»´yê<ä+ Á|üj·T‹ï Ä<äsê_Ûe÷Hê\T dü+bÕ~düTÔ+~.µµ
˝ÒeTì kÕº*Hé eTT+<äT#·÷|ü⁄‘√ Á>∑Væ≤+#ê&ÉT. k˛Ô+~. á H˚|ü<∏ä´+˝ÀH˚ n\Hê{Ï k˛wü*düTº ø£eT÷´ì»+ \ø£´å + e÷qyê[ $eTTøÏ.Ô
2004˝À Çsêø˘ô|’ nyÓT]ø± <äTsêÁø£ k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THéqT ì+~+#·≥+, ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ ‘·q nedüsê\qT ã{Ϻ
eTD≈£î e´‹πsø£+>± Á|ü|+ü #· yê´|üÔ Á|ü‹|òTü ≥q ‘·<ë«sê k˛wü*»+ Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ nqï bòÕdæ»+>± s¡÷bÕ+‘·s¡+ #Ó+<äT‘·T+~. Ä
e´ø£Ô+ ne⁄‘·Tqï H˚|ü<∏ä´+˝À kÕÁe÷»´yê<ä uÛ≤eq\qT, ñ<ä´e÷\qT ‘·÷\Hê&É≥+ $<Û+ä >± ø£eT÷´ì»+ ` ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûë
<˚XÊ\ eT<Û´ä ñqï n+‘·s‘Z¡ · yÓs’ T¡ <Ûë´\qT |üøÿ£ q kÕÁe÷»´yê<ä|⁄ü ôd<’ ë∆+‹ø£ <ë&ç˝À n+‘·sꓤ q+, bòÕdæ»+\T m\¢|ü&É÷ |üs¡düŒs¡ yÓ’] •_
ô|{Ϻ @ø£+ ø±yê*‡q |ü]dæ‹ú ‘·˝‹… +Ô ~. Ä >∑+>± e÷]+~ s¡+˝À ñ+&˚ dæ<ë∆+‘ê˝Ò ‘·|üŒ ˇπø ˇs¡˝À
|ü]dæú‘·T˝À¢ dü<äs¡T kÕÁe÷»´yê<ä <˚XÊ\T ìC≤ìøÏ ô|≥Tºã&ç<ëØ >∑T‘êÔ~|Û ‘ü ´· +˝À Ç$T&˚ ø£‘·TÔ\T ø±e⁄.
Á|ü|ü+#· $eTTøÏÔ ø√dü+ b˛sê&çq jÓ÷<ÛäT\T>± ‘·˝…‹Ôq dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç ãj·T≥|ü&É{≤ìøÏ ‘êC≤ ôd<’ ë∆+‹ø£ <ë&ç H˚|<ü ´ä∏ +˝À s¬ +&√
5
#·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T e÷]ÿ ‡düTº
dü«‘·+Á‘· <˚XÊ\T. Ç+ø± #ÓbÕŒ\+fÒ ¬s+&√
‘êC≤ ôd’<ë∆+‹ø£ <ë&ç H˚|ü<∏ä´+˝À ¬s+&√ Á|ü|ü+#· Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ yÓTT<ä\j˚T´ Hê{ÏøÏ Á_{Ïwt
ªª
j·TT<ä∆ #·]‘Á q· ÷, bòÕdæC≤ìï k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé
z&ç+∫q yÓ’Hê˙ï, ‘·<ë«sê e\dü\ $eTTøÏÔøÏ,
kÕÁe÷»´|ü⁄ yÓ’XÊ\´+ Á_≥Hé yÓ’XÊ˝≤´ìø£+fÒ
120 ¬s≥T¢ m≈£îÿe>±q÷, u…*®j·T+ yÓ’XÊ\´+
ø£+fÒ u…*®j·T+ kÕÁe÷»´|ü⁄ yÓ’XÊ\´+ 77
ø√{≤¢~eT+~ |Á »ü \qT kÕÁe÷»´yê<ä ø£ã+<Ûä Vü≤kÕÔ\ ¬s≥T¢ m≈£îÿe>±q÷, HÓ<äsê¢+&é kÕÁe÷»´+
|”&qÉ qT+&ç $eTTøÏ>Ô ±$+#˚ øÁ e£ ÷ìøÏ |ü⁄Hê<äT\T y˚dqæ Ä<˚X¯|ü⁄ yÓ’XÊ\´+ ø£+fÒ 60 ¬s≥T¢ m≈£îÿe
rs¡Tq÷ eTs√ e÷s¡T eTqq+ #˚dTü ø√e≥+ nedüs+¡ . >±q÷, b˛s¡TÃ>∑˝Ÿ kÕÁe÷»´+ Ä <˚X¯|ü⁄
µµ yÓX’ Ê\´+ ø£+fÒ 23 s¬ ≥T¢ m≈£îÿe>±q÷, Áô|+ò ∫
kÕÁe÷»´+ Ä <˚X¯|ü⁄ yÓ’XÊ\´+ ø£+fÒ 21
s¬ ≥T¢ m≈£îÿe>±q÷ $dü]Ô +∫ ñHêïsTT.
Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆ #·]Á‘·q÷, k˛$j·T{Ÿ j·T÷ì e\dü <˚XÊ\˝À¢ »]π> n+‘·T˝Òì <√|æ&,û
j·THé bòÕdæC≤ìï z&ç+∫q yÓ’Hê˙ï, ‘·<ë«sê Á|üøè£ ‹eqs¡T\qT dü«+‘·+ #˚dTü ø√e≥+ ô|≥Tº
e\dü\ $eTTøÏÔøÏ, ø√{≤¢~eT+~ Á|ü»\qT
kÕÁe÷»´yê<ä ø£ã+<Ûä Vü≤kÕÔ\ |”&ÉqqT+&ç ã&ç<ëØ <˚XÊ\ Ä]úø£ e´edüú\≈£î JeHê&ÉT
$eTTøÏÔ>±$+#˚ Áø£e÷ìøÏ |ü⁄Hê<äT\T y˚dæq \T>± ñHêïsTT. 1930 eTVü‰ e÷+<ä´+
rs¡Tq÷ eTs√ e÷s¡T eTqq+ #˚dTü ø√e≥+ Á|üuÛ≤e+‘√ á e\dü\ <√|æ&û eT]+‘·
nedüs+¡ . y˚>e∑ +‘·+ ø±e≥y˚T ø±<äT á <√|æ&û |ò˝ü ≤\T
¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ yÓTT<ä˝…’q rs¡T |ü+#·Tø√e{≤ìøÏ b˛{° ≈£L&Ü ô|]–+~.
1939, Ä>∑düTº e÷dü+ ∫e] s√Eq, Á|ü|ü+#· »HêuÛ≤˝À 1/6 e+‘·T »HêuÛ≤
y˚dü$ kÕj·T+Á‘êq (j·T÷s√|æj·THé <˚XÊ˝À¢ k˛wü*düTº k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé s¡÷|ü+˝À
y˚dü$ø±\+ Ä>∑düTº e÷dü+˝À edüTÔ+~) ø=~› kÕÁe÷»´yê<ä <˚XÊ\ |ü]~ÛøÏ ãj·T≥ ñ
eT+~ HêJ ôdì’ ≈£î\T b˛\+&é <˚X|¯ ⁄ü ôdì’ ≈£î\ +&É≥+ ≈£L&Ü eqs¡T\ ø√dü+ b˛{°ì rÁe‘·s+¡
y˚wü<Ûës¡D‘√ »s¡à˙, b˛\+&é\ dü]Vü≤<äT› #˚dæ+~. ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+˝À ø°\ø£
|ü≥ºDyÓTÆq ¬>¢${Ÿ®˝À πs&çjÓ÷ ùdºwüHé˝ÀøÏ bÕÁ‘· b˛wæ+∫q eTs√ n+X¯+ »s¡à˙. yÓTT<ä{Ï
#=s¡ã&ܶsT¡ . qøÏ© <äTdüT˝Ô À¢ ñqï ˇø£ b˛\+&é HêJ qs¡Vü≤+‘·≈£î&ÉT n&Ü˝ŸŒ¤ Væ≤≥¢sY Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ ‘·sê«‘· »s¡à˙ ‘·q Ä]úø£,
n~Ûø±] »s¡à˙øÏ e´‹πsø£+>± j·TT<ä∆+ Á|ü|ü+#· »HêuÛ≤˝À 80 XÊ‘·+ eT+~øÏ ôd’ìø£ X¯øÏÔì ‘·«]‘·>∑‹q düMTø£]+#·T≈£îì
ÁbÕs¡+_Û+#·{≤ìøÏ Ç<˚ n<äqT n+≥÷ ≈£î|¢ +Ôü >± ÄÁX¯j·T+ ÇdüTÔqï 61 <˚XÊ\T j·TT<ä∆+˝À Á_{Ïwt, ÁbòÕHé‡\ ø£+fÒ X¯øÏÔe+‘·yÓTÆq <˚X¯+>±
ñ|üq´dæ+#ê&ÉT. dü<äs¡T n~Ûø±] ñ|üHê´dü+ uÛ≤>∑kÕ«eTT\j·÷´sTT. ne‘·]+∫+~. eTs√yÓ|’ ⁄ü q Ädæj÷· ÁbÕ+‘·+
#˚düTÔ+&É>±H˚ $T–*q ôd’ì≈£î\T dü]Vü≤<äT›≈£î j·TT<ä+∆ m+<äT≈£î? ˝À »bÕHé, |ü•ÃeT <˚XÊ\ X¯øìÔÏ $T+∫b˛sTT
Äe\qTqï »s¡à˙ ôd’q´+ô|’ ø±\TŒ\T »]|æ á j·TT<ä∆+ ñqï≥T¢+&ç Vü≤sƒê‘·TÔ>±H√, yê]‘√ b˛{°|ü&˚ dæú‹øÏ #˚]+~. yÓTT<ä{Ï
q≥T¢ q{Ï+#ês¡T. Ä $<Ûä+>± »s¡à˙ b˛\+ ø£åDÏø±y˚X¯+˝ÀH√ yÓTT<ä˝…’+~ ø±<äT. #ê˝≤ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ ‘·sê«‘· »]–q Á|ü|ü+#·
&éô|’ <ë&ç #˚jT· {≤ìøÏ nedüsy¡ TÓ qÆ ≈£î‘·+Á‘êìï ø±\+ eTT+<äTqT+&˚ j·TT<ä∆ düHêïVü‰\T yÓTT<ä e÷¬sÿ{Ÿ, e\dü\ $uÛÑ»q á |ü]dæú‘·T˝À¢ @
s¡∫+#ês¡T. \j·÷´sTT. yÓTT<ä{Ï Á|ü|+ü #· j·TT<ä+∆ eTT–dæ+ e÷Á‘·eT÷ dü]b˛ì~>± e÷]+~. <ë+‘√
eT]ø=ìï >∑+≥\ e´e~Û˝À ôdô|º+ãs¡T <√ ˝Ò<√, Á|ü|ü+#êìï eTs√e÷s¡T $uÛÑõ+#· $$<Ûä <˚XÊ\ eT<Û´ä ã˝≤ã˝≤\ |ü⁄q:düMTø£sD¡
1, y˚≈£îes¡a≤eTTq 4.40 ìeTTcÕ\≈£î {≤ìøÏ |ü<∏äø±\T dæ<ä∆eTj·÷´sTT. yÓTT<ä˝…’+~.
»s¡à˙øÏ #Ó+~q >±¶Héÿ‡ z&Éπse⁄˝À \+>∑s¡T 1930 <äXø¯ +£ ˝À Á|ü|+ü #· Ä]úø£ e´edü,ú Á_{Hé, ÁbòÕHé‡, nyÓT]ø± <˚XÊ\ Á|üuÛ≤
y˚dæ ñqï j·TT<ä∆ HÍø£ ø±\TŒ\T ÁbÕs¡+_Û+ Á|ü‘˚´øÏ+∫ ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ\T rÁeyÓTÆq yêìï ‘·–+Z ∫ Á|ü|+ü #· e÷¬sÿ{ŸqT, e\dü\qT
∫+~. 4000 eT+~‘√ ≈£L&çq b˛˝…+&é dü+øå√uÛ≤ìï m<äTs=ÿqï$. 1932 Hê{ÏøÏ eTVü‰ |ü⁄q]«uÛõÑ +#·{≤ìøÏ »s¡à˙, »bÕHé, Ç≥©\T
ø±\“˝≤ìï ìØ«s¡´+ #˚dæ+~. eTs√yÓ’|ü⁄q e÷+<ä´+ Á|üuÛ≤e+ ‘êsêkÕúsTTøÏ #˚]+~. Á|üj·T‘êï\T ÁbÕs¡+_Û+#êsTT. nsTT‘˚ Á|ü|ü+
»s¡à˙ ôd’q´+ dü]Vü≤<äT› bı&Ée⁄Hê b˛\+ nyÓT]ø±˝À ñ‘·Œ‹Ô 50 XÊ‘·+ |ü&bç ˛sTT+~. #·+ô|’ ô|‘·Ôq+ #˚j·T{≤ìøÏ n\yê≥T |ü&çq
&é˝ÀøÏ Á|üy•˚ +∫+~. »s¡à˙ j·TT<ä$∆ e÷Hê\T 1929`32 eT<Ûä´ ø±\+˝À »s¡à˙˝À ñ‘·Œ‹Ô Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡, nyÓT]ø±\T Á|ü‹|òTü ≥q ˝Ò≈î£ +&Ü
y˚\ø=B› ≥qTï\ u≤+ãT\qT b˛\+&é q>∑sê\ 40 XÊ‘·+ ø°åDÏ+∫+~. á |ü]dæú‘·T\T ô|<ä› ‘·eT ô|‘·HÔ êìï e<äT\T≈£î+{≤j·÷ ! á |üsd¡ Œü s¡
ô|H’ ê, »HêyêkÕ\ô|H’ ê ≈£îeTà]+#êsTT. m‘·TqÔ ìs¡T<√´>∑+ ô|s¡>{∑ ≤ìøÏ, Jeq Á|üe÷ b˛{° j·T÷s¡|t˝À 1930 Hê{ÏøÏ ø£j·÷´ìøÏ
Ä $<Ûä+>± ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ D≤\ |ü‘H· êìøÏ <ë]rXÊsTT. ø±\T<äTy˚« eT÷&ÉT πø+Á<ë\qT ‘·j·÷s¡T
yÓTT<ä˝+’… ~. Ä<ÛTä ìø£ e÷qe #·]Á‘· C≤„|øü ±˝À¢ Ä düeTj·÷ìøÏ $XÊ\yÓTÆq ÄÁ|òæø± #˚dæ+~. j·T÷s¡|t˝À »s¡à˙ n≥Te+{Ï
n‘·´+‘· s¡ø£Ôdæø£ÔyÓTÆq á j·TT<ä∆+ Äπsfi¢̄bÕ≥T K+&É+˝À ˝…’;]j·÷, Ç<∏√|òæj·÷ <˚XÊ\T πø+Á<ä+>± e÷s¡>± Ädæj·÷˝À »bÕHé,
ø=qkÕ–+~. á j·TT<ä∆ C≤«\˝À¢ 5 ø√≥¢ e÷Á‘·y˚T dü«‘·+Á‘· <˚XÊ\T>± ñHêïsTT. Ädæ ÄÁ|òæø±˝À Ç≥© n≥Te+{Ï dæú‹øÏ #˚sêsTT.
eT+~ ne÷j·T≈£î\T #·ìb˛j·÷s¡T. n|üŒ{ÏøÏ j·÷˝À <∏ëjYT˝≤+&é, H˚bÕ˝Ÿ <˚XÊ\T e÷Á‘·yT˚ á eT÷&ÉT <˚XÊ\T nH˚ø£ j·TT<ë∆\T

6
e÷]ÿ ‡düTº #·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T
kÕ–+#êsTT. »bÕHé 1932˝À #Ó’Hê˝Àì
eT+#·÷]j·÷qT ÄÁø£$T+#·Tø√>±, Ç≥© k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THéô|’ HêJ »s¡à˙ <ë&ç #˚dæq
ÄÁ|òøæ ± K+&É+˝Àì Ç<∏√|æj÷· , m]Á‹j·÷,
kıe÷*j·÷\qT ÄÁø£$T+#·Tø√e≥+ <ë«sê
‘· ÷ s¡ T Œ ÄÁ|ò æ ø ±˝À Ç≥© kÕÁe÷C≤´ìï
ªª
eTs¡THê&ÉT Á≥÷eTHé Ç˝≤ nHêï&ÉT: ªªˇø£y˚fi¯ s¡cÕ´ ¬>*#˚
neø±XÊ\T ø£ì|ædù Ô eTq+ »s¡à˙øÏ düV‰ü j·T+ #˚j÷· *. ˝Ò<ë
$dü]Ô +∫+~. eTs√yÓ|’ ⁄ü q 1933Hê{ÏøÏ »s¡à˙
»s¡à˙ ¬>*#˚ neø±XÊ\T ø£ì|ædüTÔ+fÒ s¡cÕ´≈£î düVü‰j·T+
ãVæ≤s¡+>∑+>±H˚ ‘·q »s¡àHé C≤‹ dæ<ë∆+‘êìï #˚j÷· *. Ä $<Û+ä >± s¬ +&ÉT <˚XÊ\T kÕ<Û´ä yÓTqÆ +‘·>± |üsd¡ Œü s¡+
‘Ós¡MT<ä≈£î ‘Ó∫Ã+~. yÓTT<ä{Ï Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆ HêX¯q+ nj˚T´˝≤ #·÷&Ü*µµ ( q÷´j·÷sYÿ f…yÆ Té ‡, 1941,
q+‘·s¡+ ≈£î~]q ne>±Vü≤q\qT, e¬s’‡˝Ÿ‡ pHé,24). áj·TH˚ ‘·sê«‹ ø±\+˝À nyÓT]ø± n<Û´ä ≈£îå &ç>±
ˇ|üŒ+<ëìï, HêHêC≤‹ dü$T‹ ìπsX› Ê\qT ñ mìïø£j·÷´&ÉT ≈£L&Ü.
\¢+|òTæ +∫ »s¡à˙ ôdì’ ø°øs£ D¡ Áø£eT+ eTT+<äT≈£î
kÕ–+~. ∫e]øÏ 1936˝À ôdŒsTTHé ˝ À
n+‘·sT¡ ´<ä∆ |ü]dæ‘ú T· \T ‘Ó∫Ãô|≥º≥+‘√ j·T÷s¡|t
µµ ˇ|üŒ+<ä+ s¡÷|ü+˝À <Ûèä Mø£]+#ês¡T. eTT´ì#Y
˝À |ü]dæú‘·T\T »]ƒ\eTj·÷´sTT. á #·s¡´\ dü+~Û <ë«sê »s¡à˙, ÁbòÕHé‡, Á_≥Hé\T |üs¡düŒ
|üs¡´ekÕq+>± yÓTT<ä{Ï ‘·s¡+ kÕÁe÷»´yê<ä |üs¡+ <ë&ÉT\T ìs√~Û+#·Tø√yê\qï ne>±
<˚XÊ\ eT<Ûä´, q÷‘·q kÕÁe÷»´$düÔs¡Dø√dü+ Vü≤q‘√ $&ç$&ç>± ˇ|üŒ+<ë\T ≈£î<äTs¡TÃ
Á|üj·T‹ïdüTÔqï <˚XÊ\ eT<Ûä´ ñÁ~ø£Ô‘·\T ≈£îHêïs¡T. ‘·<ë«sê ‘·÷s¡TŒ j·T÷s¡|t <˚XÊ\ô|’
ô|]–b˛j·÷sTT. <ë&ç #˚jT· {≤ìøÏ »s¡à˙øÏ Á^Hé dæ>ï∑ ˝Ÿ Ç#êÃs¡T.
q÷‘·q ø√D+ á ø±\+˝ÀH˚ k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé
k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé @sêŒ≥T‘√ Ä n+‘·sê®rj·T+>± bòÕdædTü º e´‹πsø£ ≈£L≥$T
Hê{Ïπø Á|ü|ü+#·+ Ä]úø£+>±, kÕe÷õø£+>± ø£fÒº+<äT≈£î rÁe+>± ìã<ä∆‘√ ≈£L&çq Á|üj·T
¬s+&ÉT •_sê\T>± $&çb˛sTT+~. n≥Te+{Ï ‘êï\T #˚d+æ ~. s¡cÕ´ Á|üjT· ‘êï\qT nyÓT]ø±,
|ü]dæ‘ú T· ˝À¢ Á|ü|+ü #· j·TT<ä∆ düHêïVü‰\T »]–q Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡\T |ü<˚ |ü<˚ $|òü\+ #˚XÊsTT.
$wüj÷· ìï eTq+ >∑eTq+˝ÀøÏ rdüTø√yê*. Ä $<Ûä+>± bòÕdædüTº »s¡à˙, k˛wü*düTº s¡cÕ´
kÕÁe÷»´yê<ä yÓ’] •_sê\T á ~>∑Te ˇø£]ô|’ ˇø£s¡T <ë&ç #˚düTø√e{≤ìøÏ M˝…’q
n+XÊ\ Ä<Ûës¡+>± ‘·eT eP´Vü‰\T s¡÷bı+ 1939˝À »s¡à˙`k˛$j·T{Ÿ\ eT<Û´ä ìs¡T´<ä∆ |ü]dæ‘ú T· \T ø£*Œ+∫ô|{≤ºsT¡ . Á_≥Hé $<˚XÊ+>∑
~+#·T≈£îHêïsTT. ˇø£ yÓ’|ü⁄q ¬s+&ÉT •_sê\ dü+~ô|’ dü+‘·ø±\T: ∫Á‘·+˝À yÓqTø£ kÕº*Hé XÊK s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<äø∆ ±˝≤ìøÏ dü+ã+~Û+
eT<Ûä´ nH˚ø£ yÓ’s¡T<Ûë´\T, yÓ’wüe÷´\T HÓ\ ì\ã&ç OHêïs¡T. ∫q n~Ûø±]ø£ düe÷#êsêìï »qe] 1,
ø=HêïsTT. eTs√yÓ’|ü⁄q nìï kÕÁe÷»´yê<ä j·TT<ë∆ìøÏ eTT+<äT nyÓT]ø± bÕs¡y¢ TÓ +{Ÿ 1970˝À ãVæ≤s¡Z‘·+ #˚dæ+~. á |üÁ‘ê\
<˚XÊ\ eT<Ûä´ k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé Á|üuÛ≤ düuÛÑT´&ÉT Vü‰Ø Á≥÷eTHé á n_ÛÁbÕj·÷ìï Ä<Ûës¡+>± \+&ÉHé qT+&ç yÓ\Te&˚ >±]¶j·THé
yêìï ‘·–+Z ∫y˚j÷· \qï $wüjT· +˝À e÷Á‘·+ eT]+‘· u≤Vü‰≥+>± e´ø£Ô+ #˚XÊ&ÉT. HêJ |üÁ‹ø£ Ç˝≤ sêdæ+~: ªªá ñ<äjT· + ãVæ≤s¡‘Z +·
@ø±_ÛÁbÕj·T+ ≈£î~]+~. ¬s+&ÉT kÕÁe÷»´ »s¡à˙ k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THéô|’ <ë&ç #˚dæq #˚dæq ø±_HÓ{Ÿ |üÁ‘ê\T |ü]o*ùdÔ Á_≥Hé,
yê<ä •_sê\÷ ‘·eT Ä~Û|‘ü ê´ìï ø=qkÕ–+ eTs¡THê&ÉT Á≥÷eTHé Ç˝≤ nHêï&ÉT: ªªˇø£y˚fi¯ s¡cÕ´, ÁbòÕHé‡\T s¡cÕ´ Á|ü‹bÕ<äqqT n+^ø£
#·Tø√e{≤ìøÏ #˚ùd Á|üjT· ‘êï˝≈£î k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ ¬>*#˚ neø±XÊ\T ø£ì|æùdÔ eTq+ ]+∫ ˇø£ ˇ|üŒ+<ëìøÏ e∫à ñ+fÒ, s¡cÕ´
j·T÷ìj·THé ñeTà&ç Ä≥+ø£+>± e÷]+~. »s¡à˙øÏ düV‰ü j·T+ #˚j÷· *. ˝Ò<ë »s¡à˙ >¬ *#˚ Á|ü‹bÕ<äqqT #ê+ãπs¢Hé (n|üŒ{Ï Á_{Ïwt
»s¡à˙ H˚‘·è‘·«+˝Àì •_s¡+ ‘·q ôd’ìø£ neø±XÊ\T ø£ì|ædüTÔ+fÒ s¡cÕ´≈£î düVü‰j·T+ Á|ü<Ûëì) ns¡ú+ #˚düT≈£îì n+^ø£]+∫ ñ+fÒ
X¯øÏÔ kÕeTsê∆´\ Ä<Ûës¡+>±H˚ k˛$j·T{Ÿ #˚j·÷*. Ä $<Ûä+>± ¬s+&ÉT <˚XÊ\T kÕ<Ûä´ ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ Ä dü+e‘·‡s¡+
j·T÷ìj·THéqT HêX¯q+ #˚jT· {≤ìøÏ dæ<y∆ä TÓ +Æ ~. yÓTÆq+‘·>± |üs¡düŒs¡+ HêX¯q+ nj˚T´˝≤ yÓTT\j˚T´<˚ ø±<äT. @ø£ ø±\+˝À ãVüQeTTK
‘=*‘·s+¡ kÕÁe÷»´yê<ä <˚XÊ\T Ç<˚ \øå±´ìï #·÷&Ü*µµ ( q÷´j·÷sYÿ f…yÆ Té ‡, 1941, pHé, <ë&çì m<äTs√ÿe{≤ìøÏ »s¡à˙ dæ<+∆ä ø±uÀ<äT
eT¬se¬sH’ ê kÕ~ÛùdÔ u≤>∑T+≥T+<äì Ä•+#êsTT. 24). áj·TH˚ ‘·sê«‹ ø±\+˝À nyÓT]ø± nqï ne>±Vü ≤ q‘√ s¡ c Õ´ á dü + ~Û ì
<ë+‘√ yÓ]’ •_sêìï Áb˛‘·‡Væ≤+∫ k˛$j·T{Ÿô|’ n<Û´ä ≈£îå &ç>± mìïø£j÷· ´&ÉT ≈£L&Ü. Á|ü‹bÕ~+∫+~.µµ
<ë&çøÏ ñdæ>=˝≤ŒsTT. á <ë&ç˝À ˇø£yÓ’|ü⁄q ô|’ \øå±´ìï kÕ~Û+#·Tø√e{≤ìπø $TÁ‘· ø±˙ kÕÁe÷»´yê<ä <˚ X Ê\ ˝ø£ å ´ +
k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé, eTs√yÓ’|ü⁄q bòÕdædüTº |üøå±\T bòÕdædüTº »s¡à˙ì m>∑<√XÊsTT. Ç~∏ düTdüŒwüº+. Ädæj·÷ qT+&ç CbÕHé, j·T÷s¡|t
kÕÁe÷»´yê<ä •_s¡+ ø£ø±$ø£\e⁄‘êj·Tì, jÓ÷|òæj·÷ $wüj·T+˝À Áô|ò+∫ kÕÁe÷»´ qT+&ç »s¡à˙ <˚XÊ\T k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ô|’ <ë&ç
‘·<ë«sê ‘·eT |ü\T≈£îã&ç eT]+‘· $düÔ]+#· yê<ä+ Ç≥© bòÕdæ»+‘√ ≈£îeTàø£ÿe≥+, #˚ùd˝≤ |ü⁄]>=\Œ≥y˚T á <˚XÊ\ \ø£´å +>± ñ
{≤ìøÏ e÷s¡Z+ düT>∑eT+ ne⁄‘·T+<äì á #Óø√k˛¢y˚øÏj·÷ $wüj·T+˝À Áô|ò+∫, Á_{Ïwt +~. á |ü]dæú‘·T\ H˚|ü<∏ä´+˝ÀH˚ k˛$j·T{Ÿ
<˚XÊ\T Ä•+#êsTT. n+<äTe\¢H˚ Bs¡Èø±\ kÕÁe÷´»´ <˚XÊ\T »s¡à˙‘√ ≈£îeTàø£ÿe≥+ s¡cÕ´ »s¡à˙‘√ |ü<˚fi¢̄bÕ≥T |üs¡düŒs¡ <ë&ÉT\T
j·TT<ë∆ìøÏ kÕÁe÷»´yê<ä <˚XÊ\T düqï<ä∆ Ç+<äT≈£î ô|<ä› ñ<ëVü≤s¡D\T>± #Ó|⁄ü Œø√e#·TÃ. ìyê]+#·T≈£î+≥÷ 1939 Ä>∑düTº˝À dü+~Û
eTj·÷´sTT. á ≈£îeTà≈£îÿH˚ ‘·sê«‹ ø±\+˝À eT÷´ì#Y ≈£î<äTs¡TÃø=+~. á ˇ|üŒ+<ä+ CÀôd|òt kÕº*Hé

7
#·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T e÷]ÿ ‡düTº
|ü] \ø£å´+ s¡cÕ´ yÓT&É\T e+#·≥y˚Tqì, n~
≈£L&Ü |üPs¡ÔsTT‘˚ Á|ü|ü+#ê~Û|ü‘ê´ìøÏ nes√
»s¡à˙ 1940 @Á|æ˝Ÿ˝À Hêπs«, &ÓHêàsYÿ\qT
ªª
ÄÁø£$T+∫+~. y˚T ∫e]øÏ u…*®j·T+, HÓ<äsê¢+&é‡,
\¬>®+ãsYZ\qT n\y√ø£>± »sTT+∫ ÁbòÕHé‡ô|’ <ë&çøÏ
<Ûë\T ‘=\–b˛‘êj·Tì »s¡à˙ n+#·Hê
y˚dæ+~. n+<äTe\q ˇø£yÓ’|ü⁄q Á_≥Hé, <ëì
$TÁ‘·T\qT j·TT<ä∆+˝À ìeT>∑ïeTj˚T´˝≤
düqï<äy∆ TÓ +Æ ~. pHé22 Hê{ÏøÏ bÕ]dt‘√ düV‰ü bÁ ÕH釽À #·÷dü÷ÔH˚ eTs√yÓ’|ü⁄q Væ≤≥¢sY ‘·q <äfi≤\qT
n‘·´~Ûø£ uÛ≤>∑+ m≥Te+{Ï Á|ü‹|òüT≥q ˝Ò≈£î+&ÜH˚ ‘·÷s¡TŒyÓ|’ ⁄ü ≈£î q&ç|+æ #ê&ÉT. á Áø£eT+˝À ‘·q
»s¡à˙øÏ bÕ<ëÁø±+‘·yTÓ +Æ ~. $TÁ‘· <˚XÊ˝…’q »bÕHé, Ç≥©‘√ ≈£L&Ü
µµ eP´Vü‰‘·àø£ $wüj·÷\T #·]Ã+∫ Ksês¡T
#˚dTü ≈£îHêï&ÉT Væ≤≥¢s.Y &çX+¯ ãs¡T 18, 1940q
Ä|üπswüHé u≤s¡“&√kÕ ù|s¡T‘√ ˇø£ Ä<˚XÊìï
ôd’ìø£ eP´Vü‰‘·àø£ kÕeTsê∆´ìøÏ Á|ürø£>± Væ≤≥¢sY $&ÉT<ä\ #˚XÊ&ÉT. á Ä<˚X¯+ kÕsê+
ì\TdüTÔ+~. á $<Ûä+>± e∫Ãq ø=~›bÕ{Ï X¯+ Á_≥Hé‘√ j·TT<ä+∆ kÕ–dü÷HÔ ˚ s¡cÕ´ô|’ <ë&ç
yÓdTü \Tu≤≥TqT ñ|üj÷Ó –+#·T≈£îì s¡cÕ´ ‘·q Äs¡+_Û+#·≥+. j·T÷s¡|tqT bÕ<ëÁø±+‘·+
X¯ ø Ï Ô kÕeTsê∆ ´ \qT dü M Tø£ ] +#· T ø=qï~. #˚düT≈£îqï bòÕdædüTº »s¡à˙ Ç<˚ C…’Á‘·j·÷Á‘·qT
eTs√yÓ|’ ⁄ü q s¡cÕ´ô|’ »s¡à˙ j·TT<ä+∆ ÁbÕs¡+_ÛùdÔ ì]ïs√<Ûä+>± s¡cÕ´˝À ôd’‘·+ ø=qkÕ–+#·
eT+>√*j·÷ MT<äT>± s¡cÕ´ô|’ ¬s+&√ yÓ’|ü⁄q >∑\qì n+#·Hê y˚düT≈£î+~. eTVü‰ nsTT‘˚
j·TT<ä+∆ ÁbÕs¡+_Û+#·e#·Ãqï »bÕHé |ü<øä∏ ±\≈£î Äs¡Tyêsê˝À¢ j·T÷s¡|t C…’Á‘·j·÷Á‘· |üPs¡Ôe⁄
≈£L&Ü á »s¡à˙, s¡cÕ´\ eT<Ûä´ ≈£î~]q ‘·T+<äqï n+#·Hê‘√ Væ≤≥¢sY ‘·q ùdq\qT
ˇ|üŒ+<ä+ n+‘·sêj·T+ ø£*–+∫+~. <ë+‘√ s¡cÕ´ô|’øÏ q&ç|æ+#ê&ÉT. z]j·T+{Ÿ nqï
»s¡à˙ ‘·s¡Vü‰˝ÀH˚ »bÕHé ≈£L&Ü s¡cÕ´‘√ ù|s¡T‘√ $&ÉT<ä˝…’q eTs√ Ä<˚X¯+ Ädæj·÷
‘·≥dü‘ú · ˇ|üŒ+<ëìï ≈£î<äTs¡TÃø√yê*‡ e∫Ã+~. ÁbÕ+‘·+˝Àì Ä|òüZìkÕÔHé, uÛ≤s¡‘·<˚XÊ\qT
á ôdì’ ø£ eP´Vü‰\T nìyês¡´|ü]dü‘ú T· ˝À¢ s¡cÕ´ ÄÁø£$T+#·T≈£îH˚ eP´Vü≤+ >∑T]+∫ #·]ÃdüT+Ô ~.
X¯økÔÏ ÕeTsê∆´\qT ô|+#·Tø√&ÜìøÏ ‘√&ÜŒ&ܶsTT. {≤HÓïu≤+ ù|s¡T‘√ $&ÉT<ä˝q’… eTs√ Ä<˚X+¯ ˝À
s¡Ds¡+>∑+ dæ«≥®sê¢+&éqT ÄÁø£$T+#·T≈£îH˚ $wüj·T+
á |ü]D≤e÷\ H˚|ü<∏ä´+˝À ¬s+&√ >∑T]+∫, ô|ò*ø˘‡ nqï eP´Vü≤+˝À ôdŒsTTHé,
Á|ü|ü+#· dü+Á>±eT+ ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ+~. »s¡à˙ 1944 ôdedæbÔ ˛˝Ÿ: #·ìb˛sTTq _&É\¶ b˛s¡TÃ>∑˝Ÿ\qT ÄÁø£$T+#·Tø√e≥+ >∑T]+∫,
b˛\+&éqT ÄÁø£$T+#·T≈£îqï ¬s+&ÉT s√E\ eTè‘·<˚Vü‰\ e<ä› $\|ædüTÔqï s¡wü´Hé ‘·\T¢\T dæ˝…“sY|òüø˘‡ nqï Ä<˚X¯+˝À ôdŒsTTHéqT
‘·sê«‘· Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡\T »s¡à˙ô|’ j·TT<ä∆+ #·$#·÷dæq |üsê»j·÷\T Äj·÷ <˚XÊ\ ñ ÄÁø£$T+#·Tø√e≥+ >∑T]+∫, ∫e]>± nyÓT]
Á|üø£{Ï+#êsTT. nsTT‘˚ á Á|üø£≥q ôV≤#·Ã] ìøÏH˚ Á|üXÊïs¡øú +£ #˚dTü qÔ ï $wüj÷· ìï Á>∑V≤æ +#ê ø±qT ÄÁø£$T+#·Tø√e≥+ >∑T]+∫ eP´Vü≤s¡#q·
ø£\πø |ü]$T‘·+ nsTT´+~. eTs√ 9 HÓ\¢ sTT. eTs√yÓ’|ü⁄q ô|s¡T>∑T‘·Tqï bòÕdædüTº X¯≈£îÔ\ dæ<ä∆+ #˚düT≈£îHêï&ÉT Væ≤≥¢sY. nsTT‘˚ Çe˙ï
es¡≈£î á <˚XÊ\T »s¡à˙øÏ e´‹πsø£+>± |ü\T≈£îã&çì e´‹πsøÏdü÷Ô Äj·÷ <˚XÊ˝À¢ì s¡cÕ´ô|’ $»j·T+ kÕ~Û+∫q ‘·sê«‘· yÓTT<ä\
@s¡ø£yÓTÆq ø±sê´#·s¡D≈£L dæ<ä∆|ü&É˝Ò<äT. á Á|üuÛÑT‘ê«\T ì]›wüº #·s¡´\T #˚|ü{≤º\ì Á|üC≤ yê«*‡q $»j·T|üs¡+|üs¡\T. dü]>±Z Ä s¡cÕ´
eT<Ûä´˝À 1939 nø√ºãs¡T Hê{ÏøÏ b˛\+&é ñ<ä´e÷\T ÁbÕs¡+uÛeÑ Tj·÷´sTT. <ë+‘√ »s¡à˙ uÛ÷Ñ uÛ≤>∑+ô|H’ ˚ bòÕdædTü º <äfi≤\≈£î m<äTs¡T#·÷&Éì
ÄÁø£eTDqT |üP]Ô #˚d+æ ~ »s¡à˙. nÁ|ü‹Vü≤‘· C…’Á‘·j·÷Á‘·qT ì\Te]+#˚+<äT≈£î nq÷Vü≤´yÓTqÆ Á|ü‹|òTü ≥q m<äTs¬ +’ ~. s¡cÕ´qT
»s¡à˙ 1940 @Á|æ˝Ÿ˝À Hêπs«, &ÓHêà á Á|üuÛÑT‘ê«\T ì]›wüº #·s¡´\T #˚|ü{≤º*‡q ÄÁø£$T+#·≥+˝À m<äTs¬ q’ |üsê»j·T+ ∫e]øÏ
sYÿ\qT ÄÁø£$T+∫+~. y˚T ∫e]øÏ u…*®j·T+, |ü]dæú‹ e∫Ã+~. á |ü]dæú‘·T\ H˚|ü<∏ä´+˝À Á|ü|ü+#· ∫Á‘·|ü≥+ qT+&ç bòÕdæC≤ìï ‘·T&ç∫
HÓ<sä ê¢+&é‡, \¬>+® ãsY\Z qT n\y√ø£>± »sTT+∫ nyÓT]ø±, Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡\˝À j·TT<ä∆e´‹πsø£ ô|≥º{≤ìøÏ <ë]rdæ+~. á |üsê»j·T+
ÁbòÕHé‡ô|’ <ë&çøÏ düqï<äy∆ TÓ +Æ ~. pHé22 Hê{ÏøÏ ñ<ä´e÷\ dü«uÛ≤e+˝À e÷s¡TŒ\T e#êÃsTT. Væ≤≥¢sYqT Ä‘·àVü≤‘·´≈£î Áù|πs|æ+∫+~. Ä
bÕ]dt‘√ düVü‰ ÁbÕH釽À n‘·´~Ûø£ uÛ≤>∑+ 1944 p˝…’ 16q Á_≥Héô|’ düeTTÁ<ä $<Ûä+>± k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ ôd’q´+, Á|ü»\T
m≥Te+{Ï Á|ü‹|òüT≥q ˝Ò≈£î+&ÜH˚ »s¡à˙øÏ e÷s¡Z+ <ë«sê <ë&ç #˚j·T{≤ìøÏ Væ≤≥¢sY nqT nbÕs¡ ‘ê´>±\ |ü⁄Hê<äT\ô|’ $»j·T+ kÕ~Û+
bÕ<ëÁø±+‘·yÓTÆ+~. $T–*q uÛÑ÷uÛ≤>∑+˝À eT‹+#ê&ÉT. á <ë&çøÏ düeTTÁ<ä dæ+Vü≤+ nì ∫+~. <ë+‘√ Á|ü|ü+#· <˚XÊ\T ùd«#ÛêÃ
»s¡à˙øÏ nqT≈£L\+>± ñ+&˚ ‘=‘·TÔ Á|üuTÑÛ ‘·«+ ù|s¡Tô|{≤ºsT¡ . ìC≤ìøÏ á $wüj÷· \T yÓ\T>∑T yêj·TTe⁄\T |”\TÃ≈£îHêïsTT. ‘·<äq+‘·s¡+
n~Ûø±s¡+˝À ñ+~. á $<Ûä+>± bòÕdædüTº #·÷dæq düeTj·T+˝ÀH˚ eTs√yÓ’|ü⁄q ‘·÷s¡TŒ BìÁ|üuÛ≤e+‘√H˚ e\dü <˚XÊ\T $eTTøÏÔ
»s¡à˙.. Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡\‘√ ≈£î<äTs¡TÃ≈£îqï dü]Vü≤<äT›˝À¢ì k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ô|’ <ë&ç kÕ~Û+#êsTT.
ìs¡T´<ä∆ dü+~Ûì n&ɶ+ ô|≥Tº≈£îì Ä<˚XÊ\ #˚j·T{≤ìøÏ Væ≤≥¢sY nìïs¡ø±˝…’q düHêïVü‰\T eTVü≤‘·Ôs¡ <˚X¯uÛÑøÏÔ j·TT<ä∆+
|ü\T≈£îã&ç øÏ+<ä ñqï uÛ÷Ñ uÛ≤>±\H˚ ÄÁø£$T+#·T dæ<ä∆+ #˚düT≈£îHêï&ÉT. ÁbòÕHé‡ m≥Te+{Ï yÓTT‘·+Ô j·T÷s¡|t K+&É+ ‘·qqT ì\Te
≈£î+~. 1940˝À Á_≥Hé <ëì $TÁ‘·|üøå±\T Á|ü‹|òTü ≥q ˝Ò≈î£ +&Ü ˝§+–b˛e≥+‘√ ‘·<Tä ]+∫q <ëìø£+fÒ ≈£L&Ü 22 e÷kÕ\ ìs¡T´<ä∆

8
e÷]ÿ ‡düTº #·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T
dü+~Û ø±\+˝À s¡cÕ´H˚ ‘·qqT m≈£îÿe>±
ì\Te]+∫+<äì Væ≤≥¢sY Á>∑V≤æ +#ê&ÉT. n+<äT s¡cÕ´ BÛs√<Ûë‘·Ô+>± Á|ü‹|òüT{Ï+∫q|üŒ{Ïø° »s¡à˙
e\¢H˚ n‘·qT s¡cÕ´ô|’ <ë&çøÏ ~>±&ÉT. ‘·<ë«sê
ªe÷qeC≤‹ô|’ ;Ûøs£ b¡ ˛s¡T≈£îµµ dæ<e∆ä Tj·÷´&ÉT.
1941, pHé 22q Çs¡T <˚XÊ\ eT<Ûä´
ªª
ôd’Hê´\T 1942 y˚dü$ Hê{ÏøÏ kÕº*HéÁ>±&é≈£î 30 yÓTÆfi¢̄
düMT|ü+˝ÀøÏ |Á yü •˚ +#·>*∑ >±sTT. ªªm{Ï|º ]ü dæ‘ú T· ˝À¢q÷
ñqï ìs¡T´<ä∆ dü+~Ûì ñ\¢+|òæTdü÷Ô Væ≤≥¢sY, kÕº*Hé>Á ±&éqT eX¯|sü T¡ øÃ √yê\µµqï~ Væ≤≥¢sY ìHê<ä+.
k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THéô|’ Äø£dæàø£ <ë&çøÏ ªªy√˝≤Z ‘·sê«‘· »sTT+#·{≤ìøÏ uÛÑ÷uÛ≤>∑+ ˝Ò<äqïµµ~
~>±&ÉT. ªªs¡cÕ´ <äfi≤\qT <äTqTe÷&ç k˛$j·T{Ÿ kÕº*Hé düe÷<Ûëq+.
sêC≤´ìï HêX¯q+ #˚jT· ≥y˚T e÷ \ø£´å +...Ç~
(s¡cÕ´) ìs¡÷à\qø√dü+ kÕ>∑T‘·Tqï j·TT<ä∆+µµ
nì Á|üø£{Ï+#ê&ÉT. Ä $<Ûä+>± #·]Á‘· ø£˙$˙
µµ
s¬ +&Ée Á|ü|+ü #·
j·TT<ä+∆ ˝À k˛$j·T{Ÿ
s¡cÕ´ #Ó*+¢ ∫q
eT÷˝≤´ìøÏ ì<äsÙ¡ Hê\T
|üøÿ£ qTqï s¬ +&ÉT bò˛{À\T:
yÓTT<ä{~Ï ,HêJ\ <ë&çøÏ
eTT+<äT kÕº*HéÁ>±&é.
s¬ +&√~ <ë&ç ‘·sT¡ yê‘·
•~Û\+>± e÷]q q>∑s+¡

ms¡ T >∑ ì Ø‹˝À Væ ≤ ≥¢ s Y k˛$j· T {Ÿ ô |’ qwüºb˛sTT+~ 7500 ‘·TbÕ≈£î\T, 4500 j·TT<ä∆+˝À nìï j·TT<ä∆ s¡+>±˝À¢ø° n‘·´+‘·
ôd’ìø£<ë&çøÏ |üPqT≈£îHêï&ÉT. yÓTT‘·Ô+ »s¡à˙ j·TT<ä∆ $e÷Hê\T, 5000 j·TT<ä∆ {≤´+≈£î\T kÕVü≤k˛ù|‘·yTÓ qÆ b˛sê≥+ »]–q j·TT<äs∆ +¡
<äfi≤˝À¢ 77 XÊ‘·+ <äfi≤\qT s¡cÕ´yÓ’|ü⁄ e÷Á‘·yT˚ nì s¡cÕ´ Á|üø{£ +Ï ∫q|ü⁄&TÉ Á|ü|+ü #·+ >∑+, n‘·´+‘· ìs¡j í ÷· ‘·àø£ |ò*ü ‘êìï n+~+
q&ç|æ+#ê&ÉT. yÓTT‘·Ô+ j·T÷s¡|t˝À C…’Á‘·j·÷Á‘· eTT≈£îÿq y˚˝ÒdüTø=+~. ªªÇ+ø± b˛sê&É{≤ìøÏ ∫q j·TT<äs∆ +¡ >∑+ kÕº*HéÁ>±&˚. kÕº*HéÁ>±&é˝Àì
ø=qkÕ–+#·≥+ e\¢ s¡cÕ´ dü]Vü≤<äT›˝À¢ ñqï dæ<ä›|ü&ÉT‘·Tqï (s¡cÕ´) ôd’Hê´ìøÏ n‹ ô|<ä› Ád”Ô |ü⁄s¡Twüß\T düX¯gôd’ì≈£î\j·÷´s¡T. Äs¡THÓ\¢
nìï e÷sêZ˝À¢q÷ Væ≤≥¢sY <äfi≤\ Á|üyX˚ ÊìøÏ Äj·TT<Ûä uÛ≤+&Ü>±s¡+, <ëìøÏ nedüs¡yÓTÆq bÕ≥T y˚˝≤~ j·TT<ä∆ $e÷Hê\q÷, {≤´+≈£î
n&ÉT¶ ˝Òøb£ ˛sTT+~. á Äø£dàæ ø£ <ë&ç‘√ HêJ n‹ ô|<ä› düs¡|òüsê˝Ò n+<äTu≤≥T˝À ñ+&ç ñ \q÷, ôdH’ ê´˙ï m<äTs¡TÿH˚+<äT≈£î kÕº*HéÁ>±&é˝À
ôd’q´+ p˝…’ 10 Hê{ÏøÏ s¡cÕ´ uÛÑ÷uÛ≤>∑+˝À +&Ü*µµ nì Á_{Ïwt |üÁ‹ø± $˝Òø£s¡T\T Á|ü‹ Ç+{Ïø|£ Pü Œ ˇø£ ôdì’ ø£ •_s¡+>± e÷]+~.
600 øÏ˝ÀMT≥s¡T¢ #=#·TÃ≈£îb˛sTT+~. <ë+‘√ n_ÛÁbÕj·T|ü&ܶs¡T. »s¡àqT¢ ÁbÕs¡+_Û+∫q dü]>±Z n≥Te+≥|ü⁄Œ&˚ ôd’;]j·÷ (eT+#·T
Çø£ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ |üì nsTTb˛sTTqfÒ¢ nì Äø£dæàø£ <ë&ç s¡cÕ´qT ˝§+>∑BdüTø√˝Òø£ m&Ü])˝À •ø£Då bı+~q s¡cÕ´ <äfi≤\T e∫Ã
Á|ü|ü+#·+ >∑{Ϻ ìsê∆s¡D≈£î e∫Ã+~. á b˛sTT+~. Á|ü|ü+#ê~Û|ü‘·´+ kÕ~Û+#ê\qï #˚sêsTT. yÓqø£yÓ’|ü⁄ qT+&ç »s¡à˙ <äfi≤\ô|’
$wüj÷· ìï $HédHºü é #·]Ã˝Ÿ ‘·q C≤„|øü ±˝À¢ Ç˝≤ ‘·q \ø£´å + HÓsy¡ s˚ T¡ Ãø√e&É+ Ä\dü´+ ne⁄‘T· +&É <ë&ç m≈£îÿô|{≤ºsTT. eTT+<äT yÓ|’ ⁄ü Á|ü‹|òTü ≥q,
ù|s=ÿHêï&ÉT: ªªu≤<Ûä´‘êj·TT‘·yÓTÆq ôd’ìø£ ≥+‘√ Væ≤≥¢sY Äy˚Xø¯ ±y˚XÊ\≈£î ˝Àqj·÷´&ÉT. yÓqø£yÓ’|ü⁄ m<äTs¡T<ë&ç‘√ »s¡à˙ ôd’Hê´\qT ñ
$X‚w¢ ≈ü î£ \+<äs÷¡ nq‹ø±\+˝ÀH˚ s¡cÕ´ ôdq’ ´+ »s¡ à ˙ ôd’ H ê´\≈£ î e÷k˛ÿ˝À m<ä T ¬ s ’ q øÏÿ]_øÏÿ] #˚dæ kÕº*HéÁ>±&éqT ø±bÕ&ÉT≈£î+~
|üsê»j·T+ bÕ\e⁄‘·T+<äì, ø£ø±$ø£\e⁄‘·T+ Á|ü‹|òTü ≥q #·÷dæ Á|ü|+ü #·+ H√fi¯ó¢ yÓfiu¢¯ {… +ºÏ ~. s¡cÕ´. 1943 |òÁæ ãe] 2 Hê{ÏøÏ <ë<ë|ü⁄ 3
<äì n+#·Hê≈£î e#êÃs¡T.µµ ø°yé q>∑sêìï ÄÁø£ Áø£eT+>± »s¡à˙ ôdH’ ê´\≈£î »s¡T>∑T‘·Tqï qwü+º \ø£å\ eT+~ »s¡à˙ ôd’q´+ á #·Áø£ã+<Ûä+˝À
$T+#·T≈£îqï ‘·sê«‘· »s¡à˙ ôd’Hê´\T X¯s¡y˚ ¬s+&ç+‘·\T, eT÷&ç+‘·\T ô|s¡>∑kÕ–+~. ∫≈£îÿ≈£îb˛sTT+~. s¡cÕ´ <äfi≤\ eTT+<äT ˝§+–
>∑+‘√ ˝…ìHéÁ>±&é, s¡cÕ´ sê»<Ûëì e÷k˛ÿ s¡ c Õ´ BÛ s √<Û ë ‘· Ô + >± Á|ü ‹ |ò ü T {Ï + ∫ b˛sTT+~.
nø£ÿ&çqT+&ç kÕº*HéÁ>±&é es¡≈£L ø=~› yêsê q|üŒ{Ïø° »s¡à˙ ôdH’ ê´\T 1942 y˚d$ü Hê{ÏøÏ á |òüT≥q yÓTT‘·Ô+>± j·TT<ä∆+ rs¡TqT
˝À¢H˚ #=#·TÃ≈£îb˛>∑*>±sTT. kÕº*HéÁ>±&é≈î£ 30 yÓTfiÆ ¢¯ düMT|ü+˝ÀøÏ Á|üy•˚ +#· e÷πsÃdæ+~. Á|ü|+ü #êìï bÕ<ëÁø±+‘·+ #˚dTü ø√
Ä ‘·sê«‘· »s¡à˙ ôdq’ ´+ |ü⁄s√>∑eTHêìøÏ >∑*>±sTT. ªªm{Ï|º ]ü dæ‘ú T· ˝À¢q÷ kÕº*HéÁ>±&éqT yê\qï »s¡à˙ \øå±´ìøÏ ‘=*kÕ]>± X¯øeÔÏ +‘·
nes√<Ûë\T e#êÃsTT. 1941 o‘êø±\+˝À eX¯|sü T¡ Ãø√yê\µµqï~ Væ≤≥¢sY ìHê<ä+. ªªy√˝≤Z yÓTÆq Á|ü‹|òüT≥q m<äT¬s’+~. nsTT‘˚ j·TT<ä∆+
e÷k˛ÿ q>∑s+¡ »s¡àHé ôdH’ ê´\ eX¯+ ø±≈£î+&Ü ‘·sê«‘· »sTT+#·{≤ìøÏ uÛÑ÷uÛ≤>∑+ ˝Ò<äqïµµ~ nø£ÿ&˚ |ü]düe÷|æÔ ø±˝Ò<Tä . eTs√ s¬ +&˚fib¢¯ Õ≥T
s¡cÕ´ Á|ü»\T, ôdì’ ≈£î\T »s¡à˙ ôdH’ ê´ìï ì\Te kÕº*Hé düe÷<Ûëq+. y√˝≤Z q~ kÕº*HéÁ>±&é ø=qkÕ–+~. á $T–*q j·TT<ä∆ ø±\+˝À
]+#·>∑*>±s¡T. s¡cÕ´ uÛÑ÷uÛ≤>∑+ô|’ ‘=$Tà~ >∑T+&Ü Á|üeVæ≤düTÔ+~. nø£ÿ&É j·TT<ä∆+ 182 kÕº*HéÁ>±&é qT+&ç »s¡à˙ <äfi≤\T ‹s√>∑eTq+
yêsê\ »s¡à˙ C…’Á‘·j·÷Á‘· ‘·sê«‘· ‘êeTT s√E\ bÕ≥T kÕ–+~. ¬s+&Ée Á|ü|ü+#· ÁbÕs¡+_Û+#êsTT. k˛$j·T{Ÿ uÛ÷Ñ uÛ≤>∑+ qT+&ç

9
#·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T e÷]ÿ ‡düTº
s¡cÕ´≈£î s¡TD|ü&ç ñ+≥T+~. n\Hê&ÉT s¡cÕ´
neT÷\´yÓ T Æ q ‘ê´>±\T #˚ j · T ì<˚ H˚ & É T
ªª >∑eTì+#·<>ä Z∑ eTs√ eTTU≤´+X¯+ s¡cÕ´ Hêj·Tø£‘«· +
Á|ü<ä]Ù+∫q |ü]D‹, eTT+<äT#·÷|ü⁄, eP´Vü≤#ê‘·Ts¡´+.
ªªá j·TT<ä+∆ ˝À »j·÷|ü»j·÷\T øπ e\+ yÓ]’ <äfi≤\ dô ì’ ø£
Á|ü|+ü #·+ ùd«#ÛêÃyêj·TTe⁄\T |”\TÃ≈£î+≥÷ ñ
+&˚~ ø±<äT.
>∑eTì+#·<ä>∑Z eTs√ eTTU≤´+X¯+ s¡cÕ´
X¯øÏÔ kÕeTsê∆´\ô|’H˚ Ä<Ûës¡|ü&ç ñ+&Ée⁄. yÓTT‘·Ô+ Á|ü|ü+#· Hêj·Tø£‘·«+ Á|ü<ä]Ù+∫q |ü]D‹. eTT+<äT
ã˝≤ã˝≤˝À¢ sê»ø°j·T düMTø£s¡D≤˝ô|’ Ä<Ûës¡|ü&É‘êsTTµµ #·÷|ü⁄. eP´Vü≤#ê‘·Ts¡´+. ªªá j·TT<ä∆+˝À
nì kÕº*Hé |Á øü {£ +Ï #ê&ÉT. »j·÷|ü»j·÷\T øπ e\+ yÓ]’ <äfi≤\ ôdì’ ø£
µµ X¯øÔÏ kÕeTsê∆´\ô|H’ ˚ Ä<Ûës¡|&ü ç ñ+&Ée⁄. yÓTT‘·+Ô
Á|ü|+ü #· ã˝≤ã˝≤˝À¢ sê»ø°jT· düMTø£sD¡ ≤˝ô|’
Ä<Ûës¡|ü&É‘êsTTµµ nì kÕº*Hé Á|üø£{Ï+#ê&ÉT.
»s¡à˙ <äfi≤\T ìÁwüÿ$T+#êsTT. n<˚ dü+e‘·‡ á ~X¯ > ± k˛wü * C≤ìøÏ e´‹π s ø£ + >±
s¡+ p˝…’˝À k˛$j·T{Ÿ <äfi≤\T yêsê‡˝À @s¡Œ&ÉT‘·Tqï ◊ø£´dü+|òüT≥qqT ìs√~Û+∫
»s¡à ˙ <äfi≤\qT m<äTs=ÿHêïsTT. 1945 @Á|æ˝Ÿ bòÕdæC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± ◊ø£´dü+|òüT ≥qqT
Hê{ÏøÏ mÁs¡ôd’q´+ u…]¢Hé˝À ø£yê‘·T #˚dæ+~. ì]à+#·≥+ ‘·ø£åD ø£s¡Ôe´+>± s¡wü´Hé H˚‘·\T
Á|ü|ü+#·+˝À @ <˚X¯ ôd’q´yÓTÆHê ‘·eT >∑T]Ô+#ês¡T. á \ø£å´ kÕ<Ûäq ø√düy˚T s¡cÕ´
eTT+<äT ì\Te˝Ò<qä ï $wüj÷· ìï k˛$j·T{Ÿ XÊj·TX¯≈î£ ˝Ô ≤ Á|üjT· ‹ï+∫+~. n~ »]– ñ
ôd’q´+ ìs¡÷|æ+∫+~. Á|ü|ü+#êìï bòÕdæ»+ +&Éøb£ ˛‘˚ yÓTT‘·+Ô Á|ü|+ü #· sê»ø°jT· ∫Á‘·|≥ü +
u≤]qT+&ç ø±bÕ&É{≤ìøÏ k˛$j·T{Ÿ j·T÷ì 1945 |òÁæ ãe]˝À $TÁ‘·|øü ±å \ eT<Û´ä j·÷˝≤º |üP]Ô>± H˚&TÉ qï <ëìøÏ _Ûqï+>± ñ+&˚<qä ï
j·THé uÛ≤Ø eT÷˝≤´H˚ï #Ó*¢+#ê*‡ e∫Ã+~. ˇ|üŒ+<ä+ dü+<äs¡“¤+>± Á_{Ïwt Á|ü<Ûëì #·]Ã˝Ÿ, $wüj·T+ H˚&ÉT yÓq≈£îÿ ‹]– #·÷düT ≈£î+fÒ
k˛$j·T{Ÿ dü]Vü≤<äT›\ bı&Ée⁄Hê 1,482 nyÓT]ø± n<Û´ä ≈£îå &ÉT s¡÷CŸy˝Ó Ÿ‘º √ k˛$j·T{Ÿ ns¡+ú ne⁄‘·T+~. 1939˝À »s¡à˙ <äfi≤\T
s√E\ bÕ≥T »]–q ;Ûøs£ b¡ ˛s¡T˝À 2 ø√≥¢ H˚‘· CÀdü|òt kÕº*Hé b˛\+&éqT ÄÁø£$T+#·T≈£îqï|ü⁄&ÉT kÕº*Hé
eT+~ k˛$j·T{Ÿ ôdq’ ´+ ÁbÕD≤\]Œ+∫+~. »s¡à˙ô|’ <ë&ç #˚j·T˝Ò<äT. u≤\ÿHé sêC≤´\qT
¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+˝À ìeTTcÕìøÏ 9 j·T+Á‘·kÕe÷Á– yÓTT<ä\T ∫qï s=f…º eTTø£ÿ≈£L&Ü s¡cÕ´˝À $©q+ #˚ùd Áø£eT+˝Àq÷ »s¡à˙
eT+~ #=|ü⁄Œq, >∑+≥≈£î 857 eT+~ #=|ü⁄Œq, $T>∑\Ã≈£î+&Ü ‘·eT‘√ bÕ≥T |ü≥Tº¬øfi≤¢s¡T. <äfi≤\ |ü≥¢ s¡cÕ´ dü+j·TeTq+ bÕ{Ï+∫+~.
s√E≈£î 4,000 eT+~ #=|ü⁄Œq k˛$j·T{Ÿ <ë+‘√ s¡cÕ´ uÛ÷Ñ uÛ≤>∑+˝À |ü⁄s√>∑$TdüTqÔ ï+‘· n≥Te+{Ï ‘ê‘êÿ*ø£ \øå±´\ ø√dü+ s¡cÕ´
<äfi≤\T ÄVüQ‘·j·÷´sTT. á <ë&ç˝À HêJ\T ø±\+ HêJ\≈£î m<äT¬s’+~ ã+»s¡T uÛÑ÷y˚T j·TT<ë∆ìøÏ ~–‘˚ $T–*q Á|ü|+ü #· <˚XÊ\˙ï
yÓTT‘·Ô+ 607 <äfi≤\ ôd’Hê´ìï qwüºb˛j·÷s¡T. ‘·|üŒ eTπsMT ø±<äT. rdüT¬øfi¢̄{≤ìøÏ M˝…’q+‘· s¡cÕ´≈£î e´‹πsø£+>± ◊ø£´yÓTÆ ñ+&˚$. s¡cÕ´,
$T–*q j·TT<ä∆+ yÓTT‘·Ô+˝À »s¡à˙ <äfi≤\≈£î rdüT¬ø[¢q s¡wü´qT¢ rdüT¬øfi¯¢{≤ìøÏ M\T˝Òì, »s¡à˙\ eT<Ûä´ ≈£î<äTs¡TÃ≈£îqï 22 e÷kÕ\
»]–q qwü+º ø£+fÒ Ç~ eT÷&ÉT s¬ ≥T¢ m≈£îÿe. »s¡à˙ ôdq’ ´+ ñ|üj÷Ó –+#·Tø√>∑*–q eqs¡T ìs¡T´<ä∆ dü+~Û ø±\+˝À Væ≤≥¢sY j·T÷s¡|t
Á|üC≤ j·TT<ä∆+ \ìï+{Ï˙ HêX¯q+ #˚dæ yÓfi≤¢s¡T. ‘·<ë«sê dü+|ü<qä +‘·{˙Ï <√#·Tø√e{≤ìï kÕº*Hé >∑eT
ø±˙ á eTVü≤‘·Ôs¡ \øå±´ìï s¡wü´qT¢ m˝≤ »s¡àHé ôd’q´+ |ü⁄s√>∑eTHêìøÏ nedüs¡yÓTÆq @ ì+#ê&ÉT. n<˚deü Tj·T+˝À j·T÷s¡|t Á|üC≤˙
kÕ~Û+∫q≥T¢? ªªj·TT<ä∆ {≤´+≈£î\T >∑]®+#˚<˚ ˇø£ÿ eqs¡÷ yê]øÏ n+<äTu≤≥T˝À ˝Ò≈î£ +&Ü ø±ìø°, Á|ü|ü+#· Á|ü»\≈£L bòÕdæ»+ eTT|ü⁄Œ
j·TT<ä∆ s¡+>∑+ ø±<äT. Á|ü‹ Ç\T¢, Á|ü‹ |ü]ÁX¯eT, #˚XÊs¡T. ˇø£ <äX¯˝À H˚|æj·TsY Äqø£≥º m≥Te+{Ï<√ ‘Ó*j·T#Ó|Œæ q ø±\+ ≈£L&Ü Ç<˚.
Á|ü‹ ø±sêâHê, Á|ü‹ |ü+≥#˚q÷ ˇø£ j·TT<ä∆s¡+ ù|*Ãy˚jT· {≤ìøÏ ≈£L&Ü s¡w´ü qT¢ yÓqø±&É˝<Ò Tä . á $<Û+ä >± #·÷dæq|ü⁄&ÉT »s¡à˙, s¡cÕ´\ eT<Û´ä
>∑y˚Tµµ nqï~ s¡wü´q¢ ìHê<ä+. CÀôd|òt kÕº*Hé s¡wü´qT¢ á j·TT<ë∆ìï @ Ç‘·s¡ <˚X¯+ ø£+fÒ ≈£î~]q ìs¡T´<ä∆ dü+~Û Á|ü|ü+#·+˝Àì bòÕdædüTº
j·TT<ä∆ø±\+˝À Ç∫Ãq ‘=* ñ|üHê´dü+˝À ≈£L&Ü m+‘· rÁe+>± |ü]>∑D+Ï #ês√ n|ü&ÉT e´‹πsø£X≈¯ î£ \Ô qT @ø£‘ê{Ï MT<ä≈î£ ‘˚e{≤ìøÏ
ªnDeDTeP ˇ&ç¶ nsTTHê düsπ k˛wü*C≤ìï >±ì Á|ü|+ü #êìøÏ ns¡+∆ ø±˝Ò<Tä . s¡w´ü q¢ <äèwæ˝º À ñ|üj÷Ó >∑|&ü +ç ~. eTs√yÓ|’ ⁄ü q eTTqTà+<äT »s¡>∑
ø±bÕ&ÉTø√yê\ìµ |æ\T|ü⁄ì#êÃ&ÉT. ‘·q ñ bòÕdædüTº »s¡à˙ $»j·T+ kÕ~Û+#·≥+ n+fÒ uÀj˚T eTVü‰ dü+Á>±e÷ìøÏ s¡cÕ´ ‘·qqT ‘êqT
|üHê´dü+˝À kÕº*Hé ªªs¡cÕ´qT n+‘·yÓTT+ øπ e\+ k˛wü*»+ |ü‘q· + ø±e≥y˚T ø±<äT, dæ<+∆ä #˚dTü ø√e{≤ìøÏ neø±X¯+ ø£*Œ+∫+~.
~+#˚+<äT≈£î »s¡àqT¢ j·TT<ä+∆ ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. X¯‘êu≤›\‘·s&¡ ç |ü⁄s√>∑‹ kÕ~Û+∫q e÷qyê[ á \øå±´\qT kÕ~Û+∫q ‘·sê«‘·H˚
»s¡à˙ <äTsêÁø£eTD<ës¡T\qT #êe⁄ <Óã“ |ü‘q· + ø±e&ÉyT˚ . ÄHê&ÉT bòÕdæ»y˚T $»j·T+ kÕº*Hé, »s¡àHé <äTsêÁø£eTD <äfi≤\ô|’ m<äTs¡T
rj·÷*µµ nì #ÓbÕŒ&ÉT. ôdì’ ø£ Á|ü‹|òTü ≥qq÷, kÕ~Û+∫ ñ+fÒ yÓTT‘·Ô+ Á|ü|ü+#· Á|üC≤˙ø£+ <ë&çøÏ Ä<˚XÊ*#êÃ&ÉT. yÓTT‘·+Ô Á|ü|+ü #·+ s¡cÕ´
Á|üC≤ Á|ü‹|òüT≥qq÷ n<äT“¤‘·+>± $T[‘·+ ô|<ä› eT÷\´+ #Ó*¢+#ê*‡ e#˚Ã~. ìs¡+‘·s¡+ |üì nsTTb˛sTT+<äì uÛ≤$düTqÔ ï ‘·sT¡ D+˝À
#˚ j · T ≥+ Á|ü | ü + #êìï nãT“s¡ | ü ] Ã+~. ne<ÛäT˝Ò¢ì |”&Éq, u≤ìdü‘·«+˝À eT>±Z*‡ kÕº*Hé e÷Á‘·+ m<äTs¡T<ë&çøÏ nedüs¡yÓTÆq
C…Á’ ‘·j÷· Á‘· kÕ–q #√≥˝≤¢ <=]øÏ+~ <√#·Tø√ e#˚Ã~. bòÕdæC≤ìï z&ç+#·≥+ n+fÒ e÷qyê düHêïVü‰\qT |üP]Ô#d˚ ÷ü Ô ñHêï&ÉT. n+<äTe\¢H˚
e{≤ìøÏ n\yê≥T|ü&ɶ »s¡àq¢≈£î s¡cÕ´˝À [ì $eTTøÏÔ #˚j·T≥y˚T. á \øå±´ìï kÕ~Û+∫ e÷k˛ÿ düMT|ü+˝Àì ÇÁkÕÔ |ü≥Dº ≤ìï k˛$j·T{Ÿ
e÷Á‘·+ @MT <=s¡ø˝£ <Ò Tä . m+<äTø£+fÒ s¡w´ü qT¢ q+<äT≈£î>±qT yÓTT‘·+Ô Á|ü|+ü #·+ ‘·s‘¡ s· ê\T>± <äfi≤\T »s¡à˙ <äfi≤\ ø£u≤® qT+&ç $eTTøÏÔ
‹s√>∑ $ T+#˚ dü e Tj· T +˝À Äj· T T<Û ë \T,
10
e÷]ÿ ‡düTº #·]‘Á q· T eÁøø° ]£ düTqÔ ï kÕÁe÷»´yê<äT\T
#˚dæq ‘·sê«‘· »s¡à˙ <äfi≤\T ªªe÷k˛ÿ qT+&ç
XË\e⁄ rdüT≈£î+≥THêïeTT. u…]H¢ ≈é î£ ãj·T\T<˚sT¡
‘·THêïeTTµµ nì >√&É\ô|’ sêdæ ‹s√>∑eTq+
ÁbÕs¡+_Û+#êsTT. <ëì|üø£ÿH˚ s¡cÕ´ <äfi≤\T
ªª ˇø£ <äX¯˝À Á|ü|ü+#· <˚XÊ\ìï+{Ï qT+&ç yÓ*y˚j·Tã&ɶ
k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´ j·TT<ä∆+ dü+<äs¡“¤+>± Á|ü|ü+#·+˝Àì
|Á Cü ≤‘·+‘Á y· ê<äT\+<ä] eTqïq\T bı+~+~. XÊ+‹ ø√dü+,
ªªy˚TeTT ≈£L&Ü u…]¢Hé es¡≈£L ekÕÔeTTµµ nì Á|ü>∑‹ ø√dü+ b˛sê&˚ nuÛÑT´<äj·T X¯≈£îÔ\ìï+{Ï˙ @ø£+
sêdüT≈£î+≥÷ yÓfi≤¢sTT. nø£åsê˝≤ »]–+~
n<˚. #˚jT· >∑*–+~. s¬ +&√ |Á |ü +ü #· j·TT<ë∆ìøÏ eTT+<äTqï ˇ+≥]
»s¡àHé bÕs¡¢yÓT+{Ÿ uÛÑeq+ Ø#YkÕº>¥ô|’ bÕ≥T qT+&ç j·TT<ë∆q+‘·s¡ø±\+˝À Á|ü|ü+#·yê´|üÔ >∑T]Ô+|ü⁄,
düT‹Ô ø=&Ée* ∫Vü≤ï+ >∑\ ns¡TD|ü‘êø£+ >ös¡yêìï dü«+‘·+ #˚dTü ø=qï~.
m>∑Ts¡y˚düTÔqï dü+<äsꓤìï Á|ü|ü+#·+ ø£fi≤¢sê
#·÷dæ+~. 1945 @Á|æ˝Ÿ 30 es¡≈£î Væ≤≥¢sY
bòÕdædTü º kÕÁe÷C≤´ìøÏ sê»<Ûëì>± ñqï u…]H¢ é
µµ
|üø£&É“+B>± eP´Vü≤s¡#·q ñ+&ÉãfÒº 2,000
q>∑s¡+ ÄHê&ÉT k˛$j·T{Ÿ <äfi≤\ eX¯+ yÓTÆfi¯¢ <ä÷s¡+˝À yêsê‡˝À s¡cÕ´ <äfi≤\T
nsTT´+~. s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<ä+∆ ˝À bòÕdædTü º b˛sê&ÉT‘·THêï nedüs¡yÓTÆq nìï eqs¡T\
»s¡à˙ |ü‘H· êìøÏ >∑Ts¡T>Ô ± @ nyÓT]ø± C≤rj·T düs|¡ süò ê ìs¡+‘·sêj·T+>± kÕ–+~. Ç≥Te+{Ï
|ü‘êø£yÓ÷, Á_≥Hé C≤rj·T|ü‘êø£yÓ÷, ˝Òø£ eTôVAqï‘· ‘ê´>±\‘√ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´
Áô|ò + ∫ C≤rj· T |ü ‘ êø£ y Ó ÷ »s¡ à ˙˝À bòÕdæC≤ìï <äTqTe÷&ç 11.3 ø√≥¢ »HêuÛ≤qT
m>∑s¡˝Ò<äT. ˇø£ÿ ns¡TD |ü‘êø£+ e÷Á‘·y˚T bòÕdæ»+ u≤]qT+&ç $eTTøÏÔ #˚dæ+~.
ì+–¬ø>∑dæ+~. y˚T 2q ñ<äj·T+ 3 >∑+≥\ ˇø£ <äX˝¯ À Á|ü|+ü #· <˚XÊ\ìï+{Ï qT+&ç
ÁbÕ+‘· + ˝À »s¡ à ˙ uÒ w ü s ¡ ‘ · T >± yÓ * y˚ j · T ã&É ¶ k˛$j· T {Ÿ s¡ c Õ´ j· T T<ä ∆ +
˝§+–b˛sTT+~. dü+<äs¡“¤+>± Á|ü|ü+#·+˝Àì Á|üC≤‘·+Á‘·yê<äT
$TÁ‘·|üøå±\T nH˚ø£ kÕs¡T¢ ≈£îÁ≥\T, \+<ä] eTqïq\T bı+~+~. XÊ+‹ ø√dü+,
≈£î‘·+Á‘ê\T, ≈£îj·TT≈£î\Ô ≈£î bÕ\Œ&ܶ k˛$j·T{Ÿ Á|ü>‹∑ ø√dü+ b˛sê&˚ nuÛTÑ ´<äjT· X¯≈î£ \Ô ìï+{Ï˙
ùdq\T á eTôVAqï‘· $»j·÷ìï kÕ~Û+ @ø£+ #˚j·T>∑*–+~. ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆
#êsTT. s¡cÕ´, nyÓT]ø±, Á_≥Hé\ eT<Û´ä ≈£î~]q ìøÏ eTT+<äTqï ˇ+≥] bÕ≥T qT+&ç j·TT<ë∆
ne>±Vü≤q Á|üø±s¡+ 1942˝À j·T÷s√|æjT· Hé q+‘·s¡ø±\+˝À Á|ü|ü+#·yê´|üÔ >∑T]Ô+|ü⁄,
uÛÑ÷uÛ≤>∑+˝À HêJ <äfi≤\ô|’ $TÁ‘·|üøå±˝À¢ì 1945 y˚T &˚ Hê&ÉT u…]H¢ ˝é Àì Ø#YkÕº>¥ >ös¡yêìï dü«+‘·+ #˚düTø=qï~ k˛$j·T{Ÿ
$T–*q <˚XÊ\T <ë&ç ÁbÕs¡+_Û+#ê*‡ O+~. uÛeÑ q+ô|’ ns¡TD|ü‘êø£+ j·T÷ìj·THé. á |ü]dæ‹ú ì Á|ü‹_+_dü÷Ô j·TT<ä+∆
ø±˙ n˝≤ »s¡>∑˝Ò<äT. á j·TT<ä∆+˝À »s¡à˙, m>∑Ts¡yd˚ Tü qÔ ï s¬ &ÜØà »yêqT eTT–+|ü⁄≈£î e∫Ãq ø±\+˝À ˇø£ CÀø˘
s¡cÕ´\T |üsd¡ Œü s¡+ ø=≥Tº≈î£ #êe{≤ìï #·÷&Ü\qï $ìøÏ & ç ˝ À ñ+&˚ ~ . ◊ø£ ´ sê»´dü $ T‹ì
ÁbÕs¡+_Û+#êsTT. ÁbÕs¡+_Û+#·{≤ìøÏ Á_≥Hé, nyÓT]ø±, s¡cÕ´\T
<ä T s¡ T <˚ › X ¯ ´ +‘√ nyÓ T ]ø±, Á_≥Hé \ T ñ Jeqàs¡D b˛sê≥+>± e÷]q á
<˚›X¯´|üPs¡«ø£+>± j·TT<ä∆s¡+>±ìï ÁbÕs¡+_Û+#· j·TT<ä+∆ ˝À s¡cÕ´ uÛ≤Ø eT÷˝≤´ìï #Ó*+¢ ∫+~. düqï<ä+∆ nj·÷´sTT. dü+‘·ø±\T #˚jT· {≤ìøÏ
≈£î+&Ü Ä\dü´+ #˚XÊsTT. ø±˙ k˛$j·T{Ÿ s¬ +&ÉT ø√≥¢ eT+~ s¡w´ü qT¢ nX¯óe⁄\T u≤XÊs¡T. s¡+>∑+ dæ<+∆ä nsTT´+~. dü+‘·ø±\≈£î dæ<y∆ä TÓ qÆ
Á|ü»\ ø£è‘·ìX¯Ãj·T+, mÁs¡ùdq ôdì’ ø£ bÕ≥e+, ¬s+&ÉTqïs¡ ø√≥¢ eT+~ Á|ü»\T ìsêÁX¯j·TT H˚‘\· T y˚TC≤ ã\¢e<ä› ≈£\TdüT≈£îqï|ü⁄&ÉT $HédHºü é
k˛$j·T{Ÿ H˚‘\· T nqTdü]+∫q ìø£ÿ∫à nsTTq \j·÷´s¡T. 1,700 |ü≥ºD≤\T, 27,000 #·]Ã˝Ÿ (Á_{Ïwt Á|ü<ëÛ ì) ªªHê≈£î sêÁ‹ $+‘Óq’
sê»ø°jT· $<Ûëq+ »s¡à˙ <äfi≤\qT k˛$j·T{Ÿ Á>±e÷\T, 3,000 bÕ]ÁXÊ$Tø£ yê&É\T, ø£\ ˇø£{Ï e∫Ã+~. Á|ü|ü+#· Á|üuÛÑT‘·«+
uÛÑ÷uÛ≤>∑+ qT+&ç ‘·]$Tø={≤ºsTT. uÀ*¸$»+ 35,000 yÓTÆfi¢̄ ì&ç$ ø£*–q ¬s’˝Ò« ˝…’qT¢ á @s¡Œ&çq≥T¢, <ëìøÏ H˚qT Á|ü<ÛëqeT+Á‹>±
uÛ≤$‘·sê\qT Á|üuÛ≤$‘·+ #˚j·T≈£î+&Ü ñ mìï¬øq’ ≥T¢ ø£\ e∫Ã+~µµ nHêï&É≥. s¡÷C…«˝Ÿº
j·TT<ä∆+˝À <Ûä«+dü+ nj·÷´sTT. Ç+‘· uÛ≤Ø (nyÓT]ø± n<Ûä´≈£åî&ÉT) <ëìøÏ düe÷<Ûëq+>±
+&É{≤ìøÏ e÷k˛ÿ Çe‘·\ ˇø£ düeTTÁ<ä+ kÕúsTT˝À qcÕº\T #·$#·÷dæq ‘·sê«‘· ≈£L&Ü
‘·j÷· s¡T#˚dæ k˛wü*C≤ìï n+<äT˝À eTT+#˚kÕÔ ªªdü]>±Z Hê≈£L n<˚ ø£\ e∫Ã+~. nsTT‘˚
j·TT<ä∆+ |üP]Ôø±ø£ eTT+<˚ s¡cÕ´ ‘·q Ä]úø£ Á|ü<ëÛ qeT+Á‹>± H˚qT mìï¬øq’ ≥T¢ ø£\e∫Ã+~.
qì ˇø£|⁄ü Œ&ÉT Væ≤≥¢sY Á|ü‹qã÷Hê&ÉT. ∫e]øÏ e´edüú |ü⁄q:ìsêàD≤ìï ÁbÕs¡+_Û+∫+~.
n<˚ e÷k˛ÿ q>∑s¡+ bòÕdæ»+ô|’ Á|ü|ü+#· $» n<=ø£ÿfÒ e÷s¡TŒµµ nHêï&É≥. á $wüj÷· \T
j·T÷s¡|˝t À n≥Te+{Ï Ä]úø£ |ü⁄q:ìsêàD+ $qï ‘·sê«‘· kÕº*Hé CÀø£´+ #˚dTü ≈£î+≥÷, ªªÇ~
j·÷ìï y˚&TÉ ø£>± »s¡T|ü⁄≈î£ H˚ øπ +Á<ä+ nsTT´+~. 1950 Hê{ÏøÏ >±˙ ˇø£ s¡÷bÕìøÏ sê˝Òøb£ ˛
Çø£ @s¡÷|ü+˝Àq÷ »s¡à˙ $»j·T+ kÕ~Û+#· sTT+~. n~ ≈£L&Ü n+‘·sê®rj·T Ä]úø£ düVü≤ #ê˝≤ ∫Á‘·yTÓ qÆ ø£\ $TÁ‘·T˝≤sê. Hê≈£L n≥T
≥+ nkÕ<Û´ä + nqï n+#·Hê≈£î e∫Ãq ‘·sê« ø±s¡+‘√ e÷Á‘·y˚T. ˇø£yÓ’|ü⁄q j·T÷s¡|t˝À e+{Ï ø£˝Ò e∫Ã+~. ø±˙ Ä ø£\˝À MT
‘·H˚, n+fÒ ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ eTT–+|ü⁄ s¡cÕ´ <äfi≤\T bòÕdæ»+ô|’ b˛sê&ÉT‘·T+fÒ Ç<ä]› ˝À me«]˙ H˚qT Á|ü<ëÛ qeT+Á‹>± ìj·T
<äX≈¯ î£ #˚sT¡ ≈£îqï ‘·sT¡ D+˝À 1944˝À e÷Á‘·yT˚ eTs√yÓ’|ü⁄q <˚X¯+˝À Á|ü»\T |ü]ÁX¯eT\ $T+∫q≥T¢ >∑Ts¡T≈Ô î£ sêe≥+ ˝Ò<µ˚ µnHêï&É≥!
Á_≥Hé, nyÓT]ø±\T ¬s+&√ j·TT<ä∆s¡+>±ìï (nqTyê<ä+: Ms¡j·T´) 12345 12345
|ü⁄q]ïsêàD+˝À ìeT>∑ïeTj·÷´s¡T. Ç+‘· 12345
12345
12345

11
ø±s¡´ø£s¡Ô\ ø√dü+ e÷]ÿ ‡düTº

ø±Áy˚T&é!
düeTj·Ty˚T~?
ø°ˆX‚ˆ XË˝’ H… é <ëdt >∑TbÕÔ

bÕغ ìsêàD $wüjT· +˝À Ç~ ˇø£ ô|<ä› düeTdü´. bÕغ ô|s¡T>∑T‘√+~. Á|üC≤ dü+|ò÷ü \
düu´ÑÛ ‘·«+ ≈£L&Ü ô|s¡T>∑T‘√+~. Á|üC≤ dü+|ò÷ü ˝À¢øÏ edüTqÔ ï yê]˝À #ê˝≤ eT+~ bÕغ >∑T]+∫
#ê˝≤ ‘Ó\TdüTø√yê\qT≈£î+{≤s¡T. ø±ì me¬s‘’ ˚ yê]øÏ e÷s¡+Z #·÷bÕ˝À yêπs #·<eä &ÜìøÏ düeTj·T+
˝Ò<+ä ≥THêïs¡T. ªªdüeTj·T+ @~? ‘·qøπ #·<eä ⁄ø√{≤ìøÏ düeTj·T+ ˝Ò<Tä , Çø£ Ç‘·sT¡ \≈£î #·~$+#ê˝≤,
H˚sêŒ˝≤? Ms¡T dü«j·T+>± ≈£L&Ü #·<yä ê*, ‘Ó\TdüTø√yê\ì #ê˝≤ ÄdüøÔÏ ø£*– Oqïyêπs. ø±ì
M] e÷≥, ªªdüeTj·T+ mø£ÿ&É <=s¡T≈£î‘·T+~?

$$<Ûä õ˝≤¢˝À¢ |ü+#êj·Tr˝À¢ |üì #˚ùd |üìe\¢ @B #·<eä &ÜìøÏ düeTj·T+ <=s¡ø<£ Tä .
Ç+‘·≈£îeTT+<äT <˚X¯Væ≤‘˚wæ |üÁ‹ø£qT Áø£eT
bÕغ ìsêàD $wüj·T+˝À Ç~ ˇø£ ô|<ä›
yêfi¯fl‘√ dü+ã+<Ûë\T ø£*–, |ü+#êj·Tr\ düeTdü´. bÕغ ô|s¡T>∑T‘√+~. düu´ÑÛ ‘·«+ ô|s¡T>∑T
|üì >∑T]+∫ ne>±Vü≤q Oqï ˇø£ ø±Áy˚T&é‘√ ã<ä+∆ >± #·~y˚ yê&çì. ø±ì Ç|ü⁄&ÉT düeTj·T+ ‘√+~. bÕغ Á|üuÛ≤e+ $düÔ]k˛Ô+~. Á|üC≤
dü+uÛ≤wüD »s¡T>∑T‘√+~. #ê˝≤ $wüj·÷\T <=s¡ø≥£ + ˝Ò<Tä . dü+|ò÷ü \ düu´ÑÛ ‘·«+ ≈£L&Ü ô|s¡T>∑T‘√+~. Á|üC≤
e÷{≤¢&qç ‘·sT¡ yê‘· Äj·Tìï |ü+#êj·Tr˝À¢ì Á|üC≤ dü+|òüT+˝À |üì#˚ùd eTs√ ø±Áy˚T dü+|ò÷ü ˝À¢øÏ edüTqÔ ï yê]˝À #ê˝≤ eT+~ bÕغ
ø±Áy˚T&É¢ |üìøÏ dü+ã+~Û+∫q ˇø£ Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq &é‘√ Ç<˚ $wüjT· yÓTÆ #·]Ã+#·≥+ »s¡T>∑T‘√+~. >∑T]+∫ #ê˝≤ ‘Ó\TdüTø√yê\qT≈£î+{≤s¡T. Á|üC≤
bÕs¡Ù«+ >∑T]+∫, n+fÒ yêfi¯fl sê»ø°j·T uÛ≤e Ä #·s¡ÃqT ã{Ϻ ns¡úyÓTÆ+<˚eT+fÒ bÕغ rsêà dü+|ò÷ü \T @ \ø£´å +‘√ ìs¡«Væ≤+#·ã&É‘êjÓ÷
C≤\+ >∑T]+∫ n&ç>±qT. Ms¡T bÕغ $<Ûëq+ Hê\T #·<äe{≤ìøÏ düeTj·T+ ˝Ò<äT. Á|üC≤ ‘Ó\TdüTø√yê\qT ≈£î+{≤s¡T. yêfi¯fl J$‘êìï
>∑T]+∫ m|üŒ{Ïø£|ü&ÉT ‘Ó\TdüT≈£î+≥THêïsê dü+|ò÷ü \ s√Eyê] |üqT\ ˇ‹Ô&ç e\¢ @MT Ä+<√fi¯q|ü]#˚ mH√ï $wüj÷· \ >∑T]+∫ yês¡T
˝Ò<ë, e÷]ÿ‡düTº‘ê‹«ø£ ne>±Vü≤q |ü]~Ûì n<Ûä´j·Tq+ #˚j·T≥+ ˝Ò<äT. #·<äyê*‡+~ ‘Ó\TdüTø√yê\qT≈£î+{≤s¡T. ø±ì me¬s‘’ ˚ yê]øÏ
ô|+#·T≈£î+≥THêïsê ˝Ò<ë... nì Äj·Tìï m+‘ÓH’ ê O+~, ø±ì düeTj·T+ @~? m+‘√ e÷s¡Z+ #·÷bÕ˝À yêπs #·<äe&ÜìøÏ düeTj·T+
n&ç>±qT. eT+~ ø±Áy˚T&É¢ eTqdüT˝À e÷≥ Ç<˚. @<√ ˝Ò<+ä ≥THêïs¡T. ªªdüeTj·T+ @~? ‘·qøπ #·<eä ⁄
Hê á Á|üXï¯ \ìï{ÏøÏ »yêãT>± Äj·Tq O<√´>∑+ #˚ùd Á|üC≤ dü+|òüT+ ø±s¡´ø£s¡Ô ˇ¬s’‘˚ ø√{≤ìøÏ düeTj·T+ ˝Ò<äT, ÇVü≤ Ç‘·s¡T\≈£î
Hêø=ø£ dü+|òTü ≥q >∑T]+∫ #ÓbÕŒs¡T. Á>±e÷˝À¢ Hê≈£î ø±düÔ |òü÷≥T>±H˚ #ÓbÕŒ&ÉT, ªªÁ|üC≤dü+|òüT #·~$+#ê˝≤, H˚sêŒ˝≤? Ms¡T dü«j·T+>± ≈£L&Ü
|ü+#êj·Tr |üqT˝À¢ eTTì– Oqï ˇø£ ø±Áy˚T&é düu´ÑÛ ‘ê«ìï ø√{≤ Á|üø±s¡+ ô|+#·T≈£îb˛‘·THêï+ #·<yä ê*, ‘Ó\TdüTø√yê\ì #ê˝≤ ÄdüøÔÏ ø£*–
qT+∫ Äπøå|üD m<äT¬s’q dü+|òüT≥q n~. ø±ì y˚TeTT nC≤„q+˝ÀH˚ $T–*b˛‘·THêï+. Oqïyêπs, M] e÷≥, ªªdüeTj·T+ mø£ÿ&É
áj·Tq |ü+#êj·Tr |üqT˝À¢ eT+∫ ø£èwæ #·<äTe⁄≈£îì Hê\T>∑T $wüj·÷\T ‘Ó\TdüT≈£îH˚ <=s¡T≈£î‘·T+~? e÷]ÿ‡dtº Á|ü#T· ]+#·≥+‘√ Ms¡T
#˚düTÔHêïs¡T. ìã<ä∆‘·‘√ |ü+#êj·Tr |üqT\T r]ø£ düeTj·T+ e÷≈£î ˝Ò<Tä µµ. n+<ä]B ˇø£fÒ O‘ê‡Vü≤|ü&ܶsT¡ , ø±ì n<˚ düeTj·T+˝À ªª|”|⁄ü ˝Ÿ‡
#˚düT≈£îb˛‘·THêïs¡T. áj·Tq Hê‘√ e÷{≤¢&çq Á|üX¯ï ªªø±Áy˚T&é! düeTj·T+ @~?µµ &ÓyÓ÷Áø£d”, <˚X¯Væ≤‘Ó’wæ #·<äe{≤ìøÏ düeTj·T+
ø±Áy˚T&é‘√ Ç˝≤ nHêïs¡T: ªø±Áy˚T&é, e÷ <ä>sZ∑ ≈¡ î£
|”|ü⁄˝Ÿ‡ &ÓyÓ÷Áø£d” |üÁ‹ø£ edüTÔ+~. <˚X¯Væ≤‘Ó’wæ s¡#s· TT‘· dæ|◊æ (m+) |ü•ÃeT u…+>±˝Ÿ ø£$T{° ø±s¡´<ä]Ù>±, bı*{Ÿ ã÷´s√ düuTÑÛ ´\T>± u≤<Û´ä ‘·\T
|üÁ‹ø£ edüT+Ô ~. ø±ì |ü+#êj·Tr˝À s√Eyê] ìs¡«Væ≤+#ês¡T. 1981˝À <˚XV¯ ≤æ ‘Ów’ ,æ XÊs¡<ä dü+∫ø£˝À Äj·Tq sêdæq yê´dü+ Ç~.
12
e÷]ÿ ‡düTº ø±ÁyT˚ &é! düeTj·Ty˚T~?
˝Ò<äT, Ç|ü⁄&ÉT Ç+ø√ |üÁ‹ø£ ªe÷sYÿ‡yê~ |ü<∏éµ
e∫à |ü&ç+~µµ nì u…+>∑|ü&ܶs¡T ≈£L&Ü. eTq+ ø£eT÷´ìdüT\º +. eTq+ |üìø=#Ã̊ yêfi¯fl+.
ªdüeTj·T+ @~µ #ê˝≤ eT+~ #·Ts¡Tø¬ q’ ø±Áy˚T&Éø¢ Ï
á Á|üX‚ï á s√E ô|<ä› düeTdü´. ìC≤ìøÏ
eT÷\ düeTdü´ Ç+ø± ˝À‘·T>± O+~. ªdüeT
ªª
eTq+ HÓ’|ü⁄D´+>∑\ Äs¡ZHÓ’»s¡¢+ ø±yê*. Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q
Äs¡HZ »’Ó s¡+¢ ø±yê*. ˝…ìHé ìπs•› +∫+~ Ç<˚. HÓ|’ ⁄ü D´+>∑\,
j·T+ @~?µ n+fÒ <ëì ns¡ú+ düeTj·T+
|Á ‹ü uÛ≤e+‘·T˝…q’ ìsêàD •*Œ ø±yê\+fÒ $|üe¢ dæ<ëú+‘·
ø=s¡‘.· ø±ì düeTj·T+ ø=s¡‘≈· î£ ø±s¡Dy˚T$T{Ï? yÓTqÆ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ >∑T]+∫ düŒwüyº TÓ qÆ |ü]C≤„q+
|üì |ü<ä∆‹ $X‚¢wæ+∫ #·÷ùdÔ ‘˚˝Ò<˚$T≥+fÒ nedüs+¡ . |ü]C≤„q+ |ô +#·Tø√e≥+ ø√dü+ Bø£j å T· T‘·yTÓ qÆ
ø=+‘· eT+~ ø±Áy˚T&¢̊, n+fÒ bÕ‘· ø±Áy˚T&¢̊ Á|üj·T‘·ï+ nedüs¡+.
nìï |üqT\÷ #˚j÷· *‡ ek˛Ô+~. n+fÒ ns¡+ú
düeTj·T+ ø=s¡‘· yÓqø£ Oqï~ ø±s¡´ø£s\Ô¡ ø=s¡‘.·
ø±ì eTs√|üø£ÿ bÕغ |üìøÏ Á|üC≤ dü+|òü÷\
µµ
ø£s¡Ô\T ø£qã&É≥+ ˝Ò<ë? ‘·|üŒ≈£î+&Ü ø£qã&É ø±yê*. Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…q’ Äs¡HZ »’Ó s¡+¢ ø±yê*.
|üìøÏ #ê˝≤ eT+~ düeTs¡o\ ø±s¡´ø£s¡Ô\T ‘ês¡T. ø±ì yê]ì >∑T]Ô+#·&É+ nedüs¡+. ˝…ìHé ìπs•› +∫+~ Ç<˚. HÓ|’ ⁄ü D´+>∑\, Á|ü‹uÛ≤
eTT+<äT≈£î edüTHÔ êïs¡T. nsTTHê ø±s¡´ø£s\Ô¡ ø=s¡‘· yêfi¢̄ì >∑T]Ô+#·ø£b˛‘˚ Ç|ü⁄&û |ü+#êj·T‘·T˝À¢ e+‘·T˝…’q ìsêàD •*Œ ø±yê\+fÒ $|ü¢e
m+<äT≈£î ø=qkÕ>∑T‘√+~? mes¡T |üqT\T uÛTÑ C≤q y˚dTü ≈£î+≥THêïs√ yê] dæ<ëú+‘·yTÓ qÆ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ >∑T]+∫
bÕ‘·<q’Ó |üŒ{Ïø° ì‘·´ q÷‘·qyÓTqÆ e÷≥˝À¢ uÛÑTC≤\ ô|’H˚ Ä |üì düTBs¡Èø±\+ O+&ç düŒwüºyÓTÆq |ü]C≤„q+ nedüs¡+. |ü]C≤„q+
á Á|üX¯ï≈£î »yêãT #ÓbıŒ#·TÃ: ªªdüe÷»+ b˛‘·T+~. dæ<ëú+‘·|üs¡+>± ‘·q kÕúsTTì ô|+#·Tø√e≥+ ø√dü+ Bø£j å T· T‘·yTÓ qÆ Á|üjT· ‘·ï+
ª|üìµøÏ |üìø=#˚à yê]ì |ü⁄wüÿ\+>±H˚ n+~ ô|+#·Tø√{≤ìøÏ düeTj·T+ <=s¡ø£<äT. ∫e]øÏ nedüs+¡ . Ä#·sD¡ ˝À á dæ<ëú+‘êìï düeTT
düTÔ+~. ø±ì eTq+ yêfi¯fl+<ä]˙ O|üjÓ÷ yês¡T ìsêX¯ bÕ\e⁄‘ês¡T. ø=‘·Ô>± e∫Ãq ∫‘·+>± Á|üjÓ÷–+#·>∑\ kÕeTs¡ú´+ nedüs¡+.
–+#·Tø√˝Ò+. á ø√D+ qT+∫ #·÷ùdÔ eTq á ø±s¡´ø£s¡Ô\+‘ê |üì #˚j·TeTHêï, b˛sê Çe˙ï HÓ|’ ⁄ü D´+>∑\ Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…q’ ìsêàD
O<ä´eT+ Á|üe÷<ä+˝À OqïfÒ.º $|üe¢ |ü]dæ‹ú ì {≤\T »s¡|üeTHêï Ä eT<Ûä´˝ÀH˚ e´øÏÔ>∑‘·+>± •\TŒ\T n\es¡TÃø√yê*. ªª$|ü¢yê‘·àø£yÓTÆq
á $<Ûä+>± dü÷Árø£]+#·e#·TÃ. Á|üC≤ |ü⁄Hê~ m<ä>∑&ÜìøÏ yê]øÏ düVü‰j·T+ n+<äCÒj·÷*. dæ<ëú+‘·+ ˝Ò≈£î+&Ü @ $|ü¢yê‘·àø£ Ä+<√fi¯Hê
ndü‡\T˝Ò<Tä ø±ì $kÕÔs+¡ >± Á|ü»\T OHêïs¡T. á |üì düÁø£eT+>± ìs¡«Væ≤+#ê\+fÒ eTq »s¡>∑C≤\<äTµµ.
m+<äTø£+fÒ ø±]àø£es¡Z+, düe÷»+˝À Ç‘·s¡ Á|üC≤ dü+|òü÷˝À¢, |ü+#êj·Tr˝À¢ Hêj·Tø£‘·« ˝…ìHé jÓTTø£ÿ á ìπsX› +¯ m\¢|⁄ü &ÉT >∑Ts¡T+Ô
eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ <=+‘·s¡¢ qT+&ç ìs¡+‘·s¡+ @{≤ kÕúq+˝À Oqï ø±Áy˚T&É¢ |üì $<Ûëq+ e÷sê*. #·Tø√yê*. n+<äTøπ nH˚ø£ |üqT\ eT<Û´ä ≈£L&Ü
m≈£îÿe dü+K´˝À »Hê\T edü÷ÔH˚ OHêïs¡T. yê]˝À ªª|üq+‘ê y˚Ty˚T dü«j·T+>± #˚düT yêfi¯ófl e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ |ü]C≤„q+ |ü]
Mfi¯fl eTqdüT˝À¢ Äy˚X+¯ O+~. ìs¡dqü e⁄+~. ø√yê*, y˚TeTT ˝Ò≈£î+fÒ |üì »s¡>∑<äT....µµ ~Ûì $dü]Ô +#·Tø√yê*. ‘·eTqT ‘êeTT $|üe¢
Ms¡T ìj·T+‘·è‘ê«ìøÏ e´‹πsø£+>± »]π> Ç˝≤+{Ï Ä˝À#·q n+‘·Ø¢q+>± O+~. dæ<ëú+‘· ne>±Vü≤q‘√ düTdü+|üqï+ #˚dTü ø√
b˛sê≥+˝À nìï s¡ø±\T>± düV‰ü j·T |ü&{É ≤ìøÏ ø=‘·>Ô ± e∫Ãq j·TTe ø±s¡´ø£s\Ô¡ |ü≥¢ ‘·–q+‘· yê*. kÕº*Hé eTq≈£î H˚]Œq ˇø£ $wüj÷· ìï
dæ<+∆ä >± OHêïs¡T. ìj·T+‘·è‘·«+ >∑T]+∫ ne qeTàø£+ ˝Òø£b˛e≥eTH˚ á eTqdüÔ‘·«+ yês¡T m\¢|ü &É÷ >∑Ts¡T+Ô #·Tø√yê*. n<˚eT+fÒ:
>±Vü≤q ˝Ò≈î£ qï Á|ü»˝À¢ n‘·´~Û≈î£ \ nqTuÛeÑ +˝À ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Äs¡ZHÓ’»s¡¢≈£î O+&Ée\dæq ªì»yÓTqÆ ø±sê´#·sD¡ ˝À Oqïyê]øÏ dæ<ë∆+‘·+,
‘Ó\TdüT≈£î+≥THêïs¡T. n<˚ düeTj·T+˝À eTq≈£î eTqdüÔ‘ê«ìøÏ e´‹πsø£+. |ü<∏ä ìπs›X¯+ #˚düTÔ+~. <äèwæº düŒwüº‘· düeT≈£Ls¡T
Á|üC≤ |ü⁄Hê~ ˝Ò<äT. m+<äTø£+fÒ eTq≈£î eTq+ ø£eT÷´ìdüT\º +. eTq+ |üìø=#˚à düT+Ô ~. |üì˝À uÛsÑ √kÕ ÇdüT+Ô ~. eTq Ä<äsÙ¡ +
mes¡÷ Hêj·T≈£î\T ˝Ò<Tä . sê»ø°jT· Hêj·T≈£î\T yêfi¯fl+. eTq+ HÓ’|ü⁄D´+>∑\ Äs¡ZHÓ’»s¡¢+ $»j·Te+‘·eTÚ‘·T+<äqï qeTàø£+ ø£\T>∑CÒ
˝Òs¡T. n‹ ∫qï X¯øÏÔ‘√ düVü‰ düeTdüÔ X¯øÏÔ˙
O|üjÓ÷–+#·Tø=H˚ M\T>± $kÕÔs¡+>±, ˝ÀbÕ
\T ˝Ò≈£î+&Ü düeT+»dü+>± |üqT\ @sêŒ≥T¢ ªe÷]ÿ‡düTºµ≈£î
#˚j·T>∑\ kÕeTs¡ú´+>∑\ Á|ü‹uÛ≤e+‘·T&Ó’q
Äs¡HZ »’Ó sY eTq≈£î ˝Ò&TÉ µµ (˝…ìHé : @+ #˚j÷· *? MT dü+<˚V‰ü \T sêj·T+&ç!
mHé_@ ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒê´+X¯ dæØdt, dü+|ü⁄≥+
82).
˝…ìHé #Ó|Œæ q á e÷≥\ n+‘·sês¡+ú
eTq+ ˝À‘·T>± ns¡+ú #˚dTü ø√yê*. eTq Á|üC≤
O<ä´e÷\ <ë«sê #ê˝≤ eT+~ ø±s¡´ø£s¡Ô\T
eTT+<äT≈£î edüTHÔ êïs¡T. Á|üC≤ dü+|ò÷ü ˝À¢ #ê˝≤
eT+~ ø±s¡´ø£s\Ô¡ T edüTHÔ êïs¡T. Ms¡T uÛ$Ñ wü´‘Y˝À m&ç≥sY,
HÓ|’ ⁄ü D´+>∑\ Äs¡HZ »’Ó s¡T¢ ø±>∑\s¡T. |ü+#êj·Tr
|üì˝À ø=‘·>Ô ± m+‘√ eT+~ u≤<Û´ä ‘·>\∑ ø±s¡´

13
ø±ÁyT˚ &é! düeTj·Ty˚T~? e÷]ÿ ‡düTº
yê]øÏ •ø£Då >∑]ù| @sêŒ≥T¢ #˚j÷· *. ø=‘·>Ô ±
Ç+ø± HÓ|’ ⁄ü D´+ >∑\, |Á ‹ü uÛ≤e+‘·T˝…q’ Äs¡HZ »’Ó s¡T¢ >∑Ts¡T+Ô
ªª
#·Tø√yê*‡+<˚eT+fÒ.. O<ä´e÷\ qT+&ç |Á Cü ≤ dü+|ò÷ü ˝À¢ø,Ï
bÕغ˝À¢øÏ edüTqÔ ï ø±s¡´ø£s\Ô¡ +<äs÷¡ yêfi¯fl es¡Z düV≤ü » Ä˝À#·
e∫Ãq á ø±s¡´ø£s\Ô¡ +<ä] ø√dü+ bÕغ dü÷ÿ\T,
•ø£åD≤ ‘·s¡>∑‘·T\T @sêŒ≥T #˚j·÷*. bÕغ
dü ÷ ÿ\T qT+&ç á ø±s¡ ´ ø£ s ¡ Ô \ +<ä s ¡ ÷
q\÷, <Û√s¡DT\÷, ≈£îdü+kÕÿsê\÷ rdüT≈£îH˚ ekÕÔsT¡ . á ø±s¡´πøåÁ‘·+˝À nÁ>∑>±$T jÓ÷<ÛäT\T>± e÷]
nq´es¡Z <Û√s¡DT\qT, ≈£îdü+kÕÿsê\qT ‘·´õ+∫ ì»yÓTÆq ãj·T≥≈£î e#˚Ã$<Û+ä >± ìs¡«Væ≤+#ê*. ø±˙
ø£eTT´ìdüT\º T>± e÷s¡&ÜìøÏ yê]øÏ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ bÕغ dü÷ÿ\T m˝≤ e⁄+&Ü*? bÕغ dü÷ÿ˝À¢
dæ<ë∆+‘· $<ä´ H˚sêŒ*. yê] dæ<ëú+‘· kÕúsTT |ô +#ê*. $<ä´ >∑]ù| |ü<‹∆ä m˝≤ O+&Ü*? á Á|üXï¯
µµ \≈£î »yêãT ø±yê\+fÒ eTq+ bÕغ sê»ø°jT·
‘· s ¡ > ∑ ‘ · T \≈£ î dü + ã+~Û + ∫ ø=$T+≥sY ï
(ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ) @&Ée ø±+Á¬>dt˝À
düT+Ô ~.µµ #˚j·÷*‡+~, kÕ|òü\´‘· kÕ~Û+#·≥y˚T ø±<äT, &ç$TÁ{Àyé #Ó|æŒq e÷≥\T m|ü⁄&ÉT >∑Ts¡TÔ+#·T
n+<äTøπ e+<ä˝≤~ |üqT˝À¢ eTTì– Oqï yês¡T kÕ~Û+#ê*‡q <ë+{À¢ #ê˝≤ eTTK´ ø√yê*. Äj·Tq Ç˝≤ #ÓbÕŒs¡T :
ÁøÏj÷· o\ ø±Áy˚T&é‡ $|üe¢ dæ<ëú+‘êìï Äø£[+|ü⁄ yÓTÆ+~ ‘·eT kÕúHêìï uÛÑØÔ #˚j·T>∑\ ø=‘·Ô ªªHê O<˚›X¯+˝À eTq bÕغ dü÷ÿfi¯fl eTTK´
#˚düTø√&Üìø°, sê»ø°j·T |ü]C≤„q |ü]~Û $düÔ ø±s¡´ø£s¡Ô*ï ‘·j·÷s¡T #˚düTø√e&É+ ≈£L&Ü. yÓTÆq |üì @yÓTÆ O+&Ü\+fÒ nø£ÿ&É bÕغ
]+#·Tø√e{≤ìø° düeTj·T+ øπ {≤sTT+#ê*‡+<˚. n+<äT≈£î ø=‘·Ô>± e∫Ãq j·TTe ø±s¡´ø£s¡Ô\≈£î düuÛÑT´\≈£L, j·TTe ø£eT÷´ìdüTº\≈£L <˚X¯+˝À
HÓ’|ü⁄D´+>∑\ ` Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q Äs¡ZHÓ’ ø=‘·Ôø=‘·Ô u≤<Ûä´‘·\T n|üŒC…|æŒ yê]ì r]à Oqï ì]›wüº |ü]dæú‘·T\≈£î e÷]ÿ‡düTº ˝…ììdüTº
»s¡T¢, Á|üC≤ dü+|òü÷\qT+&û, Á|üC≤ Ä+<√fi¯ ~<ë›*. u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#·&É+ <ë«sêH˚ |ü<‹∆ä ì m˝≤ nq«sTT+#ê˝À H˚sêŒ*. kÕ<Ûë
q\qT+&û ‘·j÷· s¡Tø±yê*. <äTsê#êsê\ øÏ+<ä yês¡T nqTuÛÑe+ >∑&ç+#˚˝≤ dü¬s’q @sêŒ≥T¢ s¡D ns¡+ú ˝À X¯Á‘·Te⁄\≈£î e´‹πsø£+>± b˛sê
q*–b˛‘·Tqï, ô|≥Tºã&ç<ës¡T¢, uÛÑ÷kÕ«eTT\ #˚j÷· *. yê]˝Àì Á|ü‹uÛqÑ T yÓ*øÏ rj·÷*. ≥+ ø±≈£î+&Ü, ì]›wyºü TÓ qÆ X¯Á‘·Te⁄≈î£ e´‹πsø£+>±
<√|æ&‘ç √ ∫‹øÏb˛‘·Tqï yê]‘√ ªªn‹∫qï X¯ø‘ÔÏ √ Ä Á|ü‹uÛÑ $ø£d+æ #·&ÜìøÏ u≤≥\T y˚j÷· *. b˛sê&É≥+ m˝≤>√ H˚]Œ+#ê*. Ç+‘˚ø±ø£
düVü‰ düeTdüÔ X¯øÏÔ˙ O|üjÓ÷–+#·T≈£îH˚ M\T>± eT+∫ HÓ’|ü⁄D´+ >∑\, Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q Äs¡ZHÓ’ ˝…ììdüTº uÛ≤wü ˇø£ÿfÒ H˚s¡TÃ≈£î+fÒ dü]b˛<äT.
$kÕÔs¡+>±, ˝À|üs¡Væ≤‘·+>±, düeT+»dü+>± »s¡¢ Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq ø£èwæ Ç+<äT˝ÀH˚ O+~. $|üy¢ ê‘·àø£yTÓ qÆ <ëì ÁbÕD dü÷Á‘êìï Äø£[+|ü⁄
|üqT\T #˚j·T>∑\µµ düeTs¡ú‘·qT dü+‘·]+#·T Ç+ø± HÓ’|ü⁄D´+ >∑\, Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q #˚dTü ø√yê*.
ø√yê*. Bì ø√dü+ yê]øÏ \ø£å´+ >∑T]+N, Äs¡ZHÓ’»s¡T¢ >∑Ts¡TÔ+#·Tø√yê*‡+<˚eT+fÒ.. eTq bÕغ dü÷ÿfi¯fl˝À ø±s¡´ø£s¡Ô\≈£î •ø£åD
q&ç#˚ <ë] >∑T]+N <äèwæº düŒwüº‘· O+&É≥+ O<ä´e÷\ qT+&ç Á|üC≤ dü+|ò÷ü ˝À¢ø,Ï bÕغ˝À¢øÏ Çe«{≤ìøÏ ¬s+&ÉT s¡ø±\ |ü<ä∆‘·T\T OHêïsTT.
nedüs¡+. $»j·T kÕ<Ûäq kÕeTs¡ú´+, ‘·>∑Zì edüTÔqï ø±s¡´ø£s¡Ô\+<äs¡÷ yêfi¯fl es¡Z düVü≤» yÓTT<ä{Ï |ü<䛋: »Hê\≈£î yêdüÔe+‘√
kÕVü≤dü+, ˝À‘Ó’q Á|ü>±&ÛÉ Ä‘·à$XÊ«dü+... Ä˝À#·q\÷, <Û√s¡DT\÷, ≈£îdü+kÕÿsê\÷ rdüT dü+ã+<Ûä+˝Òì dæ<ëú+‘·+ H˚s¡Œ≥+. M˝…’q+‘·
M≥ìï{Ïø√dü+ yês¡T $|ü¢e dæ<ëú+‘êìï ≈£îH˚ ekÕÔsT¡ . á nq´es¡Z <Û√s¡DT\qT, ≈£îdü+ m≈£îÿe yÓ÷‘ê<äT˝À bı&çbı&ç $<ä´ $T+–+
Äø£[+|ü⁄ #˚düTø√yê*. <ëì ø√dü+ |üì˝À kÕÿsê\qT ‘·´õ+∫ ì»yÓTÆq ø£eTT´ìdüTº\T>± #·≥+. kÕVæ≤‘·´+ |ü<äú‹˝À Á|üã+<Ûë\T,
eTTì– OHêï düπs düeTj·T+ yÓ∫Ã+#ê*. e÷s¡&ÜìøÏ yê]øÏ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ rsêàHê\T Áyêj·T≥+ H˚sŒ¡ ≥+. <ëì‘√bÕ≥T
ªdüeTj·T+ ø=s¡‘·µ #·÷|æ+∫ á dæ<ëú+‘· dæ<ë∆+‘· $<ä´ H˚sêŒ*. yê] dæ<ëú+‘·|üs¡yÓTÆq ÁbÕdü+–ø£+>± ˇø£ Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq <˚X¯+ jÓTTø£ÿ
n<Ûä´j·Tq+ |üìì |üø£ÿq ô|&ç‘˚ \øå±´ìï kÕúsTT ô|+#ê*. nedüsêìï ã{Ϻ yêdüÔe düeTdü´, nø£ÿ&ç ø±]àø£ O<ä´eT+, <ëì #·]Á‘·,
#˚sT¡ ø√˝ÒeTH˚ $wüj÷· ìï >∑Ts¡T+Ô #·Tø√yê*. |ü]dæú‘·T\ø£qT>∑TD+>±, e´eVü‰]ø£+>±, Á|ü‘´˚ ø£‘,· ‘·‘‡· +ã+~Û‘· ø£eT÷´ìdüTº nqTuÛeÑ +
düeTj·T+ düèwæ+#·Tø√e&É+ n+‘· ø£wüº düTuÀ<Ûøä +£ >± dæ<ëú+‘êìï nq«sTT+#˚ $<Û+ä >± düèwæº+#·T≥ ÁbÕdü+–ø£+>± e÷Á‘·y˚T.
y˚TMT ø±<äT. kÕVü≤dæ+∫ ø=‘·Ô>± e∫Ãq
ø±s¡´ø£s¡Ô\≈£î u≤<Ûä´‘·\T n|üŒC…ù|Œ @sêŒ≥T¢ ªe÷]ÿ‡düTºµ |ô ’
yÓTT<ä˝…’‘˚ n|ü&ÉT ‘·qqT dæ<ëú+‘·|üs¡+>±
|ü{Ïwüº |üs¡T#·Tø√e&ÜìøÏ düeTj·T+ <=s¡T≈£î MT n_ÛÁbÕj·÷\T ‘Ó\|ü+&ç!
‘·T+~. HÓ’|ü⁄D´+ >∑\ Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q Á|ü‹
Äs¡ZHÓ’»s¡÷ á $wüj·T+˝À Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq <äèwæº ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£ô|’Hê, |üÁ‹ø£˝Àì ì]úwüº yê´kÕ\ô|’Hê
ô|{≤º*. ø=‘·>Ô ± e∫Ãq yê]øÏ nqTuÛeÑ + ˝Ò<Tä , MT n_ÛÁbÕj·÷\q÷, dü÷#·q\q÷ ÄVü‰«ìdüTHÔ êï+. Äj·÷ yê´kÕ\ô|’ MTs¡T
yês¡T u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#·>∑\sê? e+{Ï #·]Ã+#ê*‡q n+XÊ\THêï, n<äq|ü⁄ düe÷#ês¡eTTHêï ≈£î¢|üÔ+>± sêdæ |ü+|ü+&ç
Á|üX¯ï\T sêe#·TÃ. ekÕÔsTT ≈£L&Ü. ø±ì á MT ˝ÒK\T n+<ë*‡q ∫s¡THêe÷!
s√E d”ìj·TsY ø±s¡´ø£s˝Ô¡ Ò ∫s¡ø±\+ O+&ÉsT¡ . m&ç≥sY,
yês¡T ≈£L&Ü ˇø£ <äX¯˝À nqTuÛÑe+ ˝Ò≈£î+&Ü ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£
Äs¡+_Û+∫qyêπs. yês¡T ≈£L&Ü ˇø£|ü&ÉT Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt, >∑es¡ïs¡Tù|≥, $»j·Tyê&É-2
ø=‘·Ô>± e∫Ãq j·TTe≈£î˝Ò. bÕ‘· ø±s¡´ø£s¡Ô\T

14
e÷]ÿ ‡düTº ø±ÁyT˚ &é! düeTj·Ty˚T~?
s¬ +&√ |ü<‹∆ä : bÕغ dü÷ÿ\T $<ë´s¡T\ú T>±
yê]øÏ ‘· e T <˚ X ¯ + jÓ T Tø£ ÿ ø±]àø£ es¡ Z
b˛sê{≤\ ‘·ø£åD düeTdü´\ >∑T]+∫ yêdüÔe
|ü]dæú‹ n<Ûä´j·Tq+ #˚j·T{≤ìøÏ e÷]ÿ‡»+
ªª bÕغ HÓ’|ü⁄D´+>∑\, Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q Äs¡ZHÓ’»s¡T¢ m\¢
|ü&É÷ >∑Ts¡T+Ô #·Tø√e\dæq $wüjT· + ˇø£≥T+~. n<˚eT+fÒ,
‘·eT ‘·eT <˚XÊ˝À¢ sê»ø°jT· |ü]D≤e÷\T @$<Û+ä >±, m≥T
`˝…ìì»+ eT÷\ $<ÛëHê\ >∑T]+∫ @ yÓ|’ ⁄ü |Á j
ü ÷· DÏdTü HÔ êïj·Tqï $wüj÷· ìï yês¡T ‘Ó\TdüTø√yê*.
dæ<ëú+‘· |üs¡yÓTÆq $<ä´ nedüs¡yÓ÷ n~ n˝≤π> Ä Á|üj·÷D Áø£eT+˝À ø£wüºJe⁄\ b˛sê{≤\ |ü<∏ä
H˚sŒ¡ ≥+. Ä $<Û+ä >± e÷Á‘·yT˚ ì»yÓTqÆ |üì˝ÀøÏ ìsê∆sD¡ ˝À e÷]ÿ‡»+`˝…ìì»+ dæ<ëú+‘·+ düV‰ü j·T |ü&TÉ
~–q|ü⁄Œ&ÉT á $<ë´s¡Tú\T dü«‘·+Á‘·+>±
‘·T+<äì ‘Ó\TdüTø√yê*.
ì\<=≈£îÿø√>∑\s¡T. |üs¡ X¯Á‘·Te⁄≈£î e´‹πsø£+>±
b˛sê≥+˝À kÕe÷ qT´\qT q&ç|+æ #·{≤ìøÏ
ø±e\dæq Ä‘·àôdsú’ ´¡ + >∑\ ì»yÓTqÆ Äs¡HZ »’Ó s¡T,¢
‘êeTT ã\|üsT¡ Ãø√>∑*>±s¡T. Ä dæ<ëú+‘êìï
µµ ø√e≥+ n+fÒ ndü\T ns¡+ú ‘·eT˝À n+‘·
Hêj·T≈£î\T ø±>∑\s¡T.
>∑ T s¡ T Ô + #· T ø√yê*‡+<˚ e T+fÒ eTqøÏ Äj·÷ <˚XÊ yêdüeÔ |ü]dæ‘ú T· \≈£î nqT>∑TD+>± sꓤ>∑+ #˚düTø√e≥+. e÷s¡T‘·Tqï ø±]àø£es¡Z
ø±e*‡+~ ªªÁbıô|òdüs¡¢ ‘·s¡Vü≤µµ e÷]ÿ‡düTº\T nq«sTT+#· > ∑ * π > HÓ ’ | ü ⁄ D´+, jÓ ÷ >∑ ´ ‘ê b˛sê≥ |ü]dæú‘·T˝À¢ $|ü¢y√<ä´eT yêdüÔe
ø±<äT. yêdüÔe |ü]dæú‹ì $X‚¢wæ+∫ e´eVü‰ ô|+#·Tø√>∑*>±s¡T. ø£qTø£H˚ Äj·÷ <˚XÊ˝À¢ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ Bìï O|üjÓ÷–+#·T
]ø£+>± e÷]ÿ‡düTº dæ<ëú+‘·+ nq«sTT+#·>∑\ $|ü¢yêìï $»j·Te+‘·+ #˚j·T>∑*>±s¡T. ø√e≥ yÓT˝≤>√ H˚sT¡ Ãø√e≥+. n+fÒ dæ<ëú+‘ê
düeTs¡T∆˝…’q HÓ’|ü⁄D´+>∑\ ø±Áy˚T&é‡ ø±yê*. bÕغ HÓ’|ü⁄D´+>∑\, Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q ìï Ä#· s ¡ D ˝À≈£ L &Ü Á|ü j Ó ÷ –+#· ≥ +˝À
ø=‘·Ô>± e∫Ãq j·TTe ø±Áy˚T&É¢qT eTq+ á Äs¡ZHÓ’»s¡T¢ m\¢|ü&É÷ >∑Ts¡TÔ+#·Tø√e\dæq HÓ|’ ⁄ü D´+ dü+bÕ~+#·Tø√yê*. yêdüeÔ ø±sê´
ø√D+˝ÀH˚ r]Ã~<ë›*‡ O+≥T+~. ø±ì á $wüj·T+ ˇø£≥T+~. n<˚eT+fÒ, ‘·eT ‘·eT #·sD¡ qT ôd<’ ë∆+‹ø£ Ä˝À#·q\‘√ nqTdü+<Ûë
|üì düÁø£eT+>± #˚j·÷\+fÒ HÓ’|ü⁄D´+>∑\ <˚XÊ˝À¢ sê»ø°jT· |ü]D≤e÷\T @$<Û+ä >±, ì+#ê*.
Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q Äs¡ZHÓ’»s¡T¢ ‘·eTqT‘êeTT m≥T yÓ|’ ⁄ü Á|üj÷· DÏdTü HÔ êïj·Tqï $wüj÷· ìï ÇB ø£s¡Ôe´+ nsTTq|ü⁄&ÉT e+<ä |üqT\
dæ<ëú+‘· |üs¡+>± ns¡TΩ\T>± |ü{Ïwüº+ #˚düT yês¡T ‘Ó\TdüTø√yê*. n˝≤π> Ä Á|üj·÷D eT<Û´ä HÓH’ ê dæ<ë∆+‘·|sü y¡ TÓ qÆ , sê»ø°jT· |üsy¡ TÓ qÆ
ø√yê*. bÕغ˝À dæ<ëú+‘·|⁄ü ÁbÕeTTK´‘·q÷, Áø£eT+˝À ø£wJºü e⁄\ b˛sê{≤\ |ü<ä∏ ìsê∆sD¡ ˝À $<ä´ ø=s¡≈î£ düeTj·÷ìï yÓ∫Ã+#ê*‡+<˚.
kÕsê+XÊ˙ï yês¡T ne>±Vü≤q #˚dTü ø√yê*. e÷]ÿ‡ »+`˝…ìì»+ dæ<ëú+‘·+ düVü‰j·T |ü+#êj·Tr˝À¢, Á|üC≤dü+|òü÷˝À¢ |üì#˚ùd
yês¡T m\¢|ü&É÷ >∑Ts¡TÔ+#·Tø√yê*‡+<˚eT+fÒ |ü & É T ‘· T +<ä ì ‘Ó \ Tdü T ø√yê*. yês¡T ‘Ó\TdüTø√yê*‡+<˚eT+fÒ yê] |üì
bÕغ X¯øÏÔ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ dæ<ë∆+‘·+ e÷]‡ÿ»+`˝…ìì»+ dæ<ëú+‘· düV‰ü j·T+‘√H˚.. s√Es√E≈£î ô|s¡T>∑T‘·÷ O+≥T+~. <ëì‘√
ô|’Hê, ìsêàD+ ô|’Hê n<Ûës¡|ü&ç O+≥T+~. dü e ÷» Á|ü ] D≤eT Áø£ e T ìj· T e÷\≈£ î bÕfÒ ø=‘·Ô ø=‘·Ô düeTdü´\÷ |ü⁄≥Tºø=kÕÔsTT. Ç~>√
πøe\+ ìsêàD+ô|’H˚ ÁX¯<ä∆ eVæ≤ùdÔ dü]b˛<äT. dü+ã+~Û+∫q dü]jÓÆTq |ü]C≤„Hêìï bÕغ eT∞fl ø=‘·Ô |üì e∫Ã+~. |ü⁄s¡bÕ\ø£ dü+|ò÷ü \
dæ<ëú+‘·+, ìsêàD+..¬s+{Ï˙ y˚Tfi¯$+#ê*. dü+bÕ~+#·>\∑ <äqï $wü j·T+ ‘Ó\TdüTø√yê*. |üì. á $<Ûä+>±H˚ bÕغ |üì ô|s¡T>∑T‘·T+~.
ÁXÊ$Tø£ es¡Z|ü⁄ $|ü¢e bÕغ nÁ>∑>±$T $|ü¢e á |ü]C≤„qy˚T Á|üdüTÔ‘· |ü]D≤e÷\ jÓTTø£ÿ ø±s¡D+ bÕغ ô|s¡T>∑T‘√+~ ø±ã{Ï.º Á|ü»˝À¢
dæ<ë∆+‘·+‘√ ã\+>± O+&Ü*. á nÁ>∑>±$T n+‘·s¡Z‘· dü+ã+<Ûë\qT ns¡ú+#˚düT≈£îH˚, bÕغ y˚fiS¯ flqT≈£î+{À+~ ø±ã{Ï.º |ò*ü ‘·+>±
$|ü¢e dæ<ëú+‘·y˚T e÷]ÿ‡»+. ˝…ìHé kÕÁe÷ |òTü ≥q\ Á|üyêVü‰ìï eTT+<äT>± n+#·Hê y˚ùd, nqTuÛÑe+ Oqï bÕ‘· ø±s¡´ø£s¡Ô\ u≤<Ûä´‘·
»´yê<ä j·TT>∑+˝À á e÷]ÿ‡C≤ìï n_Ûeè~∆ Á|üdüTÔ‘· |òüT≥q\T @$<Ûä+>± @ ~X¯>± ô|s¡T>∑T‘√+~ ø±ã{Ï.º nìï u≤<Û´ä ‘·\÷ ‘·q
#˚XÊ&ÉT. n+<äTπø kÕº*Hé #Óù|Œ&ÉT ªªkÕÁe÷»´ q&ÉTdüTHÔ êïjÓ÷ ‘Ó\TdüT≈£îH˚, uÛ$Ñ wü´ ‘·T˝Ô À ≈£L&Ü #˚ ‘ · T ˝ÀÔ H ˚ ìs¡ « Væ ≤ +#ê\qT ≈£ î +fÒ
yê<ä, ÁXÊ$Tø£ $|ü¢e j·TT>∑+ jÓTTø£ÿ e÷]‡ÿ |òüT≥Hê Á|üyêVü≤+ @ $<Ûä+>±, @ ~X¯>± eTTì–b˛e\dæ edü T Ô + ~. á u≤<Û ä ´ ‘·
»y˚T ˝…ìì»+µµ nì. ˝…ìHé #·ìb˛sTTq Äs¡T e⁄+≥T+<√ ‘Ó\TdüT≈£îH˚, ‘·<äHêqT kÕs¡+>± ìs¡«Væ≤+#·{≤ìøÏ ø=‘·Ô ø=‘·Ô ø±s¡´ø£s\Ô¡ ≈£î u≤<Û´ä ‘·
HÓ\\ ‘·s¡Tyê‘· »]–q ø=$T+≥sYï ◊<äe ø±s¡´#·sD¡ |ü+<∏ë ìsêú]+#·T≈£îH˚ kÕeTsêú´ìï $uÛÑõ+∫ n|üŒC…bÕŒ*. yêfi¯flqT z ø£+≥
eTVü‰düuÛÑ˝À e÷]ÿ‡düTº dæ<ëú+‘êìøÏ ˝…ìHé ÇdüTÔ+~. á |ü]C≤„qy˚T bÕغøÏ dü]jÓÆTq ø£ìô|&ÉT‘·÷ yêfi¯fl ‘·|ü \T ~<ë›*. yêfi¯flqT
n+~+∫q ø£èwæì >∑Ts¡Ô #˚düTø=ì e÷]ÿ‡düTº ø±sê´#·sD¡ $<Ûëq+ ne\+_Û+#˚, ø£wJºü e⁄\ ì»yÓTqÆ ø£eT÷´ìdüTº ø±s¡´ø£s\Ô¡ T>± r]Ã~<ë›*.
dæ<ëú+‘êìøÏ e÷]ÿ‡»+ ˝…ìì»+ nì ø=‘·>Ô ± Á|üjÓ÷»q+ ø=s¡≈£î $|ü¢yêìï kÕ~Û+#˚, n+<ä T ≈£ î yê]øÏ dæ < ë∆ + ‘· | ü s ¡ y Ó T Æ q $<ä ´
HêeTø£s¡D #˚XÊ+. n+<äTπø Ç|ü⁄Œ&ÉT eTq+ k˛wü*»+, ø£eT÷´ì»+ yÓ’|ü⁄≈£î |üj·Tì+#˚ n+~+#ê*. n~ #˚j÷· \+fÒ ‘êeTT ≈£L&Ü
nÁ>∑>±$T $|üe¢ dæ<ëú+‘·+ >∑T]+∫ e÷{≤¢&qç eTVü≤‘·Ôs¡yÓTÆq \ø£å´+ yÓ’|ü⁄≈£î |ü]D≤e÷ìï dæ<ë∆+‘· |ü]C≤„q+, Ä#·sD¡ dæ<ëú+‘· HÓ|’ ⁄ü D´+
|ü⁄Œ&ÉT <ëìï e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ nH˚ |æ\T q&ç|æ+#˚ kÕeTsêú´ìï ÇdüTÔ+~. ô|+#·Tø√yê*. Ç<˚ HÓ|’ ⁄ü D´+>∑\, Á|ü‹uÛ≤e+‘·T
düTHÔ êï+. n+<äT#˚‘· bÕغ ø±s¡´ø£s¡Ô\T, eTTK´+>± ˝…q’ Äs¡HZ »’Ó s¡ô¢ |’ Á|üdTü ‘Ô · |ü]dæ‹ú ‘Ó∫Ãô|&ÉT‘·Tqï
k˛wü*düTº $|ü¢e+ kÕ~Û+∫q <˚XÊ\ HÓ’|ü⁄D´+>∑\, Á|ü‹uÛ≤e+‘·T˝…’q Äs¡ZHÓ’»s¡T¢ ø£seÔ¡ ´+.
$|üe¢ #·]Á‘· |ü]o*ùdÔ eTq≈£î \_Û+#˚ bÕsƒ+¡ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+ dæ<ë∆+‘êìï Äø£[+|ü⁄ (u…+>±© qT+∫ ‘Ó\T>∑T nqTyê<ä+:
@eT+fÒ, Ä <˚XÊ˝À¢ ÁXÊ$Tø£ es¡Z|ü⁄ $|ü¢e #˚düTø√yê*. á dæ<ë∆+‘êìï Äø£[+|ü⁄ #˚düT y˚<äT\ sêeTø£èwüí) 12345 12345
12345
bÕغ\T e÷]ÿ‡düTº ˝…ììdüTº dæ<ëú+‘·+‘√ ‘·eTqT 12345

15
á e÷dü+ Á|ü‘´˚ ø£+ e÷]ÿ ‡düTº
uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê yÓTÆÁ‹ì
#Ó&É>=fÒº Á|üj·T‘êï\T
uÛ≤s¡‘`Y #ÓH’ ê eT<Û´ä yêDÏ»´+, Ç‘·s¡ dü+ã+<Ûë\T ô|s¡>&∑ +É , n+‘·sê®rj·T y˚~ø£\
MT<ä s¬ +&ÉT <˚XÊ\ eT<Û´ä düeTq«j·T+ ô|s¡>&∑ +É uÛ≤s¡‘qY T ‘·q pìj·TsY uÛ≤>∑kÕ«$T>±
#˚dTü ø√yê\qT≈£î+≥Tqï nyÓT]ø± eP´Vü‰ìøÏ Vü‰ìø£s+¡ . ø£qTø£H˚ s¬ +&ÉT <˚XÊ\eT<Û´ä ∫#·TÃ
ô|≥º&ÜìøÏ n~ nìï $<Ûë˝≤ Á|üjT· ‹ïk˛Ô+~. eTq e´edü˝ú À #=#·TÃ≈£îb˛sTTq nyÓT]ø±
nqT≈£L\ X¯≈î£ \Ô T <ëìøÏ á Á|üjT· ‘·ï+˝À nìï$<Ûë˝≤ düV≤ü ø£]düTHÔ êïsTT.

mdt. yÓ+ø£Á{≤e⁄
eT q |üÁ‹ø£˝À¢q÷, {ÏM #êqfi¯˝¢ Àq÷ ô|{≤º s ¡ T . yê]ô|’ m|ò t ◊ ÄsY qyÓ ÷ <ä T
#˚jT· qTqï≥T¢ ôVAyéTXÊK ≈£L&Ü Á|üø{£ +Ï ∫+~.
ô|+#·Tø√&ÜìøÏ dü+#·\Hê‘·àø£yês¡Ô\ø√dü+
»s¡T>∑T‘·Tqï b˛{°e\¢ Ç˝≤ ne⁄‘√+<ä˙
Ç{°e\ #ÓH’ ê qT+&ç eTq≈£î ô|<ä› Á|üe÷<ä+
edüTqÔ ï<äH˚ Á|ü#ês¡+ }|ü+<äT≈£îqï~. dæøÿÏ +, ôVAyéT XÊK, $<˚XÊ+>∑ XÊK n~Ûø±s¡T\T, ø=+<äs¡+≥THêïs¡T. MT&çj·÷ n‘·T´‘ê‡Vü≤+,
ns¡TD≤#·˝Ÿ Á|ü<X˚ Ÿ, \&Éø˘ dü]Vü≤<äT˝› À¢ nH˚ø£ Oqï‘· kÕúsTT ôd’ìø±~Ûø±s¡T\T |ü<˚|ü<˚ á dü+#·\Hê\ø√dü+ <ëì ‘ê|üÁ‘·jT· + ø=+‘·yT˚
#√≥¢ #ÓH’ ê ôdH’ ê´\T dü]Vü≤<äT\› T <ë{Ï uÛ≤s¡‘Y yês¡Ô\qT K+&ç+∫q ‘·s¡Tyê‘·>±ì |ü]dæú‹ s¡≈î£ ø±s¡D+ ø±e#·Tà ø±ì |üì>∑≥Tº≈î£ ì »s¡T>∑T
˝ÀøÏ #=s¡ã&ÉT‘·THêïj·Tqï yês¡Ô\T MT&ç ø=+‘·y˚Ts¡≈£î dü<äT›eTD>∑˝Ò<äT. uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê ‘·Tqï ª#ÓH’ ê#=s¡u≤≥Tµ Á|ü#ês¡+ yÓqTø£ MT&çj÷·
j·÷˝À eTT|æŒ]>=+≥THêïsTT. $X‚wüy˚T dü+ã+<Ûë\T >∑‘· 45 @fi¢̄˝À mqï&É÷ ˝Òq+‘· n‘·T´‘ê‡Vü‰ìøÏ $T+∫q nH˚ø£ ø±s¡D≤\T
eT+fÒ Ç≥T uÛ≤s¡‘· Á|üuÛÑT‘·«eT÷, uÛ≤s¡‘· |ü{wÏ +ºü >±, düTÁVüQ<들e+>± Oqï ‘·sT¡ D+˝À Hêïj·Tì |ü]o\≈£î\T #ÓãT‘·THêïs¡T. dü]>±Z
ôdq’ ´+˝Àì Oqï‘ê~Ûø±s¡T\÷, n≥T #ÓH’ ê Ç≥Te+{Ï edüTÔHêïj·Tì Á|üeTTK sê»ø°j·T Ç<˚ ø±\+˝À eTq <˚X+¯ ˝À »]–q eT]ø=ìï
n~Ûø±s¡T\÷ á yês¡\Ô qT K+&çdTü HÔ êï Ç≥T $X‚¢wü≈£î&ÉT dæ<ë∆s¡∆ es¡<äsê»Hé ù|s=ÿHêïs¡T. |ü]D≤e÷\TqT |ü]o*ùdÔ á Á|ü#ês¡+ mes¡T,
e+{Ï yês¡Ô\T sêe&É+ Ä>∑&É+ ˝Ò<äT. ì|ü uÛ≤s¡‘· <˚X¯+ ãj·T{Ïyês¡T me¬s’Hê á m+<äT≈£î #˚dTü HÔ êïs√ ns¡+∆ #˚dTü ø√&Üìø£ ‘√&ÉŒ
˝Ò≈£î+&Ü bı>∑sê<ä+{≤s¡T. ø±ì eTq MT&ç yês¡Ô\T #·÷ùdÔ ¬s+&ÉT <˚XÊ\ eT<Ûä´ j·TT<ä∆+ &É‘êsTT.
j·÷˝À e÷Á‘·+ ì|ü˝Ò≈£î+&ÜH˚ bı>∑e e#˚Ãk˛Ô+<äì nqT≈£î+ {≤s¡T nì __dæ Væ≤+B ôV≤’ Á&=»Hé u≤+ãT $yê<ä+
k˛Ô+~. ôdô|+º ãsY s¬ +&√ yês¡+˝À dæøÿÏ +˝ÀøÏ ã÷´s√ m&ç≥sY n$T‘Y u≤s¡Tyê sêXÊs¡T. 1998˝À _C…|æ Hêj·Tø£‘·«+˝Àì Á|üuÛÑT
#=#·TÃ≈£î e∫Ãq #ÓH’ ê ôdH’ ê´ìø°, uÛ≤s¡‘Y {Ïu{… Ÿ ì»+>±H˚ #Ó’Hê qT+&ç #=s¡u≤≥T¢ »]–‘˚ ‘·«+ sê»kÕúHé˝Àì b˛ÁU≤Hé˝À es¡Tdü>±
dü]Vü≤<äT› uÛÁÑ <ä‘ê <äfi≤\≈£L (◊{Ï_|æ) eT<Û´ä uÛ≤s¡‘· Á|üuTÑÛ ‘·«+ yê{Ïì BÛ≥T>± m<äTs=ÿHê*. »]|æq nDT|üØø£˝å À¢ ôV≤’ Á&=»Hé u≤+ãT |üØø£å
ø±\TŒ\T »]>±sTT˙, ø±\TŒ˝À¢ Ç<ä›s¡T n˝≤π> eTq dü]Vü≤<äT›˝qT X¯Á‘·T <äTπs“¤<ä´+>± $|ò\ü eTsTT+<äì b˛ÁU≤Hé`2˝À s¡øDå£ |ü]XÀ
◊{Ï_|æ »yêqT¢ >±j·T|ü&ܶ s¡ì f…ÆyéT‡ Ä|òt O+#·&ÜìøÏ düø\£ #·s´¡ \÷ rdüTø√yê*. ø±ì <ÛHä ê dü+düú (&çÄsY&zç ) ‘·s|¡ ⁄üò q bÕ˝§Zqï XÊÁdüÔ
Ç+&çj÷· |üÁ‹ø£˝À ˇø£ yês¡Ô e∫Ã+~. yÓqT n≥Te+{Ï |òTü ≥q˝ÒM »s¡>&∑ +É ˝Ò<ìä Á|üuTÑÛ ‘·« y˚‘·Ô ¬ø. dü+‘êq+ Ä>∑düTº 16q Á|üø£{Ï+#ês¡T.
yÓ+≥H˚ ªf…ÆyéT‡ H͵ #Ûêq˝Ÿ ˇø£ Á|ü‘˚´ø£ k˛ºØ H˚‘\· ÷, Oqï‘· ôdì’ ø±~Ûø±s¡T\÷ Á|üø{£ dÏ Tü HÔ êï ôV≤’ Á&=»Hé u≤+ãT |üØø£˝å À nqT≈£îqï X¯øÔÏ O<䓤
Á|ükÕs¡+ #˚dæ+~. <ë+‘√ Ç‘·s¡ |üÁ‹ø£\÷, |ü<˚|ü<˚ Ç≥Te+{Ï Á|ü#ês¡+ eTT+<äT≈£î $+#·˝Ò<äì, ø£qTø£ á Á|üjÓ÷>∑+ $|òü\eTsTT
#êqfi¯S¢ yêsêÔ ø£<Hä∏ ê\÷, $X‚w¢ Dü \÷ n+<äT sêe&Éy˚T H˚{Ï $X‚wü+. qfÒq¢ ì Äj·Tq #ÓãT‘·÷ á Á|üj÷Ó >∑+ Ä<Ûë
≈£îHêïsTT. ø±ì n≥Te+{Ï ø±\TŒ\T »s¡>&∑ +É MT&çj÷· n‘·T´‘ê‡Vü≤e÷? s¡+>± eTq <˚X¯+ ‘·j·÷s¡T#˚düTÔqï ôV’≤Á&=»Hé
>±ì, uÛ≤s¡rj·T »yêqT¢ >±j·T|ü&É&É+ >±ì nø£kÕà‘·T>Ô ± <˚X+¯ ˝À Ç≥Te+{Ï yês¡\Ô T u≤+ãT\T nqT≈£îqï |ò*ü ‘ê\qT Çe«uÀeì
»s¡>∑˝Ò<äì uÛ≤s¡‘· ôd’ìø±~Ûø±s¡T\T, $<˚ m+<äT≈£î edüTÔHêïsTT? mes¡T |ü⁄{ϺdüTÔHêïs¡T? #ÓbÕŒ&ÉT. dü+‘êq+ #Ó|Œæ +~ ‘·|ü , b˛ÁU≤
XÊ+>∑ XÊK eT+Á‹ ≈£L&Ü Á|üø£{Ï+#ês¡T. Ç<ä+‘ê MT&çj·÷ n‘·T´‘ê‡Vü≤eT˙, πs{Ï+>¥‡ Hé`2 |üØø£å |üP]Ô>± $»j·Te+‘·yÓTÆ+<äì
n+‘˚ø±<äT >öVü≤‹, ø=˝Ÿø=‘ê qT+&ç á
‘· | ü  &É T yês¡ Ô \ T Ç∫Ãq $˝Ò ø £ s ¡ T \ô|’ s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº)
dü]Vü≤<äT› uÛÑÁ<ä‘ê n~Ûø±s¡T\ πødüT\T sêh ø£$T{° düuÛÑT´\T.
16
e÷]ÿ ‡düTº uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê yÓTÆÁ‹ì #Ó&É>=fÒº Á|üj·T‘êï\T
uÛ≤s¡‘· nDTÇ+<Ûäq ø£$TwüHé n~Ûø±]ø£+>±
düŒwüº+ #˚dæ+~. ø±ì $yê<ä+ Ä>∑˝Ò<äT.
<˚X¯ s¡ø£åDqT |ü{Ïwüº |üs¡T#·Tø√&ÜìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+
dü+‘êq+ yê´U≤´Hê\ Ä<Ûës¡+>± MT&çj·÷
nH˚ø£ ø£<Hä∏ ê\T Á|ükÕs¡+ #˚d+æ ~. |üØø£å $»j·T
e+‘·yÓTÆ+<äì e÷J sêh|ü‹ nãT›˝Ÿ ø£˝≤yéT
ªª
#·s´¡ \T rdüTø√e\dæ+<˚. rdüT≈£î+≥T+~ ≈£L&Ü .
nsTT‘˚ Á|üdüTÔ‘· Á|ü#ês¡+ yÓqTø£ <˚X¯s¡ø£åD ø±<äT,
#ÓbÕŒs¡T. dü+‘êq+ Á|üø≥£ qqT nDTÇ+<Ûqä #ÓH’ êqT |Á <ü ëÛ q XÁ̄‘T· e⁄>± #·÷|æ+#·&+É nH˚ \ø£´å +
ø£$TwüHé e÷J n<Ûä´≈£åî&ÉT ∫<ä+ãs¡+, u≤u≤ Ç$T&ç O+<äH~˚ ì|ü⁄DT\ n_ÛbÁ Õj·T+.
nDT|ü]XÀ<ÛHä ê dü+düú e÷J n<Û´ä ≈£îå &ÉT, ôV≤’ Á&=
»Hé u≤+ãT s¡÷|üø£s¡Ô nì˝Ÿ ø±ø√<äÿsY K+&ç+
#ês¡T. nsTTHê dü+‘êq+ Á|üø≥£ q\T Ä>∑˝<Ò Tä .
µµ
XÊÁdüyÔ ‘˚ ˝Ô· À¢ ø=+‘·eT+~ dü+‘êHêìøÏ eT<ä‘› T· øπ +Á<ä+>± #˚dTü ≈£îì Äj·Tq Ä<Ûë´‘·àø£‘· eTTdüT Á|ü|+ü #êìøÏ Ç+‘·es¡≈L£ ‘Ó*j·Tø£b˛e&ÜìøÏ
>± Á|üø≥£ q\T Çe«&É+ ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. m|ü >∑T˝À #ÓH’ ê e´‹πsø£ Á|ü#ês¡+ ìs¡«Væ≤düTHÔ êïs¡T. #ê˝≤ ø±s¡D≤\T OHêïsTT. n+<äT˝Àq÷ kÕ+
&√ |ü<äø=+&˚fi¢̄ ÁøÏ‘·+ »]–q nDT |üØø£å\ <ä˝…’˝≤e÷ eT÷&˚fi¯¢ø=ø£kÕ] ìs¡«Væ≤+#˚ düÿè‹ø£ |üs¡+>± uÛ≤s¡rj·T Jeq XË’*ô|’
>∑T]+∫q #·s¡Ã eT∞¢ Ç|ü&ÉT eTT+<äT≈£î ø±\#·Áø£ düuÛÑ\T>±ì, Äj·Tq Ç‘·s¡ ø±s¡´ø£˝≤ {Ïu…≥qT¢ #˚düTÔqï yÓT‘·Ô{Ï <ë&ÉT˝À¢ uÛ≤>∑+>±H˚,
rdüT≈£îsêe&ÜìøÏ ø±s¡Dy˚T$T{Ï? n+fÒ bÕ\T>±ì #Ó’Hê e´‹πsø£ Á|ü#ês¡y˚~ø£\T>± <Ûsä à¡ XÊ\˝À Áø£eTÁø£eT+>± ªuÛ≤s¡rø£sD¡ µ n<äèX¯´
yêfi¢̄<ä>∑Zs¡ dü¬s’q düe÷<Ûëq+ ˝Ò<äT. ø±ì á O+{≤j·TH˚~ eTq≈£î nqTuÛ+Ñ ˝Àì $wüjT· y˚T. yÓTÆ‘√+<äq&ÜìøÏ Á|üã\ kÕøå±´\T Ç{°e\
ôV’≤Á&=»Hé u≤+ãT $yê<ä+ ≈£L&Ü #Ó’Hê Ç|ü&ÉT XÊ+uÛÑ$ H√{Ï‘√ n<˚$<ÛäyÓTÆq Á|ü#ê ø±\+˝À u≤>± m≈£îÿe>± ø£ì|ædüTÔHêïsTT.
øπ +Á<ä+>± q&ç∫q $wüj÷· ìï eTq+ |ü]o*ùdÔ sêìøÏ |üPqT≈£îHêïs¡T. 2012 Hê{ÏøÏ #Ó’Hê <Ûsä à¡ XÊ\˝Àì <ä˝˝’… ≤e÷ n+‘·sê®rj·T Ä<Ûë´
*+≈£î\T ns¡eú Te⁄‘êsTT. ‘·q yÓTT<ä{Ï |üÁ‹ø± HêX¯qyÓTÆ b˛‘·T+<ä˙, {Ïu…{Ÿ≈£î kÕ«‘·+Á‘·´+ ‹àø£ øπ +Á<ä+ e<ä,› ÄÁX¯eTìj·Te÷\ ù|]≥
Á|üø≥£ q ‘·sT¡ yê‘· ˇø£ HÓ\s√E\≈£î dü+‘êq+ edüT+Ô <ä˙ XÊ+uÛ$Ñ MT&çj÷· eTT+<äT #Ó|Œæ +~. uÛ≤s¡rj·TT\ sêø£qT Áø£eTãB›ø]£ +#˚ $wüjT· +
nø√ºãsY 21q &Û©ç ˝¢ À |üÁ‹ø£\yê]‘√ e÷{≤¢ {Ïu{… ŸqT #ÓH’ ê nÁø£eT+>± ÄÁø£$T+#·T≈£îqï<äì ˝Àq÷, Á|üyêdü+˝À Oqï {Ïu…{Ÿ Á|üuÛÑT‘·«
&ÉT‘·÷ ªª#ÓH’ ê qT+&ç <˚XÊìï s¡ø+åÏ #·Tø√yê\+fÒ ÄyÓT#Ó|æŒq e÷≥\T ÄyÓT$ ø±e˙, ÄyÓT#˚‘· bÕs¡¢yÓT+{Ÿ ÁbÕ+>∑D+˝ÀøÏ uÛ≤s¡rj·TT\qT
eTq <˚X¯+ es¡Tdü>± nH˚ø£ ôV’≤Á&=»Hé u≤+ãT #Ó|æŒ+#ês¡˙ ‘˚*ø£>±H˚ ns¡úyÓTÆb˛‘√+~. nqTeT‹+#˚ $wüjT· +˝À <ä˝˝’… ≤e÷ ôd≈£L´]{°
|üØø£å\T »s¡bÕ*µµ nì ø√sês¡T. #Ó’Hê e<ä› XÊ+uÛÑ$ ø£s¡÷ï\T õ˝≤¢ q+<ë´\≈£î düMT|ü+ nqTdü]+#˚ $<ÛëHê\÷ @ dü>≥∑ T uÛ≤s¡rj·TT
200 nDTu≤+ãT\THêïsTT. yê{Ï˝À nH˚ø£ ˝Àì dü÷s¡´q+~ ÄÁX¯eT+˝À nø£kÕà‘·TÔ>± &çHÓ’Hê >±j·T|üs¡TkÕÔsTT. nsTT‘˚ ôd≈£L´]{°
ôV≤’ Á&=»Hé u≤+ãT\T. yê{Ïì m<äTs√ÿyê\+fÒ Á|ü‘·´ø£åyÓTÆ á $wüj·÷\T #Ó|æŒ+~. nsTT‘˚ dæã“+~ $<˚oj·T\qT nqTeT‹+#˚ $wüjT· +
uÛ≤s¡‘Y≈£L&Ü ô|<ä›m‘·TÔq ôV’≤Á&=»Hé u≤+ãT\ ÄyÓT~ eTq sêh+ ø±<äT. ÄyÓT ‘·*<¢ +ä Á&ÉT\T ˝À O<ës¡+>± O+≥Tqï $wüjT· + me]ø£+{≤
‘·j·÷Øì #˚|ü{≤º\ì Äj·Tq ù|s=ÿHêï&ÉT. yês¡D≤dæ˝À O+≥THêïs¡T. eT÷&˚fi¯ó¢>± ÄyÓT |ü&≥É +˝Ò<ìä yês¡qT≈£î+≥THêïs¡T.µµ
b˛ÁU≤Hé`2 |üØø£å ôV’≤Á&=»Hé u≤+ãT\ ‘·j·÷ OcÕsêDÏ nH˚ dü+s¡≈£å≈£îsê* |üs¡´y˚ø£åD˝À <Ûäs¡àXÊ\ e´eVü‰sê\T yÓTT‘·Ô+ #ê˝≤
ØøÏ dü]b˛<äH˚~ Äj·Tq n_ÛjÓ÷>∑+. <˚X¯ dü÷s¡´q+~˝À O+≥Tqï≥T¢ #ÓãT‘·THêïs¡T. Ä s¡Vü≤dü´+>± nø£ÿ&ç uÛ≤s¡rj·T n~Ûø±s¡T\ ø£fi¯ó
s¡ø£åDqT |ü{Ïwüº |üs¡T#·Tø√&ÜìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+ bÕ|ü≈î£ dü+ã+~Û+∫q yÓTT‘·+Ô e´eVü‰s¡+ ˇø£ ¢>∑ù|Œ |ü<ä∆‹˝À kÕ>∑T‘·THêïj·Tì yêdüT<˚eHé
#·s´¡ \T rdüTø√yê*‡+<˚. rdüT≈£î+≥T+~ ≈£L&Ü. $TdüºØ>±H˚ kÕ–+~. ÄyÓT <ä˝…’˝≤e÷ jÓTTø£ÿ sêXÊs¡T. XÊ+uÛÑ$ O<ä+‘·+ yÓqTø£qTqï #Ó’Hê
nsTT‘˚ Á|üdüTÔ‘· Á|ü#ês¡+ yÓqTø£ <˚X¯ s¡ø£åD #Ó’Hê e´‹πsø£ Á|ü#ês¡ j·T+Á‘ê+>∑+˝À uÛ≤>∑ e´‹πsø£ Á|ü#êsêìï >∑T]+∫ Á|ükÕÔ$dü÷Ô Äj·Tq
düeTdü´ø±<äT, #Ó’HêqT Á|ü<Ûëq X¯Á‘·Te⁄>± e÷ nH˚~ |ü\Te⁄s¡T e´ø£Ô|ü]∫q dü+<˚Vü≤+. Ç˝≤ sêXÊs¡T: ªªndü\T XÊ+uÛ$Ñ |ü⁄≥Tº|Pü s√«
#·÷|æ+#·&+É nH˚ \ø£´å + Ç$T&ç O+<äH~˚ ì|ü⁄ Ç{°e\ ªkÕøϵå |üÁ‹ø£˝À <ëì q÷´&Û©ç ¢ $˝Òø]£ ‘·sÔ ê˝Ò$T{Ï? ÄyÓT≈£î øπ sYføÒ s£ >Y ± e´eVü≤]düTqÔ ï
DT\ n_ÛÁbÕj·T+. yêdü<˚eHé Ç≥Te+{Ïy˚ nH˚ø£ dü+<˚Vü‰\T OcÕsêDÏ nH˚ eTVæ≤fi¯≈£L, {Ïu…{Ÿ Á|üyêdü
XÊ+uÛÑ$ O<ä+‘·+ ˝ÒeHÓ‘&Ô· +É ‘√u≤≥T XÊ+uÛ$Ñ O<ä+‘·+, <Ûsä à¡ XÊ Á|üuÛÑT‘·« &ç|üP´{° d”Œø£sY <√\à >±´ØøÏ Oqï
ôdô|º+ãsY HÓ\˝ÀH˚ MT&çj·÷˝À eTs√ \˝À <ä˝…’˝≤e÷ ø±s¡´ø±\bÕ\qT uÛ≤s¡‘·` nqTã+<Ûäy˚T$T{Ï? XÊ+uÛÑ$ì &ç|üP´{° d”Œø£sY
#·s¡Ã ô|<ä› m‘·TÔq kÕ–+~. @&˚fi¢̄ XÊ+uÛÑ$ #Ó’Hê\ eT<Ûä´ ∫#·TÃô|≥º&ÜìøÏ »s¡T>∑T‘·Tqï ªÄ#ês¡´ XÊ+uÛ$Ñ µ>± Á|üø{£ +Ï #·&+É yÓqTø£ Oqï
nH˚ ne÷àsTT &Û©ç ˝¢ À <ä˝˝’… ≤e÷qT ø£\TdüT≈£îì Á|üj·T‘êï\T>± ù|s=ÿHêï&ÉT. ªªndü\T <Ûäs¡àXÊ eT‘·\ãT @$T{Ï? nH˚ ~X¯>± eTq ì|ò÷ü
#·s¡Ã\T »]|æ+<ä˙, ‘êq÷, <ä˝…’˝≤e÷ >∑‘· \˝À @+ »s¡T>∑T‘√+~? >∑‘·»qà\ ø√˝≤ dü+dü\ú T <äèwæº ô|{≤º*‡q nedüs+¡ ø£ì|æk˛Ô+~.
»qà˝À ùdïVæ≤‘·\eTH˚ $wüj÷· ìï ÄyÓT <ä˝˝’… ≤ Vü≤\+ Vü≤sƒê‘·TÔ>± ás√CÒ <Ûäs¡àXÊ\qT m+<äT #ÓH’ ê‘√ eTq dü+ã+<Ûë\T Ä+<√fi¯q ø£*–+#˚
e÷‘√ #Ó|Œü >± Äj·Tq ≈£L&Ü n+^ø£]+#ê ≈£î #·T≥TºeTT{Ϻ+~? uÛÖ<ä∆ _Û≈£åîe⁄\ eT~˝À ~X¯>± Á|üjT· ìdüTqÔ ï düeTj·T+˝À ˇø£ ∫Hêï]
&ÉH~˚ yês¡Ô kÕsê+X¯+. |üÁ‹ø£\÷, yêsêÔ #Ûêq XÊ+uÛÑ$ m+<äT≈£î Äsê<Ûä˙j·T kÕúq+ dü+bÕ H√≥ |ü*øÏdTü qÔ ï #ÓH’ ê e´‹πsø£ yê´U´\T eTq
fi¯S¢ áyÓT e÷≥\≈£î u≤>± ÁbÕ#·Ts¡´+ ø£*Œ+ ~+∫+~?µµ nì yêdüT<˚eHé Á|ü•ïdü÷Ô <Ûäs¡à ¬s+&ÉT <˚XÊ\ q&ÉTeT kÕ+düÿè‹ø£ |üs¡yÓTÆq
#êsTT. uÛ ≤ s¡ ‘ · <˚ X ¯ + ˝À <ä ˝ … ’ ˝ ≤e÷ XÊ\qT >∑ T ]+∫q nH˚ ø £ $wü j · ÷ \T OÁ~ø£Ô‘·\T ‘·˝…‘·Ô&ÜìøÏ ø±s¡DeTe⁄‘êj·TH˚
ø±s¡´ø£˝≤bÕ\ >∑T]+∫ ‘Ó*j·Tì yês¡T mes¡÷ yÓ\¢&ç+#ês¡T. Äj·Tq Ç˝≤ sêXÊs¡T: ªªndü\T Ç+–‘·+ eTq ì|òü÷ dü+düú\≈£î ø=s¡e&É≥y˚T
˝Òs¡T. Væ≤e÷#·˝Ÿ Á|ü<˚XŸ˝Àì <Ûäs¡àXÊ\qT <Ûäs¡àXÊ\˝À »s¡T>∑T‘·Tqï $wüj·÷\T ãj·T{Ï <äTs¡<äèwüºø£s¡+. eT‘·|üs¡+>± {Ïu…≥q¢≈£î Oqï
17
uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê yÓTÆÁ‹ì #Ó&É>=fÒº Á|üj·T‘êï\T e÷]ÿ ‡düTº
<˚ X ¯ + MT<ä <ë&ç ø Ï ek˛Ô + <ä q ï |ü < ä › ‹ ˝À
yês¡Ô\qT ©ø˘ #˚düTÔHêïs¡T. nH˚ø£ #√≥¢ #Ó’Hê
ªª ˇø£yÓ’|ü⁄ nyÓT]ø±˝Àì |æ{Ÿ‡ ãsYZ˝À õ20
<˚XÊ\ •UsêÁ>∑ dü<ädüT‡ »s¡T>∑qTqï ‘·s¡TD+˝À,
uÁ õ… ˝Ÿ‘√ ø£*dæ uÛ≤s¡‘`Y #ÓH’ ê\T á düe÷y˚X+¯ ˝À
#=s¡u≤≥¢ esêÔ\T H˚sT¡ >± ø±≈£î+&Ü MT&çj÷· ≈£î
©≈£î\ s¡÷|ü+˝À edüTÔHêïsTT. <˚X¯ Á|ü»˝À¢ Ä
$<ÛäyÓTÆq uÛÑjÓ÷‘ꌑ·+ @s¡Œ&ç‘˚ ôd’Hê´ìøÏ
ø°\ø£yÓTÆq bÕÁ‘· ìs¡«Væ≤+#˚ düeTj·T+˝À ¬s+&ÉT Á|üuÛÑT‘·«+ ì<ÛäT\T ô|+#·T‘·T+<äqï uÛ≤e+ á
<˚XÊ\ eT<Û´ä ∫#·Tsπà |ü&Üìπø á |Á #ü ês¡+ »s¡T>∑T ôdø£Hå ˝é À Oqï≥T¢ ø£ì|æk˛Ô+~. Çø£ eT÷&√~,
‘√+<äqï~ |ü]o\T≈£î\ uÛ≤eq. eTq <˚X+¯ ˝À _C…|`æ dü+|òTt |ü]yêsY\T u≤Vü‰
µµ ≥+>±, ôdq’ ´+˝Àq÷, n~Ûø±s¡ j·T+Á‘ê+>∑+
˝Àq÷ Oqï yê] nqTj·÷j·TT\T ˝ÀbÕsTT
|ü⁄qs¡q® à, >∑‘»· qà n+XÊ\ô|’ eTq+ düŒè•+#· nyÓT]ø± ˇ‹Ôfi≈¢¯ î£ e´‹πsø£+>±
ø£b˛e&É+ eTq dü+kÕÿs¡+ ø±ã{Ϻ ÇHêïfi¯ó¢>± ◊ø£´yÓTqÆ es¡e∆ ÷q <˚XÊ\
XÊ+uÛÑ$ HÓ|ü+‘√ {Ïu…≥qT¢ n~Ûø±]ø£+>± H˚‘\· T: á @&Ü~ E˝…’ 16q
q&ç|dæ Tü qÔ ï á #ÓH’ ê e´‹πsø£ Á|ü#êsêìøÏ eTq s¡cÕ´˝Àì jÓTø£f]… HéãsY˝Z À
eT<䛑·T O+<äH˚ nb˛Vü≤qT {Ïu…≥qT¢ $<˚o düe÷y˚X¯yÓTÆq ªÁ_ø˘µ H˚‘·\T
|üsê´≥≈£î\ yÓT<äfi¯¢˝ÀøÏ #ê˝≤ C≤Á>∑‘·Ô>± \÷˝≤ &É dæ˝≤¢ (Áu…õ˝Ÿ), &ç$TÁ{°
møÏÿ+#·>*∑ >±s¡T.µµ yÓT<ä«<Óyé (s¡cÕ´), VüA
<ä˝…’˝≤e÷ uÛ≤s¡‘· <˚X¯+˝À me]øÏ e´‹ õ+{≤y√ (#ÓH’ ê), eTH√àVü≤Hé
πsø£+>± me]ø√dü+ |üì#˚düTÔHêïs√ eTq≈£î dæ+>¥ (uÛ≤s¡‘)Y
‘Ó*j·T+~ ø±<äT. Äj·Tq≈£î n+‘·sê®rj·T+>± <Ûë\T @s¡Œ&É≈î£ +&Ü n&ÉTø¶ √e&ÉyT˚ Ä \ø£´å +>± ø±Ø>± uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê dü+u+<Ûë\T #Ó&É>=≥º&Ü
nyÓT]ø±, Ç‘·s¡ kÕÁe÷»´yê<ä X¯≈£îÔ\qT+&ç ø£ì|æk˛Ô+~. ìøÏ Á|üjT· ‹ïdüTHÔ êïs¡T. yê] nyÓT]ø± nqT≈£L\,
\_ÛdüTÔqï eT<䛑·T>∑T]+∫ ≈£L&Ü n+<ä]ø° ˇø£y|’Ó ⁄ü nyÓT]ø±˝Àì |æ{Ÿ‡ ãsY˝Z À õ20 $T‘·yê‘· mC…+&Ü˝À ª#Ó’Hê‘√ yÓ’s¡+µ nH˚~
‘Ó\TdüT. ìC≤ìøÏ <ä˝…’˝≤e÷≈£î uÛ≤s¡‘Y ÇdüTÔqï <˚XÊ\ •UsêÁ>∑ dü<ädüT‡ »s¡T>∑qTqï ‘·s¡TD+ ˇø£ uÛ≤>∑+>± Oqï~. n+<äTøπ _C…|æ Hêj·T≈£î\T
eT<䛑·T, Äj·THê, Äj·Tq nqTj·÷j·TT\÷ ˝À, Áu…õ˝Ÿ‘√ ø£*dæ uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\T á Á|üdüT‘· mìïø£˝À¢ ª#Ó’Hê |ü≥¢ uÛ≤s¡‘Y yÓT‘·ø£
kÕÁe÷»´yê<äT\ eT<ä‘› T· ‘√ #ÓH’ êô|’ ≈£îÁ≥\≈£î düe÷y˚X¯+˝À ø°\ø£yÓTÆq bÕÁ‘· ìs¡«Væ≤+#˚ yÓ’K]µ nH˚ Á|ü#êsêÁkÕÔìï #˚|ü{≤ºs¡T.
uÛ≤s¡‘· uÛÑ÷uÛ≤>±ìï O|üjÓ÷–+#·T≈£î+≥Tqï düeTj·T+˝À s¬ +&ÉT <˚XÊ\ eT<Û´ä ∫#·TÃπs|ü&Ü Væ≤+<ä÷ yê´dü+˝À uÛÁÑ <ä≈î£ e÷sY ˇø£ Á|üXï¯
yÓ’q+ uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\ eT<Ûä´ yÓTT<ä{ÏqT+&û ìπø á Á|ü#ês¡+ »s¡T>∑T‘√+<äqï~ |ü]o\T ˝ÒeHÓ‘êÔs¡T. uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\ eT<Ûä´ j·TT<ë∆ìï
düeTdü´\T ‘Ódü÷ÔH˚ OHêïsTT. uÛ≤s¡‘Y˝À q&ÉT ≈£î\ uÛ≤eq. Ç{°e\ Væ≤+<ä÷ |üÁ‹ø£˝À uÛ≤s¡‘· mes¡T ø√s¡T≈£î+≥THêïs¡T? s¬ +&ÉT <˚XÊ\T |òTü s¡¸D
düTÔqï {Ïu…{Ÿ Á|üyêdü Á|üuÛÑT‘·« ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T e÷J <Í‘·´y˚‘·Ô m+.¬ø. uÛÑÁ<ä≈£îe÷sY ˇø£ |ü&‘ç ˚ me]øÏ ˝≤uÛyÑ ÷Ó yês¡Tø√s¡T≈£î+≥THêïs¡T.
eTq <˚XÊìøÏ y˚T\T #˚j·Tø£b˛>± ø°&ÉT yê´dü+ sêdü÷Ô uÛ≤s¡‘Y ` #ÓH’ ê\ eT<Û´ä j·TT<ä+∆ Á|ü|ü+#·+˝ÀH˚ n‹ y˚>∑+>± n_Ûeè~∆ #Ó+<äT
‘ÓdTü HÔ êïsTT. ek˛Ô+<äqï yê‘êes¡D≤ìï ø£*ŒdüTqÔ ïyêfiËe¢ s√ ‘·Tqï, Çs¡T>∑Tbıs¡T>∑T <˚XÊ˝…q’ uÛ≤s¡‘`Y #ÓH’ ê\T
m+<äTø° Á|ü#ês¡+? #ÓbÕŒs¡T. Äj·Tq n_ÛÁbÕj·T+ Á|üø±s¡+ øπ e\+ |òüTs¡¸D |ü&ç‘˚ uÛ≤s¡‘Y≈£L ˝≤uÛÑ+ O+&É<äT,
eTq nD«ÁdüÔ ø±s¡´Áø£e÷ìï #Ó’Hê≈£î MT&çj·÷˝Àì ˇø£ ôdø£åH˚ ø±≈£î+&Ü uÛ≤s¡‘· #ÓH’ ê≈£L ˝≤uÛ+Ñ O+&É<Tä . ô|>’ ± s¬ +&ÉT <˚XÊ\÷
e´‹πsø£+>± ‹|üŒ&É+, <ä˝…’˝≤e÷ ø±s¡´ø£˝≤ Á|üuÛÑT‘·«+˝À ø°\ø£ bÕÁ‘· ìs¡«Væ≤+∫q nyÓT #ê˝≤ rÁe+>± qwüºb˛‘êsTT. ø±ì Á|üdüTÔ‘·
bÕ\qT n&ÉTô¶ |≥Tº≈î£ ì #ÓH’ ê e´‹πsø£ Á|ü#êsêìøÏ ]ø± nqT≈£L\ n~Ûø±s¡T\T, e÷J <Í‘·´ n+‘·sê®rj·T |ü]dæú‘·T˝À¢ uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\T
dü]ø=‘·Ô>± ‘Ós¡rj·T&É+, n<˚ düeTj·T+˝À y˚‘·Ô\T, eP´Vü≤ø£s¡Ô\ bÕÁ‘· O+~. ~∏+ø˘ |òüTs¡¸D |ü&ç‘˚ nyÓT]ø± ˝≤uÛÑ|ü&ÉT‘·T+<äì
uÛ≤s¡‘˝Y ÀøÏ #ÓH’ ê #=#·TÃ≈£î edüTqÔ ï<äqï Á|ü#ês¡+ {≤´+ø˘ ù|s¡T‘√ Mfi¯ó¢ n_ÛÁbÕj·÷\qT eT*#˚ Äj·Tq ìsê∆]dü÷Ô á Hê&ÉT eTq <˚X+¯ ˝À
n+<äTø√e&É+ Çe˙ï ˇπøkÕ]>± mes√ yÓqø£ |üì#˚dTü HÔ êïs¡T. q÷´&Û©ç ˝¢ À Á|üsTTy˚≥T ì<ÛTä \‘√ »s¡T>∑T‘·Tqï á #ÓH’ ê e´‹πsø£ Á|ü#ês¡+ yÓqTø£
O+&ç q&ÉT|ü⁄‘·Tqï≥T¢ ˇø£ÿkÕ]>± »s¡>∑&É+ q&ÉTdüTÔqï $<Ûëq |ü]XÀ<ÛäHê πø+Á<ä+˝À nyÓ T ]ø± Á|ü j Ó ÷ »Hê\T ø±bÕ&˚ X¯ ≈ £ î Ô \
$X‚wü+. ∫e]øÏ Á|ü<Ûëq eT+Á‹‘√ düVü‰ eP´Vü‰‘·àø£ n<Ûä´j·THê\ Ábıô|òdüsY nsTTq Á|üy˚Tj·T+ O+<äì ‘˚˝≤Ãs¡T.
Á|üuTÑÛ ‘·« j·T+Á‘ê+>∑+ yÓTT‘·+Ô á ≈£îÁ≥|üP]‘· ÁãVü≤à #Ó\j ¢ T· ´, _C…|æ Hêj·T≈£î&ÉT ns¡TDY XÖ] nyÓT]ø± eP´Vü≤+
Á|ü#êsêìøÏ ‘Ós~¡ +#·&ÜìøÏ s¡+>∑+˝ÀøÏ ~>±*‡ e+{Ï y ês¡ T uÛ ≤ s¡ ‘ Y ` #Ó ’ H ê\ eT<Û ä ´ n–Z Á|ü|ü+#· |ü]D≤e÷\T H˚&ÉT nyÓT]ø±
e∫Ã+~. #Ó’Hê`uÛ≤s¡‘Y dü]Vü≤<äT›\T düTs¡øÏå s¡>\∑ Ã&ÉyT˚ |üì>±ô|≥Tº≈î£ ì s¡#q· \T #˚dTü HÔ êïs¡T. kÕ«s¡∆ Á|üj÷Ó »Hê\≈£î e´‹πsø£ ~X¯˝À |üjT· ì
‘·+>± OHêïj·Tì Á|ü<Ûëq eT+Á‹ <˚X¯ Á|ü»\ á Á|ü#ês¡+˝À MT&çj·÷˝Àì ˇø£ uÛ≤>∑+ düTÔHêïsTT. ‘·q Hêj·Tø£‘·«+˝À @ø£<Ûäèe
qT<˚›•+∫ Á|üø£{Ï+#ês¡T. yÓTT‘·Ô+>± #·÷dæq ≈£L&Ü bÕÁ‘· eVæ≤k˛Ô+~. eTTK´+>± eTq Á|ü|+ü #êìï ì]à+#·&ÜìøÏ nyÓT]ø± Á|üjT· ‹ï
|ü&ÉT á Á|ü#êsê\ìï{Ï yÓqTø£ ˇø£ÿfÒ \ø£´å + <˚X¯+˝À $<˚o ì<ÛäT\‘√ q&ÉTdüTÔqï MT&çj·÷ düT+Ô fÒ <ëìøÏ $s¡T<ä+∆ >± Á|ü|+ü #·+ ãVüQfi¯<èäÛ e
ø£ì|æk˛Ô+~. uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\T <ä>∑Zs¡ ø±≈£î+&Ü, á $wüjT· +˝À #ê˝≤ #·Ts¡T≈£î>± |üì#˚k˛Ô+~. sê»ø°j·÷\yÓ’|ü⁄ q&ÉTk˛Ô+Ç. s¡cÕ´, #Ó’Hê\T
¬s+&ÉT <˚XÊ\ eT<Ûä´ kÕ<Ûës¡DyÓTÆq dü+ã+ ¬s+&√~, ôd’q´+˝Àì ˇø£ ôdø£åHé, #Ó’Hê eTq ˇø£yÓ’|ü⁄, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±˝À yêeT|üø£å Á|üuÛÑT
18
e÷]ÿ ‡düTº uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê yÓTÆÁ‹ì #Ó&É>=fÒº Á|üj·T‘êï\T
‘ê«\T eTs√yÓ’|üP nyÓT]ø± Ä~Û|ü‘ê´ìï
nyÓT]ø± Á|üj·T‘êï\≈£î $s¡T<ä∆+>± eTs√yÓ’|ü⁄
düyê\T #˚düTÔHêïsTT. Ç+ø√yÓ’|ü⁄ es¡∆e÷q
<˚XÊ\qT+&ç Áu…õ˝Ÿ, uÛ≤s¡‘Y, #Ó’Hê\T ø£*dæ
ø£≥Tº>± nyÓT]ø±, Ç‘·s¡ |ü•ÃeT <˚XÊ\ @ø£|øü å£
ªª
uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\ eT<Ûä´ á ø±\+˝À yêDÏ»´, <Í‘·´
dü+ã+<Ûë\T y˚>∑+>± ô|s¡T>∑T‘·THêïsTT. 2008˝À
<Û√s¡DT\qT Á|ü‹|òTü {ÏdTü HÔ êïsTT. á H˚|<ü ´äÛ +˝À ¬s+&ÉT <˚XÊ\ eT<Ûä´ yêDÏ»´+ 5,100 ø√≥¢&Ü\s¡¢≈£î
Á|ü|ü+#·+˝À ¬s+&√ n‹ ô|<ä› Ä]úø£e´edüú>± (2,505,000 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\≈£î) #˚s¡T≈£î+~.
Ä$s¡“¤$+∫ yÓTT<ä{Ï kÕúq+yÓ’|ü⁄ X¯s¡y˚>∑+>± 2007‘√ b˛*ùdÔ 34 XÊ‘·+ |ô ]–+~. H˚&TÉ uÛ≤s¡‘≈Y î£
<ä÷düT≈£îb˛‘·Tqï #Ó’Hê, eT÷&√ kÕúq+˝ÀøÏ n~ô|<ä› yêDÏ»´ uÛ≤>∑kÕ«$T #ÓH’ ê e÷Á‘y· T˚ .
‘·«s¡˝ÀH˚ #˚sT¡ ø√uÀ‘·Tqï uÛ≤s¡‘\Y eT<Û´ä Ä]úø£
yêDÏ»´ dü+ã+<Ûë\T ô|]–‘˚ nyÓT]ø± kÕÁe÷
»´yê<ä Ä~Û|‘ü ê´ìøÏ >∑+&ç|&ü qç fÒ¢ ne⁄‘·T+~.
Çs¡T>∑Tbıs¡T>∑Tq Oqï á s¬ +&ÉT <˚XÊ\ eT<Û´ä
|üs¡´≥q ‘·s¡Tyê‘· Çs¡T<˚XÊ\ eT<Ûä´ <Í‘·´
µµ
á $<Ûä+>± uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê eT<Ûä´ yêDÏ
dü+ã+<Ûë\T u≤>± eè~∆ #Ó+<äT‘·÷ e#êÃsTT. »´+, Ç‘·s¡ dü+ã+<Ûë\T ô|s¡>∑&É+, n+‘·sê®
|üP]Ô kÕúsTT˝À yêDÏ»´, Ä]úø£ dü+ã+<Ûë\T 1962 j·TT<ë∆ìøÏ <ë]rdæq dü]Vü≤<äT› rj·T y˚~ø£\ MT<ä s¬ +&ÉT <˚XÊ\ eT<Û´ä düeTq«
@s¡Œ&ç‘˚ Ä ã+<Ûä+ Á|ü|ü+#· XÊ+‹ø°, düTdæús¡ düeTdü´qT |üøÿ£ qu…{ºÏ s¬ +&ÉT <˚XÊ\÷ yêDÏ»´, j·T+ ô|s¡>&∑ +É uÛ≤s¡‘qY T ‘·q pìj·TsY uÛ≤>∑
‘·≈£L <√Vü≤<ä|ü&ÉT‘·T+~. nyÓT]ø±≈£î dü]>±Z Ä]úø£, Ç‘·s¡ dü+u+<Ûë\T ô|+#·Tø√yê\ì kÕ«$T>± #˚düTø√yê\qT≈£î+≥Tqï nyÓT]ø±
n<˚ Çwüº+ ˝Ò<äT. uÛ≤s¡‘· dü«‘·+Á‘· n_Ûeè~∆ ìs¡íj·÷ìøÏ sêe&É+ ¬s+&ÉT <˚XÊ\ dü+ã+<Ûë eP´Vü‰ìøÏ Vü‰ìø£s¡+. ø£qTø£H˚ ¬s+&ÉT <˚XÊ\
ø±≈£î+&Ü ‘·q Á|ü|ü+#ê~Û|ü‘·´ eP´Vü≤+˝À \˝À ô|<ä› e÷s¡TŒ≈£î <ë]rdæ+~. 1962 eT<Û´ä ∫#·Tà ô|≥º&ÜìøÏ n~ nìï $<Ûë˝≤
<ëìï pìj·TsY uÛ≤>∑kÕ«$T>± #˚düTø√&ÜìøÏ ‘·sT¡ yê‘· áHê{Ïes¡≈L£ uÛ≤s¡‘`Y #ÓH’ ê\ eT<Û´ä Á|üjT· ‹ïk˛Ô+~. eTq e´edü˝ú À #=#·TÃ≈£îb˛sTTq
n~ X¯‘·$<Ûë˝≤ Á|üj·T‹ïk˛Ô+~. uÛ≤s¡‘Y‘√ 3.500 øÏ˝ÀMT≥s¡¢ ô|’>± Oqï dü]Vü≤<äT›˝À¢ nyÓT]ø± nqT≈£L\ X¯≈î£ \Ô T <ëìøÏ á Á|üjT·
s¡øDå£ ˇ|üŒ+<ä+ ≈£î<äTs¡TÃø√e&É+, nDT ˇ|üŒ+ m≥Te+{Ï |òüTs¡¸D≤ ˝Ò<äT. á ÁbÕ+‘·+˝À ‘·ï+˝À nìï$<Ûë˝≤ düV≤ü ø£]düTHÔ êïsTT. Bì
<ä+, eP´Vü‰‘·àø£ ôd’ìø£ $Hê´kÕ\T ìs¡«Væ≤+ |òüTs¡¸D˝À ˇø£ÿ eTs¡DeT÷ dü+uÛÑ$+#·˝Ò<äT. >∑T]+∫ Væ≤+<ä÷ yê´dü+˝À uÛÑÁ<ä≈£îe÷sY Ç˝≤
#·&É+ e¬>’sê\˙ï Ç+<äT˝À uÛ≤>∑y˚T. eTq Ç{°e˝…H˚ dæøÏÿ+˝À uÛÑ÷e÷s¡Z+ <ë«sê yêDÏ ù|s=ÿHêïs¡T: ªª$X‚wyü T˚ eT+fÒ eTq ÁbÕ+‘·+˝À
<˚X¯+˝Àì bÕ\ø£es¡Z+˝À ˇø£ ôdø£åHé BìøÏ C≤´ìøÏ Äs¡+uÛÑ+ |ü*ø±s¡T. Ç+ø± nH˚ø£ bÕøÏkÕúHé düVü≤ø±s¡+‘√ ‘·q ôd’ìø£ OìøÏì
eT<䛑·T>± ì\ã&ç+~. ôdø±ºs¡¢˝À yêDÏC´ e÷sêZ\T ‘Ó]ùdÔ ¬s+&ÉT ô|+#·T≈£î+≥Tqï nyÓT]ø± $<ÛëHê\qT+&ç
ø±ì nyÓT]ø± Á|üj·T‘êï\≈£î $s¡T<ä∆+>± <˚XÊ\ dü]Vü≤<äT›\T n_Ûeè~∆ e÷s¡Z\T>± Á|ü»\ <äèwæºì á (#Ó’Hê e´‹πsø£) j·TT<ä∆
eTs√yÓ’|ü⁄ uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\ eT<Ûä´ á ø±\+˝À e÷]b˛j˚T neø±X¯+ O+~. OHêà<ä+ |üø£ÿ≈£î eT[¢+∫+~. n<˚$<Ûä+>±
yêDÏ»´, <Í‘·´ dü+ã+<Ûë\T y˚>∑+>± ô|s¡T>∑T nìï{Ïø° $T+∫ H˚&TÉ n+‘·sê®rj·T+>± Ä|òìÈü kÕúHé düeTdü´ô|H’ ê, OÁ>∑yê<ä+ düeTdü´ô|H’ ê
‘·THêïsTT. 2008˝À ¬s+&ÉT <˚XÊ\ eT<Ûä´ uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\T ‘·eT ¬s+&ÉT <˚XÊ\≈£L, es¡∆ @$<Ûä+>± düVü≤ø£]+#·Tø√yê* nì uÛ≤s¡‘Y,
yêDÏ»´+ 5,100 ø√≥¢&Ü\s¡≈¢ î£ (2,505,000 e÷q <˚XÊ\≈£L Á|üj÷Ó »q+ #˚≈L£ sπ à nH˚ø£ s¡cÕ´, #ÓH’ ê\T e÷sêZH«˚ wüD #˚dTü qÔ ï düeTj·T+˝À
ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\≈£î) #˚s¡T≈£î+~. 2007‘√ n+XÊ\ô|’ |üs¡düŒs¡ düeTq«j·T+‘√ e´eVü≤ Ç~ á ÁbÕ+‘·+˝À >∑+<äs>¡ √fi¯+ HÓ\ø=*Œ+~.
b˛*ùdÔ 34 XÊ‘·+ ô|]–+~. 2009˝À Ç~ ]dü÷Ô |ü•ÃeT <˚XÊ\ ˇ‹Ôfi¢̄qT Á|ü‹|òüT{Ï+#· á OHêà<ëìï >∑qTø£ eT]+‘· ô|s¡>ì∑ ùdÔ n|ü
6,000 ø√≥¢ &Ü\s¡≈¢ î£ #˚sT¡ ‘·T+<äì n+#·Hê. >∑\T>∑T‘·THêïsTT. uÛÑ÷>√fi¯ ‘êbÕìï ‘·–Z+#˚ &ÉT #ÓH’ ê ã÷∫ì m<äTs=ÿH˚+<äT≈£î uÛ≤s¡‘· <˚X+¯
1999˝À ¬s+&ÉT <˚XÊ\eT<Ûä´ yêDÏ»´+ πøe yêj·TTe⁄\ n<äT|ü⁄ $wüj·T+˝À uÛ≤s¡‘Y ` nyÓT]ø±‘√ nìyês¡´+>± ôdì’ ø£ düV≤ü ø±sêìï
\+ 33 ø√≥¢ &Ü\s¡T¢ e÷Á‘·y˚T O+&˚<ä+fÒ #Ó’Hê\T Ç{°e\ nH˚ø£ y˚~ø£\ MT<ä düeTq« $dü]Ô +#·Tø√e\dæ edüT+Ô ~...µµ
á 15 @fi¢̄˝À yêDÏ»´ dü+ã+<Ûë\T m+‘·>± j·T+‘√ e´eVü≤]+∫ nyÓT]ø±, Ç‘·s¡ |ü•ÃeT eTq <˚X¯+˝À #Ó’Hê ã÷∫ì #·÷|æ+∫
ô|]>±jÓ÷ ns¡+∆ #˚dTü ø√e#·TÃ. 1990 qT+&ç <˚XÊ\ ˇ‹Ôfiq¢¯ T ‹|æŒø=≥º>*∑ >±sTT. &ÉãT¢´{Ïy√ ø£eT÷´ìdüTº e´‹πsø£ OHêà<ëìï ô|+#·&É+
Á|ü‹@{≤ 30 XÊ‘·+ eè~∆ #Ó+<äT‘√+~. nyÓT <√Vü‰ <äbòÕ yêDÏ»´ #·s¡Ã˝À¢ ≈£L&Ü ¬s+&ÉT bÕ\ø£ |üø±å \≈£î yÓqï‘√ô|{Ïqº $<ä´. 1962
]ø±`uÛ≤s¡‘Y\ eT<Ûä´ »s¡T>∑T‘·Tqï yêDÏC≤´ìï <˚XÊ\T ø£*dæ ø£≥Tº>± nyÓT]ø±≈£î #Óø˘ dü]Vü≤<äT› j·TT<ä∆+ dü+<äs¡“¤+>± dæ|æ◊(m+)
H˚&ÉT uÛ≤s¡‘Y ` #Ó’HêeT<Ûä´ yêDÏ»´+ $T+∫ ô|&ÉT‘·THêïsTT. n˝≤π> n+‘·sê®rj·T Ä]úø£ Hêj·T≈£î\qT #Ó’Hê @C…+≥T¢>± eTTÁ<äy˚dæ <˚X¯
b˛sTT+~. 2000 dü + e‘· ‡ s¡ + ˝À nyÓ T dü+øå√uÛÑ+ H˚|ü<∏ä´+˝À |ü•ÃeT <˚XÊ\T ‘·eTô|’ yê´|æ‘+· >± <ë&ÉT\T #˚jT· &É+, C…fi’ ˝¢¯ À ô|≥º&+É
]ø±`uÛ≤s¡‘Y\ eT<Ûä´ 1,400 ø√≥¢ &Ü\s¡¢ dü+øå√uÛÑ uÛ≤sê\T HÓ{yºÏ j˚ T· ≈£î+&Ü n&ÉT≈¶ î£ +≥T eTq≈£î ‘Ó*dæq $wüjT· y˚T. ◊s√bÕ˝À ø£eT÷´ì
yêDÏ»´+ »s¡>±Z 2007`08 Hê{ÏøÏ n~ HêïsTT. á Áø£eT+˝ÀH˚ |æ{Ÿ‡ ãsYZ˝À »]–q »+ MT<ä kÕÁe÷»´yê<äT\T eTs√kÕ] ô|<ä›
4,200 ø√≥¢ &Ü\s¡¢≈£î ô|]–+~. n+fÒ õ20 düe÷y˚X¯+˝À Áu…õ˝Ÿ, s¡cÕ´, uÛ≤s¡‘Y, m‘·TÔq <ë&çøÏ ~>∑T‘·Tqï ‘·s¡TD+˝ÀH˚ (á
2000 Hê{ÏøÏ uÛ≤s¡‘Y`#Ó’Hê\ eT<Ûä´ »]–q #Ó’Hê (Á_ø˘)\T Á|üeTTK bÕÁ‘· b˛wæ+#êsTT. dü+∫ø£˝À d”‘êsê+ @#·÷] yê´dü+ #·÷&É+&ç)
yêDÏ»´+ ø£Hêï uÛ≤s¡‘Y`nyÓT]ø±\ eT<Ûä´ M{Ï‘√u≤≥T Ç{°e* ø±\+˝À uÛ≤s¡‘`Y #ÓH’ ê Çø£ÿ&É eTq <˚X+¯ ˝À kÕÁe÷»´yê<äT\÷, yê]
yêDÏ»´+ n~Ûø£+>± O+&˚~, ø±ì Ç|ü&É~ ôd’Hê´\ eT<Ûä´ ≈£L&Ü dü+j·TTø£Ô $Hê´kÕ\T, ‘ÓH’ êr\÷ #ÓH’ ê e´‹πsø£ OHêï<ëìï s¬ #·Ã>=≥º
¬s+&√ kÕúq+˝ÀøÏ b˛sTT+~. H˚&ÉT uÛ≤s¡‘Y≈£î Ç∫Ã|ü⁄#·TÃø√e&Ü\T ô|s¡T>∑T‘·THêïsTT. <ë+‘√ &ÜìøÏ Á|üj·T‹ïdüTÔ+&É&É+ >∑eTì+#·<ä>∑Z
n~ô|<ä› yêDÏ»´ uÛ≤>∑kÕ«$T #Ó’Hê e÷Á‘·y˚T. ¬s+&ÉT <˚XÊ\ ôd’Hê´\ eT<Ûä´ düVü≤è<들e+ 1234
$wüj·T+. 1234
s¬ +&√yÓ|’ ⁄ü 1985˝À sêJyé >±+BÛ #ÓH’ ê 1234
1234
s√Es√Eø° ô|s¡T>∑T‘√+~.
19
e÷]ÿ ‡düTº
nyÓT]ø±˝Àì ø±*bò˛]ïj·÷ sêh+, Vü‰yéTuÀ˝Ÿº øö+{°˝À
ø£eT÷´qdüTº bÕغ |üs¡T>∑T\T rk˛Ô+~. n+fÒ ø£eT÷´ ìdüTº\qT
mes√ ‘·s¡TeTT‘·Tqï≥T¢Hêïs¡ì ns¡∆+ rdüTø√ø£+&ç. Ç|ü⁄Œ&ÉT e÷
|üsT¡ >∑T kÕe÷q´ Á|üC≤˙ø±ìøÏ #˚sT¡ e ø±e&ÜìøÏ.
H˚q÷, Hê düVü≤#·s¡ ø±Áy˚T&é‡, Ç+ø=+‘· eT+~ düVü‰j·T≈£î
\‘√ ø£*dæ kÕ<Ûës¡D Á|üC≤˙ø£+ á‹ u≤<Û\ä T |ü]wüÿ]+#·&ÜìøÏ
ø£èwæ #˚dTü HÔ êï+. ˇø√ÿkÕ] dü\Vü‰\πø |ü]$T‘·yTÓ HÆ ê m≈£îÿe kÕs¡T¢
y˚TeT÷ s¡+>∑+˝ÀøÏ ~>±*‡q |ü]dæú‘·T\T edüTÔHêïsTT. Ç+‘·
∫qï|üHê nì|ædüTÔ+~ yÓTT<ä{À¢. ø±˙ düeTdü´ |ü]wüÿ]+#·&ÜìøÏ
#ê˝≤ ÁX¯eT|ü&Ü*‡ ek˛Ô+~.
O<ëVü≤s¡D≈£î, øÏ+<ä{Ï eT+>∑fiy¯ ês¡+ kÕúìø£ >∑+õ øπ +Á<ä+˝À
y˚T+ ˇø£ >∑s“¡ e¤ ‹ eTVæ≤fi¯qT ø£*kÕ+. ãj·T≥ CÀs¡Tq yêq
|ü&TÉ ‘√+~. Ä eTVæ≤fi¯ ‘ê‘êÿ*ø£ Äyêdü+>± msêŒ≥T#˚dTü ≈£îqï
f…+≥T ∫\T¢\T |ü&ç ˙fi¯ófl ø±s¡T‘·THêïsTT. nø£ÿ&ç >∑+õπø+Á<ä+
ìsêΩVü≤≈£î&çì Ä ø£Hêï\T |üP&ÉÃ&ÜìøÏ yÓTÆq+ @eTHêï O+fÒ
ÇeTàì n&ç>±+. yÓTT‘êÔìøÏ m{≤¢ nsTT‘˚H˚+ ‹|üŒ\T|ü&ç Ä
ø£Hêï\T |üP&ÉÃ>∑*>±+. y˚T+ #˚dæq düVü‰j·÷ìøÏ <Ûäq´yê<ë\T
‘Ó*|æ+~ ÄyÓT. ªMTπs+ #˚düTÔ+{≤s¡÷µ nì Äsê rdæ+~. n<˚
ø£<ë n<äTqT. ªªy˚T+ nyÓT
]ø± ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À
ø±s¡´ø£s\Ô¡ +, ªeT<äsY CÀHé‡
ø£u¢ Ÿµ nì ˇø£{Ï ô|{≤º+.
mÁs¡C…+&Ü`nuÛ≤´>∑T´˝Ò mC…+&Ü ` yÓTÆUÒ˝Ÿ sêãsYº ˝≤+>¥Hé
<ëì ‘·s|¡ ⁄ü q Ç˝≤ ‘√{Ï
»HêìøÏ kÕj·T&˚+<äT≈£î |üì #˚düTÔHêï+µµ nì #ÓbÕŒ+. ø±]àø£ #˚‘·T\Tsêe⁄. ø£˙dü eTÚ*ø£ dü<äTbÕj·÷\T ˝Òq+<äTe\¢ ª˙˝Ÿµ
Vü≤≈£îÿ\T, e÷qe Vü≤≈£îÿ\T, düe÷q‘·« kÕ<Ûqä ø√dü+ |üì#˚dTü HÔ êï+ yêfi¯S¢Mfi¢̄ <äj·÷ <Ûäs¡à+ MT<ä Ä<Ûës¡|ü&ç ã‘·ø±*‡ ek˛Ô+~.
n+≥÷ ≈£î|¢ +Ôü >± ø£eT÷´ìdüTbº Õغ ÄX¯j÷· \T $e]+#ê+. n|ü⁄Œ&ÉT >∑Ts¡Tyês¡+. H˚q÷, ˙˝Ÿ #Ós√ ôd’øÏ˝Ÿ MT<ä ãj·T˝Ò›sê+.
ÄyÓT q$« ªnsTT‘˚ eTq+ ‘·s¡#·÷, Çø£ÿ&˚..á >∑+õ πø+Á<ä+ n+‘·≈£îeTT+<äT ø£*dæq >∑s¡“¤e‹ eTVæ≤fi¯qT yÓ[fl ø£*kÕ+.
<ä>sπZ∑ ø£\T‡≈£î+<ë+ yÓTUÆ ˝Ò Ÿµ n+~. e÷ ø±s¡´ø£˝≤bÕ\|ü≥¢ ÄyÓT˝À yêq ˙{ÏøÏ ∫‘·Ô&ç nsTTb˛j˚T ÄyÓT Äyêdü+ Ç|ü⁄Œ&ÉT ø±düÔ
ÄdüøÔÏ ø£*–+~. yÓTs¡T>±Z O+~. nsTT‘˚ ÄyÓT Á|üd$ü +#˚ s√E\T <ä>sZ∑ ¡ |ü&qç ≥T¢
ãT<Ûyä ês¡+ Hê&ÉT ø=+bÕ>√&É÷ ˝Òì ª˙˝Ÿµ nH˚ eTs√ ùdïVæ≤‘·T #Ó|Œæ +~. ‘·qT #Ó|Œæ q $esê\T ø=ìï rdüTø=ì H˚qT Ç+{ÏøÏ
&çì ø£*kÕ. düeTTÁ<ä|ü⁄ ˇ&ÉT¶q Oqï |ü≥ºD+˝À ˇø£ yÓ÷düÔs¡T e∫à bò˛qT¢ #˚ùd |üì˝À |ü&ܶqT. ª˙˝Ÿµ nø£ÿ&˚ O+&ç ã≥º\T,
‘ê‘êÿ*ø£ Äyêdü+ @sêŒ≥T #˚düT≈£îì ôd’øÏ˝Ÿ MT<ä }s¡+‘ê u…&+¶ç >∑T düsT¡ ≈› î£ ì ÄyÓT nø£ÿ&É qT+&ç eTs√ |ü⁄qsêyêdü øπ +Á<ëìøÏ
‹s¡T>∑T‘·÷ |üìø=#˚à e´sê∆\qT (Øôd’ø£¢ãT˝Ÿ‡) &É+|æ+>¥ j·÷s¡T¶≈£î e÷πs+<äT≈£î kÕj·T|ü&ܶ&ÉT. á˝À>± H˚qT ÄyÓT≈£î Á|üdüedüj·T
yÓ÷düT¬øfi‚fl|üì #˚düTÔ+{≤&ÉT. ø=H˚ïfi¯fl ÁøÏ‘·+ n‘·qT $T#·>±Hé˝Àì eT+˝À kÕj·T|ü&+˚ <äT≈£î ˇø£ qs¡T‡q÷, &Üø£sº T¡ q÷ |ü≥Tºø√>∑*>±qT.
ˇø£ bòÕ´ø£Øº ˝À |üì#˚ùdyê&ÉT. |üì Á|ü<X˚ +¯ ˝À »]–q Á|üe÷<ä+˝À yê[fl<ä∆s¡÷ dü+‘√wü+>± ÄyÓT≈£î ‘·–q O∫‘· yÓ’<ä´ ùde\T
>±j·T|ü&ܶ&TÉ . n‘·ì yÓ÷#ÓsTT´ |üìøÏ sê≈£î+&Ü b˛sTT+~. n+~q n+~+#˚+<äT≈£î eTT+<äT≈£î e#êÃs¡T.
ø=~›bÕ{Ï qwüº|ü]Vü‰s¡+ #˚‘·ãT#·TÃø=ì ã‘·T≈£î‘Ós¡Te⁄ø√dü+ ÁbÕ<∏ä$Tø£ ∫øÏ‘·‡ n+~+#·&É+, Ç+ø± yÓTs¡T¬>’q
ø±*bò˛]íj·÷≈£î e#êÃ&ÉT. Ç|ü⁄Œ&ÉT Ç˝≤ ã‘·T≈£î‘·THêï&ÉT. ˙˝Ÿ yÓ’<ë´ìøÏ @ &Üø£ºs¡T≈£î #·÷|æ+#·Tø√yê˝À dü\Vü‰\T Çe«&É+,
<ä>∑Zs¡ >∑T]Ô+|ü⁄ ø±s¡T¶ ˝Ò<äT. n+<äTø£ì n‘·ìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+ qT+&ç nedüs¡+ |ü&ç‘˚ <ä>∑Zs¡T+&ç eTØ &Üø£ºs¡¢≈£î #·÷|æ+#·≥+ Hê
qj·÷ô|k’ Õ kÕj·T+ n+<ä<Tä . Ç˝≤+{Ïyêfi¯ófl nyÓT]ø±˝À \ø£\å Á|ü<ëÛ q yê´|üø+£ . <ëìøÏ ‘√&ÉT e÷ ø£eT÷´ì{° ÁbÕ+‘·+˝À
eT+~ e⁄Hêïs¡T. ;#YqT >∑d”Ô ø±ùd b˛©düT\T ˙˝Ÿ @sêŒ≥T ô|<ä›\‘√ ø£*dæ sê»ø°j·T #·s¡Ã\T ìs¡«Væ≤düTÔHêï. e÷ ø£¢ãT“
#˚dTü ≈£îqï ‘ê‘êÿ*ø£ ÄyêkÕìï |”øÏ |ü&X˚ Ês¡T. n‘·qT O+&É&ÜìøÏ ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T #·Ts¡T>±ZH˚ kÕ>∑T‘·THêïsTT. ªeT<äsY CÀHé‡ ø£¢uŸµ
eTs√ #√≥T @sêŒ≥T#˚d,æ #·‘ê«s¡+ e∫Ãq n‘·ìøÏ e÷ ø£ã¢ T“ ˝À düuÛÑT´\+fÒ Ç|ü⁄Œ&ÉT #·T≥Tº |üø£ÿ\ ÁbÕ+‘ê˝À¢ eT+∫ >ös¡
‘·s¡|òü⁄q ø£fi¢̄CÀ&ÉT n+~+#ê+. yê_Ûe÷Hê\T \_ÛdüTÔHêïsTT. kÕe÷q´ Á|ü»\≈£î e÷ MT<ä >∑T]
nyÓT]ø±˝Àì #ê˝≤ eT+~ Á|ü»\≈£î e÷~]>±H˚ @s¡Œ&ÉT‘√+~. Çø£ sê»ø°j·T Hêj·T≈£î\≈£î n+{≤sê ` y˚T+
˙˝Ÿ≈î£ ≈£L&Ü Äs√>∑´ |ü]s¡øDå£ dü<Tä bÕj·÷\T ˝Òe⁄. n~Ûø£ s¡øbÔ£ ˛≥T ø√HéøÏkÕÿ>±fi¯fl+ øÏ+<ä ˝…ø£ÿ. ø±˙ ìyêdü ÁbÕ+‘· Á|üC≤˙ø£+
e÷Á‘·+ eTeTà*ï Ä|ü<䓤+<äTe⁄˝≤¢ uÛ≤$düTÔHêïs¡T. yê] nedü
e\¢ ‘·s¡#·÷ nHês√>∑´+ bÕ\e⁄‘·T+{≤&ÉT. eT+<äT\T ø=qT≈£îÿH˚ sê˝À¢ yê]øÏ n+&É>± ì\ã&ÉT‘·T+~ y˚Ty˚Tø£<ë. 12345
‘êVü≤‘·T ˝Ò<Tä . Ç˝≤+{Ï nuÛ≤>∑T´\qT Ä<äTø√yê*‡q Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ (nqTyê<ä+: dü‘·´s¡+»Hé) 12345 12345
12345
12345

20
e÷]ÿ
Ä]úø‡d£ üTºs¡+>∑+

kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢
|ü<äàeP´Vü≤+
_. >∑+>±sêe⁄, ¬ø. Ms¡j·T´Ô

C≤rj·T n+‘·sê®rj·T >∑T‘·Ô ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T, Á<äe´ ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T Á|üuTÑÛ ‘ê«\ô|’


ˇ‹Ô&ç ‘Ó∫à ‘·eT≈£î nqT≈£L\yÓTqÆ $<ÛëHê\T neT\T #˚sTT+#·Tø√e≥+˝À kÕºø˘
e÷¬sÿ{Ÿ O‘êÔq|ü‘H· ê\qT ˇø£ eP´Vü‰‘·àø£ kÕ<Ûqä +>± e÷s¡TÃ≈£î+≥THêïsTT. n+<äT˝À
uÛ≤>∑+>± Á|üuTÑÛ ‘·«+ ø=ìï #·s´¡ \T rdüTø√u§‘·Tqï~. øπ +Á<ä sêh Á|üuTÑÛ ‘·« dü+dü\ú qT
kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ |ü]~Û˝ÀøÏ (Ç|üŒ{ÏøÏ sêìyê{Ïì ≈£L&Ü) rdüT≈£îsêe{≤ìøÏ, Ç|üŒ{Ïøπ
*dtº nsTTq yê{Ï ùws¡T¢ m≈£îÿe>± neTàø±ìøÏ ô|≥º{≤ìøÏ rÁe Á|üjT· ‘êï\T #˚dTü qÔ ï~.

nyÓT]ø± Á<äe´ dü+øå√uÛÑ+‘√ 10 y˚\ e÷]+~. yÓTTqï Á|üy˚X¯ô|{Ϻq πø+Á<ä u&Ó®{Ÿ


nq+‘·s¡+ »]–q #·s¡Ã\T Ç+<äT≈£î eT+∫
#ês¡T. 16, 17X¯‘êu≤∆\T j·T÷s√|æj·THé
bÕsTT≥¢≈£î ≈£î|üŒ≈£L*q düHÓ‡ø˘‡ : 2008 <˚XÊ\T ìs¡+‘·s¡ j·TT<ë∆˝À¢ eTTì– ‘˚\T‘·÷
ÁfÒ&+ç >¥y>˚ +∑ n+<äTø√˝Òø£ ‘ê‘êÿ*ø£+>± ì<äsÙ¡ q+. ã&Ó{® Ÿ˝À $$<Ûsä +¡ >±\≈£î øπ {≤sTT+ Ä]∆ø+£ >± ∫ÛHêï_ÛqïyÓTqÆ ø±\+. áø±\+˝ÀH˚
_mdtÇ eT÷‘· : y˚T 17, 2009 ∫q πø{≤sTT+|ü⁄\ $wüj·T+ ø£Hêï kÕºø˘ uÛÑ÷kÕ«eT´ e´edüú qT+&ç $eTTøÏÔ bı+~q
ã&Ó®{Ÿ s¡T∫+#·ì kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ : 866 e÷¬sÿ{ŸqT ã&Ó{® Ÿ ìsêX¯|]ü ∫+<äqï $wüjT· + ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ n_Ûeè~∆ #Ó+<˚+<äT≈£î,
bÕsTT+≥¢ |ü‘·q+ : 2009 p˝…’ ô|’ >∑>√Z\T ô|]–+~. Á|üuTÑÛ ‘·«+ kÕºø˘ e÷¬sÿfÒ¢ XÊÁdü$Ô C≤„q+ eTT+<äT≈£î ‘Ó∫Ãq Ä$wüÿs¡D\qT
O|üdü+Vü≤s¡Dô|’ Vü‰MT‘√ |ü⁄+E≈£îqï düs¡«dü«+>±, yê{Ï ˝≤uÛ≤˝Ò <Û̊´j·T+ n&ÉT>∑T e´øÏ>Ô ‘∑ · $ìjÓ÷>∑+ kÕúsTT qT+&ç bÕ]ÁXÊ$Tø£
kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ : 2009 p˝…’ ˝Òk˛Ô+~. $ìjÓ÷>∑+ kÕúsTTøÏ $düÔ]+#˚+<äT≈£î nedüs¡
kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ ø£<*ä ø£\ >∑T]+∫ |üÁ‹ø£\T kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ Ä$sꓤe+ yÓTÆq uÛ≤Ø ô|≥Tºã&ÉT\T, Ä]∆ø£ eqs¡T\T
sêj·Tì s√E ˝Ò<Tä . Á|ü‘´˚ øÏ+∫ mìïø£\T eTT– Ä<ÛTä ìø£ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ Ä$sꓤ ùdø£]+#·T≈£îH˚ e÷s¡+Z >± kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ, *$Tf…&é
dæq ‘·sê«‘· kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ |ü&bç ˛sTTHê, ˝Ò∫Hê e+‘√H˚ kÕºø˘ e÷¬sÿ{¢ Äs¡+uÛÑ+ »]–+~. ø£+ô|˙\ uÛ≤eq\T s¡÷|ü⁄~<äT›≈£îHêïsTT.
ˇø£ÿ ≈£î<äT|ü⁄‘√H˚ »s¡T>∑T‘√+~. Á|üuÛÑT‘·«+, 16e X¯‘êã∆+˝ÀH˚ ádæ+º &çj÷· ø£+ô|˙ ‘·q uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À 1875˝À yÓTT<ä{ÏkÕ]
Ä]∆ø£y˚‘·Ô\T, $<Ûëq ìπs∆X¯≈£î\T n+<äs¡÷ yêDÏ»´ ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T $dü]Ô +#˚+<äT≈£î Á|ü»\ u§+u≤sTT kÕºø˘ mπøä+õì ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T.
kÕºø˘e÷¬sÿ{ŸqT Á|üdüqï+ #˚ùd+<äT≈£î #˚j·Tì qT+&ç ì<ÛäT\T düMTø£]+∫+~. bÕ¢d” j·TT<ä∆+ H˚{Ïø° Á|ü|ü+#·+˝Àì |ü⁄sê‘·q mπøä+CŸ˝À¢
Á|üjT· ‘·ï+ ˝Ò<Tä . Çe˙ï >∑eTìùdÔ uÛ≤s¡‘· Ä]∆ø£ ‘·sê«‘· Ç+^¢wüT ádæº+&çj·÷ ø£+ô|˙ ùws¡T _mdtÇ ˇø£{.Ï kÕ«‘·+Á‘·´+ e#˚ÃHê{ÏøÏ <˚X+¯
e´edüqú T Äe÷≥ø=ùdÔ Á|ü|+ü #· Ä]∆ø£ e´edüqú T <Ûäs¡ u≤>± ô|]–q≥T¢ e\düyê<ä+ô|’ |ü]XÀ ˝À 7 mπøä+»\T OHêïsTT. ø±˙ _mdtÇ øÏ
kÕºø˘ e÷¬sÿfÒº q&ç|æk˛Ô+<ë nqï dü+<˚Vü≤+ <Ûäq\T kÕ–+∫q Ä]∆ø£ XÊÁdüÔy˚‘·Ô\T >∑T]Ô+ e÷Á‘·+ Á|üuTÑÛ ‘·«+ 1965˝À e÷Á‘·yT˚ >∑T]Ô+|ü⁄
sêø£e÷q<äT. ô|≥Tºã&ç<ëØ Ä]∆ø£ e´edüú˝À
kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ $&ÉBj·Tsêì n+X¯+>± e÷]+ _.>∑+>±sêe⁄ Ä]úøX£ ÊÁdü˝Ô À
Ä+Á<Û$ä X¯«yê<ë´\j·T+ |ü≥uº ÁÑÛ <äT\T, ø¬ . Ms¡jT· ´ q÷´&Û˝ç À¢˝À
~. C≤rj·T Ä]∆ø£ e´edüúq÷, Á|üuÛÑT‘·« $<Ûëq dæ|◊æ (m+) $XÊK õ˝≤¢ Á|üC≤X¯øÔÏ e÷J $˝Òø]£
ìs¡j
í ÷· \q÷ Á|üu≤Û $‘·+ #˚ùd ø°\ø£ kÕ<Ûqä +>± ø±s¡´<ä]Ùes¡Z düuTÑÛ ´\T
21
kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢ |ü<äàeP´Vü≤+ e÷]ÿ ‡düTº
>∑TD≤‘·àø£ e÷s¡TŒ O+&ÉãfÒº 1991 ‘·sê«‘·
ªª 1991 ‘·sê«‘· ÁbÕ<∏ä$Tø£ e÷¬sÿ{À¢ ì<ÛäT\ ùdø£s¡D ‘˚*¬ø’
b˛sTT+~. <ë+‘√ 1991-1998 es¡≈î£ Ç≥Te+{Ï |Á øü ≥£ q\T
≈£î|üŒ\T ‘Ó|üŒ\T>± e#êÃsTT. eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ O<√´>∑T\T nH˚ø£
kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\T }|ü+<äT≈£îHêïsTT.
1993 ˝À dü>≥∑ Tq s√E≈£î s¡÷. 238 ø√≥¢
≥s√ïes¡T »]–‘˚ 2008 ˝À dü>≥∑ T s√EyêØ
eT+~ ùws¡T¢ ø=Hêïs¡T. πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·« n+#·Hê Á|üø±s¡+ >∑&ç∫q ≥s√ïes¡T s¡÷. 9,275 ø√≥¢≈î£ #˚]+~. Ç+<äT
|ü~Vù ≤qT dü+e‘·‡sê˝À¢ bÁ Õ<∏$ä Tø£ e÷¬sÿ{À¢ ì<ÛTä \T dù ø£]+∫q ˝À j·÷»e÷q´+ #˚‘·T\Te÷s¡T‘·Tqï ùws¡¢
yÓTC≤]{° ø£+ô|˙\T uÀs¡T¶\T ‹ù|ŒXÊsTT. Ä]∆ø£ e´edüúô|’ Á|üuÛÑT‘·« |ü]e÷D+ e÷Á‘·+ ‘·≈£îÿy˚. s√E yÓTT‘·Ô+
ìj·T+Á‘·D\T ‘·>∑TZ‘·Tqï ø=B› kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\T ˝≤yê<˚M\T »]–q Ád”ÿ|t dü>∑≥T $\Te
}|ü+<äTø=+≥÷ e#êÃsTT. 1995˝À 8,022 s¡÷bÕj·T\T O+fÒ 2008

Ç∫Ã+~. 1990 es¡≈£î á e´eVü‰sê\qT


µµ
πø+Á<äÁ|üuÛÑT‘·«+ ÄBÛq+˝Àì ø£+Á{À\sY Ä|òt
ì<ÛäT\ düMTø£s¡D #˚j·T≥+. O<ëVü≤s¡D≈£î
s¬ +&˚fi¢¯ ÁøÏ‘+· ]\j·THé‡ |üesY (n<˚ ø£+ô|˙H˚&TÉ
Hê{ÏøÏ á $\Te s¡÷. 29,777 ≈£î ô|]–+~.
2001-2002 ˝À yÓTT‘·Ô+ 5,04,149 \ø£å\
ùws¡T¢ ˝≤yê<˚M\T »s¡>±Z, #˚‘·T\T e÷]q$
ø±|æ≥˝Ÿ Çwü÷´˝Ÿ (dædæ◊-ô|≥Tºã&ÉT\≈£î n<ëì |üesY-nì˝Ÿ BÛs¡÷u≤jYT n+u≤ì (&Ó*eØ nsTTq$) 1,22,917 \ø£å\ ùws¡T¢
dü+ã+~Û+∫q e´eVü‰sê\ ìj·T+Á‘·D≤~Ûø±]) |üesY ø£+ô|˙>± #Ó˝≤eTDÏ ne⁄‘√+~) e÷Á‘·y˚T. n+fÒ yÓTT‘·Ô+ »]–q ÁfÒ&ç+>∑T˝À
|üs¡´y˚øÏå+#˚yê&ÉT. kÕ«‘·+Á‘ê´q+‘·s¡+ OìøÏ ø£+ô|˙ ÁbÕs¡+_Û+∫ ùws¡T¢ <ë«sê y˚\ø√≥T¢ Hê˝ÀZe+‘·T ø£+fÒ ‘·≈£îÿe ì»yÓTÆq ÁfÒ&ç+>¥.
˝ÀøÏ e∫Ãq ‘=*‘·s+¡ Áô|y’ ≥˚ T ø£+ô|˙\ H˚&TÉ düMTø£]+∫+~. á Áø£e÷ìï ÁbÕ<∏$ä Tø£ e÷¬sÿ{Ÿ $T–*+~ ôd≈£î´˝Ò{yÏ é ÁfÒ&+ç >¥. 2007-08˝À
qï kÕúsTT˝À ì\<=≈£îÿø√e{≤ìøÏ πø+Á<ä n+{≤s¡T. 1991 ‘·sê«‘· ÁbÕ<∏$ä Tø£ e÷¬sÿ{À¢ 24,67,606 ˝ø£å\ ùws¡T¢ ˝≤yê<˚M\T »s¡>±Z
Á|üuÛÑT‘ê«\T nqTdü]+∫q $<ÛëHê\T ˇø£ ì<ÛäT\ ùdø£s¡D ‘˚*¬ø’b˛sTT+~. <ë+‘√ #˚‘T· \T e÷]+~ 7,28,372 \ø£\å T e÷Á‘·yT˚ .
ø±s¡D+ ø±>±, dü<äs¡T ø£+ô|˙\ $düÔs¡D≈£î, 1991-1998 es¡≈£î Ç≥Te+{Ï Á|üø£≥q\T n+fÒ yÓTT‘·+Ô ÁfÒ&+ç >√¢ 29XÊ‘·+. ôd≈£î´˝ÒwHü é
b˛{°˝À ì\<=≈£îÿø√e{≤ìøÏ nedüsy¡ TÓ qÆ ì<ÛTä \ ≈£î|üŒ\T ‘Ó|üŒ\T>± e#êÃsTT. eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ m+‘· m≈£îÿe>± O+fÒ dü+|ü<ä e÷]Œ&ç n+‘·
ùdø£sD¡ ˝À uÛ≤s¡rj·T kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ eTTK´yÓTqÆ O<√´>∑T\T nH˚øe£ T+~ ùws¡T¢ ø=Hêïs¡T. øπ +Á<ä ‘·≈£îÿe>± O+≥T+~. ôd≈£î´˝ÒwüHé rÁe‘·qT
bÕÁ‘·b˛wæ+∫+~. BÛsT¡ uÛ≤sTT n+u≤˙ ã≥º\ Á|üuÛÑT‘·« n+#·Hê Á|üø±s¡+ >∑&ç∫q |ü~ùV≤qT ‘Ó*ù| eTs√ dü÷∫ø£ ôdHÓ‡ø˘ _mdtÇ. 2003
<äTø±D+ qT+&ç ã≥º\ ‘·j·÷Ø $T\T¢\T dü+e‘·‡sê˝À¢ ÁbÕ<Ûä$Tø£ e÷¬sÿ{À¢ ì<ÛäT\T e÷]à 3 qT+&ç 2004 p˝…’ 22 eT<Ûä´
ì]à+#˚ kÕúsTTøÏ #˚s≥¡ + yÓqø£ ô|≥Tºã&ç n+‘ê ùdø£]+∫q yÓTC≤]{° ø£+ô|˙\T uÀs¡T\¶ T ‹ù|Œ ø±\+˝À Ç~ 3,727 bÕsTT+≥¢ qT+&ç 5,
kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ qT+&ç ùdø£]+∫q ô|≥ºã&˚q+fÒ XÊsTT. Ä]∆ø£ e´edüôú |’ Á|üuTÑÛ ‘·« ìj·T+Á‘·D\T 054 bÕsTT+≥¢≈î£ ô|]–+~. 2004 qesãs¡T
ÄX¯Ãs¡´|ü&Ü*‡q nedüs+¡ ˝Ò<Tä . 1995 Hê{ÏøÏ ‘·>∑TZ‘·Tqï ø=B› kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\T 17 Hê{ÏøÏ 6,017 bÕsTT+≥¢≈î£ , 2005 pHé
<˚X¯+˝À kÕºø˘ mπøä+õ\ dü+K´ 23 øÏ ô|] }|ü+<äTø=+≥÷ e#êÃsTT. kÕºø˘e÷¬sÿ{À¢ Hê{ÏøÏ 7,677 bÕsTT+≥¢≈î£ , 2005 &çôd+ãsY
–+~. n+<äT˝À Á|üdTü ‘Ô +· 19 e÷Á‘·yT˚ ÁøÏj÷· qyÓ÷<äT nsTTq ø£+ô|˙\ ùws¡¢qT ˇø£ ùws¡T 30øÏ n~ 9,323 bÕsTT+≥¢≈£î ô|]–+~.
o\ø£+>± OHêïsTT. Ç$ø±ø£ nìï ÁbÕ+‘ê˝À¢ Vü≤À\¶sT¡ eTs√ùws¡T Vü≤À\¶sT¡ ≈£î neTTàø=+{≤&ÉT. 2006 ‘· s ¡ T yê‘· kÕº ø ˘ e ÷¬ s ÿ{Ÿ eT]+‘·
nq~Ûø±s¡ mπøÃ+õ\T |üì#˚düTÔHêïsTT. kÕºø˘ Bìï ôdø£+&ÉØ e÷¬sÿ{Ÿ n+{≤s¡T. }|ü+<äT≈£î+~. 2007 »qe]øÏ 14,091
e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\qT ôdHÓ‡ø˘‡ dü÷∫ø£‘√ ø=\T ôdŒ≈£î´˝ÒwüHé n&ܶ>± kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ bÕsTT≥T¢≈î£ Ä ‘·sT¡ yê‘· 2008 »qe] Hê{ÏøÏ
kÕÔs¡T. á dü÷∫ø£ yÓTT‘·Ô+ ]õwüºsY nsTTq >∑‘· dü+e‘·‡s¡+ ÁbÕ<∏ä$Tø£ e÷¬sÿ{Ÿ ne÷+‘·+>± 20,873 bÕsTT+≥¢≈î£ m>∑u≤
(*dtº&é) ø£+ô|˙˝À¢ πøe\+ 30 ø£+ô|˙\ ùws¡¢ <ë«sê 124 Çwü÷´\T $&ÉT<ä\j·÷´sTT. s¡T. øÏ+~.
$\Te˝À e#˚ à e÷¬ s ¡ T Œ\qT e÷Á‘· y ˚ T 87,029 ø√≥¢ ô|≥Tºã&ç düMTø£]+#·ã&ç+~. düs∞¡ ø£sD¡ ‘√ ô|]–q nì•Ã‹ rÁe‘·
dü÷∫düTÔ+~. yÓTT‘·Ô+ ˝≤yê<˚M˝À¢ 80XÊ‘·+ M{Ï˝À πøe\+ 61 ø£+ô|˙\ Çwü÷´˝Ò s¡T. düs¡∞ø£s¡D $<ÛëHê\T, Á|ü|ü+Nø£s¡D
{≤|t 10 ø£+ô|˙\ ùws¡¢y˚. ≥s√ïes¡T˝À 98 84,418 ø√≥T¢ dü«+‘·+ #˚dTü ≈£îHêïsTT. s¡+>±\ C≤rj·T n+‘·sê®rj·T Ä]úø£ e´edü˝ú À¢ |ü\T
XÊ‘·+ yÓTT‘·Ô+ 100 ø£+ô|˙\ùws¡¢<˚. yÓTT‘·Ô+ yêØ>± #·÷ùdÔ u≤´+øÏ+>¥, Ç‘·s¡ Á<äe´ dü+dü\ú T q÷‘·q eT\T|ü⁄\T ‘Ó#êÃsTT. n+<äT˝À uÛ≤>∑+
e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\qT á dü÷∫ø£ Á|ü‹|òü s¡÷. 30,955 ø√≥T¢ ¬ø’edü+ #˚düTø√>±, >± kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢˝À ≈£L&Ü ô|<ä› m‘·TqÔ e÷s¡TŒ
*+#·<äT. n+<äTe\¢H˚ ôdHÓ‡ø˘‡ |ü&çb˛sTTHê dæyÓT+{Ÿ, ìsêàDs¡+>∑+ s¡÷. 18,905 ø√≥¢ \T e#êÃsTT. 1970 <äX¯ø£+ ‘·sê«‘· Á|ü|ü+#·
ø=ìï ø£+ô|˙\ ùws¡T $\Te ô|s¡T>∑T‘·÷H˚ qT, $<äT´‘Y ø£+ô|˙\T s¡÷. 13,709 ø√≥¢qT Ä]úø£ e´edüúô|’ Á<äe´ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+
O+≥T+~. ¬ø’edü+ #˚düT≈£îHêïsTT. >∑‘· <äXÊã› ø±\+>± |ü≥Tº ô|]–+~. ô|≥Tºã&ç #·\q+ô|’ Ä+ø£\å T
kÕºø˘e÷¬sÿ{À¢ ¬s+&ÉT ‘·s¡Vü‰\ yê´bÕs¡+ <˚oj·T kÕºø˘ e÷¬sÿ{À¢ ôdø£+&ÉØ e÷¬sÿ{Ÿ ‘=\–b˛e≥+‘√ Á<äe´ô|≥Tºã&ç #·\q+ô|’
»s¡T>∑T‘·T+~. yÓTT<ä{Ï~ ◊|æˇ (Çìwæj·T˝Ÿ sê»´y˚T\T‘√+~. á e÷¬sÿ{Ÿ e\¢ ø£*π> ≈£L&Ü ìj·T+Á‘·D\T ‘·–bZ ˛j·÷sTT. <ëìøÏ
|ü_¢ø˘ Ä|òüsY) s¡÷|ü+˝À »s¡T>∑T‘·T+~. n+fÒ eTs√ qwüºy˚T$T≥+fÒ Ç+<äT˝À ùdø£]+#·ã&˚ ‘√&ÉT kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ ôd+{ÏyÓT+≥TqT <äèwæº˝À
|òü˝≤Hê e´øÏÔ, e´≈£îÔ\T ˇø£ ø£+ô|˙ qyÓ÷<äT ì<ÛTä \T n<äq|ü⁄ O‘êŒ<äø£ kÕeTsê∆´ìï e´edü≈ú î£ ô|≥Tºø=ì Á|üuTÑÛ ‘ê«\T ìs¡j
í ÷· \T rdüTø√e≥+
#˚sTT+#·T≈£îì <ëì $düÔs¡D >∑T]+∫q |ü<∏ä CÀ&ç+#·≥+ ˝Ò<äT. Oqï ø£+ô|˙\ eT<Ûä´H˚ ÁbÕs¡+_Û+#·≥+‘√ Á<äe´ô|≥Tºã&ç |ü]dæ‹ú eTØ
ø±\qT Á|ü»\eTT+<äT+#·≥+ <ë«sê dü<äs¡T >∑T‘êÔ~|Û ‘ü ´· + (zq]¸|t ø£Hê‡*&˚wHü )é ≈£î ôdø£+ Ä&ç+~ Ä≥>± bÕ&ç+~ bÕ≥>± e÷]+~.
ø£+ô|˙˝À yê{≤\T ø=qT>√\T #˚jT· ≥+ <ë«sê &ÉØ e÷¬sÿ{Ÿ M\T ø£*Œk˛Ô+~. á s¡ø£yÓTÆq n+‘˚ø±<äT dü+düÿs¡D\ yÓqï+{Ï e∫Ãq eTs√

22
e÷]ÿ ‡düTº kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢ |ü<äàeP´Vü≤+
ø°\ø£ |ü]D≤eT+ Ä]úø£ e´edüú\qT Á<äM´ uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ ˝À ˇ]kÕ‡ |Á uü TÑÛ ‘·«+‘√ ]j·÷≈£î #Ó+~q
ø£]+#·≥+. (ô|ò’Hêì¸j·T˝…’CÒwüHé Ä|òt mø±q
MTdt). BìøÏ kÕºø˘ e÷¬sÿ≥T¢ ø°\ø£ kÕ<ÛHä ê\T>±
e÷sêsTT. kÕºø˘e÷¬sÿ≥T¢ C≤rj·T Ä]∆ø£
ªª
b˛k˛ÿ ø£+|ô ˙ ˇ|üŒ+<ä+ #˚dTü ø=qï ‘·sê«‘· dæj÷Ó ˝Ÿ kÕºø˘
mπøä+CŸ˝À b˛k˛ÿ d”º˝Ÿ ø£+ô|˙ ùws¡T $\Te ô|]–+~. n<˚
e´edüú\qT n+‘·sê®rj·T Ä]∆ø£ e´edüú˝‘√ ˇ]kÕ‡˝À 2007˝À b˛k˛ÿ ø£+|ô ˙ uÛ÷Ñ dù ø£sD¡ ˝À $|ò\ü +
düMTø£è‘·+ #˚ùd kÕ<ÛHä ê\T>± ≈£L&Ü e÷sêsTT. nsTT´+<äqï yês¡\Ô T yÓ\Te&É>±H˚ <ëì wù s¡T $\Te |ü&bç ˛
$<˚o dü+kÕú>∑‘· ô|≥Tºã&ÉT\T, $<˚o eTT´#·T sTT+~. |Á |ü +ü Nø£sD¡ H˚|<ü ´ä∏ +˝À Ä]úø£ e´edü\ú eT<Û´ä |üsd¡ Œü s¡
e˝Ÿ |òü+&ÉT¢ <˚X¯+˝ÀøÏ sêe&É+‘√ bÕ≥T eTq Ä<Ûës¡+ m+‘· m≈£îÿe>± O+<√ á dü+|òüT≥q\T ‘Ó*j·T
<˚XÊìøÏ #Ó+~q ø£+ô|˙\ ùws¡T¢ $<˚o kÕºø˘ CÒkÕÔsTT.
e÷¬sÿ≥¢˝À qyÓ÷<äTø±e≥+, $<˚o ø£+ô|˙\
ùws¡T¢ eTq <˚X¯ kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢˝À qyÓ÷<äT
ø±e≥+ e+{Ï e÷sêZ\ <ë«sê n+‘·sê®rj·T
µµ
Á<äe´ ô|≥Tºã&ç $$<Ûä <˚XÊ\ Ä]úø£ e´edü\ú qT
düMTø£è‘·+ #˚kıÔ+~. dü+düÿs¡D\ |üs¡´ekÕ
q+>± eTs√ |ü]D≤eT+ ≈£L&Ü #√≥T #˚düT
ø=+~. dü+düÿs¡D\≈£î eTT+<äT kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢
<ë«sê »]π> eqs¡T\ düMTø£sD¡ øπ e\+ <˚X+¯
dü]Vü≤<äT\› ≈£î ˝Àã&ç O+&˚~. ø±˙ dü+düÿs¡D\
‘·sê«‘· eTq <˚X+¯ ˝Àì ø£+ô|˙\T m|òt ◊◊\
($<˚o dü+kÕú>∑‘· eT<äT|ü⁄) s¡÷|ü+˝À $<˚o
ô|≥Tºã&ÉT\qT ≈£L&Ü kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ <ë«sê uÛ≤s¡rj·T kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ˝À eT<Û´ä ‘·s>¡ ‹∑ Á|ü»˝Ò ã*|üXó¯ e⁄\T
ùdø£]+#·Tø√e{≤ìøÏ e÷s¡+Z düT>∑eT+ nsTT´+ kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ rÁe+>± düŒ+~+∫+~. Á|ü|+ü #· {Ï+#ês¡T. 1997˝À Äπ>ïj·T Ädæj÷· <˚XÊ\T
~. n+<äTe\¢H˚ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ m|ü⁄&ÉT ‘·\ Ä]úø£ |ü]D≤e÷˝Ò ø±<äT C≤rj·T n+‘·sê® dü+øå√uÛ+Ñ ˝À ≈£Ls¡T≈£îb˛e≥+‘√ eTq <˚X+¯ ˝À
øÏ+<äT˝…H’ ê $<˚o dü+kÕú>‘∑ · ô|≥Tºã&ÉT\T m+‘· rj·T sê»ø°jT· |ü]D≤e÷\≈£î ≈£L&Ü kÕºø˘ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ Á|ü‹≈£L\+>± düŒ+~+∫+~.
yÓTT‘·Ô+˝À yÓq≈£îÿ yÓfi≤¢sTT nqï $wüj·÷ìï e÷¬sÿ{Ÿ rÁe+>±H˚ düŒ+~k˛Ô+~. O<ëVü≤ $<˚o dü+kÕú>∑‘· eT<äT|ü⁄ dü+düú
ôd_ Á|üø£{Ïdü÷Ô ek˛Ô+~. eTs√ ø°\ø£yÓTÆq s¡D≈£î 2002˝À HÓJ’ ]j·÷˝À #·eTTs¡T ì\«\T (m|ò.t ◊.◊.)\ Ä~Û|‘ü ´· +
|üs´¡ ekÕq+ @eT≥+fÒ >∑‘+· ˝À kÕºøe˘ ÷¬sÿ≥T¢ yÓ*øÏ rdüTqÔ ï ôw˝Ÿ ø£+ô|˙ Ç+õ˙s¡q¢ T kÕúìø£ uÛ≤s¡‘· kÕºø˘ mπøä+CŸ˝À Äe÷≥ø=ùdÔ
<˚oj·T Ä]∆ø£ e´edüú˝À ø£ì|æ+#˚ ˝ø£åD≤\‘√ Á|ü»\T Ä|üVü≤]+#ês¡qï yês¡Ô ‘Ó*j·T>±H˚ es¡∆e÷q <˚XÊ\ kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢˝À 1997
Á|üuÛ≤$‘·+ nj˚T´$. H˚&ÉT <˚oj·T kÕºø˘ q÷´j·÷sYÿ ø£yÓ÷&ç{°dt mπøä+CŸ˝À ôw˝Ÿ ‘·sê«‘· $<˚o dü+kÕú>∑‘· eT<äT|ü⁄ dü+düú\ Ä~Û
e÷¬sÿ≥¢˝ÀøÏ $<˚o ô|≥Tºã&ÉT\‘√ bÕ≥T $<˚o ø£+ô|˙ ùws¡T <Ûäs¡ |ü‘·q+ nsTT´+~. uÛ≤s¡‘· |ü‘´· + u≤>± ô|]–+~. 1990 eTT+<äT á
Ä]úø£ e´edüú\ Á|üuÛ≤yê\÷ #=#·TÃø=ì edüTÔ <˚X+¯ ˝À ˇ]kÕ‡ Á|üuTÑÛ ‘·«+‘√ ]j·÷≈£î #Ó+~q dü+düú\≈£î eTq kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ˝À Á|üy˚XÊìøÏ
HêïsTT. <ë+‘√ kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢ nì•Ã‹ rÁe‘· b˛k˛ÿ ø£+ô|˙ ˇ|üŒ+<ä+ #˚dTü ø=qï ‘·sê«‘· M\T ˝Ò<Tä .Äπ>ïj·T Ädæj÷· <˚XÊ\ dü+øå√uÛ≤ìøÏ
HêHê{Ïø° ô|s¡T>∑T‘·÷ ek˛Ô+~. O<ëVü≤s¡D≈£î dæjÓ÷˝ŸkÕºø˘ mπøä+CŸ˝À b˛k˛ÿ d”º˝Ÿ ø£+ô|˙ Á|ü<Ûëq u≤<Ûä´‘· M]<˚qqï $wüj·T+ H˚&ÉT
2008 düuŸ Áô|’yéT dü+øå√uÛÑ+ uÛ≤s¡rj·T kÕºø˘ ùws¡T $\Te ô|]–+~. n<˚ ˇ]kÕ‡˝À 2007 n+<äs÷¡ n+^ø£]düTqÔ ï<˚. uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ ˝À Á|ü‘´˚
e÷¬sÿ{¢qT m˝≤ Á|üu≤Û $‘·+ #˚d+æ <√ |ü]o ˝À b˛k˛ÿ ø£+ô|˙ uÛÑ÷ùdø£s¡D˝À $|òü\+ øÏ+∫ 2002 ‘·sê«‘· m|ò◊t ◊\ bÕÁ‘· ÁøÏj÷·
*ùdÔ ô|’q ù|s=ÿqï $wüj·÷\T ns¡∆+ #˚düTø√ nsTT´+<äqï yês¡Ô\T yÓ\Te&É>±H˚ <ëì ùws¡T o\ø£+>± e÷]+~. 1996 Hê{ÏøÏ _mdtÇ˝À
e≥+ ‘˚*ø£e⁄‘·T+~. $\Te |ü&bç ˛sTT+~. Á|ü|+ü Nø£sD¡ H˚|<ü ´ä∏ +˝À 353 m|òt◊◊\T qyÓ÷<äT #˚düT≈£î+fÒ 2003
2008 ˝À düuŸÁô|y’ Té dü+øå√uÛ+Ñ H˚|<ü ´ä∏ +˝À Ä]úø£ e´edüú\ eT<Ûä´ |üs¡düŒs¡ Ä<Ûës¡+ m+‘· Hê{ÏøÏ M{Ï dü+K´ 502øÏ #˚]+~. 2005
nyÓT]ø± Ä]úø£ Á<äe´dü+dü\ú T ≈£î|üŒ≈£L\≥+‘√ m≈£îÿe>± O+<√ á dü+|òüT≥q\T ‘Ó*j·T Hê{ÏøÏ 823, 2009 @Á|æ˝Ÿ Hê{ÏøÏ 1639
uÀ+u≤sTT kÕºø˘ mπøä+CŸ rÁe+>± Á|ü‹düŒ+~+ CÒkÕÔsTT. m|ò◊t ◊\T uÛ≤s¡‘· kÕºøe˘ ÷¬sÿ{À¢ ˝≤yê<˚M\T
∫+~. ôdHÓ‡ø˘‡ ˇø£ÿkÕ]>± 10y˚\ bÕsTT+≥¢ uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ ˝À 2004 mìïø£\ ‘·sê«‘· ìs¡«Væ≤düTHÔ êïsTT. 1993-1997 eT<Û´ä ø±\+
y˚Ts¡ |ü‘q· yÓT+Æ ~. Hê{Ï qT+&ç ôdHÓ‡ø˘‡ |üPs¡«|ü⁄ πø+Á<ä+˝À Á|üuÛÑT‘·«+ @sêŒ≥T #˚j·T{≤ìøÏ ˝À m|ò◊t ◊\T dü>≥∑ Tq @{≤ 177.6 ø√≥¢
kÕúsTTøÏ #˚s¡Tø√˝Ò<äT. Á|üdüTÔ‘·+ 14-15 y˚\ yêeT|üø±å \ eT<ä‘› T· nìyês¡´+ ø±e≥+‘√ &Ü\s¡¢ ô|≥Tºã&ÉT\T rdüT≈£îsê>± 1997-99
bÕsTT+≥¢ e<ä› ø=≥Tº$T{≤º&ÉT‘√+~. n<˚ 2004 y˚T 20q kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ ≈£î|üŒ≈£L*+~. eT<Û´ä ø±\+˝À á dü>≥∑ T $\Te 29.5 ø√≥¢
$<Ûä+>± 2007 eT<Ûä´˝À Á|ü|ü+#·+ ÄVü‰s¡ 2009 ˝À y˚T 17 mìïø£\ |òü*‘ê\T yÓ\T &Ü\s¡≈¢ î£ ‘·–+Z ~. 2005˝À ‹]– |ü⁄+E≈£îì
dü+øå√uÛ≤ìøÏ #˚s¡Te˝À O+<äqï yês¡Ô\T e∫à e&çq eTs¡THê&ÉT ÁfÒ&ç+>¥˝À ôdHÓ‡ø˘‡ 2110 2,526.7 ø√≥¢ &Ü\s¡T¢ ô|≥Tºã&ÉT\T m|ò◊t ◊\
q|ü⁄&ÉT, u≤¬s˝Ÿ #·eTTs¡T <Ûäs¡ 200 &Ü\s¡T¢ bÕsTT+≥T¢ ô|]–+~. á y˚>±ìï ‘·≥Tºø√˝Òø£ s¡÷|ü+˝À e#êÃsTT. u§+u≤sTT kÕºø˘ mπøÃ+CŸ
<ë≥qT+<äì yês¡Ô\T e∫Ãq|ü⁄&ÉT ≈£L&Ü kÕºø˘e÷¬sÿ≥T¢≈£î eT<Ûë´Vü‰ïìøÏ XË\e⁄ Á|üø£ ôdHÓ‡ø˘‡ 10 y˚\ yÓTÆ\TsêsTT <ë≥≥+˝À
23
kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢ |ü<äàeP´Vü≤+ e÷]ÿ ‡düTº
ø±|æ≥˝…’CÒwüH√¢ me]yê{≤ m+‘·qï~ ˇø£
ªª Á<äe´s¡+>∑+ô|’ Ä~Û|ü‘·´+ me]<äqï $wüj·T+ ‘Ó\TdüT
ø√e{≤ìøÏ e÷¬sÿ{Ÿ ø±|æ≥˝…’CÒwüH√¢ me]yê{≤
m+‘·qï~ ˇø£ dü÷∫ø£>± #Ó|Œü e#·T.à yÓTT‘·+Ô kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ
dü÷∫ø£>± #Ó|üŒe#·TÃ. yÓTT‘·Ô+ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ
ø±|æ{Ï˝…’CÒwüH√¢ $<˚o dü+düú\ yê{≤ 12.87
XÊ‘·+ O+&É>± uÛ≤s¡rj·T Á|ü»\ yê{≤
ø±|æ{Ï˝…’CÒwüH√¢ $<˚o dü+düú\ yê{≤ 12.87 XÊ‘·+ 11.6XÊ‘·+ e÷Á‘·y˚T. Á|üuÛÑT‘·«s¡+>∑ dü+düú\
O+&É>± uÛ≤s¡rj·T Á|ü»\ yê{≤ 11.6XÊ‘·+ e÷Á‘·y˚T. ùws¡¢ $wüj·T+˝À ≈£L&Ü $<˚o eT<äT|ü⁄
|Á uü TÑÛ ‘·«s¡+>∑ dü+dü\ú wù s¡¢ $wüjT· +˝À ≈£L&Ü $<˚o eT<äT|ü⁄ dü+düú\<˚ dæ+Vü≤uÛ≤>∑+. kÕºø˘ mπøä+CŸ uÀs¡T¶
ìã+<Ûqä \ Á|üø±s¡+ e÷¬sÿ{Ÿ ø±|æ≥˝…C’ wÒ Hü √¢
dü+düú\<˚ dæ+Vü≤uÛ≤>∑+. uÛ≤s¡rj·TT\ yê{≤ 25XÊ‘êìøÏ ‘·>∑Z≈£î+&Ü

m|òt◊◊\<˚ Á|ü<Ûëq bÕÁ‘·. ‹]– 2005-


µµ yÓ∫Ã+#˚ kÕVü≤dü+ #˚j·T˝Òs¡T. n+<äTe\¢ á
O+fÒ e÷¬sÿ{Ÿ ˇ&ç<Tä &ÉT≈£î\qT ‘·≥Tºø=ì Ä]úø£
e´edüqú T ø±bÕ&ÉTø√e#·TÃ. ø±˙ H˚&TÉ _mdtÇ˝À
$<˚o dü+dü\ú yê{≤ 20 XÊ‘êìøÏ ô|>’ ± O+fÒ
2008 eT<Ûä´ m|òt◊◊\ <ë«sê <˚oj·T kÕºø˘ kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ ô|≥Tºã&ÉT\T ˇø£ <˚X¯|ü⁄ $<˚o uÛ≤s¡r Á|ü»\ yê{≤ 11 XÊ‘êìøÏ |ü]$T‘·+
e÷¬sÿ{À¢ 25,899 ø√≥¢ &Ü\s¡¢ ø=qT>√fi¯ó¢ e÷s¡øÁ£ <äe´ ì\«\≈£î >±´s¡+{° Çe«˝Òe⁄. >∑‘· nsTT´+~. n+‘˚ø±<äT, Á<äe´ Á|ü|ü+Nø£s¡D
»s¡ > ±Z 23,747 ø√≥¢ &Ü\s¡ ¢ $\TyÓ ’ q dü+e‘·‡s¡+ düuŸÁô|’+ dü+øå√uÛÑ+ dü+<äs¡“¤+>±, |üs¡´ekÕq+>± ‘Ós¡MT<ä≈£î e∫Ãq ø£yÓ÷&ç{°
ø=qT>√fi¯ó¢ »]>±sTT. ∫e]øÏ á @&Ü~˝À ô|’q #Ó|ü⁄ø=qï≥T¢ kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ ˇø£ÿkÕ]>± &Ó]y˚{yÏ ‡é , |òPü ´#·s‡Y , ôV≤&é|® +üò &é, bÕ]ºdùæ |≥Ø
Ç|üŒ{Ï es¡≈£î m|òt.◊.◊.\T 5,973.5 ø√≥¢ ≈£î|üŒ ≈£L\≥+‘√ ]»s¡T« u≤´+≈£î e<ä›qTqï H√≥T¢, Ç+ø± nH˚ø£ q÷‘·q e÷¬sÿ{Ÿ O‘·Œ
&Ü\s¡T¢ ìø£s¡ ø=qT>√fi¯ó¢, 5,374.7 ø√≥¢ &Ü\s¡T ì\«\T n+‘˚ y˚>+∑ >± |ü&bç ˛j·÷sTT. ‘·TÔ˝À¢q÷ $<˚o dü+düú\<˚ ô|’#˚sTT>± O+~.
&Ü\s¡T¢ ìø£s¡ neTàø±\T »]bÕsTT. ìø£s¡ n≥Te+{Ï |ü]dæú‘·T˝À¢ ‘·˝…‘˚Ô eTs√ Çe˙ï Á<äe´ ô|≥Tºã&ç ÁøÏj÷· o\ø£ s¡÷bÕ\T>±
ô|≥Tºã&ç sêø£ #·÷ùdÔ 5,98.8 (6 _*j·THé Á|üe÷<ä+ <˚oj·T ø£¬s˙‡ $\Te˝À ndæús¡‘·. #Ó|ü ø√e#·TÃ. á s¡÷bÕ\ìï+{Ï˝Àq÷ dü<sä T¡
&Ü\s¡T¢) ø√≥¢ &Ü\s¡T¢HêïsTT. kÕºø˘ e÷¬sÿ{À¢ O<ëVü≤s¡D≈£î 2004-2008 eT<Ûä´ø±\+˝À ô|≥Tºã&çô|’ ô|‘·Ôq+ me]<äqï $wüj·T+
$<˚o eT<äT|ü⁄ dü+düú\ |ü≥Tº ô|s¡>∑≥+‘√bÕfÒ $<˚o e÷s¡ø£ Á<äe´ì\«\T $|üØ‘·+>± >√|ü´+>± O+≥T+~. Á|üuTÑÛ ‘·« ìj·T+Á‘·D\
ôdHÓ‡ø˘‡ O‘ê∆q |ü‘H· ê\T ≈£L&Ü dü<sä T¡ eT<äT|ü⁄ ô|s¡>≥∑ +‘√ s¡÷bÕsTT $\Te ≈£L&Ü ô|]– qT+&ç á >√|ü´‘· <ë«sê Á<äe´ ô|≥Tºã&ç ‘·qqT
dü+düú\ sêø£b˛ø£\ô|’ Ä<Ûës¡|ü&ç ô|s¡T>∑T‘·÷, &Ü\s¡T $\Te 39 s¡÷bÕj·T\≈£î düe÷q+ ‘êqT ø±bÕ&ÉTø=+≥T+~. ˇø£sø¡ +£ >± #ÓbÕŒ
‘·s¡T>∑T‘·÷ ek˛Ô+~. nsTT´+~. n<˚ 2008 ∫e]Hê{ÏøÏ eTq \+fÒ Çe˙ï NeT\ <ä+&ÉT ˝≤+{Ï$. ø£qT
á nì•Ã‹ πøe\+ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿπø <˚X¯+ qT+&ç $<˚o dü+kÕú>∑‘· ô|≥Tºã&ÉT\T #·÷|ü⁄y˚Ts¡˝À ø£ì|æ+#˚ Ny˚T ∫e]~ ø±<äT.
|ü]$T‘·+ ø±˝Ò<äT. Ä]∆ø£ e´edüú ≈£L&Ü nH˚ø£ ô|<äm› ‘·TqÔ O&ÜsTT+#·≥+‘√ s¡÷bÕsTT $\Te yê{Ï ø£\T>∑T yπ̊s #√≥ O+≥T+~. yÓ÷C≤]{°
s¡÷bÕ˝À¢ nì•Ã‹øÏ >∑Ts¡e⁄‘√+~. O<ë ˇø£ÿkÕ]>± |ü‘q· + nsTT´+~. Ä H˚|<ü ´äÛ +˝À ôV≤&é|® +üò &ÉT¢ nyÓT]ø± ÄBÛq+˝À OHêïsTT. \ø£\å
Vü≤s¡Dø√dü+ $<˚o e÷s¡ø£Á<äe´ì\«\ô|’ Bì &Ü\s¡T $\Te 51 s¡÷bÕj·T\‘√ düe÷q+ ø√≥¢ ô|≥Tºã&ÉT\T M] #˚‘·T˝À¢ O+{≤sTT.
Á|üu≤Û es m˝≤ O+<√ |ü]o*<ë∆+. nsTT´+~. n+fÒ πøe\+ dü+e‘·‡s¡+ e´e ˇø£ÿ &Ó]y˚{yÏ ‡é s¡÷|ü+˝ÀH˚ Á|ü|+ü #· yê´|ü+Ô >±
ô|’q #Ó|ü≈£îqï≥T¢ Hê\T¬>’<˚fi¯ó¢>± kÕºø˘ ~Û˝À s¡÷bÕsTT $\Te 29 XÊ‘·+ |ü&çb˛ 600 Á{Ï*j·THé &Ü\s¡¢ (Á{Ï*j·THéR\ø£åø√≥T¢)
e÷¬sÿ{À¢øÏ ô|<ä›m‘·TÔq eTq <˚X¯+˝ÀøÏ $<˚o sTT+<äqïe÷≥. <˚oj·T ø£s¬ ˙‡ $\Te˝À á ô|≥Tºã&ç #·˝≤eTDÏ ne⁄‘√+~. O‘êŒ<äø£
ô|≥Tºã&ÉT\T e#êÃsTT. øπ +Á<äÁ|üuTÑÛ ‘·«+, ]»s¡T« kÕúsTT˝À nì•Ã‹ düVü≤»+>±H˚ $$<Ûä s¡+>± e´edüú≈£L, Bìø° @ e÷Á‘·+ dü+ã+<Ûä+ ˝Ò<äT.
u≤´+≈£î\T ô|s¡T>∑T‘·Tqï $<˚o e÷s¡ø£Á<äe´ ˝À¢ ô|≥Tºã&ç e´j·T+ô|’ Á|ü‹≈£L\ Á|üuÛ≤e+ nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüqú T n‘·˝≤≈£î‘·\+ #˚dqæ
ì\«\≈£î dü+ã+~Û+∫ HÓ\yêØ ìy˚~ø£\T #· ÷ |ü ⁄ ‘√+~. $<˚ o #Ó * ¢ + |ü ⁄ \T uÛ ≤ s¡ + á &Ó]y˚{yÏ ‡é H˚&TÉ Áø£eT+>± es¡e∆ ÷q <˚XÊ\≈£î
$&ÉT<ä\ #˚XÊsTT. ø±˙ á ì<ÛäT\qT $ì ne⁄‘êsTT. eTs√yÓ’|ü⁄q á s¡ø£yÓTÆq ø£¬s˙‡ $düÔ]düTÔHêïsTT. ˇø£ n+#·Hêy˚Ts¡≈£î |òüP´#·sY‡
jÓ÷–+#·{≤ìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+ dæ<ä∆+ ø±˝Ò<äT. nì•Ã‹ e\¢ ≈£L&Ü Á|üuÛÑT‘·«+ô|’Hê, Ä]∆ø£ e÷¬sÿ{À¢ 43 ø√≥¢ 24 \ø£å\ ˇ|üŒ+<ë\T
m+<äTø£+fÒ á &Ü\s¡¢˙ï <˚oj·T O‘êŒ<ä e´edüúô|’Hê n<äq|ü⁄ uÛ≤s¡+ |ü&ÉT‘√+~. »]>±sTT. M{Ï $\Te 1,330 ø√≥¢ &Ü\s¡T¢.
ø£s¡+>∑+˝ÀøÏ e∫Ãq$ ø±e⁄. πøe\+ kÕºø˘ O<ëVü≤s¡D≈£î s¡÷bÕsTT $\Te ô|s¡>≥∑ + e\¢ Ç+‘· ô|<ä› m‘·TqÔ $<˚o eT<äT|ü⁄ dü+dü\ú T
e÷¬sÿ{Ÿøπ |ü]$T‘·+ nsTTq$. kÕºøe˘ ÷¬sÿ{À¢øÏ $<˚o eT<äT|üs¡T\ ÄdüTÔ\ $\Te ‘·>∑TZ‘·T+~. eTq kÕºø˘e÷¬sÿ{À¢ ô|≥Tã&ÉT\T ô|≥º&ÜìøÏ
e#˚à ô|≥Tºã&ÉT\T Á|ü<ëÛ q+>± ‘·øDå£ + ˝≤uÛ≤\T <ë+‘√ 2008-2009 Ä]úø£ dü+e‘·‡s¡+˝À eT÷\ø±s¡D+, m≥Te+{Ï Á|üuTÑÛ ‘·« ìj·T+Á‘·
b˛π>düTø=H˚ \ø£å´+‘√ ekÕÔsTT. eTq kÕºø˘ Á|üuÛÑT‘·«+ M]øÏ 5,780 ø√≥¢ &Ü\s¡T¢ #Ó*¢+ D\T ˝Òøb£ ˛e≥+. n$ kÕ~Û+#˚ ˝≤uÛ≤\ô|’
e÷¬sÿ{À¢ e#˚à s√EyêØ ˝≤uÛ≤\ ø£+fÒ #ê*‡ e∫Ã+~. n+fÒ n+‘· yÓTT‘·Ô+ ì<ÛäT\T |üqTï\T ˝Òøb£ ˛e≥+. $T–*q ô|≥Tºã&ç<ëØ
eTs√#√≥ e#˚à s√EyêØ ˝≤uÛ≤\T m≈£îÿe>± O‹Ô|⁄ü D≤´ìøÏ eTq e÷¬sÿ{Ÿ qT+&ç ø£qTeT <˚XÊ˝À¢ e#˚à ˝≤uÛ≤\ø£+fÒ eTq<˚X|¯ ⁄ü ø±|æ≥˝Ÿ
O+fÒ nø£ÿ&É≈£î |üs¡T>∑T˝…&É‘êsTT. n+<äTø£H˚ s¡T>∑j·÷´sTT. Ç≥Te+{Ï |ü]dæú‘·T\T #·÷dæ e÷¬sÿ{À¢ e#˚à ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T n~Ûø+£ >± O+&É
Bìï ø±\Tì\eì ô|≥Tºã&ç, >±*yê≥T ô|≥Tº q|ü⁄&˚ #Ó+|ü <Óã“ <√&É <Óã“ nqï kÕyÓT‘· ≥+. ôV≤&é®|òü+&é e+{Ï s¡÷bÕ˝À¢ Á<äe´ ô|≥Tº
ã&ç nì |æ\e≥+ |ü]bÕ{Ï. @s√Eø±s√E >∑Ts¡TøÔ =düT+Ô ~. ã&ç eTq<˚X+¯ e+{Ï es¡e∆ ÷q <˚XÊ\ ø±|æ≥˝Ÿ
»]π> ˝≤yê<˚M\ô|’ Ä<Ûës¡|ü&ç e#˚à $<˚o Á<äe´s¡+>∑+ô|’ Ä~Û|ü‘·´+ me]<äqï e÷¬sÿ≥¢˝À Á|üy˚•+#·{≤ìøÏ dæ<ä∆+>± O+
Á<äe´ ì\«\qT e´ekÕú>‘∑ · Á|üj÷Ó »Hê\ø√dü+ $wü j · T + ‘Ó \ dü T ø√e{≤ìøÏ e÷¬ s ÿ{Ÿ
24
e÷]ÿ ‡düTº kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢ |ü<äàeP´Vü≤+
≥T+~. ø£+ô|˙\ yêdüÔ$ø£ Ä]úø£ dæú‹‘√ ì$T‘·Ô+ ˝Ò≈£î+&Ü
yÓ÷kÕ\≈£î ˝…ô’ dHé‡
ô|’q #Ó|ü⁄ø=qï≥T¢ kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢˝ÀøÏ
s√EyêØ Á|üy•˚ +#˚ ô|≥Tºã&ÉT\T me]eqï
ªª
Äø£s¸¡ D°jT· yÓTqÆ yê]¸ø£ |ò*ü ‘ê\T |Á øü {£ +Ï #·≥+ nH˚~ eTs√
‘·s¡Vü‰ yÓ÷dü+. dü‘·´+ ≈£î+uÛÑø√D+ BìøÏ O<ëVü≤s¡D.
$wüj·T+ ãj·T≥≈£î bıø£ÿ<äT. <ë+‘√ eTq ø£+ô|˙\T @&Ü~ø√e÷s¡T »e÷Ks¡TÃ\T #·÷düTø√e≥+
<˚X+¯ ˝Àì ô|≥Tºã&ç<ës¡T˝…H’ ê e÷]wüHé ø£+ô|˙ ÄqyêsTTr. kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ á ÄqyêsTTrì e÷πsÃdæ+~.
ù|s¡T‘√ u§+u≤sTT kÕºø˘e÷¬sÿ≥TºqT XÊdæ+#· @&Ü~ø√e÷s¡T |Á øü {£ dùÏ Ô dü<sä T¡ ø£+|ô ˙ wù s¡T¢ dü+e‘·‡sêìøÏ
e#·TÃ. á Áø£eT+˝ÀH˚ |òü˝≤Hê ø£+ô|˙ ùws¡T¢ ˇø£ÿkÕπs Á|üuÛ≤$‘·+ ne⁄‘êsTT. BìøÏ _Ûqï+>± Ç|ü⁄&ÉT
ô|+#˚j·÷\qï ne>±Vü≤q dü<äs¡T ø£+ô|˙øÏ, ‘Á e’Ó ÷dæø£ |ò*ü ‘ê\T |Á øü {£ +Ï #·≥+ eTq+ #·÷düTHÔ êïeTT.
e÷¬sÿ{Ÿ esêZ\≈£î eT<Û´ä ≈£î~]‘˚ Oqï|üfi+¯ >±
dü<äs¡T ø£+ô|˙ ùws¡T¢ $|üØ‘·+>± neTTà&É
e⁄‘êsTT. n~ #·÷dæ »q+ y˚\+ yÓÁ]>±
Á|üø£{Ï+#·≥+ eTq+ #·÷düTÔHêïeTT. eT<Ûä´
eT<Û´ä ˝À ø=ìï yêDÏ»´ |üÁ‹ø£\T m+|æø£ #˚dqæ
µµ
≈£î+≥THêïsTT. n+<äT˝À uÛ≤>∑+>± Á|üuÛÑT‘·«+
ø=ìï #·s´¡ \T rdüTø√u§‘·Tqï~. øπ +Á<ä sêh
ø=+{≤s¡T. e÷¬sÿ{Ÿ ì\ø£&>É ± q&ç∫q s√E ø£+ô|˙\ Ä]úø£ dæú‹>∑‘·T\ <Û√s¡DT\ >∑T]+∫
ø£+fÒ Ä s√Eq dü<äs¡T ø£+ô|˙øÏ m≈£îÿe Á|üuÛÑT‘·« dü+düú\qT kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ |ü]~Û˝ÀøÏ
q&çù| Á|ü‘´˚ ø£ o]¸ø\£ T ≈£L&Ü kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢qT (Ç|üŒ{ÏøÏ sêìyê{Ïì ≈£L&Ü) rdüT≈£îsêe{≤ìøÏ,
˝≤uÛ≤\T ekÕÔsTT. n≥Te+{Ï dü+<äsꓤ˝À¢ Á|üuÛ≤$‘·+ #˚kÕÔsTT.
eTT+<äTø=#˚Ãy˚ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ ≈£î+uÛÑø√D≤\T. Ç|üŒ{Ïπø *dtº nsTTq yê{Ï ùws¡T¢ m≈£îÿe>±
mìïø£\ |òü*‘ê\T yÓ\Te&çq ‘·sê«‘· neTàø±ìøÏ ô|≥º{≤ìøÏ rÁe Á|üjT· ‘êï\T #˚dTü Ô
1991˝À Vü≤s¡¸<é yÓTVü≤‘ê ≈£î+uÛÑø√D+, y˚T 18, 2009 ÁfÒ&ç+>¥ y˚>±ìï n+<äTø√˝Òø£
2001˝À πø‘·Hé |üπsUŸ, >√¢ã˝Ÿ Á≥dtºu≤´+≈£î, qï~. @{≤ ø£˙dü+ 25y˚\ ø√≥T¢ s¡÷bÕj·T\qT
uÀ+uÒ kÕºø˘ mπøÃ+CŸøÏ XË\e⁄ Á|üø£{Ï+#ês¡ì á dü+dü\ú ùws¡T¢ neTàø±\T <ë«sê sêã≥º
eT<Û˚|ü⁄sê düVü≤ø±s¡ dü+|òüT+ e+{Ï ≈£î+uÛÑ ô|q’ #Ó|⁄ü ø=HêïeTT. á s√E »]–q ÁfÒ&+ç >¥
ø√D≤\T á ø√e≈£î #Ó+~qy˚. uÀ‘·Tqï~. yêdüÔe+>± ádü+düú\ e<ä› ]»sY«
yÓqø£ øπ ‘·Hé |òsπü UŸ •wü´ ãè+<ä|⁄ü Vü≤dü+Ô Oqï≥T¢ ì<ÛäT\T 4.85 \ø£å\ ø√≥T¢ OHêïsTT. M{Ï
1991˝À H˚{Ï Á|ü<Ûëì eTH√àVü≤Hé dæ+>¥ yês¡\Ô T e#êÃsTT. Ç{°e\H˚ ªøÏj ¢ T· sY ø±|æ≥˝Ÿµ
eTq <˚XÊìøÏ Ä]úø£ eT+Á‹>± O+&˚yês¡T. Ä<ÛäT˙ø£s¡D≈£î, $düÔs¡D≈£î nedüs¡yÓTÆq ô|≥Tº
nH˚ dü+düú kÕºø˘ mπøÃ+CŸ˝À qyÓ÷<Ó’q 500 ã&ÉT\T ãj·T≥qT+&ç nedüs+¡ ˝Ò<Tä . O<ëVü≤
q÷‘·q Ä]úø£ $<ÛëHê\ H˚|ü<∏ä´+˝À ø±|æ≥˝Ÿ ø£+ô|˙\ nøö+{Ï+>¥ ˝≤yê<˚M\qT n<Ûä´j·T
e÷¬sÿ≥¢˝À Á|üuÛÑT‘·« CÀø£´+ O+&É<äì Äj·Tq s¡D≈£î $XÊK d”º˝Ÿ bÕ¢+{Ÿe<ä› s¡÷. 5,500
q+ #˚dæ+~. Ç+<äT˝À 63 dü+düú\T dü‘·´+ ø√≥T¢, mHé.{Ï.|æ.dæ e<ä› s¡÷. 15,000 ø√≥T¢,
Á|üø£{Ï+#ês¡T. <ë+‘√ Á|üuÛÑT‘·«+ ø£fi¯ó¢ eT÷düT ‘·s¡Vü‰ yÓ÷kÕ\≈£î bÕ\Œ&ÉT‘·Tqï≥T¢ >∑T]Ô+
ø√e≥+, Vü≤s¡¸<éyÓTVü≤‘ê (áj·TqTï kÕºø˘ _.j·Tdt.j·THé.j·T˝Ÿ e<ä› s¡÷. 37 y˚\ ø√≥T¢
∫+~. Ç˝≤ ]»sY« ì<ÛäT\T OHêïsTT. nedüs¡yÓTÆ‘˚
e÷¬sÿ{Ÿ ÁuÀø£sT¡ ¢ _>¥ãT˝Ÿ-ô|<ä› m<äT› nì|æ\T ÁbÕ<∏ä$Tø£ e÷¬sÿ{À¢ ø°\ø£ kÕ<Ûäq+
kÕÔsT¡ ) kÕºøe˘ ÷¬sÿ{ŸqT n‘·˝≤≈£î‘·\+ #˚jT· &É+ Á|üuÛÑT‘·«+ ≈£L&Ü á ì<ÛäT\qT kÕe÷õø£
◊|æz. n+fÒ Çìwæj·T˝Ÿ |ü_¢ø˘ Ä|òüsY. >∑‘· nedüsê\≈£î $ìjÓ÷–+#·Tø√e#·TÃ. ø±ì
»]>±sTT. |òü*‘·+ s¡÷. 4000 ø√≥¢ ≈£î+uÛÑ |ü~ùV≤qT dü+e‘·‡sê\T>± ◊|æz\T $&ÉT<ä\
ø√D+. 2001˝À øπ ‘êHé|sπü UŸ, dæÄsY uÛHÑ ê‡©, Á|üuÛÑT‘·« ndü\T O<˚∆X¯+ á dü+düú\ô|’ $<˚o,
#˚dæ y˚\ø√≥T¢ ì<ÛäT\T ùdø£]+∫q ø£+ô|˙\T dü«<˚o ã&Ü eT<äT|ü⁄ dü+düú\ Ä~|ü‘·´+
~H˚wt <ë*àj·÷\T Vü≤s¡¸<é yÓTVü≤‘ê ne‘ês¡ nÁ&ÉdTü ˝Ò≈î£ +&Ü b˛j·÷j·Tì øπ +Á<äÁ|üuTÑÛ ‘·«y˚T
yÓT‘êÔs¡T. |òü*‘·+ düTe÷s¡T 7 ø√≥¢ eT+~ ô|+#·≥y˚T. Ç~ ˇø£ ô|<ä› ≈£îÁ≥. n˝≤π>
n+^ø£]+∫+~. qøÏ* &çe÷{Ÿ nøöÿ+≥T¢ u≤´+øÏ+>¥ ¬s>∑T´˝ÒwüHé _\T¢ - 2005 qT
kÕ<Ûës¡D Á|ü»\T ‘·eT kıeTTà<ë#·T≈£îqï düèwæº+∫q $wüj·T+ yÓ\T>∑T #·÷dæ+~. Ç≥T
j·TT{Ï◊ u≤´+≈£î ~yêfi≤ rdæ+~. Ç~ >∑‘·+. ÄyÓ÷~+#ê\˙, ø=ìï ÄVü‰s¡|⁄ü edüTeÔ ⁄\ô|’
e+{Ï yê]ô|’ Ç≥T ø£+ô|˙ e´eVü‰sê\ XÊK, Oqï |üP´#·sY ÁfÒ&é MT<ä Oqï ìùw<Ûëìï m‹Ôyd˚ æ
es¡Ôe÷q+ Ç+<äT≈£î _Ûqï+>± ˝Ò<äT. kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ ôd+{ÏyÓT+{Ÿ <Óã“‹+≥T+<äqï
ø£+ô|˙\ yêdüÔ$ø£ Ä]úø£ dæú‹ >∑‘·T\‘√ <Ûäs¡\ ]dtÿ ìsê«Vü≤DqT |ü⁄qs¡T<ä›]+#ê\ì
uÛj
Ñ T· +‘√ eTT+<ädTü Ô #·s´¡ \T rdüTø√˝Ò<ìä ôd_ ø√]+~. ÇqT‡¬sHé‡, |òæ+#Û·q¢ ì~Û e+{Ïyê{Ïì
ì$T‘·Ô+ ˝Ò≈£î+&Ü Äø£s¡¸D°j·TyÓTÆq yê]¸ø£ n<Ûä´≈£åî\T uÛ≤y˚ á eT<Ûä´H˚ Á|üø£{Ï+#ê&ÉT.
|òü*‘ê\T Á|üø£{Ï+#·≥+ nH˚~ eTs√ ‘·s¡Vü‰ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ |ü]~Û˝ÀøÏ rdüT≈£îe∫à Bs¡øÈ ±*ø£
á H˚|ü<Ûä´+˝À j·TT|æ@`2 Á|üuÛÑT‘·«+ ãTTD e÷¬sÿ{ŸqT eT]+‘·>± $düè‘Ô |· sü #¡ ≥· +,
yÓ÷dü+. dü‘´· + ≈£î+uÛøÑ √D+ >∑T]+∫ bÕsƒ≈¡ î£ \ nqTdü]düTqÔ ï Á<äe´s¡+>∑ düs∞¡ ø£sD¡ $<ÛëHê\
Ç+ø± eT]Ãb˛˝Ò<Tä . ≈£qTø£ á ‘·sV¡ ≤ü ≈£î+uÛøÑ √ |üP´#·sY Á<äe´ e÷¬sÿ{ŸqT düs∞¡ ø£sD¡ #˚jT· ≥+,
ø±s¡D+>± kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿ eT]+‘· }|ü⁄‘ê Bì˝À <˚oj·Tø£+ô|˙\ô|’ Oqï |ü]$T‘·T\qT
D≤\ >∑T]+∫ $es¡D nedüs¡+ ˝Ò<äT. kÕ<Ûë |ü⁄\≈£î >∑T]ø±qT+~. Ç|üŒ{Ïπø >∑‘· ¬s+&ÉT
s¡D+>± ø£+ô|˙\T dü+e‘·‡sêìøÏ ˇø£kÕ] ‘=\–+#·≥+‘√ bÕ≥T j·Tdt.&ç.ÄsY Á<äyê´ìï
yêsê˝À¢ Hê\T>∑T kÕs¡T¢... e+<ä\ bÕsTT+≥¢ ≈£L&Ü ùws¡Te÷¬sÿ{Ÿ˝À Áø£j·T$Áø£j·÷\≈£î
»e÷Ks¡TÃ\T ˝…ø£ÿ\T #·÷düTø√e≥+ Äqyê |ü‘·q+, ô|s¡T>∑T<ä\ #·÷düTÔHêïeTT. C≤rj·T
sTTr. kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ á ÄqyêsTTrì e÷πsà ô|{≤º\ì ‘Ó*|æ+~. á #·s´¡ \T eTq Ä]∆ø£
n+‘·sê®rj·T >∑T‘·Ô ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T, Á<äe´ e´edüqú T eT]+‘·>± n+‘·sê®rj·T Á<äe´ ô|≥Tº
dæ+~. dü+e‘·‡sêìøÏ ˇø£kÕ] Ä<ëj·T e´j·T ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T Á|üuÛÑT‘ê«\ô|’ ˇ‹Ô&ç ‘Ó∫Ã
$esê\T Á|üø£{ÏùdÔ dü<äs¡T ø£+ô|˙ ùws¡T¢ ã&ç‘√ eTT&çô|&É‘êsTT. <˚oj·T Ä]∆ø£ e´edüú
‘·eT≈£î nqT≈£L\yÓTÆq $<ÛëHê\T neT\T ˝À Á<äM´ø£sD¡ qT ô|+#·T‘êsTT. Ç$ uÛ≤s¡‘·
dü+e‘·‡sêìøÏ ˇø£ÿkÕπs Á|üu≤Û $‘·+ ne⁄‘êsTT.
BìøÏ _Ûqï+>± Ç|ü⁄&ÉT Á‘Ó’e÷dæø£ |òü*‘ê\T
#˚sTT+#·Tø√e≥+˝À kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ O‘êÔq Ä]∆ø£ e´edüú≈£L, Á|ü»\≈£L O]‘êfi¯1234 ó¢ _–
1234
1234
|ü‘H· ê\qT ˇø£ eP´Vü‰‘·àø£ kÕ<Ûqä +>± e÷s¡Tà kÕÔsTT. 1234
1234

25
‘·‘«· XÊÁdüÔ |ü]#·jT· yê´kÕe[`5 e÷]ÿ ‡düTº

uÛ≤s¡rj·T ‘·‘·«XÊÁkÕÔìï
Oqï‘· •Ksê\≈£î #˚]Ãq uÖ<ä+∆
H˚{øÏ Ï 2500 dü+e‘·‡sê\ ÁøÏ‘y· T˚ >∑‹ ‘·sêÿìï Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT ãT<äT&∆ TÉ . <ë<ë|ü⁄
n<˚ ø±\+˝À uÛÖ‹ø£yê<ëìï eTT+<äT≈£î ‘Ó#êÃs¡T ˝Àø±j·T‘·T\T. á s¬ +&ÉT <äèø£Œ<∏ë\÷
ø£*dæ düeTÁ>∑+>± ô|+bı+~‘˚ >∑‹ ‘ê]ÿø£ uÛÖ‹ø£yê<ä+ ne⁄‘T· +~. Ä<ÛTä ìø£ düe÷»+˝À
e÷Á‘·yT˚ n~ kÕ<Û´ä +. Çø£eTT+<äT »s¡>±*‡+~ >∑‹ ‘ê]ÿø£ uÛÖ‹ø£yê<ëìï uÛ≤s¡rj·T
yês¡d‘ü «· +‘√ düTdü+|üqï+ #˚dæ Á|ü»˝À¢øÏ $düè‘Ô +· >± rdüT≈£îb˛e&ÉyT˚ .

m+.$.mdt. X¯s
à¡
ÁbÕ NquÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À ‘·‘·«XÊÁdüÔ+ <˚X+¯ ˝À yê´|æ+∫q ‘·sê«‘·H˚ m≈£îÿe $Vü‰sê \˙ï u≤<Ûä ø£*–+#˚y.˚ #·‘T· dü‡eTTÁ<ë\˝À ñ
y˚>+∑ >± ñqï‘·kÕúsTTøÏ n_Ûeè~∆ #Ó+<ä&yÉ T˚ >±ø£ \qT, eTsƒê\qT, Äsêe÷\qT, $X¯«$<ë´\ qï ˙s¡T ø£Hêï, ‘·eT‘·eT u≤<Û\ä e\q eTqT
n+‘·sê®rj·T+>± ÄHê&˚ >∑T]Ô+|ü⁄ bı+~+~. j·÷\qT kÕú|æ+#·&É+ »]–+~. uÛ≤s¡rj·T wüß\T ø±]Ãq ø£˙ïπs m≈£îÿe.µµ (ªdüjT· T‘·Ô ìø±j·Tµ
Ç<˚<√ eTq <˚X¯+|ü≥¢ ñ+&˚ Msê_Ûe÷q+ ‘ê‹«ø±_Ûeè~∆˝À Á|üeTTKyÓTqÆ bÕÁ‘·b˛wæ+∫q nH˚ uÖ<ä∆Á>∑+<∏ä+ Ä<Ûës¡+>±)
e\¢H√, dü+≈£î∫‘· C≤rj·T‘êuÛ≤e+e\¢H√ uÖ<ä+∆ ÄdæøÔ £ eT‘ê\≈£î $s¡T<äy∆ TÓ qÆ ~. uÛ>Ñ e∑ + ªªá u≤<Û\ä ≈£î eT÷\+ @$T{Ï? J$+∫
#Óù|Œ $wüj·T+ ø±<äT. ‘·ø£å•\, q\+<ä $X¯« ‘·T&ç ñìøÏì ìsêø£]+∫+~. ãT<äT∆&ç ndü\T ñ+&Ü\H˚ ø√]ø£, düTU≤\qTuÛ$Ñ +#ê\H˚ ø√]ø£,
$<ë´\j·÷\T <˚X$¯ <˚XÊ\qT+&ç y˚T<Ûëe⁄\qT ù|s¡T dæ<ë∆sT¡ &ú TÉ . Ç‘·&TÉ XÊø£´>∑D≤ìøÏ #Ó+~q n~Ûø±s¡+ ø±yê\H˚ ø√]ø£` yÓTT‘·+Ô MT<ä ø√]ø£
Äø£]¸+#êj·Tì eTq #·]Á‘·#Ób˛Ô+~. Ä $X¯« yê&ÉT. Ä >∑D+˝À n|üŒ{Ïøπ n_Ûeè~∆ #Ó+~q ø£*– e⁄+&É&yÉ T˚ <äT'U≤ìøÏ, u≤<Û\ä ≈£î eT÷\+.
$<ë´\j·÷˝À¢ ‘·sÿ¡ +, ‘·‘«· XÊÁdü+Ô Á|üeTTKyÓTqÆ ô|‘·Ô+<ëØ esêZìøÏ Á|ü‹ì~Û. Áø°düTÔ |üPs¡«+ ø£qTø£ z _Û≈£åîe⁄˝≤sê! ø√]ø£qT »sTTùdÔ
uÀ<ÛäHê+XÊ\T>± ñ+&˚$. 563`483 dü+e‘·‡sê\ eT<Ûä´ J$+#ê&ÉT. <äT'K+ qT+&ç $eTTøÏÔ ø£\T>∑T‘·T+~. Ç<˚ n‹
nH˚ø£yÓTÆq ‘ê‹«ø£ <äèø£Œ<∏ë\T @s¡Œ&ç j·TTø£Ô ej·TdüT‡˝À ñ+&É>±H˚ uÛ≤s¡´ j·TXÀ<Ûsä q¡ T, |ü$Á‘·yÓTÆq dü‘·´+.µµ (n<˚ Á>∑+<∏ä+)
q|ü⁄&ÉT yê{Ï˝À ñ+&˚ uÛ≤yê\T |üsd¡ Œü s¡ dü+ã+ ≈£îe÷s¡T&ÉT sêVüQ\T&çì $∫∫ô|{Ϻ rÁeyÓTqÆ ø√]ø£qT »sTT+#˚+<äT≈£î ãT<äT&∆ TÉ ncÕº+
<ä+ e\q, |üs¡düŒs¡ $s√<Ûä+ e\q ˝Ò<ë ‘ê‹«ø±H˚«wüD˝À eTTì–b˛j·÷&ÉT. n≥Te+{Ï >∑e÷s¡Z+ Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT. n$ 1. dü¬s’q
|üs¡düŒs¡ dü+|òüTs¡¸D e\q n_Ûeè~∆ #Ó+<äT‘ê rÁeyÓTÆq ‘ê‹«ø£ ∫+‘·q qT+&˚ uÖ<ä∆+ $XÊ«dü+(C≤„q+) 2. dü¬s’q ìX¯Ãj·T+ 3.
sTT. eT+<äT>± m<äT{Ïyê&ç yê<äqì #Ó|æŒ s¡÷bı+~+~. dæ<ë∆s¡Tú&ÉT ãT<äT∆&Éj·÷´&ÉT. dü]jÓÆTq yê≈£îÿ (e÷{≤¢&˚rs¡T) 4. dü¬s’q
<ëì˝Àì ã\V”≤q‘·\qT, ˝ÀbÕ\qT m‹Ô ãT<äT&∆ øç Ï Á|ü|+ü #·+ n+‘ê u≤<ÛëeTj·T+ ø±sê´#·s¡D 5. dü¬s’q Jeq+(J$+#˚ |ü<ä∆‹)
#·÷|ü&É+ »s¡T>∑T‘·T+~. Bìì ª|üPs¡«|üø£å+µ >±, <äT'K|üP]‘·+>± ø£ì|æ+∫+~. Ä <äT'U≤ 6. düs¬ q’ Á|üjT· ‘·ï+ (ø£èwæ) 7. düs¬ q’ Ä˝À#·q,
n+{≤s¡T. Ä ‘·sê«‘· ‘·q dü«+‘· yê<äqì ìï, u≤<Ûqä T n~Û>$∑ T+#˚ nH˚«wüD qT+&˚ dæ<ë∆ 8. dü¬s’q <Ûë´q+(<äèwæºì πø+ÁBø£]+#·&É+)
#Ó|Œæ <ëìì ã\|üs#¡ T· ø√e&É+ »s¡T>∑T‘·T+~.. s¡T&ú TÉ ãT<äT&∆ j É ÷· ´&ÉT. ‘·q ‘·‘ê«ìï dü÷ø£àå +>± á mì$T~ |ü<ä∆‘·T\q÷ nqTdü]+∫
Bìì ªdæ<ë∆+‘·+µ n+{≤s¡T. m<äT{Ïyê&ç yê<ä $e]+#˚ Á|üe#·q+ ãT<äT∆&ÉT yês¡D≤•˝À Ä#·]ùdÔ <äT'K+ qT+&ç $eTTøÏÔ <=s¡T≈£î‘·T+~.
qì m+‘· X¯øeÔÏ +‘·+>± |üPs¡«|üø+å£ #˚ùdÔ n+‘· #˚XÊ&ÉT. <ëì kÕsê+X¯+:` <äT'U≤ìï, u≤<Û\ä qT n~Û>$∑ T+#·>*∑ –q <äXH¯ ˚
‘˚*ø£>± ‘·q dü«+‘· dæ<ë∆+‘êìï HÓ–+Z #·T ø√e ªª|ü⁄≥Tºø,£ eTTdü*‘·q+, s√>∑+, eTs¡D+` ãT<äT&∆ TÉ ªìsê«D+µ nHêï&ÉT.
#·TÃ. á $<Ûä+>± |üPs¡«|üø£å+, dæ<ë∆+‘·+ nH˚ Çe˙ï u≤<Û‘ä √ ≈£L&ÉT≈£îì e⁄qïy˚. Áù|$T+∫q ãT<äT∆ì Á|üdü+>±\T, n‘·&ÉT s¡÷bı+
Á|üÁøÏj·T<ë«sê eTq <˚X¯+˝À ‘ê‹«ø£, ‘ê]ÿø£ yê]øÏ <ä÷s¡+ ø±e&É+, ˝Ò<ë Áù|$T+#·ì ~+∫q Á|ües¡HÔ ê ìj·Te÷e[ yÓTT<ä˝q’… e˙ï
|òüTs¡¸D rÁe+>± »]–, Ä Áø£eT+˝À eTq yê]‘√ ø£*dæe⁄+&É&É+`@<Ó’Hê u≤<Ûä‘√ ≈£L&ç Áø√&ûøç ]£ +∫ bÕ∞ uÛ≤wü˝À ª|æ≥ø£µ>± s¡÷bı+~+
‘·‘·«XÊÁdüÔkÕúsTT düeTTqï‘· kÕúsTTøÏ ÁbÕNq q<˚. ø√s¡T≈£îqï~ bı+<ä˝Òø£b˛‘˚ nB u≤<Û̊. #ês¡T. Ç$ $qj·T |æ≥ø£ (Á|ües¡HÔ ê ìj·Te÷
ø±\+˝ÀH˚ #˚]+~. Á|ü|ü+#·+‘√ eTq+ @s¡Œs¡#·T≈£îqï dü+ã+<Ûë e[), düT‘·Ô |æ≥ø£ (uÖ<ä∆ <Ûäs¡à+), n_Û<äeTà
q\+<ä, ‘·ø•å£ \ $X¯«$<ë´\j·÷˝À¢ Ä#ê
s¡T´\T m≈£îÿe>± ãT<äT∆ì uÀ<Ûäq\ô|’ $XÊ«dü
eTT+#˚yês¡ì eTq≈£î ‘·‘·«XÊÁdüÔ #·]Á‘· #ÓãT s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) sêh
‘·Tqï~. ìC≤ìøÏ uÖ<ä∆+ Á|üã\+>± eTq ø£$T{° düuÛÑT´\T, sêh XÊdüqeT+&É* düuÛÑT´\T.
26
e÷]ÿ ‡düTº uÛ≤s¡rj·T ‘·‘«· XÊÁkÕÔìï Oqï‘·•Ksê\≈£î #˚]qà uÖ<ä+∆
|æ≥ø£ (uÖ<ä∆ eT‘·+) nH˚ eT÷&ÉT uÛ≤>±\T>±
uÛÑ>∑e+‘·Tì ñìøÏì ãT<äT∆&ÉT |ü]>∑Dq˝ÀøÏ rdüTø√˝Ò<äT.
ñHêïsTT.
uÛÑ>∑e+‘·Tì ñìøÏì ãT<äT∆&ÉT |ü]>∑Dq
˝ÀøÏ rdüTø√˝Ò<äT. <˚e⁄&ÉTHêï&Ü ˝Ò&Ü nqï
ªª
<˚e⁄&ÉTHêï&Ü ˝Ò&Ü nqï Á|üX¯ïqT nqedüs¡yÓTÆq Á|üX¯ï>±, nÁ|üdüTÔ
‘·yTÓ qÆ ~>± uÛ≤$+#ê&ÉT. e÷qe⁄\ ñìøÏøÏ >±ì, yê] u≤<Û\ä
Á|üXï¯ qT nqedüsy¡ TÓ qÆ Á|üXï¯ >±, nÁ|üdTü ‘Ô y· TÓ qÆ ≈£î, <äT'U≤ìøÏ ø±s¡DuÛ÷Ñ ‘·yTÓ qÆ yê{Ï ñìøÏøÏ >±ì, yê{Ïì ‘=\
~>± uÛ≤$+#ê&ÉT. e÷qe⁄\ ñìøÏøÏ >±ì, –+#˚ Á|üj·T‘êïìøÏ>±ì <˚e⁄&ç‘√ m≥Te+{Ï dü+ã+<ÛäeT÷
yê] u≤<Ûä\≈£î, <äT'U≤ìøÏ ø±s¡DuÛÑ÷‘·yÓTÆq ˝Ò<ìä ãT<äT&∆ TÉ ‘·\#ê&ÉT. <˚e⁄&ÉT ˝Ò&qÉ ï $wüj÷· ìï #·]+à #·&+É
yê{Ï ñìøÏøÏ >±ì, yê{Ïì ‘=\–+#˚ Á|üjT· ‘êï
ìøÏ>±ì <˚e⁄&ç‘√ m≥Te+{Ï dü+ã+<ÛäeT÷ ≈£L&Ü nqedüs+¡ nqï+‘·>± ãT<äT&∆ TÉ <˚e⁄&ç ndæ‘Ô ê«ìï ìsêø£
˝Ò<äì ãT<äT∆&ÉT ‘·\#ê&ÉT. <˚e⁄&ÉT ˝Ò&Éqï ]+#ê&ÉT.
$wüj·÷ìï #·]Ã+#·&É+ ≈£L&Ü nqedüs¡+
nqï+‘· > ± ãT<ä T ∆ & É T <˚ e ⁄&ç ndæ Ô ‘ ê«ìï
ìsêø£]+#ê&ÉT. e÷qe⁄\T #˚ùd |üqT\T dü«‘·'
µµ
@MT Ä•+#·≈£î+&Ü Ç<ä+‘ê düèwæºùdÔ n‘·&ÉT
bÕ\T‘êπ> #·+{Ï|æ˝≤¢&Ó’Hê nsTTe⁄+&Ü*.
$düÔ]+∫ ã\|ü&É kÕ>±sTT. Á≈£Ls¡yÓTÆq Væ≤+dü
<ë«sê s¡ø£ÔbÕ‘·+ <ë«sê á $düÔs¡D≈£î bÕ\Œ
dæ<y∆ä TÓ qÆ $. n+fÒ @<√ nr‘· X¯øÔÏ mø£ÿ&çqT+#√ ˝Òø£b˛‘˚ |æ∫Ãyê&Ó’Hê nsTTe⁄+&Ü*.µµ &ܶs¡T. ∫qï ‘Ó>∑\yê]ì Vü≤‘·e÷s¡Ã&ÉyÓ÷,
XÊdæùdÔ, Ä<˚•ùdÔ #˚ùd$ ø±e⁄. Ä |üqT\ |òü* Ç<ä+‘ê <˚e⁄&ç düèwæº nsTTq|ü⁄&TÉ ˝À≈£î\T ˝§+>∑BdüTø√e&Éy÷Ó #˚XÊs¡T. ˝§+–q yê]#˚‘·
‘ê\÷, |üs¡´ekÕHê\÷ n+‘˚. á |üqT\ ‘·eT ø√]ø£\T rs¡ÃeTì n‘·&˚ düèwæ+º ∫q edüTÔ <ës¡TDyÓTqÆ XÊØs¡ø£ ÁX¯eT #˚sTT+#˚yês¡T. es¡í
e\q, |ò*ü ‘ê\ e\q ø£*>π <äT'U≤ìï ìyê e⁄\qT n‘·&çπø HÓ’y˚<ä´+ ô|≥¶+ ˝Ò<ë ã* e´edüúqT $düÔ]+#·&É+ <ë«sê ‘·eT <√|æ&ûøÏ
]+#·&ÜìøÏ #˚ùd Á|üj·T‘·ï+˝À ≈£L&Ü m≥T Çe«&É+ m+<äT≈£î?µµ ˇø£ dæús¡yÓTÆq #·Á{≤ìï @s¡Œs¡#·ã÷qT≈£îHêïs¡T.
e+{Ï nr‘·X¯øÏÔ Á|üy˚Tj·TeT÷ ˝Ò<äT. ªªdüèwæº+∫q<˚e⁄&ÉT ˇø£&˚ nsTTq|ü⁄&ÉT ã\Á|üjÓ÷>∑+ <ë«sê kÕ~Û+#·T≈£îqï n~Ûø±
ˇø£ÿ ãT<äT∆&˚>±<äT, uÛ≤s¡rj·T uÛÖ‹ø£ Ç+<äs¡T <˚e⁄fi¢̄qT |üPõ+#·&É+ m+<äT≈£î?µµ sêìøÏ kÕe÷õø£ düeTs¡qú , ÄyÓ÷<ä+ ø£*Œ+#·T
yê<ä+˝Àì $$<Ûä XÊK\ yê<äq\˙ï e÷qe ªªø£qTø£ ùV≤‘·Tã<ä∆+>± Ä˝À∫ùdÔ <˚e⁄&ç ø√&ÜìøÏ j·TC≤„\T, Áø£‘T· e⁄\T $]$>± ìs¡«
ø±sê´#·s¡D≈£î, |òü*‘ê\≈£î @ nr‘· X¯ø°Ô ø±s¡ ñìøÏ nyêdüeÔ eTì ‘˚\TÔqï~µµ. Væ≤+#·kÕ>±s¡T. Ä ø£s¡àø±+&É <ë«sê ‘·eT
D+ ø±<äì, n≥Te+{Ï nr‘· X¯øÏÔ Á|üy˚Tj·T+ á yê<äq\qT |ü]o*ùdÔ kÕ+K´yê<ä+ Hêj·T≈£î\qT, jÓ÷<ÛTä \qT dü+‘·è|æ|Ô ]ü #˚yês¡T.
˝Ò<ìä , <ëì ñìøÏì |ü]>∑D+Ï #·e\dæq nedü Á|üuÛ≤e+ ãT<äT∆&çô|’ ñqï≥Tº nì|ædüTÔ+~. Ä$<Û+ä >± ‘·q #·T≥÷º Á≈£Ls¡yTÓ qÆ Væ≤+dü,
s¡+ ˝Ò<ìä uÛ≤$+#êsTT. ãT<ä∆ #·]Á‘· s¡∫+∫q nsTT‘˚ uÖ<ä∆+ n+fÒ πøe\+ ìØX¯«s¡yê<ä+ s¡øbÔ£ Õ‘·+, <äT'K+, y˚<qä , nD∫y˚‘· ø£eTTàø=ì
nX¯«|òüTÀwüß&ÉT ãT<äT∆&ç ìØX¯«s¡yê<ä+ >∑T]+∫ e÷Á‘·yT˚ ø±<äT. n+‘·≈î£ eTT+<äTes¡≈L£ ‘·q ‘Ó>˝∑ À|ü\ ñqï
$es¡+>± ù|s=ÿHêï&ÉT. ªªÁ|ü|ü+#·+ áX¯«s¡ ãT<äTì∆ nVæ≤+kÕeT÷]Ô>±, XÊ+‹ Á|üuÀ ùd«#·Ã¤, Á|üC≤‘·+Á‘· yê‘êes¡D+ Vü≤]+#·T≈£î
düèwæº >∑qTø£ nsTT‘˚ n~ m+<äT≈£î e÷s¡TŒ≈£î <Ûä≈£î&ç>± n+<äs¡÷ |ü]>∑DÏkÕÔs¡T. j·T»„j·÷ b˛e&É+ ãT<äT&∆ ìç düV≤ü »+>±H˚ ø£~*+∫+~.
˝Àqe⁄‘√+~? m+<äT≈£î HêX¯q+ ne⁄‘√+~? >±\qT, ø£sà¡ ø±+&É\qT ãT<äT&∆ TÉ rÁe+>± e´‹ |ü]dæ‹ú ˝À e∫Ãq á e÷s¡TŒ≈£î es¡<Z √|æ&û
<äT'K+, $|ü‘·TÔ m+<äT≈£î dü+uÛÑ$düTÔHêïsTT? sπ øÏ+#ê&ÉT. BìøÏ >∑\ ø±s¡D≤\T ‘Ó*j·÷\+fÒ ø±s¡DeTì, <ëìì m~]+#·&ÜìøÏ es¡bZ ˛sê
eT+∫, #Ó&ÉT, |ü]X¯ó<ä∆+ ø£\Twæ‘·+` Ç˝≤ ãT<äT∆ì ø±\+Hê{Ï #ê]Á‘·ø£ H˚|ü<∏ä´+ ns¡ú+ ≥y˚T e÷s¡ZeTì ìsê∆]+#·>∑*–q #ê]Á‘·ø£
|üsd¡ Œü s¡ $s¡T<äy∆ TÓ qÆ $ m+<äT≈£îHêïsTT?µµ ø±yê*. ne>±Vü≤q Ä ø±\+˝À @s¡Œ&É&+É ndü+uÛeÑ +.
ªª#Ó‘’ q· ´+ ø£*–q Je⁄˝À¢ e´ø£eÔ Tj˚T $#ê |üX¯óbÕ\q Á|ü<Ûëq yê´|üø£+>± ñqï Á|ü|ü+#·eT+‘·{≤ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+
s¡+, dü+‘√wü+, Áù|eT, <˚«wü+ e+{Ï \ø£åD≤ kÕúsTT qT+&ç e´ekÕj·T+ Á|ü<Ûëq ñ‘·Œ‹Ô $dü]Ô +∫ XÊÁdü,Ô #ê]Á‹ø£ |ü]XÀ<Ûqä \T n_Ûeè~∆
\˙ï uÛÑ>∑e+‘·T&ç |üH˚ nsTT‘˚ n‘·>±&ç≈£Lÿ&Ü $<Ûëq+>± e÷]q Áø£eT+˝À ø=ìï >∑D≤\T #Ó+~q ‘·sê«‘· e÷Á‘·yT˚ , es¡<Z √|æ&ìû n+‘·+
Ä \ø£Då ≤\T+&Ü* ø£<ë? ne˙ï ñ+fÒ n‘·&TÉ ø£*dæ ‘Ó>∑\T>± @s¡Œ&ܶsTT. á ‘Ó>∑\˝À #˚jT· >∑\ ø±]àø£es¡+Z dü+|òTü {Ï‘y· TÓ Æ b˛sê&É≥+
|ü]|üPs¡T&í ˝Ó ≤ ne⁄‘ê&ÉT?µµ. ªªáX¯«s¡T&˚ düèwæøº s£ Ô¡ uÛ≤>∑kÕ«eT´>∑D≤\ eT<Ûä´ düVü≤Jeq+ ø√dü+ ÁbÕs¡+_Û+∫q ‘·sê«‘· e÷Á‘·y˚T es¡Z <√|æ&û
nì, n+<äs÷¡ n‘·&øπç <ëk˛Vü≤+ nHê* nì ˇø£ $<Ûyä TÓ qÆ Á|üC≤‘·+Á‘· \ø£Då ≤\T>∑\ bÕ\Hê dü«uÛ≤yêìï >∑T]Ô+#·&+É >±ì, <ëì eT÷\ø±s¡
n+fÒ eTq+ eT+∫>±H˚ ñ+&Ü*‡q |üì@eTT+ e´edüú ñ+&˚$. á ‘Ó>∑˝À¢ ˇø£yÓ’|ü⁄ es¡Z D≤\qT yÓ‹øÏ |ü≥Tºø√e&É+>±ì, |ü]cÕÿs¡
~? eTq+ #˚dæ+~ eT+∫ nsTTHê, #Ó&ÉT $uÛ»Ñ q »s¡T>∑T‘·÷ ñ+&çq|üŒ{Ïø,° Ç+ø√ yÓ|’ ⁄ü e÷s¡Z+ ø£qT>=q&É+>±ì kÕ<Ûä´|ü&ÉT‘·T+~.
nsTTHê n~ n+‘ê n‘·>±&ç düèùwº ø£<ë?µµ Ä ‘Ó>∑˝Àì ñqï‘·kÕúsTT Á|ü»˝À¢ ùd«#êä n+<äTøπ Ç~ |ü+<∏=$Tà<√ X¯‘êã∆+˝À e÷sYÿ‡,
<äT'K+, u≤<Û\ä T, #Ó&TÉ ` Ç≥Te+{Ï yÓTqÆ dt j·TT‘· yê‘êes¡D+ ñ+&˚~. Ä $<Û+ä >± ñ m+¬>˝Ÿ‡\≈£î kÕ<Û´ä yÓT+Æ ~. <ëìøÏ 2500 dü+e
bÕsTT+≥T¢ <˚e⁄&ç düèwæºø±eì nqT≈£î+fÒ qï ‘Ó>∑˝À¢ XÊ≈£î´\T nH˚ ‘Ó>∑≈£î #Ó+~qyê&ÉT ‘·‡sê\≈£î eTT+<äT ñ+&çq ãT<äT∆&çøÏ m˝≤
‘·øÏÿq$ e÷Á‘·+ <˚e⁄&ç düèwæº nsTTe⁄+&Ü\ì ãT<äT∆&ÉT. *#·Ã¤M, eJ®j·TT\T, eT\T¢\T e+{Ï kÕ<Û´ä |ü&TÉ ‘·T+~?
m˝≤ #Ó|Œü >∑\+?µµ ‘Ó>∑\T ≈£L&Ü á ø√e≈£î #Ó+~qy˚. ‘·q #·T≥÷º Äe]+#·T≈£îqï yê‘êes¡D+
ªªuÛÑ>∑e+‘·T&˚ düèwæº ø£s¡Ô nsTT‘˚ n‘·&˚<√ Ç<˚ ø±\+˝À eT>∑<Ûä, ø√dü\ e+{Ï ãT<äT∆ìøÏ y˚<äHêuÛÑ]‘·+>± ø£q|ü&ç+<˚ ‘·|üŒ
Ä•+∫ á düèwæº #˚dæ e⁄+&Ü*. @<√ Ä•+#ê sêC≤´\T @s¡Œ&É&É+ ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ+~. bÕX¯$ø£ <√|æ&û es¡|Z ⁄ü nD∫y˚‘>· ± ø£qã&É˝<Ò Tä . á
&É+fÒ n˝≤ Ä•+∫q~ n‘·&eç <ä› ˝ÒqfÒº >∑<ë. yÓTqÆ ã\ Á|üj÷Ó >∑+‘√ ∫qï ∫qï ‘Ó>\∑ Á|ü» y˚<qä qT, <äT'U≤ìï ìyê]+#·&yÉ TÓ ˝≤ nqï<˚
n+fÒ n‘·&TÉ |ü]|üPs¡T&í ˝Ó ≤ ne⁄‘ê&ÉT? ˇø£yfi˚ ¯ \qT }#·ø√‘· ø√dæ yê] e´ekÕj·T uÛ÷Ñ eTT ãT<äT∆&ç Á|ü<Ûëq düeTdü´ nsTT+~. n+<äTπø Ä
\qT ÄÁø£$T+#·&É+ <ë«sê á sêC≤´\T <äT'KeTj·T yê‘êes¡D+ qT+∫ <ä÷s¡+>±
27
uÛ≤s¡rj·T ‘·‘«· XÊÁkÕÔìï Oqï‘·•Ksê\≈£î #˚]qà uÖ<ä+∆ e÷]ÿ ‡düTº
Áu≤Vü≤àDT\T ‘·eT uÛ≤s¡´\e˝… ‘·eT ‘·\T¢\T
ªª ‘·q #·T≥÷º Äe]+#·T≈£îqï yê‘êes¡D+ ãT<äT∆ìøÏ
y˚<Hä êuÛ]Ñ ‘·+>± ø£q|ü&+ç <˚ ‘·|Œü <√|æ&û es¡|Z ⁄ü nD∫y˚‘>· ±
ø£qã&É˝<Ò Tä . á y˚<qä qT, <äT'U≤ìï ìyê]+#·&yÉ TÓ ˝≤ nqï<˚
≈£L&Ü dü+‘êqe‘·T˝Òqì, yês¡T≈£L&Ü |æ\*¢ ï
ø£ì ô|+#·&+É e\H˚ ‘êeTT e#êÃeTì m˝≤
eTs¡∫b˛‘·THêïs¡T.? ÁãVü≤à H√{Ï qT+&ç
ãT<äT∆&ç Á|ü<Ûëq düeTdü´ nsTT+~. n+<äTπø Ä <äT'KeTj·T e#êÃeT+≥÷ m˝≤ #Ó|ü ø√>∑\T>∑T‘·THêïs¡T?µµ
yê‘êes¡D+ qT+∫ <ä÷s¡+>± ñ+&ÉeTì |Á uü À~Û+#ê&˚ ‘·|Œü eT] Hê\T>∑T ≈£î˝≤\T ñìøÏ˝À ñqï e÷≥
<ëìì e÷s¡Ã&ÜìøÏ m<äTs¡T ‹]– b˛sê&ÉeTì #Ó|üŒ˝Òø£ ì»y˚T ø£<ë? n$ m˝≤ e#êÃsTT? nì n&ç–q
yê]øÏ ãT<äT∆&û $<Ûä+>± düe÷<Ûëq+ #ÓbÕŒ&ÉT.
b˛j·÷&ÉT. ªªuÛÑ÷$T MT<ä ˙s¡T Ç+øÏ eT{Ϻ ‘˚*q ‘·sê«‘·
µµ
ñ+&ÉeTì Á|üuÀ~Û+#ê&˚ ‘·|Œü <ëìì e÷s¡Ã
&ÜìøÏ m<äTs¡T ‹]– b˛sê&ÉeTì #Ó|üŒ˝Òø£
kÕ–+~. m<äT*› ï, >∑TÁsê*ï e´ekÕj·T+˝À
ñ|üjÓ÷–ùdÔ ñ‘·Œ‹Ô ÁãVü‰à+&É+>± ô|s¡T>∑T
yÓTT<ä{À¢ |ü⁄≥>º =&ÉT>∑T\T e+{Ï$ |ü⁄≥Tºø=#êÃsTT.
Ä ‘·sê«‘· Áø£eT+>± H˚\ô|’ bÕπø r>∑\T, ∫qï
∫qï yÓTTø£ÿ\T, ‘·sê«‘· #Ó≥T¢ |ü⁄≥Tºø=#êÃsTT.
b˛j·÷&ÉT. ‘·T+~. <ëì e\q sêE\≈£î Ä<ëj·T+ ô|s¡T>∑T á düeTj·T+˝ÀH˚ |ü⁄≥Tºø=∫Ãq Je⁄\T Áø£eT+>±
<äT'KeTj·T Á|ü|ü+#êìøÏ <ä÷s¡+>± ñ ‘·T+~. yê´bÕs¡T\≈£î yê´bÕs¡+, ˝≤uÛ≤\T eTìwæ s¡÷|ü+ bı+<ësTT. M]øÏ uÛ÷Ñ $T MT<ä
+&É≥+ø√dü+ uÖ<ä∆ Äsêe÷\T, $Vü‰sê\T ô|s¡T>∑T‘êsTT. n+<äTe\q Áø£eT+>± uÖ<ë∆ìøÏ ñqï yÓTTø£ÿ\ ∫es¡qTqï <Ûëq´+ \_Û+∫+~.
nedüse¡ Tj·÷´Ç. Hê{Ï düe÷»+˝Àì ñ‘·Œ‹Ô Ä<äsD¡ ô|s¡>k∑ Õ–+~. X¯SÁ<äT˝Ò>±ø£ yê´bÕs¡T <ëìì rdüT≈£îb˛sTT ‹ì ø£&TÉ |ü⁄ ì+|ü⁄ø=ì
$<Ûëqy˚T ø£&TÉ <äTsêàs¡+Z >±, X¯SÁ<äT\ô|’ <ës¡TD \T, Áø£eT+>± sêC≤´~ÛH˚‘·\T uÖ<ä∆+yÓ’|ü⁄ eTsêï&ÉT e#˚à dü]øÏ eT∞¢ <Ûëq´+ |ü⁄≥Tºø=∫Ã+
yÓTÆq XÊØs¡ø£ Væ≤+dü s¡÷|ü+˝À kÕ>∑T‘√+~. yÓTT>∑TZ#·÷|ü&É+ ô|]–+~. Áu≤Vü≤àD es¡Z+ ~. Ç˝≤ Äø£* ø£*–q|ü⁄&É˝≤¢ e∫à <Ûëq´+
<ëìøÏ <ä÷s¡+>± ñqï uÖ<äT\∆ T _Û≈îå£ e⁄˝…H’ ês¡T. ˇ+≥]<Ó’ b˛sTT+~. Áu≤Vü≤àD≤~Û|ü‘·´+‘√ ùdø£]+#·T≈£îb˛‘·Tqï eTqTwüß˝À¢ ø=+<ä]øÏ
ñ‘·Œ‹Ô Áø£e÷ìøÏ <ä÷s¡+>± b˛e&É+, ‘·eT ≈£L&çq es¡í e´edüú ø=qkÕ>∑&É+ ø£wüº kÕ<Ûä´yÓTÆ ã<ä∆ø£+ |ü⁄{Ϻ+~. Äø£˝Òdæq Á|ürkÕØ e∫Ã
eT‘· Á|ü#êsêìøÏ nedüs¡yÓTÆq <Ûäq+ø√dü+ b˛sTT+~. <Ûëq´+ ùdø£]+#·T≈£îb˛j˚T ø£+fÒ ˇπøkÕ]
bÕ\ø£esêZ\ b˛wüDô|’ Ä<Ûës¡|ü&Ée\dæ sêe ãVüQXÊ uÛ≤s¡‘·<˚X¯ #·]Á‘·˝À ≈£î\e´ m≈£îÿe <Ûëq´+ rdüT≈£îb˛sTT <ë#·T≈£îì
&É+`á ¬s+&É÷ ø±\Áø£eT+˝À uÖ<ë∆ìï edü≈ú î£ Ç+‘·es¡≈î£ m<äTs¬ q’ n‹ X¯øeÔÏ +‘·yTÓ qÆ ‹eq#·Tà ø£<ë nqï Ä˝À#·q Ä ã<äø∆ +£ qT+∫
~>∑C≤sêÃsTT. düyê\T>± uÖ<ë∆ìï ù|s=ÿqe#·TÃ. ≈£î\e´edüqú T |ü⁄{Ï+º ~. n<˚ kÕ«sêúìøÏ <ë] rdæ+~. <ëì
á ~>∑C≤]q Á|ü‹≈£L\Áø£e÷ìï #·÷ùd <Ó’e ì]à‘·+>± ù|s=ÿ+≥÷ eTqTe⁄ Ç˝≤ qT+#˚ Ä#êsê\T |ü⁄{≤ºsTT. uÛÑ÷eTT\≈£î
eTT+<äT uÖ<ä+∆ Á|üã\+>± m˝≤ $dü]Ô +∫+<√ #ÓbÕŒ&ÉT ªª‘·qT düèwæ+º ∫q á $XÊ«ìï |ü]s¡ø+åÏ Vü≤<äT›\T, Vü≤≈£îÿ\T e#êÃsTT. ‘·eT uÛÑ÷$T‘√
#·÷&Ü*‡e⁄+~. eTq <˚X¯+˝À |ü⁄{Ϻq á #·&ÜìøÏ uÛÑ>∑e+‘·T&ÉT ‘·q <ë«sê e∫Ãq bÕ≥T |üøÿ£ yê&ç uÛ÷Ñ $Tì <=+–*+#˚ ‘·|ü &ÉT
uÖ<ä+∆ <˚X<¯ X˚ Ê\≈£L m˝≤ $dü]Ô +∫+<√ #·÷ùdÔ e÷qe⁄\≈£î $$<Ûä eè‘·TÔ\qT, u≤<Ûä´‘·\qT, ãT<äT\∆ T e#êÃsTT. á <=+>∑‘q· +, nã<ë∆\T
n~ Çø£ÿ&É Á|ü»˝À¢ m+‘√ ÁbÕ#·Ts¡´+ bı+~+ $<ÛTä \qT ìs¡sí TT+#ê&ÉT. ‘·q H√{Ï qT+&ç |ü⁄{qºÏ Ä&É≥+ e+{Ï ‘·|ü &ÉT ãT<äT*∆ ï n]ø£≥&º ÜìøÏ,
<äì ns¡ú+ ne⁄‘·T+~. n≥Te+{Ï $düèÔ‘· Áu≤Vü≤àDT\≈£î #·<äTe⁄#Ó|üŒ&É+, y˚<ë\qT ‘·|ü#˚dæq yê]ì •øÏå+#·&ÜìøÏeTqTwüß\T
Á|üC≤<äs¡D bı+<ä&ÜìøÏ ø±s¡D+ uÖ<ä∆+ ìs¡« n<Ûä´j·Tq+ #Ój·T´&É+, ‘·eT ø=s¡≈£î, Ç‘·s¡T\ ‘·eT˝À ˇø£]ì mqTï≈£îì n‘·&øç Ï n~Ûø±s¡+
Væ≤+∫q #ê]Á‘·ø£ bÕÁ‘· e÷Á‘·yT˚ . ø=s¡≈î£ (»+‘·Te⁄\qT) ã\T*e«&É+, <ëHê\T, Ç#êÃs¡T. n˝≤ •øÏå+#˚ |üì #˚düTÔqï+<äT≈£î
uÖ<ä∆+ Væ≤+düqT, sê»´ø±+ø£åqT e´‹πs ø±qTø£\T, Çe«&É+, |ü⁄#T· Ãø√e&É+ nH˚ $<ÛTä \T n‘·ìøÏ ‘·eT <Ûëq´+ qT+&ç ø=+‘· yê{≤
øÏ+∫+~. z&çb˛sTTq ‘Ó>∑\ Á|ü»\T ø=‘·Ô>± ìs¡sí TT+#ê&ÉT. uÛTÑ C≤\ qT+&ç |ü⁄{Ïqº ø£Áå ‹j·TT Ç#êÃs¡T. Ä $<Ûä+>± ‘·eT˝Àì n‘·´+‘·
ã\|ü&ÉT‘·Tqï eT>∑<Ûä, ø√dü\ e+{Ï kÕÁe÷ \≈£î Á|ü»*ï s¡øÏå+#·&É+, ø±qTø£\T Çe«&É+, düeTs¡T&ú q’Ó yê&çì e÷qe⁄˝Ò mqTï≈£îì n‘·&ìç
C≤´\˝À X¯SÁ<äT\T>± u≤ìdü ã‘·T≈£î\T ã\T*e«&É+, y˚<ë<Ûä´j·Tq+ #˚j·T&É+, uÛÀ>± sêE>± #˚XÊπs ‘·|üŒ @ <˚e⁄&É÷ ≈£î˝≤*ï
ã‘·T≈£î‘·THêïs¡T. M] Äy˚<qä qT, u≤<Ûqä T uÖ<ä+∆ \≈£î ˝ÀqT>±≈£î+&Ü <ä÷s¡+>± ñ+&É≥+ nH˚ düèwæº+#·˝Ò<äT. e÷qe⁄˝À¢ ø=+<äs¡T ‘·eT+‘·≥
Á|ü‹_+_+∫+~. |üXó¯ e⁄\qT j·TC≤„\˝À ã* $<ÛäT\T ìs¡ísTT+#ê&ÉT. ‘·q ‘=&É\ qT+&ç ‘êy˚T nã<ë∆˝≤&É≥+, <=+>∑‘q· + #ÓjT· ´&É+
Çdü÷Ô e´ekÕj·T+˝À |üX¯óe⁄\≈£î ã<äT\T »ìà+∫q yÓX’ ó¯ ´\≈£î |üXó¯ ô|+|üø+£ , yê´bÕs¡+, e+{Ï ‘·|ü &ÉT |üqT\≈£î <ä÷s¡+>± ñ+&Ü\ì,
X¯SÁ<äT\qT $ìjÓ÷–+#˚yês¡T. |ü~, |ü~ùV≤qT e&û\¶ ≈£î n|ü*e«&É+, e´ekÕj·T+ #˚jT· &É+ eT+∫ |ü<ä∆‹ô|’ eTqdüT \>∑ï+ #Ój·÷´\ì
eT+~ X¯SÁ<äT\T ˇø£ ãs¡TyÓ’q sê‹Hê>∑*ì nH˚ $<ÛTä \T ìs¡sí TT+#ê&ÉT. ‘·q bÕ<ë\ qT+&ç |üPqT≈£îHêïs¡T. Ä $<Û+ä >± <Ûë´q+˝À ìeT>∑ï
yÓ÷düT≈£î+≥÷ bı˝≤\T <äTH˚ïyês¡T. Ç+ø√|üøÿ£ »ìà+∫q X¯SÁ<äT\≈£î e÷Á‘·+ uÛÑ>∑e+‘·T&ÉT yÓTÆ ñqïyêπs Áu≤Vü≤àDT\T. eT]ø=+<äs¡T
j·T»„+˝À m<äTH› √, >∑TÁsêH√ï ã* Ç∫à <ëìì ˇπøˇø£ $~Û ìs¡sí TT+#ê&ÉT. m<äTs¡T #Ó|Œü ≈£î+&Ü $yêVü≤ J$‘·+ #˚ã{Ϻ yê´bÕs¡+ #ÓjT· ´&É+
bÕ\≈£î\T e+&ÉT≈£î ‹H˚yês¡T. á H˚|ü<∏ä´+˝À ‘·øÏÿq eT÷&ÉT ≈£î˝≤\≈£L ùde#˚j·T&Éy˚T ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. yêπs yÓ’X¯ó´\T. $T–*qyês¡T
j·TC≤„\qT ãT<äT∆&ÉT e´‹πsøÏ+#·&É+ X¯SÁ<äT X¯SÁ<äT\ $~Û.µµ ‘=*s√E˝À¢ y˚≥ <ë«sê Jeq+ kÕ–+#˚
\¬ø+‘√ kÕqT≈£L\yÓTÆq n+X¯+ nsTT+~. Áu≤Vü≤àDT˝Ò ÁãVü≤à≈£î ì»yÓTqÆ dü+‘êq yês¡T. Mπs X¯SÁ<äT\T.µµ
n+‘˚>±<äT, ãT<äT∆&ç Á|ü#ês¡+ ã\|ü&ÉT‘·Tqï eTì, n‘·&ç ì»yÓTqÆ yês¡dTü \ì, ÁãVü≤à H√{Ï ãT<äT&∆ TÉ ≈£î\e´edüú s¡÷bı+~+∫q rs¡T
ø=B› bÕ\≈£î\˝À ˇø£ uÛ≤>∑+ (sêE\T, yê´bÕ qT+&ç |ü⁄{≤ºs¡ì yê~+∫q yê]ì ãT<äT∆&ÉT >∑T]+∫ #Ó|Œæ +~ dü]>±ø£b˛sTTHê, ≈£î\e´edüú
s¡esêZ\T) <ëìøÏ kÕqT≈£L\+>± düŒ+~+#· |ü]Vü≤dæ+#ê&ÉT. ªªÇ˝≤ #Ó|ü≈£î+≥÷ ‹]π> yÓTT<ä{Ï qT+N/nHê~>± ñqï @sêŒ≥T ø±<äì,
28
e÷]ÿ ‡düTº uÛ≤s¡rj·T ‘·‘«· XÊÁkÕÔìï Oqï‘·•Ksê\≈£î #˚]qà uÖ<ä+∆
Ç~ uÛÑ>∑e+‘·T&ç ìs¡íj·T+ ø±<äì, @ e÷s¡TŒø°
M\T˝Òì e´edü>ú ± ≈£î\ e´edüqú T #·÷&Ésê<äì
ãT<äT∆&ÉT ‘·q $es¡D <ë«sê ìsê∆]+#·>∑*
>±&ÉT. uÛ>Ñ e∑ +‘·T&çì ‹s¡dÿü ]+#·&yÉ T˚ >±ø£ ªÄ‘·àµ
nH˚ uÛ≤eqqqT ≈£L&Ü ãT<äT&∆ TÉ ‹s¡dÿü ]+#ê&ÉT.
ªª ãT<äT∆&ÉT ≈£î\e´edüú s¡÷bı+~+∫q rs¡T >∑T]+∫
#Ó|Œæ +~ dü]>±ø£b˛sTTHê, ≈£î\e´edüú yÓTT<ä{Ï qT+N/nHê
~>± ñqï @sêŒ≥T ø±<äì, Ç~ uÛ>Ñ e∑ +‘·T&ç ìs¡jí T· + ø±<äì,
X¯Øs¡+ q•+∫Hê Ä‘·àøÏ #êe⁄˝Ò<äì, n~ @ e÷s¡TŒø° M\T˝Òì e´edüú>± ≈£î\ e´edüúqT #·÷&Ésê<äì
|üs¡e÷‘·à˝À uÛ≤>∑eTì, á Ä‘·à X¯Øs¡+ ãT<äT&∆ TÉ ‘·q $es¡D <ë«sê ìsê∆]+#·>*∑ >±&ÉT.
q•+#êø£ eTs√ X¯Øs¡+˝ÀøÏ Á|üy˚•+#·&ÉyÓ÷
˝Òø£ |üse¡ ÷‘·àqT #˚sT¡ ø√e&Éy÷Ó »s¡T>∑T‘·T+<äì
uÛ≤eyê<äT\T ñ|üìwü‘T· \Ô ˝À #Ó|Œæ q yê<äqqT
µµ
ãT<äT∆&ÉT ìs¡›«+<ä+>± ‹s¡düÿ]+#ê&ÉT. á n+fÒ ø£åD+ ÁøÏ‘·+ eT+≥ y˚s¡T. á ø£åD+ Ç|ü&ç+ø√ Á|üXï¯ m<äTs¡e⁄‘·T+~. uÖ<ä+∆
Áø£eT+˝À ªÁ|ür‘·´düeTT‘êŒ<ä+µ nH˚ dü÷Á‘êìï eT+≥ y˚s¡T. qTe⁄« #·÷ùd~ #·eTTs¡T y˚&çøÏ bÕ\ø£es¡Z Á|üj÷Ó »Hê\qT ø±bÕ&˚ eT‘·+>±
Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT. Ä‘·àqT |üP]Ô>± ‹s¡düÿ]+ eT+&çb˛j˚T Áø£e÷ìï e÷Á‘·y˚T. e÷]b˛j·÷ø£ eTq <˚X¯ bÕ\ø£esêZ\T eT∞¢
#·&+É <ë«sê uÖ<ä+∆ ‘·øÿÏ q eT‘ê\ìï+{ÏøH£ êï n<˚ $<Û+ä >± á $X¯«eT+‘ê ìs¡+‘·s+¡ yÓ’~ø£ eT‘êìï m+<äT≈£î Áb˛‘·‡Væ≤+#êsTT?
$_ÛqïyÓTqÆ $•wü‘º q· T dü+‘·]+#·T≈£î+~. ªÁ|ür »]π> e÷s¡TŒ\/ Á|üÁøÏjT· \ düeTT<ëj·T+. @B m+<äT≈£î uÖ<ë∆ìï |üø£ÿqu…{≤ºsTT?
‘·´düeTT‘êŒ<ä+µ ˇø£ >∑‹‘ê]ÿø£ dü÷Á‘·+. ªªá XÊX¯«‘·+ ø±<äT. eTq <˚X¯+˝À es¡Z <√|æ&ûøÏ ‘√&ÉŒ&˚ ˇø£
$X¯«+˝À Á|ürB ìs¡+‘·s¡+ e÷s¡T‘·÷H˚ ñ n+<äTe\¢H˚ Ä‘·à≈£L XÊX¯«‘·‘·«+ ˝Ò<äT— Á|ü‘˚´ø£yÓTÆq kÕe÷õø£, Ä]úø£ #·Á≥+>± ≈£î\
+≥T+~. ndü+U≤´ø£yÓTÆq e÷s¡TŒ\ düeTT<ë ≈£î\e´edüú≈£L XÊX¯«‘·‘·«+ ˝Ò<äT— <äT'U≤ìø°, e´edüú ñqï~. Ç~ eTq <˚X+¯ Á|ü‘´˚ ø£ \ø£Då +.
j·Ty˚T eTq≈£î >√#·]+#˚ Á|ü|ü+#·+. Á|ür y˚<qä ≈£L XÊX¯«‘·‘«· + ˝Ò<Tä . á dü‘´· y˚T C≤„q+ uÖ<ä+∆ Ä ≈£î\ e´edüqú T e´‹πsøÏ+∫+~. ≈£î\
e÷s¡TŒø° ø±s¡D+/ø±s¡D≤\T ñ+{≤sTT. á nHêï&ÉT ãT<äT&∆ TÉ . e´edüú ˝Ò≈£î+fÒ ‘·eT es¡Z <√|æ&ûì ø=qkÕ–+
e÷s¡TŒ ‹]– eTs=ø£ e÷s¡TŒøÏ/eT]ø=ìï e÷s¡TŒ ø£sà¡ ø±+&É\≈£î, es¡eí ´edü≈ú î£ e´‹πsø£+>± #·&+É bÕ\≈£î\≈£î #ê˝≤ Çã“+~ø£s+¡ >± ñ
\≈£î ø±s¡DeTÚ‘·T+~µµ. nqï~ <ëì kÕsê+ ì*∫+~ ø£qTø£H˚ &Üø£sº Y u≤u≤kÕôV≤uŸ n+uÒ +≥T+~. ø£qTø£ uÖ<ä+∆ ‘·eT≈£î nqT≈£L\+>±
X¯+. Á|ürB ìs¡+‘·s+¡ e÷πs≥|ü&ÉT XÊX¯«‘·yTÓ Æ <äÿsY uÖ<äe∆ T‘êìï d”«ø£]+#ê&ÉT. ø±˙ n|üŒ{ÏøÏ e÷]Hê <ëìì |üøÿ£ q u…{≤ºsT¡ . ≈£î\ e´edüqú T
q~ @B ñ+&É&É+ nkÕ<Ûä´+. ø±ã{Ϻ X¯Øs¡+ ø=ìï e+<ä\ dü+e‘·‡sê\≈£î eTTqTù| yÓ’~ø£ düeT]∆+#˚ yÓ’~ø£ eT‘êH˚ï ‹]– HÓ‹Ôq ô|≥Tº
q•+#êø£ Ä‘·à eTs√ X¯Øs¡+˝ÀøÏ Á|üy•˚ +#·&+É eT‘·+ ‹]– |ü⁄+E≈£îì uÖ<ë∆ìï >∑{ºÏ <Óã“ ≈£îHêïs¡T. ãT<äT∆ì nq+‘·s¡ ø±\+˝À uÖ<ä∆+
nH˚~ }Vü‰»ì‘·y˚T ‘·|üŒ yêdüÔe+ ø±<äT. rdæ+~. 18 XÊK\T>± ø±\Áø£eT+˝À N*b˛sTT+~.
n<˚ $<Û ä + >± Ä‘· à dü « s¡ Z y Ó ÷ , qs¡ ø £ y Ó ÷ nXÀ≈£î&ÉT yÓTT<ä˝…’q eTVü‰ kÕÁe÷»´ M{Ï˝À Á|ü<ÛëqyÓTÆq$ V”≤qj·÷q+, eTVü‰
#˚s¡Tø√e&É+ nH˚~ ã÷≥ø£+. Ä‘·à≈£î XÊ+‹ H˚‘·\T ôd’‘·+ uÖ<ë∆ìï d”«ø£]+#ês¡T. Ä<ä]+ j·÷q+. V”≤qj·÷q+ ã\V”≤q|ü&çb˛>±,
#˚≈£Ls¡Ã&ÜìøÏ ø£s¡à ø±+&É\T #˚j·TeTq&É+ #ês¡T. Ç‘·s¡ <˚XÊ\≈£î uÖ<ä∆+ $düÔ]+∫+~. eTVü‰j·÷q uÖ<ä+∆ ã\|ü&+ç ~. Bìì Ä#ês¡´
ã÷≥ø£+. á $<Ûä+>± $e]+∫ uÖ<ä∆+ ø±ì eTq <˚X¯+˝À m+<äT≈£î <Óã“‹qï~? Hê>±s¡T®qT&ÉT(14e X¯‘êã∆+) ‘·q X¯Sq´
nHê‘·àyê<ä+ nqï ù|s¡T ‘Ó#·TÃ≈£î+~. m+<äT≈£î yÓ’~ø£ eT‘·+ ‹]– |ü⁄+E≈£î+~? yê<ä+‘√ |üP]ÔkÕúsTT uÛ≤eyê<ä+>± e÷]Ã
ìs¡+‘·s¡+ e÷πs Á|ü|ü+#êìï nH˚ø£ <ä T 'U≤ìï »sTT+#ê\qï \ø£ å ´ +‘√ y˚XÊ&ÉT.
e÷s¡TŒ\ düeTT<ëj·T+>± #·÷&ÉeTì ãT<äT∆&ÉT s¡÷bı+~q uÖ<ä∆ ìj·Te÷\T _Û≈îå£ e⁄\qT ñ H˚{ÏøÏ 2500 dü+e‘·‡sê\ ÁøÏ‘·y˚T >∑‹
#ÓbÕŒ&ÉT. Bìì ns¡ú+ #˚düTø√&ÜìøÏ ¬s+&ÉT ñ ‘êŒ<äø£ ÁX¯eT qT+&ç $&É>={≤ºsTT. ˇø£ |üø£ÿ ‘·sêÿìï Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT ãT<äT∆&ÉT. <ë<ë|ü⁄
<ëVü≤s¡D\T #ÓbÕŒ&ÉT. ˇø£{Ï Á|üeVæ≤+#˚ q~. j·÷>±˝À¢ »+‘·T ã\T\qT e´e‹πsøÏ+#·&É+ n<˚ ø±\+˝À uÛÖ‹ø£yê<ëìï eTT+<äT≈£î
<ë«sê e´ekÕjÓ÷‘·Œ‹ÔøÏ ‘√&ÉŒ&çqB uÖ<äy∆ T˚ . ‘Ó#êÃs¡T ˝Àø±j·T‘·T\T. á s¬ +&ÉT <äèø£Œ<∏ë\÷
#·÷&É{≤ìøÏ n~ ˇø£ q~˝≤ ñHêï, ìC≤ìøÏ ø£*dæ düeTÁ>∑+>± ô|+bı+~‘˚ >∑‹ ‘ê]ÿø£
ˇø£ ø£åD+ eTT+<äT qTe⁄« #·÷dæq q~ (˙s¡T) Ç+ø√yÓ’|ü⁄ ø=+<äs¡T eT‘êqTj·÷j·TT\qT
(_Û≈£åîe⁄\qT) ñ‘·Œ‹ Áø£eT+ qT+&ç <ä÷s¡+ uÖ‹ø£yê<ä+ ne⁄‘·T+~. Ä<ÛTä ìø£ düe÷»+˝À
Ç|ü&Éøÿ£ &É˝<Ò Tä . y˚sπ ˙s¡T e∫Ã+~. n~ ôd‘’ +· e÷Á‘·y˚T n~ kÕ<Ûä´+. Çø£eTT+<äT »s¡>±
nø£ÿ&É ñ+&çb˛e&É+˝Ò<äT. Á|üyêVü≤+>± b˛‘·T #˚dqæ B uÖ<äy∆ T˚ . ‘·q ñìøÏì ì\T|ü⁄≈£î+≥÷
$dü]Ô +#·&ÜìøÏ n+‘·ø+£ ‘·≈L£ bÕ\ø£ es¡+Z ô|’ *‡+~ >∑‹‘ê]ÿø£ uÛÖ‹ø£yê<ëìï uÛ≤s¡rj·T
qï~. ø±ã{Ϻ ì»+>± qTe⁄ #·÷ùd~ ˇø£ q~ì Ä<Ûës¡|ü&ç+~ uÖ<ä∆+. ˇø£ Á|üø£ÿ ñ‘êŒ<äø£ yês¡dü‘·«+‘√ düTdü+|üqï+ #˚dæ Á|ü»˝À¢øÏ
ø±<äT. ˙{Ï Á|üyêVü≤ Áø£e÷ìï #·÷düTÔHêïe⁄. ÁX¯eT‘√ dü+ã+<Ûä+ ˝Òø£ Ç+ø=ø£|üø£ÿ bÕ\ø£ $düè‘Ô +· >± rdüT≈£îb˛e&ÉyT˚ . ‘=*<äX˝¯ À >∑‹
n~ ìs¡+‘·s+¡ e÷]b˛j˚T dü«uÛ≤e+‘√ ñ es¡+Z ô|’ Ä<Ûës¡|&ü eÉ \dæùdÔ Ä ‘ê‹«ø£ <äèø£Œ<∏+ä ‘·sêÿìï, ìØX¯«s¡yê<ëìï, nHê‘·àyê<ëìï
qï Áø£eT+(ÁbÕôddt). bÕ\ø£es¡Z <äèø£Œ<∏ä+>± e÷]b˛e&É+˝À ÄX¯Ã (Ä‘·à XÊX¯«‘·+ ø±<äqï yê<ëìï) ø£\>∑*|æ
¬s+&√ ñ<ëVü≤s¡D: B|ü+ eT+≥. Á|ü$T s¡´+ @eTT+~? n+<äTπø Ç‘·s¡<˚XÊ\ bÕ\≈£î ñ‘·Œ‹Ô X¯≈£îÔ\ n_Ûeè~∆øÏ ‘√&ÉŒ&ÉT‘·÷ ≈£î\
<Ó˝À q÷HÓ b˛dæ e‹Ôì y˚dæ yÓ*–ùdÔ ˙≈£î \÷ <ëìì $X‚wü+>± Ä<ä]+#ês¡T. uÖ<ä∆ e´edüú≈£î e´‹πsø£+>± uÖ<ä∆+ ìs¡«Væ≤+∫q
ø£q|ü&˚<˚$T{Ï? B|ü|ü⁄ eT+≥ ø£q|ü&ÉT‘·T+~. eT‘êìï bÕ{Ï + #˚ <ä ˝ … ’ ˝ ≤e÷ {Ï u … { Ÿ |ü⁄s√>±$T bÕÁ‘· #ê˝≤ eTTK´yÓTqÆ ~. kÕeT´
n~ ìX¯Ã\+>± yÓ\T>∑T‘·TqïfÒº ø£q|ü&TÉ ‘·T+~. ÁbÕ+‘·+˝À >∑‘+· ˝À kÕ–q <√|æ&ç bÕ\q≈£î yê<ä, Á|ü>‹∑ o\ X¯≈î£ \Ô T uÖ<ä+∆ ˝Àì á |ü⁄s√
ø±ì ìC≤ìøÏ Á|ür ø£Då eT÷ q÷HÓ y˚&øç Ï eT+&ç Á|ü‹ì~Û>± ñHêï&ÉT. Á|üdüTÔ‘·+ kÕÁe÷»´ >±$T \ø£åD≤\qT >∑‘·+ jÓTTø£ÿ yês¡ dü12345
‘·«+>±
Ä$¬s’b˛‘·÷ Ä Áø£eT+˝À yÓ\T>∑TìdüTÔ+~. yê<äT\ @C…+ ≥T>± ñHêï&ÉT. d”«ø£]+∫ eTT+<äT≈£î ø=ìb˛yê*. 12345 12345
12345
29
≈£L´u≤ $|üe¢ 50e yê]¸ø£ Á|ü‘´˚ ø£+ e÷]ÿ ‡düTº

|Á ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+
≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+
yÓ<’ ´ä s¡+>∑+˝À ≈£L´u≤ ˇø£ q÷‘·q es¡e&ç düèwækº ˛Ô+~. ÄÁ|òøæ ±, ˝≤{ÏHé
nyÓT]ø±, ø£πs_j·THé Á|ü»\‘√ eTy˚Tø£yÓTÆ ø=‘·Ô ‘·s¡Vü‰ &Üø£ºs¡¢qT, qs¡T‡\qT,
yÓ<’ ´ä Äs√>∑´ s¡+>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫q Ç‘·s¡ eè‹Ô ì|ü⁄DT\qT ‘·j÷· s¡T#˚d÷ü ,Ô
n+‘·≈î£ eTT+<Óes¡÷ |ü{+ºÏ #·Tø√ì ìs¡Tù|<ä »Hê\≈£î yÓ<’ ´ä ùde\T düeT≈£Ls¡Ã&É+˝À
dü]ø=‘·Ô #Ó‘’ H· ê´ìï rdüT≈£îek˛Ô+~.

d”ºyé ÁuÖyÓs
Y
ªª&É ãT“ ô|{Ϻ ø=qT≈£îÿqï yê]øÏ ø±≈£î+&Ü Äs¡Tdü+e‘·‡sê\ yÓ’<ä´ $<ë´ ø√s¡T‡˝À #˚sês¡T. »Hê\≈£î yÓ’<ä´ ùde\T düeT≈£Ls¡Ã&É+˝À dü]ø=‘·Ô
#Ó’‘·Hê´ìï rdüT≈£îek˛Ô+~. ≈£L´u≤ $|ü¢e+ ‘=*
kÕe÷q´ Á|»ü \≈£î yÓ<’ ´ä $<ä´q+~ùdÔ yês¡T m+‘√ düeTÁ>∑`kÕe÷õø£ yÓ’<ä´+ n+~+#˚ &Üø£ºs¡T¢>±
O‘ê‡Vü≤+‘√ Á>±MTD ÁbÕ+‘ê\≈£î yÓ[¢ nø£ÿ&ç ‘·j÷· s¡e{≤ìøÏ eTT+<äTø=#êÃs¡T. Ä $<ë´s¡T˝∆ À¢ s√E˝À¢ #Ó >∑Ty˚sê ‘·~‘·s¡ $|ü¢e ø±s¡T\T
‘·eT k˛<äs¡ Á|ü»\≈£î $|ü¢e #Ó’‘·q´+‘√ yÓ’<ä´+ ø=+<äs¡T |ü+<=$Tà<˚fi¢̄yês¡T. n|ü&˚ ôV’≤dü÷ÿ\T HÓ\ø=*Œq á qe#Ó‘’ q· ´+ H˚&TÉ |ü]|ü⁄wì˜æ bı+~
n+~kÕÔs¡Tµµ nì #Ó >∑Ty˚sê ˇø£ Hê&ÉT #ÓbÕŒ&ÉT. $<ä ´ eTT–+#· T ≈£ î ì ãj· T ≥ø=∫Ãqyês¡ T . |òü\Á|ü<äyÓTÆq <äX¯≈£î #˚s¡T≈£î+~. ≈£L´u≤ ‘·j·÷s¡T
Hê&ÉT Äj·Tq ø£qï ø£\\T H˚&TÉ ≈£L´u≤˝À ì»yÓTqÆ eTs=ø=+<äsπ yÓ÷ eTT|üŒj ¤ T˚ fi¯¢ ÁbÕj·÷ìøÏ #˚sT¡ e˝À #˚düTÔqï y˚˝≤~eT+~ &Üø£ºs¡T¢ #Ó >∑Ty˚sê #Ó|æŒq
yÓ’Hêìï eTq+ #·÷düTÔHêï+. ≈£L´u≤, ≈£Lu≤ e⁄+&ç |üdæ|æ\¢\ Ä\HêbÕ\Hê #·÷düT≈£î+≥T yÓ’<ä´+ nH˚ ªªÄj·TT<Ûëìïµµ #·ø£ÿ>± e⁄|üjÓ÷
&Üø£ºs¡÷¢ n+‘·sê®rj·T kÕúsTT˝À eTVü≤‘·Ôs¡ Hêïs¡T. #Ó >∑Ty˚sê #Ó|æŒq≥T¢ yês¡+‘ê ‘·eT –düTHÔ êïs¡T.
dü+|òT” uÛ≤e+ Á|<ü ]ä ÙdüTHÔ êïs¡T. yês¡T Bìø√dü+ ˇø£ Á|»ü \+<ä]ø° eT+∫ Äs√>∑´+, eT+∫yÓ<’ ´ä + ø£*|æ yÓìE˝≤˝À u§*y˚]j·THé $|üy¢ êìï $»j·T
ªdü]ø=‘·Ô Äj·TT<Ûëìïµ O|üjÓ÷–düTÔHêïs¡T. n+~+#·&ÜìøÏ m+‘√ O‘ê‡Vü≤+ Á|ü<]ä Ù+#ês¡T. e+‘·+ #˚j·T&É+ ø√dü+, <˚X¯+˝Àì kÕe÷q´
yÓìE˝≤ ˝Àì ˇø£ ø=+&ÉÁbÕ+‘· Á>±eT+˝À >∑‘· ª#˚µ ˝≤>±H˚ ‘êeTT ≈£L&Ü eTTqTà+<äT ‘·eT $|üe¢ Á|ü»\+<ä]ø° yÓ’<ä´+ n+~+#˚+<äT≈£î ˇø£ ô|<ä›
@&Ü~ Hê≈£î dü«j·T+>± m<äTs¬ q’ nqTuÛyÑ êìï ã{Ϻ #Ó’‘·Hê´˙ï, dü÷Œ¤]Ô˙ Ç‘·s¡ <˚XÊ\≈£î n+~+#˚ O<ä´eT+ q&ç∫+~. 2003˝À yÓìE˝≤ yÓ’<ä´
#·÷ùdÔ #Ó >∑Ty˚sê e÷≥˝À¢ n‹X¯jÓ÷øÏÔ ˝Ò<äì|æ s√E, ‘êy˚T n+‘·sê®rj·T yÓ’<äT´\T>± ùde\+ düe÷K´≈£î #Ó+~q &Üø£ºs¡T¢ ô|<ä› m‘·TÔq düyÓTà≈£î
k˛Ô+~. Äj·Tq #Ó|æŒq $|ü¢eø£s¡ |ü]D≤eT+ ~+#˚ s√E edüT+Ô <äqï ÄXÊuÛ≤e+‘√ OHêïeTì ‘· \ |ü & ç q |ü  &É T á kÕqT≈£ L \ O<ä ´ eT+
nø£ÿ&É H˚qT #·÷XÊqT. ª kÕ<Ûës¡D Á|»ü \T yÓ<’ ´ä +˝À yê]˝À ø=+<äs¡T Hê‘√ nHêïs¡T. ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ+~. düyÓTà‘√ ~≈£îÿ‘√#·ì ø±s¡ø±dt
|ü{≤º |ü⁄#·TÃ≈£îqï yÓ+≥H˚ m+‘√ O‘ê‡Vü≤+‘√ yÓ<’ ´ä s¡+>∑+˝À ≈£L´u≤ ˇø£ q÷‘·q es¡e&ç (yÓìE˝≤ sê»<Ûë˙ q>∑s+¡ ) y˚Tj·Ts¡T Áô|ò&û u…sï¡ ˝Ÿ
‘·eT ‘√{Ï k˛<äs¡T\≈£î yÓ’<ä´ ùde\+~+#·&É+µµ düèwækº ˛Ô+~. ÄÁ|øæò ±, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±, ø£sπ _j·THé Á|ü»\≈£î n‘·´edüs¡ yÓ’<ä´+ n+~+#˚+<äT≈£î ˇø£
#·÷XÊqT. Á|ü»\‘√ eTy˚Tø£yÓTÆ ø=‘·Ô ‘·s¡Vü‰ &Üø£ºs¡¢qT, kÕe÷õø£ yÓ’<ä´ ãè+<ëìï @sêŒ≥T #˚j·T<ä\#·T
yÓìE˝≤˝À H˚qT ìedæ+∫q Ä |ü˝…¢˝À qs¡T‡\qT, yÓ<’ ´ä Äs√>∑´ s¡+>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫q ≈£îHêï&ÉT. yÓìE˝≤ yÓ<’ Tä ´\qT Bìø√dü+ ÄVü‰«ì+
e⁄qï~ düTe÷s¡T 125 ≈£î≥T+u≤˝Ò. yê]˝À Ç‘· s ¡ eè‹Ô ì|ü ⁄ DT\qT ‘· j · ÷ s¡ T #˚ d ü ÷ Ô , #ê&ÉT. πøe\+ 50 eT+~ e÷Á‘·y˚T <äs¡U≤düTÔ\T
Ç+^¢wüT e÷{≤¢&É>∑\ yê¬ses¡÷˝Òs¡T. n‘·´~Ûø£ n+‘·≈£îeTT+<Óes¡÷ |ü{Ϻ+#·Tø√ì ìs¡Tù|<ä #˚ X Ês¡ T . M]˝À ≈£ L &Ü ù|<ä \ T ìedæ + #˚
dü+U≤´≈£î\T ôV’≤dü÷ÿ\T eTTK+ ≈£L&Ü #·÷&Éì s¡#·sTT‘· nyÓT]ø±˝À Á|üeTTK sê»ø°j·T $X‚¢wü≈£î&ÉT. nyÓT]ø± Á|üuÛÑT‘·« $<ÛëHê\qT $X‚¢wædü÷Ô nH˚ø£
yêπs. $X¯«$<ë´\j·T+ >∑&É|ü‘=øÏÿqyês¡T Á>∑+<Ûë\T sêXÊs¡T. 2009˝À Äj·Tq sêdæq $e\÷´wüqØ &Üø£sº ‡Y nH˚ |ü⁄düøÔ ±ìï eT+r¢ ]eP´Áô|dt
ˇø£ÿs¡÷˝Òs¡T. nsTTq|üŒ{Ïø° á ≈£î≥T+u≤\≈£î Á|ü#T· ]+∫+~. 2007 ôdô|+º ãsY qT+&ç 2008 y˚T es¡≈î£ Äj·Tq |ü•ÃeT yÓìE˝≤˝Àì |üs«¡ ‘·
#Ó+~q |ü<äø=+&ÉT eT+~ j·TTerj·TTe≈£î\T ÁbÕ+‘ê˝À¢ ìedæ+∫ u§*y˚]j·THé $|üe¢ +˝À Á>±MTD yÓìE˝≤ uÛ≤>±kÕ«eT´+ô|’ sêXÊs¡T.
≈£L´u≤ yÓfi≤¢s¡T. nø£ÿ&É ìs¡«Væ≤+#·ã&ÉT‘·Tqï nyÓT]ø±, ≈£L´u≤, yÓìE˝≤˝À yÓ<’ ´ä s¡+>∑ dæ‹ú >∑‘T· \ô|’ nH˚ø£ yê´kÕ\T, |ü⁄düøÔ ±\T sêXÊs¡T.
30
e÷]ÿ ‡düTº Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+
ÁbÕ+‘·+˝À |üì#˚jT· &ÜìøÏ 20 eT+~ e÷Á‘·yT˚
eTT+<äT≈£î e#êÃs¡T. á |ü]dæú‹˝À ìdüèŒVü≤≈£î
˝ÀHÓq’ y˚Tj·Ts¡T, ≈£L´u≤ sêj·Tu≤s¡ ø±sê´\j·T+
‘√ dü+Á|ü~+#ês¡T. yê]‘√&ÜŒ≥TqT ø√sês¡T.
ªª ≈£L´u≤ |Á »ü \≈£î yÓ<’ ë´ìï n+~+#˚ |ü<‹∆ä ˝À>∑\ $•wü‘º ·
@$T≥+fÒ nø£ÿ&É yÓ’<ä´ùde\T n+<ä]ø° düeT+>± n+<äT
‘êsTT. Äs√>∑´ dü+s¡øDå£ ø±s¡´øÁ e£ ÷˝À¢ uÛ≤>∑+>± |Á ‹ü ˇø£ÿ]ø°
≈£L´u≤ ‘·q <˚X¯+ qT+&ç nqTuÛÑeE„˝…’q yÓ’<äT´\ yê´~Ûìs√<Ûäø£ eT+<äT\T ÇkÕÔs¡T. <ëì‘√ bÂs¡T\+<ä]ø°
‘√ ∫qï ãè+<ëìï yÓìE˝≤≈£î |ü+|æ+~. Ä
‘·sê«‘· ø=~› HÓ\˝À¢H˚, eT] ø=ìï e+<ä\ eT+~ yÓ’<ä´ùde\T n+<äT‘êsTT. Á|ü»˝À¢ Äs√>∑´ düèŒVü≤ ô|+bı+
≈£L´ãHé &Üø£ºs¡T¢ ø±s¡ø£dt #˚s¡T≈£îHêïs¡T. ≈£î≥T+ã ~+#·{≤ìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+ ìs¡«Væ≤+∫q Á|ü#ês√<ä´e÷\T
dü+πøåeT ø±s¡´Áø£eT ìs¡«Vü≤D ø√dü+ @s¡Œ]∫q yê]˝À ne>±Vü≤q |ô +#êsTT.
yÓ’<ä´ düVü‰j·Tø£ ãè+<ë\≈£î ≈£L´ãHé &Üø£ºs¡¢
HÓ|’ ⁄ü D≤´ìï ‘√&ÉT #˚XÊs¡T. á Á|üj÷Ó >∑+ m+‘·>±
µµ
sTT+#·T≈£î+~. Ä ø±s¡´Áøe£ T+ Áø+Ï <ä ≈£î≥T+ã yÓ<’ ´ä
$»j·Te+‘·eTsTT+<ä+fÒ, yÓìE˝≤ Á|üuÛÑT‘·«+
á ô|’˝…{Ÿ ÁbÕC…≈£îºqT <˚X¯+ n+‘·{≤ neT\T ãè+<ë\qT @sêŒ≥T#˚d+æ ~. ˇø√ÿ ãè+<ä+˝À ˇø£
»s¡bÕ\ì ìs¡ísTT+∫+~. ˇø£ dü+e‘·‡s¡ &Üø£sº T¡ , ˇø£ qs¡T‡ e⁄+{≤s¡T. ˇø√ÿ ãè+<ä+ 120
ø±˝yÓTÆHê >∑&Éeø£eTT+<˚, 2004e dü+e‘·‡s¡+ qT+∫ 150 ≈£î≥T+u≤\T+&˚ ˇø√ÿ Á|ü<˚X¯+˝À
eT<Ûä´˝ÀH˚ |ü~y˚\ eT+~øÏô|’>± ≈£L´ãHé &Üø£ºs¡T¢ yÓ’<ä´ ùde\+~düTÔ+~. 2004 Hê{ÏøÏ ≈£L´u≤
yÓìE˝≤˝À kÕe÷õø£ yÓ’<ä´ùdyê |ü<∏äø£+˝À Á|»ü ˝À¢ 99 XÊ‘êìøÏ ô|’>±H˚ á ãè+<ë\ ùde\T
bÕ˝§ZHêïs¡T. Á>±MTD ÁbÕ+‘ê˝À¢qT yÓ<’ ´ä ùde\qT n+<äT≈£î+≥THêïs¡T. yÓ<’ ´ä ãè+<ä+˝Àì &Üø£sº T¡ ˝Ò<ë
düeT≈£Ls¡Ã&É+ ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. á $<Ûä+>± qs¡T‡ ‘·eT|ü]~Û˝Àì ìyêkÕ\q÷, ø±sê´\j·÷
Ç+{Ï+{Ïø° O∫‘·+>± Ä<ÛTä ìø£ \q÷ Áøe£ T+ ‘·|Œü ≈£î+&Ü dü+<ä]ÙkÕÔsT¡ . Ms¡T ‘·eT
≈£L´u≤qT+∫ uÛ≤ØkÕúsTT˝À yÓ’<ä´ ã\>±ìï yÓì yÓ<’ ´ä +...Ç<˚ ≈£L´u≤ yÓ<’ ´ä + $•wü‘º ·
E˝≤ |ü+|æ+#·≥+ nH˚~ nyÓT]ø± K+&É+˝Àì |ü]~Û˝Àì Á|ü‹ e´øÏøÔ Ï Äs√>±´ìøÏ dü+ã+~Û+∫q
$|ü¢e e´‹πsø£ X¯≈£îÔ\ <äèwæº˙ Äø£]¸+∫+~. e´edüú ≈£L&Ü ≈£L´u≤˝ÀH˚ O+~. 2007 Hê{ÏøÏ >∑D≤+ø£ $esê\T ùdø£]+∫ e⁄+#·T‘ês¡T. yê´~Û
ªª|ü]$T‘·kÕúsTT Jyêj·TT<Ûë\qT ≈£L´u≤ ≈£L´u≤˝À Á|‹ü 155 eT+~øÏ ˇø£ &Üø£sº T¡ #=|ü⁄Œq ìyês¡D #·s¡´\T rdüT≈£î+{≤s¡T. bÂs¡T\+<ä]ø°
‘·j÷· s¡T #˚dTü +Ô &É+ e÷≈£î Ä+<√fi¯q ø£*–k˛Ô+~µµ OHêïs¡T. |ü•ÃeT ◊s√bÕ˝À 330 eT+~ø=ø£ yÓ’<ä´$C≤„q+ |ü≥¢ ne>±Vü≤q ø£*ŒdüTÔ+{≤s¡T.
nì 2004 e÷]à 30q Hê{Ï nyÓT]ø± n<Ûä´ &Üø£ºs¡T #=|ü⁄Œq, nyÓT]ø±˝À Á|ü‹ 417 eT+~ Bìe\¢ Äs√>∑´ dü+s¡ø£åD|ü≥¢ bÂs¡T\+<äs¡÷
≈£åî&ÉT C≤]® &Éã÷¢´ ãTwt Äs√|æ+#ês¡T. ãTwt ø=ø£ &Üø£ºs¡T #=|ü⁄Œq e⁄Hêïs¡T. #Ó’‘·q´+‘√ e´eVü≤]+#˚ dæú‹ @s¡Œ&ç+~. <ë+‘√
≈£î‹‡‘· Äs√|üD\T m˝≤ OHêï ≈£L´u≤, yÓìE˝≤ $|ü¢yêìøÏ eTT+<äT 1958˝À ≈£L´u≤˝À Á|»ü \T ÄdüŒÁ‘T· ˝À¢ #˚] yÓ<’ ´ä + #˚sTT+#·Tø√e\dæq
Á|uü TÑÛ ‘ê«\T »‘·ø*£ dæ ˇø£sø¡ y£ TÓ qÆ ªJyêj·TT<Ûë\Tµ Á|ü‹ 1051 eT+~ Á|ü»\≈£î ˇø£ &Üø£sº T¡ #=|ü⁄Œq nedüs¡+ ‘·–Zb˛sTT+~. ø±\Áø£eT+˝À yê´~Û
e÷Á‘+· #˚dTü qÔ ï e÷≥ ì»+. yê´<ÛTä \qT ø£*–+#˚ e⁄+&˚yês¡T. $|ü¢e $»j·÷q+‘·s¡+ Ä <˚X¯+˝À ìsê∆s¡D πø+Á<ë\T ˝Ò<ë bÕ*øÏ¢ì≈£îÿ\T HÓ\
ÁøÏeTT\ô|’ n$ dü+j·TTø£Ô+>± á Äj·TT<Ûë\‘√ yÓ<’ ´ä eè‹Ô kÕ–+#·≥+ Çwü+º ˝Òø£ nø£ÿ&ç &Üø£sº ˝¢¡ À ø=˝≤Œs¡T. M{Ï˝À ôdŒwü*düTº &Üø£ºs¡T¢, n<ÛäTHê‘·q
j·TT<ä+∆ #˚dTü HÔ êïsTT. yÓìE˝≤ Á|»ü \≈£î HêD´yÓTqÆ <ë<ë|ü⁄ dü>∑+eT+~ nyÓT]ø± ‘·~‘·s¡ <˚XÊ˝À¢ yÓTÆq ˝Òãπs≥Ø\T, Çy˚Tõ+>¥ |ü]ø£sê\÷
yÓ’<ä´+ n+~+#˚ ø£èwæ #˚düTÔHêïsTT. Á|ü|ü+#êìï neø±XÊ\T yÓ‘·Tø=+≥÷ yÓ[flb˛j·÷s¡T. 1967 düeT≈£LsêÃs¡T. 20 y˚\qT+∫ 40 y˚\ eT+~
nXÊ+‹˝À eTT+#·T‘·Tqï ô|ò’HêHé‡ ô|≥Tºã&ç Hê{ÏøÏ ≈£L´u≤˝À yÓ<’ ´ä eè‹Ô˝À kÕ>∑T‘·Tqï yÓTT‘·+Ô Á|ü»\≈£î ùde\+~+#·{≤ìøÏ Ç≥Te+{Ï ˇø√ÿ
j·T»e÷qT\≈£î ≈£L´u≤ Á|ü<]ä ÙdüTqÔ ï á n+‘·sê® &Üø£sº ¢¡ dü+K´ düTe÷s¡T>± eT÷&ÉTy˚\T e÷Á‘y· T˚ . bÕ*øÏ¢ìø˘ #=|ü⁄Œq ì]à+#ês¡T.
rj·T dü+|ò”TuÛ≤e+ ø£+≥–+|ü⁄>± O+&É≥+˝À nø£ÿ&É Á|‹ü s¬ +&ÉT y˚\eT+~øÏ ˇø£ &Üø£sº T¡ ≈£L&Ü k˛wü*düTº k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé, ‘·÷s¡TŒ
ÄX¯Ãs¡´ y˚TeTT+~? ˝Òì |ü]dæú‹ @s¡Œ&ç+~. ◊s√bÕ <˚XÊ\T ≈£î|üŒ≈£L*b˛sTTq ‘·s¡Tyê‘·
≈£L´u≤ Ç+‘·{Ï kÕeTsê∆´ìï m˝≤ ø±ì H˚{Ï |ü]dæú‹ <ëìøÏ _Ûqï+. ≈£L´u≤ ≈£L´u≤ Ä]∆ø£ e´edüú <ës¡TD+>± <Óã“‹qï~.
ô|+bı+~+#·Tø√>∑*–+~? Á|ü»\≈£î yÓ<’ ë´ìï n+~+#˚ |ü<‹∆ä ˝À>∑\ $•wü‘º · n˝≤+{Ï ªªÁ|ü‘´˚ ø£ |ü]dæ‹ú µ ˝À ≈£L&Ü á e´edüqú T
≈£L´u≤ Ä]úø£ eqs¡T\T |ü]$T‘·+. @$T≥+fÒ nø£ÿ&É yÓ<’ ´ä ùde\T n+<ä]ø° düeT+>± ø=qkÕ–+#ês¡T. nsTT‘˚ Ä <äX¯˝À eT+<äT\≈£î,
nsTTq|üŒ{Ïø° n~ 1959 qT+N m+‘√ |ü{Ïwü˜ n+<äT‘êsTT. Äs√>∑´ dü+s¡ø£åD ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ yÓ<’ ´ä |ü]ø£sê\≈£L rÁeyÓTqÆ ø=s¡‘· m<äTs¡sTT+~.
yÓTÆq Äs√>∑´ e´edüúqT s¡÷bı+~dü÷Ô ek˛Ô+~. uÛ≤>∑+>± Á|ü‹ˇø£ÿ]ø° yê´~Ûìs√<Ûäø£ eT+<äT\T nyÓT]ø± $~Û+∫q Ä]∆ø£ ~>∑“+<Ûä+‘√ n~
#ê˝≤ es¡e∆ ÷q <˚XÊ\T, ∫e]øÏ n_Ûeè~∆ #Ó+<äq ÇkÕÔsT¡ . <ëì‘√ bÂs¡T\+<ä]ø° yÓ<’ ´ä ùde\T n+<äT eT]+‘· $wüs÷¡ |ü+ <ë*Ã+~. Á|»ü \≈£î yÓ<’ ´ä kÂø£
|ü•ÃeT <˚XÊ\T ≈£L&Ü <ëìï #·÷dæ ndü÷j·T ‘êsTT. Á|ü»˝À¢ Äs√>∑´ düèŒVü≤ ô|+bı+~+#· sê´\T n+~+#˚ Á|üj·T‘êï\≈£î ô|qTdüyê\T>±
|ü&˚+‘·>± OHêïsTT <ëì $»j·÷\T. •X¯ó eTs¡ {≤ìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+ ìs¡«Væ≤+∫q Á|ü#ês√<ä´e÷\T m<äTs¡sTT+~. yÓ’<ä´ dü\Vü‰ dü+Á|ü~+|ü⁄\ πø+Á<ë
D≤\ XÊ‘·+, ô|<ä›\ Äj·TT'Á|üe÷D+ yÓTT<ä˝…’q yê]˝À¢ ne>±Vü≤q ô|+#êsTT. nsTT‘˚ á ˝À¢q÷, bÕ*øÏì¢ ≈£îÿ˝À¢q÷ kÂø£sê´\T, |ü]ø£sê\T
Á|eü ÷D≤˝À¢ ≈£L´u≤ kÕ~Û+∫q $»j·÷\T #·÷ùdÔ $»j·÷\‘√H˚ ≈£L´u≤ dü+‘·è|æÔ #Ó+<ä˝Ò<äT. n+‘·+‘· e÷Á‘·+>± ‘·j·÷s¡sTTHêsTT. Ç+‘·{Ï
á $wüjT· + düŒwüeº Te⁄‘T· +~. uÛ÷Ñ eT+&É\+ MT<ä Á|ü»\+<ä]ø° düeTÁ>∑ yÓ’<ä´ kÂø£s¡´+ (yÓT&çdæHê ø£wüº düeTj·T+˝À ≈£L&Ü ≈£L´u≤ yÓ’<ä´ e´edüú,
eTπs Ç‘·s¡ <˚X¯+˝Àq÷ ˝Òq+‘· n~Ûø£ kÕúsTT˝À »qs¡˝Ÿ Ç+{ÏÁ¬>˝Ÿ) ø£\Œq e´edüúqT ìs¡+‘·s¡+ yÓTT‘·+Ô >± ≈£L´u≤ düe÷»eT÷ s¬ +&ÉT eTTK´yÓTqÆ
yÓ’<ä´ ì|ü⁄DT\qT ‘·j·÷s¡T#˚j·T>∑*–q $<ë´ ô|+bı+~+düTÔ+&Ü\ì 1984`85˝À ìs¡í $»j·÷\T kÕ~Û+#êsTT. n+<äT˝À ˇø£{Ï
31
Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+ e÷]ÿ ‡düTº
e⁄+≥T+~. ÄÁ|òæø±˝À ø=‘·Ô>± kÕ«‘·+Á‘·´+
≈£L´u≤˝À ≈£î≥T+ã yÓ<’ Tä ´\T (bòÕ´$T©&Üø£sº T¡ )¢ |Á ‹ü yÓsTT´ bı+~q Ä©®]j·÷ Á|ü»\≈£î Äs√>∑´ ùde\T
ªª
eT+~ bÂs¡T\≈£î eTT>∑TZs¡T #=|ü⁄Œq e⁄Hêïs¡T. yê]˝À
n‘·´~Ûø£ dü+U≤´≈£î\T düeTÁ>∑`kÕe÷õø£ Äs√>∑´ dü+s¡ø£åD˝À
n+~+#·{≤ìøÏ 1963 ˝À ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡T¢
nø£ÿ&É≈£î yÓfi≤¢s¡T. ≈£L´u≤ qT+∫ Ä $<Ûä+>±
ÄÁ|øæò ±≈£î yÓ[q¢ yÓTT≥ºyTÓ T<ä{Ï yÓ<’ ´ä ãè+<ä+ n<˚.
ôdŒwü*düTº\T. nyÓT]ø±˝À Ä $<ÛäyÓTÆq yÓ’<ä´ ùde\+~+#˚ Ä ‘· s ê«‘· |ü ] dü s ¡ Á bÕ+‘ê˝À¢ yÓ ’ < ä ´
≈£î≥T+ã yÓ’<äT´\÷, kÕ<Ûës¡D yÓ’<äT´\÷, kÕ<Ûës¡D Ç+≥]ï ùde\+~+#·{≤ìøÏ y˚˝≤~ eT+~ ≈£L´u≤ &Üø£sº T¡ ¢
düTº\T (Vü≤Ödt düs¡®qT¢)...n+<äs¡÷ ø£*dæ Á|ü‹yÓsTT´ eT+~ ◊∫äø+£ >± eTT+<äTø=#êÃs¡T. 1960e <äXø¯ +£ ˝À
bÂs¡T\≈£î 0.7 #=|ü⁄Œq e÷Á‘y· T˚ e⁄Hêïs¡T. #Ó >∑Ty˚sê‘√ bÕ≥T ãj·T\T<˚] s¡Vü≤dü´+>±

ÄVü‰s¡|<ü ësêú\ ø=s¡‘· rÁe+>± e⁄qï |ü]dæ‹ú ˝À


µµ ø±+>√˝À yÓ’<ä´ ùde\+~+∫q yê]˝Àq÷
≈£L´u≤ &Üø£sº T¡ H¢ êïs¡T. n+>√˝≤, <äøDåÏ ÄÁ|òøæ ±˝À¢
Á|ü C ≤ $yÓ ÷ #· H √<ä ´ e÷˝À¢ bÕ˝§Z q &Üìø° ,
‘·eTe<ä› Oqï düs¡|òüsê\qT n+<ä]ø° |ü+#˚ nyÓT]ø± n+&É<ä+&É\‘√ ≈£L&çq ‹s¡T>∑Tu≤≥T
$<Ûä+>± πswüì+>¥ neT\T »]bÕs¡T. ‘·<ë«sê ã\>±\≈£î e´‹πsø£+>± »]–q ;ÛwDü j·TT<ë∆˝À¢
<˚X+¯ ˝Àì u≤\, u≤*ø£\+<ä]ø° Äs√>∑´ Á|ü<yä TÓ qÆ bÕ˝§Zq{≤ìø° yÓ[¢q ≈£L´u≤ ôd’ìø£ <äfi≤\‘√
ÄVü‰s¡+ n+~+#·>∑*>±s¡T. nsTT‘˚, ô|<ä›\≈£î bÕ≥T>± ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡÷¢ yÓfi≤¢s¡T.
e÷Á‘+· nedüsy¡ TÓ qÆ øπ \Ø\T n+~+#·&+É ø£weºü T ≈£L´u≤˝À ªdüeTÁ>∑ Äs√>∑´ ø±s¡´Áø£eT+µ
sTT+~. Çø£ ¬s+&Ée n+X¯+, ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡T¢ 1998˝À ÁbÕs¡+uÛeÑ TsTT+~. Ä ‘·sê«‘· ≈£L´u≤
Á|»ü \≈£î yÓ<’ ´ä + j·T<∏ë$~Û>± n+~+#·≥y˚T ø±<äT &Üø£ºs¡T¢ Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢ ùde\T n+~+#·≥+
eT]+‘· y˚–s¡|üs¡#·≥+ »]–+~. ≈£L´u≤≈£î >∑\ }|ü+<äT≈£î+~. ôV’≤r˝À düT$XÊ\ ÁbÕ+‘ê\qT
n‹ Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ dü+|ü<ä ` e÷qeeqs¡T. <ëìï düs¡«HêX¯q+ #˚dæq ªªC≤]®µµ ô|qT‘·TbòÕqT
e⁄|üjÓ÷>∑ô|≥Tº≈£îì nø£ÿ&ç yÓ’<ä´ $X¯«$<ë´ dü+<äs¡“¤+>±, ¨+&ÉTsêdt, >±«{Ïe÷˝≤\qT
\j·÷\T 1990 <äX¯ø£+˝À 38y˚\ eT+~ es¡<ä˙s¡T eTT+#Ó‹Ôq|ü&É÷ ≈£L´u≤ düŒ+~+∫
yÓ<’ Tä ´\qT ‘·j÷· s¡T #˚XÊsTT. Ç~ 1970 <äXø¯ +£ ˝À yÓ<’ ´ä düV‰ü j·Tø£ ãè+<ë\qT |ü+|æ+~. Á|‘ü ´˚ øÏ+∫
‘·j÷· s¡jT· q &Üø£sº ¢¡ dü+K´≈£î Hê\T>∑Ts¬ ≥T¢. e÷s¡TeT÷\ ÁbÕ+‘ê˝À¢ ùde\+~+∫+~. á
2007 Hê{ÏøÏ ≈£L´u≤ Äs√>∑´ s¡+>∑+˝À eT÷&ÉT <˚XÊ˝À¢q÷ ≈£L&Ü ≈£L´u≤ yÓ<’ ´ä ãè+<ë\T
eTVü≤‘·sÔ ¡ $»j·÷\T kÕ~Û+∫+~. •X¯óeTs¡D≤\T ìsê&É+ãs¡ Jeq+, Á|üC≤ ùde Ç~ ≈£L´u≤ <ë<ë|ü⁄>± XÊX¯«‘·+>± O+&ç |üì#˚düTÔHêïsTT.
Á|‹ü yÓsTT´ »qHê\≈£î 5.3≈£î ‘·–+Z ∫+~. Á|»ü \ yÓ<’ Tä ´\ $•wü‘º .· ∫Á‘·+˝À øÏ+~ uÛ≤>∑+ eTT+<äT>± Á|üC≤s√>∑´ kÂø£sê´\T ndü˝ÒMT ˝Òì
dü>∑≥T Äj·TT'Á|üe÷D+ 77 dü+e‘·‡sê\≈£î ÄdüT|üÁ‹, ô|q’ yÓ<’ Tä ´ì ìyêdü+ ÁbÕ+‘·+˝À ÁbÕ<Ûä$Tø£ Äs√>∑´ ùdeqT n+<ä+#·
ô|]–+~. Ä $wüj·T+˝À ≈£L´u≤ Á|ü|ü+#·+˝Àì <äèwæ˝º À ô|≥Tº≈î£ qï|ü⁄Œ&ÉT á $wüjT· +˝À ≈£L´u≤~ &ÜìøÏ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´ yê\+{°s¡T¢ nø£ÿ&çøÏ yÓfi≤¢s¡T.
n‹ dü+|üqï <˚XÊ\ düs¡düq ì*∫+~. á eT]+‘· ô|’#˚sTT>± e⁄+&ç+~. Çø£ÿ&É ≈£î≥T+ã ‘·s¡Tyê‘· Ç‘·s¡ yÓ’<ä´ dæã“+~ nø£ÿ&çøÏ #˚s¡T≈£î
$»j·÷\≈£î ø±s¡D≤˝À¢ ˇø£{Ï, 1998 Hê{Ïπø yÓ’<äT´\T (bòÕ´$T©&Üø£ºs¡T¢) Á|ü‹ yÓsTT´ eT+~ Hêïs¡T. |üs´¡ ekÕq+>± >∑‘· |ü~ dü+e‘·‡sê\T>±
≈£L´u≤˝À Á|ü‹ yÓsTT´ eT+~ bÂs¡T\≈£î 5.8 bÂs¡T\≈£î eTT>∑TZs¡T #=|ü⁄Œq e⁄Hêïs¡T. yê]˝À á eT÷&ÉT <˚XÊ˝À¢q÷ ≈£L´ãq¢ ùde\T m+‘·>±
eT+~ #=|ü⁄Œq &Üø£ºs¡T¢+&É≥+. Á|ü|ü+#·+˝À n‘·´~Ûø£ dü+U≤´≈£î\T düeTÁ>∑`kÕe÷õø£ Äs√>∑´ n+‘·sꓤ>∑yÓTÆ b˛j·÷j·T+fÒ, Ä <˚XÊ˝À¢ nyÓT]
eT¬sø£ÿ&Ü á kÕúsTT˝À ˝Òs¡T. nyÓT]ø±, Ç‘·s¡ dü+s¡øDå£ ˝À ôdŒwü*düT\º T. nyÓT]ø±˝À Ä $<Ûyä TÓ qÆ ø±≈£î nqT≈£L\yÓTqÆ , ø±Ák˛º Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ e´‹πsø£
dü+|üqï <˚XÊ˝À¢ e÷~]>± ôV’≤`f…ø˘ yÓ’<ä´+ yÓ<’ ´ä ùde\+~+#˚ ≈£î≥T+ã yÓ<’ Tä ´\÷, kÕ<Ûës¡D yÓTÆq $T‘·yê<ä Á|üuÛÑT‘ê«\T n~Ûø±s¡+˝À e⁄qï
n+~+#·&ÜìøÏ ≈£L´u≤≈£î mH√ï nes√<Ûë\÷, yÓ<’ Tä ´\÷, kÕ<Ûës¡D Ç+≥]ïdüT\º T (Vü≤Ödt düsq®¡ T¢)... |ü⁄Œ&ÉT ≈£L&Ü ≈£L´u≤ &Üø£¢s¡¢qT yÓq≈£îÿ bıeTà
eT]$T‘·T\÷ e⁄qï|üŒ{Ïø° eTs√ s¡÷|ü+˝À Ä n+<äs÷¡ ø£*dæ Á|ü‹yÓsTT´ eT+~ bÂs¡T\≈£î 0.7 q&ÜìøÏ kÕVü≤dæ+#·˝Òø£b˛j·÷s¡T. nsTT‘˚ |ü∫Ã
˝À≥TqT n~ n~>∑$T+#·>∑*–+~. kÕs¡«Á‹ø£, #=|ü⁄Œq e÷Á‘·y˚T e⁄Hêïs¡T. $T‘·yê<ä X¯≈î£ \Ô qT+∫ e÷Á‘·+ yê] ùde\ |ü≥¢
düeTÁ>∑ yÓ’<ä´ ùdyê ø±s¡´Áø£eT+ ÁøÏ+<ä ≈£î≥T+ã ªªeTs√ Á|ü|+ü #·+ kÕ<Û´ä y˚Tµµ nì #·÷|æq ≈£L´u≤ #Ó|ü⁄Œø√<ä>∑Z kÕúsTT˝À e´‹πsø£‘· e⁄+~.
yÓ’<ä´ ùdyê ãè+<ë\T uÛ≤Ø dü+K´˝À |üì#˚dü÷Ô 2007Hê{ÏøÏ ≈£L´u≤˝À yÓTT‘·Ô+ 72,417 >±«{Ïe÷˝≤ <˚X+¯ ˝À 459 eT+~ ≈£L´ãHé
Á|ü»\≈£î kÕe÷õø£+>± ne>±Vü≤q ô|+bı+ &Üø£sº T¡ H¢ êïs¡T. M]‘√bÕ≥T y˚˝≤~ eT+~ qs¡T‡\T, &Üø£ºs¡T¢ |üì#˚düTÔHêïs¡T. 2000 dü+e‘·‡s¡+˝À
~+#·≥+, yê´~Û ìyês¡D #·s¡´\ô|’ yê]øÏ <ä+‘·yÓ’<äT´\T, yÓT&çø£˝Ÿ f…ø°ïwæj·Tq÷¢ OHêïs¡T. nø£ÿ&ç ø£eT÷´ìdüTº e´‹πsø£ s¡Vü≤dü´ ôd’q´+
ne>±Vü≤q ø£*Œ+#·≥+ n+<äT≈£î <√Vü≤<ä|&ü ܶsTT. $|ü‘ÿ· s¡ düeTj·÷˝À¢ Á|ü|+ü #·+˝À mø£ÿ&çøs£ TTHê (Çmdtm) yê] ÁbÕD≤\T rkÕÔeTì u…~]dü÷Ô
2007 Hê{ÏøÏ |ü•ÃeT ◊s√bÕ˝À Á|ü‹yÓsTT´ ‘·s¡*yÓ[¢ Á|ü»\≈£î yÓ’<ä´ ùde\+~+#·&ÜìøÏ ˝ÒK\T |ü+|æ+~. á ˝ÒK\T ªªdæ>√¢ ....µµ nH˚ ~q
eT+~øÏ 2.4 eT+~ #=|ü⁄Œq &Üø£ºs¡T¢+&É>±, ≈£L´u≤ ø£åD≤\MT<ä y˚\eT+~ yÓ’<ä´ dæã“+~ì |üÁ‹ø£˝À Á|#ü T· ]‘·eTj·÷´sTT. ªªO<ë‘·yÔ TÓ qÆ yÓ<’ ´ä
≈£L´u≤˝À Á|ü‹yÓsTT´ eT+~øÏ 6.5 #=|ü⁄Œq düMTø£]+#·>∑\T>∑T‘√+~. n+‘·sê®rj·T dü+|ò”T düV‰ü j·T+ eTTdüT>∑T˝À ìj·T+‘·è‘·« ø£eT÷´ìdüTº
&Üø£sº T¡ H¢ êïs¡T. nsTT‘˚ ≈£î≥T+u≤\≈£L, e´≈£î\Ô ≈£L uÛ≤e #Ó’‘·q´+‘√ á $<ÛäyÓTÆq düVü‰j·÷ìï uÛ≤yê\qTµµ yê´|æÔ #˚düTÔqï øÏsêsTT ã\>±\T>±
H˚s¡T>± yÓ’<ä´ ùde\T n+~+#˚ ≈£L´u≤ |ü<ä∆‹ì n+~+#·{≤ìøÏ ≈£L´u≤ düs¡«<ë dü+dæ<ä∆+>± ≈£L´ãq¢qT <ä÷wæ+#·≥+ Ä ˝ÒK˝À¢ ø£ì|æ+∫+~.
32
e÷]ÿ ‡düTº Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+
ªªyêfi¯ó¢ ‘·ø£åDy˚T <˚X¯+ e~* yÓfi¯¢ø£b˛‘˚ ˇø=ÿ]˙ á $<Û+ä >± ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±˝À yÓ<’ ´ä s¡+>∑+ <ë«sê HêHê
#·+|ü&+É yÓTT<ä\e⁄‘T· +~µµ nì ≈£L&Ü Ä ˝ÒK˝À¢
u…~]+#ês¡T. >±«f…e÷\ Á|üuÛÑT‘·«+ Ä u…~]+
|ü⁄\qT >∑T]+∫ |ü˝‘¢… T· Ô e÷≥ nq˝Ò<Tä . ≈£L´ãqT¢
ªª
{Ïø° |ô s¡T>∑T‘·Tqï ≈£L´u≤ |Á uü ≤Û yêìï #·÷∫ nyÓT]ø± ø£+>±s¡T
|ü&ÉT‘√+~. $<˚XÊ˝À¢ dü+|ò”TuÛ≤e ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ bÕ˝§Z+≥÷
Äu…~]+|ü⁄\≈£î n<äs˝¡ <Ò Tä , u…<sä ˝¡ <Ò Tä . dù e\+~düTqÔ ï ≈£L´ãq¢qT <ë]eT[¢+#·{≤ìøÏ, ‘·eT <˚X+¯ ˝ÀøÏ
ôV’≤r˝À Á|üC≤kÕ«eT´ ã<ä∆+>± mìïø£sTTq |òæsêsTT+#˚≥T¢ #˚j·T{≤ìø° nyÓT]ø± s¡ø£åDXÊK Á|üj·T‹ï+
n<Ûä´≈£åî&ÉT n]ôd’º&é Á|üuÛÑT‘ê«ìï 2004˝À C≤]® ∫+~. á \ø£´å +‘√H˚ ãTwt |Á uü TÑÛ ‘·«+ 2006 Ä>∑dTü ˝º À ªª≈£L´u≤
ãTwtHêj·Tø£‘·«+˝Àì nyÓT]ø± Á|üuÛÑT‘·«+ yÓT&çø˝£ Ÿ bÁ ıô|wò qü ˝Ÿ |ô s√˝Ÿ bÁ ˛Á>±+µµ nqã&˚ ˇø£ ø±s¡´øÁ e£ ÷ìï
≈£L˝<√dæ+~. ø=‘·Ô>± n~Ûø±s¡+ #˚|ü{Ϻq ¬>sê˝Ÿ¶ s¡÷bı+~+∫+~.
˝≤{Às¡÷º´ ‘ê‘êÿ*ø£ Á|üuÛÑT‘·«+ MT<ä nyÓT]ø±
ˇ‹Ô&ç ‘Ó∫à 525 eT+~ ≈£L´u≤ Äs√>∑´
ø±s¡´ø£s\Ô¡ qT yÓqøÏÿ |ü+|ü&ÜìøÏ |üPqT≈£î+~. ø±˙
µµ $<˚o $<ë´s¡T∆\T ‘·eT ‘·eT dü«<˚XÊ\≈£î ‹]–
ôV’≤r Á|üuÛÑT‘·«+ Ä|üì #˚j·T˝Òø£b˛sTT+~. e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT |òüTqkÕ«>∑‘· dü‘êÿsê\T n+<äT≈£î+
m+<äTø£+fÒ nø£ÿ&É yÓ’<ä´ kÂø£sê´\+~+#·{≤ìøÏ ≥THêïs¡T. n+‘·sê®rj·T düVü≤ø±s¡+˝À dü]ø=‘·Ô
yπ̊s e÷s¡Z+˝Ò<äT. ôV’≤r &Üø£ºs¡¢+‘ê <˚X¯ sê»<Ûëì y˚~ø£ qT+∫, ‘·eT≈£î •ø£åD >∑]|æ, e÷s¡Z<äs¡Ù
#·T≥÷ºH˚ e⁄+≥÷ dü+|üqTï\≈£î yÓ<’ ´ä + #˚d÷ü Ô &ÉãT“ ≈£î\T>± e´eVü≤]+∫q ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡¢qT ≈£L&Ü
>∑&+ç #·H+Ó #·T≈£îqïyêπs. ªªÁ|üdTü ‘Ô · ôV’≤r Á|üuTÑÛ ‘·«+ ‘·eT yÓ+≥ rdüT≈£î eHêïs¡T. O<ëVü≤s¡D≈£î
≈£L´u≤ &Üø£ºs¡¢qT ã\|üs¡#·≥+˝Ò<äT. nsTTHê ¨+&ÉTsêdt≈£î #Ó+~q $<ë´s¡T∆\T Vü≤yêHê˝À
nH˚ø£ ÁbÕ+‘ê˝À¢ Äs√>∑´ dü+s¡ø£åD≈£î Ä\+ãq yÓ<’ ´ä $<ä´ eTT–+#·T≈£îì dü«<˚X+¯ ˝Àìdü«dü˝ú ≤\≈£î
≈£L´u≤ &Üø£ºs¡T¢ e÷Á‘·y˚T. ôV’≤røÏ #Ó+~q &Üø£ºs¡T¢ @ <˚X+¯ ˝À OHêï Á|üC≤ ùdy˚ yê] \ø£´å +. ‹]–e#êÃs¡T. dü«<˚X¯+˝À yÓ’<ä´ eè‹Ô #˚düT≈£î+
ø=~›eT+~ e÷Á‘·+ ø±düÔ eTT+<äT≈£î edüTÔHêïs¡T. ÄÁ|òøæ ±˝À ≈£L´u≤ yÓ<’ Tä ´sê* ùde\T ≥÷H˚ ≈£L´u≤ ôdŒwü*düT\º qT+∫ b˛düTÁº >±&ÉT´j˚T{Ÿ
$<äT´#·Ãø¤ >ÔÏ ±ì, ¨≥˝Ÿ‡>±ì ˝ÒìÁbÕs‘ê\≈£î yÓ[¢ ãè+<ä+ ≈£L´u≤ qT+∫ e∫à yê] kÕúq+˝À •ø£åD bı+<ë\H˚~ yê] ø√]ø£. ¨+&ÉTsêdt
|üì #˚jT· {≤ìøÏ dæ<|∆ä &ü TÉ ‘·THêïs¡T. nsTT‘˚ yês¡T |üì#˚j·T{≤ìøÏ dæ<ä›eTe⁄‘·T+{≤s¡T. n+‘˚ø±<äT &Üø£ºs¡¢˝À ø=~›eT+~ ≈£L&Ü Bìø√dü+ eTT+<äT
≈£L&Ü s√&ÉT¢qï+‘·es¡πø |ü]$T‘·+. eT]+‘· á <˚XÊ˝À¢ sê»ø°j·T yê‘êes¡D+˝À ≈£L&Ü ø=#êÃs¡T. e÷s¡TeT÷\ øÏ]u≤j·÷ |ü≥ºD+˝Àì
˝À‘·≥Tº≈£î yÓfi¯¢s¡Tµµ nì >∑‘·+˝À eT‘·>∑Ts¡Te⁄>± kÕqT≈£L\yÓTqÆ e÷s¡TŒ #√≥T#˚dTü ≈£î+~. nø£ÿ&É ÄdüŒÁ‹<ë«sê ‘·eT <˚X¯ Á|ü»\≈£î yÓ’<ä´ ùde\+
|üì #˚dqæ , Á|dü Tü ‘Ô · •X¯ódü+s¡øDå£ XÊK &Ós¬’ ø£sº Y ã¬sï{Ÿ |üì #˚j·T{≤ìøÏ e#˚à dü«<˚o j·TTe≈£î\|ü≥¢ ~dü÷ÔH˚ nø£ÿ&É ≈£L´u≤ ì|ü⁄DT\qT+&ç b˛düTº
u…]kÕ˝Ÿ #ÓbÕŒs¡T. kÕqT≈£L\ Á|uü ≤Û e+ #·÷|æ+~. ≈£L´u≤ sê»<Ûëì Á>±&ÉT´j˚T{Ÿ •ø£åD≤ ø£fi≤XÊ\ HÓ\ø=\TŒ≈£îHêïs¡T.
2005˝À ¨+&ÉTsêdt n<Ûä´≈£åî&ÉT e⁄<äTs√, Vü≤yêHê˝À HÓ\ø=\Œã&çq ˝≤{ÏHé nyÓT]ø£Hé eT÷&ÉT dü+e‘·‡sê\ÁøÏ‘+· ≈£L´u≤ &Üø£sº q¢¡ T <˚X+¯
nyÓT]ø± sêj·Tu≤s¡ ø±sê´\j·T+ ˇ‹Ô&çø°, dü÷ÿ˝Ÿ Ä|òt yÓT&çdæHé ˝À 2005 qT+∫ @&Ü~øÏ qT+∫ ‘· ] $T y˚ j · T {≤ìøÏ Á|ü j · T ‹ï+∫q
Vü‰+&ÉTsêdt yÓT&çø£˝Ÿ nk˛dæj˚TwüHé ˇ‹Ô&çø° 15 e+<ä\ qT+∫ ` 18 e+<ä\ es¡≈£L $<˚o ¨+&ÉTsêHé yÓT&çø˝£ Ÿ nk˛dæjT˚ wüHé ≈£L&Ü eTqdüT
‘·\y=–Z ˇø£ Á|üø£≥q #˚XÊ&ÉT. ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡¢ $<ë´s¡T∆\T Äs¡T dü+e‘·‡sê\ yÓ’<ä´ $<ä´qT e÷s¡TÃ≈£îì á ø±s¡´ Áø£eT+˝À bÕ˝§Z+~.
ãè+<ä+ ‘·eT <˚X¯+˝À e⁄+&É≥+ $∫äqï ø±s¡ø£+ eTT–+#·T≈£îì &çÁ^\T |ü⁄#T· Ã≈£îì yÓfiS¯ Ô e#êÃs¡T. á $<Û+ä >± ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±˝À yÓ<’ ´ä s¡+>∑+
>∑qTø£ yêfi¯¢qT yÓfi¯¢>=≥ºuÀ‘·Tqï≥T¢ Ä Á|üø£≥q˝À Ä yÓ’<ä´ $<ë´s¡T∆\+‘ê, >±«{Ïe÷˝≤, ôV’≤r, <ë«sê HêHê{Ïø° ô|s¡T>∑T‘·Tqï ≈£L´u≤ Á|üu≤Û yêìï
‘Ó*bÕ&ÉT. ≈£L´ãHé &Üø£ºs¡¢e≥+ e\q kÕúìø£ ¨+&ÉTsêdt\≈£L, Ç‘·s¡ ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±, #·÷∫ nyÓT]ø± ø£+>±s¡T|ü&ÉT‘√+~. $<˚XÊ˝À¢
&Üø£sº ≈¢¡ î£ |üì˝Ò≈î£ +&Ü b˛‘·Tqï<äì ôVA+&ÉTsêdt ø£πs_j·THé, ÄÁ|òæø±\≈£î #Ó+~q eTs√ q\uÛ…’ dü+|ò”TuÛ≤e ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ bÕ˝§Z+≥÷ ùde\+~
yÓT&çø£˝Ÿ nk˛dæj˚TwüHé #Ó|æŒ+~. (yêdüÔey˚T <˚XÊ\≈£L #Ó+~qyês¡T. >±«{Ïe÷\˝À eT<Û˚´ düTÔqï ≈£L´ãq¢qT <ë]eT[¢+#·{≤ìøÏ, ‘·eT
$T≥+fÒ Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢˝≤>±H˚ ¨+&ÉTsêdt &Üø£sº ¢¡ yê<ä`yêeT|üø£å (ôd+≥sY ˝…|òtº) n<Ûä´≈£åî&Ó’q <˚X¯+˝ÀøÏ |òæsêsTT+#˚≥T¢ #˚j·T{≤ìø° nyÓT]ø±
˝Àq÷ e÷s¡TeT÷\ ÁbÕ+‘ê˝À¢ #Ó<Tä s¡TeT<äTs¡T>± ø√˝ÀyéT 2008 »qe]˝À n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ sê>±H˚ s¡ø£åDXÊK Á|üj·T‹ï+∫+~. á \ø£å´+‘√H˚ ãTwt
e⁄+&˚ ù|<ä Á|ü»\≈£î ùde\+~+#·{≤ìøÏ dæ<ä∆eT ≈£L´u≤ Äs√>∑´ dü+s¡øDå£ e´edüqú T >∑T]+∫ n<Û´ä Á|üuÛÑT‘·«+ 2006 Ä>∑düTº˝À ˇø£ ø±s¡´Áø£e÷ìï
j˚T´yês¡T ãVüQø=~›eT+~ e÷Á‘·y˚T) nsTT‘˚ j·Tq+ #˚ùd+<äT≈£î ObÕ<Û´ä ≈£îå &ÉT sêù|ò˝Ÿ mdüŒ&ÜqT s¡÷bı+~+∫+~. ªª≈£L´u≤ yÓT&çø£˝Ÿ Ábıô|òwüq˝Ÿ
ôVA+&É÷sêdt˝À Á|üuÛÑT‘·« ìs¡íj·÷ìï e´‹πs n~Ûø±s¡ |üPs¡«ø£+>± ≈£L´u≤ dü+<äs¡∆q≈£î |ü+|æ+ ô|s√˝Ÿ Áb˛Á>±+µµ nqã&˚ á ø±s¡´Áø£eT+ ≈£L´u≤
øÏd÷ü ,Ô ≈£L´u≤ yÓ<’ ´ä ãè+<ä+ ‘·eT <˚X+¯ ˝À e⁄+&Ée #ês¡T. mdüŒ&Ü dü«j·T+>± Vü≤èÁ<√>∑ ì|ü⁄DT&ÉT yÓ’<ä´ dæã“+~ô|’H˚ >∑T] ô|{Ϻ|üì#˚düTÔ+~. Ç‘·s¡
\dæ+<˚qì ø√s¡T‘·÷ ø±]àø£ dü+|ò÷ü \T, düe÷õø£ (ø±]¶j÷· \õdüT)º . Äj·Tq ˇø£|⁄ü Œ&ÉT nyÓT]ø±˝Àì <˚XÊ˝À¢ |üì#˚düTÔqï ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡¢˝À |òæsêsTT+
dü+düú\÷ <˚X¯eT+‘·{≤ ô|<ä› m‘·TÔq Ä+<√fi¯q≈£î VüAdüºHé˝À |üì#˚XÊs¡T ≈£L&Ü. mdüŒ&Ü Vü≤yêHê |ü⁄\T Áb˛‘·‡Væ≤+∫ nyÓT]ø±≈£î #˚sêÃ\H˚<˚ yê]
~>±sTT. <ë+‘√ Á|üuÛÑT‘·«+ ‘·q ìs¡íj·÷ìï ˝Àì ªª˝≤{ÏHé nyÓT]ø£Hé dü÷ÿ˝Ÿ Ä|òt yÓT&çdHæ µé ˝À \ø£å´+. e÷‘·èuÛÑ÷$T uÛÑÁ<ä‘êXÊK (&çe÷bÕsYº
e÷s¡TÃø√ø£ ‘·|üŒ˝Ò<äT. #·<äTe⁄‘·Tqï ‘=$Tà~ eT+~ >±«{Ïe÷˝≤ yÓ’<ä´ yÓT+{Ÿ Ä|òt ¨+ ˝≤+&é ôd≈£L´s¡{°) q÷‘·q
á <˚XÊ˝À¢ ≈£L´ãHé yÓ’<ä´ ãè+<ë\ ùde\T $<ë´s¡T\∆ qT #·÷dæ e#êÃs¡T. nø£ÿ&ç $<ë´ Á|eü ÷ ìã+<Ûäq Á|üø±s¡+, &Üø£ºs¡T¢, |òæõjÓ÷<∏Ó]|òædüTº\T,
ìs¡+‘·s¡+ n+<äT‘·÷H˚ e⁄HêïsTT. ˇø£ ãè+<ä+ D≤\qT Á|üX+¯ dæ+#·≈î£ +&Ü O+&É˝øÒ £ b˛j·÷s¡T. ˝≤´uŸ f…ø°ïwæj·TqT¢, qs¡T‡\T, Áø°&É˝À¢ •ø£åD
ø=Hêïfi¯flbÕ≥T ùde\+~+∫q MT<ä≥, eTs=ø£ Vü≤yêHê˝À &Üø£ºs¡T¢>± &çÁ^\T |ü⁄#·TÃ≈£îqï >∑]ù|yês¡T nyÓT]ø±≈£î e#˚Ãùd+<äT≈£î Á|ü‘˚´ø£
33
Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+ e÷]ÿ ‡düTº
ªªÁ|ü|ü+Nø£]+#·e\dæ+~, u≤+ãT\q÷, $<˚«cÕ˙ï <ëìøÏ _Ûqï+>±, eTs√ Á|ü|ü+#·+ kÕ<Ûä´y˚Tqqï
ªª
ø±<äT. XÊ+‹, dü+|òT” uÛ≤e+, n+<ä]ø° Äs√>∑´+, n+<ä]ø° $<ä´
yÓTT<ä˝q’… yê{Ïì |Á |ü +ü Nø£]+#ê*. n+<äT≈£î eTq yÓ<’ Tä ´\T
uÛ≤yêìï kÕø±s¡+ #˚j·T{≤ìøÏ eTq+ Á|üj·T‹ï
kÕÔ+µµ nì Äj·Tq H=øÏÿ #ÓbÕŒs¡T.
ªªÁ|ü|ü+Nø£]+#·e\dæ+~, u≤+ãT\q÷,
Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢ düVü‰j·T|ü&É{≤ìøÏ yÓ[¢q|ü⁄Œ&ÉT, yê] \ø£å´+ $<˚«cÕ˙ï ø±<äT. XÊ+‹, dü+|òT” uÛ≤e+, n+<ä]ø°
nø£ÿ&ç Á|ü»\≈£î yÓ’<ä´ düVü‰j·T+ n+~+#·≥y˚T nsTTq|üŒ{Ïø° Äs√>∑´+, n+<ä]ø° $<ä´ yÓTT<ä˝…’q yê{Ïì
yês¡T e÷ (eTq) $\Te\q÷, dü+|òT” uÛ≤e dü+<˚XÊìï ≈£L&Ü Á||ü +ü Nø£]+#ê*. n+<äT≈£î, eTq yÓ<’ Tä ´\T Ç‘·s¡
‘·eT‘√bÕ≥T nø£ÿ&É≈£î rdüT¬øfi≤fls¡T. uÛ≤e dü+|òüTs¡¸D jÓTTø£ÿ <˚XÊ˝À¢ düVü‰j·T|ü&É{≤ìøÏ yÓ[¢q|ü⁄Œ&ÉT, yê]
kÕsê+X¯+ Ç<˚. Ç<˚ e÷ $XÊ«dü+µµ \ø£ å ´ + nø£ ÿ &ç Á|ü » \≈£ î yÓ ’ < ä ´ dü V ü ‰ j· T +

ÁbÕ<Ûëq´‘·‘√ ‘·«]‘·+>± neø±X¯+ ø£*Œ+#·≥+


µµ
<ëìMT<ä Ä<Ûës¡|ü&ç O+≥T+~. e÷ #Ó’‘·q´+,
n+~+#·≥y˚T nsTTq|üŒ{Ïø° yês¡T e÷ (eTq)
$\Te\q÷, dü+|ò”TuÛ≤e dü+<˚XÊìï ≈£L&Ü
‘·eT‘√bÕ≥T nø£ÿ&É≈£î rdüT¬øfi≤fls¡T. uÛ≤e
»]–+~. ≈£L´u≤≈£î #Ó+~q yÓ’<ä´ Äs√>∑´ ø±s¡´ Hê\T>∑T <äXÊu≤›\ $|ü¢e ø±\+˝À eT˝À dü+|òüTs¡¸D jÓTTø£ÿ kÕsê+X¯+ Ç<˚. Ç<˚ e÷
ø£s¡Ô\T (yÓT&çø£˝Ÿ es¡ÿsY‡) <ë<ë|ü⁄ Hê\uÛ…’y˚\ bÕ<äTø=\Œã&çq uÛ≤yê\T, Çy˚ e÷ Äj·TT<Ûë\T. $XÊ«dü+µµ nì Á|üj÷Ó {À ù|s=ÿHêïs¡T. ˝≤uÛ≤s¡H® ˚
eT+~ Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢ ùde\+~düTÔHêïs¡T. n+‘· $|ü¢e+ n+fÒ eTq*ï Ç‘·s¡T\T eTqTwüT˝≤¢ düs¡«dü«+>± >∑\ e÷qe dü+ã+<Ûë\≈£î Á|ü‘ê´
eT+~˝À ≈£L&Ü nyÓT]ø± Á|ü˝ÀuÛ≤\≈£î˝ÀHÓ’ #˚ùd≥T¢ #˚jT· &É+, eTq+ Ç‘·sT¡ \qT eTqTwüT˝≤¢ e÷ïj·÷\qT ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡T¢ #·÷|ædüTÔHêïs¡T.
yÓT‘·ø<£ qä + ø£\qãs¡∫qyês¡T ø=~›eT+~ e÷Á‘· #·÷&ɶ+...nì ø±Ák˛º #ÓbÕŒs¡T. 21e X¯‘êã›+˝Àì yÓTT<ä{Ï <äXÊã›+˝À á ø£èwæ
y˚T. ˇø£{Ï s¬ +&ÉT e+<ä\eT+~ nyÓT]ø±≈£î |òsæ ê m*j·THé >=+C≤˝…dt nH˚ ∫qï |æ\¢yê&çì eT]+‘· }|ü+<äT≈£î+~. 2008 qe+ãs¡T˝À
sTT+#ês¡T. dü+|üqïyÓTqÆ ô|≥ºu&ç<ëØ düe÷»+ nyÓT]ø£qT¢ $Tj·÷$T˝À |ü{Ϻ ã+~Û+#ês¡T. Ä ≈£L´u≤ |üÁ‹ø£˝À¢ Á|ü#·T]‘·yÓTÆq yês¡Ô\qT ã{Ϻ
˝À eT]+‘· düTKÁ|ü<äyÓTÆq J$‘êìï n+<äTø√ |æ\¢yê&ç ‘·+Á&ç ≈£L´u≤˝À e⁄Hêï&ÉT. Ä |æ\¢ #·÷ùdÔ Ä <˚XÊìøÏ #Ó+~q yÓTT‘·Ô+ 38,544
yê\qï ø√]ø£‘√H˚ ‘êeTT |òæsêsTT+∫q≥T¢ yê&çì dü«<˚XÊìøÏ |ü+|æ+#ê\ì ø√s¡T‘·÷ eT+~ yÓ’<ä´ dæã“+~ 75 <˚XÊ˝À¢ ùde\+~
yê]˝À nH˚øe£ T+~ MT&çj÷· eTT+<äT #ÓbÕŒs¡T. kÕ–+∫q ø£èwæ $»j·Te+‘·eTe≥+‘√ 1999 düTÔHêïs¡T. yê]˝À 17,697 eT+~ &Üø£ºs¡T¢. á
‘êeTT |üì#˚j·Tø£ ‘·|üŒì |ü]dæú‹ yê]øÏ ˝À ªªuÛ≤e dü+|òTü s¡¸Dµ }|ü+<äT≈£î+~. m*j·÷Hé ø£èwæ˝À ø°\ø£yÓTÆq s¡+>∑düú\+ (j·TT<ä∆s¡+>∑+)
$T+>∑T&ÉT |ü&É≥+˝Ò<äT. eT]+‘· m≈£îÿe &ÉãT“ ‘·s¡|òü⁄q ≈£L´u≤ n+‘·{≤ Á|üC≤Á|ü<äs¡Ùq\T yÓìE˝≤. ≈£L´u≤ yÓ<’ ´ä dæã“+~˝À dü>+∑ eT+~
dü+bÕ~+#ê\qï ÄXÊ yê]˝À e⁄+~. á »]>±sTT. kÕ<Ûës¡D ≈£L´u≤ Á|ü»\T \ø£å˝≤~>± nø£ÿ&ÉH˚ |üì#˚düTÔHêïs¡T. ªu≤]jÓ÷ n&Ó+Á{Àµ
$<Ûä+>± nyÓT]ø± #˚|ü{Ϻq |òæsêsTT+|ü⁄\ n+<äT˝À bÕ˝§ZHêïs¡T. j·÷eC≤®r Ä $<Ûä+>± ù|s¡T‘√ ‘·eT<˚X¯+˝À n+<ä]ø° Äs√>∑´+ ø√dü+
Áb˛‘ê‡Vü≤ø£s¡ ø±s¡´Áøe£ T+ e\¢ kÕ~Û+∫+~ ãVüQ ‘·eT C≤‹ >ös¡yêìï e´ø£Ô+ #˚dæ+~. ≈£L´u≤ yÓìE˝≤ #˚|{ü qºÏ q÷‘·q Äs√>∑´ e´edüú Os¡ø\£ T
dü«\Œ+. $$<Ûä <˚XÊ˝À¢ì Á|ü»\≈£î n+<äT‘·Tqï 1990e <äX¯ø£+˝À Hê{Ï øÏ¢wüº Ä]úø£ |ü]dæú‹ ` |üs¡T>∑T\‘√ |ü⁄s√>∑$T+#·{≤ìøÏ Áù|s¡D>±
e÷qe‘êuÛ≤e+‘√ ≈£L&çq ùdyê ø±s¡´Áø£e÷ qT+∫ ãj·T≥ |ü&É>∑*–+~. ø±düÔ+‘· #·*+#· yês¡T e⁄|üø£]düTÔHêïs¡T.
\qT <Óã“>=≥º{≤ìøÏ &ÉãT“ ÄX¯#÷· |æ Á|˝ü ÀuÛôÑ |fÒº ≥+, |ü⁄qs¡TJ®$+|ü #˚j·Te\dæq nedüs¡+ yÓìE˝≤˝À 1999˝À VüQ>√#Ûêy˚CŸ
<˚X¯+>± nyÓT]ø±≈£î #Ó&ɶ ù|s¡T sêe&É+ $TqVü‰ @s¡Œ&É≥+ »]–q|üŒ{Ïø° $|üe¢ + #Ó≈î£ ÿ #Ó<sä ˝¡ <Ò Tä . n~Ûø±s¡+ #˚|ü{Ϻq|ü⁄Œ&ÉT nø£ÿ&É düTe÷s¡T 35
n~ u≤|ü⁄≈£îH˚<˚MT O+&É<äT. ôd’<ëú+‹ø£ ªªÁ|‘ü ´˚ ø£ <äXµ¯ (ôdŒwü˝Ÿ |”]j·T&é)˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ y˚\eT+~ &Üø£ºs¡T¢Hêïs¡T. yê]˝À Hê\T>∑T y˚\
b˛sê≥+˝À n+‘· > ± ~>∑ C ≤]ì ‘· s ê«‘· ‘·s¡Vü‰ n+‘·sê\‘√ ≈£L&çq Ä]úø£ dü+ã+<Ûë\ eT+~ e÷Á‘y· T˚ bòÕ´$T© &Üø£sº T¡ ,¢ ˝Ò<ë kÕ<Ûës¡D
nyÓT]ø±≈£î n+‘·ø+£ f…e÷sêZ+‘·s+¡ ≈£L&Ü ˝Ò<Tä . $wüj·T+˝À ‘ê‘êÿ*ø£+>± ø=ìï yÓdüT\T u≤≥T¢ yÓ’<äT´\T. yÓìE˝≤ »HêuÛ≤ ¬s+&ÉTqïs¡ ø√≥T¢.
uÛ≤e dü+|òüTs¡¸D ` $|ü¢e#Ó’‘·q´+ ø£*–q ø£*Œ+#·≥+ »]–q+<äTe\¢, k˛wü*düTº, e÷qe nø£ÿ&É Á|Cü ≤s√>∑´ e´edüú eT÷&ÉT <äXÊu≤›\ bÕ≥T
qe‘·s+¡ &Üø£sº T¡ ¢ ‘ê $\Te\≈£î ø=+‘·yT˚ s¡≈î£ ÁbÕ<Ûëq´‘· ‘·–+Z ~. ø°Då <äX˝¯ À e⁄+~. <˚X¯ »HêuÛ≤˝À n‘·´~Ûø£ dü+U≤´
Vü≤yêHê˝À 1999˝À ª˝≤{ÏHé nyÓT]ø£Hé Ä $\Te\ ÁbÕ<Ûëq´‘· ‹]– ì\<=≈£îÿ≈£îH˚ ≈£î\≈£î yÓ’<ä´+ n+<äTu≤≥T˝À ˝Ò<äT. yÓìE˝≤
dü÷ÿ˝Ÿ Ä|t yÓT&çdæHéµ kÕú|üq, 1998˝À neø±X¯+ ªªuÛ≤e dü+|òüTs¡¸Dµµ |üs¡´ekÕq+>± &Üø£ºs¡¢˝À düTe÷s¡T |ü~ùV≤qT e+<ä\eT+~
s¡÷|ü⁄~<äT›≈£îqï ªªdüeTÁ>∑ Äs√>∑´|ü<Ûäø£+µµ ÁøÏ+<ä @s¡Œ&ç+~. á |ü⁄qs¡T<ä∆s¡D ø±s¡´Áø£eT+ πøe\+ e÷Á‘·y˚T, n+<äT˝Àq÷ ø=+<äs¡T bÕsYºf…Æ+
ø=‘· Ô > ± n+‘· s ê® r j· T yÓ ’ < ä ´ ãè+<ë\qT ≈£L´u≤πø ø±<äT, ‘·eT ‘·s¡Vü‰ ô|≥Tºã&ç<ëØ ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’ e÷Á‘·y˚T |üì#˚dü÷Ô, •~Û˝≤edüú˝À
@s¡Œs¡#≥· + Çe˙ï ≈£L&Ü ≈£L´u≤ ø=‘·>Ô ± #˚|{ü qºÏ n_Ûeè~∆øÏ ªªÁ|ü‘ê´e÷ïj·Ty˚T ˝Ò<äìµµ s=Hê˝Ÿ¶ e⁄qï ∫qï ∫qï øÏ¢ì≈£îÿ\ <ë«sê ÁbÕ<∏ä$Tø£ yÓ’<ä´
ôd’<ë∆+‹ø£, $<ë´ $wüj·Tø£ Á|üj·T‘êï\‘√ Ø>∑Hé, C≤]® ãTwt, e÷s¡Z¬s{Ÿ <∏ë#·sY e+{Ïyêfi¯ó ùde\qT ns¡ø=s¡>± n+<äCdÒ Tü +Ô &˚yês¡T. ≈£L´u≤
uÛ≤>∑+>± OHêïsTT. á $wüj·T+˝À ≈£L´u≤ @ ¢ m+‘√ ø±\+>± #ÓãT‘·T+fÒ $+≥÷ e∫Ãq qT+∫ yÓTT<ä{Ï &Üø£sº ¢¡ ãè+<ä+ yÓìE˝≤˝À n&ÉT>∑T
e÷s¡Z+˝À |üj·Tì+#·>√s¡‘·TqïB 2000 y˚T Á|ü|ü+#·+ n+‘·{Ïø° nedüs¡y˚T nì ≈£L´u≤ u…≥º>±H˚ yê]øÏ m<äT¬s’q ø£s¡Ôe´+ n|üŒ{Ïes¡≈£L
~H√‘·‡e Á|dü +ü >∑+˝À ô|ò&’ ˝É Ÿ ø±Ák˛º $e]+#ês¡T: kÕ+düèÿ‹ø£ e´eVü‰sê\ eT+Á‹ mu…˝Ÿ Á|j æ TÓ T{À ìs¡¢ø£å´+ #˚j·Tã&çq Á|üC≤s√>∑´ e´edüú kÕúq+˝À
≈£L´u≤ eTqT>∑&É kÕ–düT+Ô <ë ˝Ò<ë, $|üe¢ 2004˝ÀH˚ $e]+#ês¡T. ªªÁ|ü‘ê´e÷ïj·T+ düe´yÓTÆq<ëìï Á|üy˚X¯ô|≥º≥y˚T.
kÕ«‘·+Á‘ê´ìï ì\T|ü⁄≈£î+≥T+<ë ˝Ò<ë nH˚~ O+~µµ nì Äj·Tq O<ëÈ{+Ï #ês¡T. ª ..........eT÷&ÛÉ 2003 qT+∫ 2008 es¡≈£î 5 dü+e‘·‡
uÛ≤e dü+|òüTs¡¸D˝À bÕ˝§Zì $»j·T+ kÕ~Û+#· ‘·«+, Á≈£Ls¡‘·«+, ã\e+‘·T&çe÷fÒ #·≥º+ nH˚ sê\ ø±\+˝À ≈£L´u≤ qT+∫ y˚\ dü+K´˝À yÓ<’ ´ä
&ÜìøÏ <˚X¯ Á|»ü \T dü+dæ<Tä ˝∆ ’… OHêïsê ˝Ò<ë nqï ˙‹ ` Á|ü|ü+#·+ n+‘·{≤ #ê˝≤eTD° ø±yê\H˚ dæã“+~ yÓìE˝≤yÓ[¢ |üì#˚XÊs¡T. n+<ä]ø°
34
e÷]ÿ ‡düTº Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+
Äs√>∑´+ |ü<øäÛ +£ ÁøÏ+<ä ùde\+~+#ês¡T. ˇø=ÿø£ÿ
ãè+<ä+ ¬s+&ÉT dü+e‘·‡sê\bÕ≥T yÓìE˝≤˝À
|üì#˚j·T{≤ìøÏ dæ<ä∆yÓTÆsê>±, n+<äT˝À ø=+<äs¡T
s¬ +&ÉT dü+e‘·‡sê\ nq+‘·s+¡ ≈£L&Ü eT]ø=+‘·
ªª yÓìE˝≤˝À ≈£L´u≤ &Üø£sº T¡ ¢ nìï dô ŒcÕ*{°\˝Àq÷ dù e
\+~+#·&+É bÁ Õs¡+_Û+#ês¡T. <ë+‘√ n+‘·≈î£ eTT+<äT <˚X+¯
˝Àì |Á ‹ü 17,300 bÂs¡T\≈£î ˇø£sT¡ #=|ü⁄Œq bÁ Õ<Û$ä Tø£ Äs√>∑´
ø±\+ |üì#˚j·T{≤ìøÏ eTT+<äTø=#êÃs¡T. ùde\+~+#˚ &Üø£ºs¡T¢+&˚yês¡T ø±kÕÔ Ç|ü⁄Œ&ÉT Á|ü‹ 3400
yÓìE˝≤˝À ≈£L´u≤ &Üø£sº T¡ ¢ nìï ôdŒcÕ*{° eT+~øÏ ˇø£sT¡ #=|ü⁄Œq e⁄Hêïs¡T. ªn+<ä]ø° Äs√>∑´+µ s¬ +&Ée
\˝Àq÷ ùde\+~+#·&+É ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. <ë+‘√ <äX˝¯ À yê´~Ûìsê∆sD¡ øÏì¢ ø˘\T @sêŒ≥T #˚XÊs¡T. eT÷&Ée<äX˝¯ À
n+‘·≈£î eTT+<äT <˚X¯+˝Àì Á|ü‹ 17,300
bÂs¡T\≈£î ˇø£s¡T #=|ü⁄Œq ÁbÕ<Ûä$Tø£ Äs√>∑´ ø=‘·Ô ndüŒÁ‘·T\T, yÓ’<ä´ kÂø£sê´\T @sêŒ≥T#˚XÊs¡T.
ùde\+~+#˚ &Üø£sº T¡ +¢ &˚yês¡T ø±kÕÔ Ç|ü⁄Œ&ÉT Á|‹ü
3400 eT+~øÏ ˇø£s¡T #=|ü⁄Œq e⁄Hêïs¡T.
ªn+<ä]ø° Äs√>∑´+µ ¬s+&Ée<äX¯˝À yê´~Ûìsê∆s¡D yês¡T ùdø£]+∫ eØZø£]+∫q kÕúìø£ kÕe÷õø£
µµ
Á|ü|ü+#·+˝Àì Ç‘·s¡#√≥¢ ø£+fÒ $Tqï>± e⁄+~.
øÏ¢ìø˘\T @sêŒ≥T #˚XÊs¡T. eT÷&Ée<äX¯˝À ø=‘·Ô $esê\T n+<äT˝À bı+<äT|üs¡#·ã&ç e⁄HêïsTT. Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢ |üì #˚jT· {≤ìøÏ yÓ[q¢ &Üø£sº T¡ ¢ b˛>±
ndüŒÁ‘T· \T, yÓ<’ ´ä kÂø£sê´\T @sêŒ≥T#˚XÊs¡T. B+‘√ ny˚ qqTï eT]+‘·>± Äø£≥Tº≈£îHêïsTT. ô|’ $T–*q yê]ì e÷Á‘·y˚T ˝…ø£ÿ˝ÀøÏ rdüT≈£îqï
•X¯óeTs¡D≤\T n+‘·≈£îeTT+<äT yÓsTT´øÏ 321.4 n+‘·düTÔ˝À >∑\ ¬s+&ÉT >∑<äT˝À¢ ≈£L´u≤ qT+∫ |üŒ{Ïø°, ≈£L´u≤˝À Á|ü‹ yÓsTT´eT+~ bÂs¡T\≈£î
#=|ü⁄Œq dü+uÛÑ$düTÔ+&˚$. Ç|ü&ÉT 13.9øÏ e∫Ãq &Üø£ºs¡T¢ ìedædüTÔHêïs¡T. kÕe÷õø£ 4.8 #=|ü⁄Œq &Üø£ºs¡T¢Hêïs¡T. nyÓT]ø±‘√ b˛*ùdÔ
‘·>±ZsTT. nsTT‘˚ n+‘·ø+£ fÒ Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ e÷s¡TŒ $esê\T ùdø£]+∫, eØZø£]+#·≥+˝À Äs√>∑´ Ç~ ¬s{Ϻ+|ü⁄. nsTTHê kÕúì≈£î˝À¢ ø=+<äs¡T ndü+
n‘·´~Ûø£ dü+U≤´≈£î˝…’q bÂs¡T\ yÓ’Ks¡T˝˝À ø£$T{°øÏ á &Üø£ºs¡÷¢ ‘√&ÉŒ&ܶs¡T. Ä ìyêdü ‘·è|æÔ #Ó+<äT‘·THêïs¡T. n˝≤+{Ïyês¡T 2005˝À
ø£ì|æk˛Ô+~. Á|üsTTy˚≥T yÓ’<ä´ e´edüú Ç|üŒ{Ïø° ÁbÕ+‘·+˝Àì ≈£î≥T+u≤\ìï{Ïø° dü+ã+~Û+∫q uÀdüºHé >√¢uŸ $˝Òø£]‘√ e÷{≤¢&ÉT‘·÷ >∑‘·+˝À
düe÷»+˝Àì Oqï‘·esêZ\yê]øÏ yÓ<’ ´ä + düeT≈£L $esê\T ùdø£]+#·ã&çHêsTT. Ä Á|ü<˚X¯+˝À nsTT‘˚ ìyêdü ÁbÕ+‘· &Üø£sº T¡ ¢ m|ü⁄Œ&ÉT ø±yê\+fÒ
s¡Tdü÷HÔ e˚ ⁄+~. ø±ì yÓìE˝≤ Á|ü»˝À¢ 70 XÊ‘·+ Á|ü»\ Äs√>∑´ |ü]dæ‹ú m˝≤ e⁄qïB ‘Ó*ù| ÁbÕ<∏ä n|ü⁄Œ&ÉT n+<äTu≤≥T˝À e⁄+&˚yês¡ì, Ç|ü&ÉT
eT+~ì >∑T]+∫ e÷Á‘·+ Ç+‘·ø±\+>± n~ $Tø£ düe÷#ês¡+ n+<äT˝À e⁄+~. m+‘·eT+~ &Üø£ºs¡T¢ ø£ì|æ+#·≥+ ‘·–Z+<äì |òæsê´<äT #˚XÊs¡T.
|ü{+ºÏ #·Tø√˝Ò<Tä . |üP]Ô>± $düà]+#·≥y˚T »]–+~. |æ \ ¢ \ T Oã“dü + ‘√ u≤<Û ä | ü & É T ‘· T Hêïs¡ T ? Äs√>∑´ dü+s¡øDå£ $wüjT· +˝À n+‘·sê®rj·T
n˝≤+{Ï~ 70 XÊ‘·+ Á|ü»\T Ç|ü⁄Œ&ÉT #Ó’‘·q´ ô|<ä›yê]˝À m+<äs¡T b˛wüø±Vü‰s¡ ˝À|ü+‘√ dü+|ò”TuÛ≤e ø±s¡´Áø£e÷ìï $düÔ]+#·T≈£î+≥÷
e+‘·T\sTTHês¡T. O∫‘· yÓ’<ä´ ùde\T, Äs√>∑´ e⁄Hêïs¡T? kÕeTT<ëj·Tø£ e+≥XÊ\\ <ë«sê b˛‘·T+&Ü\+fÒ eT]+‘· m≈£îÿeeT+~ &Üø£ºs¡¢qT
Á|ü<äyÓTÆq Jeq |ü]dæú‘·T\÷ bı+<˚ Vü≤≈£îÿ O∫‘· uÛ À »q+ n+<ä T ø√e\dæ q dæ ú ‹ ˝À ‘·j·÷s¡T #˚dæ ‘·eT yÓ’<ä´ ã\>±ìï eT]+‘·
‘·eT≈£î O+<äqï düèŒVü≤ yê]˝À @s¡Œ&ç+~. m+<äs¡THêïs¡T? n~Ûø£ s¡ø£Ôb˛≥T m+‘·eT+~øÏ ô|+#·Tø√e\dæq nedüs¡+ O+<äì ≈£L´u≤
ÁbÕ+rj·T Äs√>∑´ ø£$T{°\T @s¡Œ&çq|üŒ{Ï qT+N, e⁄+~? yÓìE˝≤ n+‘·{≤, n+<ä]ø° Äs√>∑´+ >∑T]Ô+∫+~. 2007 &çôd+ãs¡T Hê{ÏøÏ, 1553
yÓìE˝≤ Á|ü»˝À¢ dü]ø=‘·Ô Ä‘·à>ös¡e uÛ≤e+ |ü<∏äø£+ ÁøÏ+<ä @sêŒ≥T #˚j·Tã&çq πø+Á<ë\ &Üø£ºs¡¢‘√ düVü‰ yÓTT‘·Ô+ 2200 eT+~ ≈£L´u≤
ô|+bı+~+~. á $wüj·÷ìï H˚qT yê]‘√ ìï+{Ï˝Àq÷ á $<ÛäyÓTÆq düe÷#ês¡+ bı+<äT yÓ<’ ´ä Äs√>∑´ dæã“+~ u§©$j·÷˝À n<Û´ä ≈£îå &É Çy√
e÷{≤¢&˚ dü+<äsꓤ˝À¢ >∑eTì+#·>*∑ >±qT. |ü]∫ e⁄+#·≥+ ø£ì|ædüTÔ+~. ‘·eT Äs√>∑´+ yÓ T Tπ s ˝Ÿ ‡ Hêj· T ø£ ‘ ê«q $|ü ¢ e |ü ] es¡ Ô q
ù|<ä]ø£+ ø=≥ºe∫Ãq≥T¢ ø£ì|ædTü +Ô &˚, ø±s¡ød£ t ø√dü+, yÓ’<ä´ e´edüúqT r]Ã~<äT›≈£îH˚ u≤<ä´‘·qT ø±s¡´Áø£e÷ìøÏ eT<ä‘› T· >± u§©$j·÷˝À yÓ<’ ´ä ùde
ÁbÕ+‘·+˝À ø=‘·Ô>± ì]à+#·ã&çq ø£q‡*º+>¥ ‘êy˚T d”«ø£]+#·{≤ìøÏ mø£ÿ&çø£ø£ÿ&É kÕúìø£ Á|üC≤ \+~düTÔHêïs¡T. yÓìE˝≤ e÷Á‘·+ ‘·q <˚XÊìøÏ
πø+Á<ëìï 2004˝À H˚qT yÓTT≥ºyÓTT<ä{Ï kÕ]>± düeTT<ëj·÷\T düqï<ä∆+ ne⁄‘·THêïj·Tì Bìï yÓ’<ä´ dæã“+~ì düeT≈£Ls¡TÃ≈£îH˚ $wüj·T+˝À
dü+<ä]Ù+#êqT. mÁs¡ì Ç≥Tø£\‘√ ì]à+#·ã&çq ã{Ϻ düŒwüºeTe⁄‘√+~. XÊX¯«‘·+>± ≈£L´u≤ ô|’H˚ Ä<Ûës¡|ü&Ü\qTø√e≥+
¬s+&É+‘·düTÔ\, nwüº uÛÑTC≤ø±s¡|ü⁄ ìsêàD+ n~. ≈£L´u≤, yÓìE˝≤ <˚XÊ\T s¬ +{Ï˝Àq÷ yÓ<’ ´ä ˝Ò<äT. yêfi¯¢ kÕúq+˝À ‘·eT <˚XÊìπø #Ó+~q
yÓ ì E˝≤˝À mø£ ÿ &É s TTHê á ìsêàD≤ìï $|üe¢ + kÕ~Û+#·≥+, <ëìï Ç‘·s¡ <˚XÊ\≈£L #˚sá ≈£î≥T+ã yÓ’<äT´\qT (bòÕ´$T© &Üø£ºs¡¢qT) düeT
#·÷&É>±H˚ ª n+<ä]ø° Äs√>∑´+µµ |ü<øä∏ +£ Áø+Ï <ä @sêŒ ≥+ m˝≤ kÕ<Û´ä eTsTT+~? eT]+‘· m≈£îÿe eT+~ ≈£Ls¡TÃø√yê\ì ‘·Vü≤‘·Vü≤ ˝≤&ÉT‘√+~. n+‘˚
≥sTTq ìsêàD+ nì yÓ+≥H˚ >∑T]Ô+#˚≥T¢>± Ä &Üø£sº q¢¡ T m˝≤ ‘·j÷· s¡T #˚jT· >∑\T>∑T ‘·THêïs¡T? ø±<äT n+‘·sê®rj·T düVü‰j·T ø±s¡´Áø£e÷˝À¢
ìsêàD≤\T »]>±sTT. Ä ø£q‡*º+>¥ πø+Á<ä+ yÓìE˝≤, ≈£L´u≤ |üs¡düŒs¡ düVü≤ø±s¡+‘√ bÕ˝§ZH˚+<äT≈£î ‘·eT <˚X¯+ qT+∫ yê\+{°s¡¢qT
˝À|ü*¬øfi≤¢qT. ∫qï Ä|ò”düT, s√>∑T\qT |üØøÏå+#˚ Ç~ kÕ<Ûä´yÓTÆ+~. yÓìE˝≤ ‘·q #·eTTs¡T Ä<ë |ü+bÕ\ì ≈£L&Ü nqT≈£î+{À+~. s¬ +&ÉT<˚XÊ\÷
>∑ ~ yÓ T T<ä { Ï n+‘· d ü T Ô ˝ À >∑ \ |ü ] $T‘· j·T+ <ë«sê ≈£L´u≤ ùde\≈£î ‘·–q Á|ü‹|òü\+ ø£*|æ &Üø£sº q¢¡ T ‘·j÷· s¡T #˚ùd+<äT≈£î q÷‘·q •ø£Då
yÓ’XÊ\´+˝ÀH˚ @sêŒ≥T #˚j·Tã&çq rs¡T Hê≈£î #Ó*¢k˛Ô+~. Ç~ ≈£L´u≤ Ä]∆ø£ e´edüú≈£î ‘√&ÉŒ&ÉT ø±s¡´Áø£e÷\qT #˚|ü{≤º\˙, y˚\dü+K´˝À Áø=‘·Ô
m+‘·>±H√ q∫Ã+~. nsTT‘˚ qqTï eT]+‘· ‘√+~. nsTT‘˚ Bìe\¢ ≈£L´u≤ Á|ü»˝À¢ ø=+‘· &Üø£sº q¢¡ T n+~+#·>\∑ >∑≥y˚T ø±ø£, bÂs¡T\+<ä]ø°
Äø£≥Tº≈£îqï <äèX¯´+ ` ]ôd|ü¸Hé &Ódtÿ yÓqTø£ Çã“+~ m<äTs¡e⁄‘√+<äqï uÛ≤eq yÓTT<ä\sTT+~. eT+∫ Äs√>∑´+ düeT≈£Ls¡Ã≥eTH˚ kÕe÷õø£,
>√&ÉMT<ä n‹øÏ+#·ã&ç e⁄qï ô|<ä› ø±–‘·+. Ä n+‘·eT+~ &Üø£ºs¡¢qT yÓìE˝≤≈£î |ü+|æ+∫ XÊÁd”Ôj·T ø±s¡´Áø£e÷ìøÏ O|üjÓ÷>∑|ü&˚ $<Ûä+>±
ø±–‘êìï ˙{Ÿ>± ø=ìï >∑&ÉT\T>± $uÛÑõ+#ês¡T. q+<äTe\¢ ≈£L´u≤˝À ÁbÕ<∏ä$Tø£ yÓ’<ä´ ùde\qT •ø£åD≤ ø±s¡´Áø£e÷ìï #˚|ü≥º&ÜìøÏ ¬s+&ÉT <˚XÊ\÷
#·÷&ÉeTT#·Ã≥sTTq #˚‹sê‘·‘√ Ä >∑&ÉT\˙ï n+~+#˚ &Üø£ºs¡T¢ ‘·>±Zs¡T. nsTT‘˚ Ç|üŒ{Ïø° dü+dæ<ä∆+>± e⁄HêïsTT. ≈£L´u≤ 2004˝À ø=‘·Ô
ì+|üã&çe⁄HêïsTT. ÁbÕ+rj·T Äs√>∑´ ø£$T{° ≈£L´u≤˝À »HêuÛ≤ <ëe÷cÕ˝À &Üø£ºs¡¢ \uÛÑ´‘· ‘·s¡Vü‰ yÓ’<ä´•ø£åDqT ÁbÕs¡+_Û+∫+~. nH˚ø£
35
Á|ü|ü+#êìπø Ä<äs¡Ù+ ≈£L´u≤ yÓ’<ä´s¡+>∑+ e÷]ÿ ‡düTº
>∑+≥\T #=|ü⁄Œq Äs¡T dü+e‘·‡sê\ bÕ≥T ø£s√ƒ s¡
ªª &Üø£sº T¡ ,¢ bÁ ıô|dò sü T¡ ¢ yÓ<’ ´ä $<ë´s¡T\∆ ≈£î e´øÏ>Ô ‘∑ · XÁ <¯ ‘∆ä √ $<ä´
>∑s|¡ ⁄ü ‘·T+{≤s¡T. ‘·eT $C≤„Hêqï+‘·{˙Ï $<ë´s¡T\∆ ≈£î ã<ä˝≤
sTTdüT+Ô {≤s¡T. $<ë´s¡T\∆ ≈£î m+‘√ zs¡TŒ‘√ nìï n+XÊ\q÷
yÓTqÆ |ü]ÁX¯eT#˚d÷ü Ô n+øÏ‘u· ≤Û e+‘√ yÓ<’ ´ä $<ë´
yê´dü+>∑+ kÕ–kÕÔs¡T $<ë´s¡T∆\T. kÕ+Á|ü<ëj·T
dæ<ä∆yÓTÆq j·T÷ìe]Ù{°\ uÀ<ÛäHê+ XÊ\˙ï yê]
$&ÉeT] #ÓãT‘·÷, yê] HÓ’|ü⁄D≤´ìøÏ |ü<äTqT ô|&ÉT‘·THêïs¡T. ø√s¡T‡˝À¢q÷ e⁄+{≤sTT. <ëìøÏ‘√&ÉT n<äq+>±
n+‘˚ø±<äT, $|ü¢e #Ó’‘·q´+‘√ \ø£å´ kÕ<Ûäq≈£î n+øÏ‘·eTe eT]+‘· ˝À‘Ó’q ne>±Vü≤q bı+<˚ neø±X¯+
≥+˝À ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡T¢ ‘·eT $<ë´s¡T∆\≈£î nqTdüs¡D° j·TyÓTÆq ø£*Œ+#·ã&ÉT‘·T+~. s√>∑T\≈£î Äs√>∑´ |ü]s¡ø£åD
#·s´¡ \T #˚|≥ü ≥º +˝À e÷qe‘ê ø√D+, yêdü$Ô ø£
Ä<äs¡Ù eT÷s¡TÔ\T>± O‘Ô̊»+ ì+|ü⁄‘·THêïs¡T.

X¯‘êu≤›\T>± Á|ü|ü+#·+˝Àì Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢q÷,


µµ
$+{≤s¡T. |ü]düs¡ ÁbÕ+‘·+˝Àì $$<Ûä ãè+<ë
yÓTqÆ kÕe÷õø£ düeTdü´\qT, yê{Ï˝À‘·T bÕ‘·T\
qT ne>±Vü≤q #˚düTø=ì ùde\+~+#·≥+
nø£ÿ&ç Á|ü‘˚´ø£‘·.
&Üø£ºs¡T¢, Ábıô|òdüs¡T¢ yÓ’<ä´ $<ë´s¡T∆\≈£î
≈£L´ãHé $X¯«$<ë´\j·÷˝À¢q÷ ÄqyêsTTr>± \≈£î n+<äTu≤≥T˝À e⁄+&˚ ÁbÕ+‘·+˝À á e´øÏÔ>∑‘· ÁX¯<ä∆‘√ $<ä´ >∑s¡|ü⁄‘·T+{≤s¡T. ‘·eT
nqTdü]düTÔqï yÓ’<ä´$<ë´ |ü<ä∆‹øÏ _ÛqïyÓTÆq ø=‘·Ô ‘·s¡>∑‹ >∑<äT\ ìsêàD+ »]–+~. $C≤„Hêqï+‘·{Ï˙ $<ë´s¡T∆\≈£î ã<ä˝≤sTTdüTÔ+
‘·s¡Vü‰ yÓ’<ä´•ø£åDqT ªªj·T÷ìe]Ù{° bÕ*øÏ¢ìø˘ ‘·s¡>∑‹>∑~˝À uÀ<ÛäHê+XÊ\ $wüj·T+˝À {≤s¡T. $<ë´s¡T∆\≈£î m+‘√ zs¡TŒ‘√ nìï
yÓT&çø£˝Ÿ Áf…Æì+>¥ Áb˛Á>±yéTµµ ù|s¡T‘√ ÁbÕs¡+_Û+ n<ÛäTHê‘·qyÓTÆq ø=‘·Ô <äèø£Œ<Ûä+ ø£ì|ædüTÔ+~. n+XÊ\q÷ $&ÉeT] #ÓãT‘·÷, yê] HÓ|’ ⁄ü D≤´ìøÏ
#·≥+ »]–+~. n<˚$<Ûä+>± yÓìE˝≤ ≈£L&Ü ãjÓ÷yÓT&çø£˝Ÿ, k˛wæjÓ÷ yÓT&çø£˝Ÿ ôd’qT‡\˝À |ü<äTqT ô|&ÉT‘·THêïs¡T. n+‘˚ø±<äT, $|ü¢e #Ó’‘·
ªdüeTÁ>∑ Äs√>∑´ dü+s¡ø£åDµ ù|s¡T‘√ e´eVü≤]+#· ôdŒwü*düTº˝…’q 60eT+~ ≈£L´u≤ yÓT&çø£˝Ÿ Ábıô|ò q´+‘√ \ø£å´ kÕ<Ûäq≈£î n+øÏeTe≥+˝À ≈£L´u≤
ã&˚ ˇø£ C≤rj· T •ø£ å D ≤ ø±s¡ ´ Áø£ e ÷ìï düsT¡ ¢ á bÕsƒê´+X¯ Á|Dü ≤[ø£qT s¡÷bı+~+#ês¡T. &Üø£ºs¡T¢ ‘·eT $<ë´s¡T∆\≈£î nqTdüs¡D°j·TyÓTÆq
ÁbÕs¡+_Û+∫+~. nHê≥MT, |ò æ » j· ÷ \J, C… ì {Ï ø ˘ ‡ e+{Ï Ä<äs¡Ù eT÷s¡TÔ\T>± O‘Ô̊»+ ì+|ü⁄‘·THêïs¡T.
á dü]ø=‘·Ô j·T÷ìe]Ù{° Áb˛Á>±yéT\T, düu…®≈£îº\˝Àì n+XÊ\qT rdüT≈£îì yê{Ïì dü$Tà düeTÁ>∑ düe÷õø£ yÓ’<ä´ $<ë´ ø±s¡´Áø£eT+
kÕ+Á|ü<ëj·Tdæ<ä∆yÓTÆq $X¯«$<ë´\j·T ÁbÕ+>∑ fi¯‘·+ #˚dæ e÷s√Œ¤ |òæõj·÷\J ø√s¡T‡>± e÷sêà (~ yÓT&çdæHê, Ç+{ÏÁ¬>˝Ÿ ø£eT÷´ìfÒ]j·÷
D≤\‘√ ì$T‘·Ô+ ˝Òì$. >√&É\T ˝Òì yÓ’<ä´ s¡T. ‘·s>¡ ‹∑ >∑<Tä ˝À¢ uÀ<Ûqä n+‘ê Äj·÷ &Üø£sº T¡ /¢ m&ÉT´πøwüq˝Ÿ Áb˛Á>±+) yÓìE˝≤ n+‘·{≤
$X¯«$<ë´\j·T+ (yÓT&çø˝£ Ÿ j·T÷ìe]Ù{° $‘·e⁄{Ÿ n<Ûë´|ü≈£î\T #˚|ü&É‘ês¡T. M&çjÓ÷Á|ü<äs¡Ùq, neT\e⁄‘√+~. Ç~ ô|<ä› dü+K´˝À ø=‘·Ô &Üø£sº q¢¡ T
yê˝Ÿ‡) @sêŒ≥T #˚j·Tã&ÉT‘·T+~. ø=‘·Ô |ü<ä∆‹˝À Á|üdü+>±\T CÀ&ç+∫ uÀ~Û+#·T‘ês¡T. ‘·s¡>∑‹ n+~k˛Ô+~. á ø±s¡´Áø£e÷ìï #Ó|ü{Ϻq yÓTT<ä{Ï
‘·s¡>∑‹ >∑~˝À $<ë´uÀ<Ûäq ªªø£eT÷´ì{° bÕ* qT+∫ ãj·T≥≈£î e∫Ãq ‘·sê«‘· ‘·eT ìyêkÕ\ eT÷&ÉT dü+e‘·‡sê˝À¢ 20,000 ô|’>± $<ë´s¡T\∆ T
øÏ¢ìø˘‡µµ ˝Àq÷, ª&ÉjÓ÷–ïdæºø˘ øÏ¢ìø˘‡µ ˝Àq÷ e<ä› Á|ü‹bÕsƒ¡+ jÓTTø£ÿ &ç.$.&ç.ì Á|ü<ä]Ù+#·T á yÓ’<ä´ $<ë´ ø√s¡T‡˝À¢ #˚sês¡T.
»s¡T>∑T‘·T+~. á |ü<‹∆ä ˝À $<ë´s¡T\∆ T n+<ä]ø° ≈£î+≥÷ düMTøÏ+å #·Tø√e#·TÃ. kÕj·T+ düeTj·T+˝À, n<˚ $<ÛäyÓTÆq j·T÷ìe]‡{° bÕ*øÏ¢ìø˘
Äs√>∑´+ |ü<∏äø£+ ÁøÏ+<ä @sêŒ≥sTTq πø+Á<ë˝À¢ ˝Ò<ë yêsê+‘·|ü⁄ n<Ûä´j·Tq düeTj·T+˝À yÓT&çø£˝Ÿ f…Æì+>¥ Áb˛Á>±+ ≈£L´u≤˝Àq÷ Á|üy˚X¯
‘·eT <ä>∑Zs¡˝Àì πø+Á<ëìøÏ yÓfi¯‘ês¡T. nø£ÿ& ‘·eT‘√{Ï $<ë´s¡T∆\‘√ ø£*dæ≈£L&Ü Ä $<Ûä+>± ô|≥ºã&ç+~. |üHÓï+&ÉT y˚\≈£î ô|’>± ≈£L´u≤
bòÕ´$T© yÓT&çdæHé ôdŒwü*düTº\ |üìì #·÷dü÷Ô, düMTøÏ+å #·Tø√e#·TÃ. øöHÓ‡*+>¥ øπ +Á<ë˝À¢ O<äjT· + $<ë´s¡T\∆ T n+<äT˝À #˚sês¡T. <ëì‘√ ≈£L´u≤˝À
‘êeTT ≈£L&Ü yês¡T #˚ùd |üì‘√ bÕ\T |ü+#·T |üP≥ |üì#˚ùd düeTj·T+˝À, $<ë´s¡T∆\T Á|üX¯ï\ ≈£î≥T+ã yÓ’<ä´ $<ë´s¡T∆\ (bòÕ´$T©˝À yÓT&çdæHé
≈£î+≥÷ eT]+‘· H˚s¡TÃ≈£î+{≤s¡T. Ç~ Çø£ÿ&É &É>∑{≤ìï Áb˛‘·‡Væ≤+#·≥+ »s¡T>∑T‘·T+~. dü÷&º +Ó {Ÿ‡) dü+K´ u≤>± $dü]Ô +∫+~. ≈£L´u≤˝À
»]π>~ kÕ<Ûës¡D |ü<ä∆‹øÏ _Ûqï+. $<ë´]∆ s√>∑T\≈£î »]π> yÓ<’ ë´ìï >∑T]+∫ uÀ<ÛHä ê+XÊ\qT ÄqyêsTTr>± q&ÉTdüTÔqï yÓT&çø£˝Ÿ j·T÷ìe]‡
j·T÷ìe]Ù{°øÏ yÓfi{¢¯ ≤ìøÏ ã<äT\T>±, j·T÷ìe]Ù >∑T]+∫ mìï Á|üX¯ï\sTTHê n&É>∑e#·TÃ. ‘êeTT {°\˝À düTe÷s¡T |ü~ùV≤&ÉT y˚\ eT+~ yÓ<’ ´ä $<ä´
{°j˚T $<ë´]∆ <ä>∑Zs¡≈£î edüTÔ+~ø£ÿ&É. |ü≥ºD n|ü⁄Œ&ÉT H˚sT¡ Ã≈£î+≥Tqï n+XÊ\≈£î dü+ã+~Û+∫ quÛÑ´dædüTÔHêïs¡T. n~ #ê\<äqï≥T¢, ˝≤{ÏHé
ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷, Á>±MTD ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ >∑\ kÕ<Û ä ´ yÓ T Æ q ìï m≈£ î ÿe Á|ü X ¯ ï \>∑ & É { ≤ìï nyÓT]ø£Hé yÓT&çø£˝Ÿ dü÷ÿ\T, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø£Hé
ù|<ä, ø±]à≈£ ≈£î≥T+u≤\≈£î #Ó+~q $<ë´s¡T∆\T Áb˛‘·‡Væ≤+#·≥+ »s¡T>∑T‘√+~. &Üø£ºs¡T¢ e´øÏÔ>∑‘· dü÷ÿ˝Ÿ Ä|òt yÓT&çdæHé, e+{Ï ≈£L´u≤ $<ë´
‘·eT Çfi¯fl˝ÀH˚ e⁄+≥÷ ‘·eT #·T≥÷º e⁄+&˚ ÁX¯<ä∆‘√ uÀ~ÛkÕÔs¡T. $<ë´s¡T∆\‘√ düìïVæ≤‘·+>± dü+düú\T, Çs¡‘· j·T÷ìe]‡{°\ ø±s¡´Áø£e÷\
Á|ü»\≈£î yÓ’<ä´+ »s¡T>∑T‘·T+&É{≤ìï #·÷dü÷Ô, O+&É≥+ e\¢ Ä $<ë´s¡T∆\ rs¡T‘ÓqTï\qT <ë«sê 24 y˚\ eT+~ $<˚o $<ë´s¡T∆\≈£î
>∑eTìdü÷Ô yÓ’<ä´ $<ë´ |ü]C≤„Hêìï >∑&ç+#·≥+ ≈£åîDí+>± ‘Ó\TdüT≈£îH˚ neø±X¯+ edüTÔ+<äì O∫‘·+>± yÓ’<ä´ $<ä´ \_Ûk˛Ô+~. n+<ä T ˝À
»s¡T>∑T‘·T+~. yÓìE˝≤˝À Ç˝≤+{Ï |ü\T øπ +Á<ë yês¡+{≤s¡T. #·÷dæq<ëìïã{Ϻ, $qï<ëìïã{Ϻ düTe÷s¡T e+<äeT+~ nyÓT]ø± qT+∫ e∫Ãq
˝qT H˚qT dü+<ä]Ù+#êqT. H˚qT >∑eTì+∫q<ëìï $<ë´s¡T˝∆ À¢ mes¡T, m+‘·yT˚ s¡≈î£ Á>∑V≤æ düTHÔ êïs¡T? yês¡÷ e⁄Hêïs¡T. ˝≤{ÏHé nyÓT]ø£Hé dü÷ÿ˝Ÿ Ä|òt
ã{Ϻ ∫qï ∫qï $<ë´]ú ãè+<ë\T ªn+<ä]ø° mes¡sTTHê Á|ü‘˚´ø£+>± @ n+X¯+˝ÀqsTTHê yÓT&çdæHé yÓìE˝≤˝À ≈£L&Ü yÓ’<ä´ $<ë´uÀ<Ûäq
Äs√>∑´+µ πø+Á<ä+˝À >±ì, &ÉjÓ÷>∑ïdæºø˘ øÏ¢ìø˘˝À yÓqTø£ã&ÉT‘·THêïsê? nH˚~ >∑eTì+#˚ neø±X¯+ ø±s¡´Áøe£ ÷ìï ÁbÕs¡+_Û+∫+~. ‘·<ë«sê düTe÷s¡T
>±ì ˇø£ ≈£L´u≤ &Üø£ºs¡T‘√ Á|ü‹s√p O<äj·T+ O+≥T+~. $<ë´s¡T∆\ e´øÏÔ>∑‘· nedüsê\ Ø‘ê´ mì$T~ e+<ä\eT+~ $<˚o $<ë´s¡T∆\≈£ÿ&É
Hê\T>∑T >∑+≥\ bÕ≥T |üì#˚kÕÔs¡T. Ä ‘·sê«‘· me]øÏ nedüs¡yÓTÆq n+XÊ˝À¢ yê]øÏ e´øÏÔ>∑‘· yÓ’<ä´$<ä´quÛÑ´dædüTúHêïs¡T. <˚X¯+˝Àì $$<Ûä
eT<Ûë´Vü≤ï+ y˚fi˝¯ À ‘·eT˝≤+{Ï $<ë´]∆ ãè+<ë\T ÁX¯<ä∆‘√ ‘√&ÉŒ&ç Áb˛‘·‡Væ≤+#·≥+ »s¡T>∑T ‘·T+~. ÁbÕ+‘ê˝À¢ì y˚sπ «s¡T kÕe÷õø£ ãè+<ë\ eT<Û´ä q
eT]ø=ìï+{Ï‘√ ø£*dæ, ‘·s¡>∑‹ >∑~˝À bÕsƒê\T yêsêìøÏ Äs¡T s√E\T, s√E≈£î Äs¡T ($T>∑‘ê 39e 38e ù|J˝À)
36
e÷]ÿ ‡düTº
nuÛÑT´<äj·T O<ä´e÷\≈£î dü+<˚V‰ü \T
düe÷<ÛëHê\T
kÕqT≈£L\+>± e÷s¡TŒ˝§kÕÔsTT ` _.$.sê|òTü e⁄\T
dæ|◊æ (m+) ˝À>∑&É Á>±e÷\T, |ü{Dº ≤˝À¢ Á|üC≤ <Ûäsêï\≈£î, Á|ü<äs¡Ù q\≈£î, |üÁ‹ø± düe÷y˚XÊ\≈£î H˚ì Ms¡uÛÑÁ<ä+ nqì e÷≥\qT nHêï&Éì ÄbÕ
O<ä´e÷\T q&ç|+æ ~. Á|ü»˝À¢ |üì#˚d+æ ~. ‘Ó\+>± |ü]$T‘·+ ø±e&É+ ˝Ò<Tä . Ç≥Te+{Ï ø±s¡´Áøe£ ÷\T ~+∫ ø±+Á¬>dt yês¡T Äj·Tq MT<ä, bÕغ MT<ä
D≤ b˛sê≥+ s√E˝À¢ ø£eT÷´ìdüT\º T <ëìøÏ eT<ä› ≈£L&Ü nedüs¡yÓTÆq|üŒ{Ïø° e⁄qï+‘·˝À Á|ü»\T rÁeyÓTÆq <äTÁwüŒ#ês¡+ #˚XÊs¡T. »]–q yêdüÔ
‘·T>± ø√kÕÔ õ˝≤¢˝ Á|ü»˝À¢ m+‘√ #Ó‘’ q· ´+ s¡–*+ düŒ+~+#˚ düeTdü´\ô|’ ø£~˝Ò ø±s¡´Áø£e÷\qT yê\qT Äs√CÒ |ü Á ‹ø±eTTK+>± #Ó | ü Œ &É +
#ês¡T. |ò*ü ‘·+>± Á>±e÷\ô|’ |üfiì¯ j·T|üŒHé b˛© ìs¡«Væ≤dü÷Ô Á|ü»\qT ø±sê´#·s¡D˝ÀøÏ ~+ù| »]–+~. ˇø£ |üÁ‹ø£˝À Ms¡uÛÑÁ<ä+ nqì e÷≥
düT\T <ë&ÉT\T #˚XÊs¡T. nsTTHê ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Á|j ü T· ‘·ï+ #˚dTü qÔ ï~. áø±\+˝ÀH˚ nìï õ˝≤¢\˝À \qT #=|æŒ+∫ ¬s#·Ã>=fÒº+<äT≈£î yês¡Ô Á|ü#·T]+#·
C≤rj·T+>± nH˚ø£ b˛sê{≤\T q&ç|æ Á|ü»˝À¢ düeTÁ>±_Ûeè~∆ j·÷Á‘·\T »]>±sTT. y˚\ øÏ˝À ã&ç+~. <äTs¡T“~∆‘√ ãT~∆|üPs¡«ø£+>± dü+ã+~Û‘·
e÷qdæø£ <Ûs’Ó ´¡ + ô|+#·>*∑ –+~. ø±ì H˚&TÉ bÕغ MT≥s¡T¢ ø±s¡´ø£s¡Ô\ ãè+<ë\T ø±*q&Éø£ #˚dæ e´øÏÔ #˚dæq |üì n~. dæ|æj·T+ô|’ <ë&ç #˚j·T
Á|ü»˝À¢ |üì#˚jT· &É+ ø±≈£î+&Ü q>∑sê˝À¢ ø=~›eT+~ Á|ü»\qT ø£\TdüT≈£îHêïs¡T. Á|ü»\ |ü]dæú‹ô|’ &ÜìøÏ @ neø±X¯+ <=s¡T≈£î‘·T+<ë nì m<äTs¡T
‘√ <Ûsä êï\T, Á|ü<sä Ù¡ q\T, |üÁ‹ø± düe÷y˚XÊ\≈£î eT+&É\ düeTÁ>∑ düπs«\T »]|æ düeTdü´\qT #·÷düTqÔ ï ø±+Á¬>dt, ìs¡dqü ù|s¡T‘√ nsê#·ø±\≈£î
|ü]$T‘·eTe⁄‘T· qï≥T¢ ø£ì|æk˛Ô+~. Á>±MTD ÁbÕ+‘ê bÕ\Œ&ç+~. yêdüÔyê\T KeTà+ ø±s¡´<ä]Ùes¡Z+
˝À¢ s¬ ‘’ T· \≈£î –≥Tºu≤≥T <Ûsä \¡ T ˝Òe⁄. Á|ü»\T nH˚ø£ bÕ\Hêj·T+Á‘ê+>∑+ eTT+<äT ô|{Ϻ |ü]wüÿ]+#˚
düeTdü´\T m<äTs=ÿ+≥THêïs¡T. M{Ïô|’ m+<äTø£ì ø±s¡´Áø£e÷\T ìs¡«Væ≤+#ês¡T. Vü‰düº˝Ÿ $<ë´s¡Tú\ #˚dæq á øÏ+~ Á|üø£≥q˝À e⁄HêïsTT. #·÷&É+&ç:
O<ä´e÷\T q&É|&ü +É ˝Ò<Tä ? düeTdü´\ô|’, Çfi¯fl düú˝≤\ düeTdü´\ô|’, bòÕ¬sdtº ª øe£ T÷´ìdüT\º qT &Ûøû =+fÒ me¬sH’ ê e÷+ dü+
mdt. y˚DT>√bÕ˝Ÿ, uÛ÷Ñ eTT\ düeTdü´\ô|’, sπ wüHé ø±s¡T\¶ ø√dü+, øö\T eTT<ä˝› µÒ µ nì H˚qT yê´U≤´ì+∫q≥T¢>± ˇø£ |üÁ‹
>±+BÛu§eTà\ d ô +≥sY, ¬s’‘·T\ düeTdü´\ô|’, ìsê«dæ‘·T\ düeTdü´ \ô|’, ø£˝À sêe{≤ìï rÁe+>± K+&çdüTÔHêïqT. Hê
$»j·Tyê&É`10 ˙{ÏbÕs¡T<ä\ ÁbÕC…≈î£ \º düeTdü´\ô|’ \ø£\å eT+~ yê´K´\T eÁø°ø£]+∫ Á|ü#·T]+#·≥+ nHê´j·T+,
ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+ O<ä´e÷\˝À |ü⁄{Ϻ Á|ü»\qT düMTø£]+#ês¡T. y˚\eT+~ n¬sdüTº nuÛÑ´+‘·s¡ø£s¡+. X¯ìyês¡+ kÕj·T+Á‘·+ yÓ’sê
ô|]–+~. C≤rjÓ÷<ä´eT+˝À, ¬s’‘ê+>∑ O<ä´ \j·÷´s¡T. e+<ä\ eT+~ô|’ øπ düT\T ãHêsTT+#· eT+&É\+ $|üŒ\eT+&Éø£ Á>±eT+˝À ~e+>∑‘·
e÷\˝À Ms√∫‘·yÓTÆq Á|üeTTKyÓTÆq bÕÁ‘· ã&ܶsTT. KeTà+ õ˝≤¢ eTT~>=+ &É˝À @&ÉT>∑Ts¡T, H˚‘· >∑]&É|ü*¢ yÓ+ø£fÒX¯«s¡T¢ es¡ú+‹ dü+<äs¡“¤+>±
eVæ≤+∫+~. Á|ü»\T ‘·eT düeTdü´\ô|’ b˛sê&˚ $XÊK õ˝≤¢ >∑+>∑es¡+˝À ˇø£sT¡ b˛©düT ø±\TŒ˝À¢ »]–q düu˝ÑÛ À e÷{≤¢&ÜqT. eTTK´eT+Á‹ sê»X‚
dü+düú>± ø£eT÷´ìdüTº bÕغì >∑T]Ô+∫ n+&É>± neTs¡T\j·÷´s¡T. ‘√≥|ü*¢, uÛÑÁ<ë#·\+ ‘·TbÕø° Ks¡¬s&ç¶ #·ìb˛sTTq+<äTq dü+‘ê|üdü÷#·ø£+>±
ì*#ês¡T. nH˚ø£ ÁbÕ+‘ê\˝À ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ø±\TŒ˝À¢ nH˚ø£eT+~ >±j·T|ü&ܶs¡T. Çe˙ï bÕغ nìï ø±s¡´Áø£e÷\qT s¡<äT› #˚dæ+<äì, á
ã\yÓTÆq X¯øÏÔ>± Ä$s¡“¤$+∫+~. 1960 <äX¯ ø£+ Á|üC≤O<ä´e÷\T, Á|üC≤b˛sê{≤˝Ò. nsTT‘˚ ø±s¡´Áø£eT+ ≈£L&Ü dü+‘ê bÕìøÏ dü+ã+~Û+∫+~
‘·sê«‘· ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+ u…+>±˝Ÿ, πøs¡fi¯, O<ä´e÷\T, b˛sê{≤\ e\q >∑‘·+˝À e∫Ãq ø£qTø£H˚ »s¡T|ü⁄‘·THêïeTì H˚qT düuÛÑ˝À Á|üø£{Ï+
Á‹|ü⁄s¡ e+{Ï sêÁcÕº\˝À ã\|ü&ç sêh Á|üuÛÑT‘ê« |òü*‘ê\T Ç|ü&ÉT sê˝Ò<äT. e÷]q |ü]dæú‘·T\T #êqT. eTTK´ eT+Á‹ <äTs¡às¡D+ |ü≥¢ H˚qT $#ê
\≈£î Hêj·Tø£‘«· + eVæ≤+#˚ dæ‹ú øÏ m~–+~. <˚X+¯ BìøÏ Á|<ü ëÛ q ø±s¡D+. bÕغ ìsêàD≤ìï ã\|üsT¡ à sêìï rÁe dü+‘êbÕìï |üÁ‹ø± eTTK+>± Á|øü {£ +Ï
˝À $T–*q nH˚ø£ ÁbÕ+‘ê\˝À ã\V”≤qyÓTÆ+~. ø√e&É+, Á|üC≤|ü⁄Hê~ì dü+|òüT{Ï‘·+ #˚düTø√ #êqT. Ä $wüj·T+ ≈£L&Ü nìï |üÁ‹ø£˝À¢ Á|ü#·T
á |ü]dæ‹ú øÏ nH˚ø£ ø±s¡D≤\THêïsTT. O<ä´e÷\T e&É+˝À e´ø£ÔyÓTÆq ø=ìï ˝ÀbÕ\qT düe]+#·T ]+#· ã&ç+~. e÷ bÕغ õ˝≤¢ ø£$T{°, sêhø£$T{°,
˝Òø£b˛e&É+ nH˚ n+X¯+ø£Hêï Ç‘·s¡ nH˚ø£ n+XÊ ≈£î+fÒ >∑‘+· ˝À e˝Ò ø±ø£b˛sTTHê eT]ø=+‘· yÓTs¡T øπ +Á<øä $£ T{°\T ≈£L&Ü eTTK´eT+Á‹ eTs¡D+ |ü≥¢
\T <√Vü≤<ä|&ü ܶsTT. á $X‚w¢ Dü ø£eT÷´ìdüTº bÕغ >±Z dü+|òTü {Ï‘+· #˚dTü ø√>∑\+. BìMT<ä uÛ$Ñ wü´‘·TÔ dü+‘êbÕìï ‘Ó*j·TCÒjT· ≥y˚T ø±≈£î+&Ü dü«j·T+
O<ä´eT #·]Á‘·≈£î dü+ã+~Û+∫q Á>∑+<∏ë\˝À, ˝À <äèwæº ô|{≤º*. sêuÀj˚T ø±\+˝À ≈£L&Ü >± bÕ˝§Zì ÁX¯<ë∆+»* |òTü {Ï+#ês¡T. |üÁ‹ø£˝À¢ eÁø°
|üÁ‘ê\˝À |ü]o *+#·e#·TÃ. e÷]q |ü]dæ‘ú T· \˝À >∑‘·+˝À e÷~]>±H˚O<ä´e÷\qT O<Ûäè‘·+>± ø£]+∫ e∫Ãq yê´K´\ |ü≥¢ õ˝≤¢ Á|ü»\T nbÕ
<˚X¯+˝À Ç|ü&ÉT ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+ |üì ìs¡«Væ≤+#˚+<äT≈£î bÕغ düHêïVü≤+ #˚düTÔqï~. s¡+ú #˚dTü ø√e<äì› $»„|Ôæ #˚dTü HÔ êïqT. ø=+‘·eT+~
#˚dTü qÔ ï~. Ç|ü&ÉT |ü]dæ‘ú T· \T (Á|ü|+ü #·+, <˚X+¯ , ø±Áy˚T&é sê|òüTe⁄\T>±]øÏ ¬s&éôd\÷´{Ÿ, dæ|æ◊(j·T+) e´‹πs≈£î\T ‘·|ü&ÉT yês¡Ô\qT
sêh+) >∑‘·+˝À e˝Ò nuÛÑT´<äj·T O<ä´e÷\≈£î ôdô|+º ãsY 2q sêh eTTK´eT+Á‹ yÓm’ dt sê»X‚Ks¡ Ä<Ûës¡+ #˚düTø=ì ¬s#·Ã>=fÒº #·s¡´\≈£î ø±+Á¬>düT
s¬ &ç>¶ ±s¡T ôV≤©ø±|üsº Y Á|üe÷<ëìøÏ >∑Ts¬ ’ eTs¡D+Ï ∫q ÁX‚DT\T >∑T]ø±e<ä›ì ø√s¡T‘·THêïqT.µµ
O‘ê‡Vü‰ìï, O‘˚ÔC≤ìï Ç#˚Ã$ø±e⁄. Ä≥+ø±\T dü+|òüT≥qô|’ dæ|æm+ Hêj·T ≈£î\T ‘·$TàH˚ì Ms¡ dæ|◊æ (m+)˝À »s¡T>∑T‘·Tqï ~<äTu› ≤≥T O<ä´
ø£*Œ+∫ ìs¡T‘ê‡Vü≤+ düèwæ+º #˚ |ü]dæ‘ú T· \T. nsTT uÛÁÑ <ä+>±s¡T #˚dqæ yê´K´\ô|’ ø±+Á¬>dt yêfi¯ó¢ |ü\T eT+ m+‘·es¡≈î£ e∫Ã+~. bÕغ˝À Á|üø±å fi¯q »s¡bÕ
Hê á |ü]dæú‘·T\T XÊX¯«‘·+>± Ç˝≤π> e⁄+&Ée⁄. #√≥¢ sêkÕÔs√ø√\T, ìs¡dü q\T #˚XÊs¡T. ø£eT÷´ì \ì |æ\T|ü⁄ì#êÃs¡T. á ø±s¡´Áø£eT+ m+‘·es¡≈î£
nuÛTÑ ´<äjT· O<ä´e÷\≈£î, ø£eT÷´ìdüTº O<ä´e÷\≈£î düT\º T m|ü&É÷ n≥Te+{Ï yê´U´\T #˚jT· s¡T ø£<ë? $»j·Te+‘·+ nsTT+~? $e]+#·>\∑ s¡T.
kÕqT≈£L\+>± ‘·|Œü ø£ e÷s¡ ‘êsTT. n|üŒ{Ïes¡≈î£ Ç~ |üÁ‹ø£ düèùwº q+{≤sê? ndü\T @+ »]–+~? ÄsY. ôd’<äj·T´, øÏwüHé|ü⁄sê,
z|æø£>± |ü≥Tº<ä\‘√ Á|ü»\qT n+{Ïô|≥Tºø=ì $. yÓ+ø£≥sêe⁄, \eTàdæ+–, Vü≤qàø=+&É, es¡+>∑˝Ÿ õ˝≤¢
ø£eT÷´ìdüTº\T ø£èwæ#˚j·÷*‡ e⁄+≥T+~. n≥T ∫+‘·|*ü ¢ eT+&É\+, $XÊKõ˝≤¢ <˚Xy¯ ê´|ü+Ô >± ~<äTu› ≤≥T ø±s¡´Áø£e÷ìï bÕغ
e+{Ï Á|üj·T‘·ïy˚T e÷]ÿ‡düTº bÕغ #˚düTÔqï~. sêh ø±s¡´<ä]Ùes¡Z düuÛÑT´&ÉT ø±Áy˚T&é ‘·$Tà ìs¡«Væ≤düTÔqï~. eTq sêh+˝À Ç|üŒ{Ïπø ø£$T{°\
37
kÕúsTT˝À |ü]o\q |üPs¡ÔsTT´+~. XÊK\ es¡≈£î eT‘·yê<ä bÕغ\T |ü⁄+E≈£î+≥THêïsTT m+<äTø£ì? ‹Hêï, Ç+ø=ø£ bÕغ ô|]–Hê eTÚ*ø£yÓTÆq ‘˚&Ü e÷]ÿ ‡düTº
»s¡T>∑T‘·Tqï~. mìïø£\ Á|uü ≤Û e+, $ìjÓ÷>∑<ëØ Ç*|æfi¢¯ dü÷s¡´Hêsêj·TD, @MT e⁄+&É<äT. bÕ\ø£esêZ\≈£î qwüº+ ≈£L&Ü
dü+düÿè‹ Á|üuÛ≤e+, ø=‘·Ô ø=‘·Ô>± e∫Ãq eè‘·TÔ\ ;ÛeTqyê] | ù ≥,$»j·Tyê&É 9 e⁄+&É<äT. n+<äTe\q ã÷s¡T®yê bÕغ\T ô|s¡>∑
Á|üuÛ≤e+, ø±s=Œπs{Ÿ MT&çj·÷ Á|ü#ês¡ Á|ü‹≈£L\ Á|üdüTÔ‘·+ <˚X¯+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú &É+, ‘·s¡>∑&É+‘√ b˛*à ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+
Á|üuÛ≤e+ eTq bÕغ ÁX‚DT\ô|’ nìï kÕúsTT\˝À dæús¡|ü&ç+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ es¡Z+ sê»´+ô|’ |ü≥Tº jÓTTø£ÿ Ä≥Tb˛≥¢qT ô|s¡T>∑T<ä\qT, ‘·sT¡ >∑T<ä\qT
|ü&TÉ ‘·Tqï~. Bì e\q nH˚ø£ bıs¡bÕ≥T <Û√s¡DT kÕ~Û+∫+~. ã÷s¡T®yê, uÛÑ÷kÕ«eT´ bÕغ˝Ò |ü]o*+#·&+É düeT+»dü+ ø±<äT. ø£eT÷´ìdüTº O<ä´
\T, ‘·|ü&ÉT |ü<ä∆‘·T\T nø£ÿ&Éø£ÿ&Ü ‘·˝…‘êÔsTT. sêC≤´+>∑ j·T+Á‘·+ MT<ä |ü≥Tºø£*Ze⁄HêïsTT. e÷ìï HêX¯q+ #Ój÷· ´\ì bÕ\ø£esêZ\T ìs¡+‘·
yê≥ìï+{Ï˙ >∑T]Ô+∫ dü]~<äT›≈£îH˚ |üì »s¡T>∑T u…+>±˝Ÿ, πøs¡fi¯, Á‹|ü⁄s¡ sêÁcÕº\˝À e÷Á‘·y˚T s¡+ Á|üj·T‘·ï+ #˚düTÔ+{≤sTT. n+<äTø√dü+ Á|ü‹
‘·Tqï~. á nqTuÛÑyê\ìï+{Ï˙ Áø√&ûø£]+∫ yêeT|üøå±\T n~Ûø±s¡+˝À e⁄HêïsTT. yêdüÔyêìøÏ neø±XÊìï $ìjÓ÷–+#·T≈£î+{≤sTT. ìs¡+‘·s+¡
nø√ºãs¡T 23, 24,25 ‘˚B\˝À »]π> øπ +Á<øä $£ T{° sêÁcÕº\≈£îqï~ sêC≤´~Ûø±s¡eTì #Ó|Œü ˝Ò+. n+<äT <äTÁwüŒ#ês¡+ #˚düTÔ+{≤sTT. nedüs¡yÓTÆq|ü&ÉT
ìy˚~ø£qT ‘·j·÷s¡T#˚düTÔqï~. <ëì e÷s¡Z<äs¡Ù e\H˚ yêeT|üø±å \T sêhkÕúsTT ˝ÀqT, Ç+ø± Áø+Ï ~ ìs¡“+<Ûëìï Á|j ü ÷Ó –düT+Ô {≤sTT. M≥ìï+{Ï˙ m<äT
ø£‘·«+˝À ~<äT›u≤≥T ø±s¡´Áø£e÷ìï ìs¡+‘·s¡+ kÕúsTT˝ÀqT |ü]bÕ\q #˚ùdneø±X¯+ e∫Ãq|üŒ{Ïø° s=ÿì ø£eT÷´ìdüT\º T |ü⁄s√>∑$T+#ê*‡ e⁄+≥T+~.
#Ój÷· ´*‡ e⁄+≥T+~. e´edüúqT eTÚ*ø£+>± e÷s¡Ã&É+ kÕ<Ûä´+ ø±<äT. ô|’ düe÷<ÛëHê\˝À Á|ükÕÔ$+∫q≥T¢ nuÛÑT´<äj·T
yê‘êes¡D ø±\Twü´+, q>∑sê˝À¢ #Ó‘êÔ #Ó<ës¡+ yÓTT‘·Ô+ <˚X¯yê´ |æ‘·+>± sêC≤´~Ûø±sêìï yêeT O<ä´e÷\≈£î H˚&ÉT Ä≥+ø±\T m≈£îÿe>± e⁄Hêï
ù|s¡T≈£îb˛e&É+, ø±\TcÕ´\T ô|s¡>&∑ +É e\¢ Á|üC≤s√ |üø±å \T kÕ~Û+∫q|ü&˚ n~ kÕ<Û´ä eTe⁄‘T· +~. á sTT. n+<äTø£H˚ n+<äs÷¡ Ä•düTqÔ ï≥T¢ m≈£îÿe |ò*ü
>∑´+ s√Es√E≈£L <Óã“‹ì b˛‘√+~. ø£j å T· e+{Ï \ø£å´ kÕ<Ûäq ø√dü+ Bs¡Èø±\+ |üì#˚j·÷*‡ ‘ê\T ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+ bı+<ä˝øÒ £ b˛‘·Tqï~.
yê´<ÛTä \qT ìs√~Û+#ê \+fÒ eT+<äT\ø£Hêï eTTK´+ e⁄+≥T+~. Á|dü Tü ‘Ô +· e⁄qï e´edü˝ú À n~Ûø± s¡+˝À nsTT‘˚ |ü]dæú‘·T\T e÷s¡T‘·Tqï dü÷#·q\T
>± ìyês¡DMT<ä ÁX¯<ô∆ä |{≤º\ì, Á|ü»\qT #Ó‘’ q· ´ e⁄qï bÕغ ø±+Á¬>dt, _C…|æ, _j·Tdt|æ, j·Tdt|æ, ø£ì|ædüTÔHêïsTT. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú dü+øå√uÛÑ+
e+‘·T\qT #˚j÷· \ì ì|ü⁄DT\T #ÓãT‘·THêïs¡T. ø±ì &çm+¬ø, nHêï&çm+¬ø, ‘Ó\T>∑T<˚X¯+, nø±©<äfiŸ, rÁeyÓTÆ nuÛTÑ ´<äjT· O<ä´e÷\|ü≥¢ Á|ü»˝À¢ ÄdüøÔÏ
Á|üuTÑÛ ‘·«+ >±ì, sê»ø°jT· Hêj·T≈£î\T>±ì Bìï •eùdq e+{Ï Ç‘·s¡ bÕغ\T ã÷s¡T®yê e´edüúqT ô|s¡>&∑ +É ÁbÕs¡+uÛeÑ TsTT´+~. Ç~ uÛ$Ñ wü´‘·T˝Ô ÀqT
|ü{+ºÏ #·Tø√≈£î+&Ü ‘·eT~ ø±<äqï≥T¢ Á|üe]ÔdTü HÔ êïs¡T. ø±bÕ&˚y˚. Ç≥Te+{Ï bÕغ\T ˇø£ bÕغ <Óã“ ø£eT÷´ìdüTº |ü⁄s√_Ûeè~∆øÏ ‘·|üŒø£ ‘√&ÉŒ&ÉT‘·T+~.
Ç˝≤+{Ï |ü]dæú‘·T˝À¢ dæ|æ◊(m+) á düeTdü´≈£î
#·÷|æ+#˚ |ü]cÕÿs¡+ @$T{Ï? m. CÀ´‹s¡àsTT, ≈£L´u≤ yÓ<
’ ´ä s¡+>∑+
dü÷sê´sêe⁄ù|≥, $»j·Tyê&É. (36e ù|J ‘·s¡TyêsTT)
Á|üC≤s√>∑´s¡+>∑+ s√Es√Eø° ø°åDÏdüTÔqï~. m+dæ◊ $<ë´s¡T\∆ ‘√ ø£*dæ #·<Tä e⁄≈î£ +≥THêïs¡T.
ø±s=Œπs{Ÿ yÓ’<ä´ e´edüú s√Es√Eø° ã\|ü&ÉT k˛wü*düTº yÓ<’ ´ä + I ô|≥Tºã&ç<ëØ yÓ<’ ´ä +
‘·Tqï~. Á|üdüTÔ‘· bÕ\ø£esêZ\T Äs√>∑´ s¡+>∑+ yÓìE˝≤ düVü‰j·T+‘√ ≈£L´u≤ Ç|ü⁄Œ&ÉT düTe÷s¡T 70 y˚\eT+~ $<ë´s¡T∆\≈£î yÓ’<ä´
qT+&ç Áø£y˚TD≤ O|üdü+Vü≤]+#·Tø√e&É+ á $<ä´ >∑s¡|ü⁄‘·÷ &Üø£ºs¡T¢>± ‘·j·÷s¡T#˚k˛Ô+~. nyÓT]ø±˝Àì yÓ’<ä´ $<ë´\j·÷ìï{Ï˝À yÓ’<ä´$<ä´
|ü]dæ‹ú øÏ ø±s¡D+. Á|üuTÑÛ ‘·« yÓ<’ ´ä e´edü≈ú î£ ì<ÛTä \ quÛÑ´dædüTÔqï yê] yÓTT‘·Ô+ dü+K´ø£+fÒ Ç~ m≈£îÿe. neT]ø±˝À yÓ’<ä´ $<ë´s¡T∆\ dü+K´ 64 y˚\
ø√‘·, ø±s=Œπs{Ÿ yÓ’<ä´ dü+düú\≈£î |ü⁄wüÿ\+>± qT+∫ 68 y˚\≈£î eT<ä´˝À e⁄+~. nyÓT]ø±˝À $<ë´s¡T\∆ T Hê\T>∑T dü+e‘·‡sê\ yÓ<’ ´ä $<ä´ |üP]Ô#d˚ æ
sêsTTr\T - Ç~ H˚{Ï Á|üuÛÑT‘·« $<Ûëq+. n+<äT &Üø£ºs¡T¢>± ãj·T{Ï>± e#˚Ãdü]øÏ dü>∑≥Tq ˇø=ÿø£ÿs¡T 1.4 \ø£å\ &Ü\s¡¢ s¡TD uÛ≤sêìï
e˝Ò¢ $wü»«sê˝§∫ÃHê, ôd’«Hé|òüP¢ e∫ÃHê, yÓ÷j·Te\dæek˛Ô+~. n+<äTe\¢ yês¡T Ä n|ü⁄Œ\T rs¡Ã{≤ìøÏ >±ì, ‘êeTT ≈£L&Ü eT<ä´ ‘·s¡>∑‹
&ÉjT˚ ]j·÷ e+{Ï @ Á|üC≤s√>∑´ düeTdü´ ‘·˝‹… HÔ ê ø£+f… m>∑Te kÕúsTT JeqXË*’ ì n+<äTø√yê\qï ø±+ø£‘å √ >±ì Ä<ëj·T+ dü+bÕ~+#ê\qTø√e&É+˝À
Á|üuÛÑT‘·«+ Ä<äT≈£îH˚ dæú‹ ˝Ò≈£î+&Ü b˛sTT+~. á ÄX¯Ãs¡´|ü&Ée\dæ<˚MT˝Ò<äT. n+<äTe\¢ nyÓT]ø£Hé yÓ’<ä´ $<ë´\j·÷\qT+∫ &çÁ^\T bı+~ e∫Ãq
|ü]dæ‹ú ì e÷πsÃ+<äT≈£î O<ä´eT nedüs+¡ m+‘√ yê]˝À ãVüQø=~›eT+~ e÷Á‘·yT˚ bòÕ$T© &Üø£sº T¡ >¢ ± ‘·j÷· s¡e{≤ìøÏ dæ<|∆ä &ü TÉ ‘·THêïs¡T. m+<äTø£+fÒ
e⁄+~. dæ|æj·T+ Äs√>∑´ s¡+>∑+˝À |ü]$T‘·+>± yÓ’<ä´ eè‹Ô˝À nìï{Ïø£+f… ‘·≈£îÿe Ä<ëj·÷ìï#˚à Á|ü‘˚´ø£$uÛ≤>∑+ (ôdŒcÕ*{°) n<˚
CÀø£´+ #˚düT≈£îH˚ Á|üj·T‘·ï+ #˚düTÔqï~. Äs√>∑´ Á|ü|+ü #· yê´|ü+Ô >± rÁeyÓTqÆ Ä]∆ø£ ‹s√>∑eT+ kÕ>∑T‘·Tqï <äX˝¯ À eTqeTTHêï+. Ç˝≤+{Ï
e\+{°s¡¢≈£î •ø£åD ìe«&É+, yÓT&çø£˝Ÿ ø±´+|ü⁄\T |ü]dæ‹ú ˝À &Üø£sº q¢¡ T ‘·j÷· s¡T #˚jT· ≥+˝Àq÷, yÓ<’ ´ä düV‰ü j·T+ n+~+#·≥+˝Àq÷ nyÓT]ø± neT\T
q&É|ü&É+ e+{Ï |üqT\T #˚düTÔqï~. nsTT‘˚ á »s¡T|ü⁄‘·Tqï |ü<䛋 Ä]∆ø£+>± HÓ’‹ø£+>± ≈£L&Ü eTT+<Óqï&É÷ ˝Òq+‘·>± ~yêfi≤rdæ+~. nyÓT]ø±
|üì düeTdü´‘√ b˛\TÃ≈£î+fÒ HêeTe÷Á‘+· . uÛ$Ñ wü´ |ü<ä∆‹ì nqTdü]+#·≥+ nkÕ<Ûä´+ n˙, n+‘˚ø±ø£ nHÓ’‹ø£+ n˙ Á|ü|ü+#·+˝Àì nH˚ø£ ÁbÕ+‘ê\
‘·TÔ˝À Á|üuÛÑT‘·« Äs√>∑´ e´edüúqT ã\|üs¡Tà Á|ü»\T >∑T]Ô+#ês¡T. n+<äTe\¢ yês¡+‘ê ≈£L&Ü yÓ’<ä´ kÂø£sê´\ ø£\Œq˝À ≈£L´u≤, yÓìE˝≤ <˚XÊ˝À¢
≈£îH˚+<äT≈£î O<ä´ e÷\T #˚dü÷ÔH˚ #˚‘·HÓ’q y˚Ts¡≈£î #√≥T#˚düT≈£î+≥Tqï |ü]D≤e÷\qT m+‘√ ÄdüøÏÔ>± >∑eTìdüTÔHêïs¡T. Á|ü‘˚´øÏ+∫ kÕe÷õø£ yÓ’<ä´+
Á|ü‘´· ø£+å >± yÓ<’ ë´ìï Á|ü»\ø£+~+#˚ ùdyê ø±s¡´Áø£ $wüj·T+˝Àq÷, uÀ<Ûäq˝Àq÷, ùde\+~+#·≥+˝Àq÷ $q÷‘·ï |ü<ä∆‘·T\T n+<ä] <äèwæº˙
e÷ìï ≈£L&Ü bÕغ ìs¡«Væ≤+#·&ÜìøÏ Á|üj·T‘·ï+ Äø£]¸düTÔHêïsTT. Ä˝À∫+|üCÒdüTÔHêïsTT. yÓìE˝≤˝À $q÷‘·ïyÓTÆq á 21e X¯‘êã›|ü⁄ k˛wü*düTº
#˚dTü qÔ ï~. qeT÷Hê (yÓ÷&É˝Ÿ) $»j·Te+‘·eTsTT‘˚, ø=~› dü+e‘·‡sê˝À¢H˚ &Üø£ºs¡T¢>± &çÁ^\T #˚‘· ãT#·TÃ≈£îì
kÕ«‘·+Á‘√´<ä´eT+˝À ø±+Á¬>dt bÕغ Á|ü<ëÛ q sêuÀ‘·Tqï yÓTT≥ºyÓTT<ä{Ï $<ë´]∆ ãè+<ä+ ≈£L&Ü yêfi¯¢qT &Üø£ºs¡T¢>± ‘·j·÷s¡T#˚dæq ≈£L´ãq¢ ˝≤>±H˚
bÕÁ‘· eVæ≤+∫+~. s¬ +&√ kÕúq+˝À ø£eT÷´ìdüT\º T mø£ÿ&É+fÒ nø£ÿ&çøÏ ‘·s¡* yÓfi¯¢{≤ìøÏ O‘ê‡Vü≤+>± eTT+<äTø=ùdÔ....á Áø£eT+ $T>∑‘ê Á|ü|ü+#·+
OHêïs¡T. kÕ«‘·+Á‘ê´q+‘·s+¡ ø±+Á¬>dt bÕغøÏ |ü⁄s√>∑ n+‘·{À¢ø° $düÔ]+#·≥+ yÓTT<ä\e⁄‘·T+~. n|ü⁄Œ&ÉT #Ó >∑Ty˚sê dü÷Œ]ÔøÏ ‘·–q düŒ+<äq
eTq ‹s√>∑eTHê\T s¬ +&É÷ OHêïsTT. s¬ +&√ kÕúq+ \_Û+∫q≥¢e⁄‘T· +~. ªªeTVü≤‘·sÔ ¡ Áù|e÷qTuÛ÷Ñ ‘·T˝Ò ì»yÓTqÆ $|üe¢ ø±s¡Tì q&ç|kæ ÕÔsTT nì H˚q+fÒ
˝À Oqï ø£eT÷´ìdüT\º T #·]Á‘·>e∑ Tq+ Á|üø±s¡+ ø=+‘·eT+~ qe⁄«ø√e#·TÃ>±ø£ ø±ì ì»+ n<˚µ nqï #Ó >∑Ty˚sê e÷≥\T Á||ü +ü #·eT+‘ê $ì|æk12345 ÕÔsTT.
12345
n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ sêe\dæ+~>±ì sê˝Òøb£ ˛j·÷sTT. (nqTyê<ä+: yêdæ¬s&ç¶) 12345
12345
38
e÷]ÿ ‡düTº ‘·q $|üe¢ J$‘êìï }Væ≤+#·Tø√e≥+ kÕ<Û´ä + eT+~ »s¡àHé |üÁ‹ø£\ $˝ÒKs¡T\q÷ ø√s¡Tº≈£î
C≤]® &ç$TÁ{Àyé ø±<ä ì ø±Áy˚ T &é &ç $ TÁ{Àyé dü « j· T +>±
ù|s=ïq&Üìï ã{Ϻ n≥T $|üy¢ √<ä´eT+˝Àq÷,
ÄVü‰«ì+#ês¡T. á øπ düT <ë«sê &ç$TÁ{ÀyéqT
n+‘·yÓTT+~+#·&É+‘√u≤≥T n+‘·sê®rj·T
(¬s+&Ée ù|J ‘·s¡TyêsTT) Äj·Tq e´øÏ>Ô ‘∑ · ≈£î≥T+ã Jeq+˝Àq÷ ÄyÓT ø£eT÷´ìdüTº O<ä´e÷ìï ≈£L&Ü ‘·T<ä eTT{Ï+º #ê
ìs¡“+~Û+#ês¡T. n‹øÏsê‘·ø£+>± Væ≤+dæ+∫ ìs¡«Væ≤+∫q bÕÁ‘· eTq≈£î ns¡∆eTe⁄‘·T+~. \qï~ bòÕdædTü \º ≈£îÁ≥. ø±ì yê] ≈£îÁ≥\qT
#·+ù|XÊs¡T. nsTTHê Ä $e¢e yÓ÷<ÛäT&ç H√≥ ≈£î≥T+ã+˝À ‘·*,¢ ‘·eTTàfi¯ó,¢ #Ó˝\¢… T yê] e÷]ÿ‡düTº y˚T<Ûë$ nsTTq &ç$TÁ{Àyé ‘·T‘·TÔì
qT+&ç ˇø£ÿ s¡Vü≤kÕ´ìï ≈£L&Ü bÕdædüTº |æ\\¢ T $|üy¢ √<ä´e÷ì¬ø’ ìs¡T|üe÷q ‘ê´>±\T j·T\T #˚XÊ&ÉT. ‘·q >∑T]+∫ ‘êH˚ yê~+#·T
b˛©düT\T bı+<ä˝Òø£ b˛j·÷s¡T. #˚dü÷Ô ø£&É‘˚]b˛‘·THêï yÓTTø£ÿy√ì <ÛÓ’s¡´+‘√, ≈£î+{≤qì Á|üø£{Ï+#ê&ÉT. n‘·´+‘· X¯øÏÔe+
&ç$TÁ{Àyé #Ó*¢ ª©Hêµ. ÄyÓT ø£yTé kıyÓ÷˝Ÿ ndüe÷q´ b˛sê≥|ü{eÏ T‘√, düŒwüyº TÓ qÆ ôd<’ ë∆+ ‘·yTÓ qÆ yê<äq\<ë«sê j·÷q bòÕdædTü \º Hê´j·T
(ø£eT÷´ìdüTº j·TTe»q dü+|òTü +) Hêj·T≈£îsê\T. ‹ø£ ne>±Vü≤q‘√ &ç$TÁ{Àyé u˝ÒZ]j·THé kÕúHêìï bòÕdædTü \º ≈£î e´‹πsø£+>± m≈£îÿô|{≤º&TÉ .
ÄyÓT ≈£L&Ü s¡Vü≤dü´ J$‘·+ >∑&É|üe\dæ $|ü¢y√<ä´e÷ìøÏ Hêj·Tø£‘·«+ eVæ≤+#ê&ÉT. Væ≤≥¢sY ‘·q nqT#·s&¡ TÉ , bòÕdædTü º Vü≤+‘·øe£ TTsƒê
e∫Ã+~. &ç$TÁ{Àyé ≈£î≥T+ã+˝À eTT>∑TZs¡T Á|ü‘´˚ øÏ+∫ Hê\T>∑T ~≈£îÿ˝≤ n\TeTT ≈£î+≥Tqï Hêj·T≈£î&Ó’q >√u…˝Ÿ‡qT á πødüT #·÷ùd+<äT≈£î
ÄDÏeTT‘ê´˝≤¢+{Ï $|ü¢e jÓ÷<ÛäT*ï bı≥ºq bòÕdæC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± rÁeyÓTqÆ b˛sê{+ ìj·T$T+#ê&ÉT. yês¡T Á|üy˚X¯ô|{Ϻq ˇø=ÿø£ÿ
ô|≥Tº≈£îqï bòÕdædüTº eT÷ø£\T Ä ∫Hêï]ô|’Hê kÕ–+#ê&ÉT. kÕøÏåì &ç$TÁ{Àyé N*à #Ó+&Ü&ÉT. Hê´j·T
|ü&ܶsTT. ÄyÓT C≤&É #Ó|Œü eTì &ç$TÁ{Àyé ‘·*ì¢ bòÕdæ»+ »s¡à˙H˚ ø±≈£î+&Ü Á|ü|ü+#·+ eT÷s¡TÔ\≈£L, ∫e]øÏ bòÕdædüTº Á|üuÛÑT‘ê«ìø°
Væ≤+dæ+#·≥+ Äs¡+_Û+#êsTT. s√Eø=ø£ yÓTT‘êÔìï >∑&>É &∑ ˝É ≤&çdTü qÔ ï s√E\$. qs¡s÷¡ |ü eTT#ÓÃeT≥\T |ü{+ºÏ #ê&ÉT. ãj·T≥ Äj·Tq≈£î
b˛©dt ùdºwüHéøÏ rdüT≈£îb˛‘·÷, s¡Vü≤kÕ´\T sêø£ådüT&ÉT Væ≤≥¢sY ù|s¡T #Ó|æ‘˚ kÕÁe÷»´yê<ä eT<ä‘› T· >± <˚X<¯ X˚ Ê\˝À Á|ü»\T M<ÛTä ˝À¢øÏ e∫Ã
#Ó|üŒø£b˛‘˚ ˙≈£îqï ∫qïbÕ{Ï Ç+{ÏøÏ ≈£L˝Òà <˚XÊ\T ôd’‘·+ O*øÏÿ|ü&ÉT‘·Tqï s√E\$. dü+|ò”TuÛ≤e+ ‘Ó*bÕs¡T. bòÕdædüTº\ ≈£îÁ≥\|ü≥¢
kÕÔeTì u…~]+#ês¡T. <ëìøÏ &ç$TÁ{Àyé ‘·*¢ Á|ü|+ü #·+ yÓTT‘êÔìï #ê|ü#T· {Ïqº ≥T¢ #·TfÒkº ÕÔqì Á|üC≤Á>∑Vü≤+ yÓ\T¢ãTøÏ+~. eTTK´+>± ‘·÷s¡TŒ
<ÛÓ’s¡´+>± ªªMTs¡T Ç\T¢ ≈£L\Ã>∑\s¡T, @yÓTÆHê Væ≤≥¢sY Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆ìøÏ ø±\T<äTe⁄«‘·Tqï ◊s√bÕ <˚XÊ\˝À uÛ≤Ø Á|ü<äs¡Ùq\T, düuÛÑ\T,
#Ój·T´>∑\s¡T. ∫es¡≈£î eTq e÷‘·è<˚X¯yÓTÆq s√E\$. »s¡à˙ì nqT≈£îìe⁄qï ◊s√bÕ<˚XÊ düyÓTà\T yÓ\T¢yÓ‘êÔsTT. Ä dæú‹˝À ø√s¡Tº Äj·T
ã˝Ò]Z j·÷qT ≈£L&Ü X¯Á‘·Te⁄\øÏ ny˚Tàj·T>∑\s¡Tµµ \˝Àì bÕ\ø£ esêZ\T Væ≤≥¢s≈Y î£ bÕ<ëÁø±+‘·+ qqT $&ÉT<ä\ #˚jT· ≥+ ‘·|Œü eTπsMT #˚jT· ˝Òì
nì ãVæ≤s¡+>∑+>± $eT]Ù+∫+~. n+‘˚ø±<äT ne⁄‘·THêïsTT. ø£eT÷´ì»+ ‘·q Á|ü<ëÛ q X¯Á‘·T dæ‹ú øÏ #˚sT¡ ≈£î+~. &çôd+ãs¡T 23e ‘˚&qû Äj·Tq
yês¡T m+‘· u…~]+∫Hê Ä eTTdü*‘·*¢ e⁄>± Væ≤≥¢sY Á|üø£{Ï+#ê&ÉT. nH˚ø£ <˚XÊ\˝À ìs√∆wæ nì Hêj·TeT÷s¡T\Ô T Á|üø{£ +Ï #ês¡T. ø±˙
|ü<˚|ü<˚ ªªMTs¡T &ç$TÁ{ÀyéqT |ü≥Tºø√˝Òs¡T. ø£eT÷´qdüTº\ô|’ Vü≤‘ê´ø±+&É ÁbÕs¡+uÛÑ+ bòÕdædTü º bÕ\≈£î\T Äj·TqqT $&ÉT<ä\ #˚jT· ˝Ò<Tä .
©HêqT |ü≥Tºø√˝Òs¡T. ˇø£ y˚fi¯ ©Hê MT≈£î nsTT+~. bòÕdæC≤ìï ‘·T<äeTT{ϺùdÔ ‘·|üŒ ©|æ>® ¥ qT+&ç u…]H¢ é ‘·s*¡ +∫ <ës¡TDyÓTqÆ Nø£{Ï
<=]øÏHê Hê Ç‘·s¡ ø=&ÉT≈£î˝≤¢>±H˚ ÄyÓT #˚‘· Á|üC≤kÕ«eT´+ ã‘·ø£<äì ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥sY ø±sê>±s¡+˝À ã+~Û+#ês¡T. Á|ü|ü+#· yê´|æ
ˇø£ÿ s¡Vü≤dü´eT÷ #Ó|æŒ+#·˝Òs¡Tµµ nì ø£sêK+ H˚wqü ˝Ÿ Á|üø{£ +Ï ∫+~. bòÕdæC≤ìøÏ e´‹πsø£+>± ‘·+>± ìs¡düq\T yÓ\T¢yÓ‘êÔsTT. ∫es¡≈£î
&ç>± #Ó|æŒ+~. nsTT‘˚ ø±Áy˚T&é ©Hê bòÕdædüTº ø£*dæe#˚à yês¡+<ä]˙ ø£\T|ü⁄ ø√yê\ì ªª◊ø£´ ã÷s¡T®yê MT&çj·÷˝À ≈£L&Ü ˇø£ uÛ≤>∑+
eT÷ø£\ ø£fi¯ó¢ ø£|æŒ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´≈£î #˚s¡T dü+|òüT≥Hê m‘·TÔ>∑&É\qTµµ s¡÷bı+~+∫+~. bòÕdædüTº\ #·s¡´\qT e´‹πsøÏdü÷Ô Áyêj·T≥+
≈£î+~. ‘·q nqï C≤]® &ç$TÁ{Àyéô|’ »s¡àHé Bì‘√ >∑+>∑yÓÁs¡T˝…‹Ôq Væ≤≥¢sY ø£eT÷´ìdüTº ÁbÕs¡+_Û+∫+~. Äj·TqTï $&ÉT<ä\ #˚dæHê
bòÕdædüTº\ ø√s¡Tº˝À »s¡T>∑T‘·Tqï nÁø£eT Ç+≥πsïwüHé nÁ>∑ Hêj·T≈£î\ô|’ <äèwæº ô|{≤º&TÉ . ã˝ÒZ]j·÷˝ÀøÏ sêìe«qì bòÕdædüTº Á|üuÛÑT‘·«+
$#ês¡Dô|’ nH˚ø£ ◊s√bÕ <˚XÊ\\˝À Á|ü#ês¡+ ø±Áy˚T&é C≤]® &ç$TÁ{ÀyéqT ôd’‘·+ Vü≤‘·e÷s¡Ã Á|üø{£ +Ï ∫+~. á H˚|<ü ´äÛ +˝À k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´
#˚dæ+~. &ÜìøÏ |üPqT≈£îHêïs¡T. <ëìøÏ >±qT ˇø£ s¡V≤ü dü´ Á|üuÛÑT‘·«+ Ä ndüe÷q´ $|ü¢ejÓ÷<ÛäT&çøÏ
&ç$T{Àyé eTs√ nø£ÿ ªªeT&É›©Hêµµ ô|<ä› |ü<øä∏ +£ s¡÷bı+~+#ês¡T. ‘·eT<˚X+¯ ˝À bÂs¡d‘ü «· + ø£*Œdü÷Ô Á|üø{£ +Ï ∫+~.
ø=&ÉT≈£î ≈£L&Ü ã˝ÒZ]j·÷ j·TTe ø£eT÷´ìdüTº bòÕdædüTº\T »s¡àHé bÕs¡¢yÓT+≥T uÛÑeHêìï »s¡àHé Á|üuTÑÛ ‘·«+ô|’ ˇ‹Ô&‘ç ∫Ó Ã Äj·TqqT ‘·eT
©>¥˝À #˚sê&ÉT. 18e @≥ eT+∫ b˛sê≥ ‘êy˚T ‘·>∑T\u…{Ϻ n~ ø£eT÷´ìdüTº\T #˚dæq <˚XÊìøÏ rdüT≈£îe∫Ã+~. ø±Áy˚T&é &çyÓTÁ{Àyé
jÓ÷<ÛäTì>± ù|s¡T dü+bÕ~+#ê&ÉT. Ç~ n+‘·sê®rj·T ≈£îÁ≥ nì Á|ü#ês¡+ ÁbÕs¡+_Û+ n+‘·sê®rj·T ø£eT÷´ìdüTº H˚‘·>± O+≥÷H˚
düV≤æ +#· ˝Òì bòÕdædTü º Á|üuTÑÛ ‘·«+ Ä ≈£îÁs¡yê&çì #ês¡T. 1933 Á|òæÁãe] 27 kÕj·T+Á‘·+ ªªã˝Ò]Z j·÷ ø±s¡´es¡Z |ü⁄Á‘·T&Éqì #Ó|⁄ü Œø√e&ÜìøÏ
ìs¡“¤+~Û+ ∫+~. Væ≤+dæ+∫+~. ∫e]øÏ ˇø£ÿkÕ]>± »s¡àHé bÕs¡¢yÓT+≥T uÛÑeq+ô|’ >∑s¡«|ü&ÉT‘·T+{≤qìµµ n_Ûq+<äq düuÛÑ˝À
#·+ù|dæ+~. eT+≥\T ˝Ò#êsTT. ø=~› ì$TcÕ\˝ÀH˚ bòÕdædTü º #ÓãT‘·T+&˚yês¡T.
$|üy¢ √<ä´eT ø±s¡´ø£sÔ¡ nsTTq ª\÷´u≤µqT n~ÛH˚‘· Væ≤≥¢sY nø£ÿ&çøÏ #˚s¡T≈£îHêï&ÉT. $˝ÒK ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆q+‘·s¡+ Äj·Tq
&ç$TÁ{Àyé $yêVü≤+ #˚düT≈£îHêï&ÉT. ÄyÓT s¡T\qT |æ*|æ+#·T≈£îHêï&ÉT. ‘·>∑T˝u…{Ϻ+~ e÷‘·è<˚XÊìøÏ ‹]– e∫à ã˝Ò]Z j·÷ ø£eT÷´
u…˝ÁŸ >π &é˝À ø±]àø£ dü+|ò÷ü \qT @s¡Œs¡TdüTHÔ êïs¡qï n+‘·sê®rj·T ø£eT÷´ìdüTº jÓ÷<ÛäT&ÉT C≤] ìdüTº bÕغ, Á|üuTÑÛ ‘·« kÕs¡<´ä∏ u≤<Û´ä ‘·\T d”«ø£]+
ø√|ü+‘√ b˛©düT\T yÓ+≥|ü&ܶsT¡ . <ë+‘√ ÄyÓT &ç$TÁ{Àyé nì ã÷s¡T®yê |üÁ‹ø£\T Áyê‘·\T #ê&ÉT. 1946˝À Äj·Tq k˛wü*düTº ã˝Ò]Z j·÷
ã˝ÒZ]j·÷ #˚s¡T≈£îqï~. sêe≥+‘√H˚ ã˝ÒZ] ÁbÕs¡+_Û+#êsTT. e÷]à 9q &ç$TÁ{Àyéì Á|ü<ëÛ ì>± mìïø£sTTHê&ÉT. ã˝Ò]Z j·÷ Á|ü<ëÛ ì>±
j·÷˝À kÕ>∑T‘·Tqï $|ü¢y√<ä´eT+˝À #˚sês¡T. u…]¢Hé˝À n¬sdüTº #˚XÊs¡T. ôdô|º+ãs¡T 20e O+≥÷H˚ Äj·Tq k˛$j·T{Ÿ bÂs¡dü‘ê«ìï
<äTdüT\Ô ‘·j÷· Ø f…\Æ s¡¢ dü+|òTü + Hêj·T≈£îsê*>± ‘˚Bes¡≈£î Äs¡T HÓ\\bÕ≥T Äj·TqqT s¡Vü≤ ø=qkÕ–+#ê&ÉT. 1949˝À Äj·Tq nHê
mìï¬ø’ Ä ‘·sT¡ yê‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ìs¡«Væ≤+#˚ dü´+>± u+~Û+#ês¡T. 20e ‘˚B ©uŸõ>¥ s√>∑´+‘√ e÷k˛ÿ<ä>sZ∑ ˝¡ Àì ˇø£ ÄdüT|üÁ‹˝À
ø√s¡Teº TT+<äT≈£î Vü‰»s¡T|üsêÃs¡T. ø£qTï eT÷XÊ&ÉT. 123456
eTVæ≤fi≤ |üÁ‹ø£ ªªáø±«*{°µµ øÏ dü+bÕ<ä≈£î 123456
123456
123456
sê*>± mìï¬ø’+~. ÄyÓT ‘√&ÜŒ≥T ˝Ò≈£î+&Ü 82 eT+~ $<˚o $˝ÒKs¡T\q÷, 42
39
e÷]ÿ ‡düTº
k˛wü*»+ H˚&TÉ
ˇø£ #ê]Á‘·ø£ nedüs¡+
` XÊ´yéT yÓuŸ
y˚TeTT Ç|ü&ÉT k˛wü*C≤ìø°, k˛wü*düTº düe÷C≤ìø° <ë]rùd e÷s¡Z+yÓ’|ü⁄ dü]ø=‘·Ô>± #·÷düTÔHêï+. áHê&ÉT y˚T+ m<äTs=ÿ+≥Tqï
düyêfi¢̄ Ä<Ûës¡+>±, 20e X¯‘êã›|ü⁄ k˛wü*»+ nqTuÛÑyê\ qT+&ç $eTs¡ÙHê‘·àø£ bÕsƒê\T rdüT≈£îì k˛wü*C≤ìï >∑T]+∫ dü]ø=‘·Ô>±
|ü]o*düTHÔ êï+. Bì˝Àì Á|ü<ëÛ q n+XÊ˝Ò$T{Ï?
e÷ <äèwæº˝À sêuÀj˚T k˛wü*düTº düe÷»+ XÊ+‹j·TT‘·yÓTÆq~, Á|üC≤‘·+Á‘·yÓTÆq~, Ä]úø£+>± Hê´j·TyÓTÆq, düeTs¡∆e+‘·yÓTÆq düe÷»+.
|üsê´es¡D≤ìøÏ Vü‰ìø£*–+#·ì düe÷»+. y˚T+ ø√s¡T≈£î+≥Tqï k˛wü*düTº e´edüú˝À kÕe÷õø£ dü+|ò”TuÛ≤e+ ‘=DÏøÏdü˝≤&ÉT‘·T+~. Á|ü»\≈£î
Ä]úø£ uÛÑÁ<ä‘·, Äs√>∑´e+‘·yÓTÆq |üsê´es¡D, düe÷q‘·«+, düVü≤ø±s¡+ \_ÛkÕÔsTT. á düe÷»+˝À _ÛHêï_ÛÁbÕj·÷\qT >ös¡$+#·&É+,
XÊ+‹ì kÕú|æ+#·&É+ »s¡T>∑T‘·T+~.
e÷ <äèwæ˝º À k˛wü*»+ n+fÒ øπ e\+ ˇø£ eT+∫ uÛ≤eq e÷Á‘·yT˚ ø±<äT. áHê&ÉT e÷qeC≤‹ eTqT>∑&HÉ ˚ düyê\T#˚dTü qÔ ï nH˚ø£
düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+#·&ÜìøÏ H˚&ÉT k˛wü*»+ nH˚~ ˇø£ #ê]Á‘·ø£ nedüs¡+. ô|<ä›m‘·TÔq ô|s¡T>∑T‘·Tqï ndüe÷q‘·\T, ù|<ä]ø£+, uÛÑ÷
‘ê|ü+ ô|s¡>∑&É+, j·TT<ä∆+, nDTyê´|æÔ, Ç+<Ûäq Ç‘·s¡ eqs¡T\T ‘·]–b˛e&É+, n+≥Tyê<ÛäT\T yÓTT<ä˝…’q$ ô|]–b˛e&É+....Çe˙ï H˚&ÉT
e÷qyê[ m<äTs=ÿ+≥Tqï ø=ìï rÁe düeTdü´\T.
k˛wü*C≤ìøÏ kÕs¡«»˙q e÷sêZ\T, kÕs¡«»˙q qeT÷Hê\T n+≥÷ @MT ˝Òe⁄. Äj·÷ <˚XÊ\ >∑&\¶É ô|’ >∑\ ì]∆wºü |ü]dæ‘ú T· ˝À¢, ì]∆wºü
ø±\e÷Hê˝À¢ k˛wü*»+ ô|s¡>±*. e÷ <˚X¯+ (nyÓT]ø±) ≈£L&Ü <ëìøÏ $TqVü‰sTT+|ü⁄ ø±<äT. y˚TeTT ≈£L&Ü e÷≈£î dü«+‘·yÓTÆq ì]∆wüº
C≤rj·T e÷s¡Z+˝À k˛wü*C≤ìï kÕ~ÛkÕÔ+. k˛wü*C+ ªªÄdæÔ düeTdü´µµqT (n+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ ÄdæÔ dü+ã+<Ûë\qT+&ç k˛wü*düTº ÄdæÔ
dü+ã+<Ûë\yÓ’|ü⁄ ˝Ò<ë Ç+ø√˝≤ #ÓbÕŒ\+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ O‘·Œ‹Ô $<Ûëq+ qT+&ç k˛wü*düTº O‘·Œ‹Ô $<ÛëHêìøÏ |ü]es¡Ôq düeTdü´qT)
eTT+<äT>± |ü]wüÿ]+#ê\qï <ë+{À¢ dü+<˚Vü≤+ ˝Ò<äT. Á|ü‹ $|ü¢e+ jÓTTø£ÿ \ø£å´+ á ø£s¡Ôyê´ìï ìs¡«Vü≤+#·&Éy˚T. á $wüj·T+˝À ≈£L&Ü
e÷ yÓ’K] _ÛqïyÓTÆq<˚+ ø±<äT. nsTT‘˚ Ç<ä+‘ê m˝≤ »s¡T>∑T‘·T+~, m+‘· y˚>∑+>± »s¡T>∑T‘·T+~ nH˚~ Á|ü<Ûëq+>± ì]∆wüº |ü]dæú‘·T\ô|’
Ä<Ûës¡|&ü ç O+≥T+~. @ <˚X+¯ ˝ÀHÓH’ ê k˛wü*»+ ÁbÕs¡+uÛ+Ñ ˝Àq÷, k˛wü*»+˝ÀøÏ |ü]es¡qÔ #Ó+<˚ #ê˝≤ ø±\+bÕ≥÷, ìj·T+Á‹‘·
k˛wü*düTº e÷¬sÿ{Ÿ˝À |üì#˚ùd $TÁX¯eT Ä]úø£ e´edüú O+≥T+<äì H˚qT uÛ≤$düTÔHêïqT. Ç+<äT˝À $_Ûqï ÄdæÔ s¡÷bÕ\T..k˛wü*düTº, düVü≤ø±s¡,
Á|üsTTy˚≥T s¡÷bÕ\T O+{≤sTT. Ç$ yÓ’s¡T<Ûä´uÛÑ]‘·+>±, OÁ~ø£Ô‘·\‘√q÷, Á|üe÷<ë\‘√q÷ ≈£L&ç O+&ç |üì#˚düTÔ+{≤sTT. Ç≥Te+{Ï ÄdæÔ
dü+ã+<Ûë\÷, e÷¬sÿ{Ÿ e´edü\ú ÷ Ä]úø£ Á|üD≤[ø£≈L£ , Á|üC≤‘·+Á‘· ìj·T+Á‘·D≈£L nr‘·+>± O+&ÉuÀe⁄. ìC≤ìøÏ Á|üC≤‘·+Á‘·jT· T‘·yTÓ qÆ
Á|üD≤[ø£ ˝Ò≈£î+&Ü düe÷» |ü]es¡ÔqqT »j·TÁ|ü<ä+>± ìs¡«Væ≤+#·&É+ ø£wüº+.
k˛wü*düTº düe÷»+˝À ø±]àø£es¡Z sê»ø°j·T Ä~Û|ü‘·´+ nH˚~ ‘·|üŒìdü]>± O+&Ü*. nsTT‘˚ Ä~Û|ü‘·´ kÕúq+˝ÀøÏ ø±]àø£es¡Z+
sêe&É+‘√H˚ sêC≤´ìï eTT≈£ÿ\T eTTø£ÿ\T>± ‘Ó>∑qs¡ø£&É+ ø±≈£î+&Ü sêC≤´+>∑ j·T+Á‘·|ü⁄ es¡Zdü«uÛ≤yêìï e÷πsÃdüTÔ+~. Ä]úø£, kÕe÷õø£,
kÕ+düÿè‹ø£ s¡+>±˝À¢øÏ Á|üC≤‘·+Á‘· Vü≤≈£îÿ\T Á|üy˚X¯ô|&ÉT‘·T+~, Á|ü»\ Á|üC≤‘·+Á‘· uÛ≤>∑kÕ«e÷´ìï ô|+#·T‘·T+~, ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
$T–˝ÒÃdæq Á|üC≤‘·+Á‘· ø£s¡Ôyê´\qT HÓs¡y˚s¡TdüTÔ+~. eTTK´+>± C≤‹ (≈£î\), *+>∑ $eø£å\qT ìs¡÷à*+#˚ ø£s¡Ôyê´\qT |ü]|üP]Ô #˚düTÔ+~.
e÷ <˚X+¯ ˝À k˛wü*C≤ìøÏ |üjT· ì+#˚ e÷s¡+Z düTBs¡yÈ TÓ qÆ ~, nH˚ø£ ãèVü≤‘·sÔ ¡ b˛sê{≤\‘√ ≈£L&ç Oqï~. $_Ûqï es¡,Z kÕe÷õø£
X¯≈£îÔ\T bÕ˝§ZH˚ á b˛sê{≤\T nH˚ø£ <=+‘·s¡¢˝À »s¡T>∑T‘êsTT. á e÷s¡Z+ dü÷{Ï>±, H˚s¡T>±, düT\uÛÑ+>±, yÓqTø£&ÉT>∑T\T ˝Ò≈£î+&Ü
O+&ÉuÀ<äT. Ç~ nH˚ø£ <äX\¯ T>± »s¡T>∑T‘·T+~. b˛sê≥+ jÓTTø£ÿ Á|ü‹ <äX˝¯ Àq÷ ã˝≤ã˝≤\ bı+~ø£ ø±]àø£esêZìø°, Á|üC≤˙ø±ìø°
nqT≈£L\+>± e÷s¡T‘·÷ eTT+<äT≈£î b˛‘·T+~. ∫e]øÏ ˇø£ ô|<ä› Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+‘√ ‘·T~ b˛s¡T »]– ˇø£ÿkÕ]>± eTT–+|ü⁄≈£î sêe&É+
ø±≈£î+&Ü ˇø£<ëì‘√ ˇø£{ÏeTT&ç|ü&ç O+&˚ nH˚ø£ sê»ø°j·T, Ä]úø£, kÕe÷õø£ b˛sê{≤\T $_Ûqï düeTj·÷˝À¢ »s¡T>∑T‘·÷ Áø£eT+>±
n+‘·ø£+‘·≈£L rÁeyÓTÆq, O<Ûäè‘·yÓTÆq b˛sê{≤\T>± e÷s¡T‘·÷ eTT+<äT≈£î b˛‘·T+~. á Áø£eT+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú |ü≥¢, <ëìjÓTTø£ÿ
dü+kÕú>‘∑ · ìsêàD≤\ |ü≥¢ ø√{≤¢~eT+~ Á|ü»\T $XÊ«dü+ ø√˝ÀŒ‘ês¡T.
n~Ûø±s¡+ ø√dü+ »]π> á |òüTs¡¸D nìï düeTdü´\q÷ ˇø£ÿ kÕ]>± |ü]wüÿ]+#˚j·T˝Ò<äT, ø±ì k˛wü*»+yÓ’|ü⁄ |ü]es¡úq ~X¯˝À ˇø£
ìs¡íj·÷‘·àø£ eT\T|ü⁄ ‹|ü‘·T+~.......
(XÊ´yéT yÓuŸ nyÓT]ø± ø£eT÷´ìdüTº bÕغ n<Û´ä ≈£îå &ÉT. ªø£eT÷´ìdüTº bÕغ |üì˝À |ü⁄s√>∑‹µ ù|s¡T‘√ Äj·Tq 2009 E˝…’ 21q #ê{≤≈£îyê
ÇHéd≥ºæ ÷´wüH˝é À #˚dqæ Á|üd+ü >∑+ qT+&ç á yê´U´\T Á>∑V≤æ +#·ã&ܶsTT)
Marxistu, monthly organ of Communist Party of India (Marxist) A.P . State Committee.
Printer & Publisher B.V. Raghavulu. RNI Reg.No. APTEL/2006/17554. Vol.4, No.6, October 2009 40