You are on page 1of 4

2º BACH

VOCABULARIO LITOLÓXICO

Marga
Denomínase marga a un tipo de rocha sedimentaria composta
principalmente de calcaria e arxila, con predominio, polo xeral, da
calcaria, o que lle confire unha cor esbrancuxada con tons que poden
variar bastante de acordo coas distintas proporcións e composicións
dos minerais principais. Predominan nas formacións montañosas do
Mesozoico e son bastante frecuentes na metade suroriental da
Península Ibérica (Sistema Ibérico, Cordilleira Bética), en Francia e
noutros países.

Calcaria

A calcaria é unha roca sedimentaria porosa de orixe química, formada


mineralógicamente por carbonatos, principalmente carbonato de
calcio. Cando ten alta proporción de carbonatos de magnesio
coñéceselle como dolomita. Petrográficamente ten tres tipos de
compoñentes: grans, matriz e cemento.
É unha roca moi importante como reserva de petróleo, dada a súa
grande porosidade. Ten unha gran resistencia á meteorización, iso
permitiu que moitas esculturas e edificios da antigüidade tallados en
devanditas rocas cheguen até nós. Con todo, a acción da auga de
choiva e os ríos provoca a disolución da calcaria, creando un tipo de
meteorización característica denominada kárstica.

A roca calcaria é un compoñente importante do cemento gris usado


nas construcións modernas e tamén pode ser usada como
compoñente principal, xunto con áridos, para fabricar o antigo
morteiro de cal, pasta graxa para creación de estucos ou lechadas
para "enjalbegar" (pintar) superficies, así como outros moitos usos
por exemplo en industria farmacéutica ou peletera. Atópase dentro
da clasificación de recursos naturais (RN) entre os recursos non
renovables (minerais) e dentro desta clasificación, no non metálicos,
como o salitre, o aljez e o xofre.

Arxila
A arxila está constituída por agregados de silicatos de aluminio
hidratados, procedentes da descomposición de minerais de aluminio.
Presenta diversas coloracións segundo as impurezas que contén,
sendo branca cando é pura. Xorde da descomposición de rocas que
conteñen feldespato, orixinada nun proceso natural que dura decenas
de miles de anos.
Fisicamente considérase un coloide, de partículas extremadamente
pequenas e superficie lisa. O diámetro das partículas da arxila é
inferior a 0,002 mm. Na fracción textural arxila pode haber partículas
non minerais, os fitolitos. Se caracteriza por adquirir plasticidade ao

Profesora: Rosa María Cid Galante 1


2º BACH

ser mesturada con auga, e tamén sonoridade e dureza ao quentala


por encima de 800º C. A arxila endurecida mediante a acción do lume
foi a primeira cerámica elaborada polo home, e aínda é un dos
materiais máis baratos e de uso máis amplo. Ladrillos, utensilios de
cociña, obxectos de arte e mesmo instrumentos musicais como a
ocarina son elaborados con arxila. Tamén lla utiliza en moitos
procesos industriais, talles como na elaboración de papel, produción
de cemento e procesos químicos.

Area
A area é un conxunto de partículas de rocas disgregadas. En xeoloxía
denomínase area ao material composto de partículas cuxo tamaño
varía entre 0,063 e 2 mm. Unha partícula individual dentro deste
rango é chamada gran de area. Unha roca consolidada e composta
por estas partículas denomínase arenisca (Sen. psamita)
As partículas por baixo dos 0,063 mm e até 0,004 mm denomínanse
limo, e por arriba da medida do gran de area e até os 64 mm
denomínanse grava.

Grava
En xeoloxía e en construción denomínase grava ás partículas
rochosas de tamaño comprendido entre 2 e 64 mm, aínda que non
existe unicidad de criterio para o límite superior. Poden ser
producidas polo home, nese caso adoitan denominarse «pedra
partida» ou «chancada», e naturais. Neste caso, ademais, adoita
suceder que o desgaste natural producido polo movemento nos leitos
de ríos xere formas redondeadas e denomínanse canto rodado.
Existen tamén casos de gravas naturais que non son cantos rodados.
Estes áridos son partículas granulares de material pétreo de tamaño
variable. Este material orixínase por fragmentación das distintas
rocas da cortiza terrestre, xa sexa en forma natural ou artificial. Neste
último caso actúan os procesos de chancado ou triturado utilizados
nas respectivas plantas de áridos. O material que é procesado,
corresponde principalmente a minerais de calcaria, granito, dolomita,
basalto, arenisca, cuarzo e cuarcita.

Como fonte de abastecemento pódense distinguir as seguintes


situacións:
 Bancos de sedimentación: son os bancos construídos
artificialmente para embancar o material fino-groso que
arrastran os ríos.
 Canle de río: corresponde á extracción desde o leito do
río, nos cales se atopa material arrastrado polo
escorremento das augas.
 Pozos secos: zonas de antigos recheos aluviais en vales
próximos a ríos.

Profesora: Rosa María Cid Galante 2


2º BACH

 Canteiras: é a explotación dos mantos rochosos ou


formacións xeolóxicas, onde os materiais se extraen
usualmente desde cerros mediante o que se denomina
tronadura ou voadura (rotura mediante explosivos).

Canto Rodado

Un canto rodado é un guixarro ou fragmento de roca solto,


susceptible de ser transportado por medios naturais como as
correntes de auga, os corrementos de terra, etc. Aínda que non se fai
distinción de forma, en xeral, un canto rodado adquire unha
morfoloxía máis ou menos redondeada, sub-redondeada ou oblonga,
sen arestas e coa superficie lisa, debido ao desgaste sufrido polos
procesos erosivos, xeralmente causados pola corrosión, a correntes
de auga (erosión hídrica) ou ao vento (erosión eólica).

Bloque/Rocha

Un bloque de pedra é un fragmento de roca maior que os cantos


rodados pero que está solto, de modo que pode ser movido por
procesos mecánicos naturais como as correntes de auga, os
movementos de terra ou a forza da gravidade nas ladeiras
suficientemente inclinadas. Ao usar a palabra "bloque" non se fai
distinción de forma ou de clase de roca ou mineral, aínda que
xeralmente trátase de pezas angulosas e facetadas.
Aínda que, en xeral, os bloques poden chegar a ser moi grandes,
outras veces faise referencia a "pequenos bloques", manexables polo
ser humano, cando se fala de fragmentos angulosos de pedra que
non ao haberse desgaxado recentemente da roca nai, aínda
manteñen arestas vivas. Para este tipo de material é preferible usar o
vocábulo clasto.

Bad Lands

As Terras Baldías, cárcavas, Badlands (ou Malpaís) en inglés, son un


tipo de terreo árido rico en arxila cumpridamente erosionado polo
vento e a auga. Canóns, barrancos, canles, hoodoos (columnas de
roca con formas nos seus picos) e outras formas xeolóxicas do estilo
son comúns nas terras baldías. A miúdo é difícil camiñar por elas.
Normalmente, estas terras presentan unha espectacular gama de cor
que alterna estrías que van do negro azulado escuro, característico
do carbón, a lume brillante, característico da arxila, a escoria.

O termo "Terras Baldías" ten unha dobre orixe: por unha banda, o
pobo Lakota chamou á topografía "mako sica", literalmente "malas
terras", e os cazadores franceses "as malas terras por cruzar". O
nome é apropiado. As Terras Baldías fórmanse en áreas de
infrecuentes pero intensas choivas e escasa vexetación, receita

Profesora: Rosa María Cid Galante 3


2º BACH

perfecta para unha erosión devastadora. A paisaxe caracterízase


polas súas costas empinadas, a súa terra solta e arxila, feito que
impide viaxar comodamente por el.

Algunhas das capas de fósiles máis importantes atopáronse neste


tipo de terras, onde as forzas da erosión expuxeron as capas de
sedimentos e a falta de vexetación fai que o traballo do agrimensor
sexa relativamente fácil.

Algunhas das formacións de terras baldías máis coñecidas pódense


atopar nos Estados Unidos e Canadá. Na EE.UU. o Theodore Roosevelt
National Park en Dakota do Norte e o Badlands National Park en
Dakota do Sur posúen extensas formacións de terras baldías. Outra
famosa área de formación destas terras é o Toadstool Geologic Park
no Oglala National Grassland ao noroeste de Nebraska. Existe unha
zona cun considerable número de terras baldías en Alberta, Canadá,
sobre todo no val do río Rede Deer, onde se atopa o Parque Provincial
dos Dinosauros. O Royal Tyrrell Museum of Palaeontology en
Drumheller, Alberta tamén se atopa nun terreo de terras baldías, pois
contén numerosos fósiles atopados na área.

Profesora: Rosa María Cid Galante 4