You are on page 1of 26

Otojen Teknik, Gaz Kaynagll-U

1.02 Sayfa 1

o I~indekiler

1. Gaz kaynagl prosesl

2. Gaz eritme kaynagl, kullamlan gazlar

3. Kaynak Ofleci

4. Kaynak alevi

5. Cah,ma teknlklerl

6. Basln~ dO,Orlicli

1. GUvenlik dlizenekeleri

8. Gaz hortumlan

9. Llteratur .

1

1 2 9 13 15 11 18 21 22

1. Gaz Kaynagl Prosesl

1 baslnC; dO,OrOcOlO oksijen tapO 2 basmc dO,OrOcOIO'asetilen tOpO 3 tek top gOvenlik tertiban

4 oksijen hortumu

5 asetilen hortumu

6 kaynak Ofleci

7 kaynak c;ubugu 8 kaynak memesi 9 ana malzerne 10 kaynak alevl

Sola dogru kaynak

yelik, 3 mm'den ince malzemeler

...........

Kayiiak yonD

Saga dogru kaynak

yelik, 3 mm'den kahn malzemeler

Ekonomik uygulama alanla ...

TOm pozisyonlarda birle,tirme kaynaklan Czellikle boru hatlan, tesisat alam ve tamir kaynaklan;

Kaplama kaynagl

© 2003 Gesellschaft fOr SchweiP..technik International mbH Y6ntem

oorO Kaynak Teknolojisi MerKezinin yazlh izni Qlmadan bu notlann hemangi blr yllntemie ~lIllmasl ve da1!llIimasl yasakllf

Otojen Teknik, Gaz Kaynagll-n

1.02 Sayfa 2

Malzemeler

Alasnnstz ve du!?uk alasirnh celik, demir dl!?1 metaller, dokme demir

Malzeme kahnhklan

Yapi parcasma bagll olarak yakla~lk 6mm'ye kadar

Not

Elektrik akrrmndan baglmslzdlr

2.Gaz erltme kaynagl, kullanilan gazlar 2.1 Oksijen· i.iretimilozellikler/depolama

Oksijenin elde edilmesi havarun aynstmlmasiyla olur. Bu sekitede elde eilen O2, % 99,5 ve daha yuksek safnktadir

Havamn bile§enleri

= % 78 N2 = % 2102

= % 1 Degerli gazlar (Ar)

baa.nch haw

-

Havamn aynsmas: bir fiziksel olay, temsil eder. Safla§tlrllml§ va kurutulmus hava yakla!?lk 200 bar'a yogunla§tlrlhr. olusan yogunla§ma ISISI giderilir. Takiben ters akirn aparab icerlsinde sogutma ve gev§etme (gerilimgidarme sogutmasl) sonrast hava slvlla~lr (~200°C)

§ekil 1: Linde'ye gore hava srvilastuma dOzenegi.

Azottan oksijenin aynsmast, tarkh kaynama noktalanna dayanrnaktadrr, N2 -196°C

Ar -186DC

O2 -183°C

Bu sekllde elde edilen oksijen gaz halinde tOplere doldurulur. Buyuk gaz sarfiyatlannda oksijen SIVI halde nakledilir ve lSI lSI izolasyonlu tanklarda depolarur

Ozellikler:

© 2003 Gesellschaft fOr SchweiBtechnik International rnbH

Yontem

ODTO Kaynak Teknolojlsl Merkennin yaz.1o iwl almadan bu noliann hemangl blr yOnternie ~alt.lrros. ve daQ.tolma$' yasaktor

, I

1

-, ~

Otojen Teknik, Gaz Kaynagl I .. ll

1.02 Sayfa 3

yamci degildir, fakat her gerekli gazin yanrnasuu tuzlandmr.

Hava ile kanl?tmldlglnda oksijenin al?agldaki etkilerine dikkat edilmelidir:

1. gerekli tutusma enerjileri oldukca dO~OktUr

2. maddelerin tutusma sicakhklan dO~OktOr

3. yanrna stcakhklan ve yanma tuzlan yOksek deger/ere ulasir

Oksijen renksiz, kokusuz ve tatsiz bir gazdlr. Yogunlugu 1.43 kg/m3'tOr (havadan aglrdlr).

OksiJenln depolanmasj

)

Oksijen gevre srcakuktannda ve cevre basmcmda gaz durumunda bulunan bir qazdrr, Prensip olarak O2 bundan dolayt 90k yOksek bas Inca sikishnlabillr. Pratikte maksimum basmcm belirlenmesindeilk srray: tOpOn dayamrm ahr, Onceleri bir gaz tOpOnOn en yOksek izin verilen basmci 150 bar'di. GOnOmOzdeimal edilen tOplerde izin verilen basmc 200 bar veya 300 bar'a yOkseltilmi~tir.

Gaz halindeki oksijeni~in ~elik tupler

1 6.000 2.000

40 10

40 10

150 200

Tup i~inin konrrom:

BaSJn9 x Hacim

Maksimum bosaltnrna mlktan top boyutu ve basmc dO~OrOcoye bagltdlr

DIN 4664 ve basmcn kaplar yonetmeligi

Depolamaizolasyonlu tanklann igerisinde SIVI durumda da olabilir. Sir buharlasurma parcas: igerisinde SIVI O2 gaz durumuna geri doner, 1 It SIVI 02'den yakla~lk 850 It gaz haJindeki O2 olusur,

© 2003 Gesellschaft fOr SchweiBtechnik International mbH

Yontern

OOTO Kaynak TeknoloJisi Merkezinin yazlll iznl oimadan bu notlarm hemangi bir yOntemie ~all"mas. ve daQlt.imas. yasakhr

Otojen Teknik, Gaz KaynagB Imn

1.02 Sayfa 4

GUvenlik ventili

~ekil 2: Oksijen soguk gazla~tlrlci

lzin verilen basmc arahgrnda O2 ic;in conta vesizdirmazhk malzemesi olarak, mesleki otorite tarafmdan kabul edilmi~ muayene kurumunca uygun bulunanlar kullarulrnahdu.

2.2 Yamci gular

Bir yamct gaz hava veya oksijen ile yanan gazdlr. Tek bir istisna dl!jrnda (hidrojen) bir yamci gazgenellikle bir karbon bilesenl veya c;e~itli karbon bile!jenlerininkarl~lmldlr.

Gaz kaynaglndagunumuze kadar, yOksek alev salcaklrgl (32000C) ayrn zamanda yOksek birincil alev verimi (17,4 kJ/cm2s) nedeniyle tek yaruciqaz otarakasetilen kullarulmaktadtr, Diger avantajlan konsantre alevi ve kullantct tarafmdan alevin c;ok kolay ayarlanabilmesidir.

2.2.1 Asetilen uretimi/ozellikieri/depoianmasl

Asetilen, karbon ve hidrojenin kimyasal bile~imidir. Olusturma kabl ic;erisinde olusturulur (kullanma tallman TRAC 201' e dikkat). Karpit ve suyun kanstmlmas: ile meydana gelir. Van urun olarak kirec; c;amuru elde edilir.

Oretimde temel rnadde kalsiyumkarbittir (CaC2). Kirec; tasmm yakma fmrunda yakurnas: ve sonradan ark finrunda kok eklenerek eritilmesi ile elde eilir.

CaC03 + lSI ----+ CaO + CO2

CaO +

3C +

151 ~ CaC2 + CO

OOTU Kaynak Teknalojisl Merl<ezlnin yazll! izni olmadan bu notlarmherhangi bir yOnternie .;o!jaltilmasl ve daOltilmasl yasakur

© 2003 Gesellschaft fOr SchwelP..technik International mbH

Yontern

Otojen Teknik, Gaz Kaynaga I-U

1.02 Sayfa 5

Asetllenln ozelflkleri

Renksiz, zehirli olmayan fakat biraz narkotik bir qazdrr, Saf durumda kokusuzdur ancak piyasadaki C2H2 sanrnsak kokusuna benzeyen koku veren katkt zerrecikleri iyerir. C2H2 yuksek basmc ve srcakhkta stabil degildir. 1.8 bar'dan itibaren patlama seklinde cok buyuk gaz hacimlerinde bllesenlerine aynlrr, C2H2 hava lle belli konsantrasyonda patlayrcidr, Havadan hafiftir ve yukanya yukselir. C2H2 bakir ve % 70'ten yOksek Cu iceren alasimlar He reaksiyona girer. Bu durum gumO::? ve alastrnlan lclnde geyerlidir.

Depolarna

Oepolama ozel hazrrlanmrs ye!i>itli hacimlerdeki tupler icerislnde olur. Asetilen tupo sadece bot? bir yelik kap degildir. lcerlslnde qozenekl' bir yap: ve aseton veya diger bir cozundurme maddesi bulunur. Gozenekli yapmm ikl gorevi vardrr: ilkl Qelik to pO clast patlamaya karsi korumak, digeri cozundurme SIVISInI camur seklinde emmek ve tup lcerislnde esit dagillmil tutrnaknr.

- gaz aynsrnast (patlama) cok kuyuk hacimlerde duraqanlasir, Bu gorevi qozenekli yapuun cok kOyuk qozeneklert ustlenir.

- yozOndurme maddest asetileni emer. Sir litre aseton yaklasrk 24 litre asetileni atmosferik basmc ve 1SoC'de cozer, C;ozOnen asetilen miktarr doldurma basmci ile artar. Yani 10 bar'da 1 litre aseton yakla~lk 240 It C2H2 QOzer. Bu nedenle aseton genle~ir. Asetonun cozme kabiliyeti slcaklrgrn dusrnesl Us azahr,

Sicakhk -c
40
30
20
10
0
- 10
- 20
5 10 15 20
Basmc, bar ~ekil3: Asetilen tOpo iyerisindeki oransal dagillm

~ekil 4: Sicakitga bagJr olarakasetilen topOndeki gaz basmci

OoTU Kaynak Teknolojlsl Merkezinin yaz,lI izni almadsn bu notlann hemangl blr yMtemie ~o~alt'lmas, ve da~ll1lmas, yasaktir

© 2003 Gesellschaft fOr SchweUltechnik International rnbH

Yontern

Otojen Teknlk, Gaz Kaynaga I-U

1.02 Sayfa 6

Asetilen topleri gozenekliklerine gore farkllllk qosterlr

Normal gozeneklil.ik YOksek qozenekf yapl
TOp hacml I 10 20 40 10 20 40 50
Asetilen dolum miktan kg 1,5 3,0 6,3 2,0 4,0 8,0 10,0
Dolurn basmci 15 aC bar 18 18 18 18 18 19 19
Aseton miktan I 3 6 13 4 8 16 20
Krsa sOreli maksimum bosaltma miktan lis 500 1.000 1.000 500 1.000 1.000 1.200 Yatmlrrus asetilen topOnden gaz boealtumamahd«,

Tupicerlsindeki gaz basmct olc,;;OmO ile belirlenemez. Aglrltk olc,;;OmO ite gaz mlktan belirlenir. Bunun ic,;;in her tOpOn hazir aglrllgl (darasi) top Ozerinde beliritilir. Dara aglrllgl olarak tOp lcertsindekt gozenekli yap' ve c,;;ozOcO madde dahildir. Gaz dahil degildir.

i,letmeye asetilen tedariki

lsletmedekl gaz lhtiyacmtn belirlenmesinde iki taktore dikkat edilmesi gerekir. - haftali ortalam ihtiyac,;;

- her tOpten maksimum gaz bosaltnru

TRAC 206, TRAC 208

2.2.2 Diger yamci gazlar

Yarucrgaz olarak tercihen asetilen kullarnhr. TOm yontemter ic,;;in aynl miktarda kullarulrnayan piyasadaki diger gazlar

1. propan 2.dogalgaz

3. hidrojen

4. eten ve

5. c,;;e~.itli C2-, C3-, ve C4-karbon hidrojen kansimlan.

OOTO Kaynak Teknalojisl Merkezinln yazlh Iznl almadan bu notlann hemangi bir y~ntemle ~oaalhlmasl ve dall.hlmas. yasakl.f

© 2003 Gesellschaft fOr SchweiBtechnik International rnbH

Y5ntern

2
.... 1,75
,OJ
III
ro
s:
III 1,5
-'0
1,25
Hava = 1
..... 0,75
,.;;
(II
.r:.
III
.r:.
ro 0,5
'0
) 0,25
0 Otojan Teknlk, Gaz Kaynagn I~II

Aaetlkln Kan,lm E1)

§ekil 5: Yanrct gazlarm nispi yogunluklarr (hava=t)

YameR gazlarm set;;imi sadecs yontem kriterlerine degH, aym zamanda uygulama yerinde tedarlk ve uygulanabilirlige bagiBchr.

18
16
,......,
rn 14
N
E
0
--
-:I 12
=.
'E 10
'C
~
~ 8
"iii
Z5
c; 6
"I:
ii'i
4 2

o

AaetIlen Kan9,m E1) Elen Knn,lm M2) Pro""" Prcpan DoOaI gaz

1) eten He kansirn

2) metilasetilen ile kansrrn

~ekii 6: Yaruci gazlarrn birincil alev verimleri

1.02 Sayfa 7

© 2003 Gesellschaft fOr Schwei~technik Intemational mbH

Yontern

ODTO Kaynak Teknolojisi Merkezlnln yazdi izni oImaden bu nollann hertJangi bir yOntemle ~oQalt"mas. ve daQ.t.lmas. yasaktir

Otojen Teknlk, Gaz Kaynagl I-II

1.02 Sayfa 8

Bir malzeme uzerlnde alevln lSI etklsl anlamhdu,

Birincil alev verimi nekadar yOksek ise ornegin yakarak kesme, alevle isrtma veya alevle dogrultma 0 kadar rnzh olur.

Propan renksiz, zehirli olmayan, fakat biraz narkotik bir gazdlr. Propan genellikle ham petrolOn rafine edilmesi ve diger petrol OrOnlerinin aynstmlmasi lle Oretilir. Propan oda slcakllgmda SIVI dururndadir ve kendi buharlasma basmct olan sadece 7 bar bastny altmda depolanrr, Propan tupleri yOksek sicakhklarda birakilmamahdrr, 90k yOksek sicakhta tum tOp hacmi SIVI ile doldurulur. Bu durumda tOpOn patlamast tehlikesi vardir, Propan asetilene gore daha yOksek isitma degerine sahiptir, ama bu ISInIn az bir bolOmO birinciJ alevdedir. Alev slcakhgl dO~Oktur ve asetilene gore dort kat daha oksijenaihtiyav duyar. Propan d090k bir patlama smmna ve yOksek bir yogunluga sahiptir. elkan propan yah~ma yerlerinde alt bolgelerda birikir.

Oogal gaz (metan ) (CH4)

Oogal gaz genellikle metandan olusur, Iverigi dogal gaztn ylktlgl yere baghdlr ve bu da farkll yanma ozelliklerine neden olur. Dogal gaz genellikle isuma amach kullamhr. Slkl!?tlnlml~ durumda to pte depolandlgl gibi dogrudan boru hatlan ile mO!?terilere sunulur. Metan hafif bir gazdlr ve patlama sirun diger bir cok gazdan daha yOksektir. lsrtma degeri dOllOktOr ve birincil alevde az lSI meydana galir.

Hidrojen renksiz, kokusuz ve zehirsiz bir gazdlr. TOm gazlardan daha hafiftir. Ook. kolay totusabllen bir gazdlr ve gorOlemeyen biralevle yanar. Hidrojen suyun elektorilizi ile endOstriyel olaraka Oretilir. TOpler iyerisinde gaz halde yOksek baslny altmda veya SIVI halde tasmrr. Hidrojen gaz kaynagl ve yakarak kesme iyin yamci gaz olarak kullarnhr .

.

Etilen renksiz, tath, hafif kOf kokulu bir gazdlr. Biraz zehirlidir. Yakarak kesme ve benzer

yontemlerde kullarutabulr, Isrtrna degeri yaklall.lk asetilen kadardir. Ancak birincil alevdeki lSI miktan dO!?OktOr

niger karbon hidrojen kan§lmlan

Propilen (C3Ha) renksiz, hafif tath kokusu olan bir gazdlr. Zehirslzdir, fakat hafif bir narkotik etkisi vardir, Yakarak kesme ve benzer yontemlerde kullaruhr. Propilen genellikle SIVI dururndadir. Ozellikleri propan ile aymdir.

TedarikCfi/gaz ureticisine bagh; firmaya ozel tslmter Ue farkh kan§lk gazlar yamci gaz olarak bulumnaktadir.

ODTO Kaynak TeknolojiSi Merkezlnln yaz.iI izni olmadan bu notlann hemangi bir yontemle ~all.lmas. ve dalj.t.lmas. yasakur

© 2003 Geselischaft fUr Schwel~technik International mbH Yontem

Otojen Teknik, Gaz Kaynagsl-H

1.02 Sayfa 9

MAPP (messer Griesheim) bir karbon htdroien kansurudtr. Tedarlk SIVI olarak yapihr. Gaz renksiz ve zehirsizdir. Yakarak kesme ve otojen teknigin diger yontemleri i<;in kuharulabillr.

GRIESON ( rnesser gneshelm) ethene baktruzl

CRYlEN (AIR LlQUIDE) propilenin kO<;Ok bir stabilizasyon miktan ile dO~Ok srcakhkta SIVI hale getirilmi~ ethen lcerisinde asetilen yozeltisidir.

Asetilen Propan Dot',jal Hldrojen Eten Propilen MAPP Crylen
gaz Etilen
Alev slcakhQI ("C) 3160 2850 2770 2720 2902 2872 2920 2960
Blrincilalev veriml (kl/cm~s) 174 5,2 38 7,4 7,5 66 7,1 9,6
VamCI cazm oksijenle kansim oraru m": rrr' 1 :1,1 1:4 1:1,6 1:0,3 1:2 1:3 1:3 1:1,8
Nlspl yoljunluk(Hava=1) 0,9 1,5 0,5 0,06 0,9 1,4 1,4 0,9 Tedarik sekli, anhk ihtiyaca bagll

)

Gaz < 100 100-300 > 300 >600 > 1000 >4000
Asetllen Tek tOp Batarya Demet Demet Demet Konteyner +
Olu~turma
Kabl
Sivigaz Tek tOp Bataryp Tank Tank Tank Tank
Oksijen Tek lOp Batarya Demet Demet SoOuk gaz Soaukgaz
SoOukgaz sa\)laYlcl sa\)laYlcl
. saOlaYlcl
Argon Tek tOp Batarya Demet Soauk gaz Sot',jukgaz Soaukgaz
saOIl!YICI sa~OIC1Y.ICI sClOiaYlcl
Argon-kan~lk Tek tOp Batarya Demet Sot',jukgaz SoOuk gaz SoOukgaz
gaz sa\)laYlcl sa\)laYICI + sa\)laYICI +
Tank Tank
Karbondiokslt Tek tOp Batarya Batarya Tank Tank Tank
Tank
Azot Tek.tOp , 8atarya Demet Demel Soaukgaz Soaukgaz
Sot',jukgaz sa\)laYICI saijlaYlcl
saOlaYlcl
Hldrojen Tek tOp 8atarya Demel Demet Demet 3. Kaynak Ufieci

Genellikle enjeksiyon prensibine gore 9ah~an ve DIN EN ISO 5172 de standartlastmlan <;ok saytda Ofle9tipi vardir. Kaynak Ofle91eri genellikle "kombine kaynak ve kesme Ofle<;leri" olarak yapllml§lardlf. Yani kaynak ucu kaynaklanacak malzeme kahnltQina gore belirlenir.

Kaynak Oflecinin onernli parcalanrn ham/ar; ve kaynak ucu olusturur,

Ham/ar;'ta yaruci gaz ve oksijen hortum baglantl aglzlart ve vanalan bulunur.

onTO Kaynak TeknoloJlsl Mer1<ezjnin yazdI lznl olmadan bu notlann hemangi bir yOntemie co¢altlimas. ve da/j.llImas. yasakttr

© 2003 Gesellschaft fOr Schwei~technik International mbH

Yontern

Otojen Teknlk, Gaz Kaynagg I~U

1.02 Sayfa 10

Hortum baglantl51 oksljen

R 1/4 sag

Kan:jil borusu

Yarucr qaz R 3/8 501

Kaynakucu

Hamlac

SIIc;J::ittrma somunu

Kaynak memes!

Kaynak ucu basmc memesl.kansim memesi, kansim borusu ve kaynak memesinden olusur

oksijen

yOzOk ~eklindeki kanal

® 1

. Gr. 1 A 0,5-1 mm S 2,5 bar

kaynak ucu

emmemernesi

harnlal(

sikisnrma sornunu

baSlO9 memes!

~eki! 7: Bir kaynak Oflecinin kesidi (emme Ofleci)

K

k

I k k I 1 kl

fl d I

ayna uylan pa a a In I anna gore SIn! an innr
BUyUklUk Kuuamm arahQs (mm) BuyUklUk Kullamm arahQI (mm)
0 0,2-0,5 6 9-14
1 0,5-1 7 14-20
2 1-2 8 20-30
3 2-4 9 30-50
4 4-6 10 50-100
5 6-9 © 2003 Gesellschaft fOr SchwelBtechnlk Intemational mbH

Yontern

ODIO t<ayna~ Teknolojisl Merkezinin yazlh Iznl almadan bu nonann herhangl btr yOntemle ~ltllma51 ve dallltilmasl yasakhr