You are on page 1of 11

คนรุนใหมกับจิตวิวัฒน :

จินตนาการแหงการสรางสรรคความดีและความงาม
บทสัมภาษณ ดร.สรยุทธ รัตนพจนารถ
สัมภาษณ โดย วิจักขณ พานิช

ดร.สรยุทธ รัตนพจนารถ
อาจารยประจําภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร มหาวิทยาลัยมหิดล
ผูประสานงานชุดโครงการวิทยาศาสตรทองถิ่น สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
ผูประสานงานชุดโครงการพัฒนาจิตเพื่อสุขภาพ* สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ
ผูประสานงานและหนึ่งในสมาชิกกลุมจิตวิวัฒน

(ตอนที่ ๑) จิตวิวัฒนกับกระบวนทัศนใหมทางสังคม

วิจักขณ: สวัสดีครับพี่เอเชีย คําถามแรกกอนเลยก็อยากจะถามเรื่องงานที่พี่เอเชียรับผิดชอบอยู


โดยเฉพาะเรื่องโครงการพัฒนาจิตเพื่อสุขภาพของสสส. ผมมองวาเปนโครงการที่นาสนใจมาก อยากให
พี่เอเชียไดเลานิดนึงวาโครงการที่วานี้มหี นาตาเปนยังไง
เอเชีย: เรื่องของโครงการพัฒนาจิตเพือ่ สุขภาพ หัวเรื่องของมันก็คือ "สุขภาวะทางปญญา" หรือ
อาจจะเรียกวา "สุขภาวะทางจิตวิญญาณ" ก็ไดนะครับ ซึ่งก็เปนเรื่องของการมีสุขภาวะจากการมีจิตใจสูง
ถาจะพูดขยายความในเรื่องของสุขภาวะ ก็จะแบงออกไดเปนสี่มิติ ๑. คือสุขภาวะทางกาย ๒. สุขภาวะ
ทางจิต ๓.สุขภาวะทางสังคม และ ๔.สุขภาวะทางปญญา ซึ่งในแผนงานนี้เราจะเนนพุงเปาไปที่อันที่ ๔
คือ สุขภาวะทางปญญา โดยที่เราก็พยายามจะสรางชองทางในคนในสังคมไดเขาถึง สุขภาวะทางปญญา
มีความสุขจากการที่มีจิตใจทีด่ ีขึ้นได โดยผานชองทางที่หลากหลาย โดยที่เราก็พยายามสรางรูปธรรม
ผานการทํางานหลายอยาง เชนเรื่องของอาสาสมัครเพื่อสังคม เรื่องของสิ่งแวดลอมกับการพัฒนาทางจิต
วิญญาณ (เชน แนวคิดเรื่องนิเวศวิทยาแนวลึก เปนตน -โดยผูสัมภาษณ) เรื่องของศิลปะและความงาม
เรื่องของวิปสสนากรรมฐานในวิถีชวี ิต หรือในเรื่องของธุรกิจเพื่อสังคม เปนตน

วิจักขณ: แลวในสวนของโครงการจิตวิวัฒนละครับ เขามาเกี่ยวของกับชุดโครงการพัฒนาจิตเพือ่


สุขภาพอยางไร

เอเชีย: จิตวิวัฒนเนีย่ ก็เปนสวนหนึ่งของชุดโครงการพัฒนาจิตเพือ่ สุขภาพนะครับ หัวใจของจิต


วิวัฒนก็คือเรื่องเดียวกัน นั่นก็คือ ตองการจะบอกวา การวิวฒั นาการทางกายของมนุษยเนีย่ มันเปนไป
ไดจํากัดแลว และก็คิดวาการวิวัฒนาการในปจจุบันก็คงไมทันกับปญหาของมนุษยชาติที่เรากําลังเผชิญ
อยูขณะนี้แนๆ เพราะฉะนั้นเนี่ย การที่จะกาวขามปญหาทีม่ ีอยูได มนุษยจะตองมีการวิวัฒนทางจิต จิต
วิวัฒนนั้นก็เปนกลุมนักคิด นักปฏิบัติ ผูสนใจ ที่ทําการประมวลและกระจายความรูเกี่ยวกับเรื่องนี้
โดยตรง

วิจักขณ: แลวความคืบหนาตอนนี้เปนอยางไรบางครับ เพราะผมไดยินมาวาทางกลุมจิตวิวัฒน


พยายามทีจ่ ะขยายความคิดนีไ้ ปในทุกภูมภิ าคของประเทศ ใหเปนเครือขายความเคลื่อนไหวในภาคของ
ประชาชนดวย

เอเชีย: ครับ ชวงหลังนีก่ เ็ ริ่มมีการสื่อสารไปสูสาธารณะ สูสังคมวงกวางมากขึ้นเรือ่ ยๆ โดยผานทาง


บทความที่มีออกมาอยางตอเนื่อง และเมื่อตนเดือนที่ผานมา ก็ไดไปสรางnodeเครือขายในพืน้ ที่
ภาคเหนือตอนบน ก็มีเชียงราย นาน แพร และจังหวัดใกลเคียง ซึ่งหลายๆจังหวัดก็มคี วามสนใจ และ
กําลังจะขยายเครือขายออกไป อยางในกรุงเทพฯ ก็มีทางม.สุโขทัยธรรมาธิราช แลวก็ราชภัฏจันทรเกษม
ที่พูดถึงนี้คือเฉพาะในระดับองคกร และในพื้นที่ที่มกี ารรวมตัวกันเปนเครือขาย ถาเกิดวาเดีย่ วๆ เปน
บุคคล หรือกลุม ผูสนใจ ก็จะมีอีกเยอะมาก

วิจักขณ: ในสวนตัวผมรูสึกวาเปนโครงการที่วิเศษมาก เรียกไดวาจะมีประโยชนสูงสุดตอคนไทย


ทั้งประเทศ แตผมมองวาหากไปพูดเรื่องนีใ้ หคนทัว่ ไปฟง คงมีหลายคนที่มองกลับกัน วาการพัฒนา
ประเทศเนีย่ ควรจะมุงเนนไปในเรื่องของเศรษฐกิจ การพัฒนาในทันตางประเทศ สามารถแขงขันกับ
ประเทศมหาอํานาจในโลกทุนนิยม พี่เอเชียจะรูสึกอยางไรครับ หากคนเหลานั้นเขามองสิ่งที่พี่พูดมา
ทั้งหมด เปนเรื่องที่ไมสําคัญอะไร ประเด็นนี้พี่วาเปาหมายสองเรื่องนี้ขัดแยงกันมัย๊ ครับ

เอเชีย: ออ ไมนะครับ ผมคิดวาการจะอธิบายเรื่องนี้ มันก็คงขึ้นกับกลุมเปาหมายดวย คือกลุมบุคคล


ที่เราจะพยายามสื่อสารดวย วามีภูมหิ ลังมาอยางไร แลวอะไรเปนสิ่งที่เคาสนใจ แลวอะไรเปนชองทางที่
เราสามารถจะสื่อสารกับเขาได อยางเชนคนรุนใหมเนี่ย การใชชุดคําบาลี ชุดคําทางศาสนาตางๆ เขาก็
อาจจะไมสนใจ แตถาเกิดคนที่สื่อสาร มีฐานทางวิทยาศาสตร อาจจะใชชุดคําทางวิทยาศาสตรกระบวร
ทัศนใหม เรื่อง Systems Theory, Quantum Physics อะไรตางๆ ปจจุบันก็มีความรูใ นเรื่องของ
Neuroscience ซึ่งทั้งหมดก็มคี วามนาสนใจ และสามารถที่จะสื่ออะไรใหกับคนรุนใหมใหเขาใจได
ประเด็นสําคัญก็คือวา ในชีวติ มนุษยทกุ คนตางก็มีเมล็ดพันธุแหงความดีงามนี้อยู แลวเราก็เชื่อวาทุกๆ
คนอยางนอยครั้งหนึ่งไดเคยมีประสบการณตรงทางจิตวิญญาณ ที่ไดสมั ผัสถึงความงามในใจ เชนเวลาที่
เราทําอะไรใหใครโดยที่ไมหวังผลอะไรตอบแทน แลวเราก็รูสึกดี นั้นละครับ คือ สุขภาวะทางปญญา
ซึ่งเกิดขึ้นจากการมีจิตใจสูง หรืออยางเวลาที่เราไปเห็นธรรมชาติที่มันยิ่งใหญ แลวเราไปสัมผัส เกิด
ความรูสึกเขาถึง เปนหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ เปนสวนหนึง่ ของจักรวาล เกิดความรูสึกละวางความมี
อัตตาตัวตรลงไปได ประสบการณตรงเหลานั้น ก็เปนชองทางของการเขาถึงสุขภาวะทางปญญาได
ทั้งสิ้น เราก็คงตองมีการพูดคุยกันวา แลวกลุมคนแตละกลุม จะสามารถเขาถึงชองทางตรงนั้นได
อยางไรตามความสนใจที่ของเคา

วิจักขณ: เทาที่ฟงพี่เอเชีย ผมรูสึกวาโครงการนี้เหมือนเปนการเปดชองทางใหเมล็ดพันธุแหงความดี


ไดมีโอกาสเติบโต มากกวาแนวความคิดที่จะไปบังคับใหเกิดการเปลีย่ นแปลงทั้งระบบ หรือเปลี่ยน
ความคิดของคนใหตองมาเชือ่ ในแบบนี้ทั้งหมด ผมเขาใจถูกตองมั๊ยครับพี่

เอเชีย: ผมคิดวาการทํางาน เราก็ทําไปเต็มที่ตามเหตุตามปจจัยนะ โดยที่เชื่อวามนุษยเนี่ยเรียนรูได


คือที่วามีเมล็ดพันธุที่ดีเนีย่ แนนอนวายอมเปนผลดี ซึ่งชีวิตแตละคน ยอมมีจังหวะยางกาวของการ
เรียนรูที่ตางกัน ตามโอกาสเงื่อนไขปจจัยตางๆ เพราะฉะนั้นคนซึ่งยังใหมตอแนวความคิดนี้เลยเนีย่ เราก็
คงพยายามทําใหเคาเริ่มเห็นถึงความสําคัญของการมีสุขภาวะองครวมเชนนี้ สวนคนที่เชื่อแลว เขามาอยู
ในกระบวนการนี้แลว เราก็ตองหาชองทางที่จะสงเสริมใหไดมกี ารทํางานรวมกันเปนเครือขาย
ชวยเหลือกัน เพราะฉะนัน้ ก็จะมีทั้งสองสวน คือ ทั้งการสรางใหม และสงเสริมสวนที่มีอยูแลวครับ

วิจักขณ: ผมเคยไดยินมาวา ปญหานึงของการผลักดันโครงการแบบนี้ใหเกิดขึ้น ยิ่งในเรื่องของการ


ขอสนับสนุนเงินทุนจากภาครัฐ ก็คือ การที่ไมมีตัวชีว้ ัดของความสําเร็จที่ชัดเจน ยกตัวอยางเชน เราจะ
เอาอะไรมาวัดวาสังคมไทยมีสุขภาวะทางจิตใจที่ดีขึ้น คนดูจะโนมเอียงไปดูจากอะไรที่เห็นไดชัด
มากกวา พี่เอเชียมีความคิดเห็นยังไงกับเรือ่ งนี้ครับ

เอเชีย: ผมคิดวาอันนี้ก็ตอ งเขาใจภาครัฐดวยนะครับ ผมมองวาถาเรานําเอาความรูใ นกระบวนทัศน


ใหมเขาไปมองประเด็นนี้ เราจะสามารถกาวขามและหลอมรวม transcend and include ความรูของ
กระบวนทัศนเกาเขามาดวย เราไมควรไปมองในลักษณะแปลกแยกเปนเขาเปนเรา แตเราควรจะมอง
ดวยความเขาใจที่วา ในสวนความเปนหวงเปนใยของภาครัฐและธุรกิจนั้นคืออะไร และเราจะทําอยางไร
ใหสิ่งเหลานัน้ สามารถประสานเขามาหากันได ผมขอยกตัวอยางในสวนของภาคธุรกิจนะครับ จากเดิม
ที่เรามองกันวาเปาหมายคือการทําใหไดกาํ ไรสูงสุด เรามองลงไปใหลึกขึ้นวาการใหกําไรสูงสุดมี
อะไรบาง เชน คุณตองทํางานเยอะ ตองทํางานหนักเกินไปหรือเปลา มีเวลาพักผอนเพียงพอมั๊ย มีเวลา
ใหครอบครัวเต็มที่หรือเปลา คือ เราจะมองวาในชีวิต เรื่องของสุขภาพนั้นเปนเรื่องสําคัญ เราแตละคน
จะดูแลตัวเองใหดีไดในระดับไหน อันนี้เปนเรื่องของการดูแลตัวเอง ทีนี้เมื่อเราดูแลตัวเองไดดีอยูแ ลว
เราจะสามารถทําอยางไรใหเผื่อแผไปสูเพื่อนรวมงาน คนรอบขาง ใหดขี ึ้นไดดว ย หากคุณเปนพนักงาน
คุณจะสามารถเปนสวนหนึ่งที่จะขยายสุขภาวะนี้ไปยังทั้งบริษัทไดอยางไร แลวก็ขยายไปสูลูกคา ใหเขา
ไดสินคาที่ดี บริการที่ดี ขยายไปสูสิ่งแวดลอม ใหการผลิตและการบริการนั้น ดีตอโลกและธรรมชาติ
ของเรา ซึ่งสิ่งตางๆเหลานี้สามารถทําตัวชี้วัดที่ชัดเจนได ผมคิดวาในเรื่องของ สุขภาวะทางปญญานั้น
เปนเรื่องที่มีมานานแลว แตยังขาดการสนับสนุนอยางเปนระบบ คือสังคมทุกวันนี้เปลี่ยนเร็ว การทํา
เรื่องการสรางเสริมสุขภาวะทางปญญานั้นเปนเรื่องที่ใหม ตอสังคมไทยและสังคมโลก เพราะฉะนัน้
เรื่องการสรางตัวชี้วดั ที่เหมาะสมจึงเปนเรือ่ งใหม ก็ตองอาศัยการทํางานเพื่อสรางตัวชี้วดั ที่เปนรูปธรรม
ใหเปนทีย่ อมรับดวย ซึ่งผมคิดวาเปนเรื่องทีท่ ําได

วิจักขณ: แลวคําวาตัวชี้วดั นั้นจะตองเปนตัวชีว้ ัดที่อิงอยูบนกระบวนทัศนใหม ที่มองอยางเชื่อมโยง


ดวยหรือเปลาครับ เพราะผมมองวาความคิดเรื่องสุขภาวะทางปญญาดูจะเปนเรื่องในกระบวนทัศนใหม
หากใชตวั ชีว้ ัดเดิมๆของกระบวนทัศนเกา อาจจะไมเหมาะสมก็เปนได

เอเชีย: ก็ทงั้ สองสวนนะครับ เราเองก็ตองสรางชองทางในการสื่อสาร ใชชุดคําที่อยูในกระบวน


ทัศนเกาดวย เพื่อเปนสะพานทอดเชื้อเชิญใหเคาเดินเขามาเรียนรู เพราะถาเราไปใชชดุ คําใหม อะไรใหม
หมดเลยเนี่ย ก็อาจจะทําใหคนเขาไมเขาใจ หรือไมสนใจเลยก็เปนได ซึ่งเราก็จะขาดโอกาสในการทีจ่ ะ
สื่อสารกับเขา

วิจักขณ: หรือก็อาจจะมีการปรับเปลี่ยนชุดคํา ที่มีนยั ความหมายที่กวางขึ้น เชน สุขภาพ เปนสุข


ภาวะ เปนตน อยางนี้ใชไหมครับ

เอเชีย: ครับ อันนั้นก็ดวย มีตัวอยางนึงที่เห็นไดชัด คือ ทั่วโลกจะใชตัวชี้วดั อันนึง GDP (Gross


Domestic Product) กับ GNP (Gross National Product) ตอนนี้เราก็มีตวั ชี้วดั อันนึงที่เขามาบทบาทนั่นก็
คือ GDH(Gross Domestic Happiness) กับ GNH (Gross National Happiness) ซึ่งเปนแนวความคิดที่
ไดรับความสนใจมากขึ้นในโลก เพิ่งจะมีการจัดประชุมนานาชาติที่ประเทศภูฐาน ซึ่งประเทศไทยก็สง
ตัวแทนไปหลายคน มีการนําเสนอผลงานของประเทศไทย ที่ทําเรื่องตัวชี้วดั ซึ่งเปนผลงานการวิจยั ที่
สนับสนุนโดยสสส.ดวย ทํารวมกับเครือขายปราชญชาวบานภาคอีสาน ซึ่งเราก็หวังวาตัวชีว้ ัดเหลานี้จะ
มีโอกาสขึ้นมามีพื้นที่ มีเวที ของการพิจารณาตางๆ และการกําหนดทิศทางการพัฒนาประเทศมากขึ้น
เรื่อยๆ นอกจากนี้เมืองไทยเราเองก็มีปราชญ มีนักคิด เกงๆอยูหลายทาน รวมถึงในหลวงของเราดวย
อยางเรื่องแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง ที่ทรงพระราชทานไว ก็เปนแนวทางที่อยูในทิศทางกันกับในเรื่อง
ของจิตวิวฒ ั น หรือ สุขภาวะทางจิตวิญญาณนี้ดว ยเชนเดียวกัน

วิจักขณ: เทาที่ฟงมาทั้งหมด ผมรูสึกวาโครงการนี้ของสสส. เหมือนเปนการจุดประกายให


สังคมไทยไดหันกลับมามองถึงคุณคาของการใชชีวิตอยูร วมกันในสังคมอยางมีคุณภาพอยางแทจริง ซึ่ง
ผมมองวามันไมไดมีความหมายแคในระดับของสังคมไทยเทานัน้ ผมมองวาจุดนี้คือ ความหวังของ
สันติภาพ และอนาคตของโลกดวยเลยก็วาได ในสวนของสังคมไทยก็แนนอนวายอมมีคนที่เห็นดวย
และไมเห็นดวย เพราะเทาทีม่ องดูแนวคิดนี้ก็ดูจะเปนการสวนทางกับแนวคิดวัตถุนยิ มหรือบริโภคนิยม
ของตะวันตกอยูมาก แตผมอยากตั้งคําถามวา เราจะมีวธิ ีการที่จะขยายแนวความคิดนี้ไปสูสังคมโลกได
อยางไร คือ ทําอยางไร ใหตา งประเทศเขาไดมีการตื่นตัวในเรื่องนี้ดว ย เพราะผมมองวาบอยครั้งที่บา น
เรามักจะตามกนฝรั่ง ซึ่งหากเราไมมองเรื่องการขยายความรูนี้ไปสูตางประเทศดวย อะไรๆก็อาจจะสาย
เกินไป ซึ่งจะเปนไปไดหรือไมในการสงเสริมเรื่องของการประชุมนานาชาติ และการตีพิมพบทความ
ทางวิชาการในเรื่องนี้ใหกวางขวางมากขึน้

เอเชีย: ครับ อันนี้เราก็คดิ ไวอยูแลว และแนนอนวาเปนเรื่องที่สําคัญมาก เราจะตองมองวาเรื่องของ


ความรู มันเปนความรูของโลก เปนของสากลที่ไมมีใครเปนเจาของแทจริง มนุษยทกุ คนสามารถเขาถึง
ความจริง ความดี และความงาม ไดดว ยกันทั้งนั้น ไมวาจะอยูสว นไหนของโลก อยางกลุมจิตวิวัฒน เรา
ก็เปนวงสนทนาพูดคุย และพยายามทีจ่ ะรวบรวม สังเคราะหความรูที่มีอยูในโลก วาตอนนี้ใครทําอะไร
ที่ไหน และเปนไปอยางไรบาง ซึ่งเราก็เห็นวา การเคลื่อนไหว กระแสการเปลี่ยนแปลงในโลกนี้มีอยู
มากมาย แมเราจะเห็นวาสถานการณในโลกจะคอนขางวุน วาย แตมันก็ยังมีหนอเชื้อของความดีงาม
และความพยายามที่จะพาโลกออกจากวิกฤติเกิดขึ้นทัว่ โลก อยางในอเมริกาเอง ก็มีอยูห ลายที่ เชน
องคกรที่เอ็ดการ มิชเชล กอตั้ง ชื่อวา Institute of Noetic Science หรือมหาวิทยาลัยนโรปะที่วิจกั ขณ
เรียนอยูน ี่ก็เปนความพยายามที่จะผสมผสานภูมิปญญาตะวันออกตะวันตก กาวขามการแบงพรรคแบง
พวกไป เพื่อทีจ่ ะคิดหาคําตอบที่เปนคําตอบรวมกันของมนุษยชาติ ทีนใี้ นสวนของเมืองไทยเรา เราก็คง
จะทําตามเหตุตามปจจัยของเรา ซึ่งเราก็หวังวาจะไดมีโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรูกับประเทศอื่นๆดวย ซึ่ง
ในอีกปสองปขางหนานี้ ก็จะมีการจัดประชุมนานาชาติในเรื่องสุขภาวะนี้ที่เมืองไทย และแนวความคิด
เรื่อง Spiritual Health นี้ ก็นาจะเปนหัวขอหลักอันนึงอยางแนนอนครับ

(ตอนที่ ๒) เรียนรูอยางไรใหเปนจิตวิวฒ
ั น

วิจักขณ: จากการที่ผมไดมาใชชีวิตศึกษาตอยังตางประเทศไดระยะหนึ่ง ผมมีความรูสึกวาคนทัว่ ไป


มักจะมองเรื่องของการศึกษาเปนภาพการศึกษาที่เขาไดรับมา นั่นก็คือการศึกษาแบบตะวันตก เปนภาพ
ของสถาบันการศึกษาใหญโต มีชื่อเสียง ปริญญา แลวเมือ่ คนที่อยูในการศึกษาแบบนี้มองกลับไปยัง
ประเทศของเรา ก็มักจะมองวาบานเรานัน้ ยังไมเจริญ ขาดการพัฒนา ซึ่งสวนมากก็จะมองไปที่ชาวบาน
วาโง เปนสาเหตุที่ทําใหประเทศยังลาหลัง ไปไมถึงไหน แลวก็มองตอไปอีกวา ไมวาจะเปนเรื่องของ
ความรุนแรง ปญหาอาชญากรรม ที่เกิดขึน้ ในสังคม ก็มาจากปญหาของการศึกษาทีย่ งั ไมพัฒนาของคน
ในระดับลางนีท้ ั้งสิ้น ซึ่งผมจะไดยินบอยมาก วาชาวบานโง พอผมไดยินพี่เอเชียพูดถึง ภูมิปญญา
ชาวบาน เครือขายปราชญชาวบาน และการที่นักวิชาการไดลงไปเรียนรูกับชาวบาน ซึ่งยังโยงไปไดถึง
ภูมิปญญาของมนุษยชาติ และภูมิปญญาของโลก ทําใหผมอยากทราบความรูสึกของพีเ่ กี่ยวกับความเชื่อ
ที่วาชาวบานเปนผูขาดการศึกษา หรือโง

เอเชีย: คงจะเริ่มจากวา ความรูของคนที่อยูใกลชิดกับธรรมชาติเนี่ยมันมีอยูจ ริง และมันก็ยิ่งใหญมาก


ชวงที่ผมทําวิทยานิพนธปริญญาเอกก็ไดมีโอกาสกลับมาเก็บขอมูลที่เมืองไทยประมาณปกวา ไดไปใช
ชีวิตอยูก ับปราชญชาวบาน ไดไปเรียนรูวิธคี ิดวิธีการทํางานของเขา รูสึกตื่นเตนมาก เพราะตัวเองเปน
คนที่เกิดและโตในกรุงเทพฯ แลวก็ไปเรียนที่อเมริกา พอไดมีโอกาสไปสัมผัสเรียนรูชีวิตชนบท ทําให
ผมไดเห็นภาพความเปนจริง พอผมมาทํางานก็ไดเห็นวา มีนักคิดที่เปนผูใหญในสังคมไทยเราที่ทานก็ร่ํา
เรียนมาทางตะวันตกเชนเดียวกัน อยางทานอ.ประเวศ (วะสี) ทานอ.เสนห (จามริก) ทานเหลานี้ไดลงไป
เรียนรูกับชาวบาน หลายๆครั้งก็ไดมีการพูดคุยแลกเปลี่ยน ซึ่งจะเห็นไดเลยวาทั้งภูมปิ ญญาตะวันออก
ภูมิปญญาตะวันตก ภูมิปญญาชาวบาน เมื่อมีการสั่งสมความรูไปถึงระดับหนึ่งโดยเปนการสั่งสมความรู
อยางเชื่อมโยงไมแยกสวน เขาเหลานั้นจะเขาถึงความจริง ความดีและความงาม มากขึ้น จะเห็นไดเลยวา
สิ่งที่เขาพูด เขาเห็นนัน้ เปนสิ่งเดียวกัน แตใชชุดคําหรือชุดภาษาในการถายทอดไมเหมือนกันเทานัน้ เอง
หลายๆครั้งเลยที่ผมเดินเขาไปในปาในสวน เดินไปกับพอคําเดื่องแลวก็อ.เสนห จะเห็นเลยวาสองทานนี้
นั้นกําลังพูดในสิ่งๆเดียวกันนั่นแหละ เพียงแคใชชุดคําคนละชุด ทําใหผมเห็นความเชื่อมโยงของความรู
ตะวันออก ความรูตะวันตก ความรูทองถิ่นเขามาดวยกัน นี่ก็เปนประสบการณตรงทีผ่ มเห็นวาสิ่งเหลานี้
มีอยูจริง ที่นี่ในประเด็นที่วา นักเรียนไทยที่ไปร่ําเรียนมาจากตะวันตกแลวมักจะมองขามประเด็นนีไ้ ป
มันก็เขาใจไดนะใชมยั๊ ... คนเราไมเคยมีประสบการณนะ แลวเราก็ถูกหลอหลอมมา ถูกระบบการศึกษา
ที่เราร่ําเรียนมาบอกตามนั้น เราก็นึกไมออกจริงๆนะ วาไอสิ่งที่เราไมเคยเห็นนั้นมันเปนยังไง ซึ่งนี่ก็เปน
ประเด็นทีน่ าคิดใหเราไดหาชองทางใหเขา ตรงนี้ก็เลยเปนฐานคิดของโครงการพัฒนาจิตเพื่อสุขภาพ
นั่นคือ การที่จะเขาถึงการมีจติ ใจที่กวางใหญไพศาล การกาวขามตัวตน พนอัตตาของตัวเอง มันคงจะ
ไมไดเขาถึงกันดวยการไปฝกอบรม การไปฟงเล็คเชอร หรือการใหคนไปหาหนังสืออานเอา แตมนั
จะตองผานประสบการณตรง เราจึงตองพยายามสรางชองทางใหคนไดเรียนรูจากประสบการณตรง ทั้ง
ในระดับเดีย่ วๆ ในระดับกลุม หรือระดับองคกร ผานชองทางที่หลากหลาย ไมวาจะรวมตัวกัน ไป
ทํางานอาสาสมัคร หรือวาการไปปฏิบัติธรรม วิปสสนากรรมฐาน อะไรตางๆ หลากหลายรูปแบบ

วิจักขณ: ตรงนี้ผมอยากใหพี่เอเชียพูดถึงมุมมองเรื่องของการศึกษา วาพี่เห็นและหวังใหการศึกษา


บานเราเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางไหนครับ ในอนาคต...ผมรูสึกวาเราไดพูดถึงหลายๆเรื่อง ไมวาจะเปน
การกาวขามพรมแดนในเรื่องของชุดภาษา รากฐานภูมิปญ  ญาที่ตางกัน การเรียนรูดว ยประสบการณตรง
การเขาถึงเรื่องของความงาม ความดีของคนทุกคน ดูสิ่งเหลานี้จะคอนขางเชื่อมโยงกันมาก..

เอเชีย: อืม...ผมขอตอบเปนสองแบบละกันนะครับ โดยสวนตัวผมมีนิยามของการศึกษาอยางงายๆ


โดยนึกถึงแผนภาพที่มวี งกลมสามวงซอนเหลื่อมกัน(คิดถึงโลโกชองเจ็ดสี...ผูสัมภาษณ) การศึกษา
นาจะทําใหเรารูจักวงกลมสามวงนี้ วงแรกก็คือ เราชอบอะไร เพราะฉะนั้นกระบวนการศึกษาก็นาจะพา
เราไปรูจักกับงานและอาชีพในอนาคตที่มนั มีหลากหลาย แลวก็ไดไปลอง ดูซิวาเราชอบอะไร เชนวา
ชอบรองเพลง ชอบกีฬา ชอบงานศิลปะ งานเขียน วิทยาศาสตร อะไรตางๆ อันนี้วงนึง อีกวงนึงก็คือ
การศึกษานาจะทําใหเราไดไปลองทํา แลวดูซิวาเราทําอะไรไดดี อยางเชนวาผมชอบรองเพลงนะ แตพอ
ทําแลวรูวาตัวเองเสียงไมดี ก็คงจะเอาดีทางนักรองไมได ซึ่งมันก็เกีย่ วกับการเรียนรูตวั เองอีกนัน่ แหละ
วาเรามีความสามารถทางดานไหน ทําอะไรไดดี พอวงทีส่ ามก็คือวา เรานาจะไดเรียนรูวาทําอะไรแลว
จะเกิดประโยชนตอสังคม เพราะผมคิดวาคนเราทุกคน เกิดมามีหนาทีต่ อโลก ตอธรรมชาติ เพราะฉะนั้น
ถาการศึกษาสามารถทําใหเราหาวงสามวงนี้เจอ แลวก็สามารถหาจุดที่มนั ซอนเหลื่อมกัน ก็คือหาใหเจอ
วาในชีวิตเรา เราชอบทําอะไร แลวเราทําอะไรไดดี แลวสิ่งนั้นกอใหเกิดประโยชนกบั ตัวเองและสังคม
ผมคิดวานั่นก็จะเปนสุดยอดเลย ทําใหเราตื่นเชามาอยากไปทํางานนะ เพราะเรารูวาสิง่ ที่จะไปทํานัน้ มัน
ทั้งเปนสิ่งที่เราชอบ แลวเราก็ทําไดดี แถมยังเปนประโยชนตอสังคมอีก อันนี้กเ็ ปนแนวทางนึง
หรือจะตอบอีกแบบนึง ในความคิดของผม การศึกษานั้นหัวใจของมันก็คือการทําใหเรารูจักตัวเอง
ผมคิดวาการศึกษาในปจจุบนั เปนเรื่องของภายนอกเสียเยอะ เราเรียนๆไปแทบจะไมรูจักตัวเองเลย แลว
ก็มาเนนเรื่องของวัตถุ เรื่องของตัวความรูมากเกินไป ทั้งๆที่มนุษยนนั้ มีความเปนองครวม คือ เรามีสวน
ที่เปนรางกาย และสวนทีเ่ ปนจิตวิญญาณ อยูขางในดวย แตพอการเรียนรูกลับไปเรียนรูที่ภายนอกเสีย
เยอะ ผมคิดวาการเรียนรูตองเปนการเรียนรูเพื่อเขาไปสูภายใน แลวก็ปญหาของแวดวงวิชาการที่ผมเห็น
ในปจจุบนั นี้ ซึ่งก็มีรากฐานมาจากเรื่องการศึกษา ก็คือวา คนเรายิ่งเรียนเนี่ยก็ยิ่งมีอัตตาเยอะ จะเห็นได
ชัดเลยวา แวดวงวิชาการในปจจุบันนัน้ โดยมากจะเนนทํางานหรือสรางชื่อเสียง ใหกับตัวเองเสียเยอะ
มันก็เลยเปนการทํางานที่มันคับแคบ ไมกอใหเกิดการเรียนรูใดๆ ไมคิดจะเผื่อแผ จะทําอะไรก็ตองบอก
วานี่เปนผลงานของฉัน แทนที่จะมองอีกแบบนึงวา การทํางานนี่ก็คือ การทําดวยความรัก ดวยหนาที่ที่มี
ตอผูอื่น

วิจักขณ: มีอีกคําถามที่ผมอยากจะถามเผื่อเพื่อนๆ ทั้งที่กําลังเรียนอยูในมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียง


ทั้งหลาย จบปริญญา ไดรับโอกาสทางการศึกษา โอกาสทางสังคมมากกวาคนสวนใหญของประเทศ ผม
รูสึกวาพี่เอเชีย เปนตัวอยางทีด่ ี เพราะพีเ่ อเชียก็ไดเดินผานเสนทางนี้ ไดรบั ทุนการศึกษาจากรัฐบาลมา
เรียนตอตางประเทศ จบปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยเยล ซึ่งเปนมหาวิทยาลัยชั้นนําของอเมริกา แตแลว
วันนึง พี่เอเชียก็ตัดสินใจ ดวยความมุงมั่นที่จะกลับไปยังประเทศของเรา แลวก็คิดอยากที่จะทําอะไรดีๆ
เพื่อสังคม มีความคิดที่อยากจะเรียนรูตอยอดทางปญญาเพื่อการทําประโยชนเพื่อผูอื่นอีก ซึ่งงานที่พี่
เอเชียทําก็เรียกไดวานาสนใจมาก แทนที่คดิ เพียงแคเอาโอกาสที่ไดไปแสวงหาความมั่งคั่ง หรือ
ความสําเร็จสวนตน อยากใหพี่เอเชียฝากอะไรใหนองๆไดเปนขอคิดครับ

เอเชีย: คําถามนี้มีหลายประเด็นนะครับ อันนึงก็คือทําไมถึงจําเปนที่จะตองกลับเมืองไทย แลวทําไม


ถึงเลือกทํางานในลักษณะนี้ ผมคิดวาการกลับเมืองไทย สวนนึงก็เพราะผมมีความผูกพัน ผูกพันกับ
ประเทศบานเกิด ตอนอยูที่อเมริกาก็มีหลายที่มาชวนใหทํางาน แตผมรูสึกวามันมีสงิ่ ที่เราตองใหตอบ
แทนกับประเทศ ซึ่งในตอนนั้นผมก็ไมไดคิดถึงประเทศอะไรหรอก จริงๆรูสึกวามันเปนการตอบแทน
โลกนี่แหละ แตเราตองมองวาเราอยูตรงไหนแลวจะเกิดประโยชนมากทีส่ ุด สําหรับผม การกลับมา
เมืองไทยผมนาจะทําประโยชนไดมากกวา ทั้งนี้ทั้งนั้นมันก็ขึ้นอยูก ับความรูที่เราไปร่าํ เรียนมา บวกกับ
การเรียนรู และความสนใจในการเรียนรูน อกหองเรียนของเรา มันบอกเราวาอะไร... จริงๆแลวเรื่องของ
การเรียนที่เราไปเรียนก็คือ การไปทําความเขาใจตอโลก ไมวาจะเรียนวิชาไหนก็ตาม อยางนักเรียน
เศรษฐศาสตรเนี่ย เราก็ไปเรียนระบบเศรษฐกิจของโลก ซึ่งก็เปนการทําความเขาใจโลกในแบบนั้น
วิทยาศาสตรกเ็ ชนเดียวกัน เราก็พยายามทําความเขาใจโลกทางกายภาพวามันเปนอยางไร ดานอื่นๆก็
เหมือนกัน ทีน่ ี้ปญหามันก็มีวา เราเรียนกันมาเปนชิ้นๆ แยกสวน นักวิทยาศาสตรก็เห็นแบบนึง นัก
เศรษฐศาสตรก็เห็นอีกแบบนึง แตโลกเรามันไมไดเปนสวนๆอยางนัน้ ซึ่งผมก็รูสึกโชคดีที่ไดเห็นวา
ความรูที่เปนสวนๆเหลานัน้ สามารถแกปญหาโลกไดไมจริง ความรูจะตองมีหลายมิติ มีการมองจาก
หลากหลายดาน หลากหลายวิชาการแลวมาชวยกัน ไมไดมาโตเถียง มาบอกวาใครดีกวาใคร ทาง
ตะวันตกเขาก็เริ่มมีการมอง และอธิบายโลกดวยหลากหลายสาขาวิชา หลากหลายชุดความรู ซึ่งทาง
ตะวันออกเองก็นาจะหันกลับมามองวา แลวความรูภูมิปญ  ญาของเรา ที่ยังไมถูก modernize หรือ
westernize มีวิธีการมองโลกที่นาสนใจอยางไร ทําใหพอผมกลับมาเมืองไทย ก็เริ่มตั้งคําถามอยางจริงจัง
วาชีวิตนี้ มีไปทําไม การมีชวี ิตอยูของเรา มันมีความหมายยังไงตอโลก ก็หาทางทีจ่ ะนําความรูที่รา่ํ เรียน
มามาหลอมรวมกัน อยางชีววิทยาที่เรียนมา ผมก็เห็นวามันมีความสําคัญนะ ในปจจุบันก็ยังสอน เปน
อาจารยสอนอยูที่ภาคชีววิทยาที่มหาวิทยาลัยมหิดล ผมก็ชอบสอน รักการสอน...คือ เรียกวารักการ
เรียนรูดีกวา อยากชวนใหนกั ศึกษามาเรียนรูกัน ในขณะเดียวกันก็มองวา ทําแคในสวนตรงนัน้ มันไมพอ
ก็คงจะตองคิดอานทําอะไรทีเ่ ปนเรื่องของการพามนุษยออกจากปญหาทีม่ ีอยูในปจจุบนั ดวย ซึ่งจาก
ความรูที่ผมมีจํากัดก็ทําใหมองเห็นวา มันคงตองอาศัยทั้งการพัฒนาดานนอกและการพัฒนาดานใน
ควบคูกันไป

วิจักขณ: คําถามสุดทายละกันนะครับพี่ พี่เอเชียคิดวาปญหาที่สําคัญที่สุดของเมืองไทยในตอนนี้คือ


เรื่องอะไรครับ ที่พี่อยากชวนใหนองๆไดรวมเห็นรวมคิดกัน...เปนการทิ้งทาย

เอเชีย: ผมคิดวาเปนปญหาเรื่องของการตกต่ําทางจิตใจ การพัฒนาที่เนนวัตถุเปนหลัก ซึ่งก็มี


รากฐานมาจากการเรียนที่แยกสวน คือเรื่องเหลานี้มันโยงกัน ผมจึงคิดวาความรูเรื่องกระบวนทัศนใหม
ในลักษณะของความรูที่เปนองครวม เปนเรื่องสําคัญ ก็อยากจะฝากนองๆนะครับ ที่มีโอกาสเรียนสูงๆ
วาเรามีโอกาสดีกวาคนอื่นเยอะ ใชโอกาสนั้นใหเต็มที่ แลวสรางโอกาสใหตัวเองไดไปเรียนรูชุดความรู
ที่มันหลากหลาย อยาจํากัดอยูแตในคณะ ภาควิชา หรือรั้วมหาวิทยาลัย ยังมีความรูอีกมากมายรอเราอยู
ในโลกกวางภายนอก และตองมีเปาหมายที่ชัดเจน อยาใหการเรียนเปนการสรางอัตตา การเรียนรูท ี่
ถูกตองนาจะทําใหเราไดเรียนรูดานในดวย รูจักตัวเองมากขึ้น ลดละตัวตนที่คับแคบไป ในขณะเดียวกัน
ก็เปดใจเพื่อการเรียนรูจากผูอนื่ ใหมากขึ้น

ทิ้งทายจากใจผูสัมภาษณ

กอนอื่นผมตองขอแสดงความเสียใจกับการจากไปอยางสงบของคุณพอของพี่เอเชียเมื่ออาทิตยที่
ผานมา ทานไดเสียชีวิตหลังจากวันที่การพูดคุยครั้งนี้ของเราเพียงสองวันเทานั้น ผมก็ขออุทิศ
คุณประโยชนและความดีทั้งหมดจากบทสัมภาษณชิ้นนีใ้ หกับคุณพอของพี่เอเชียดวยครับ
...พี่เอเชียเปนตัวอยางของคนรุนใหม ที่เขาใจในเรื่องของการเรียนรูจ ากพื้นฐานของการพัฒนาดาน
ในอยางลึกซึ้ง และถือเปนความหวังของวงการวิชาการเมืองไทย ที่จะไปสูการกาวพนจากความคับแคบ
ของอัตตาเพื่อการนําพาประเทศสูทิศทางการพัฒนาที่ดีขนึ้ ไดอยางแทจริง หวังวาบทสัมภาษณชนิ้ นี้จะ
ใหแงคดิ ดีๆ แกผูรักการเรียนรู เพื่อเปาหมายของการพัฒนาดานในไปสูการเจริญงอกงามทางปญญา อัน
เชื่อมโยงทั้งความจริง ความดี และความงาม จนไดเห็นคุณคาและความหมายในคําวา "จิตวิวัฒน"
รวมกันนะครับ
...ตองขอขอบคุณพี่เอเชียเปนอยางมากครับ ที่สละเวลามาใหสัมภาษณพดู คุยในครั้งนี้ หวังวาทุกคน
คงจะไดรับแรงบันดาลใจดีๆ ไปใชในการเดินทางรวมกันบนเสนทางแหงความดีงามนี้ตอไปนะครับ...

วิจักขณ พานิช ๒๖ ตุลาคม ๒๕๔๗ เมืองโบลดเดอร โคโลราโด

หมายเหตุ...
ชุดโครงการพัฒนาจิตเพือ่ สุขภาพของ สสส.
...แผนงาน "พัฒนาจิตเพือ่ สุขภาพ" ดําเนินการภายใตมูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ สนับสนุนโดย
กองทุนสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ (สสส.) มีวัตถุประสงคเพื่อเสริมสรางและรณรงคใหบังเกิดขึ้น
ขององคความรู และจินตนาการอยางใหมในสังคมไทย ที่ไปพนการติดยึดทางวัตถุ โดยการเขาใจ
ตระหนักถึงความสําคัญของการสรางสรรคสังคมแหงสุขภาวะทางจิตวิญญาณ ที่เกิดจากการมีสติและ
ใชปญญาอยางที่ทุกคนสามารถมีสวนรวม เพื่อใหลุถึงสภาวะชีวิตที่ดี สงบเย็น เปนประโยชน มีน้ําใจ
ไมเบียดเบียนตนเองและผูอนื่ ...