ZITIJE DESPOTA STEFANA LAZEREVICA – KONSTANTIN FILOZOF Znacajna pojava u knjizevnom zivotu srbije prvih decenija xv veka je konstantin

filozof, rodjen je vjerovatno u bugarskoj , u mjestu Kostenac. Obrazovao se kod Andronika , ucenika patrijarha Jevtimija, u Backovackom manastiru. Zbog nesigurnih prilika u otadzbini, Konstantin se seli u srbiju. Pruzena mu je prilika da se usavrsi u patrijarsiskom dvoru. Despot ga je slao u diplomatske misije. Poslije Despotove smrti i prelaska Beograda u ugarske ruke odlazi ćesaru ugljesi . umro je poslije 1439 god. Najvaznije konstantinovo djelo je zitije Despota Stefana Lazarevicam, napisano izmedju 1433-1439 ogd. Zitije despota Stefana Lazarevica privlaci paznju iz vise razloga. Iako Konstantin nesumnjivo prihvata mnoge osnovne motice i elementi zitijeine seme, njegov prilaz knjizevnij gradji znatno je razlicit. Oslanja se na anticku istorijografiju i pod njenim uticajem osnazuje u siri umetnicki prostor posvecene istoriskim temama, a svoga junaka sagledana na nov nacin isim sa biblijskim junacima on stefana poredi sa istoriskim licnostima antickih vremena. Npr Aleksandrom Makedonskim. U djelu ima tragova anticke biografike a vidi se i ucesce tadasnjih srpskih istoriskih spisa, pre svega rodoslova. Piscevo izlaganje o junaku , premda postavljeno na zitijinim osnovama, usustini je istrojskog karaktera. On doslovno prati njegov razvoj i predstavlja dogadjae iz njegovog zivota, reprezentira sve sto je dostupno. Umjesto podataka o stranim vladarima kako je bilo u ranijim zitijama ,Konstantin pribjegava u njihovoj portretizaciji, osvjetljavajuci u odredjenoj mjeri i njihovo porijeklo. Na taj nacin postavlja realnu osnovu za objektivan prilaz dogadjajima. Motiv junakove otadzbine dozivljava u dijelu osjetnu transformaciju . daje se siri pogled na cijeli geografski prostor i pdaci o materijalnim i prirodnim bogatstvima srpske zemlje. Veoma pozitivno govori o karakteroloskim crtama srpskog naroda(hrabri , poslusni, milostivi). Ovaj momenat je vazan i za izgradjivanje samog portreta glavnog junaka. Govoreci o porijeklu junaka, pisac ga vezuje, za Nemanjice. Najsnaznija sustinska transformacija primjetna je nastranicama posvecenim junakovim roditeljima. Pored uobicajnog kanona, pripovjedac opsirno i pohvalno pripovedjeda o Despotovom ocu, knezu Lazaru. Istaknuo je njegovo zalaganje za pomirenje srpske i grcke crkve. O Kosovskoj bici govori opsirno i ozbiljno , kao istoricar, a o posledicama bitke lirskim tonom i snaznom poentom. Motiv Stefnovog dolaska na celo drzave , uvodi nas u centralni dio zitija, intezivinije izgradjivanje lika. Karakteristicna zitijina motivacija, djavolovo iskusenje , susrece se jedino na pocetku pripovjedanja o Despotovoj vladavini. Umjetnickom expresivnoscu , izdvajaju se opis bitke na Rovinaam, opis pohoda na Bosnu, opis bitke kod Nikopolja ,opis bitke kod Angore. Pripovjedac ne sakriva svoje divljenje despotu i postovanje i istice i njegove hriscanske vrline. Medju narocito uspjele djelove spada onaj u kojem je dat opis Despotove prestonice. Opis i poredjenje grada Beograda posebno istice Stefanove zasluge u podizanju pojedinih gradjevina, ali i u rganizaciji cjelokupnog zivota i stvaranju odredjene duhovne klime. Kao i u drugim zitijama, i ovdje se posebna paznja posvecuje podizanju zaduzbina ( Despot je podigao Resavu, tj Monasiju). I ako tezi narativnom predstavljanju dogadjaja, pisac ne lisava djelo poetskih i lirskih elemenata. Oni su posebno koncentrisani u zavrsnom djelu, gdje je dat snazan opis zalosti za preminulim Despotom,kao i samoj pohvala. Ovo zitije karakterise dobra organizacija teksta. U izgradjivanju kompozicije ulogu imaju tri akrsotiha.