ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΙΙ

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΜΑΝΟΥΚΑΣ
Δρ. Πολιτικός Μηχανικός

ΤΡΙΚΑΛΑ, ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ........................................................................................3
1.1 Το στατικό πρόβλημα........................................................................................ 3
1.2 Προσομοίωμα φορέα ......................................................................................... 4
1.3 Εντασιακή και παραμορφωσιακή κατάσταση.................................................. 5
1.4 Το αντικείμενο του μαθήματος ......................................................................... 7

2. Ο ΕΠΙΠΕΔΟΣ ΔΙΣΚΟΣ ....................................................................9
2.1 Ορισμός.............................................................................................................. 9
2.2 Η κίνηση του δίσκου στο επίπεδο ..................................................................... 9
2.3 Η στήριξη του δίσκου στο επίπεδο.................................................................. 10
2.4 Υπολογισμός αντιδράσεων δίσκου.................................................................. 11

3. ΤΑ ΦΟΡΤΙΑ ΔΙΑΤΟΜΗΣ ..............................................................14
3.1 Γενικά............................................................................................................... 14
3.2 Συμβατικά θετικές φορές των φορτίων διατομής .......................................... 14
3.3 Η μέθοδος των διαχωριστικών τομών ............................................................ 15
3.4 Τα διαγράμματα των φορτίων διατομής ........................................................ 17
3.5 Οι διαφορικές εξισώσεις ισορροπίας .............................................................. 19
3.6 Οι θεμελιώδεις ιδιότητες των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής .......... 20

4. ΑΠΛΟΙ ΙΣΟΣΤΑΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ..................................................22
4.1 Γενικά............................................................................................................... 22
4.2 Η αμφιέρειστη δοκός....................................................................................... 22
4.3 Ο απλός ευθύγραμμος πρόβολος ..................................................................... 23
4.4 Η αρχή της ομόλογης δοκού............................................................................ 24
4.5 Πορεία επίλυσης απλών ισοστατικών φορέων ............................................... 25

5. ΑΠΛΑ ΔΙΚΤΥΩΜΑΤΑ...................................................................29
5.1 Ορισμός και παραδοχές υπολογισμού δικτυωμάτων...................................... 29
5.2 Μόρφωση και στερεότητα απλών δικτυωμάτων ........................................... 31
5.3 Μέθοδοι υπολογισμού απλών δικτυωμάτων................................................... 32

6. ΣΥΝΘΕΤΟΙ ΙΣΟΣΤΑΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ..........................................35
6.1 Τριαρθρωτοί φορείς ........................................................................................ 35
6.2 Αρθρωτές δοκοί (Gerber)................................................................................ 36
6.3 Σύνθετοι ισοστατικοί φορείς τυχαίας μορφής ................................................ 38

7. ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΙΣΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ............................39
8. ΕΥΡΕΣΗ ΒΑΘΜΟΥ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΑΟΡΙΣΤΙΑΣ............................41
9. Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ..........................................................43
9.1 Το σκεπτικό της μεθόδου δυνάμεων ............................................................... 43
9.2 Βήμα προς βήμα διαδικασία εφαρμογής της μεθόδου δυνάμεων .................. 45

1

10. Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΡΟΠΩΝ ..........................................49
11. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ...........................................................................51

2

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1.1 Το στατικό πρόβλημα
Η Στατική είναι ο κλάδος της Μηχανικής που έχει ως αντικείμενο τον
προσδιορισμό της εντασιακής και παραμορφωσιακής κατάστασης μιας κατασκευής
(ενός φορέα), π.χ. ενός κτιρίου, μιας γέφυρας κτλ., υπό τα διάφορα φορτία που
αναμένεται να δεχθεί (φέρει) κατά τη διάρκεια ζωής της. Ειδικότερα, η Στατική
μελετά καταρχάς τη συμπεριφορά των φορέων των οποίων τα φορτία δεν είναι
συναρτήσεις του χρόνου (στατικά φορτία). Η συμπεριφορά των φορέων υπό φορτία
που μεταβάλλονται με το χρόνο (δυναμικά φορτία) αποτελεί αντικείμενο της
Δυναμικής. Χάριν απλότητας όμως, γίνεται αποδεκτό τα δυναμικά φορτία να
προσεγγίζονται από κατάλληλα στατικά φορτία. Έτσι, η επιστήμη της Στατικής
μπορεί να αντιμετωπίσει το σύνολο των φορτίων που ασκούνται στις συνήθεις
κατασκευές.
Η γνώση της Στατικής είναι απαραίτητη κατά τη μελέτη – σχεδιασμό
οποιασδήποτε κατασκευής, καθώς επιτρέπει στον μελετητή – σχεδιαστή να κάνει τη
λεγόμενη διαστασιολόγηση του φορέα, δηλαδή να καθορίσει τις διαστάσεις και τα
υλικά κατασκευής του.
Παρατήρηση 1: Παλαιότερα η εφαρμογή των μεθόδων της Στατικής «με το χέρι»
ήταν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής πράξης των μηχανικών – σχεδιαστών και
η σημασία της καλής γνώσης της προφανής. Σήμερα πλέον, η ανάλυση των
κατασκευών γίνεται πλήρως αυτοματοποιημένα στον ηλεκτρονικό υπολογιστή.
Τίθεται επομένως το ερώτημα: ποια η σκοπιμότητα και η πρακτική αξία της
εκμάθησης από τους σπουδαστές της κλασικής Στατικής; Η απάντηση είναι ότι η
βαθιά γνώση της κλασικής Στατικής διατηρεί και σήμερα ακέραια τη σημασία της,
καθώς βοηθάει τον σπουδαστή και αυριανό μελετητή να κατανοήσει καλύτερα τη
μηχανική συμπεριφορά των φορέων (να αναπτύξει το λεγόμενο «στατικό
αισθητήριο»), πράγμα που θα του επιτρέψει να χειρίζεται με επάρκεια το σχετικό
λογισμικό και, κυρίως, να ελέγχει τα εξαγόμενα αποτελέσματα.
Στην πράξη όλοι οι στατικοί υπολογισμοί διεξάγονται όχι επί του πραγματικού
φορέα, αλλά επί ενός εξιδανικευμένου προσομοιώματος (μοντέλου) που θεωρείται ότι
αποδίδει ικανοποιητικά την πραγματική μηχανική συμπεριφορά του. Έτσι, τα
δεδομένα ενός στατικού προβλήματος είναι πάντα το προσομοίωμα ενός φορέα, ενώ
το ζητούμενο η εντασιακή και παραμορφωσιακή του κατάσταση, δηλαδή οι

3

εσωτερικές δυνάμεις και ροπές που τον καταπονούν (φορτία διατομής), οι
παραμορφώσεις και οι μετακινήσεις των κόμβων του.

1.2 Προσομοίωμα φορέα
Το προσομοίωμα ενός φορέα περιλαμβάνει καταρχάς εκείνα τα μέρη (δομικά
στοιχεία) του φορέα που θεωρείται ότι θα φέρουν το σύνολο των φορτίων. Τα δομικά
στοιχεία αυτά αποκαλούνται φέροντα, σε αντιδιαστολή με τα μη φέροντα δομικά
στοιχεία που θεωρείται ότι δεν συμβάλλουν στην παραλαβή φορτίων και
συμπεριλαμβάνονται στο προσομοίωμα μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Για παράδειγμα
σε ένα κτίριο οπλισμένου σκυροδέματος φέροντα δομικά στοιχεία θεωρούνται τα
υποστυλώματα, οι δοκοί, τα τοιχώματα, οι πλάκες και τα θεμέλια, ενώ μη φέροντα οι
τοιχοποιίες πλήρωσης (εκτός από ειδικές περιπτώσεις), οι επιστρώσεις των δαπέδων,
οι επενδύσεις τοίχων, κτλ.
Τα δομικά στοιχεία διακρίνονται στις εξής κατηγορίες:
 Γραμμικά στοιχεία, δηλαδή στοιχεία που η μία τους διάσταση είναι πολύ
μεγαλύτερη από τις άλλες δύο. Για παράδειγμα, σε ένα κτίριο οπλισμένου
σκυροδέματος γραμμικά στοιχεία είναι οι δοκοί, τα υποστυλώματα και τα
τοιχώματα με μεγάλο λόγο ύψους προς μήκος διατομής.
 Επιφανειακά στοιχεία, δηλαδή στοιχεία που η μία τους διάσταση είναι
πολύ μικρότερη από τις άλλες δύο. Για παράδειγμα, επιφανειακά στοιχεία
είναι οι πλάκες και τα τοιχώματα με μικρό λόγο ύψους προς μήκος διατομής.
 Στοιχεία όγκου, δηλαδή στοιχεία στα οποία οι τρεις διαστάσεις είναι της
ίδιας τάξης μεγέθους. Τέτοια στοιχεία είναι σπάνια (π.χ. ογκώδη θεμέλια
ειδικών κατασκευών).
Πέραν όμως από τα δομικά στοιχεία του φορέα, θα πρέπει να προσομοιωθούν
κατάλληλα και τα φορτία τα οποία φέρει. Το μοντέλο π.χ. του ιδίου βάρους μιας
τοιχοποιίας μπορεί να είναι ένα ομοιόμορφα κατανεμημένο φορτίο, ενώ το μοντέλο
του βάρους ενός αντικειμένου περιορισμένων διαστάσεων μπορεί να είναι μια
μοναχική δύναμη. Τα φορτία που επιβαρύνουν κάθε συνήθη κατασκευή, διακρίνονται
στις εξής κατηγορίες:
 Μόνιμα φορτία. Είναι τα φορτία που είναι γνωστά ως προς το μέγεθος και
τη θέση τους και αναμένεται να παραμείνουν στην κατασκευή καθ’ όλη τη
διάρκεια ζωής της. Τέτοια φορτία σε ένα κτίριο είναι π.χ. το ίδιο βάρος των

4

είτε δεν θα παραμείνουν μόνιμα (πάντως όμως για αρκετά μεγάλα χρονικά διαστήματα κατά τα οποία θεωρείται ότι δεν μεταβάλλονται σε συνάρτηση με το χρόνο). 1. Στην απλούστερη . οι άνθρωποι. με τον όρο παραμορφωσιακή κατάσταση νοείται το σύνολο των εξωτερικών (μετατοπίσεις και στροφές κόμβων) και εσωτερικών (παραμορφώσεις) παραμορφωσιακών μεγεθών. το προσομοίωμα ενός φορέα περιλαμβάνει και το υπόβαθρο που αυτός στηρίζεται. Τέλος. Με τον όρο εντασιακή κατάσταση νοείται το σύνολο των εξωτερικών (αντιδράσεις) και εσωτερικών (φορτία διατομής) εντασιακών μεγεθών ενός φορέα. ο ακριβής υπολογισμός της επίδρασής τους στις κατασκευές απαιτεί την εφαρμογή των αρχών της Δυναμικής. κτλ. όπως προαναφέρθηκε. οι εκρήξεις.3 Εντασιακή και παραμορφωσιακή κατάσταση Κάθε φορέας υπό την επίδραση μιας συγκεκριμένης φόρτισης εμφανίζει μια αντίστοιχη εντασιακή και παραμορφωσιακή κατάσταση. Είναι τα φορτία που είτε η θέση τους στην κατασκευή δεν είναι σταθερή. το βάρος των τοιχοποιιών πλήρωσης.περίπτωση. οι στηρίξεις μπορεί να θεωρηθούν ενδόσιμες. η πρόσκρουση οχημάτων.φερόντων δομικών στοιχείων.  Κινητά ή μεταβλητά φορτία. πράγμα που υλοποιείται στο υπολογιστικό προσομοίωμα με τη βοήθεια κατάλληλων ελατηρίων (γραμμικών ή και στροφικών).  Τυχηματικά φορτία. το υπόβαθρο μπορεί να θεωρηθεί εντελώς απαραμόρφωτο και η σύνδεση του φορέα με αυτό να προσομοιωθεί μέσω κατάλληλων μηχανισμών στήριξης. των επιστρώσεων. σε ειδικές κατασκευές με μεγαλύτερες απαιτήσεις ακρίβειας. κλπ. Τέλος. Η εντασιακή και παραμορφωσιακή κατάσταση ενός φορέα συνίσταται σε 5 .αλλά συνηθισμένη στην πράξη .χ. Είναι φορτία με τυχαίο μέγεθος και τυχαία κατανομή στο χώρο και το χρόνο. ο σεισμός. κτλ.χ. Ωστόσο. χάρη σε ορισμένες παραδοχές τα δυναμικά φορτία μπορούν να αντικατασταθούν από στατικά και να αντιμετωπιστούν έτσι στο πλαίσιο της Στατικής. Εναλλακτικά. τα έπιπλα. Τέτοια φορτία σε ένα κτίριο είναι π. το υπόβαθρο μπορεί να προσομοιωθεί με δισδιάστατα ή τρισδιάστατα πεπερασμένα στοιχεία. Δεδομένου ότι τα τυχηματικά φορτία είναι εξαρτώμενα από το χρόνο. δηλαδή είναι δυναμικά φορτία. Αντιστοίχως. Το μέγεθός τους θεωρείται κατά σύμβαση γνωστό (λαμβάνεται από κανονισμούς φορτίσεων). Τέτοια φορτία είναι π.

στρέψη. καθώς ροπές κάμψης και τέμνουσες δυνάμεις υπάρχουν σε δύο άξονες.1 Καταστάσεις επιπόνησης Κατάσταση Φορτίο διατομής επιπόνησης Διάταση (εφελκυσμός ή θλίψη) Αξονική δύναμη (εφελκυστική ή θλιπτική) N (kN) Κάμψη Ροπή κάμψης M (kNm) Διάτμηση Τέμνουσα δύναμη Q ή V (kN) Στρέψη Ροπή στρέψης MT (kNm) Μέγεθος παραμόρφωσης Αξονική παραμόρφωση (επιμήκυνση ή επιβράχυνση) ε (-) Καμπύλωση κ (m-1) Γωνιακή παραμόρφωση γ (-) Συστροφή θ (m-1) Στιβαρότητα Δυστένεια EA (kN) Δυσκαμψία EI (kNm2) Δυστμησία GAs (kN) Δυστρεψία GIT (kNm2) Επεξήγηση συμβολισμών Ε: Μέτρο ελαστικότητας υλικού (kN/m2 = kPa) G: Μέτρο διάτμησης ή ολίσθησης υλικού (kN/m2 = kPa) Α: Εμβαδόν διατομής (m2) Ι: Ροπή αδράνειας διατομής (m4) As: Επιφάνεια διάτμησης διατομής (m2) IT: Στρεπτική ροπή αδράνειας διατομής (m4) Παρατήρηση 1: Εν γένει τα φορτία διατομής που καταπονούν ένα δομικό στοιχείο στο χώρο είναι έξι (και όχι τέσσερα). Πίνακας 1. με τα σχετιζόμενα μεγέθη (φορτία διατομής. Οι καταστάσεις επιπόνησης είναι οι εξής τέσσερεις: διάταση. παραμορφωσιακά μεγέθη. Με κάθε μέγεθος δίνονται οι μονάδες μέτρησής του και οι αντίστοιχοι συμβολισμοί που χρησιμοποιούνται συνήθως στην πράξη. κάμψη. Στον πίνακα 1. διάτμηση. στιβαρότητες). Παρατήρηση 2: Οι στιβαρότητες εξαρτώνται από δύο παράγοντες.1 συνοψίζονται οι καταστάσεις επιπόνησης. τα οποία συνδέονται αναλογικά μεταξύ τους με συντελεστή αναλογίας μια ποσότητα που ονομάζεται στιβαρότητα και εξαρτάται από το υλικό και το σχήμα της διατομής κάθε δομικού στοιχείου.επιμέρους καταστάσεις επιπόνησης που εν γένει συνυπάρχουν σε κάθε δομικό στοιχείο. Το ίδιο ισχύει και για τα αντίστοιχα παραμορφωσιακά μεγέθη. Σε κάθε κατάσταση επιπόνησης αντιστοιχεί ένα είδος φορτίου διατομής και ένα εργικά ανταποκρινόμενο μέγεθος παραμόρφωσης. ο ένας εκ των οποίων εκφράζει τη συμβολή του υλικού (Ε ή G) και ο άλλος τη συμβολή του 6 .

μερικές φορές. που στην κυριολεξία σημαίνει πρακτικώς άπειρη δυσκαμψία. Επίσης. Διευκρινίζεται ότι οι στιβαρότητες του πίνακα αναφέρονται σε επίπεδο διατομής. αντί του όρου ‘’δυσκαμψία’’ χρησιμοποιείται ο όρος ‘’ακαμψία’’. Το μάθημα της Στατικής ΙΙ περιορίζεται στη μελέτη των γραμμικών επίπεδων φορέων υπό την επίδραση εξωτερικών φορτίων (όχι καταναγκασμών) στο πλαίσιο της Γραμμικής Στατικής. Σε ότι αφορά ειδικότερα στη διδακτέα ύλη. στις ανά χείρας σημειώσεις γίνεται αναφορά επιπλέον 7 . Οι παραπάνω περιορισμοί απλοποιούν σε μεγάλο βαθμό την διαδικασία επίλυσης των φορέων αφού. επιφέρουν τις εξής συνέπειες:  Τα φορτία διατομής περιορίζονται σε τρία από έξι (ροπή κάμψης. Στην πραγματικότητα οι στιβαρότητες ενός γραμμικού δομικού στοιχείου εξαρτώνται επιπλέον και από το μήκος και τις συνθήκες στήριξής του.4 Το αντικείμενο του μαθήματος Όπως προκύπτει από την ανάπτυξη που προηγήθηκε. Παρατήρηση 3: Πολλές φορές στην πράξη. το πρώτο μέρος του μαθήματος περιλαμβάνει μια γενική επανάληψη των βασικών αρχών της Στατικής και των μεθόδων προσδιορισμού της έντασης των απλών ισοστατικών συμπαγών φορέων.  Γραμμική Στατική ονομάζεται το υποσύνολο της Στατικής που για τη μελέτη των φορέων δέχεται απλοποιητικά ότι οι σχέσεις που συνδέουν τα εντασιακά και παραμορφωσιακά μεγέθη είναι γραμμικές.  Επίπεδος ονομάζεται ένας δομικός φορέας του οποίου όλα τα δομικά στοιχεία και όλα τα φορτία βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο.σχήματος της διατομής του δομικού στοιχείου (Α ή Ι ή As ή IT).  Επιτρέπεται η χρήση της Αρχής της Επαλληλίας. ο όρος δυσκαμψία χρησιμοποιείται λανθασμένα για να εκφράσει το σύνολο των στιβαροτήτων μιας διατομής. Για λόγους πληρότητας και μόνο.  Γραμμικός ονομάζεται ένας δομικός φορέας που αποτελείται αποκλειστικά και μόνο από γραμμικά δομικά στοιχεία. μεταξύ άλλων. Καλό είναι η χρήση των παραπάνω όρων να γίνεται προσεκτικά. σύμφωνα με την οποία η ένταση ενός φορέα υπό πολλαπλά αίτια μπορεί να υπολογιστεί ανεξάρτητα για κάθε αίτιο και κατόπιν να αθροιστούν τα αποτελέσματα. τέμνουσα και αξονική δύναμη). 1. το αντικείμενο της Στατικής είναι αρκετά ευρύ. ώστε να αποφεύγονται παρερμηνείες.

8 .στα απλά δικτυώματα και στους σύνθετους ισοστατικούς φορείς. το δεύτερο μέρος του μαθήματος είναι αφιερωμένο σε κάποιες από τις πιο γνωστές μεθόδους επίλυσης υπερστατικών φορέων. Τέλος.

χ.1) μετακινείται στο επίπεδο από την αρχική του θέση ΑΒ στην τελική Α΄Β΄΄. 2. είναι και αυτός στο σύνολό του απαραμόρφωτος.1 Η κίνηση του δίσκου στο επίπεδο 9 . uy. Στη συνέχεια υφίσταται μια περιστροφή φ γύρω από το σημείο Α΄. Οι τρεις αυτές δυνατότητες μετακίνησης (ux. εσωτερικές αρθρώσεις. Πρακτικά δίσκος θεωρείται οποιοδήποτε συνεχές τμήμα ενός φορέα που δεν διακόπτεται από εσωτερικούς μηχανισμούς. Η κίνηση αυτή μπορεί να αναλυθεί σε τρεις επιμέρους μετακινήσεις ως εξής: καταρχάς ο δίσκος υφίσταται μια παράλληλη μετατόπιση στη θέση Α΄Β΄ που περιλαμβάνει μια κατακόρυφη συνιστώσα uy και μια οριζόντια ux. που υπό την παραδοχή ότι όλα τα επιμέρους δομικά του στοιχεία είναι απαραμόρφωτα.1 Ορισμός Δίσκος είναι ένα σώμα. 2. Ο δίσκος (σχ. Όταν όλα τα δομικά στοιχεία ενός δίσκου βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. τότε αυτός καλείται επίπεδος. Σχήμα 2.2 Η κίνηση του δίσκου στο επίπεδο Έστω ένας επίπεδος δίσκος που αποτελείται από ένα γραμμικό δομικό στοιχείο (η επιλογή της απλούστερης αυτής μορφής δίσκου δεν περιορίζει την γενικότητα των συμπερασμάτων που θα εξαχθούν). π. Ο ΕΠΙΠΕΔΟΣ ΔΙΣΚΟΣ 2. φ) που διαθέτει ένας δίσκος στο επίπεδο ονομάζονται ελευθερίες κίνησης ή βαθμοί ελευθερίας.2.

ώστε να αποφεύγονται ασταθείς (χαλαρές) μορφές στήριξης. (α) (β) (γ) Σχήμα 2. Θα πρέπει επιπλέον οι δεσμικές ράβδοι να είναι και κατάλληλα διατεταγμένες.  Άρθρωση. απαγορεύει τη μετατόπιση κατά τη διεύθυνση της ράβδου και εισάγει μια αντίδραση-δύναμη κατά την ίδια διεύθυνση. Οι συνηθέστερες είναι οι εξής:  Κύλιση. Για παράδειγμα. Η κύλιση αντιστοιχεί σε στήριξη με μια δρομική δεσμική ράβδο. 10 . Κάθε δρομική δεσμική ράβδος απαγορεύει τη μετατόπιση κατά τη διεύθυνσή της και παράλληλα εισάγει μια αντίδραση-δύναμη κατά την ίδια διεύθυνση. Οι δεσμικές ράβδοι μπορεί να είναι είτε δρομικές είτε στροφικές. Δεδομένου ότι οι ελευθερίες κίνησης του επίπεδου δίσκου είναι τρεις.2 Στήριξη δίσκου με δρομικές δεσμικές ράβδους (α) στερεή (β).2). Αυτό επιτυγχάνεται με τη βοήθεια των δεσμικών ράβδων.2. τότε αυτές δεν πρέπει να είναι όλες παράλληλες. Στην απλούστερη περίπτωση ένας δίσκος μπορεί να στηριχτεί μόνο με δρομικές δεσμικές ράβδους (σχ. ούτε οι φορείς τους να τέμνονται όλοι στο ίδιο σημείο. Έτσι. απαγορεύει τη μετατόπιση του σημείου προς οποιαδήποτε διεύθυνση και εισάγει δύο αντιδράσεις-δυνάμεις κατά τους δύο άξονες του συστήματος συντεταγμένων.3 Η στήριξη του δίσκου στο επίπεδο Προκειμένου ένας επίπεδος δίσκος να στηριχθεί στερεά θα πρέπει να αρθούν οι τρεις διαθέσιμες ελευθερίες κίνησης. Η άρθρωση αντιστοιχεί σε στήριξη με δύο δρομικές δεσμικές ράβδους που τέμνονται σε ένα σημείο. αλλά όχι ικανή). τόσος είναι και ο ελάχιστος απαιτούμενος αριθμός δεσμικών ράβδων ώστε η στήριξη να είναι στερεή. Κάθε στροφική δεσμική ράβδος απαγορεύει τη στροφή γύρω από το σημείο τοποθέτησής της και παράλληλα εισάγει μια αντίδραση-ροπή. 2. (γ) χαλαρή Στην πράξη οι φορείς στηρίζονται στο στερεό υπόβαθρο μέσω κατάλληλων μηχανισμών-εφεδράνων που ονομάζονται στηρίξεις. η ύπαρξη του ελάχιστου αριθμού δεσμικών ράβδων δεν αρκεί για να εξασφαλίσει την στερεότητα στήριξης (αναγκαία συνθήκη. όταν ο δίσκος στηρίζεται με δρομικές δεσμικές ράβδους. Έτσι. Ωστόσο.

απαγορεύει τη στροφή και τη μετατόπιση του σημείου τοποθέτησής της προς οποιαδήποτε διεύθυνση. Από τη διαδικασία αυτή προκύπτει το λεγόμενο Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος (ΔΕΣ) (σχ. Πάκτωση. σαν αυτόν του σχήματος 2. Σύμφωνα με την αρχή της αποδεσμεύσεως του Lagrange. Έτσι.1 δίνονται οι συνήθεις συμβολισμοί των τριών βασικών μηχανισμών στήριξης.3. ενώ παράλληλα εισάγει δύο αντιδράσεις-δυνάμεις κατά τους δύο άξονες του συστήματος συντεταγμένων και μια αντίδραση-ροπή. ακολουθούνται τα εξής βήματα: 1. Η πάκτωση αντιστοιχεί σε στήριξη με δύο δρομικές και μία στροφική δεσμική ράβδο.3.β). Πρακτικά.1 Συνήθεις συμβολισμοί μηχανισμών στήριξης Μηχανισμός Συμβολισμοί Κύλιση Άρθρωση Πάκτωση 2. αν καταλύσουμε τις στηρίξεις ενός ισορροπούντος φορέα και στις θέσεις τους προσάγουμε τις αντίστοιχες αντιδράσεις.4 Υπολογισμός αντιδράσεων δίσκου Για τον υπολογισμό των αντιδράσεων ενός στερεά εδραζόμενου επίπεδου δίσκου υπό οποιαδήποτε φορτία εφαρμόζεται η αρχή της αποδεσμεύσεως του Lagrange σε συνδυασμό με τις συνθήκες ισορροπίας. Καταλύονται οι στηρίξεις. Στον πίνακα 2. 11 . για τον υπολογισμό των αντιδράσεων ενός επίπεδου δίσκου. Πίνακας 2. Στη θέση των στηρίξεων προσάγονται οι αντίστοιχες αντιδράσεις. 2. 2. τότε η εντασιακή κατάσταση του φορέα δεν μεταβάλλεται και αυτός εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισορροπία.α.

η οποία γίνεται πάντα στο γενικό σύστημα συντεταγμένων Oxy. Το ίδιο ισχύει και για τις ροπές (φορτία ή αντιδράσεις). Στην πράξη πολλές φορές μπορεί να γίνει διαισθητικά μια προεκτίμηση της πραγματικής φοράς των αντιδράσεων. Καταστρώνονται οι εξισώσεις ισορροπίας.3. από τις οποίες προκύπτουν οι άγνωστες αντιδράσεις. Έτσι.2) (α) (β) Σχήμα 2.3 Επίπεδος δίσκος (α) και Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος αυτού (β) Παρατήρηση 1: Η φορά προσαγωγής των αντιδράσεων κατά το βήμα 2 μπορεί καταρχάς να επιλέγεται τυχαία. Παρατήρηση 3: Κατά την κατάστρωση των εξισώσεων ισορροπίας. Ως θετική φορά των ροπών λαμβάνεται η 12 .1) και μια εξίσωση ισορροπίας ροπών ως προς ένα σημείο i του επιπέδου: M i 0 (2. όταν η (αρχικά επιλεγείσα) φορά μιας αντίδρασης ή η (πραγματική) φορά ενός φορτίου ταυτίζονται με τη θετική φορά ενός εκ των δύο αξόνων αναφοράς. τότε τα μεγέθη εισάγονται στις εξισώσεις ισορροπίας με αρνητικό πρόσημο. Στην αντίθετη περίπτωση. Παρατήρηση 2: Σε περίπτωση ύπαρξης λοξών φορτίων. αν δηλαδή προκύψει αρνητική τιμή για κάποια αντίδραση. ώστε να αποφευχθούν αρνητικές τιμές. σημαίνει ότι η πραγματική της φορά συμπίπτει με την αρχικά επιλεγείσα. Αν από τη διαδικασία της επίλυσης προκύψει θετική τιμή για κάποια αντίδραση. κατά τη σχεδίαση του Διαγράμματος Ελεύθερου Σώματος του φορέα θα πρέπει αυτά να αναλύονται σε δύο συνιστώσες παράλληλες με τους δύο άξονες του συστήματος συντεταγμένων. σημαίνει ότι η πραγματική της φορά είναι αντίθετη με την αρχικά επιλεγείσα. θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα πρόσημα των μεγεθών που υπεισέρχονται. Ως γνωστόν. στο επίπεδο διατίθενται τρεις εξισώσεις ισορροπίας και συγκεκριμένα οι δύο εξισώσεις ισορροπίας δυνάμεων: F x  0 και F y 0 (2. δηλαδή όταν η (αρχικά επιλεγείσα) φορά μιας αντίδρασης ή η (πραγματική) φορά ενός φορτίου είναι αντίθετες με τη θετική φορά ενός εκ των δύο αξόνων αναφοράς. τότε τα μεγέθη εισάγονται στις εξισώσεις ισορροπίας με θετικό πρόσημο. Στην αντίθετη περίπτωση.

Παρατήρηση 4: Δεδομένου ότι οι διαθέσιμες εξισώσεις ισορροπίας στο επίπεδο είναι τρεις. Παρατήρηση 6: Στην πράξη θα πρέπει να γίνεται ‘’έξυπνη’’ επιλογή τόσο των σημείων ως προς τα οποία καταστρώνονται οι εξισώσεις ισορροπίας ροπών. για λόγους συμβατότητας με το δεξιόστροφο σύστημα αξόνων που κατά κανόνα χρησιμοποιήται. 13 . καθώς τα δύο από τα τρία άγνωστα μεγέθη (Αx και Ay) έχουν μηδενικές ροπές (αφού διέρχονται από το Α). Ως εκ τούτου στην εξίσωση υπεισέρχεται μόνο ένα άγνωστο μέγεθος (Βy) το οποίο μπορεί να υπολογιστεί άμεσα χωρίς την επίλυση συστήματος εξισώσεων. συνεπάγεται ότι ο μέγιστος αριθμός αντιδράσεων ενός δίσκου που μπορεί να προσδιοριστεί με την παραπάνω διαδικασία είναι επίσης τρεις. Για παράδειγμα. στο φορέα του σχήματος 2. Σε κάθε περίπτωση όμως. Αν ο αριθμός των αντιδράσεων είναι μεγαλύτερος. Στην περίπτωση αυτή η στήριξη του δίσκου ονομάζεται ισοστατική. η κατάστρωση της ισορροπίας ροπών ως προς το Α θα πρέπει να προηγηθεί της κατάστρωσης της ισορροπίας δυνάμεων κατά τον άξονα y. όσο και της σειράς κατάστρωσης των εξισώσεων. τότε οι εξισώσεις ισορροπίας δεν αρκούν για τον προσδιορισμό τους και η στήριξη ονομάζεται υπερστατική. Παρατήρηση 5: Η μία ή και οι δύο εξισώσεις ισορροπίας δυνάμεων μπορούν να αντικατασταθούν από εξισώσεις ισορροπίας ροπών ως προς οποιαδήποτε σημεία του επιπέδου (πλην του i).3 μια ‘’έξυπνη’’ επιλογή είναι η εξίσωση ισορροπίας ροπών στο σημείο Α. Για τον ίδιο λόγο. αυτές οι επιπλέον εξισώσεις είναι εξαρτημένες με τις προηγούμενες και ο μέγιστος αριθμός των αντιδράσεων που μπορούν να προσδιοριστούν παραμένει τρεις.αριστερόστροφη.

ΤΑ ΦΟΡΤΙΑ ΔΙΑΤΟΜΗΣ 3. θα ασκούνται ίσα κατ’ απόλυτη τιμή και αντίθετα εντασιακά μεγέθη. Λόγω του 3ου νόμου του Νεύτωνα (δράση-αντίδραση) στις απέναντι όχθες των τομών.1 Ανάπτυξη εσωτερικών εντασιακών μεγεθών 3. Η συνιστώσα που είναι παράλληλη με τον άξονα της δοκού καλείται ορθή ή αξονική δύναμη Ν. συνεπώς προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία αναπτύσσονται στις διατομές Γ και Δ δυνάμεις και ροπές που αποκαλούνται εσωτερικά εντασιακά μεγέθη ή φορτία διατομής. τα φορτία που ασκούνται στο αποκομμένο τμήμα είναι φανερό ότι δεν εξισορροπούνται μεταξύ τους. Έστω για παράδειγμα η δοκός του σχήματος 3. ενώ σε κατακόρυφα και κεκλιμένα στοιχεία η επιλογή γίνεται έτσι ώστε να εξασφαλίζεται κατά το δυνατόν η συνέχεια 14 . Όμως. από την οποία αποκόπτουμε ένα τμήμα ΓΔ με μια κλειστή διαχωριστική τομή.2 Συμβατικά θετικές φορές των φορτίων διατομής Για πρακτικούς λόγους θα πρέπει να οριστούν οι συμβατικά θετικές φορές των φορτίων διατομής. Δεδομένου ότι ο φορέας ισορροπεί. σε κάθε διατομή αναπτύσσεται μια ροπή που ονομάζεται ροπή κάμψης Μ και μια δύναμη που μπορεί να αναλυθεί σε δύο συνιστώσες. Σχήμα 3. ενώ η συνιστώσα που είναι κάθετη στον άξονα της δοκού καλείται τέμνουσα δύναμη Q. Στην πράξη έχει επικρατήσει σε οριζόντια στοιχεία να επιλέγεται η κάτω ίνα. Για το σκοπό αυτό εισάγεται η έννοια της ίνας αναφοράς. Ως ίνα αναφοράς επιλέγεται μία ίνα κάθε δομικού στοιχείου (άνω ή κάτω για οριζόντια στοιχεία.3. Παρατήρηση 1: Το παραπάνω σκεπτικό οφείλεται στον Euler και ουσιαστικά συνιστά γενίκευση της αρχής της αποδεσμεύσεως του Lagrange. έπεται ότι και κάθε τμήμα του ισορροπεί.1. Γενικά. αριστερή ή δεξιά για κατακόρυφα).1 Γενικά Οι δομικοί φορείς υπό την επίδραση των φορτίων τους εμφανίζουν εσωτερική ένταση. δηλαδή στις διατομές Γ΄ και Δ΄.

Η μέθοδος βασίζεται στο σκεπτικό που αναπτύχθηκε στην παράγραφο 3.3 Η μέθοδος των διαχωριστικών τομών Για τον υπολογισμό των φορτίων διατομής σε μια συγκεκριμένη θέση ενός φορέα εφαρμόζεται η μέθοδος των διαχωριστικών τομών. Ένας εναλλακτικός και αρκετά πρακτικός τρόπος για να καθοριστεί η θετική φορά των τεμνουσών δυνάμεων είναι και ο εξής: το διάνυσμα (βέλος) που αναπαριστά μια θετική τέμνουσα δύναμη προκύπτει από το διάνυσμα της θετικής αξονικής δύναμης αν αυτό στραφεί γύρω από τη βάση του κατά 90ο δεξιόστροφα.1 και περιλαμβάνει τα εξής βήματα (συνήθως προαπαιτείται ο υπολογισμός των αντιδράσεων στήριξης): 1. Γίνεται μία νοητή διαχωριστική τομή που τέμνει το φορέα στο σημείο όπου ζητούνται τα φορτία διατομής.2):  Η αξονική δύναμη θεωρείται θετική όταν είναι εφελκυστική (δηλαδή όταν ‘’εξέρχεται’’ από τη διατομή).  Η ροπή κάμψης θεωρείται θετική όταν εφελκύει την ίνα αναφοράς. Αποσπάται το ένα τμήμα του φορέα και σχεδιάζεται το Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος. Οι θετικές φορές των φορτίων διατομής ορίζονται κατά σύμβαση ως εξής (σχ. 3. Η ίνα αναφοράς συμβολίζεται με μια διακεκομμένη γραμμή. στη 15 . Σχήμα 3. Έτσι. ο φορέας χωρίζεται σε δύο τμήματα. στο οποίο περιλαμβάνονται τα εξωτερικά φορτία και οι αντιδράσεις που ασκούνται μόνο στο υπόψη τμήμα. Επιπλέον.2 Συμβατικά θετικές φορές φορτίων διατομής 3.των ινών αναφοράς των δομικών στοιχείων του φορέα.  Η τέμνουσα δύναμη θεωρείται θετική όταν στο δεξί άκρο ενός τμήματος δομικού στοιχείου (αριστερή όχθη τομής) έχει φορά προς την ίνα αναφοράς και στο αριστερό άκρο ενός τμήματος δομικού στοιχείου (δεξιά όχθη τομής) έχει την αντίθετη φορά. 2.

δηλαδή όταν η φορά μιας δύναμης είναι αντίθετη με τη θετική φορά ενός εκ των δύο αξόνων αναφοράς. Προσοχή: Παρόλο που τα φορτία διατομής προσάγονται στο Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος πάντα με τη συμβατικά θετική φορά τους. τότε η δύναμη εισάγεται στις εξισώσεις ισορροπίας με αρνητικό πρόσημο. Παρατήρηση 3: Κατά την κατάστρωση των εξισώσεων ισορροπίας. ώστε να ελαχιστοποιείται ο όγκος των απαιτούμενων πράξεων. ανάλογα αν η φορά αυτή συμπίπτει ή όχι με τη θετική φορά του γενικού συστήματος συντεταγμένων. η αντικατάσταση των εξισώσεων ισορροπίας δυνάμεων από επιπλέον εξισώσεις ισορροπίας ροπών δεν προσφέρει κανένα πλεονέκτημα και δεν συνηθίζεται στην 16 . οι εξισώσεις ισορροπίας επαρκούν για τον προσδιορισμό τους.4). Παρατήρηση 2: Τα άγνωστα εντασιακά μεγέθη πρέπει να προσάγονται στο Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος του αποκομμένου τμήματος πάντοτε με τη συμβατικά θετική τους φορά. 2. στις εξισώσεις ισορροπίας μπορεί να εισάγονται είτε με θετικό είτε με αρνητικό πρόσημο. Υπενθυμίζεται ότι η θετική φορά των ροπών είναι η αριστερόστροφη. Όλα τα γνωστά μεγέθη. σημαίνει ότι η πραγματική του φορά είναι αντίθετη με τη συμβατικά θετική. όταν η φορά μιας δύναμης (γνωστής ή άγνωστης) ταυτίζεται με τη θετική φορά ενός εκ των δύο αξόνων αναφοράς. 3. Καταστρώνονται οι τρείς εξισώσεις ισορροπίας του αποκομμένου τμήματος. σημαίνει ότι η πραγματική του φορά συμπίπτει με τη συμβατικά θετική. συνιστάται (χωρίς να είναι δεσμευτικό) να προσάγονται με την πραγματική τους φορά και την απόλυτη τιμή του μέτρου τους. αν δηλαδή προκύψει αρνητική τιμή για κάποιο μέγεθος. Παρατήρηση 1: Κατά το βήμα 2 μπορεί να επιλεγεί οποιοδήποτε από τα δύο τμήματα του φορέα. Δεδομένου ότι τα άγνωστα εντασιακά μεγέθη είναι τρία. θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα πρόσημα των μεγεθών που υπεισέρχονται. Το ίδιο ισχύει και για τις ροπές (φορτία ή αντιδράσεις ή ροπές κάμψης). Αν από τη διαδικασία της επίλυσης προκύψει θετική τιμή για κάποιο μέγεθος. Έτσι. Κατά προτίμηση επιλέγεται το μικρότερο ή αυτό με τα λιγότερα φορτία ή αντιδράσεις. Στην αντίθετη περίπτωση. Στην αντίθετη περίπτωση. η οποία γίνεται πάντα στο γενικό σύστημα συντεταγμένων Oxy. εξωτερικά φορτία ή αντιδράσεις.διατομή που τμήθηκε ο φορέας προσάγονται τα άγνωστα φορτία διατομής με τη συμβατικά θετική τους φορά. τότε η δύναμη εισάγεται στις εξισώσεις ισορροπίας με θετικό πρόσημο. Παρατήρηση 4: Σε αντίθεση με τη διαδικασία υπολογισμού αντιδράσεων (παρ.

μεταξύ των χαρακτηριστικών σημείων τα διαγράμματα των φορτίων διατομής προσδιορίζονται με εκμετάλλευση των θεμελιωδών ιδιοτήτων τους (παρ. σημειώνονται οι τιμές του φορτίου διατομής στα χαρακτηριστικά σημεία και το πρόσημο κάθε περιοχής του διαγράμματος εντός παρενθέσεως. Στο σχήμα 3.6). θέσεις έναρξης ή πέρατος κατανεμημένων φορτίων). 3. Στην πράξη τα διαγράμματα των φορτίων διατομής χαράσσονται υπολογίζοντας με τη μέθοδο των διαχωριστικών τομών (παρ. 3. Έτσι. Ν(x) για κάθε δομικό στοιχείο. 17 . στις ανά χείρας σημειώσεις ακολουθείται ο αντίστροφος κανόνας.3) τις τιμές των φορτίων διατομής σε ορισμένα μόνο χαρακτηριστικά σημεία (άκρα δομικών στοιχείων. που σχεδιάζονται σε σκαριφήματα του φορέα. όπως αυτή προσδιορίζεται με την τετμημένη του x επί του άξονα του δομικού στοιχείου με αρχή ένα από τα δύο άκρα (συνήθως το αριστερό). Σε κάθε διάγραμμα. Για τη συγκεκριμένη φόρτιση του σχήματος το διάγραμμα Ν είναι μηδενικό. Σε ότι αφορά στα διαγράμματα τεμνουσών και αξονικών δυνάμεων. Οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων αυτών. Σε ένα γραμμικό δομικό στοιχείο ενός φορέα η τιμή των φορτίων διατομής υπό συγκεκριμένη φόρτιση σε οποιοδήποτε σημείο είναι συνάρτηση της θέσης του. είναι δυνατόν να προσδιοριστούν συναρτήσεις των φορτίων διατομής Μ(x). θέσεις μοναχικών φορτίων. οι οποίες προκύπτουν ως συνέπεια των διαφορικών εξισώσεων ισορροπίας (παρ. στηρίξεις. Q(x). Για τη σχεδίαση των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής τίθενται ορισμένοι συμβατικοί κανόνες.πράξη.5).4 Τα διαγράμματα των φορτίων διατομής Στη Στατική κατά κανόνα ζητούμενο δεν είναι απλώς ο υπολογισμός των φορτίων διατομής σε μεμονωμένα σημεία του εξεταζόμενου φορέα. έχει επικρατήσει καθολικά οι θετικές τιμές των ροπών κάμψης να σχεδιάζονται προς την πλευρά της ίνας αναφοράς. Στη συνέχεια. για πρακτικούς λόγους. αλλά σε όλη την έκτασή του. Έτσι. είναι σκόπιμο η εξίσωση ισορροπίας ροπών να καταστρώνεται ως προς το σημείο που τμήθηκε ο φορέας (έτσι ώστε να μηδενίζονται οι ροπές της αξονικής και της τέμνουσας δύναμης). αποτελούν τα διαγράμματα των φορτίων διατομής. Επίσης. Q ενός απλού ισοστατικού φορέα (αμφιπροέχουσας δοκού). ο οποίος άλλωστε υιοθετείται στα περισσότερα συγγράμματα Στατικής. 3. ενώ οι αρνητικές τιμές προς την αντίθετη πλευρά. 3.3 δίνονται ως παράδειγμα τα διαγράμματα Μ.

χ.3. τα δομικά στοιχεία AC και ΑΒ στη δοκό του σχήματος 3. στην περίπτωση αυτή χαράσσεται (με διακεκομμένη γραμμή) η κλείουσα. Σχήμα 3. Για το σαφή καθορισμό του απαιτείται και η αναγραφή των τιμών των ροπών σε μερικά επιπλέον ενδιάμεσα σημεία και συγκεκριμένα στο μέσο κάθε δομικού στοιχείου και στο σημείο που εμφανίζεται η μέγιστη τιμή της ροπής. Αναλυτικοί τύποι για τον υπολογισμό των τιμών αυτών θα δοθούν στην παράγραφο 4.5. όπως π.3 Διαγράμματα Μ.Παρατήρηση 1: Στη συνήθη περίπτωση ενός δομικού στοιχείου που φέρει συνεχές ομοιόμορφο φορτίο. δηλαδή η ευθεία που ενώνει τις τιμές στα δύο άκρα του δομικού στοιχείου. Q αμφιπροέχουσας δοκού 18 . το διάγραμμα ροπών κάμψης είναι παραβολικό. Επίσης.

4) που φέρει κατανεμημένα φορτία n(x) και q(x) παράλληλα και κάθετα στον άξονά του αντίστοιχα. και θεωρώντας το διαφορικό 2ης τάξης πρακτικά αμελητέο.M + M + dM + q(x) ∙ dx 2 dM =0  Q 2 dx d 2 M dQ   q (x)  dx dx 2 (3. ενώ αντίθετα η μεταβολή της αξονικής δύναμης επηρεάζεται μόνο από τα φορτία που είναι παράλληλα στον άξονα του στοιχείου. N στο αριστερό άκρο και Μ + dM.3) Οι παραπάνω εξισώσεις αποτελούν τις διαφορικές εξισώσεις ισορροπίας του στοιχειώδους δομικού στοιχείου.3. 19 .5 Οι διαφορικές εξισώσεις ισορροπίας Έστω ένα τμήμα AB ενός γραμμικού δομικού στοιχείου στοιχειώδους μήκους dx (σχ. η πρώτη παράγωγος της συνάρτησης της ροπής είναι ίση με την τέμνουσα δύναμη και η δεύτερη παράγωγος ίση με το αντίθετο του q (x).Q + Q + dQ + q(x) ∙ dx = 0  dQ  q (x) dx (3. Επίσης. ενώ η παράγωγος της αξονικής δύναμης εξαρτάται μόνο από το n(x) και δεν συνδέεται με τα άλλα μεγέθη (αποσύζευξη διάτασης από κάμψη . Αυτό σημαίνει ότι η μεταβολή της ροπής κάμψης και της τέμνουσας δύναμης κατά μήκος ενός δομικού στοιχείου εξαρτάται μόνο από τα κάθετα στον άξονα του στοιχείου φορτία που τυχόν υπάρχουν. Στις δύο ακραίες διατομές ασκούνται επιπλέον και τα εσωτερικά εντασιακά μεγέθη (Μ. N + dN στο δεξί). 3.1) ΣFy = 0  . Q + dQ. Καταστρώνοντας τις τρεις εξισώσεις ισορροπίας.2) ΣMB = 0  . προκύπτουν τα εξής: ΣFx = 0  . Παρατήρηση 1: Από τις διαφορικές εξισώσεις ισορροπίας του στοιχειώδους δομικού στοιχείου προκύπτει ότι οι παράγωγοι της ροπής κάμψης και της τέμνουσας δύναμης συνδέονται μεταξύ τους και με το φορτίο q(x).N + N + dN + n(x) ∙ dx = 0  dN  n (x) dx (3. ενώ η παράγωγος της συνάρτησης της τέμνουσας δύναμης είναι ίση με το αντίθετο του κάθετου στον άξονα του στοιχείου φορτίου q (x). Από αυτές συνάγεται ότι η παράγωγος της συνάρτησης της αξονικής δύναμης είναι ίση με το αντίθετο του παράλληλου στον άξονα του στοιχείου φορτίου n(x).Q ∙ dx .διάτμηση). Q.

τότε οι συναρτήσεις της τέμνουσας δύναμης και της ροπής κάμψης θα είναι επίσης πολυωνυμικές. η ροπή κάμψης είναι σταθερή. δηλαδή το διάγραμμά της θα είναι ευθεία γραμμή με κλίση ως προς τον άξονα του στοιχείου (στην οριακή περίπτωση που η τέμνουσα είναι μηδενική. με βαθμό κ + 1. Έτσι. 20 . σε αφόρτιστα τμήματα (n = 0) η αξονική δύναμη θα είναι σταθερή (στην οριακή περίπτωση μηδενική). όπου n(x) μια πολυωνυμική συνάρτηση βαθμού κ.4 Στοιχειώδες τμήμα γραμμικού δομικού στοιχείου 3.6 Οι θεμελιώδεις ιδιότητες των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής Ως συνέπεια των διαφορικών εξισώσεων ισορροπίας προκύπτουν μια σειρά από ιδιότητες που διευκολύνουν σημαντικά τη σχεδίαση των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής:  Αν σε ένα δομικό στοιχείο (ή σε τμήμα αυτού) ενεργεί κάθετα στον άξονά του συνεχές φορτίο q(x). σε αφόρτιστα τμήματα (q = 0) η τέμνουσα δύναμη θα είναι σταθερή. τότε η συνάρτηση της αξονικής δύναμης θα είναι επίσης πολυωνυμική. Έτσι. ενώ το διάγραμμα της ροπής θα είναι παραβολή 2ου βαθμού. με βαθμό κ + 1 και κ + 2 αντίστοιχα.Σχήμα 3. ενδεχομένως και μηδενική). όπου q(x) μια πολυωνυμική συνάρτηση βαθμού κ. δηλαδή το διάγραμμά της θα είναι ευθεία γραμμή παράλληλη στον άξονα του δομικού στοιχείου και η ροπή κάμψης θα μεταβάλλεται γραμμικά. Σε τμήματα με συνεχές ομοιόμορφο φορτίο (κ = 0) το διάγραμμα της τέμνουσας δύναμης θα είναι ευθεία γραμμή με κλίση ως προς τον άξονα του στοιχείου.  Αν σε ένα δομικό στοιχείο (ή σε τμήμα αυτού) ενεργεί παράλληλα στον άξονά του συνεχές φορτίο n(x). δηλαδή το διάγραμμά της θα είναι ευθεία γραμμή παράλληλη στον άξονα του δομικού στοιχείου.

 Σε σημεία εφαρμογής μοναχικών φορτίων-ροπών το διάγραμμα των ροπών κάμψης εμφανίζει άλμα κατ’ απόλυτη τιμή ίσο με το φορτίο.  Σε σημεία εφαρμογής μοναχικών φορτίων-δυνάμεων παράλληλων στον άξονα του δομικού στοιχείου το διάγραμμα των αξονικών δυνάμεων εμφανίζει άλμα κατ’ απόλυτη τιμή ίσο με το φορτίο. ενώ η ροπή κάμψης σημείο καμπής.  Σε σημεία μηδενισμού της τέμνουσας δύναμης η ροπή κάμψης εμφανίζει ακρότατο (μέγιστο ή ελάχιστο). ενώ το διάγραμμα των ροπών κάμψης εμφανίζει απότομη αλλαγή κλίσης (γόνατο).  Σε σημεία εφαρμογής μοναχικών φορτίων-δυνάμεων κάθετων στον άξονα του δομικού στοιχείου το διάγραμμα των τεμνουσών δυνάμεων εμφανίζει άλμα κατ’ απόλυτη τιμή ίσο με το φορτίο. Τα διαγράμματα των τεμνουσών δυνάμεων και των ροπών κάμψης δεν επηρεάζονται. 21 . Σε σημεία μηδενισμού της φόρτισης q(x) η τέμνουσα δύναμη εμφανίζει ακρότατο (μέγιστο ή ελάχιστο). Το διάγραμμα των αξονικών δυνάμεων δεν επηρεάζεται.  Σε σημεία μηδενισμού της φόρτισης n(x) η αξονική δύναμη εμφανίζει ακρότατο (μέγιστο ή ελάχιστο). Τα διαγράμματα των αξονικών και τεμνουσών δυνάμεων δεν επηρεάζονται.

Στο σχήμα 4. ζ). Q. 22 .1. Σχήμα 4. μοναχικό κατακόρυφο φορτίο στο μέσο του ανοίγματος. 4.2 δίνονται τα διαγράμματα των φορτίων διατομής της Μ. μοναχικές ροπές στα άκρα). 4.1 Χαρακτηριστικοί τύποι απλών ισοστατικών φορέων 4.1.2 Η αμφιέρειστη δοκός Η αμφιέρειστη δοκός είναι ο απλός ισοστατικός φορέας που αποτελείται από ένα ευθύγραμμο δομικό στοιχείο (συνήθως οριζόντιο) που στηρίζεται στο ένα άκρο του με μια άρθρωση και στο άλλο με μια κύλιση. γιατί αποτελούν βάση για το σχεδιασμό διαγραμμάτων και συνθετότερων φορέων.δ. ΑΠΛΟΙ ΙΣΟΣΤΑΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ 4.β) και η αμφιπροέχουσα δοκός (σχ.1. η μονοπροέχουσα (σχ 4.1.1 Γενικά Απλοί καλούνται οι ισοστατικοί φορείς που αποτελούνται από έναν και μόνο δίσκο. 4. Για τις συγκεκριμένες φορτίσεις το διάγραμμα Ν είναι μηδενικό.4. μοναχική ροπή στο μέσο του ανοίγματος. Τα διαγράμματα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία.1. Χαρακτηριστικά παραδείγματα απλών ισοστατικών φορέων είναι η αμφιέρειστη (σχ. 4. οι πρόβολοι (σχ.στ.γ). για ορισμένες χαρακτηριστικές περιπτώσεις φόρτισης (συνεχές ομοιόμορφο φορτίο.α). ε) και τα αμφιέρειστα πλαίσια (σχ.

2 Διαγράμματα φορτίων διατομής αμφιέρειστης δοκού 4. Για τις συγκεκριμένες φορτίσεις το διάγραμμα Ν είναι μηδενικό. Q. γιατί αποτελούν βάση για το σχεδιασμό διαγραμμάτων και συνθετότερων φορέων. 23 . για ορισμένες χαρακτηριστικές περιπτώσεις φόρτισης (συνεχές ομοιόμορφο φορτίο.Σχήμα 4.3 Ο απλός ευθύγραμμος πρόβολος Ο απλός ευθύγραμμος πρόβολος είναι ο απλός ισοστατικός φορέας που αποτελείται από ένα ευθύγραμμο δομικό στοιχείο (συνήθως οριζόντιο) που στηρίζεται στο ένα άκρο του με μια πάκτωση. μοναχικό κατακόρυφο φορτίο στο ελεύθερο άκρο. μοναχική ροπή στο ελεύθερο άκρο). Τα διαγράμματα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία. Στο σχήμα 4.3 δίνονται τα διαγράμματα των φορτίων διατομής του Μ.

24 .4 Η αρχή της ομόλογης δοκού Η αρχή της ομόλογης ή αλλιώς της υποκατάστατης αμφιέρειστης δοκού βασίζεται στην αρχή της επαλληλίας.Σχήμα 4. τότε το δομικό στοιχείο μπορεί να θεωρηθεί ως μια αμφιέρειστη δοκός υπό δύο διαφορετικές φορτιστικές καταστάσεις:  Η πρώτη περιλαμβάνει όλα τα φορτία που υπάρχουν στο άνοιγμα του δομικού στοιχείου (κατάσταση ‘0’). σύμφωνα με την οποία τα εντασιακά μεγέθη ενός φορέα υπό πολλαπλά φορτία μπορούν να υπολογιστούν ξεχωριστά για κάθε αίτιο (φορτίο ή συνδυασμό φορτίων) και κατόπιν να αθροιστούν.3 Διαγράμματα φορτίων διατομής προβόλου 4. εφόσον είναι γνωστές οι ροπές κάμψης ΜΑ και ΜΒ στα άκρα ενός δομικού στοιχείου ΑΒ που ανήκει σε κάποιο φορέα.  Η δεύτερη περιλαμβάνει μοναχικά φορτία-ροπές ΜΑ και ΜΒ στα άκρα Α και Β αντίστοιχα (κατάσταση ‘Δ’). Έτσι.

σχ. 4. Υπολογισμός των φορτίων διατομής σε χαρακτηριστικά σημεία με τη μέθοδο των διαχωριστικών τομών.2) η εφαρμογή του παραπάνω τύπου δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία. Έλεγχος στερεότητας.3.5 Πορεία επίλυσης απλών ισοστατικών φορέων Η επίλυση ενός απλού ισοστατικού φορέα ακολουθεί γενικά τα εξής βήματα: 1.4. θα πρέπει να υπολογιστούν οι τιμές των ροπών κάμψης σε επιπλέον ενδιάμεσα σημεία και συγκεκριμένα στο μέσο κάθε δομικού στοιχείου (Μi) 25 . αν είναι γνωστές οι ροπές ΜΑ και ΜΒ στα άκρα ενός δομικού στοιχείου ΑΒ που έχει μήκος L και φέρει ένα συνεχές ομοιόμορφο φορτίο q. σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στην παράγραφο 3. όταν είναι ήδη γνωστές οι ροπές κάμψης στα άκρα τους. Στο πλαίσιο του μαθήματος εξετάζονται μόνο στερεοί φορείς. κατά συνέπεια το βήμα αυτό μπορεί να παραλείπεται. η τιμή ενός φορτίου διατομής S (M. οι τέμνουσες δυνάμεις στα άκρα του προκύπτουν από τις εξής σχέσεις (βλ.3) Ανάλογες σχέσεις ισχύουν και για άλλες περιπτώσεις φόρτισης. 4.2) (4. Θα πρέπει να ελέγχεται αν ο φορέας στηρίζεται με τρεις δεσμικές ράβδους και αν αυτές είναι κατάλληλα διατεταγμένες. Αν υπάρχουν δομικά στοιχεία που φέρουν συνεχές ομοιόμορφο φορτίο q. σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στην παράγραφο 2.2): QA = QA0 + Δ QAΒ = qL M B  M A  2 L QB = QB0 + Δ QΑΒ =  qL M B  M A  2 L (4. N) είναι ίση με το άθροισμα των τιμών που προκύπτουν από τις δύο παραπάνω καταστάσεις. Σχεδίαση του Διαγράμματος Ελεύθερου Σώματος του φορέα και υπολογισμός των αντιδράσεων. δηλαδή: S = S0 + Δ S (4. Q. 3. Έτσι λοιπόν. Η αρχή της ομόλογης δοκού έχει ιδιαίτερα μεγάλη πρακτική σημασία για τον υπολογισμό των τεμνουσών δυνάμεων των δομικών στοιχείων.Σύμφωνα με την αρχή της επαλληλίας.1) Δεδομένου ότι η εντασιακή κατάσταση της αμφιέρειστης δοκού για τα συνηθέστερα στην πράξη φορτία είναι γνωστή (σχ. 4. 2. 4.

και στο σημείο που εμφανίζεται η μέγιστη τιμή της ροπής (Mmax).  Στήριξη με δύο παράλληλες δρομικές δεσμικές ράβδους και μία στροφική. Παρατήρηση 1: Χαλαρές μορφές στήριξης με τρεις δεσμικές ράβδους που θα πρέπει να ελέγχεται η αποφυγή τους είναι οι εξής:  Στήριξη με τρεις παράλληλες δρομικές δεσμικές ράβδους. Χάραξη των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής με εκμετάλλευση των ιδιοτήτων τους.  Στήριξη με τρεις συντρέχουσες στο ίδιο σημείο δρομικές δεσμικές ράβδους.4 και 3.6) 5. είναι δυνατός ο υπολογισμός των φορτίων διατομής κάνοντας τις διαχωριστικές τομές νοερά. ο αριθμός των απαιτούμενων διαχωριστικών τομών μπορεί να περιοριστεί. Σε τυχόν δομικό στοιχείο ΑΒ. σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στις παραγράφους 3. Παρατήρηση 3: Στην πράξη. καθώς η αξονική και η τέμνουσα δύναμη παραμένουν σταθερές σε όλο το μήκος του στοιχείου. μετά την απόκτηση κάποιας σχετικής εμπειρίας. αν γίνει σωστή εκμετάλλευση των ιδιοτήτων των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής. Ειδικά στις τελευταίες. απαιτούνται γενικώς δύο τομές. Επίσης. οι στηρίξεις.  Στήριξη με περισσότερες από μία στροφικές δεσμικές ράβδους.4) (4. απαιτείται να γίνει μόνο μία τομή στο απέναντι άκρο. Παρατήρηση 2: Υπενθυμίζεται ότι χαρακτηριστικά σημεία αποτελούν τα άκρα δομικών στοιχείων. επειδή τα φορτία διατομής μεταβάλλονται απότομα (άλματα). οι τιμές αυτές δίνονται από τους παρακάτω τύπους: Μi = M A  M B qL2  2 8 Mmax = M A  Q 2A 2q (4. οι θέσεις έναρξης ή πέρατος κατανεμημένων φορτίων και οι θέσεις πριν και μετά από μοναχικά φορτία (δυνάμεις ή ροπές). αριστερά και δεξιά των υπόψη σημείων.6. Για παράδειγμα. σε ένα αφόρτιστο δομικό στοιχείο με μηδενική ροπή στο ένα άκρο του (είτε γιατί είναι ελεύθερο είτε γιατί στηρίζεται σε άρθρωση ή κύλιση). χωρίς 26 .5) Η θέση που εμφανίζεται η μέγιστη τιμή της ροπής έχει τετμημένη (με αφετηρία το Α): xMmax = QA q (4.

αυτό σημαίνει ότι η συνάρτηση της ροπής κάμψης δεν παρουσιάζει ακρότατο. Παρατήρηση 6: Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υπολογισμού συνιστάται να πραγματοποιούνται ισορροπιακοί έλεγχοι για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων. Τέτοια σημεία είναι τα άκρα δομικών στοιχείων που είτε στηρίζονται σε αρθρώσεις ή κυλίσεις είτε είναι ελεύθερα (αρκεί να μη φέρουν μοναχικό φορτίο-ροπή). Ο αριθμός των απαιτούμενων τομών μπορεί να περιοριστεί σημαντικά.  Το αλγεβρικό άθροισμα των παραπάνω ροπών ισούται με τη ζητούμενη ροπή κάμψης. ΠΡΟΣΟΧΗ: ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΑΣΗ. Επιπλέον. 3.δηλαδή να σχεδιάζεται το Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος του εξεταζόμενου τμήματος του φορέα. μπορεί να ακολουθηθεί η εξής διαδικασία: 3α) Υπολογισμός αρχικά μόνο των ροπών κάμψης στα χαρακτηριστικά σημεία με τη μέθοδο των διαχωριστικών τομών. Παρατήρηση 4: Η ροπή κάμψης στο μέσο των δομικών στοιχείων που φέρουν συνεχές ομοιόμορφο φορτίο μπορεί να υπολογιστεί και γραφικά (βλ. προκύψει αρνητική τιμή ή τιμή μεγαλύτερη από το μήκος του δομικού στοιχείου που εξετάζεται. οι τομές μπορούν να γίνονται «αυτόματα» (νοερά) ακολουθώντας το παρακάτω σκεπτικό:  Ο φορέας τέμνεται στο σημείο όπου ζητείται η ροπή κάμψης και απομονώνεται ένα από τα δύο τμήματά του (συνήθως το μικρότερο ή αυτό με τις λιγότερες δυνάμεις). μετά τον υπολογισμό των αντιδράσεων είναι σκόπιμο να ελέγχεται η συνθήκη μηδενισμού της συνισταμένης ροπής ως προς κάποιο σημείο του επιπέδου (προφανώς αυτή η συνθήκη δεν θα πρέπει να έχει ήδη χρησιμοποιηθεί κατά τον υπολογισμό). δεδομένου ότι σε πολλά χαρακτηριστικά σημεία είναι γνωστό εκ των προτέρων ότι η ροπή κάμψης ισούται με μηδέν.  Καταγράφονται οι ροπές των φορτίων και των αντιδράσεων που ασκούνται μόνο στο υπόψη τμήμα ως προς το σημείο που ζητείται η ροπή κάμψης. Για παράδειγμα. ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΗΣ ΡΟΠΗΣ 27 . σχ. μετά την απόκτηση κάποιας εμπειρίας.3). 8 Παρατήρηση 5: Αν από τη σχέση υπολογισμού της τετμημένης xMmax κατά το βήμα 4. Εναλλακτικά προς το βήμα 3. Το μήκος f ονομάζεται βέλος. αν από το μέσο της κλείουσας φέρουμε ευθύγραμμο τμήμα (κατά τη φορά του φορτίου) με qL2 μήκος f = .

+ κτλ. 3β) Υπολογισμός των τεμνουσών δυνάμεων με βάση την αρχή της ομόλογης δοκού. το εφελκύει). τότε η αξονική δύναμη στο σημείο αυτό ισούται κατά απόλυτη τιμή με την εφαρμοζόμενη δύναμη και το πρόσημό της είναι: → Θετικό. Αν σε κάποια χαρακτηριστικά σημεία δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί η αξονική δύναμη με βάση τα παραπάνω. η αξονική δύναμη παραμένει σταθερή.  Σύμφωνα με τις ιδιότητες των διαγραμμάτων των φορτίων διατομής (παράγραφος 3.). Αντίθετα. οι ροπές εκατέρωθεν του κόμβου είναι ίσες. Επισημαίνεται ότι σε σημεία τομής δύο δομικών στοιχείων (κόμβοι τύπου Γ) χωρίς μοναχικό φορτίο-ροπή.ΚΑΘΕ ΦΟΡΤΙΟΥ Ή ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΔΕΝ ΚΑΘΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ (ΔΗΛΑΔΗ ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΣΤΡΟΦΗ Ή ΔΕΞΙΟΣΤΡΟΦΗ). συνεπώς απαιτείται ο υπολογισμός μόνο μίας από αυτές. 3γ) Υπολογισμός των αξονικών δυνάμεων. Η όλη διαδικασία ξεκινάει από τα άκρα του φορέα και απλοποιείται σε μεγάλο βαθμό αν ληφθούν υπόψη τα εξής:  Σε άκρα του φορέα που δεν ασκείται δύναμη (είτε φορτίο είτε αντίδραση) παράλληλη με τον άξονα του δομικού στοιχείου που απολήγει στο υπόψη άκρο. σε σημεία τομής περισσότερων των δύο δομικών στοιχείων (κόμβοι τύπου Τ.6). όταν η εφαρμοζόμενη δύναμη απομακρύνεται από το δομικό στοιχείο (δηλ. όταν η εφαρμοζόμενη δύναμη κατευθύνεται προς το δομικό στοιχείο (δηλ. θα πρέπει να υπολογιστούν τόσες ροπές. ΚΑΘΟΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝ ΕΦΕΛΚΥΕΙ (+) Ή ΘΛΙΒΕΙ (-) ΤΗΝ ΙΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΖΗΤΕΙΤΑΙ Η ΡΟΠΗ ΚΑΜΨΗΣ. τότε σε αυτά εφαρμόζεται η γνωστή διαδικασία των διαχωριστικών τομών που περιλαμβάνουν ένα τμήμα του φορέα ή ακόμη και ένα μεμονωμένο κόμβο. σε δομικό στοιχείο χωρίς φορτία παράλληλα με τον άξονά του. 28 . το συμπιέζει / το θλίβει). όσα και τα δομικά στοιχεία που τέμνονται. → Αρνητικό.  Σε άκρα του φορέα που ασκείται δύναμη (είτε φορτίο είτε αντίδραση) παράλληλη με τον άξονα του δομικού στοιχείου που απολήγει στο υπόψη άκρο. τότε η αξονική δύναμη στο σημείο αυτό ισούται με μηδέν.

συμβολίζονται με το γράμμα S και ένα δείκτη- 29 . V για τις κατακόρυφες ράβδους πλήρωσης και D για τις διαγώνιες ράβδους πλήρωσης) και ένα δείκτη-αύξοντα αριθμό (σχ. Η επίλυση των δικτυωμάτων βασίζεται στις εξής παραδοχές:  Οι συνδέσεις στους κόμβους είναι ιδανικές αρθρώσεις (χωρίς τριβές).α).1 Ορισμός και παραδοχές υπολογισμού δικτυωμάτων Δικτύωμα είναι ένας δομικός φορέας αποτελούμενος από ευθύγραμμα δομικά στοιχεία που ενώνονται αρθρωτά στους κόμβους (σχ. 5.  Οι άξονες όλων των δομικών στοιχείων που συμβάλλουν σε έναν κόμβο τέμνονται στο ίδιο σημείο (κεντρική σύνδεση).  Οι άξονες των δομικών στοιχείων είναι ευθύγραμμοι.  Τις ράβδους πλήρωσης μεταξύ των πελμάτων που είναι κατακόρυφες (οπότε ονομάζονται ορθοστάτες) ή διαγώνιες. τα δομικά στοιχεία των δικτυωμάτων καταπονούνται μόνο σε ορθή ένταση. Η αξονική δύναμη κάθε ράβδου ονομάζεται τάση και – στη συνήθη περίπτωση απουσίας παράλληλων με τον άξονά της φορτίων – παραμένει σταθερή σε όλο το μήκος της. τότε το δικτύωμα καλείται επίπεδο.5. U για τις ράβδους του κάτω πέλματος. 3.1). ΑΠΛΑ ΔΙΚΤΥΩΜΑΤΑ 5.5. Συνεπεία των παραπάνω παραδοχών. Αν όλοι οι κόμβοι ανήκουν στο ίδιο επίπεδο. ενώ σε διαφορετική περίπτωση καλείται χωρικό (χωροδικτύωμα). Σύμφωνα με τους κανόνες προσήμανσης των φορτίων διατομής (παρ. Οι ράβδοι των δικτυωμάτων πολλές φορές συμβολίζονται με ένα γράμμα του γερμανικού αλφαβήτου που δηλώνει το είδος της ράβδου (O για τις ράβδους του άνω πέλματος.1.2) η τάση είναι θετική όταν προκαλεί εφελκυσμό και αρνητική όταν προκαλεί θλίψη. Στα περισσότερα δικτυώματα μπορούμε να διακρίνουμε:  Τις ράβδους των δύο πελμάτων (άνω και κάτω) οι οποίες είναι οριζόντιες ή σχεδόν οριζόντιες. δηλαδή αναπτύσσουν μόνο θλιπτική ή εφελκυστική αξονική δύναμη (όχι ροπές κάμψης ή τέμνουσες δυνάμεις) και ως εκ τούτου ονομάζονται ράβδοι. Εναλλακτικά.  Όλα τα φορτία ασκούνται είτε πάνω στους κόμβους είτε παράλληλα στους άξονες των δομικών στοιχείων (η τελευταία περίπτωση είναι σπάνια και δεν θα εξεταστεί στις ανά χείρας σημειώσεις).

β).1 Παραδείγματα δικτυωμάτων 30 . Σχήμα 5.1.αύξοντα αριθμό ή δύο δείκτες που δηλώνουν τους κόμβους αρχής και πέρατος κάθε ράβδου (σχ. 5.

λόγω των παραδοχών που αναφέρθηκαν στην παράγραφο 5.5. D2-O2 (που τέμνονται στον κόμβο 6) και U2-V3 (που τέμνονται στον κόμβο 3).2 Μόρφωση και στερεότητα απλών δικτυωμάτων Απλά ονομάζονται τα δικτυώματα που μορφώνονται με βασικό συστατικό στοιχείο έναν τριγωνικό ραβδοδίσκο (δηλαδή ένα σχηματισμό τριών ράβδων που τέμνονται ανά δύο) στον οποίο προσαρτούνται διαδοχικά ζεύγη μη συνευθειακών ράβδων που τέμνονται σε έναν επιπλέον κόμβο (σχ.α μπορεί να θεωρηθεί ότι συντίθεται από τον τριγωνικό ραβδοδίσκο 1-4-5 στον οποίο προσαρτούνται κατά σειρά τα ζεύγη ράβδων U1-V2 (που τέμνονται στον κόμβο 2).  Ν = 0 → το δικτύωμα είναι στερεό και ισοστατικό. καθώς η εξίσωση ισορροπίας ροπών. θα πρέπει όμως να εφαρμόζεται με ιδιαίτερη προσοχή. Γενικότερα ο Βαθμός Στατικής Αοριστίας των δικτυωμάτων Ν (δηλαδή ο αριθμός των άγνωστων μεγεθών που δεν μπορούν να υπολογιστούν με τη χρήση των εξισώσεων ισορροπίας και μόνο) προκύπτει από τον παρακάτω τύπο: Ν = ρ + α – 2κ (5. 31 . είναι ταυτότητα). 5. 5.3 και 4.α.1. Για παράδειγμα το απλό δικτύωμα του σχήματος 5. Ένα σύνθετο δικτύωμα μπορεί να προκύψει και με αρθρωτή σύνδεση δύο (σχ.  Ν > 0 → το δικτύωμα είναι στερεό και Ν φορές υπερστατικό ή στατικά αόριστο. Ένα απλό δικτύωμα είναι στερεό και ισοστατικό όταν στηρίζεται με τρεις κατάλληλα διατεταγμένες δρομικές δεσμικές ράβδους (για τις χαλαρές μορφές στήριξης ισχύουν και εδώ όσα αναφέρθηκαν στις παραγράφους 2.δ) ή περισσοτέρων απλών. Παρατήρηση 1: Ο τύπος Ν = ρ + α – 2κ γενικά ισχύει για τον υπολογισμό του Βαθμού Στατικής Αοριστίας και των σύνθετων δικτυωμάτων. α ο αριθμός των αντιδράσεων και κ ο αριθμός των κόμβων. β.5). Το άθροισμα ρ + α αντιπροσωπεύει τον αριθμό των άγνωστων εντασιακών μεγεθών και το γινόμενο 2κ τον αριθμό των διατιθέμενων εξισώσεων ισορροπίας (σε κάθε κόμβο μπορούν να καταστρωθούν μόνο δύο εξισώσεις ισορροπίας δυνάμεων. Ανάλογα με την τιμή του Ν διακρίνονται οι εξής περιπτώσεις:  Ν < 0 → το δικτύωμα είναι χαλαρό. γ).1. καθώς η συνθήκη Ν  0 αποτελεί μόνο αναγκαία και όχι ικανή συνθήκη για να είναι ένα σύνθετο δικτύωμα στερεό.1) όπου ρ ο αριθμός των ράβδων.1.1. Δικτυώματα που μορφώνονται με οποιοδήποτε άλλο τρόπο χαρακτηρίζονται μη απλά ή σύνθετα.

α. αν γίνει ‘’έξυπνη’’ επιλογή της σειράς κατάστρωσης των εξισώσεων ισορροπίας στους κόμβους. Η μέθοδος αυτή είναι και η πλέον κατάλληλη για προγραμματισμό στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Υπενθυμίζεται ότι θετική θεωρείται μια τάση ράβδου όταν είναι εφελκυστική. παρ. Παρατήρηση 2: Στην πράξη η επίλυση συστήματος εξισώσεων μπορεί στις περισσότερες περιπτώσεις να αποφευχθεί. σε κάθε κόμβο του δικτυώματος καταστρώνονται οι δύο εξισώσεις ισορροπίας δυνάμεων.1.3 Μέθοδοι υπολογισμού απλών δικτυωμάτων Η επίλυση των ισοστατικών δικτυωμάτων γίνεται είτε με τη μέθοδο των κόμβων είτε με τη μέθοδο των τομών Ritter είτε με συνδυασμό των δύο. Για παράδειγμα στο σχήμα 5. ενώ τα άγνωστα μεγέθη θα πρέπει πάντα να σχεδιάζονται με τη συμβατικά θετική τους φορά. Για την αποφυγή λαθών συνιστάται η σχεδίαση στο Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος κάθε κόμβου όλων των ήδη γνωστών δυνάμεων με την πραγματική τους φορά και την απόλυτη τιμή του μέτρου τους.2 φαίνεται το Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος του κόμβου 1 του δικτυώματος τους σχήματος 5. όπου προϋποτίθεται ότι έχουν υπολογιστεί οι αντιδράσεις της άρθρωσης 1x και 1y και η πραγματική τους φορά είναι προς τα δεξιά και πάνω αντίστοιχα. Σχήμα 5.4) και στη συνέχεια καταστρώνονται 2κ – 3 εξισώσεις ισορροπίας στους κόμβους. Παρατήρηση 3: Κατά την κατάστρωση των εξισώσεων ισορροπίας κάθε κόμβου θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις φορές των δυνάμεων που υπεισέρχονται. Παρατήρηση 1: Κατά την ‘’χειρονακτική’’ επίλυση των δικτυωμάτων συνήθως υπολογίζονται πρώτα οι τρεις αντιδράσεις με την ίδια διαδικασία που εφαρμόζεται και για τους συμπαγείς φορείς (βλ. Σύμφωνα με την μέθοδο των κόμβων. Αυτό σημαίνει ότι η συμβατικά θετική της φορά είναι τέτοια που να εξέρχεται από τον κόμβο με κατεύθυνση προς τη ράβδο.5.2 Σχεδίαση Διαγράμματος Ελεύθερου Σώματος κόμβου 32 . Οι υπόλοιπες τρεις εξισώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επαλήθευση των αποτελεσμάτων. 2. Έτσι σχηματίζεται ένα 2κ x 2κ σύστημα εξισώσεων από το οποίο προκύπτουν όλα τα ζητούμενα άγνωστα μεγέθη.

Πραγματοποιείται μια κλειστή διαχωριστική τομή (τομή Ι) και αποσπάται το αριστερό τμήμα του φορέα (σχ.  Όταν σε έναν αφόρτιστο κόμβο συμβάλλουν δύο συνευθειακές ράβδοι. U.3.β).3.  Όταν σε έναν αφόρτιστο κόμβο συμβάλλουν τρεις ράβδοι εκ των οποίων οι δύο συνευθειακές.Η μέθοδος των τομών Ritter συνιστά μια διαδικασία εντελώς ανάλογη με τη μέθοδο των διαχωριστικών τομών που εφαρμόζεται στους συμπαγείς φορείς.γ). Υπολογίζονται κατά τα γνωστά οι αντιδράσεις. ενώ η άλλη είναι άτονη. 5. 13 και 12 από τις οποίες υπολογίζονται άμεσα (χωρίς την επίλυση συστήματος εξισώσεων) οι τάσεις των ράβδων O. μπορεί να χρησιμοποιηθεί και κάποια εξίσωση ισορροπίας δυνάμεων. 33 . τότε η τελευταία είναι άτονη. Σύμφωνα με αυτή.3. U και D. τότε είναι και οι δύο άτονες. πραγματοποιείται μία κλειστή διαχωριστική τομή που τέμνει τις ράβδους για τις οποίες απαιτείται ο υπολογισμός των τάσεων. 5. τότε αυτή η ράβδος έχει τάση κατ’ απόλυτη τιμή ίση με το φορτίο. δηλαδή ράβδων με μηδενική τάση. η επίλυση των δικτυωμάτων διευκολύνεται σημαντικά από την προκαταρκτική αναγνώριση άτονων ράβδων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι οι ακόλουθες:  Όταν σε έναν αφόρτιστο κόμβο συμβάλλουν μόνο δύο ράβδοι. Πραγματοποιείται μια δεύτερη κλειστή διαχωριστική τομή (τομή ΙΙ) και αποσπάται και πάλι το αριστερό τμήμα του φορέα (σχ. Για παράδειγμα στο δικτύωμα του σχήματος 5. τέτοια ώστε σε κάθε εξίσωση να υπεισέρχεται μόνο ένα άγνωστο μέγεθος. 5. Στη συνέχεια καταστρώνονται εξισώσεις ισορροπίας ροπών στο μισό φορέα ως προς κατάλληλα σημεία (σημεία Ritter). Καταστρώνεται η εξίσωση ισορροπίας ροπών ως προς το σημείο 3 από την οποία υπολογίζεται και η τάση της ράβδου V. τότε η τρίτη ράβδος είναι άτονη.  Όταν σε έναν κόμβο που συμβάλλουν δύο ράβδοι ασκείται ένα φορτίο παράλληλο με τη μία. 4.α για το οποίο ζητείται ο υπολογισμός των τάσεων των ράβδων O. Καταστρώνονται οι εξισώσεις ισορροπίας ροπών ως προς τα σημεία 4. V και D ακολουθούνται τα εξής βήματα: 1. Ανεξάρτητα από τη μέθοδο που εφαρμόζεται. 3. μία η περισσότερες άτονες και μία ακόμη ράβδος. 2. αφού πρώτα έχουν υπολογιστεί κατά τα γνωστά οι αντιδράσεις. Εναλλακτικά.

(α) (β) (γ) Σχήμα 5.3 Μέθοδος των τομών Ritter 34 .

δηλαδή τον έλεγχο στερεότητας και τον υπολογισμό των αντιδράσεων. Σχήμα 6. ΣΥΝΘΕΤΟΙ ΙΣΟΣΤΑΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ 6. αρκεί οι τρεις αρθρώσεις (δύο στηρίξεις και μια εσωτερική) να μην βρίσκονται στην ίδια ευθεία. ενώ συνδέονται και μεταξύ τους και με μια εσωτερική άρθρωση (σχ.6. Προσοχή: εδώ πρόκειται για μηδενισμό της 35 . Η μία επιπλέον εξίσωση που απαιτείται προκύπτει από την ιδιότητα της εσωτερικής άρθρωσης να έχει μηδενική ροπή.1). αυτός διαφοροποιείται καθώς στους τριαρθρωτούς φορείς οι αντιδράσεις είναι τέσσερεις και συνεπώς οι τρεις εξισώσεις ισορροπίας δεν επαρκούν για τον προσδιορισμό τους.5) με εξαίρεση τα βήματα 1 και 2. 4. Η εσωτερική άρθρωση είναι ένας μηχανισμός που απαγορεύει τη σχετική μετακίνηση μεταξύ των συνδεόμενων δίσκων.1 Τριαρθρωτοί φορείς Τριαρθρωτός καλείται ο σύνθετος ισοστατικός φορέας που αποτελείται από δύο δίσκους. αλλά επιτρέπει τη σχετική στροφή τους.1 Παραδείγματα τριαρθρωτών φορέων Η πορεία επίλυσης των τριαρθρωτών φορέων ταυτίζεται σε γενικές γραμμές με αυτή των απλών ισοστατικών φορέων (βλ. Σε ότι αφορά στον υπολογισμό των αντιδράσεων. 6. αλλά όχι ροπές (δηλαδή στα σημεία εσωτερικών αρθρώσεων η ροπή κάμψης μηδενίζεται). Αυτό σημαίνει ότι μεταβιβάζει τέμνουσες και αξονικές δυνάμεις. Έτσι. Οι τριαρθρωτοί φορείς είναι γενικά στερεοί. πραγματοποιείται μια διαχωριστική τομή που τέμνει το φορέα στην εσωτερική άρθρωση και καταστρώνεται στο μισό φορέα η εξίσωση μηδενισμού των ροπών ως προς αυτή. παρ. ο καθένας εκ των οποίων στηρίζεται στο στερεό υπόβαθρο με μια άρθρωση.

μπορούν να υπολογιστούν καταρχάς όλες οι αντιδράσεις και στη συνέχεια να ακολουθήσει η γνωστή διαδικασία των διαχωριστικών τομών κ. Στα ακραία φατνώματα επιτρέπεται το πολύ μία άρθρωση. Σχήμα 6.2 Αρθρωτές δοκοί (Gerber) Οι αρθρωτές δοκοί ή δοκοί Gerber είναι ευθύγραμμοι φορείς που στηρίζονται με κ δρομικές δεσμικές ράβδους. εκ των οποίων η μία παράλληλη με τον άξονά τους και διαθέτουν κ-3 κατάλληλα διατεταγμένες εσωτερικές αρθρώσεις (σχ.2). 6.ο. 6. οπότε αυξάνεται ανάλογα και ο αριθμός των εσωτερικών αρθρώσεων.2 Παραδείγματα αρθρωτών δοκών Οι αρθρωτές δοκοί καταρχάς είναι δυνατόν να επιλυθούν με βάση το σκεπτικό που αναπτύχθηκε για τους τριαρθρωτούς φορείς.κ. στα μεσαία φατνώματα (φάτνωμα = τμήμα μεταξύ δυο στηρίξεων) επιτρέπονται το πολύ δύο αρθρώσεις. 36 . οπότε δεν επιτρέπεται καμία. αλλά απαγορεύονται δύο διαδοχικά φατνώματα με δύο αρθρώσεις το καθένα. Έτσι. Για αυτό άλλωστε η εξίσωση καταστρώνεται στο ένα τμήμα (μισό) του φορέα και συνεπώς υπεισέρχονται μόνο τα φορτία και οι αντιδράσεις που ασκούνται σε αυτό. Στις αρθρωτές δοκούς ο αριθμός των επιπλέον εξισώσεων που απαιτούνται για τον προσδιορισμό των αντιδράσεων είναι ίσος με τον αριθμό των εσωτερικών αρθρώσεων. εκτός αν σε γειτονικό φάτνωμα υπάρχουν δύο αρθρώσεις.β) ή και τα δύο άκρα της αρθρωτής δοκού είναι πακτωμένα.εσωτερικής ροπής κάμψης και όχι της συνισταμένης ροπής που είναι ούτως ή άλλως μηδενική ως προς όλα τα σημεία του επιπέδου. 6. Ειδικότερα.2. Πολλές φορές το ένα (σχ. προκειμένου η αρθρωτή δοκός να είναι στερεή.

3. Για παράδειγμα.2 δίνεται στο σχήμα 6.χ.3 Ανάλυση αρθρωτών δοκών σε στηρίζοντα και στηριζόμενα τμήματα Κάθε τμήμα της δοκού στηριζόμενο ή στηρίζον μπορεί να επιλυθεί ανεξάρτητα σαν απλός ισοστατικός φορέας.δ η διαδικασία θα πρέπει να ξεκινήσει από το δεξιό τμήμα. μπορεί ταυτόχρονα να στηρίζει και ένα άλλο στηριζόμενο. όπως ακριβώς θα εδραζόταν στο στερεό υπόβαθρο μέσω αρθρώσεων-στηρίξεων. Η διαδικασία επίλυσης πρέπει να ξεκινά από τα στηριζόμενα τμήματα και μάλιστα από αυτά που βρίσκονται στο ανώτερο επίπεδο στήριξης. β και δ και το μεσαίο τμήμα της δοκού γ. στο σχήμα 6.3.3 στηρίζοντα είναι τα αριστερά τμήματα των δοκών α. Η ανάλυση των αρθρωτών δοκών του σχήματος 6. Σημειώνεται ότι πολλές φορές ένα στηριζόμενο τμήμα (π. Στηριζόμενα τμήματα είναι αυτά που δεν θα μπορούσαν να στηριχτούν στερεά αν δεν υπήρχαν οι αρθρωτές συνδέσεις. το μεσαίο τμήμα της δοκού δ του σχήματος 6. Ουσιαστικά λοιπόν. Για παράδειγμα στη δοκό του σχήματος 6. να συνεχιστεί με το μεσαίο και να καταλήξει στο στηρίζον αριστερό.Μια εναλλακτική διαδικασία επίλυσης των αρθρωτών δοκών με μεγάλη διδακτική αξία περιλαμβάνει την ανάλυση της δοκού σε στηρίζοντα και στηριζόμενα τμήματα. τα στηριζόμενα τμήματα εδράζονται στα στηρίζοντα μέσω των εσωτερικών αρθρώσεων. Κατά την επίλυση κάθε στηριζόμενου τμήματος οι εσωτερικές 37 .3). Στηρίζον είναι κάθε τμήμα μιας δοκού που θα ήταν στερεό στην περίπτωση που δεν υπήρχαν οι αρθρωτές συνδέσεις μεταξύ των τμημάτων. Στη δοκό του σχήματος 6. Σχήμα 6.γ η διαδικασία πρέπει να ξεκινήσει με τα ακραία στηριζόμενα τμήματα (με οποιαδήποτε σειρά) και να τελειώσει με το στηρίζον μεσαίο.3.

3 Σύνθετοι ισοστατικοί φορείς τυχαίας μορφής Πέραν των τυποποιημένων μορφών σύνθετων ισοστατικών φορέων που παρουσιάστηκαν στις προηγούμενες παραγράφους. Οι φορείς αυτοί επιλύονται με μια από τις δύο μεθόδους που χρησιμοποιούνται και για την επίλυση των αρθρωτών δοκών (βλ. συνεπώς στο Διάγραμμα Ελεύθερου Σώματος υποκαθίστανται από δύο αντιδράσεις που υπολογίζονται κατά τα γνωστά. η εφαρμογή της δεύτερης μεθόδου.2) και συγκεκριμένα:  Είτε υπολογίζονται πρώτα όλες οι αντιδράσεις με τη βοήθεια των πρόσθετων εξισώσεων μηδενισμού των ροπών κάμψης στις εσωτερικές αρθρώσεις και ακολουθεί η διαδικασία των διαχωριστικών τομών κ. όπου είναι εφικτό.  Είτε γίνεται ανάλυση του φορέα σε στηριζόμενα και στηρίζοντα τμήματα που επιλύονται ανεξάρτητα. Σχήμα 6. 6. Επισημαίνεται και πάλι ότι οι αντιδράσεις που υπολογίζονται στις θέσεις των εσωτερικών αρθρώσεων κατά την επίλυση των στηριζόμενων τμημάτων μεταφέρονται ως φορτία στα υποκείμενα στηρίζοντα με αντίθετη φορά. συνιστάται.4) που γενικώς μπορεί να περιλαμβάνουν τουλάχιστον δύο δίσκους ή τουλάχιστον ένα δίσκο και μια ράβδο.κ. στην πράξη μπορεί να εμφανιστούν φορείς τυχαίας μορφής (σχ. παρ.αρθρώσεις αντιμετωπίζονται σαν αρθρώσεις-στηρίξεις.ο. οι αντιδράσεις αυτές μεταφέρονται με αντίθετη φορά (δράσηαντίδραση) ως φορτία στα υποκείμενα τμήματα. 6. Για πρακτικούς και διδακτικούς λόγους.4 Παραδείγματα σύνθετων ισοστατικών φορέων τυχαίας μορφής 38 . Στη συνέχεια. 6.

1  Mi (x). P E i I i j1 E jA j (7. σημαίνει ότι έχει την ίδια φορά με το επιβαλλόμενο μοναδιαίο φορτίο (δύναμη ή ροπή αντίστοιχα).7. Sj. k: ο αριθμός των ράβδων του φορέα.P: η συνάρτηση της ροπής στη δοκό i (i = 1…n) λόγω της φορτιστικής κατάστασης Ρ. Ii: η ροπή αδράνειας της διατομής της δοκού i (i = 1…n).1: η συνάρτηση της ροπής στη δοκό i (i = 1…n) λόγω φόρτισης με μοναδιαίο φορτίο στο σημείο Α. P: η αξονική δύναμη της ράβδου j (j = 1…k) λόγω της φορτιστικής κατάστασης Ρ. Από αυτές τις φορτίσεις προκύπτουν οι Μi(x). ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΙΣΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ Η μετακίνηση δ A . Lj: το μήκος της ράβδου j (j = 1…k). Στην πρώτη περίπτωση επιβάλλεται στο σημείο Α μοναδιαία δύναμη με διεύθυνση ίδια με αυτή της ζητούμενης μετατόπισης.1: η αξονική δύναμη της ράβδου j (j = 1…k) λόγω φόρτισης με μοναδιαίο φορτίο στο σημείο Α. Μi(x). Παρατήρηση 2: Αν η μετακίνηση δ A . P    Mi (x). Στη δεύτερη περίπτωση επιβάλλεται στο σημείο Α μοναδιαία ροπή.1. P (μετατόπιση ή στροφή) προκύψει θετική. P i 1 k Lj dx   S j. Μi(x). Ej: το μέτρο ελαστικότητας της ράβδου j (j = 1…k). Ei: το μέτρο ελαστικότητας της δοκού i (i = 1…n).1  S j. P ενός σημείου Α ενός ισοστατικού φορέα λόγω μιας φορτιστικής κατάστασης Ρ δίνεται από την εξίσωση: n δ A . P μπορεί να αντιστοιχεί είτε σε μετατόπιση κόμβου κατά οποιαδήποτε διεύθυνση είτε σε στροφή κόμβου. Παρατήρηση 1: Η μετακίνηση δ A . Sj. Aj: το εμβαδό της διατομής της ράβδου j (j = 1…k).1) όπου: n: ο αριθμός των δοκών του φορέα. 39 .1 και Sj.

1  M (x). Παρατήρηση 4: Οι φορείς γενικά μπορεί να υποστούν μετακινήσεις και από διάφορα άλλα αίτια. οι αξονικές παραμορφώσεις των ράβδων δεν μπορούν να αγνοηθούν. οι υποχωρήσεις στηρίξεων και οι διαφορές συναρμογής. πέραν των εξωτερικών φορτίων.1 Ολοκλήρωμα γινομένου δύο συναρτήσεων 1 abL 1 2 1 2 1 abL 3 1 abL 2 1 2 1 abL 2 1 abL 6 1 abL 6 a(b1+b2)L 1 6 0 1 1 6 abL 2 2 3 1 6 1 abL 6 abL(1+γ) 1 6 abL(1+δ) 6 1 3 afL b[a1(1+ δ)+ a2(1+ γ)]L 1 1 afL 3 3 40 (a1+a2)fL 6 1 abL 1 a(b1-b2)L abL(1+β) 1 a[b1(1+β)+b2(1+ α)]L 6 1 1 abL 3 1 abL(1+α) 6 abL(1-2α) 6 abL(1-2γ) 6 6 1 abL 6 (a1-a2) bL 1 1 6 1 6 1 abL - (2a1+a2)bL 6 abL 2 (a1+2a2)bL [b1(2a1+a2)+b2(a1+2a2)]L 1 0 (a1+a2)bL 1 6 6 afL abL a(2b1+b2)L 1 abL 6 1 2 1 3 a(b1+2b2)L - 1 abL ab (2γ-γ2-α2)L.P dx υπολογίζεται με τη βοήθεια του παρακάτω πίνακα.Παρατήρηση 3: Ο παραπάνω τύπος ισχύει με την παραδοχή ότι οι αξονικές και διατμητικές παραμορφώσεις των δοκών είναι αμελητέες. Πίνακας 7. Οι συνηθέστερες συναρτήσεις ροπών που εμφανίζονται στην πράξη αντιστοιχούν σε μία ή σε επαλληλία περισσότερων από τις περιπτώσεις που περιλαμβάνονται σε αυτόν. Αντίθετα. γ  α 6β γ 0 1 3 afL(1+αβ) . όπως οι θερμοκρασιακές μεταβολές. M Παρατήρηση 5:Το ολοκλήρωμα του γινομένου δύο συναρτήσεων (x).

 β. η οποία πρέπει να ελέγχεται με άλλες μεθόδους. συνίστανται σε απαρίθμηση αφενός των άγνωστων μεγεθών ΝΧ ενός φορέα και αφετέρου των διαθέσιμων εξισώσεων ισορροπίας ΝΕ. επισημαίνεται ότι μια απλή εσωτερική άρθρωση που συνδέει δύο δίσκους.1 Παραδείγματα υπολογισμού μ 41 . Τα κριτήρια αυτά.ΝΕ = (α + ρ + μ + 3β) – (3δ + 2κ) όπου:  α. ο αριθμός των ράβδων που τυχόν υπάρχουν. μεταξύ των οποίων η πλέον απλή και εύχρηστη στις περισσότερες περιπτώσεις είναι η εφαρμογή κάποιου κριτηρίου απαρίθμησης. Για την εύρεσή του έχουν αναπτυχθεί διάφορες μέθοδοι. Μερικά διευκρινιστικά παραδείγματα δίνονται στο σχήμα 8. ο αριθμός των κλειστών βρόχων που υπάρχουν εντός ενός ή περισσοτέρων δίσκων του φορέα. ΕΥΡΕΣΗ ΒΑΘΜΟΥ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΑΟΡΙΣΤΙΑΣ Βαθμός Στατικής Αοριστίας ενός φορέα είναι ο αριθμός των άγνωστων εντασιακών μεγεθών που δεν μπορούν να υπολογιστούν με τη χρήση των εξισώσεων ισορροπίας και μόνο. Προσοχή: η συνθήκη Ν  0 δεν εξασφαλίζει τη στερεότητα του φορέα.  ρ. Σχήμα 8. αλλά μόνο ράβδοι. ο αριθμός των δίσκων του φορέα. ο αριθμός των δεσμικών ράβδων που εισάγουν εσωτερικοί μηχανισμοί (αρθρώσεις) που συνδέουν δίσκους.  μ.  κ.ΝΕ είναι ο ζητούμενος Βαθμός Στατικής Αοριστίας. όπως άλλωστε μαρτυρά και το όνομά τους. ο αριθμός των δεσμικών ράβδων είναι μ = 2(n – 1). Η διαφορά Ν = ΝΧ . εισάγει δύο δεσμικές ράβδους.  δ. αν σε μία εσωτερική άρθρωση συμβάλλουν n δίσκοι. Γενικότερα. Ένα από τα πλέον γνωστά κριτήρια απαρίθμησης εκφράζεται από τη σχέση: Ν = ΝΧ . ο αριθμός των αντιδράσεων στις στηρίξεις του φορέα.1.8. ο αριθμός των κόμβων του φορέα όπου συμβάλλουν τουλάχιστον δύο ράβδοι. Σε ότι αφορά στον προσδιορισμό του μ.

2 δεν συνυπολογίζεται ο βρόχος ΗΙFE. Για παράδειγμα. Δηλαδή.Τέλος.2 Παράδειγμα υπολογισμού β 42 . στην προκειμένη περίπτωση είναι β = 3. Σχήμα 8. καθώς σχηματίζεται μεταξύ του ενός και μοναδικού δίσκου του φορέα και της ράβδου EF. στο φορέα του σχήματος 8. σημειώνεται ότι πρέπει να συνυπολογίζονται μόνο κλειστοί βρόχοι εντός δίσκων και όχι βρόχοι που σχηματίζονται μεταξύ περισσοτέρων δίσκων ή ράβδων. σε ότι αφορά στον προσδιορισμό του β.

π. Στην περίπτωση αυτή. …Χi (i =1 . Παρατήρηση 1: Γενικά.χ. Παρατήρηση 4: Γενικά. μπορούν να καταλυθούν και εσωτερικές. για κάθε υπερστατικό φορέα υπάρχουν πολλά εναλλακτικά ΙΚΣ και η τελική επιλογή εναπόκειται στην κρίση του μελετητή. 43 . Παρατήρηση 3: Οι άγνωστες αντιδράσεις των καταλυθέντων συνδέσμων συμβολίζονται κατά κανόνα με Χ1.χ. στη θέση της καταλυθείσας δεσμικής ράβδου θα πρέπει να προσαχθεί το αντίστοιχο φορτίο διατομής.) για τους οποίους διατίθενται έτοιμοι τύποι ή πίνακες που καθιστούν την επίλυσή τους απλή.1 Το σκεπτικό της μεθόδου δυνάμεων Η μέθοδος δυνάμεων είναι η παλαιότερη από τις κλασικές μεθόδους υπολογισμού υπερστατικών φορέων. αρκεί στη θέση τους να προσαχθούν οι αντίστοιχες αντιδράσεις (διαδικασία που εφαρμόζεται στους ισοστατικούς φορείς για τον υπολογισμό αντιδράσεων). αντί για την κατάλυση Ν δεσμικών ράβδων. τότε προκύπτει ένας παράγωγος ισοστατικός φορέας που ονομάζεται Ισοστατικό Κύριο Σύστημα (ΙΚΣ). αμφίπακτη δοκός. Η επιλογή αυτή έχει πρακτική αξία όταν το ΥΚΣ ανήκει σε κάποια κατηγορία τυποποιημένων φορέων (π.N). να προστεθεί σε κάποιο σημείο εσωτερική άρθρωση. π.α. Το ΙΚΣ είναι φορτισμένο με τα εξωτερικά φορτία του υπερστατικού φορέα και επιπροσθέτως με τις άγνωστες αντιδράσεις των καταλυθέντων συνδέσμων.. παράγραφο 2. Έτσι. Παρατήρηση 2: Πολλές φορές.9. καταλύονται λιγότερες με αποτέλεσμα να προκύπτει ένας υπερστατικός παράγωγος φορέας που ονομάζεται Υπερστατικό Κύριο Σύστημα (ΥΚΣ). αντί για την κατάλυση εξωτερικών δεσμικών ράβδων – στηρίξεων. δίστυλο μονώροφο πλαίσιο κ. ροπή κάμψης. δηλαδή φορέων για την επίλυση των οποίων δεν επαρκούν οι εξισώσεις ισορροπίας. Χ2. Το σκεπτικό της βασίζεται στις Αρχές της Αποδεσμεύσεως και της Επαλληλίας.  Σύμφωνα με την Αρχή της Αποδεσμεύσεως κάποιες ή και όλες οι δεσμικές ράβδοι (στηρίξεις – σύνδεσμοι) ενός φορέα επιτρέπεται να καταλυθούν. αν σε έναν υπερστατικό φορέα καταλυθούν δεσμικές ράβδοι σε πλήθος ίσες με το βαθμό στατικής του αοριστίας Ν.χ..3) και επιπλέον η επίλυσή του να είναι η απλούστερη δυνατή. Πάντοτε όμως. θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε το ΙΚΣ να είναι στερεό (βλ. Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΥΝΑΜΕΩΝ 9.

οι τελευταίες είναι σε πρώτη φάση άγνωστες...2) Επειδή όμως στον πραγματικό φορέα οι μετακινήσεις στις θέσεις των καταλυθέντων συνδέσμων είναι μηδενικές (δi = 0) έπεται ότι: δi0 + X1 δi1 + X2 δi2 +…+ Xi δii +…+ XΝ δiΝ = 0 (9. Η τελική τιμή τυχόντος μεγέθους S προκύπτει ως άθροισμα όλων των επιμέρους καταστάσεων. μετακινήσεις κτλ. 44 . Ν). οι εξεταζόμενοι φορείς είναι ατενείς και άτμητοι.1 ισχύει με την παραδοχή ότι οι αξονικές και διατμητικές παραμορφώσεις των δοκών είναι αμελητέες.N) ισούται προφανώς με την αντίστοιχη τιμή Si λόγω του μοναδιαίου φορτίου πολλαπλασιασμένη με Χi.3.) να προκύψουν ως άθροισμα των επιμέρους.N). ….3) Για κάθε μετακίνηση δi σε θέση καταλυθέντος συνδέσμου. Παρατήρηση 5: Οι μετακινήσεις στις θέσεις των καταλυθέντων συνδέσμων δi0 λόγω της εξωτερικής φόρτισης ονομάζονται συντελεστές φόρτισης... το ΙΚΣ επιλύεται αρχικά για μοναδιαία φορτία (δυνάμεις ή ροπές) στις θέσεις των άγνωστων αντιδράσεων. Φυσικά. μπορεί να γραφεί μια εξίσωση όπως η 9. Χ2. Σύμφωνα με την Αρχή της Επαλληλίας ένας φορέας υπό την επίδραση πολλαπλών φορτίσεων μπορεί να επιλυθεί ανεξάρτητα για κάθε μία από αυτές και τα τελικά εντασιακά και παραμορφωσιακά μεγέθη (φορτία διατομής. Χ2. δηλαδή: S = S0 + X1S1 + X2S2 +…+ XiSi +…+ XΝSΝ (9.1 η τελική τιμή οποιουδήποτε εντασιακού ή παραμορφωσιακού μεγέθους. το ΙΚΣ μπορεί να επιλυθεί ανεξάρτητα για την εξωτερική φόρτιση (κατάσταση 0) και για κάθε μια από τις άγνωστες αντιδράσεις των καταλυθέντων συνδέσμων (καταστάσεις 1. Η τιμή τυχόντος εντασιακού ή παραμορφωσιακού μεγέθους S για μια κατάσταση i (i =1 .. …Χi (i =1 . Για το λόγο αυτό. Μετά την επίλυση του συστήματος και τον υπολογισμό των Χ1. 2.1) Με βάση το παραπάνω σκεπτικό η μετακίνηση δi στη θέση ενός καταλυθέντος συνδέσμου i είναι: δi = δi0 + X1 δi1 + X2 δi2 +…+ Xi δii +…+ XΝ δiΝ (9. Έτσι.N) μπορεί να υπολογιστεί από την εξίσωση 9.. …Χi (i =1 . δηλ. …δiΝ λόγω των μοναδιαίων καταστάσεων ονομάζονται συντελεστές ενδοσιμότητας. δi2. προκύπτει ένα σύστημα Ν εξισώσεων που ονομάζονται εξισώσεις συμβιβαστού (των παραμορφώσεων) με Ν άγνωστα μεγέθη τις αντιδράσεις Χ1. Έτσι. Παρατήρηση 6: Οι συντελεστές φόρτισης και ενδοσιμότητας υπολογίζονται με βάση όσα αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο 7 περί μετακινήσεων ισοστατικών φορέων. ενώ οι μετακινήσεις δi1. Υπενθυμίζεται ότι η σχέση 7.

1.5 (αρχή της ομόλογης δοκού. Στις θέσεις των καταλυθέντων συνδέσμων προσάγονται οι αντίστοιχες άγνωστες αντιδράσεις Χ1.2 Βήμα προς βήμα διαδικασία εφαρμογής της μεθόδου δυνάμεων Παρακάτω γίνεται βήμα προς βήμα παρουσίαση της διαδικασίας εφαρμογής της μεθόδου δυνάμεων με τη βοήθεια και ενός απλού παραδείγματος (σχ. στη μονόπακτη δοκό του σχήματος 9. Στην πράξη όμως. Βήμα 2: Κατάλυση συνδέσμων – επιλογή ΙΚΣ Καταλύονται Ν δεσμικές ράβδοι του φορέα ώστε να προκύψει ένα στερεό και κατά το δυνατόν απλό ΙΚΣ. 9. 9.. Αντίθετα. η μονόπακτη δοκός του σχήματος 9.N). Έτσι.Παρατήρηση 7: Η εξίσωση 9. Για παράδειγμα.3∙1 = 1. είναι πιο εύκολο να εφαρμόζεται μόνο για τις ροπές κάμψης και τις αξονικές δυνάμεις ράβδων. έχει βαθμό στατικής αοριστίας Ν = 4 . Χ2.). για παράδειγμα 45 . …Χi (i =1 .1 Μονόπακτη δοκός Βήμα 1: Εύρεση βαθμού στατικής αοριστίας Ο βαθμός στατικής αοριστίας Ν υπολογίζεται σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο 8. για τον υπολογισμό των αξονικών και τεμνουσών δυνάμεων των δοκών είναι προτιμότερο να εφαρμόζεται η εναλλακτική διαδικασία που περιγράφηκε στην παράγραφο 4.1). Σχήμα 9. θα πρέπει να καταλυθεί μία δεσμική ράβδος..1 είναι γενική και μπορεί να εφαρμοστεί για όλα τα ζητούμενα εντασιακά μεγέθη. για τις οποίες ο υπολογισμός των τιμών τους για κάθε επιμέρους κατάσταση είναι ούτως ή άλλως απαραίτητος προκειμένου να υπολογιστούν οι συντελεστές φόρτισης και ενδοσιμότητας.1 που αποτελείται από ένα δίσκο και έχει τέσσερις αντιδράσεις στηρίξεων. κτλ.

Προφανώς.3).2 ΙΚΣ μονόπακτης δοκού Βήμα 3: Επίλυση του ΙΚΣ για την εξωτερική φόρτιση (κατάσταση 0) Το ΙΚΣ επιλύεται κατά τα γνωστά για την εξωτερική φόρτιση και σχεδιάζεται το διάγραμμα ροπών του Μ0. Για τον πρόβολο του σχήματος 9. Σε περίπτωση ύπαρξης ράβδων θα πρέπει να υπολογιστεί και η αξονική τους δύναμη.3 για q = 10 kN/m και L = 4 m (σχήμα 9. Για τον πρόβολο του σχήματος 9.2. Ν) Το ΙΚΣ επιλύεται κατά τα γνωστά για μοναδιαία φορτία στις θέσεις των καταλυθέντων συνδέσμων και σχεδιάζονται τα διαγράμματα ροπών Μ1. Το ΙΚΣ που προκύπτει είναι ο πρόβολος που δίνεται στο σχήμα 9.η κύλιση στο σημείο Β.2 το διάγραμμα ροπών Μ1 λόγω μοναδιαίας κατακόρυφης 46 . όταν η αντίδραση στον καταλυθέντα σύνδεσμο είναι δύναμη εφαρμόζεται μοναδιαία δύναμη. … ΜΝ. 2. Μ2. Στη θέση της προσάγεται η αντίστοιχη κατακόρυφη αντίδραση Χ1. Σε περίπτωση ύπαρξης ράβδων θα πρέπει να υπολογιστεί και η αξονική τους δύναμη. ενώ όταν η αντίδραση στον καταλυθέντα σύνδεσμο είναι ροπή εφαρμόζεται μοναδιαία ροπή. Σχήμα 9. Σχήμα 9.3 Διάγραμμα ροπών ΙΚΣ λόγω εξωτερικής φόρτισης Βήμα 4: Επίλυση του ΙΚΣ για μοναδιαία φορτία στις θέσεις των καταλυθέντων συνδέσμων (καταστάσεις 1.2 το διάγραμμα ροπών Μ0 λόγω του συνεχούς ομοιόμορφου φορτίου που φέρει μπορεί να υπολογιστεί από το σχήμα 4. Η φορά εφαρμογής κάθε μοναδιαίου φορτίου ταυτίζεται με την επιλεγείσα φορά της αντίστοιχης άγνωστης αντίδρασης. ….

N). Ωστόσο. όπως ήδη προαναφέρθηκε.1 υπολογίζονται οι συντελεστές φόρτισης δi0 και ενδοσιμότητας δi1..1 και με τη βοήθεια του πίνακα 7.δύναμης στον κόμβο Β με φορά προς τα πάνω (ίδια με τη φορά της Χ1) μπορεί να υπολογιστεί από το σχήμα 4. Βήμα 7: Υπολογισμός των εντασιακών μεγεθών Τα εντασιακά μεγέθη του φορέα προκύπτουν από τη σχέση 9.4 Διάγραμμα ροπών ΙΚΣ λόγω μοναδιαίας δύναμης στο Β Βήμα 5: Υπολογισμός των συντελεστών φόρτισης και ενδοσιμότητας Από την εξίσωση 7.. Όλες οι απαραίτητες επιλύσεις για βοηθητικά μοναδιαία φορτία είναι διαθέσιμες από το προηγούμενο βήμα. …Χi (i =1 . Σχήμα 9. Για τη δοκό του παραδείγματος έχουμε: δ10 = 1 1 1   320 m  (80)  4  4  20  4  4   EI  3 3 EI  δ11 = 1 1 64 444  m/kN EI 3 3EI Βήμα 6: Κατάστρωση και επίλυση του συστήματος των εξισώσεων συμβιβαστού Καταγράφονται οι Ν εξισώσεις συμβιβαστού (βλέπε εξίσωση 9. Από την επίλυση του ΝxN συστήματος των εξισώσεων συμβιβαστού προκύπτουν οι άγνωστες τιμές των αντιδράσεων Χ1. Προφανώς. δi2. …δiΝ. Για τη δοκό του παραδείγματος έχουμε: δ10 + X1∙δ11 = 0  X1 = . από την επίλυση της οποίας προκύπτει άμεσα η τιμή της μοναδικής άγνωστης αντίδρασης. οι αξονικές και οι τέμνουσες δυνάμεις των δοκών προκύπτουν από την εναλλακτική διαδικασία που 47 .4).δ10/ δ11 = 15 kN. είναι πιο πρακτικό η σχέση 9. Χ2.1 να εφαρμόζεται μόνο για τις ροπές κάμψης και τις αξονικές δυνάμεις ράβδων. σε μία φορά στατικά αόριστους φορείς καταγράφεται μόνο μία εξίσωση συμβιβαστού.1. Στη συνέχεια.3) που προκύπτουν από τη συνθήκη μηδενισμού των μετακινήσεων στις θέσεις των καταλυθέντων συνδέσμων.3 για Ρ = -1 kN και L = 4 m (σχήμα 9.

5 (αρχή της ομόλογης δοκού.4. Σχήμα 9. Στο σχήμα 9. κτλ. 2 4 NΑ= NB = 0 kN. καθώς και οι τιμές των ροπών κάμψης στο μέσο των ανοιγμάτων αυτών (εξισώσεις 4.). 2 4 QB = - 10  4 0  (20)  = -20 + 5 = -15 kN. ΜΒ = 0 kNm (άκρο με κύλιση).5 δίνονται τα διαγράμματα των φορτίων διατομής της μονόπακτης δοκού του παραδείγματος. Βήμα 8: Σχεδιασμός διαγραμμάτων φορτίων διατομής Τα διαγράμματα των φορτίων διατομής σχεδιάζονται όπως ακριβώς και για τους ισοστατικούς φορείς. 4. θα πρέπει να υπολογιστούν επιπλέον οι μέγιστες τιμές των ροπών κάμψης. για τη δοκό του παραδείγματος έχουμε: ΜΑ = -80 + 15∙4 = -20 kNm. (απουσία φορτίων παράλληλων με τον άξονα της δοκού).5 και 4. Υπενθυμίζεται ότι εφόσον υπάρχουν ανοίγματα με συνεχή φορτία. QΑ = 10  4 0  (20)  = 20 + 5 = 25 kN. Έτσι.6).5 Διαγράμματα φορτίων διατομής μονόπακτης δοκού 48 .περιγράφηκε στην παράγραφο 4.

Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΡΟΠΩΝ Η μέθοδος των τριών ροπών ή μέθοδος Clapeyron είναι μια απλή και εύχρηστη μέθοδος για τον υπολογισμό του διαγράμματος ροπών κάμψης συνεχών υπερστατικών δοκών (χωρίς ενδιάμεσες αρθρώσεις). Για το δεύτερο ολοκλήρωμα.1 απλοποιείται ως εξής: L1M A  2L1  L2 M B  L 2MC   6 L1 L1  xM1(x)dx  0 6 L2 L2  (L 2  x)M 2(x)dx (10.1) 0 Στη συνήθη περίπτωση ίδιου υλικού και ίδιας διατομής στα δύο ανοίγματα η εξίσωση 10. E1.x είναι ευθεία με τιμή L2 στο αριστερό άκρο και 0 στο δεξί (επίσης διάγραμμα τριγωνικής μορφής στον πίνακα 7. I1 και L2. Επισημαίνεται ότι για το πρώτο ολοκλήρωμα η συνάρτηση x είναι ευθεία με τιμή 0 στο αριστερό άκρο και L1 στο δεξί (διάγραμμα τριγωνικής μορφής στον πίνακα 7. αν αυτά θεωρηθούν αμφιέρειστες δοκοί με τα ίδια φορτία που φέρουν και ως τμήματα της συνεχούς δοκού.1. τα μέτρα ελαστικότητας και οι ροπές αδράνειας των διατομών των ανοιγμάτων ΑΒ και ΒC αντίστοιχα. Σχήμα 10. Η εξίσωση των τριών ροπών 10. Τα ολοκληρώματα L1 L2  xM1 (x) dx και  (L 0 0 2  x)M 2 (x) dx είναι ολοκληρώματα γινομένου δύο συναρτήσεων και μπορούν να υπολογιστούν με τη βοήθεια του πίνακα 7.1).1 Συνεχής υπερστατική δοκός Σε μια συνεχή δοκό οι ροπές των ακραίων στηρίξεων είναι γνωστές ή μπορούν να προσδιοριστούν εύκολα.1).10. αν πρόκειται για δοκό 49 . Φυσικά.2) 0 Οι συναρτήσεις Μ1(x) και Μ2(x) είναι οι συναρτήσεις μεταβολής της ροπής κάμψης στα ανοίγματα ΑΒ και ΒC αντίστοιχα. E2. τότε οι ροπές κάμψης των τριών στηρίξεων συνδέονται με την παρακάτω εξίσωση:  L L1 L  L 6 M A  2 1  2 M B  2 M C   E1 I1 E I E I E I E I 2 2  2 2 1 1 L1  11 L1  xM1 (x)dx  0 6 E2I2L2 L2  (L 2  x)M 2 (x) dx (10.2 εφαρμόζεται τόσες φορές όσες είναι οι ενδιάμεσες στηρίξεις (όσες και το πλήθος των διαδοχικών ζευγών ανοιγμάτων). όπως αυτή του σχήματος 10. η συνάρτηση L2 .1 ή 10.1. I2 τα μήκη. Αν Α. Β και C είναι τρεις διαδοχικές στηρίξεις της συνεχούς δοκού και L1. Από το σύστημα εξισώσεων που προκύπτει μπορούν να προσδιοριστούν όλες οι άγνωστες ροπές κάμψης.

Αν υπάρχουν ενδόσιμες στηρίξεις. μπορούν να υπολογιστούν (εφόσον απαιτείται) κατά τα γνωστά οι τέμνουσες και οι αξονικές δυνάμεις των δομικών στοιχείων. Παρατήρηση 1: Η εξίσωση των τριών ροπών (10.2) ισχύει για τη συνήθη περίπτωση ανυποχώρητων στηρίξεων. η εξίσωση των τριών ροπών μπορεί να εφαρμοστεί αντικαθιστώντας την πάκτωση με ένα επιπλέον άνοιγμα τυχαίου μήκους και άπειρης ροπής αδράνειας. Στη συνέχεια. Παρατήρηση 3: Σε περίπτωση που μια ακραία στήριξη της συνεχούς δοκού είναι πάκτωση. τότε η εξίσωση των τριών ροπών πρέπει να τροποποιηθεί κατάλληλα ώστε να ληφθούν υπόψη πιθανές υποχωρήσεις Παρατήρηση 2: Μετά τον υπολογισμό των ροπών κάμψης.1 ή 10.τριών στηρίξεων δεν απαιτείται επίλυση συστήματος και η ροπή της μεσαίας στήριξης προκύπτει από μία μόνο εφαρμογή της εξίσωσης των τριών ροπών. 50 . από την ισορροπία των κόμβων των στηρίξεων μπορούν να υπολογιστούν και οι αντιδράσεις.

Θεσσαλονίκη 2009. Αβραμίδης. Εφαρμοσμένη Στατική – Θεωρία και Παραδείγματα. Εκδόσεις Σοφία. Τόμος Ι: Θεμελιώδεις Αρχές και Ισοστατικοί Φορείς. Εκδόσεις Σοφία. Τόμος Ια: Ισοστατικοί Φορείς – Σύνοψη Θεωρίας και Ασκήσεις. Στατική των Γραμμικών Φορέων. Θεσσαλονίκη 2008. 51 . Εκδόσεις Ζήτη. Θεσσαλονίκη 1995. Αβραμίδης και Κ. [5] Χ.Ε. Στατική των Κατασκευών. Θεσσαλονίκη 2007. [4] Γ. Στατική των Κατασκευών. Αβραμίδης. Τόμος Ι: Κλασική Στατική. Εκδόσεις Σοφία.Ε. Τόμος ΙΙ: Υπερστατικοί Φορείς και Κλασικές Μέθοδοι Ανάλυσης. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ [1] Ι. [3] Ι. Θεσσαλονίκη 1983.11. Λυριντζάκης. Βαλανίδης και Σ.Ε.Α.Ι. Μορφίδης.Μ. Στατική των Κατασκευών. Εκδόσεις Γαρταγάνης. [2] Ι.Ε. Νιτσιώτας.