You are on page 1of 22

Κεφάλαιο 6

ΤΟ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΜΕ
ΑΡΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΟΥ
ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ

Εισαγωγή
Μια σημαντική υπόθεση του απλού νεοκλασικού υποδείγματος ήταν
ότι ο ρυθμός αποταμίευσης είναι σταθερός και εξωγενώς δεδομένος. Η
υπόθεση αυτή συμβάλλει αποφασιστικά στην απλοποίηση της διαδικασίας
επίλυσης του υποδείγματος. Όμως μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση είναι ότι ο
ρυθμός αποταμίευσης σε μια οικονομία είναι ενδογενής και προσδιορίζεται
από την αριστοποιητική συμπεριφορά των ατόμων. Στο Κεφάλαιο αυτό
επεκτείνεται το απλό νεοκλασικό υπόδειγμα υιοθετώντας μια προσέγγιση,
όπου τα νοικοκυριά επιλέγουν διαχρονικά την κατανάλωση και την
αποταμίευση μεγιστοποιώντας τη συνάρτηση χρησιμότητάς τους κάτω από
ένα διαχρονικό εισοδηματικό περιορισμό. Οι επιχειρήσεις, από την άλλη
πλευρά, επιλέγουν τις ποσότητες φυσικού κεφαλαίου και εργασίας, που θα
χρησιμοποιήσουν για την παραγωγή του προϊόντος τους, έτσι ώστε να
μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους.
Το νεοκλασικό υπόδειγμα με διαχρονική αριστοποίηση συμπεριφοράς
αναπτύχθηκε αρχικά από τον Ramsey (1928), και για το λόγο αυτό έχει
μείνει γνωστό στη βιβλιογραφία σαν το υπόδειγμα Ramsey. Στη γενική του
μορφή το πρόβλημα της αποκεντρωμένης (ανταγωνιστικής) οικονομίας
αναφέρεται στην περίπτωση όπου η αλληλεπίδραση της αριστοποιητικής
συμπεριφοράς των διαφόρων φορέων της οικονομίας προσδιορίζει την
ισορροπία του συστήματος. Έτσι, στο υπόδειγμα αυτό η δυναμική εξέλιξη
των συνολικών μεγεθών της οικονομίας προσδιορίζεται από αποφάσεις των
ατόμων και των επιχειρήσεων σε μικροοικονομικό επίπεδο. Τα νοικοκυριά
προσδιορίζουν τη ζήτηση για το προϊόν της οικονομίας μεγιστοποιώντας τη
χρησιμότητά τους, ενώ οι επιχειρήσεις προσδιορίζουν την προσφορά του
προϊόντος μεγιστοποιώντας τα κέρδη τους. Η αλληλεπίδραση μεταξύ
προσφοράς και ζήτησης προσδιορίζει την ισορροπία στην αγορά προϊόντος.

116

Π. Καλαϊτζιδάκης – Σ. Καλυβίτης

Αποφεύγοντας τυχόν ατέλειες, που πιθανώς να υπάρχουν σε ένα τέτοιο
σύστημα αποκεντρωμένης οικονομίας, το υπόδειγμα του Ramsey
προσδιορίζει μια ισορροπία η οποία είναι άριστη κατά Pareto. Αυτό
σημαίνει ότι εάν κάποιος ανεξάρτητος προγραμματιστής (‘κοινωνικός
σχεδιαστής’) είχε την εξουσία και τη δυνατότητα να διαχειρίζεται όλους
τους πόρους της οικονομίας με σκοπό την μεγιστοποίηση της ευημερίας των
ατόμων, δεν θα μπορούσε να επιτύχει καλύτερο αποτέλεσμα από αυτό της
αποκεντρωμένης οικονομίας.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, οι βασικοί στόχοι του Κεφαλαίου είναι:
• Η επίλυση του προβλήματος της διαχρονικής μεγιστοποίησης της
χρησιμότητας των νοικοκυριών με τη χρήση της μεθόδου του Hamilton
για την επίλυση δυναμικών προβλημάτων αριστοποίησης.
• Η εισαγωγή στην ανάλυση της κοινωνικής ευημερίας με τη σύγκριση
των λύσεων των προβλημάτων της αποκεντρωμένης οικονομίας και του
κοινωνικού σχεδιαστή.
Η συμπεριφορά των νοικοκυριών στην αποκεντρωμένη οικονομία
Έστω ότι στην πλευρά της ζήτησης η οικονομία αποτελείται από
νοικοκυριά, τα οποία ζουν απεριόριστα. Τα νοικοκυριά αυτά λαμβάνουν
μισθούς για την εργασία που προσφέρουν και τόκους για τα περιουσιακά
στοιχεία που συσσωρεύουν, ενώ αγοράζουν αγαθά για κατανάλωση και
αποταμιεύουν συσσωρεύοντας καινούργια περιουσιακά στοιχεία. Τα
νοικοκυριά δηλαδή υπόκεινται στον παρακάτω εισοδηματικό περιορισμό:

B = wt Lt + rt Bt − C t

(6.1)

όπου Bt είναι τα περιουσιακά στοιχεία, wt ο μισθός και rt το επιτόκιο. Η
εξίσωση (6.1) δηλώνει ότι η μεταβολή των περιουσιακών στοιχείων των
νοικοκυριών ισούται με το εισόδημα από εργασία και τόκους μείον την
κατανάλωση.
Εάν υποτεθεί, όπως και στο απλό νεοκλασικό υπόδειγμα, ότι ο ρυθμός
αύξησης του πληθυσμού είναι σταθερός και ίσος με n, τότε ο συνολικός
πληθυσμός, αφού υποτεθεί επίσης για λόγους απλούστευσης ότι στην αρχική
περίοδο t=0 η οικονομία αποτελείται από ένα μόνο άτομο L0 = 1, δίνεται
ανά πάσα χρονική στιγμή t από την εξίσωση:

Lt = e nt

(6.2)

Σε μαθηματικούς όρους πρέπει δηλαδή να ισχύει ο περιορισμός: όπου bt = t   − ∫ ( rs − n ) ds  lim  bt e 0 t →∞             ≥0 (6. Για τη στιγμιαία συνάρτηση χρησιμότητας u(ct) γίνονται οι υποθέσεις ότι: (1) είναι αύξουσα (u´>0) και κοίλη (u´´<0) . έχει η μελλοντική κατανάλωση για το νοικοκυριό σε σχέση με την τρέχουσα κατανάλωση. ότι το χρέος των νοικοκυριών δεν αυξάνει ασυμπτωτικά με ρυθμό μεγαλύτερο από το επιτόκιο. Αν υποτεθεί για λόγους απλούστευσης ότι η οικονομία αποτελείται από ένα μόνο νοικοκυριό με Lt μέλη.117 Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική Η εξίσωση (6.5) 0 όπου ρ είναι ο συντελεστής διαχρονικής προτίμησης (rate of time preference).4) Ο σκοπός κάθε νοικοκυριού είναι να μεγιστοποιήσει τη διαχρονική του χρησιμότητα. ώστε στο τέλος της οικονομικής ζωής τους να βρίσκονται με χρέος ή. σε όρους χρησιμότητας.1) μπορεί τότε να γραφεί σε κατά κεφαλήν όρους ως εξής: • b = wt + rt bt − nbt − c t (6. Για το σκοπό αυτό πρέπει να εισαχθεί ο διαχρονικός περιορισμός ότι η παρούσα αξία των τρεχουσών και μελλοντικών περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών είναι ασυμπτωτικά μη αρνητική. Όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή του ρ τόσο μικρότερη αξία. ισοδύναμα. τότε η διαχρονική συνάρτηση χρησιμότητας του νοικοκυριού αυτού μπορεί να οριστεί σαν: ∞ ∫ ∞ ∫ U = u (c t ) Lt e − ρt dt = u (ct ) e nt e − ρt dt 0 (6.3) Bt C και ct = t . Lt Lt Ένα σημαντικό σημείο στα προβλήματα που εξετάζουν διαχρονικά τη συμπεριφορά των νοικοκυριών είναι ότι για να εξασφαλιστεί η ύπαρξη συνεπούς λύσης πρέπει να αποκλειστεί η περίπτωση τα νοικοκυριά να δανείζονται υπερβολικά επ’άπειρον για να χρηματοδοτούν τις δαπάνες τους. Αυτή η συνθήκη συνεπάγεται ότι τα νοικοκυριά δεν μπορούν να δανείζονται τόσο.

8) και (6. Οι συνθήκες πρώτης τάξης για τη μεγιστοποίηση της αρχικής εξίσωσης του Hamilton είναι: ∂J = 0 ⇒ v = u′(c) e −( ρ − n )t ∂c (6.n) ή ότι ο συνολικός πλούτος δεν πρέπει να αυξάνεται με ρυθμό μεγαλύτερο από r. Από τις (6. για παράδειγμα Κεφάλαιο 10).9) είναι ότι τα άτομα δεν επιθυμούν να έχουν καθόλου περιουσιακά στοιχεία στο τέλος της ζωής τους.7) • ∂J = −ν ∂b (6.9) συνεπάγεται ότι ο κατά κεφαλήν πλούτος δεν πρέπει να αυξάνεται διαχρονικά με ρυθμό μεγαλύτερο από (r .9) Η παραπάνω συνθήκη είναι γνωστή ως τερματική συνθήκη (transversality condition) και δηλώνει ότι η αξία των περιουσιακών στοιχείων κάθε νοικοκυριού τείνει στο μηδέν καθώς ο χρόνος τείνει στο άπειρο.5) κάτω από τους περιορισμούς (6. Καλυβίτης (2) ικανοποιεί τις συνθήκες Inada: lim u´(c) = ∞ και lim u´(c) = 0 . H συνάρτηση του Hamilton μπορεί iσοδύναμα να διατυπωθεί σε όρους παρούσας αξίας και να επιλυθεί με βάση τις τροποποιημένες συνθήκες πρώτης τάξης καταλήγοντας στο ίδιο αποτέλεσμα (βλ.6) όπου ο πολλαπλασιαστής vt είναι η παρούσα αξία της σκιώδους τιμής του εισοδήματος σε μονάδες χρησιμότητας. πρέπει να ισχύει η συνθήκη: lim(ν t bt ) = 0 t →∞ (6. c →0 c →∞ Η μαθηματική λύση του παραπάνω διαχρονικού προβλήματος μεγιστοποίησης της εξίσωσης (6. γιατί θα ήταν αντίθετο προς τη μεγιστοποίηση της 18 Για τις μεθόδους επίλυσης παρόμοιων διαχρονικών προβλημάτων βλ.118 Π. Κάθε άλλη συμπεριφορά δεν συμβαδίζει με τις αρχές της διαχρονικής αριστοποίησης.8) • ⇒ ν = −( r − n ) v Επιπλέον. Μια διαφορετική ερμηνεία της εξίσωσης (6. Chiang (1992). Dixit (1990). Barro και Sala-I-Martin (1995) και de la Fuente (2000). Καλαϊτζιδάκης – Σ. . θεωρώντας ότι το άπειρο συμπίπτει με το τέλος της ζωής των νοικοκυριών.3) και (6.4) γίνεται με τη χρήση της εξίσωσης του Hamilton:18 J = u (ct ) e − ( ρ − n )t + vt [wt + (rt − n) bt − ct ] (6.

γιατί εκτιμούν περισσότερο την παρούσα χρησιμότητα σε σχέση με τη μελλοντική. Πρώτον. McCallum (1996). Στο εξής.10) προκύπτει ότι: •  u′′(c) c  c r=ρ −   u′(c)  c (6. Από την άλλη πλευρά. 20 .10) Από τις εξισώσεις (6.Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική 119 διαχρονικής χρησιμότητας να διατηρούν τα νοικοκυριά περιουσιακά στοιχεία μετά το τέλος της ζωής τους. Η εξίσωση του Euler λέει ότι τα νοικοκυριά κατανέμουν διαχρονικά την κατανάλωσή τους με τέτοιο τρόπο ώστε να εξισώνουν την απόδοση των αποταμιεύσεών τους r με την ‘απόδοση’ της κατανάλωσης (δεξιό μέλος της εξίσωσης του Euler).19 Διαφορίζοντας την εξίσωση (6. κάτι που εκφράζεται από την παρουσία του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης ρ στο δεξιό μέλος της εξίσωσης του Εuler. Δεύτερον.11) Η παραπάνω εξίσωση είναι γνωστή σαν η εξίσωση του Euler και αποτελεί τη βασική συνθήκη για την άριστη επιλογή της κατανάλωσης διαχρονικά. της κατανάλωσης c 19 Για την τερματική συνθήκη και την οικονομική ερμηνεία της βλ.8) και (6. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα νοικοκυριά επιθυμούν να μεταφέρουν μελλοντική κατανάλωση στο παρόν για δυο λόγους. όσο μεγαλύτερη είναι η ‘απόδοση’ της κατανάλωσης τόσο περισσότερο τα νοικοκυριά επιθυμούν να μεταφέρουν μελλοντική κατανάλωση στο παρόν. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόδοση των αποταμιεύσεων τόσο περισσότερο τα νοικοκυριά επιθυμούν να αυξήσουν την τρέχουσα αποταμίευση και να μεταφέρουν κατανάλωση σε μελλοντικές περιόδους. εκτός εάν θεωρείται απαραίτητος. η μελλοντική αύξηση • c αυξάνει την οριακή χρησιμότητα της κατανάλωσης. για λόγους απλούστευσης της παρουσίασης θα παραλείπεται ο δείκτης t. μειώνοντας την τρέχουσα αποταμίευση. Τα νοικοκυριά είναι αδιάφορα μεταξύ αποταμίευσης και κατανάλωσης όταν οι δυο αυτές αποδόσεις είναι ίσες.7) ως προς το t προκύπτει:20 • • ν = c u′′(c) e − ( ρ − n )t − ( ρ − n) u′(c) e − ( ρ − n )t •  u′′(c) •  ⇒ν = v  c − ( ρ − n)   u′(c)  (6.

Μια πολύ διαδεδομένη συνάρτηση χρησιμότητας είναι η συνάρτηση στιγμιαίας χρησιμότητας. Συγκεκριμένα. Καλαϊτζιδάκης – Σ. Κατά συνέπεια. η οποία  u ′′(c)  ισούται με − c  και δίνει το συντελεστή σχετικής αποστροφής ως u ′(c)   προς τον κίνδυνο.12) Η συνάρτηση αυτή είναι γνωστή σαν συνάρτηση χρησιμότητας με σταθερή σχετική αποστροφή ως προς τον κίνδυνο (constant relative risk aversion. Στην περίπτωση της συνάρτησης χρησιμότητας CRRA ο συντελεστής αυτός είναι σταθερός. Η ονομασία της συνάρτησης προέρχεται από την ελαστικότητα της οριακής χρησιμότητας ως προς την κατανάλωση. που ορίζεται από την εξίσωση: u (c ) = c 1−θ 1−θ (6. Όσο πιο μικρή είναι η τιμή του θ (και άρα όσο μεγαλύτερη είναι η ελαστικότητα υποκατάστασης). ο συντελεστής θ υποκατάστασης της κατανάλωσης μεταξύ διαφορετικών χρονικών περιόδων. δηλαδή είναι ανεξάρτητος του επιπέδου της κατανάλωσης. δηλαδή εκφράζει την ευκολία με την οποία τα άτομα επιθυμούν να μεταφέρουν κατανάλωση από μια περίοδο σε μια άλλη. σύμφωνα με την (6. Η εξίσωση του Εuler για αυτή τη συνάρτηση χρησιμότητας απλοποιείται σημαντικά και γίνεται: • c 1 = (r − ρ ) c θ (6.13) η άριστη συμπεριφορά των ατόμων οδηγεί σε ρυθμό μεταβολής της κατά κεφαλήν κατανάλωσης.120 Π. τόσο πιο αργά μειώνεται η οριακή χρησιμότητα καθώς αυξάνει η κατανάλωση και άρα τόσο περισσότερο είναι διατεθειμένα τα άτομα να αποδεχθούν αποκλίσεις από μια διαχρονικά ομοιόμορφη κατανομή της κατανάλωσης.13) Ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέση με την (6. CRRA). και ίσος με θ. Καλυβίτης γεγονός που κάνει τα νοικοκυριά να επιθυμούν να μεταφέρουν μελλοντική κατανάλωση στο παρόν.13) παρουσιάζει μια εναλλακτική ερμηνεία του συντελεστή σχετικής αποστροφής ως προς τον 1 ορίζεται σαν η ελαστικότητα κίνδυνο. ο οποίος ισούται με το γινόμενο της ελαστικότητας υποκατάστασης επί τη διαφορά μεταξύ επιτοκίου (‘αμοιβής’ μέσω μελλοντικής κατανάλωσης) και .

Για παράδειγμα.14) 21 Οι μετρήσεις για τις τιμές της παραμέτρου θ. Όταν το επιτόκιο είναι υψηλό ή τα άτομα είναι λιγότερο ‘ανυπόμονα’. Li ) − (r + δ ) K i − wLi (6. και πληρώνουν μισθούς για την εργασία και ενοίκιο για τις υπηρεσίες του κεφαλαίου που απασχολούν. Τότε ισχύει R=r+δ. Η τάση αυτή θα ενισχύεται όταν η ελαστικότητα υποκατάστασης είναι υψηλή (δηλαδή η μελλοντική κατανάλωση αποτελεί ‘καλό’ υποκατάστατο της τρέχουσας κατανάλωσης). Εφόσον επίσης r είναι το επιτόκιο δανεισμού και τα δάνεια και το κεφάλαιο είναι τέλεια υποκατάστατα ως εναλλακτικές μορφές επένδυσης. τότε θα υπάρχει μεγαλύτερη αποταμίευση. καθώς το θ τείνει στο μηδέν η συνάρτηση χρησιμότητας τείνει να γίνει γραμμική ως προς την κατανάλωση. Η συμπεριφορά των επιχειρήσεων στην αποκεντρωμένη οικονομία Στην πλευρά της προσφοράς η οικονομία αποτελείται από ένα μεγάλο αριθμό ομοειδών επιχειρήσεων. οι οποίες παράγουν ένα ομοιογενές καταναλωτικό αγαθό Υ. Blanchard και Fischer. Αν υποτεθεί για απλοποίηση ότι η τιμή του τελικού προϊόντος είναι ίση με τη μονάδα. 1989). συνήθως καταλήγουν σε τιμές ελαφρά χαμηλότερες της μονάδας. τότε η καθαρή απόδοση είναι R=r-δ λόγω της απόσβεσης του κεφαλαίου. Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν μια τεχνολογία παραγωγής Υ = F(K. ενώ καθώς το θ τείνει στη μονάδα η συνάρτηση χρησιμότητας προσεγγίζει τη λογαριθμική συνάρτηση log(c).21 Στο εξής θα θεωρείται ότι η συνάρτηση στιγμιαίας χρησιμότητας δίνεται από την εξίσωση (6. η οποία ικανοποιεί τις νεοκλασικές ιδιότητες που αναφέρθηκαν στο Κεφάλαιο 2.13). Να σημειωθεί ότι η συνάρτηση χρησιμότητας CRRA αποτελεί μια γενικευμένη μορφή. με συνέπεια η ρυθμός μεταβολής της κατανάλωσής τους να είναι μεγαλύτερος. η οποία περιλαμβάνει ορισμένες ενδιαφέρουσες συναρτήσεις χρησιμότητας σαν ειδικές περιπτώσεις.12) και άρα η λύση του προβλήματος μεγιστοποίησης της διαχρονικής χρησιμότητας των νοικοκυριών δίνεται από την σχέση (6.Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική 121 συντελεστή διαχρονικής προτίμησης (‘ανυπομονησίας’). δείχνοντας ότι η ελαστικότητα υποκατάστασης είναι σχετικά χαμηλή (βλ. παρότι παρουσιάζουν αρκετά μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ τους. Έστω τώρα ότι η τιμή ενοικίου μιας μονάδας κεφαλαίου ισούται με R. πρέπει να ισχύει r=R-δ. . Η αντιπροσωπευτική επιχείρηση i στην οικονομία επιλέγει τις ποσότητες εργασίας Li και κεφαλαίου Κi που μεγιστοποιούν τα κέρδη της πi. γιατί αφού R είναι η απόδοση του κεφαλαίου. τότε τα κέρδη της αντιπροσωπευτικής επιχείρησης είναι: π i = F ( K i .L).

Οι συνθήκες (6.20) .17) και (6.17) Επίσης η εξίσωση (6. Στη • • σταθερή κατάσταση ισχύει k = c = 0 .122 Π.18) αποτελούν ένα σύστημα.3) σε συνδυασμό με τις εξισώσεις (6.15) και (6.16) δηλώνουν ότι στην ισορροπία το οριακό προϊόν του κάθε συντελεστή παραγωγής πρέπει να ισούται με το κόστος του.16) Ki K = .19) f ′(k ) = δ + ρ (6. Καλυβίτης Οι συνθήκες πρώτης τάξης για τη μεγιστοποίηση των κερδών είναι: ∂π i =0 ⇒ ∂K i f ′( k ) = r + δ (6. Επομένως. Καλαϊτζιδάκης – Σ. οπότε: c = f ( k ) − (n + δ )k (6.15) ∂π i =0 ⇒ ∂Li f (k ) − kf ′(k ) = w (6. η λύση του οποίου προσδιορίζει την ισορροπία της οικονομίας μας. η εξίσωση (6.18) Οι διαφορικές εξισώσεις (6. δηλαδή θα ισχύει b=k.13) γράφεται ως: • c 1 = ( f ′(k ) − δ − ρ ) c θ (6.15) Li L και (6. αφού οι επιχειρήσεις είναι όμοιες. όπου k = Η ισορροπία του υποδείγματος Ramsey Στην ισορροπία τα κατά κεφαλήν περιουσιακά στοιχεία των νοικοκυριών θα είναι ίσα με το λόγο κεφαλαίου-εργασίας.16) μπορεί να γραφεί ως: • k = f ( k ) − (n + δ )k − c (6.

ο ρυθμός μεταβολής της κατανάλωσης είναι επίσης φθίνων. Διαφορίζοντας ως προς το χρόνο τη συνάρτηση παραγωγής της οικονομίας.1. ώστε να φανεί το επίπεδο μακροχρόνιας ισορροπίας της κατά κεφαλήν κατανάλωσης και του κεφαλαίου. παραγωγίζεται η (6.17) ως προς την κατανάλωση και η (6.21) • ∂c 1 = f ′′(k ) < 0 ∂k θ (6.21) δηλώνει ότι καθώς αυξάνεται η κατανάλωση. και κατόπιν αρνητικός.21) και (6. ο ρυθμός συσσώρευσης του κεφαλαίου είναι φθίνων. Για να εξεταστεί η δυναμική συμπεριφορά της ισορροπίας γύρω από τα σημεία ισορροπίας για την κατανάλωση και το κεφάλαιο.18) παρουσιάζεται στο Διάγραμμα 6. όπως ακριβώς και στο νεοκλασικό υπόδειγμα Solow-Swan. μπορεί να δειχθεί ότι και ο ρυθμός μεταβολής του κατά κεφαλήν προϊόντος θα είναι ίσος με το μηδέν. το νεοκλασικό υπόδειγμα με αριστοποίηση καταναλωτή προβλέπει ότι χωρίς τεχνολογική πρόοδο η οικονομία δεν μπορεί να διατηρήσει θετικό ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης. η εξίσωση (6. και κατόπιν αρνητικός. όπως αυτή προκύπτει από τις σχέσεις (6. μηδενικός στην ισορροπία.17) και (6. το σύστημα εξισώσεων (6. δηλαδή αρχικά θετικός. .22) Η εξίσωση (6. μηδενικός στην ισορροπία.22) δηλώνει ότι καθώς αυξάνεται το κεφάλαιο. δηλαδή αρχικά θετικός. Άρα. Στο Διάγραμμα • • αυτό απεικονίζονται οι δύο ευθείες c = 0 και k = 0 . Η λύση του συστήματος των διαφορικών εξισώσεων μπορεί να αναπαρασταθεί σε ένα Διάγραμμα φάσης (phase diagram). Επίσης στο ίδιο Διάγραμμα απεικονίζεται η δυναμική συμπεριφορά της οικονομίας όταν βρίσκεται εκτός του σημείου ισορροπίας.22).18) ως προς το κεφάλαιο: • ∂k = −1 ∂c (6. Συγκεκριμένα.123 Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική Στην ισορροπία σταθερής κατάστασης ο ρυθμός μεταβολής τόσο της κατά κεφαλήν κατανάλωσης όσο και του λόγου κεφαλαίου-εργασίας είναι μηδέν. Αντίστοιχα.

Καλυβίτης Διάγραμμα 6. Τα κάθετα βέλη δείχνουν την κατεύθυνση προς την οποία τείνει να μεταβληθεί η κατά κεφαλήν κατανάλωση από την (6. σε κάποιο σημείο ισχύει c > 0 και • k > 0 . Αν στο σημείο αυτό αυξηθεί η κατά κεφαλήν κατανάλωση και παραμείνει σταθερός ο λόγος κεφαλαίου-εργασίας. μια αύξηση του c με σταθερό το k θα καταστήσει το k αρνητικό.124 Π. Καλαϊτζιδάκης – Σ. αν αρχικά ισχύει • • k = 0 .1.22).21). τότε υπάρχει μια τάση για μείωση του k. ενώ τα οριζόντια βέλη αναφέρονται στη μεταβολή του λόγου κεφαλαίου-εργασίας από την (6. Αν. . τότε θα υπάρξει μετακίνηση κατακόρυφα προς τα επάνω. Όπως διαπιστώνεται από την εξίσωση (6. Οι τάσεις αυτές παρουσιάζονται στο παραπάνω Διάγραμμα για κάθε μια από τις τέσσερις • • περιοχές που ορίζουν οι γεωμετρικοί τόποι c = 0 και k = 0 .17) και (6. Αν η οικονομία ξεκινήσει από κάποιο σημείο εκτός του σημείου ισορροπίας τότε το σύστημα των διαφορικών εξισώσεων (6. για παράδειγμα. Έστω ότι η οικονομία βρίσκεται σε ένα οποιοδήποτε σημείο πάνω στο • γεωμετρικό τόπο k = 0 .18) καθορίζουν την δυναμική πορεία των • μεταβλητών c και k.17). Στο νέο αυτό σημείο θα • ισχύει k < 0 . Διάγραμμα φάσης για την ισορροπία του νεοκλασικού υποδείγματος μεγέθυνσης c • c=0 c* c • k =0 k k* k Η ισορροπία του υποδείγματος βρίσκεται στο σημείο τομής των • • γεωμετρικών τόπων c = 0 και k = 0 .

18). που εξετάστηκε στα Κεφάλαια 2 και 3. Η πορεία αυτή ονομάζεται τροχιά σύγκλισης (saddle path). Οι τάσεις μεταβολής των μεταβλητών c και k υποδεικνύουν την ύπαρξη μιας μοναδικής πορείας προς το σημείο ισορροπίας. Με ανάλογο τρόπο μπορεί να • δειχθεί ότι για σημεία κάτω από το γεωμετρικό τόπο k = 0 . γιατί ο συντελεστής διαχρονικής προτίμησης επηρεάζει την πορεία που θα επιλέξουν τα νοικοκυριά για την κατανάλωση και την αποταμίευσή. Μεταβολή του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης Στο σημείο αυτό μπορεί να εξεταστεί η πορεία της οικονομίας μετά από μια μεταβολή του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης ρ. Αυτό σημαίνει ότι είναι διατεθειμένα να θυσιάσουν περισσότερη τρέχουσα κατανάλωση για αυτό το σκοπό. Για παράδειγμα.125 Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική • Άρα.17) και (6. μια μείωση του συντελεστή ρ ισοδυναμεί με την υπόθεση ότι τα νοικοκυριά γίνονται λιγότερο ‘ανυπόμονα’ και δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη μελλοντική κατανάλωση. ο οποίος ενσωματώνει το βάρος που δίνουν τα νοικοκυριά στη μελλοντική σε σχέση με την τρέχουσα κατανάλωση. Από τις εξισώσεις (6. θα υπάρχει τάση για αύξηση του λόγου κεφαλαίου-εργασίας. για σημεία πάνω από το γεωμετρικό τόπο k = 0 υπάρχει μια τάση για μείωση του λόγου κεφαλαίου-εργασίας. η ανάλυση ξεκινά από • κάποιο σημείο πάνω στο γεωμετρικό τόπο c = 0 και κατόπιν μεταβάλλεται ο λόγος κεφαλαίου-εργασίας. αλλά όχι και τη συσσώρευση του κεφαλαίου. Κάτι τέτοιο είναι φυσικό. η οποία καθορίζεται από τη συνάρτηση παραγωγής και τις παραμέτρους της οικονομίας. Κατά αναλογία. .18) φαίνεται ότι η μεταβολή του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης επηρεάζει την κατανάλωση. ενώ το σημείο ισορροπίας ονομάζεται σαγματικό σημείο (saddle point). H δυναμική ανάλυση της ισορροπίας παρουσιάζεται στο Παράρτημα του Κεφαλαίου. Η μείωση του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης και η συνακόλουθη μεταβολή σύμφωνα με την (6.18) δίνεται στο παρακάτω Διάγραμμα. όπως το ποσοστό απόσβεσης και ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού. κάτι που από μία άποψη είναι ανάλογο της υπόθεσης ότι τα νοικοκυριά αυξάνουν το σταθερό ποσοστό αποταμίευσης s στο υπόδειγμα Solow-Swan. αλλά δε μεταβάλλει τη συσσώρευση κεφαλαίου. Το πρόσημο της μεταβολής της κατανάλωσης • c εξετάζεται χρησιμοποιώντας τη διαφορική εξίσωση (6. για να βρεθεί η τάση μεταβολής της κατά κεφαλήν κατανάλωσης.

k ′ ). σε κάθε μεταβολή η κατανάλωση μεταβάλλεται στιγμιαία (jumps). αρχικά η κατανάλωση θα μειωθεί αυτόματα. ώστε να βρεθεί στη νέα τροχιά ισορροπίας.2. Με τη μείωση της κατανάλωσης και τη συνακόλουθη αύξηση της αποταμίευσης. η οικονομία αρχίζει να συσσωρεύει κεφάλαιο προκαλώντας σταδιακή μετακίνηση προς το επίπεδο k ′ . ενώ το απόθεμα κεφαλαίου της οικονομίας παραμένει αμετάβλητο στο επίπεδο k . Μεταβολή της ισορροπίας μετά από μια μείωση του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης c • c=0 • c′ = 0 c′ • k =0 c k • k′ k • Η ευθεία c = 0 μετατοπίζεται προς τα δεξιά στην c ′ = 0 . Σύμφωνα με τα δεδομένα της οικονομίας. το κατά κεφαλήν κεφάλαιο θα είναι υψηλότερο ( k ′ > k ). Πώς όμως εξασφαλίζεται η μετάβαση στο νέο σημείο ισορροπίας. Στη νέα μακροχρόνια ισορροπία της οικονομίας. . καθώς μια • μείωση στο ρ συνεπάγεται μικρότερη μεταβολή της κατανάλωσης c για το • ίδιο κεφάλαιο k. Καλυβίτης Διάγραμμα 6. Στην περίπτωση της μείωσης του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης. οδηγώντας την οικονομία στη νέα τροχιά ισορροπίας.126 Π. και άρα για να διατηρηθεί η κατανάλωση σταθερή ( c = 0 ) απαιτείται μεγαλύτερο κεφάλαιο. Καθώς αυξάνεται το κεφάλαιο και το εισόδημα. Καλαϊτζιδάκης – Σ. ο ρυθμός αύξησης της κατανάλωσης είναι θετικός μέχρι να επιτευχθεί η νέα ισορροπία ( c ′ . όπως και το κατά κεφαλήν εισόδημα. η κατά κεφαλήν κατανάλωση θα είναι επίσης σε υψηλότερο επίπεδο ( c ′ > c ).

Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική 127 στην οποία η κατανάλωση. τα οποία προτιμούν την τρέχουσα κατανάλωση σε σχέση με τη μελλοντική. το κεφάλαιο και το εισόδημα της οικονομίας είναι σε υψηλότερο επίπεδο. μπορεί να διατυπωθεί η ακόλουθη Πρόταση για το υπόδειγμα Ramsey. αφού η μελλοντική κατανάλωση δεν έχει την ίδια χρησιμότητα με την παρούσα κατανάλωση. Το άριστο επίπεδο μακροχρόνιας ισορροπίας είναι χαμηλότερο λόγω της διαχρονικής προτίμησης (‘ανυπομονησίας’) των νοικοκυριών. Στο υπόδειγμα του Ramsey δηλαδή τα νοικοκυριά αποταμιεύουν λιγότερο από αυτό που προβλέπει ο χρυσός κανόνας.15) και (6. ώστε να επιτύχουν τη μέγιστη δυνατή κατανάλωση που υποδεικνύει ο χρυσός κανόνας. O τροποποιημένος ‘χρυσός κανόνας’ της συσσώρευσης κεφαλαίου Στο προηγούμενο τμήμα φάνηκε ότι μια μεταβολή του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης επηρεάζει το επίπεδο εισοδήματος και κατανάλωσης της οικονομίας. Η ύπαρξη δηλαδή του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης ρ στο υπόδειγμα Ramsey επιβάλει την τροποποίηση του χρυσού κανόνα. Επομένως. Πρόταση 6. (6. Στο Κεφάλαιο 2.20).20) ότι πρέπει να ισχύει ρ > n .9). αποδείχθηκε ότι ο χρυσός κανόνας για συσσώρευση κεφαλαίου δίνεται από τη σχέση f ′(k * ) = n + δ . όπως φαίνεται και στο Διάγραμμα 6. το άριστο επίπεδο του λόγου κεφαλαίου-εργασίας δίνεται από τη σχέση (6. όπου παρουσιάστηκε το υπόδειγμα Solow-Swan. γιατί δεν συμφέρει να θυσιάσουν τρέχουσα κατανάλωση.1.20) είναι γνωστή ως τροποποιημένος χρυσός κανόνας της συσσώρευσης κεφαλαίου. που μπορεί να επιτύχει η οικονομία στο υπόδειγμα Ramsey.1. ώστε να ικανοποιείται η τελική συνθήκη.20) και (2. Η παραπάνω διαφορά αποτελεί τη μοναδική ουσιαστική τροποποίηση των αποτελεσμάτων σε σχέση με το υπόδειγμα Solow-Swan. Από τη σύγκριση των εξισώσεων (6. αν ληφθεί υπόψη από τις (6. Στο υπόδειγμα Ramsey. Η Πρόταση αποδεικνύεται εύκολα. Για το λόγο αυτό η εξίσωση (6. Παρότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να εισαχθεί η έννοια της διαχρονικής προτίμησης στο πρόβλημα . Στη μακροχρόνια ισορροπία του υποδείγματος Ramsey ο άριστος λόγος κεφαλαίου-εργασίας είναι χαμηλότερος σε σχέση με το υπόδειγμα Solow-Swan.17) προκύπτει ότι k < k * . Ένα εύλογο ερώτημα σχετίζεται με το ‘άριστο’ επίπεδο εισοδήματος και κατανάλωσης (ευημερίας).

19β) 1 (6.20β) Οι σχέσεις (6. Καλυβίτης της μεγιστοποίησης των νοικοκυριών.18) γράφονται ως: • k = Ak α − (n + δ )k − c (6. το τελικό αποτέλεσμα του τροποποιημένου χρυσού κανόνα θα εξακολουθήσει να ισχύει.20α) Από τη λύση του παραπάνω συστήματος προκύπτει ότι: 1  αA k =   ρ +δ  1−α    αA c =   ρ +δ 1−α  ρ + δ    − (n + δ )     α (6. . Ο τροποποιημένος χρυσός κανόνας μπορεί. να ερμηνευτεί με βάση τη συνάρτηση παραγωγής Cobb-Douglas Y = AK α L1−α .19β) και (6. Καλαϊτζιδάκης – Σ.1).128 Π.20β) δίνουν το λόγο κεφαλαίου-εργασίας και την κατά κεφαλήν κατανάλωση στο υπόδειγμα Ramsey για τη συνάρτηση παραγωγής Cobb-Douglas.18α) • • Στην ισορροπία σταθερής κατάστασης ισχύει k = c = 0 και άρα: c = Ak α − (n + δ )k (6. Πλαίσιο 6.19α) αAk α −1 = ρ + δ (6.17α) • c 1 = [αAk α −1 − ( ρ + δ )] c θ (6. Η τελευταία γράφεται σε κατά κεφαλήν όρους ως y = f (k ) = Ak α (βλ. για παράδειγμα.17) και (6. Το οριακό προϊόν του κατά κεφαλήν κεφαλαίου δίνεται από τη σχέση f ′(k ) = αAk α −1 . οπότε οι διαφορικές εξισώσεις (6. Κεφάλαιο 2). ώστε να εμπλουτιστεί η θεωρία και να ερμηνεύονται καλύτερα τα εμπειρικά γεγονότα (βλ.

βδ. που καταναλώνεται σήμερα ισούται με δt μονάδες.2 Αξία μονάδας μετά από τ περιόδους 1 Εκθετική Υπερβολική Ημι-υπερβολική 0. β. εμπειρικές μελέτες στις Η. …).Α. Συχνά όμως θεωρείται ότι τα άτομα είναι πιο ‘ανυπόμονα’ για επιλογές που αφορούν το προσεχές μέλλον σε σχέση με την ίδια επιλογή για πιο μακρινό ορίζοντα (Strotz. Ο Irving Fisher (1930) είχε επισημάνει ότι τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα είναι συνήθως πιο ‘ανυπόμονα’. οι οποίες μειώνονται με ταχύτερο ρυθμό βραχυχρόνια και.4 0. (2001). όπου δ<1 αφού οι μελλοντικές μονάδες αξίζουν λιγότερο από τις τρέχουσες. Η εκθετική μορφή έχει την ιδιότητα της σταθερής διαχρονικής μείωσης της αξίας της κατανάλωσης. βδ2. έχουν επίσης διατυπωθεί συναρτήσεις προεξόφλησης. Η αξία δηλαδή μιας μονάδας.α. Συναρτήσεις διαχρονικής προεξόφλησης 1. που καταναλώνονται μετά από t περιόδους. 1991) έχουν βρει ότι ο συντελεστής διαχρονικής προτίμησης για τα φτωχότερα νοικοκυριά είναι υψηλότερος κατά τρεις με πέντε ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον αντίστοιχο συντελεστή των πλουσιότερων νοικοκυριών.129 Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική Πλαίσιο 6. μικρότερο ρυθμό μακροχρόνια. Με αυτό το σκεπτικό.8 0. Διαχρονική προεξόφληση Η συνηθέστερη υπόθεση στην αξιολόγηση της διαχρονικής προεξόφλησης είναι ότι ο συντελεστής διαχρονικής προτίμησης ρ είναι σταθερός και ότι η συνάρτηση προεξόφλησης έχει την εκθετική μορφή δt=(1+ρ)-t.Π. κάτι που είχε αποδώσει σε κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες. .1. Δύο τέτοιες συναρτήσεις είναι η υπερβολική συνάρτηση (1+αt)-γ/α και η ημιυπερβολική συνάρτηση (1. (Lawrance. όπου t είναι ο αριθμός των περιόδων.2 0 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 Περίοδοι Πηγή: Angeletos κ. Πράγματι. αντίστοιχα.6 0. 1956). οι οποίες δίνουν συγκριτικά μεγαλύτερη σημασία στο παρόν σε σχέση με το μέλλον.

εάν η λύση του προβλήματος της αποκεντρωμένης οικονομίας είναι διαφορετική από εκείνη του κοινωνικού σχεδιαστή. Στην περίπτωση που αναλύεται (κλειστή οικονομία χωρίς κρατικό τομέα). Στην περίπτωση όπου η λύση της ανταγωνιστικής ισορροπίας και η λύση του κοινωνικού σχεδιαστή συμπίπτουν τότε η οικονομία είναι άριστη κατά Pareto. το συνολικό παραγόμενο προϊόν Y μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για κατανάλωση C είτε για επένδυση σε φυσικό κεφάλαιο Ι: • • Y = C + I ⇒ F ( K . Η αξία του προβλήματος του κοινωνικού σχεδιαστή έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί ένα μέτρο σύγκρισης για το πρόβλημα της αποκεντρωμένης οικονομίας.5) κάτω από τον ‘εισοδηματικό’ περιορισμό της οικονομίας. Συγκεκριμένα. όπου κάποιος οικονομικός ‘σοφός μονάρχης’ προσδιορίζει από μόνος του τα διάφορα οικονομικά μεγέθη σαν σύνολο. τότε η λύση αυτή δεν είναι άριστη κατά Pareto. Ο κοινωνικός σχεδιαστής (social planner) είναι ένα ιδεατό πρόσωπο. Ο περιορισμός αυτός δηλώνει πώς κατανέμεται το παραγόμενο προϊόν της οικονομίας στις διάφορες χρήσεις του. με τη λύση που θα επέβαλε ένας υποθετικός ‘κοινωνικός σχεδιαστής’ της οικονομίας με στόχο τη μεγιστοποίηση της συνολικής ευημερίας. το οποίο έχει ακριβώς την ‘εξουσία’ να επιβάλλει στο πρόβλημα παραγωγής και διανομής του προϊόντος της οικονομίας μια λύση. για να φανεί εάν η ισορροπία της ανταγωνιστικής οικονομίας είναι η βέλτιστη δυνατή ή εάν μπορεί να επιτευχθεί ένα άλλο σημείο ισορροπίας με καλύτερο αποτέλεσμα.130 Π. Ο κοινωνικός σχεδιαστής μεγιστοποιεί τη διαχρονική συνάρτηση χρησιμότητας των νοικοκυριών (6. L ) = C + K + δK ⇒ k = f ( k ) − ( n + δ ) k − c (6. με τέτοιο τρόπο ώστε να μεγιστοποιούν την ευημερία των ατόμων της οικονομίας. που σημαίνει ότι υπάρχει χώρος για κρατική παρέμβαση με σκοπό τη βελτίωση του οικονομικού αποτελέσματος. πρέπει να εξεταστεί εάν η ανταγωνιστική ισορροπία είναι άριστη κατά Pareto. Καλαϊτζιδάκης – Σ. που μεγιστοποιεί την ευημερία όλων των ατόμων. Έτσι. Δηλαδή το πρόβλημα του κοινωνικού σχεδιαστή αναφέρεται στη θεωρητική περίπτωση. που προέρχεται από την ανταγωνιστική ισορροπία.23) . Όταν η λύση του προβλήματος της ανταγωνιστικής ισορροπίας είναι άριστη κατά Pareto δεν υπάρχει τρόπος να βελτιωθεί η ευημερία έστω και ενός ατόμου της οικονομίας χωρίς να μειωθεί η ευημερία κάποιου άλλου ατόμου. Καλυβίτης Το πρόβλημα του κοινωνικού σχεδιαστή Σε αυτό το τμήμα του Κεφαλαίου θα συγκριθεί η λύση του υποδείγματος.

19) και (6.29) και (6.30) Οι εξισώσεις (6.26) προκύπτει ότι: • c 1 = [ f ′(k ) − ( ρ + δ )] c θ (6.25) • ∂J = −ν ∂k (6.28) προκύπτει τελικά ότι: c = f (k ) − (n + δ )k (6.27) Από την παραπάνω εξίσωση καθώς και την εξίσωση (6. οπότε μπορεί να διατυπωθεί η ακόλουθη Πρόταση.30) είναι ταυτόσημες με τις εξισώσεις (6.29) f ′(k ) = ρ + δ (6.24) Οι συνθήκες πρώτης τάξης για τη μεγιστοποίηση της παραπάνω εξίσωσης ως προς την κατανάλωση και το κεφάλαιο είναι: ∂J = 0 ⇒ ν = c −θ e ( n − ρ )t ∂c (6.25) ως προς t προκύπτει:   ν =ν  n − ρ − θ   • •  c c   (6.26) • ⇒ ν = ν [n + δ − f ′(k )] Διαφορίζοντας την εξίσωση (6.28) • • Στη σταθερή κατάσταση ισορροπίας ισχύει c = k = 0 .23) και (6.20). . οπότε από τις εξισώσεις (6.131 Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική H εξίσωση του Hamilton που αντιστοιχεί στο πρόβλημα του κοινωνικού σχεδιαστή είναι: J= c 1−θ ( n − ρ )t + ν [ f (k ) − (n + δ ) k − c ] e 1−θ (6.

οι διαφορικές εξισώσεις (6. η οποία είναι ταυτόσημη με αυτή του προβλήματος της αποκεντρωμένης οικονομίας. Καλαϊτζιδάκης – Σ.32) φαίνεται ότι ο ρυθμός αύξησης της κατανάλωσης είναι σταθερός.33) Η απόδειξη της Πρότασης 6. Το πρόβλημα του κοινωνικού σχεδιαστή καταλήγει δηλαδή σε μια λύση. Η ανταγωνιστική ισορροπία τοy υποδείγματος Ramsey είναι άριστη κατά Pareto.17) και (6. όπως ήδη δείχθηκε στο Κεφάλαιο 2.31) • c 1 = (A − δ − ρ) c θ (6. αφού δεν εξαρτάται από το λόγο κεφαλαίουεργασίας k.2. καθώς και το κατά κεφαλήν εισόδημα. Καλυβίτης Πρόταση 6.20).3.132 Π. Μπορεί επίσης να δειχθεί ότι ο λόγος κεφαλαίου-εργασίας. αυξάνουν με ρυθμό ίσο με το ρυθμό αύξησης της κατά κεφαλήν κατανάλωσης.19) και (6.3 δίνεται στο Παράρτημα του Κεφαλαίου. Το γραμμικό υπόδειγμα ΑΚ με αριστοποίηση καταναλωτή Στο τμήμα αυτό θα παρουσιαστεί το γραμμικό υπόδειγμα μεγέθυνσης με την υπόθεση της αριστοποίησης της συμπεριφοράς του καταναλωτή. Και αφού η λύση του κοινωνικού σχεδιαστή είναι άριστη κατά Pareto. παράγει συνεχή μεγέθυνση: ο λόγος είναι η έλλειψη φθινουσών αποδόσεων ως προς τη συσσώρευση φυσικού κεφαλαίου Με την υπόθεση της γραμμικής συνάρτησης παραγωγής. Όπως φαίνεται από την Πρόταση. ο ρυθμός μεγέθυνσης εξαρτάται από μια . το οποίο περιγράφεται από τις εξισώσεις (6. Πρόταση 6. τότε και η ανταγωνιστική λύση είναι άριστη κατά Pareto.18) μπορούν να γραφούν ως: • k = ( A − δ − n) k − c (6. Η ισορροπία του γραμμικού υποδείγματος ΑΚ δίνεται από την παρακάτω Πρόταση. Το υπόδειγμα αυτό.32) Από την εξίσωση (6. Στην ισορροπία του γραμμικού υποδείγματος μεγέθυνσης ισχύει: • • • k c y 1 = = = (A − δ − ρ) k c y θ (6.

η οποία είναι βέλτιστη από πλευράς κοινωνικής ευημερίας. είναι δηλαδή άριστη κατά Pareto. Η μόνη αξιοσημείωτη διαφορά είναι στο άριστο επίπεδο του εισοδήματος μακροχρόνιας ισορροπίας. Τέλος. μπορεί εύκολα να δειχθεί λύνοντας το πρόβλημα του κοινωνικού σχεδιαστή ότι η λύση του γραμμικού υποδείγματος είναι άριστη κατά Pareto. ο ρυθμός αυτός εξαρτάται αρνητικά από το ρυθμό απόσβεσης δ (όταν χρησιμοποιείται μεγαλύτερο τμήμα του κεφαλαίου σε κάθε περίοδο μειώνεται η ανάπτυξη). Τέλος. η οποία δείχνει πώς μετατρέπεται το κεφάλαιο σε προϊόν. τόσο μεγαλύτερο μακροχρόνιο ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης μπορεί να επιτύχει. Αυτό έγινε φανερό με την παρουσίαση του υποδείγματος ΑΚ: η ύπαρξη σταθερών αποδόσεων στη συνάρτηση παραγωγής οδηγεί σε σταθερό ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης.Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική 133 σειρά παραμέτρων της οικονομίας. . Συμπεράσματα Η μελέτη της αριστοποιητικής συμπεριφοράς του αντιπροσωπευτικού νοικοκυριού στο υπόδειγμα Ramsey δίνει μια νέα διάσταση στη μελέτη της οικονομικής μεγέθυνσης. το οποίο στο υπόδειγμα Ramsey είναι χαμηλότερο λόγω της ύπαρξης του συντελεστή διαχρονικής προτίμησης στη συνάρτηση χρησιμότητας. Συγκεκριμένα εξαρτάται θετικά από την παράμετρο τεχνολογίας Α. στο υπόδειγμα Ramsey η λύση της ανταγωνιστικής ισορροπίας συμπίπτει με τη λύση του κοινωνικού σχεδιαστή. που καθιστά τα νοικοκυριά πιο ‘ανυπόμονα’ και άρα οδηγεί σε χαμηλότερη συσσώρευση κεφαλαίου σε σχέση με το υπόδειγμα Solow-Swan. Και στο υπόδειγμα Ramsey οι φθίνουσες αποδόσεις παίζουν κυρίαρχο ρόλο οδηγώντας την οικονομία σε μια κατάσταση σταθερού εισοδήματος. ανεξάρτητα από το εάν τα νοικοκυριά ακολουθούν αριστοποιητική συμπεριφορά. Η οικονομία μπορεί λοιπόν να αφεθεί στο ‘αόρατο χέρι’ της αγοράς και να καταλήξει σε μια ισορροπία. εκτός εάν υποτεθεί εξωγενής τεχνολογική πρόοδος. Αυτό είναι λογικό αφού η αντικατάσταση της νεοκλασικής συνάρτησης παραγωγής από τη συνάρτηση y=Ak δεν προξενεί προβλήματα στην ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς. γιατί δεν υιοθετεί αυθαίρετα κάποιο ποσοστό του εισοδήματος σαν αποταμίευση. Όσο πιο ψηλή η τιμή του Α σε μια οικονομία. Είναι σημαντικό ότι τα βασικά αποτελέσματα του υποδείγματος Ramsey δεν διαφέρουν από αυτά του υποδείγματος Solow-Swan. καθώς και από το ρυθμό προεξόφλησης ρ και την ελαστικότητα της οριακής χρησιμότητας ως προς την κατανάλωση θ. Από την άλλη πλευρά. αλλά ενσωματώνει τις αποφάσεις των νοικοκυριών σε ένα διαχρονικό πλαίσιο άριστης συμπεριφοράς.

k ). k ) •   c•  =  ∂c k   ∂h(c . k )  k − k  ∂c  ⇒ (Π6. Διακρίνονται τότε οι εξής περιπτώσεις (βλ. k ) . οι οποίες σε γενική μορφή μπορούν να γραφούν ως εξής: • c = g ( c. k ) ∂g (c.2) Η ισορροπία σταθερής κατάστασης ( c . δεδομένου ότι υπάρχει. 1984): . Καλυβίτης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 6 Δυναμική ανάλυση του νεοκλασικού υποδείγματος Η λύση του νεοκλασικού υποδείγματος μεγέθυνσης περιγράφεται από τις διαφορικές εξισώσεις (6. k ) ∂h(c.4) Παίρνοντας το ανάπτυγμα Taylor πρώτου βαθμού των διαφορικών εξισώσεων (Π6. προκύπτει: ∂g (c.3) h (c . δίνεται από το σύστημα: g (c . k ) (c − c ) + (k − k ) ∂c ∂k • ∂h(c.134 Π. k ) = 1 [ f ′(k ) − δ − ρ ]c θ (Π6.1) • k = h (c . k ) = 0 (Π6.1) και (Π6. Chiang. Καλαϊτζιδάκης – Σ.18). k ) = 0 (Π6.5) Έστω τώρα λ1 και λ2 οι χαρακτηριστικές ρίζες της μήτρας των πρώτων παραγώγων.2) γύρω από την ισορροπία σταθερής κατάστασης ( c . k ) (c − c ) + (k − k ) k= ∂c ∂k • c=  ∂g (c .17) και (6. k )  ∂c ∂g (c . k )   ∂k   c − c  ∂h(c . k ) = f ( k ) − ( n + δ ) k − c (Π6.

6) Η χαρακτηριστική εξίσωση που αντιστοιχεί στην παραπάνω μήτρα είναι: −λ −1 c c f ′′(k ) = 0 ⇒ λ2 − λ ( ρ − n) + f ′′(k ) = 0 ⇒ θ θ ρ −n−λ ⇒ λ1. Από όποιο σημείο και εάν ξεκινήσει η οικονομία. τότε το σημείο ισορροπίας είναι ασταθές. Αν οι χαρακτηριστικές ρίζες είναι πραγματικοί μη αρνητικοί αριθμοί. θα μετακινείται μακριά από το σημείο ισορροπίας. Αν οι χαρακτηριστικές ρίζες είναι μιγαδικοί αριθμοί. 2 = ρ − n ± ( ρ − n) 2 − 2 4c f ′′(k ) θ (Π6. όπως παρουσιάζεται στο Διάγραμμα 6. τότε η ισορροπία είναι σαγματικό σημείο (saddle-point). θα καταλήξει τελικά στο σημείο ισορροπίας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η μήτρα των πρώτων παραγώγων είναι: [ 1 θ f ′(k ) − δ − ρ  −1  ] c  c  f ′′(k )   0 f ′′(k ) = θ θ  f ′(k ) − n − δ  − 1 ρ − n  (Π6. τότε η ισορροπία είναι ασταθής εάν τα πραγματικά τμήματα των μιγαδικών αριθμών είναι θετικά και σταθερή εάν τα πραγματικά τμήματα των μιγαδικών αριθμών είναι αρνητικά.1.7) Από τη σχέση (Π6. Αν οι χαρακτηριστικές ρίζες είναι πραγματικοί αρνητικοί αριθμοί. Από όποιο σημείο και εάν ξεκινήσει η οικονομία. Υπάρχει δηλαδή μία μοναδική τροχιά όπου μπορεί να βρεθεί η οικονομία και που οδηγεί στο σημείο ισορροπίας του συστήματος. .7) προκύπτει ότι υπάρχουν δύο πραγματικές χαρακτηριστικές ρίζες με αντίθετα πρόσημα. Άρα η ισορροπία του νεοκλασικού υποδείγματος μεγέθυνσης είναι σαγματικό σημείο. εκτός εάν τύχει να βρεθεί αρχικά σ’ αυτό.135 Οικονομική Μεγέθυνση: Θεωρία και Πολιτική • • • • Αν οι χαρακτηριστικές ρίζες είναι πραγματικοί αριθμοί με αντίθετο πρόσημο. τότε η ισορροπία είναι σταθερή.

Καλυβίτης Απόδειξη της Πρότασης 6. Καλαϊτζιδάκης – Σ.33) αποδεικνύουν ότι ισχύει η Πρόταση 6.3.31) μπορεί να γραφεί ως: • c k g k ≡ = ( A − δ − n) − t k kt (Π6. . Άρα. Επίσης. τότε lim t = 0 και g k = A − δ − n . κάτι που δεν είναι t →∞ k c t c δυνατόν να ισχύει. αν g c < g k .9) • c c Αν g c ≡ > g k .11) Τα παραπάνω αποτελέσματα σε συνδυασμό με τη διαφορική εξίσωση (6. προκύπτει: ct t →∞ k t g k = ( A − δ − n) − lim (Π6.3.8) Παίρνοντας το όριο της παραπάνω εξίσωσης καθώς ο χρόνος t τείνει στο άπειρο και υποθέτοντας ότι ασυμπτωτικά ο ρυθμός μεταβολής του κατά κεφαλήν κεφαλαίου g k προσεγγίζει κάποιο πεπερασμένο όριο. Διαφορίζοντας τη γραμμική συνάρτηση παραγωγής ως προς το χρόνο. τότε lim t = ∞ και g k → −∞ .10) απ’ όπου προκύπτει ότι στην ισορροπία πρέπει να ισχύει g k < A − δ − n . προκύπτει επίσης ότι: • • y = Ak • ⇒ • y Ak gy ≡ = y Ak ⇒ g y = gk (Π6. η μόνη δυνατή περίπτωση είναι g c = g k . t →∞ k t κάτι που παραβιάζει την τερματική συνθήκη. Η διαφορική εξίσωση (6. διότι η τελευταία γράφεται ως: lim(k t e − ( A−δ − n ) ) = 0 ⇒ lim(k t e − g k t e − ( A−δ − n − g k ) t ) = 0 t →∞ t →∞ (Π6.136 Π.