e-mail: milosao2005@yahoo.

com

E DIEL 27 Prill

2014

Zbulimi

PRINC VIDI në një karikaturë “të panjohur”
Plot 100 vjet më parë botohej në Francë një pllakat politik me ngjyra për Princ Vidin dhe shqiptarët, nga Shtëpia Botuese “Publimage”. Pllakati ishte i panjohur deri në vitin 1974, kur atë e panë disa studiues shqiptarë. Kuptohet se atëherë ishte i panevojshëm në Shqipëri. Pllakati politik (163x55 cm.) ishte në zotërimin e albanologut francez Christian Gut, ku Princ Vilhelm Vidi (Wilhelm Wied) paraqitet me veshje “shqiptare”, gjithsesi jo gjermane. Këtë pllakat e kishte gjetur dhe blerë zonja Hélène Simon, drejtore e Arkivave të Senlis-it, e fare rastësisht te një librar koleksionist. Autori i saj është identifikuar si Ernest Muller, një personazh i njohur i kohës, që kishte portretizuar shumë nga figurat politike të njohura të kohës. Profesor Remzi Përnaska për herë të parë e sjell për publikun shqiptar
Redaktor: Ben Andoni; Grafika Artan Buca 128

Teatri bashkohor, hapësira e mitit dhe kriza e dramatizimit të gjuhës teatrore - Nga Adonis FILIPI
In Memoriam K. Petriti, Shevqet Musaraj, Sulejman Luzati Krijimtaria nga Koçi Petriti dhe Vercor

gjithsesi jo gjermane. do të zbriste nga malet e Labërisë dhe do të ecte me besim e kurajë në rrugët e panjohura të jetës shqiptare të viteve 30. Aleks Çaçi. Poeti i ri do të bëjë një hap të rëndësishëm përpara me botimin e poemthit “Bujku i Hanko-Hallës”. por një nga personalitetet e spikatura të kulturës shqiptare. Musaraj ka meritë historike që të jetë një nga pionierët e hershëm të shtypit ilegal antifashist. që na është servirur nga studiuesi Remzi Përnaska. publicist dhe gazetar.. “Ndaj shkretëtirës” etj.. ku ndihet shpirti spontan lirik dhe shpërthen pakënaqësia ndaj realitetit të padrejtë dhe të ashpër të kohës. Muller dhe vetëm kaq. Pasi kreu aty mësimet e para. “Vajto vëlla”. që i kanë qëndruar me dinjitet kohës dhe sfidave të saj. në vitet ‘30. ndërsa këndonte këngët e para. Me pushtimin fashist të Shqipërisë hapet një etapë e re në jetën dhe krijimtarinë e poetit. i mprehtë në mendime e ide dhe i shkathët në shprehje”. të ronitej krejt. se gjithandej me emrin E. Karikaturë P Emri i Shevqet Musarajt do t’i bashkohet. Muller-in kanë zgjatur shumë. që punonte e krijonte për një letërsi shqipe të angazhuar. Qysh në vitin 1974. për arsye të cilësisë së dobët të letrës. duke i çuar më tej nga pozita më të avancuara idetë emancipuese të poemës aq popullore “Hanko Halla” të Ali Asllanit. REMZI PËRNASKA Pllakati ka përmasat 163x55 cm. Kërkimet për E. karikaturist politik. poshtë. me psikologjinë dhe mentalitetin plot nerv të mjedisit. vendosur në 19 rue Beaurepaire. i ushqyer dhe mbrujtur me gjuhën dhe këngët krenare labe. siç shkruan Rexhep Qosja. Të paharruara kanë mbetur lirikat “Malli i motrës”. fare rastësisht te një librar koleksionist. i mprehtë në mendime e ide dhe i shkathët në shprehje”. Pllakati e paraqet Princ Vidin më këmbë. poet e prozator. Në këtë pllakat. si drejtor arkivash që ka pasë qenë. ramë në gjurmë të autorit të pllakatit për Princ Vidin. drejtore e Arkivave të Senlis-it. me fustanellë dhe opinga me xhufka. 27 prill 2014 Imazhi që na ofrohet është i rrallë dhe i përket një zbulimi. I thirrur në rrethin e tij të ngushtë me diminutivin përkëdhelës Çeço dhe i njohur me pseudonimin Buburecka në shtypin ilegal të luftës antifashiste. Kjo vepër ishte një sprovë e suksesshme në hapat që hidhte Musaraj i ri në udhën e vështirë të letërsisë. Emri i Shevqet Musarjat do ti bashkohet. Iu vumë punës për të gjetur një kopje më P lot 100 vjet më parë botohej në Francë një pllakat politik me ngjyra për Princ Vidin dhe shqiptarët. Në fillim në Vlorë. Andrea Varfi. ai do të vendosej Në 100 . djaloshin e imtë. Si shihet edhe nga fotografia. që e vë talentin dhe energjitë e tij në shërbim të rezistencës popullore kundër pushtuesve. i frymëzuar nga ideale revolucionare. Ai ka gjetur imazhin karikaturik të Princ Vidit me veshje kombëtare shqiptare.. skulptorë. pllakati është i dëmtuar në disa vende. që punonte e krijonte për një letërsi shqipe të angazhuar. ku ndjehet shpirti spontan lirik dhe shpërthen pakënaqësia ndaj realitetit të padrejtë dhe të ashpër të kohës. Një pllakat i panjohur për Princ Vidin dhe shqiptarët NGA PROF. brezit të ri letrar. një vepër me temë të mprehtë sociale e me tone polemizuese. hasëm një Ernest Muller që karikaturat e veta politike kundër luftës i pat botuar edhe si kartolina poste” Princ Vidi. gjendet firma e karikaturistit : E. PËRKUJTIMI NGA NASHO JORGAQI as një heshtjeje politike të pameri tuar prej afro dy dekadash.. Këtë pllakat e kishte gjetur dhe blerë zonja Hélène Simon.. Kishte rrezik që.. romancier dhe eseist. tok me shokët e brezit të tij. por inteligjent e i shkathët. Ska dyshim që shtypi ilegal do të bëhet dhe djepi i letërsisë së re. Të paharruara kanë mbetur lirikat “Malli i motrës”. I lindur në fshatin Smokthinë. ai la pas një opus të gjerë veprash me vlera. vetëm disa kohë para vizitës sonë te miku i kahershëm. ku do të shpaloset krijimtaria e tij publicistike dhe letrare me ide të guximshme revolucionare dhe patos patriotik. “Ndaj shkretëtirës” etj. i frymëzuar nga ideale revolucionare. si Petro Marko. “Vajto vëlla”. Muller dilnin disa piktorë. ku spikat dhe kontributi i Shevqetit. para pak kohësh. Poeti i ri lab do të prezantohej dhe afirmohej në shtypin e kohës dhe veçanërisht në revistën prestigjioze “Përpjekja shqiptare” si një këngëtar lirik i talentuar që. Krejt rastësisht. veshur levend. ai hyri e mbeti përjetësisht në historinë e letërsisë shqipe të shekullit XX me emrin tanimë aq të nderuar e të dashur Shevqet Musaraj. e restauroi atë me metoda profesionale. redaktor i gazetës “Zëri i popullit” dhe nga themeluesit e revistës së rinisë komuniste “Kushtrimi i lirisë”. po përkujtojmë e nderojmë këto ditë 100 vjetorin e lindjes së shkrimtarit e publicistit tonë të shquar Shevqet Musaraj. Nexhat Hakiu. nuk do ta mbante dot fshati. ku do të mbaronte dhe shkollën tregtare. siç shkruan Rexhep Qosja. duke u bërë qytetar i saj i nderuar për më se pesë dekada e jo vetëm kaq. si pjesa dërrmuese e karikaturave të tij politike. i etur për dituri dhe ëndërrimtar. krahas me prozat poetike që botonte në shtyp.HISTORI KARIKATURA K E diel. “ishte i pasur në ndjenja. ndaj albanologu ynë i nderuar. Poeti i ri lab do të prezantohej dhe afirmohej në shtypin e kohës dhe veçanërisht në revistën prestigjioze “Përpjekja shqiptare” si një këngëtar lirik i talentuar që. brezit të ri letrar. “ishte i pasur në ndjenja. tregimtar e novelist. Paris X. veçanër- Musaraj dhe Kadare . Krijues i lindur. Cili është autori i princ Vidit Profesor Përnaska: “Nga ana tjetër.14. Ai radhitet në mes antifashistëve të parë. djathtas. nga Shtëpia Botuese “Publimage”. Vetëm tani vonë. është shtypur në letër të zakonshme dhe është i dëmtuar vende-vende.vjetorin e lindjes së shkrimtarit Shevqet Musaraj (1914-2014) P Këngëtar i lirisë dhe i emancipimit shoqëror në Tiranë si nëpunës banke.. nuk ka qenë e lehtë të njëjtësohej (identifikohej) autori i saj. në mes maleve dhe ujërave të Jonit. patëm rastin fatlum të shihnim në shtëpinë e mikut dhe albanologut francez Christian Gut një pllakat politik. artistë e njerëz të politikës dhe shkencës. ku Princ Vilhelm Vidi (Wilhelm Wied) paraqitet me veshje “shqiptare”. duke kërkuar në internet kartolina për Shqipërinë. në vitet 30.

ndërsa krijimtaria i takonte Kiço Blushit dhe Anton Paplekës. kur është shkruar ndajfolja dje në vend që të shkruhej pardje. si ajo e fushëbetejave të vdekjes. është shtypur në letër të zakonshme dhe është i dëmtuar vendevende. të cilën do ta shprehte dhe realizonte në fushën e prozës si tregimtar e novelist e sidomos si romancier. koleksionistë e biblioteka.. zbulohet patriotizmi dhe trimëria. por dhe si karaktere me individualitet të qartë. Shevqet Musaraj do të vihet përsëri në radhët e para të intelektualëve për mëkëmbjen e Shqipërisë së prapambetur e të dërmuar nga lufta e mbi të gjitha në përpjekjet për ngritjen e një kulture të re. por dhe kujtimin e nderuar të një njeriu zemër madh e të ndershëm. si militant i një ideali human. që shprehin natyrën e tyre energjike e plot temperament. Dëshirave tuaja u ka ardhur koha. poshtë. Me skrupujt e studiueses kish shkruar pak dhe tepër qartë. Karikaturisti politik Ernest Muller ka qenë njëri nga të mëdhenjtë e “Epokës së bukur” (“Belle époque”). vetëm nga dora e tij. ramë në gjurmë të autorit të pllakatit për Princ Vidin. të cilat i vë në lojë dhe krijon situata nga më të goditurat. me një vijë të përkorë dhe të ntrashur. paçka shkrimeve kilometrike që su shpëtojmë më dot. në kushtet e reja nëpër të cilat po kalon shoqëria shqiptare. ku Princ Vilhelm Vidi (Wilhelm Wied) paraqitet me veshje shqiptare. si “Të shkuara të harruara”.shkruhet në një të përditshme franceze. patëm rastin fatlum të shihnim në shtëpinë e mikut dhe albanologut francez Christian Gut një pllakat politik. Një nga përkthyesit e fundit të tij në shqip. por me Princin. Ndaj trashëgimia e tij pret të lexohet e të çmohet nga brezat e rinj që shkojnë dhe vijnë. talenti i Musarajt do të arrinte majat e krijimtarisë së tij si nga përmasat. Ndryshe nuk mund të skaliteshin karakteret e tyre aq të besueshëm. Shquhej si kundërshtar i thekur i luftrave. Romani dallohet për nga shtrirja në kohë dhe hapësirë. Shevqet Musaraj do të ishte pjesëtar aktiv i kësaj lufte të re dhe këngëtar i saj përmes veprës së tij. si pjesa dërrmuese e karikaturave të tij politike. Shefqet Musaraj dhe Petro Marko ar i ideve të çlirimit. të ftohta në pllakatet e veta. por deri më sot nuk kemi mundur të gjejmë të dhëna për të. që konsiderohet vepra më e shquar e letërsisë sonë të luftës. por këto janë kushtet e sotme. Sështë e rastit që romani “Para agimit” përbën një nga veprat më përfaqësuese të letërsisë shqipe me temën e Luftës Nacionalçlirimtare. duke kërkuar në inter net kartolina për Shqipërinë. Ai është i ngritur në disa linja. djathtas. madje edhe të Papës Piu X. Krejt rastësisht. që do të hapë shtigje të reja krijuese për letërsinë shqipe. hasëm një Er nest Muller që karikaturat e veta politike kundër luftës i pat botuar edhe si kartolina poste : firma dhe aspekti piktural janë absolutisht të njëjtë me atë të pllakatit tonë. Et pour le jour de votre fête. tolerant e i drejtë. me temë nga lufta. patriotë. Princ Vidi disin e vet. me gjermanët. ka qenë e mundur të gjendet një kopje e dytë. Këtë pllakat e kishte gjetur dhe blerë zonja Hélène Simon. ballistët. XX. amerikane si Theodore Roosevelt. nga shpirti i tij lab.E diel. me shpirt demokrat.. Pllakati ka përmasat 163x55 cm. kurse Blushi me një rrëfim tipik të vetin. Kërkimet për E. Kështu. i përkiste studiueses së njohur italiane të njohu Luçia Nadin. duke lënë pas jo vetëm emrin e një shkrimtari të talentuar. Si shihet. levez la tête. I tillë ka mbetur Çeçua në kujtimet tona. Është e kuptueshme dhe e shpjegueshme që gjithë vepra letrare e Musarajt është pasqyrë e mishërim i ideve dhe realitetit të Shqipërisë socialiste. veshur levend. Në të përpos linjave politike e sociale. ai është ndër përfaqësuesit kryesorë të letërsisë së realizmit socialist. që kish bërë jetën e rrezikshme të ilegalit. Shpëtim Doda. veçanërisht i Luftës së Parë Botërore. Duhet sqaruar se shkrimi ishte nisur si fejton por në atë gjatësi ishte një polemikë. artistë e njerëz të politikës dhe shkencës. çoni kryet. e shkruar me emocionet dhe kufizimet e kohës. Për gabimin e autorit dhe tonin. Në dekadat e periudhës së pasçlirimit. Musaraj dhe Agolli Shefqet Musaraj Shevqet Musaraj gjithë jetën. Hesse të jetë poet francez dhe autor i këtyre vargjeve. të bushet mëndja se gjendja e letrave shqipe është vërtetë e pashpresë… …nga numri i shkuar Numri i kësaj jave duhej konsideruar si një numër relativisht i mirë. vetëm disa kohë para vizitës sonë te miku i kahershëm”. isht në poemën satirike “Epopeja e Ballit Kombëtar”. por përbën dhe një apel për ta rinxjerrë në dritë dhe për ta vlerësuar si duhet veprën e tij më të mirë. fare rastësisht te një librar koleksionist. si militant i një ideali human. Përkujtimi i 100 vjetorit të lindjes së shkrimtarit tonë të shquar shënon jo vetëm një ngjarje në jetën tonë kulturore. Në këtë pllakat. psikologjia dhe mentalitetit i tij tipik. te kolegët dhe bashkëfshatarët e tij. karikaturist politik. gjithë aftësitë dhe dhuntitë e veta ia kushtoi letërsisë. Raymond Poincaré. Ky i fundit me një cikël vërtetë shumë interesant që ka kohë që e ka sjellë për “Milosao”. Ng a kërkimet doli se ai kishte bërë karikaturat e më se 30 personaliteteve politike franceze si Georges Clemenceau. por deri më sot nuk. në të cilat shpërfaqet bota labe. intuitën e hollë për të kapur ngjarjet e kohës etj. Ai që ka pasur fatin ta njohë nga afër njeriun dhe artistin Shevqet Musaraj e kupton dhe e ndjen se vepra të tilla mund të dilnin. të mirë nëpër librari. që barte një përvojë të pasur të detyrave politike si propagandist i talentu- Rama. ashtu dhe nga niveli artistik. Hesse « Shqiptarë krenarë. Shkrimi. i tillë është përjetësuar Shevqet Musaraj si shkrimtar në veprën e tij jetëgjatë që na la. A vos désirs il est fait droit. nga moria e personazheve. plot ngjyra dhe detaje karakteristike e mbi të gjitha të përshkruara me humorin aq të hollë e të zgjuar të trevës. por dhe kujtimin e nderuar të një njeriu zemërmadh e të ndershëm. që rrokin kohën e Luftës Nacionalçlirimtare dhe përballin lexuesin me ngjarje e situata heroike. Një shkrim shumë i gjatë i profesor Alfred Uçit mëtonte të sillte pretendimin e tij për një periodizim ndryshe të letërsisë shqipe. kur mendon sesa humbasim në polemika dhe shkrime pa rëndësi. me nota të fuqishme realiste dhe me nivel mjeshtëror. natyra e tij plot nerv. siç dolën në të vërtetë. Poshtë.. trima. Shevqet Musaraj gjithë jetën. më së shumti. me karakter burrëror. syri realist i autorit depërton natyrshëm dhe Nga ana tjetër. dhe eseja publicistike “Shteg më shteg me partizanët e divizionit të parë sulmues”. Muller-in kanë zgjatur shumë. Dhe për ditën e festës suaj. të cilët autori ka arritur ti japë jo vetëm si tipa socialë. Pllakati e paraqit Princ Vidin më këmbë. ndërsa e dyta në Labëri. skulptorë. etj. Ska dyshim se vokacionin madhor të prozës së Shevqet Musarajt e përbëjnë dy romanet voluminoze “Para agimit” dhe “Belxhiku që këndonte vençe”. ku vendin parësor e zë novela tanimë e njohur “Isha unë Çobo Rrapushi”. Kështu mund të shpjegohet edhe përdorimi i ngjyrave të zbehta. nga komunistët. Redaktori kish sjellë një vëzhgim për Si e gjetëm “Qysh në vitin 1974. nga pasuria e intensiteti i ngjarjeve. ashtu edhe karikaturisti dufin nuk e kanë me shqiptarët që i quajnë krenarë. gjithsesi jo gjermane.” e Fallaçit. legalistët e deri te njerëzit e regjimit të pushtuesve. Kjo do të jetë koha e pjekurisë së tij. demokratike e popullore. të mortjes. Pranoni këtë mbret të vogëlth» Ka gjasa që Alb. në situata e rrethana plot vërtetësi dhe të motivuara psikologjikisht. Heroi lab i Musarajt është vendosur në mje- në dobësitë njerëzore. në kushtet e një shoqërie që ngrihej mbi idealet e Luftës Nacionalçlirimtare dhe të një shteti që frymëzohej dhe mbështetej në principe revolucionare.. që kishte në bazën e vet ideologjinë komuniste që udhëhiqte vendin. se gjithandej me emrin E. me fustanellë dhe opinga me xhufka. ku integrohen gjithë klasat e shtresat shoqërore dhe forcat politike të kohës. Numri ishte fare i zakonshëm për “Milosao” dhe duhet thënë se prisnim ndoshta të ishte pak më mirë. . gjithë aftësitë dhe dhuntitë e veta ia kushtoi letërsisë. Acceptez ce bon petit roi » Alb. si frymëzues e udhëheqës të luftës kundër nazifashistëve. të sakrificës deri në vetëflijim. duke lënë pas jo vetëm emrin e një shkrimtari të talentuar. Është e pamundur tu tregosh bashkëpunëtorëve që të jenë më konçizë. tolerant e i drejtë. për të vijuar me novelën tjetër “Unë Mato Labi konservator” apo “Llaz Qesarati”. E para evokon dhe përshkruan ngjarjet në kryeqytet. atë që daton në vitet e para të fillimit të shekullit të XVI. humorin aq të pasur dhe origjinal. drejtore e Arkivave të Senlis-it. me karakter burrëror. por pak si shumë patetik. që flasin një gjuhë plot kolorit. por do të lëvronte mjeshtërisht novelën. gjendet firma e karikaturistit : E. ndaj edhe antigjerman i orës së parë. thotë autori. Në qendër të tyre është figura e labit. me shpirt demokrat. 27 prill 2014 MEA CULPA -15 “Penelopën. që në fakt ishte kryesor i numrit të fundit. Nga kjo pikëpamje. Ai e nisi dhe e mbylli rrugën e saj të gjatë e të vështirë si shkrimtar i angazhuar. Në një farë mënyre. që shpërfaqen në një kontekst historik të qartë. Muller dilnin disa piktorë. me shtrirje të gjerë. redaktorit i duhej të bënte një modifikim për të futur një përkujtesë për Gabriel Garcia Markezin. Sigurisht vendin kryesor e zënë komunistët. Një temë e tillë ka gjetur te Shevqet Musaraj autorin e përgatitur që kish përshkuar rrugët e luftës. Por nga ana tjetër. nuk mungon dhe linja e dashurisë. Do ti jepte lexuesit shqiptar jo vetëm prozën e shkurtër. gjermane si Wilhelm. anash kërcinjve të këmbës së djathtë Lexohen vargjet : “Fiers Albanais. para pak kohësh. Në vitet e pas luftës. Vetëm tani vonë. Janë vepra epike. nuk ka qenë e lehtë të njëjtësohej (identifikohej) autori i saj. Gjithsesi shkrimi e përmbushte deridiku qëllimin tonë. inteligjenca dhe urtësia popullore. si poeti. Ai e nisi dhe e mbylli rrugën e saj të gjatë e të vështirë si shkrimtar i angazhuar. Ai është një emër i integruar tanimë në historinë e letërsisë shqipe të shek. na kish sjellë një tekst të shkurtër në nderim të tij. ai do të bëhet një nga themeluesit dhe drejtuesit kryesorë të Lidhjes së shkrimtarëve të Shqipërisë. Protagonistë të romanit janë Zef Mojsiu dhe Ermira Velo. na ka shpëtuar një gabim. Muller dhe vetëm kaq. që na kish sjellë një nga imazhet më të hershme të njohur për Shkodrën. Gjithsesi në momentin e fundit.

Por smi ndante sytë. shoh se dera e klasës u hap përsëri dhe doli Rëmyladi. ashtu i gjatë e i hollë. . E kuptoja fare mirë se sa e rëndë ishte një sjellje e tillë. .tha. Ato minuta të gjata heshtjeje të rëndë që vijuan skam për ti harruar kurrë.ajo fytyra e gjatë. njohur. Çka tregon më së miri humnerën që na ndan nga Rënoja i tregimit të mëposhtëm. Por veprimtaria. ajo mjekra legjendare si e ndonjë perëndie. E megjithatë mbetemi indiferentë. Bënte vapë. ( Them se do tia ketë marrë ndonjë kënge me vërshëllimë). Të gjithë ata që nga afër a nga larg i ishin “qasur” burgut. E kisha bërë zakon të shkoja ta shihja çdo ditë në shtëpinë e tij të vogël në Nëji. dhe priti. Dhe unë. Mu desh një copë herë sa ti jepja zemër vetes. Në të vërtetë atë ditë ai u tregua ashtu siç do të ishte gjithë jetën: gjithnjë gati të merrte përsipër barrën e çdo padrejtësie. E njoh prej një kohe kaq të gjatë sa nuk e marr dot me mend një pjesë të jetës sime pa të. si për lojë. Se mbaj mend tani çkishte bërë që ta nxirrnin jashtë.prej ndriçimit pak të gjelbër të një rrezeje që kishte depërtuar mes drurëve… As unë se mora vesh si u gjenda jashtë.dhe sështë se kjo ishte ndonjë arsye e shkëlqyer. Sa do të jenë ata që nuk do ta quajnë marrëzi një ndjeshmëri kaq të madhe? Ndofta po u hyj në hak lexuesve? Mos po e teproj me mosbesim? Ndofta jo. pas një pushimi të gjatë. e fisnikes. . kanatat ishin mbyllur në tre të katërtat të mbanin ende atë pak freski të dhomës …Një insekt grerëz a bletë përplasej pa pushim te vazistasi me kokëfortësinë absurde të një moskuptimi fatal…Rënoi s‘tha asgjë. Edhe Klopari kështu do ta ketë dëgjuar. duhej ti çoja një lajm shumë. E kuptoja se ngurroja ngaqë kisha frikë. lashë të më binin një breshëri pikash boje që shkuan e fëlliqën fletoret e shokëve aty pranë. . Por atë ditë unë isha edhe vetë shumë i as ai e as unë. I strukur në qoshe të divanit vetëm më vështronte. aq të rënda për të gjithë ata që e njohin tmerrin e atyre kampeve. e shëmtisë. figura e Bernarit që kishim young blood. jo ngaqë mbajti atë qëndrim për mua (se as që më njihte). sa askush tjetër në këtë botë.një përzierje indinjimi dhe triumfi. fjalët që e dimë tashmë se çvuajtje. dhe kohët e para kështu e quaja. Por arriti ta kuptonte kotësinë e revoltave të tilla. U kishte bërë kaq shumë të mira të tjerëve. .sikur donte të thoshte: . freeze thy mirë kjo. veç njerëzve të rëndomtë dhe ziliqarëve. “Rëmylad”. Dhe për të cilin spati asnjë protestë zyrtare. Çështë e vërteta ia mbatha: pasi bërbëlita diçka se u duhej thënë edhe të tjerëve. që e mbante të ndrydhur përbrenda. E bëra që të më nxirrte edhe mua. si ndonjë dru kumbulle. start from their sphere1.pa qenë përzier ai pak e shumë në të. I bënte brengosur nga ajo që do ti thoja. Po zieja përbrenda nga padrejtësia që më ishte bërë. Shpesh herë më shkrehej me gjithfarë sharjesh. A kishin bërë çishte e mundur (ata që i kishin mundësitë) për ta nxjerrë nga Dransia? Rënoi dhe unë e dinim mirë se jo. tha. Kur kapërceva pragun e derës. e mençurisë. asnjë fjalë. A më shihte. i hartuar me një thjeshtësi të kobshme. e shthurjes morale… Cila peshon më rëndë në peshoren tonë shoqërore? Cili është proporcioni? E dimë fare mirë përgjigjen e këtyre pyetjeve. Por të gjithë e donin. Pastaj e ndiente veten më mirë. .Në Silezi. . Nuk e prisja prej tij këtë qetësi të akullt. Dhe. . . Ai tha vetëm: .LETËRSIA BASHKËKOHORE E diel. Më kujtohet kur e pashë për herë të parë. Ne shkojmë në opera. çtortura dhe çtmerr përmbajnë. Atë mëngjes i kishte rënë në dorë ai raport i çuditshëm i prefekturës. balli. dhe. . Jo se e kishim mik Bernar Majerin. Në klasë u bë një zallahi për të cilën më quajtën mua përgjegjës. të shkonte vullnetarisht si peng. Hyri. e budallallëkut. E ndieva se figura e Bernar Majerit rrinte pezull mes nesh. Veç ta kisha ditur…po nga ta dija… Kur shkova ai smë tha gjë. Jo një herë. Ai dobësohej. . teatër nga dramaturgë të mëdhenj… por sa e dëshmojnë këto frekuentime intelektuale ndjeshmërinë tonë? Nga një anë bota e madhe e artit. Prandaj e dua fort. në kamp. Po edhe smund ta duroja atë që të punuan. Në të vërtetë mbiemrin e kishte Ylad. dhe duke u rrekur të dalloja mes tyre mos dëgjoheshin hapat e drejtorit. Por se harroj që miqësia ime me të filloi nga ajo ditë. Dhe e dinim mirë se pse. I thanë të ulej dy-tri rreshta pas meje. pas pak. më vonë e mora vesh masakrën e neveritshme të fshatit Oradur. Dhe e bëra vetë që të më nxirrte jashtë. por se prej atij veprimi merrej me mend ç karakter kishte. i ndriçuar prej një pasqyrimi të vagullt. Është një mrekulli që ka mbetur ende gjallë. vallë? Kishte një vështrim të ngurosur. se e pyeti prapë. u gjenda në korridor duke përgjuar gjurmë hapash. Gjithçka i kishte ngrirë si mermer: buzët e shtrënguara. NGA VERCOR* PAFUQI vinte në xhaketë yllin e verdhë të hebrenjve. bardhoshe. fjalët lakonike të njoftimit të vdekjes: Nga dobësia e madhe… Rënoi stha asgjë. Gjatë gjithë rrugës po ngurroja. e svura re gjë. Ka vdekur. më kapi nga jaka e xhaketës dhe më tundi e më shkundi si ndonjë kumbull.dhe figura e mjerë e asaj fytyre të dëshpëruar që do të ketë pasur derisa ka dhënë shpirt… “Nga dobësia e madhe”… Këto dy fjalë. like stars. hunda e hollë.Ah. Unë i vleja si mjet lehtësues për të zbrazur gjithë çi vlonte në atë shpirt të torturuar. Por i hante pak rrokjet. Më në fund pohova: …Për Bernar Majerin. po shumë të keq.vazhdova me një trimëri të lavdërueshme. . që qarkulloi për ca kohë pastaj su pa më. sidomos që në ditët e para të shkollës. Befas. brehej nga tërbimi. Ishte bërë dyllë i verdhë në fytyrë. rreziqet që kalonte nuk ia shuanin atë zjarr imagjinate që e ushqente çdo ditë në një kullotë të re. dhe vështrimi i ngulët dhe i akullt i Rënosë nuk më ndihmonte aspak të flisja. e dëshpërimit. E marr me mend madje jam i sigurt se më priste që të shpërthente. Arsyeja? Nuk kam qenë e sigurt nëse do të kuptohet me gjithë tragjizmin e vet një shpirt si ky i personazhit të Verkorit. Edhe këtë herë kështu e dëgjova. Kujtimit të Benzhamen Kremiësë Të gjithë jemi pak a shumë të ndjeshëm ndaj fatkeqësive të të tjerëve. … Mund të merret me mend çkanë qenë për të ata katër vjet që kaloi Franca në fund të katakombeve. se mund të rrezikonte ta futnin njëherë e mirë në kategorinë e “nxënësve të prapë”. shtova ato fjalët e tmerrshme. lexojmë romane e poezi nga ajka e letërsisë botërore. të gjithëve e secilit. po në mos atë ditë njëherë ai do ta merrte vesh. i ndieja se si bënin rrugën e tyre në shpirtin e Rënosë. E tha emrin e vet dhe unë e kuptova si “Rëmylad”. ata sytë e gjallë po edhe ëndërrues. me atë pamje edhe të habitur edhe të vëmendshme. balete nga repertori më i mirë botëror. frekuentojmë koncerte sinfonikë. Donte të …a tale unfold. megjithëse shpesh herë nuk arrij ta kuptoj. po nja dhjetë herë më është dashur ta pengoja të bënte ndonjë marrëzi të pandreqshme. 27 prill 2014 T Tregim që teknikisht është zgjidhur shumë saktë dhe që vjen nën një përkthim të kujdesshëm të përkthyeses së njohur… TREGIM Shënim i përkthyeses NGA DONIKA OMARI Tregimin e mëposhtëm e kam përkthyer prej kohësh por kam ngurruar ta botoj. Kështu që e pa fort mirë atë shokun që ishte përpara tij dhe që. Një buzëqeshje pak e çuditshme: edhe si me zor edhe hokatare. Është e kotë tju them se u hodh në rezistencë me mish e me shpirt.16. në klasën e atë Kloparit. e së bukurës. Isha përgatitur për ndonjë shpërthim të ethshëm. Rëno Ylad. e dinjitetit njerëzor…nga ana tjetër bota e krimit. dobësoheshin nga uria. Atë ditë. gjithnjë i gatshëm të paguante me veten e vet për mëkatet e botës. Ai e kuptoi që isha në siklet. që i shkëlqente lehtë.Kam marrë një…(u kolla)…kam marrë një lajm të keq. Po miku im Rënoja ishte gjithë kohës i brengosur në kulm. M u afrua duke buzëqeshur.thashë.E bënë edhe këtë! Fytyra për çudi nuk i shprehu asgjë.Atë shokun nuk e kallëzoja dot. Edhe ty? E bëre enkas? Po. wose lightest word Would harrow up thy soul. Të tjerët vuanin. Make thy two eyes. E . e donin të gjithë. ai theks i ngrohtë plot diell… . e kisha mbledhur veten dhe isha i vendosur tia thoja.

borgjez i madh nga një familje e shquar. që nuk u gëzohet dot me shpirt të qetë thesareve të veta të vjedhura. duke e vështruar. Rëno…. në kohën që po pjekin të gjallë gra e P Një pikë hapësirë NGA S. Pika mbi pllakë. të paparashikueshme… Mendja më shkonte sa te një kujtim te tjetri…Më kujtohej kur qe larguar befas nga Sorbona. poetë! Dhe ti dashke ti ruaj të gjithë këta në raftet e mia? E çtë bëj me ta? Të rri mbrëmjeve e të bisedoj me elegancë me zotin Stendal. më dinakja dhe më mizorja! Tigri. me një lëvizje si të ndonjë demi të ri. kurse ky befas e përqafon duke qarë. Rëno.) Përkth. Dhe më së fundi i shpërthyen lotët. Sipër fare po vinte një mbi një thesaret e grumbulluara me durim të madh gjatë gjithë jetës së vet. filozofë. Veten po thua? Po ndëshkokam veten? . dhe admirojmë anasjelltas delikatesën e njëri-tjetrit dhe i bëjmë lëshime njëri-tjetrit. por e dija çpikturë ishte. ende i paregjur.Më vështronte sikur më urrente. për t‘i dhënë fund. Kaq i kënaqur që je njeri! Kaq i kënaqur që je një krijesë kaq e çmuar dhe e nderuar! Po. E gjeta në kopsht. Isha ulur pranë tij. që i marrin shpirtin në punë. fort i mirë për të na vënë të flemë në një kënaqësi të lumtur? Ndyrësira! . Rëno. po. më të kobshme të kësaj bote të kobshme! Gënjeshtër! Gënjeshtër! Gënjeshtër! Cila është thua ti? Se di. . asnjë asnjë! Tani më kishte lëshuar. Por. asnjë!”. pra. Megjithatë. dhe aty u lëshua. E njihja fort mirë Rënoin. dhe sytë do të të dilnin nga zgavrat si yjet nga orbita e tyre. të cilit i mungonte. aspak. Një pikturë të vogël me det në stuhi të Zhyl Noelit. Befas më kapi për supi dhe duke më detyruar të përkulesha mbi ato thesare të grumbulluara: -Shihi. sheh njerëz të varur që tunden pemëve. Si dikush që është përgatitur. Njoha pastaj Hygoin. Ne e shohim mirë se njeriu është një kafshë e ndyrë. mendimi i painteresuar ia shlyen mëkatet.Marrëzi. sjam më ashtu. Lamtumirë. skam për të lexuar më asnjë rresht! As edhe një. si dikur. sende. dhe i gjithë trupi. heshturazi. si një fëmijë zemërak që s‘di se çbën nga dëshpërimi. Se falë tyre je ky që je.iu luta. e gjatë. por… befas zëri iu këput me një gurgullimë të çuditshme. Prustin. përpara librave të mi. dhe e ndieja sa të tendosura i kishte këmbët. dhe skishte si të mos përfytyroja se çfarë dufi të brendshëm fshihte ajo heshtje mizore. e dija. po. E kapa nga mënga.Ç. po. Mos mendoja si Rënoja? Aspak. Jepte goditje djathtas e majtas pa vënë re ku godiste. .Gë-nje-shtrën! Mu duk sikur më bënte mua fajtor. ose sduan tia dinë. të cilat poshtërsisht përpiqen të mos i marrin vesh. gjysmë të shkalafitura ngaqë ishin lexuar shumë. që të më ndihmonte. qysh prej asaj dite. 27 prill 2014 POLEMIKA-17 fëmijë në kisha? Në kohën që bëjnë kërdinë e vrasin në mbarë sipërfaqen e dheut? Në kohën që u presin kokën me sëpatë grave? Në kohën që shtyjnë rras e plas njerëzit në dhoma të ndërtuara enkas që ti mbysin me gaz? Në kohën që kudo. simfoni romantike e së përhimtës dhe blusë së thellë. kush nga ne është i marri? Pa më thuaj.protestova.E diel. vegimi i fundit që pata nga ai. . Dhe në heshtje ne i vumë gjërat në vend. kishte hequr dorë nga ajo eleganca e tij e përmbajtur dhe kishte zënë të vishej me ca triko të punuara trashë dhe të vinte në kokë ca kasketa të vjetra . . derisa njeriu të ketë ndryshuar. Dashuria e Suanit. Oh.thirri. Vazhdoi me po atë ton plot zemërim të tërbuar: Gënjeshtrën më të madhe.thirra . me përrallat anonime të Nodiesë. në një grumbull tuhaf e romantik librash të lidhur me beze. . Futi duart në xhep e ia dha gazit. libra të Konradit e të Volf dë Tauknicit. që e vdesin nga të ftohtit e uria atë njeriun e butë. të ngritur. mbahej e varej te unë tamam si fëmijë. formacion ushtarak francez që përdorej për veprime ushtarake në kolonitë. i zbehtë. me Princeshën e Klevesit. ndërsa po ecja ngadalë në diell. E kuptova që po të mos flisja shpejt e shpejt. Pllakë. Pikëlza të pllakëzuara Pllakëza të pikëluara Pikim hapësire Ne. atë shpirtmirin. Bernar Majerin? Dhe ne që jemi të rrethuar prej njerëzish (njerëz për së mbari. . Vetëm arti s‘më lë të bie në dëshpërim.thirri dhe ma përplasi drejt e në fytyrë: . jo. E çështë e gjitha kjo? Punë qensh.që ishin kripa e jetës së tij: libra. Por në vend që ta tërhiqja unë më tërhoqi ai dhe me tri kërcime u gjendëm pranë turrës. Por shkaku isha unë vetë: se s‘e kisha ndërgjegjen të pastër. Më hyri pak frika. . po u çlirua me një lëvizje të beftë. m u duk befas si shenja paralajmëruese e atyre shpërthimeve të tij të furishme dhe të çuditshme. e mora në krahë. që heshtte me kokëfortësi strukur në qoshe të divanit.) por që asnjëri s rrezikon të lëvizë as gishtin e vogël për të penguar këto veprime të tmerrshme. me të cilat dukej se donte të ndizte një zjarr të madh. Oh! jo se më shkonte mendja për ndonjë gjë vërtet tragjike. Përpara tablove. të kultivuar. si një fëmijë dremiti në gjysmerrësirën që po dendësohej gjithnjë e më shumë në këtë ditë të gjatë që po mbaronte. të mëdha e të vogla. Por lumturisht vetëm arti. krokodili? Janë engjëj përpara nesh! Dhe nuk hiqen sikur janë shenjtorë. Vetëm një pikë mbas zeros.ruaj gjakftohtësinë. dhe pse? Sepse e kishin “mbërthyer” Murienë…Pastaj përpjekjet që kisha bërë bashkë me tim atë në një ditë po kaq të nxehtë si kjo. por me siguri që ishte i shkollës së Bryzhit. . thua? Marrëzi. duke përsëritur “asnjë. i lirë. të gjithë ata libra që i kisha shfletuar e marrë hua kaq herë.tha. me gjithë mend se di? Po. ndërsa herë pas here e shkundnin psherëtimat.E përsëriti duke ulëritur sa i hante zëri: . m‘u duk shumë gjatë. rrinin pranë e pranë me Illuminations në origjinal. . E thirra me një britmë që nga pragu. tablo…Desh më pushoi zemra kur pashë ato që i njihja: cepin anësor të një altari. Kë? . më dëgjon? Asnjë. por se mos bënte ndonjë nga ato veprimet e veta të kota dhe. Një kuadri tjetër i shihja vetëm anën e prapme.Mar cel Adolphe Br uller . ama sje i marrë. Dhe vura re se skishte bërë ndonjë zgjedhje.Marcel Bruller ndieja veten të mundur në një ndeshje të çuditshme. Berta s‘pyeti për asgjë. ai do të më kapte për supesh e do të më flakte jashtë.Rëno. dhe me hapa të ngadaltë munda ta shpie deri te divani. Një kuti e vogël prej dru limoni. Jo. jo.Gënjeshtrën po ndëshkoj! . ti. dhe kur… Ai më ndërpreu dhe thirri: Jo! . . ja çështë! Të bën për të vjellë! E di çështë njeriu? Më e ndyra e krijesave! Më e poshtra. Iu afrova. Pikë. Ishte një e qeshur me zor. u duk sikur iu kruspullos. dora e hollë. ishte në të vërtetë një njeri me dy faqe. e dhunshme. një Tartuf pa skrupuj… U ktheva mbrapsht. Por që nga kjo ngjarje më iku edhe mua gëzimi i të lexuarit. Çgënjeshtër? A e pati mendjen te vërejtja ime? Ka mundësi që jo menjëherë. prapë. të ëmbël. do të ta ngrinte gjakun në deje. për ta larguar Rënoin ( që ishte atëherë artilier në Renë) nga një angazhim që donte të ndërmerrte për tu regjistruar në Legjion2. Çke ndër mend të bësh? Çkuptim ka ky holokaust? Cilin po ndëshkon kështu? Veten po ndëshkon edhe një herë. njeri kaq i kënaqur me veten. *Pseudonim i shkrimtarit france z J. Po tani mori fund. e shkathët dhe e brishtë e një Bude të Nepaulit.Jo. që dukej sikur shprehte heshturazi protestën e vet plot dëshpërim. plot ndjenja poetike e ide morale e frymëzime mistike e më the të thashë. Atëherë u ngjita te kati i dytë të thërrisja Bertën plakë. Ia shihja nofullat si i lëviznin. sidomos. Pllaka me pika. Kishte grumbulluar plot degë.Tundi kokën. me sa dukej do ta kisha goditur në një pikë që e kishte plagë. që e kishte nga i ati. dhe ai kapej pas meje. 2 Legjioni i Huaj. U kthye. vërtet…Ti. si një fëmijë lotët pak nga pak e mundën. fare e thjeshtë por që kishte brenda. por deri atëherë. Vetëm sa tundi kryet kur pa Rënoin të përgjumur e për të ardhur keq. Si është puna? . Besoj se edhe unë qaja. më iku gëzimi i të lexuarit. me zotërinjtë Zhid dhe Valeri. Desha ti kapja kyçin. si njëri sy. ashtu i shtangur. Dhe ai brezi i çuditshëm që dukej se do të kishte shtrënguar belin e ndonjë kurtizaneje me mesin të hollë si të grerëzës. pastaj gjashtëmbëdhjetë pllakëza fildishi ku një artist kishte pikturuar plot lezet gjashtëmbëdhjetë skena të dashurive të Zeusit…Të gjitha këto. disa edhe i miratojnë e madje ngazëllejnë? Dhe ti më pyet “çmarrëzi po bën prapë…?” Ta marrë djalli. asnjë. ku qëndron marrëzia? Mos do të guxosh të thuash se gjithë këto rrangullat këtu janë sidoqoftë më mirë se një hipokrizi. Por. Sipër gjithë këtyre zotëronte një dorë e vogël bronzi. mbeturina arkash dhe veshjesh muri prej dërrase. Më dëgjo. Arti nuk i jep të drejtë Rënosë. Vetëm Vezullim i territ Çmerritje e pikave Kufi i fundëm Fundbote Që nis nga fundshpina Pikë Pllakë POEZI Për ktheu ng a origjinali Donika Omari Përktheu nga ———————————————(Shënime) 1 …Një varg vegimesh. e marr vesh si është puna. Kur mbërrita.sepse kishte pasur provën se një njeri i admiruar. për të ardhur keq. paraqiste “Një xhuxh” (nga Pikasoja) që më dukej sikur ia shikoja fytyrën melankolike. Ti je siç isha unë njëherë e një kohë. pak nga pak po më zbulohej e vërteta: diç më kishte shpëtuar pa e vënë re. që pa dyshim nuk ishte i Memlingut. Çmarrëzi tjetër… Marrëzi ? . Kapi degën e një shkurreje dhe e këputi. Rënoi po shkarkonte një krah librash të Balzakut.ia nisa duke ngritur dorën. e zhyti kokën në jastëk dhe shpërtheu në dënesa. Si një batakçi. meqë njeriu është ky që është? Një bar i ndyrë për gjumë. sikur ishte gati të brofte përpjetë. hapi krahët e më zuri rrugën. Nuk gënjehesha aspak. Ai i dha një shkelm dhe unë pashë si fluturoi në ajër Manastiri i Parmës. përzieheshin mes librash. ama.” Dhe i bëjmë temenara njëri-tjetrit.më dëgjo pak.dhe përshëndeti e shprehu admirim e mirënjohje duke u jargavitur! Se të bëjnë të mendosh atë që mendon ti për veten. Po. Për Zotin. dhe pse? Sepse një adjutant sadist e martirizonte një djalosh të shkretë pak si tuhaf …Dhe se si. duke lënë pa e dhënë provimin e fundit me gojë të fakultetit. madje ishte e kundërta.Bëri me dorë sikur do ti fshinte këto fjalë dhe befas u përkul mbi fytyrën time. Dëgjo. . pak këtu e pak aty. atë njeri aq të këndshëm. Këto fjalët e fundit i tha duke përpjekur këmbën. Ky dëshpërim vazhdoi gjatë. që e ngordhin në dru. . jo…. ç njerëz të ndjeshëm e të mençur jemi. (Hamleti. etj. tipa si ti e si unë i lexojmë këto dhe mbushemi me kënaqësi e themi: “ More. Qante si një fëmijë i brengosur. Kishte hedhur lesh e li botime të lira bashkë me botime nga më të rrallat. Sa mirë i njihja ata sytë e tij të përhimtë e të ndritshëm. Bashkë. ashkëla dërrasash. ka marrë fund. Sikleti i deriatëhershëm mu shndërrua në shqetësim. po. më i buti prej të cilëve do të ta copëtonte shpirtin. i kthej pak sytë. mekanike. vëllim i lidhur me lidhjen e kohës kur qe shkruar. Ai brofi vërtet. në tingujt e radios që jep ndofta muzikë të Moxartit? Në kohën që u presin këmbë e duar njerëzve që të kallëzojnë shokët? Në kohën që e shpien drejt vdekjes me tortura. mendimtarë të mëdhenj. Kishte rënë nata.bërtititi. ca dantella të vjetra të mrekullueshme. dhe ia mbaja duart në të miat.thirri me një zë aq të mprehtë sa iu ngjir nga zemërata. Prit. përvëlues e të akullt! Uli ballin. me zotin Bodler. e kam kuptuar tani! thirri në një gjendje tërbimi plot hidhërim dhe u kthye nga grumbulli e bëri një hap. Vëllime me cepa faqesh të kthyera. bashkë me plot gjëra të tjera që si njoha menjëherë. befas. Dy pika të pafundësisë. që ka mbledhur forcat duke pasur parasysh se do të përballojë sulmin e tërbuar të një kundërshtari. duke hequr dorë nga dhuna. shihi.

Gerzy Grotowski. behet vazhdues ne shqyrtimin me menyrat në të cilat idetë e Artaud. Por karakteri mitologjik nuk mund të përkthehet direkt në botën tonë. dhe padyshim si edhe ne letërsi. tingull. për çdo korrespondencë jetësore me momentin e aktuales. tradita përfaqëson një përpjekje në balsamim. Këto patën ndikim të ndjeshëm në prirjen për stilizim që kaloi me sukses nga teatri i shekullit XX në teatrin e shekullit të XXI. teatri në radhë të parë është ai Hedonistik. teatri bashkohor projektoi vizionin dhe kerkimin e tij estetik në dekada. shkrimi ia vlen të lexohet për kulturën teorike të zhvillimive teatrore në ditët e sotme. Duke evidentuar krizën e teatrit në atë kohe Artaud si në teorinë dhe praktikën e tij me ofrimin e strukturave mitologjike në ndërtimin e një punë të artit. Por. Eugenio Barba duke e lënë kështu kuadrin e së kaluarës arkeologjike e të estetikës në realitetin e saj të përjetshem. Nuk duket si shkrim i zakonshëm i njerëzve tanë të teatrit. Një entitet i cili bashkon njerëzit e kulturave të ndryshme. Brook substratët mitologjike. Ajo bëhet subjekt i mjaft kerkimeve teatrore.. Në përgjithësi. ndikimi i mitit dhe ritualit në teatrin profesional të shekullit XX dhe XXI duket të jetë mjaft i natyrshëm. e kthyer per të qëne gjithashtu globale. me gjithëpërfshirës. Ndaj krijuesit e skenes i kane kushtuar vëmendje konceptit të natyrës dhe kohes lidhur me besimet pagane. në një shprehje të caktuar artistike. Të fokusuar pikërisht në eksplorimin dhe interpretimin e imazheve të mitit. mitin. paraqitët me dukuri interesantë e me rezultatë frutëdhënëse. Rruga. Këto patën ndikim të ndjeshem në prirjen për stilizim që kaloi me sukses nga teatri i shekullit XX në teatrin e shekullit të XXI.Donnellan Gerzy Grotowski Teatri i kohës sonë Dëshira e eksperimentuesve teatralë për të ringjallur ritin teatral. ritualin në kulturën popullore.do të mund të përdoreshin për të gjetur forma të reja të shprehjes dhe të ritrajnimit intërpretues.. ajo përfshin ritualin. Teatri bashkëkohor. është një teatër idot. ritualeve. ruajtjen e formave të jashtme në të gjitha mundesitë-në mënyrë të pashmangshme fshehjen e një kufome brenda. arketipeve të tij. Ky teatër që i bën thirrje shqisave përmes mendjes.per ketë do të duhet që të gjenden rrugë ndërmjetësuese që lidhin realitetin e ndërgjegjshëm dhe të pandërgjegjshem.”Endrra e një natë vere”e tj. Në vitet 70-të. i çmendur. Dëshira e eksperimentuesve teatral për të ringjallur ritin teatral. lartësim që na mundëson.TEATËR P E diel.dhe mo- . gramatikor.Imazhi i ngurtësimit është e lidhur domosdoshmërisht me dështimin e të” ndaluares”. ku mendimet shmangin gjuhen e artikuluar. Në funksion të synimeve të larta që ai ka. edhe nëse është një kompilim. Ç ishtë ky teatër perëndimor i asaj kohe që nuk e sheh teatrin në një aspekt tjetër përveç atij të teatrit të dialogut.. pranë “Teatrit Bufess de Nord” France.18. Përmes zhvillimeve të teatrit të shekullit XX. e cila shfaqej në radhë të parë si krizë e drejtimit teatror. edukues e formues. d. konkretë. 27 prill 2014 PËRSIATJE. këngëve (Mahabharata). thotë regjizori i shquar e legjendar Petër Brook. Brook do ja besontë një aktori nga Afrika. tia japësh pamjen e vet religjioze dhe metafizike. shënjimesh estetike . Është bota e teatrit që krijon një realitet të ri. është pasojë e lidhjes së saj të fortë me “Arti është pjekuri. Ne vepren “Shtërngata” rolin e mbretit. Euridika u ngurtësua si rezultat i dështimit të Orfeut për kthimin e saj rruges nga ferri.th. i cili rezultonte i lehtë. të cilat nuk mund të shprehen në ndonjë mënyrë tjetër.thotë Jung. hulumtime rreth problemeve të komunikimt midis shfaqjes dhe spektatorit. pra Perëndimor”. Një teatër i tillë është në kundërshtim me teatrin psikologjik me bazë fjalën dhe që përmban një komplot koherent. Ajo duhet të jetë një gjuhe fizike që mbush hapsiren skenike që i perkushtohet kuptimeve dhe nuk varet nga fjala dhe i drejtohet kenaqësisë së shqisave. në gjurmim të themeleve rrënjëve të kontakteve kreative midis aktorit dhe shikuesit ne hapsira të kulturave të ndryshme. por edhe duke gjurmuar ne kodin me të imet të mundeshem kulturor të fshehur ne rrenjët e formave kulturore. por edhe në sajë të arsyetimit mitopoetikes që ato përmbajnë.m. në veçanti. antipoetik? Kjo kishte të bënte me krizen e teatrit në Europën Perëndimore gati një shekull më parë.jo vetëm për shkak të vlerave të gjithanshme humanistë të veprave të tij. kriza e dramatizimit të gjuhës teatrore NGA ADONIS FILIPI* “Një teatër që regjin dhe realizimin skenik domethënë çdo gjë që në të është teatrore. Sipas Grotowskit.Streler. më integrues.duke u trajtuar përmes mitit dhe ritualit. Prandaj dhe Mitologjia si një përgjithësim i idese së ekzistencës njerëzore ka gjetur vleren e vendit të vet direkt në procesin jetësor të teatrit. të ndërtuar në të dhëna të njeriut të perceptuar në mënyrë të pandërgjegjshme. ngjyrë. praktikues të teatrit. Raporti i këtij realiteti dhe e ashtuquajtura ndërgjegjje për realitetin janë shumë artistike. Ai argumentonte se gjuha teatrore duhet të jetë një gjuhë shprehese. E gjithë puna e Brook dëshmon kërkimin e tij për një gjuhë të re e cila përpiqet për të bashkuar tingullin. ritualeve që datojnë disa prej karnavalepoetikat e veprave Shakespiriane. Në teatër. Keshtu do të shkruante francezi Anonin Artaud (1896 -1948) një prej vizionarëve të shquar të teatrit botëror gati një shekull më parë. Declan. duke studiuar format e komunikimt. xhestin dhe fjalët. Ngurtësimi i figurave njerezore. Petër Brook. i mbyllur. dhe dizajnin e artit dhe i bën thirrje shqisave më tepër se sa mëndjes. evolucion. Kjo do të thotë ta pajtosh atë me universin. Ajo bëhet subjekt i mjaft kërkimeve teatrore. dhe në këtë mënyrë lirine e kuptimeve. gramatikor. ia nënshtron tekstit. Gjejne vetën mjaft regjisore. zanafilla të konfliktit dramatik si “Romeo Xhulieta”. Arritja e superealitetit bëhet duke arritur në nivelin e arketipit detyrë kjo që vihet para aktorëve dhe audiencës. në bazë të artit dramatik është kërkimi i kuptimit të imazheve të arketipit të imazhit mitologjik të gjërave. intimitisht. Nekrousus etj. dhe teatri në veçanti. në kërkim të një gjuhe dhe shprehje imagjinative të përhershme. përkundër teatrit oriental që kish ruajtur idenë e tij. ti kthesh destinacionin e dikurshëm. plastikë etj. paraqitet me dukuri interesantë e me rezultate frytëdhënëse. ta lidhesh teatrin me mundesinë e të shprehurit përmes formave. Pulkaretë. antipoetik dhe pozitivist. hapësira e mitit. tani është karakteristik për Europën Lindore. e gjuhës teatrore. si ajo e arritjeve të artit evropian nuk është e rastësishme. ikjen nga terri në flakën e dritës” P . eksperiencash permes veprave të regjisoreve të shquar e vizional si Petër Brook. Teatri i Evropës Perëndimore afër shekullit XXI nazbulon tashmë një fytyrë tjetër. pushtoi ne mënyrë profetike drejtimin nëpërmjet të cilave lëviz arti. . dukshëm e prekshem. i cili ka qenë gjithmonë tipike për kulturën e Perëndimit. Teatri nuk jep mesazhe por shtron pyetje.. fokus të fortë në sintezën e kulturave të Lindjes. ai do themelonte Qendrën Ndërkombëtare për Hulumtime Teatrore(CIRT). ritualin në kulturën popullore. fuqise se jashtëzakonshme të pashtërur e rritëse që mbart se brendshmi vet miti. Teatri shoqërohet me një sere arritjesh. suksesi në mbarë botën e teatrit. Padyshim ky lloj teatri është inteligjent e atraktiv që zgjeron padyshim mundësinë për integrim përmes kontaktit me shikuesin aktual. Kujtojmë.-gjurrmimin e lojrave. ritualit ne traditat kulturore në skenë si një gjuhë e re. në përgjithësi. mëndjelehtë. autori mëton të na sjellë një mendim të tij për teatrin e kohës sonë. përmes krejt asaj që është levizje. Por mbi të gjitha ky hulumtim është eksperimentale: diçka e gjallë që shfaqët në hapësirën e teatrit. Një nga dramaturgët më aktual për teatrin e shekullit XXI është Shekspiri . Mandej ajo mund të kryej funksionet intelektuale në gjithfare drejtimesh. Ky perceptim e ben teatrin.

padyshim ky mit. Ekplorimi. që rrëzoi shkëmbinj nga mali e një breshër që s’ish parë.të gjitha toka. Kalimi ritual i kohës tek Çehovi .bëhet një ritual i takimit dhe i ndarjes. Teatri . vajza e donte e djali e donte. humbjen e një moshe të Artë. regjisor dhe themelues i Teatërit Odin. zbulimit të se vertëtës njerëzore si një shërbesë e përditësuar terapeutike. Në teatër askush nuk ka dramatizuar krizen e gjuhës me aq shume shpirt të hekurt si Robert Ëillson. 2005) atë që ish e paputhura. P LETËRSIA BASHKËKOHORE SHQIPTARE -19 Po botojmë në nderim të poetit Koçi Petriti. Më 1993 ishte Dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Tiranë. Ndahet nga jeta më 20 Prill 2014. sa mund jam gati çdonjë ta ridua sikur t’ish vërtet Dezdemona pastaj ta harroj si një libër që s’mund ta lexosh gjer në fund.(Teatri i varfer. tëkstin dhe lëvizjen për të krijuar kompletë ndjellese skenike të jashtëzakonshme. sigurojne mundësi të reja permes implementimit të veprave të Shakespirit në skenë. një mrekulli e përjetshme e rinovimit të jetës. u diplomua (1967) për gjuhë dhe letërsi.të dukshme tek pjesmarresit për të identifikuar elementë të teknikës në praktikat tradicionale të kulturave të ndryshme. 15 Prill 2014 *Re gjisor-Tiranë. Gerzy Grotoëski. i nënshtrohen ligjeve të tëatrit. Ata evidentojnë mitin dhe ritualin e veprave të tij. herë për vdekje të zhgënjyer. Kam patur fatin të ndjek “Makbethin” e të madhit regjizor lituanez Eimuntas Nekrosius vitë më parë dhe të prek se si shqisa e tij kish perzgjedhur thesar nga kultura jone popullore. të duuaa. është e qartë. vajza thosh: Më piftë vala! Të përpiftë! i vinte djalit. 2002.Të kerkosh sot një mit autentike. po më ngjan sikur ngrihi nga heshtja e honeve të ndryshme. deri në vet përbërësit e saj të shumtë. pasi pauza(element gjuhes teatrore ) flet. Peter Brook tivi -trashegimnia e rrenjëve.ndeshje siper ne skene mes njerëzve . që së bashku me homologun e nxenesin e tij të parë Eugenio Barba. bot me duar anës dallgëve ndërkryer. A është teatri duke ruajtur vitalitetin dhe duke zbuluar mundësitë e pafundme të shpirtit të njëriut. s’rri dot me ty. mbërritne zallit. si themeli i procesit jane sot realitete ne kryerjen e udhetimeve kerkimore ne explorimin me metodat praktike dhe teknikat e grupit. dhe. Por.Haiti dhe vende të tjera per efektë të sakta . grua beronjë. Ai jo vetëm e bën gjuhën të ndryshoj në kohë por ndryshon njeriun. 1997) Lirikat e majit (Tiranë. Është Ai. “Romeo Xhuljeta “ e Korsunovas është vendosur ne një guzhine picash dhe e dyta “Troilus dhe Kresida” drejtuar nga Declan Donnaellan zhvillohet si një shfaqje .të xhveshjes së maskave. Bot me buzë. shtruan dhimbjet që nuk thuhen gjer mbi lumë u bënë urë. Nën qiell veç. sikurse ish muzika rituale e vajit Çam! …. në disa raste. afron risi estetike me një force konotative komunikuese të jashtëzakoneshme. 1988) Poezia shqipe (kolana e poezisë shqipe.Studio e Aktoreve). Robert Ëillson e sheh gjuhën si një lloj “Kulti social” dhe. nisej fjala. nata ka vesh.2008. POEZIA Koçi Petriti . s’të dua! nëpër thashetheme valësh. të dua! po kjo klithmë e lashtë fjalësh u dëgjohej: Jooo. fjalët. çmimi: libri më i mirë i vitit) Lulekuqet (Prishtinë. Mjeshtër. 1867) Firma e popullit tim (Tiranë. më pak. gjesteve dhe fjalëve. traditës. një proces evolutiv i perhereshem .i cili shkrin tingullin. Ai i thotë kengetares se duhej të qëndroje ne skene dhe pse veprimi ka mbaruar. të kalojnë ata që duhen. *** Për ty që të dua Unë emrin tënd e zë rrallë në gojë kjo do të thotë që në zemër e ruaj thellë veç në ndodhtë të kthehem në rrenojë do të dalësh si legjenda mbi një kështjellë Unë emrin tënd s’e kam vënë në asnjë vjershë E s’do ta shkruaj as në vargun më me bujë Kjo do të thotë që gjërat me peshë rrinë në thellësi dhe është zor t’i ngresh mbi ujë Ju Kujtova të gjithave Ju kujtova të gjithave juve që them se ju desha që nga m’ë hershmja gjer tek e vona. që janë të shkruara në ciklin e natyrës se përjetshme . po s’hyri askush gjer në pronat e tua mes njeri tjetrit shkon lumi që ndan e bashkon te dy brigjet Zbriti dhe suta e Veriut mbrriti edhe krrilla prej Jugut unë i pranova të gjitha. në të cilin njeriu përpiqët për motive të larta permes një tërësish e reaksionesh fizike dhe mendore . shuan ç’rindizet e digjet erdhën. ka pushtuar pothuajse skenat me të famshme botërore të teatrit. ndërsa më 1992 Sekretar i Përgjithshëm i kësaj Lidhjeje. dhe ndjehet si në shtëpi me komandimin e saj në shumë mënyra të ndryshme. Meksikë. Hidhnin fjalën ta kalonin. poetikën e tij. që sapo i thashë “Të dua” Ja. ribotim i ndryshuar) Albumi i lirikave (Tiranë. Cdo realitët që formon arketip është ne vetvetë një mit . Jooo. e ajo (këngëtarja)duhet të flase me trupin e saj. Me teatrin fizik antropologjik vjen një tjetër inovator i teatrit ekperimental si deshmi e modernizimit të teatrit. dita ka sy. mitin e parajsës së humbur . palluar prej plugut qan kur s’ngarkohet me pemë qesh kur mbulohet me drithra Ja. të gjitha. Ato vene ne prove aftësit e komunikimit të aktorve. binte mu në mes të lumit. Një veper kjo e pa trajtuar ne skene deri nga fillimet e shekullit XX-pikerisht per aresyet jokonvecionale të saj. zbulim i thelbit të vërtetë. Arsimin e përfundoi në Korçë. riti fetar. Dhe thërrisnin: O o o.Jane të njohura udhetimet e tij të shpeshta kerkimore si ne Indi.si element i gjuhes vjen si një vlere gjuhesore e shtuar . Fshehur po dal’ vjedhur po hyj. 1962) Përsëri në udhë (Tiranë. Teatrot laboratore Trajnimi teatror. si në mitin e vdekjes dhe Rilindjes Dionisake. s’bëj dot pa ty. mund të permendim Institutin laborator të Lee Strasberg (USA). 1974) Prush nëpër shekuj (Tiranë. herë i rindezur. është po aq bashkohore. dëshirave të shtypura dhe si pasojë në tejkalimin e frikës së jetës . si rreze e përthyer mbi lotë te shtrij e të shkoj përmbi buze serish si dikur një fill bari ti nis këndon edhe qan: Dashuria bën xhiro në botë! Prap unë u desha pa ty ti prapë u puthe pa mua erdhën pas teje të tjera. “Kopeshti i qershive” apo “Tri motrat” padyshim reflektojne mitin e sakrificës . Ato me logjikën iracionale të bisedave të tyre. Çmagji!(You tube). 1989) Në poetikën e Martin Camajt (Tiranë. për shfaqje të teatrit bashkohor. në një lloj akti. Atë që flijoi për tre grosh dashurizën e parë atë që briroi fill pas muajit të mjaltit nën mua atë që ngurroi n’udhëkryq djall a ëngjëll të marrë atë që kuptoi që s’e desha. mjellma e fundit mjellma e fundit brymuar nga vjeshta hirin hënor te flijimit kalimthi ma shkundi brymen e ikjes pa kthim më brymoi përmbi vjersha Unë kështu dimëroj gjer në flirtet e vona herë i rishuar. 1979. Kërkimi estetik është sfide e vazhdueshme për teatrin. imazhin. pendët e bukura dogjte Vjen perëndisht edhe ti që të desha së pari pikëz e artë. Gjuha është një nga elementët më të rëndësishëm të teatrit per të. mbi emocionet që shkaktohen nga lidhjet e tyre dhe forca provokuese e tingujve(zërave). ne kerkim të zberthimit të domethenies se imazhit. ka marrë vlerësime të mëdha nga kolegët e vet. herë për jetë dashuruar. Në disa kuptime ato marrin më shumë kuptimin. stilizimit. Rendi vajza e rendi djali sa u ngrit një erë e marrë. flakje e maskave. se është e pamundur por endrra e personazheve Çehoviane si imazhi i se nesermes është një mit. . teatri që na sjell në një teatër të ri të shekullit XXI? Me tepër e rëndësishme është jo se ku qëndrojmë por në çdrejtim ecim. Lloji i veçantë i ritualit të veprave të Çehovit është ne vetvetën e karaktereve. nën dhe të dy.ofron mundësi për atë që mund të quhet integrim. 27 prill 2014 Cili ishte Koçi Petriti Koçi Petriti u lind më 1941 në Sovjan të Korçës. si një nga thesaret e dramaturgjise botërore. si zogjtë ju fluturuat mbi prushin epshor të pasioneve donit të ngroheshit.vleresuar nga kritika. por theksojne se rituali Çehoviane nuk ngjitet më lart se e zakonshmja dhe nuk shkëputet prej saj si në teatrin e antikitetit ose tek Rilindja. artit të tij.. atë që ish virgjëresha. . Në Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë në Universitetin e Tiranës. nata ka vesh. i gjallë dhe shumëdimensional. të shumta si ngjyrat.përmes teknikës të aktorit. po aq ekploruese per mitin e ritualin e saj. vunë gurë. të frymëzuar nga bekgraundet e teatrit fiziksi një drejtim i guximshëm. siç humbet dhe drita vesën dhe e gjen mëngjesin tjetër. shprishej porsi plisi i kumit. s’bëj dot pa ty. *R e gjisor -Tiranë. disa poezi të tij. Ooo. hidhnin gurin të qëllonin.Vendi specifik skenik i veprimit .një model kompleks me një strukturë të veçantëinterpretojne studiuesit. Dhe ne ketë kontekst.E diel. përgjithmonë me ndryshimin e stinëve.Ai është sot zëri i regjise dhe dizajnit avanguard të teatrit bashkëkohor që falë estetikës së tij. ky ritual Çehovian pasuroi gjuhen e teatrit.Dashuri Ish një vajzë e ish një djalë. tempulli per njerëzit e qytetërimit të tanishëm. Po keshtu. moderne ne zberthimin e domethienies mitologjike të arektipit ne kontëkstin bashkohor. Referohemi sonetave ShekspirianeBerlin Asambel. s’të duuaa. Autori është ndarë nga jeta pak ditë më parë.. *** Lirikat e majit (Tiranë. dhe si ndodh zakonisht pas vdekjes. 1981) Të dashurova ty (Tiranë. *** S’rri dot me ty. Lituanezi Oskaras Koršunovas ( fitues i çmimit të regjisoreve të rinj ne festivalin Europian të teatrit) me “Romeo Xhuljeta “apo i “Troilus dhe Kresida” nga Declan Donnaellan. 2004) Poezi të zgjedhura (Tiranë. dita ka sy. Më 1990 emërohet në departamentin e talenteve të reja pranë Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë (Tiranë). po Shkumbini i madh me valë i kish ndarë e s’i bashkonte. konsiderohet si një baba i teatrit eksperimental bashkohor. Zgjatën duar.Teatri laborator).dhe ky Makbeth mu duk se ne rembat e tij kish gjak ballkanik. që revolucionarizoi teatrin. Mitologjia e Çehovit ka veti të tjera. kulturën. Dramaturgjia Çehoviane.e temperuar per të treguar se tmerret e luftës se Trojes jane larg perfundimit. E humbisnin të dy shpresën e shpresonin prap më tepër. Ai ka një marrëdhënie unike me fjalët:: Bob ndryshon vlerat dhe formave të fjalëve. kontributin e tij ne pasurimin e interpretimit aktresk ne aspektin e memorjes afektive(emocionale) mbështetur mbi fondamentin e metodologjise se Stanislavksit (ku u edukuan mjaf e mjaf aktore të fashem hollivudiane. ku po vjen dhe m’e vona. zbulimi i arketipit tek Medea. flurorja. atë që ish moll’ e sherrit e pelë e harbimeve tona. Një çast lumi s’ish më lumë mes dy brigjeve të mallit dhe u bind e ra në gjumë dhe u hap e fjeti zallit.

Zogu kur mori fuqinë e pushoi. Lumë dhe Starovë. Nuk është thjesht një njeri që përcjell urdhra. që i dallon shumë prirje. sikurse na urdhëron nderi historik e zyrtar ose do të shuhemi e do të humbasim nga faqja e dheut një herë e për gjithë jetën. sot nuk ishim si ishim dje. kur ishte dikur nënprefekt i Delvinës kish shpëtuar fshatarët e Vurgut nga reprezaljet turke. e pa pension të sigurt. Interesant janë kujtimet dhe mënyra sesi ai mundet të kryejë detyrën e vet. që e vizitoi në atë kohë Shqipërinë Justin Godart.HISTORI P E diel. Shumë vite më vonë do të shkruajë.. teksa sillte ndërmend atë bilanc ta palodhshëm përpjekjesh për jetën e vet.. thjesht prej ndihmës ndaj një komuniteti armen. është vetë mesazhi i tyre që nuk harron të na kujtojë. Nëse do të lexosh fjalimet e tij në parlament. Të kuptohet rëndësia e postit të vet. etj. as me mallkimet e gjyshërve e të stërnipërve tanë.. kujtimet. qëllimi i tyre sishte vetëm ceremonia për Avni Rustemin por edhe përgatitja e revolucionit. ku i duhet të administrojë veç kaosit edhe të gjithë gjërat pavoli që e rrethojnë. por e shpëton një oficer grek minoritar. kohë kur do të ndërronte përfundimisht jetën. por në një prej tyre prej politikës së vet. ai si shumë patriotë të tjerë. Sot kemi detyra zyrtare e shtetërore. falë ndihmës modeste të familjes. ai mëton për drejtësi. Dhe. Shkëlqesia e tij edhe nga një tjetër realitet është i nderuar. Sëmundje. kurse austriakëve do tu tregojë shpesh vendin. deri ku arrinte atëherë autoriteti i qeverisë së parë shqiptare. Kjo është një fjalë e mbajtur më 14 shtator të vitit 1924. Detyrohet i hap me forcë dhe ata i syrgjynos. vigjilencë ndaj zhvillimeve ndërkombëtare dhe më e veçanta është se problemin shqiptar e shikon shpesh të lidhur me zhvillimet. por këtë herë si i pa punë. Kurveleshit e Çamërisë. U emërua prefekt në disa vende aziatike. që do të përshkruhet edhe nga politikani frëng. shërben me zotësi edhe nën qeverinë e Vidit. Lypset të mos gogëzijmë me andrat e kllapisë e të aspiracioneve. Qëndroni si miq e mos e zemëroni popullin. ku ndodhej populli shqiptar si edhe të vihej para përgjegjësisë qeveria e kryesuar nga Zogu si shkaktare e këtij mjerimi?! Skishte më kohë. Presidenca dhe subjektet e tjera janë gjithnjë e më indiferente. të tillë si Sulejman Luzati. zyrtari i qeverive të para shqiptare endej i papunë. Varfëria mbisundon kudo. në varg me të tjerët që do e ndjekin më pas. Vite më vonë. “Jo. Në fakt. biseduam gjerë e gjatë dhe vendosëm të shkonim në çetën e Bajo Topullit. “Na shpëtoi patrioti i vjetër Sulejman Luzati. Parashikimi i zyrtarit me origjinë shqiptare nuk do ishte i kotë: Kur mbaroi shkollën veç aftësive të shumta dhe lëndëve që kish nxënë njihte veç sh- .”. mbetën në dosje në Presidencë prej indiferencës së autoriteteve shqiptare. Në analet e kohës përmendet se është në aktivitet me komunitetin e patriotëve stambollinj. se nuk do ta keni të lehtë daljen që këtej” .. me origjinë shqiptare. që nuk zgjat shumë. si refleks i kësaj situate:”Pra lypset që burrat e shtetit tonë ta zhbirojnë thelbin e sëmundjes para se të bëhet gangrenë. Një mjerim e kobë që nuk do të pastrohet as me skreditimet që do të ulërijnë nga bota mbarë. vende ku do të shërbejë për tre vjet që nga viti 1908 deri më 1911. shpërndarë në të gjithë hapësirat e saj. Pinjolli i pasur do e marri përgjigjen nga njerëzit. Një vit më vonë. pak herë u morën parasysh. vëmendje ndaj presioneve të huaja etj. Dhe. Për herë të fundit përmendet zyrtarisht kur me një grup deputetësh ia drejtua Asamblesë me një letër më 28 Shkurt 1925 ku kërkonin që Asambleja të merrte në shqyrtim gjendjen ekonomike. Ngre problemin e Kosovës dhe Çamërisë shpesh. Me një vetëdije patrioti.20. I duhet të luftojë shumë për të mbajtur rregullin në qytet pas pushtimit grek duke i shërbyer deri në fund qeverisë së Vlorës. Të kujtojmë janë vitet më kaotike shqiptare. në lëvizjet për demokraci por dhe në jetën e brishtë parlamentare shqiptare të dekadave të para të shekullit XX. Prandaj në ballë të rrezikut të ekzistencës sonë do ti plotësojmë detyrat me gjakun tonë. Kjo punë do të bënte ta shikonte realisht edhe sesi po funksiononte ajo në muzgun e vet. apelet e Luzatit dhe të tjerëve drejtuar miqve të tij të qeverisë shkojnë kot. Kështu do të vazhdojë në vite derisa mbaron lufta dhe ai është nënprefekt i Peqinit. por përpiqet të administrojë profesionalisht. Ashtu si mund të merret me mënd. sot kemi një Shqipëri të piramiduar me një indipendencë të vërtetuar nga e gjithë bota. i cili më së fundi mund të rezultojë edhe ndonjë komplikacion…”. ska më kohë. subjekti i shkrimit tonë. i rrethuar nga një respekt i njerëzve të tij dhe nga kujtimi i miqve të vet. Vetëdije shtetari. mesazhet e të cilit do të ishin edhe në kohët e sotme. të mendohemi si njerëz shteti gjerë e gjatë ata që kanë marrë përsipër fatin e shtetit e të kombit që ti bëjnë ballë çdo eventualiteti që do të na kërcënohet. arabishten. Papunësi. Në Berat. që në vitet më pas do të kujtohet për mesazhet e saj emancipuese. Sulejmani arratiset një moment. Dervish Hima. që nuk e votojnë. e kështu pas disa ditëve shkuam pa na diktuar…”. Gazeta “Demokratia”. ndihmë për të varfrit. Sikurse thonë filozofët. duke mos i lënë të marrin bereqetin e njerëzve. që i thotë në vesh eprorit të vet se “prifti”. Pasi po e harrove të shkuarën je i destinuar të bësh keq dhe të ardhmen. të kujton dhe sot e kësaj dite se çfarë ishte dinjiteti për vendin tënd. Anipse. sepse sot jemi shtet më vete. Kontributi e bën që të jetë në Asamblenë Kushtetuese më 27 dhjetor 1923 dhe qëndroi deri në fund kur u vra Avni Rustemi. Në prag të pavarësisë në vitin 1912 në bashkëpunim Në fillimet e tij Në të ritë e vet. se përndryshe në nji ditë të zezë do të ndodhemi në ballë të mjerimit e të ekzistencës sonë. Koha e pamëshirë por dhe indiferenca e pushtetarëve të dy anëve për ta duket vrastare. Ahmet Zogu nuk do ta falte politikanin e vjetër për kritikat e tij.Luzati. që nuk do të fusë përçarje. ku heq në shenjë proteste flamurin italian. nënprefekt i Tetovës. pasi la kutin sesi duhet të ishte një shqiptar i mirë. Në vitin 20 kthehet sërish si nënprefekt në Tepelenës por arrestohet nga italianët dhe përfundon në Sazan…Myfit Libohova i sjell probleme kur është nënprefekt në Libohovë. edhe turqishten. nënprefekti Luzati do ti përgjigjet pa frikë komandantit pushtues: “Luftën e keni me turqit e jo me ne. por edhe si personazh që kontribuonte ndryshe për shtetin e sapongritur shqiptar.”. Sulejmani ishte shkolluar në “Zosimean” e Janinës. Gjithsesi. ulur) vazhdojnë që nga dokumentet në arkivat. Në fakt. Në Krujë do të punojë për arsimin me ndihmën e Luigj Gurakuqit dhe Sali Nivicës. i cili do ta ndihte shpesh në momentet më të rënda të rinisë së vet. Referencat për të Fan Noli qipes. ishte një emër shumë i njohur në pushtetin lokal. diplomatët. si pak të tjerë. ky personazh. Kur “Tepelena pushtohet me forcën e shpatës dhe në emër të mbretit të Greqisë”.Frashëri shkruan…”Duke parë se jeta jonë ishte në rrezik u mblodhëm me shokët që ishin me të njëjtin mendim ku bënte pjesë edhe Sulejman Luzati. i cili ka pushtuar Jugun e Shqipërisë urdhëron të ekzekutohej. ndërsa në fokus po dalin gjithnjë e më shumë ata që e përçmuan vendin. kur është në Tetovë dhe i bashkohet çetës së Bajo Topullit. do të mbyllte sytë më 28 janar 1828. ndërsa dëshmi për të do të vinë deri në dekadat e vonëta të shekullit XX. mes tyre vëllezërit Frashëri. kurse Valiu i Janinës do e ndihmoj djalin jetim. shkruan diku. duket se mësimi i patriotëve sështë marrë shumë parasysh sa duhet për zhvillimin tonë kombëtar. më vonë në Kërçovë. por edhe vizionari. Por. Për këtë qëllim. U emërua nënprefekt në Tetovë. Peqin. pa mëshirë. kërkon kujdes për gjindjen e varfër. Duhet përmendur kontributi i tij i jashtëzakonshëm. që po valojnë e tymëzojnë andej-këndej në botën politike.. në një organizim lokal në Luzat. kurse bashkëvendasit e tij do ta vendosin si qytetarin e nderit të qytetit të Tepelenës. Në rastin tonë mesazhet që përçuan patriotët e fillimit të shtetit shqiptar.Me vrasjen e kolegut të tyre 26 deputetë demokratë me në krye Fan Nolin bashkë me ta dhe Sulejman Luzati u grumbulluan në Vlorë për ceremoninë e varrimit të Avni Rustemit. kur ata largohen. Dhe. plaku patriot. Gjithsesi kontributi i tij lidhej fillimisht me detyrën dhe nderin profesional. Në rastin tonë. Sipas mënyrës së vet.. ku janë të dy pjesëtarë të një klubi kundër xhonturqve. (pasi këta të fundit i dërguan një përfaqësi që të largoheshin). z. Është nga të parët që e kupton se gjërat nuk shkojnë ashtu si vazhdon Noli. siç do të shprehen grekët. kurse Sulejmani fiton prej tyre në Asamblenë e kohës. Për 100-vjetorin e Pavarësisë. dhe rrugëzgjidhje nga vetë shqiptarët për problemet e tyre. Kjo gjendje zgjati deri më janar të vitit 1928. Deputeti Sulejman Luzati ( I pesti nga e djathta. Në Kosovë punon dhe bashkëpunon shumë me Hoxhë Kadrinë (Në parlament harton kërkesën për kurimin e tij jashtë vendit). i sulmon grekët. Të dhënat i kemi falë një pune kërkimore të lavdërueshme që ka bërë i ndjeri Myfit Kaziu dhe që mund të thuhet se mbajti gjallë kujtimin e tij përmes botimeve dhe takimeve me njerëz që e njihnin ende në të gjallë në dekadat e mesit të shekullit XX. Lypset pra.. Në Serbi po përpunohet katrahura. do të nderohej për 50-vjetorin e Pavarësisë. globalizmi dhe indiferenca kombëtare po shuajnë pa mëshirë kujtimin e aradhave të tëra të patriotëve shqiptarë. ai strehoi çetën e studentëve shqiptarë të arratisur nga Selaniku e Manastiri nëpërmjet Korfuzit (me në krye Bajo Topullin) dhe organizoi bashkërendimin e saj me çetat e tjera që vepronin në zonën e Delvinës . është një nga personazhet që organizon kryengritjen e përgjithshme në Jug. ai. Patrioti Sh. Berat dhe Gjirokastër. Ky është një nga kontributet e tij. të studionte në Shkollën e Lartë të Mylqies (Administratës) në Stamboll. që shkon që nga diskutimet por edhe shkrimet e shumta në shtypin e kohës. duke parë gjendjen e mjerueshme të fshatarëve i kërkon bejlerëve vrionas Sami e Qemal Vrioni të hapin depot për të uriturit. që nuk rreshtin të dekorojnë lloj-lloj individësh me kontribute hipotetike. Edhe pse vërtetësia e tyre është provuar prej vetë personazheve që i kumtuan. që ndodhin në Ballkan dhe më gjerë. barazi. një kumt për të ardhmen. Bashkohet me Revolucionin Borgjez dhe Fan Noli e përmend me respekt dhe si shpresë për kauzën e tij:” Ka shumë patriotë të tjerë që janë bashkuar me ne. frëngjishten dhe anglishten. Sulejman Delvina. një nga organizatorët e Revolucionit të Qershorit. PATRIOTËT Në përkujtim të njerëzve të Pavarësisë shqiptare T eksa historia e sotme hesht shpesh e më shpesh për patri otët shqiptarë. thotë në një moment të vështirë Sejfi Vllamasi në kujtimet e veta. por tashmë si nënprefekt në qytetet e vogla të hapësirës shqiptare. Këtu është qyteti i Ali Pashës dhe i thonë Shqipëri. Në përbërje të Demokratëve që përbënin Opozitën u largua dhe mori pjesë në organizimin e revolucionit të Qershorit….”. sikletet nuk kanë të sosur. nga zhvillimet tona politike-sociale... Në vitin 1913. patrioti Sulejman Luzati do të ishte një nga zyrtarët lokalë të Perandorisë turke. karriera e tij vazhdon përgjatë viteve 1912-1913 si nënprefekt në Kavajë. Sulejman Luzati do kujtohej jo vetëm si një nga njerëzit kryesorë të Revolucionit të Qershorit. virtyti paragjykues për njerëzit të shtetit është një nevojë e domosdoshme. se kjo foshnjë në djep pa fuqi nuk mund ti qëndrojë më tepër kësaj gjendje të pezullt e këtij anormaliteti politik. 27 prill 2014 Ndërsa vitet kalojnë. nuk do ta harronte këtë personazh që kishte dhënë aq shumë për pavarësinë e vendit me një obituar të nderuar dhe një poezi. apostujt. Ndaj ia vlen të sjellim për publikun një patriot. në mars të vitit 1925. Krujë. Për patriotin Sulejman Luzati dhe ata që bënë Revolucionin e Qershorit ‘24 me patriotët e tjerë nga Delvina. por ai vazhdoi të punonte. Në kohën e autoritetit austro-hungarez nuk pranon askurrë ndërhyrjet e tyre. ndaj në moshë të thyer. Sulejman Luzati. por edhe të madhin Hoxha Tahsini dhe Ismail Qemalin. ku sot tundemi e lëkundemi pa mos çarë kryet aspak për ngjarjet. Dhe. ai e pëson për vete …Do endet gjatë në Stamboll. duhet të kujtojmë se është nënprefekt në një hapësirë të vogël. nga largësia e kohës. greqishten. tashmë teksa i afrohej pleqërisë do të provonte në kurriz mllefin e atij që do sundonte skakierën politike shqiptare për vite me radhë. të njohin lëngatën e ashtu të bëjnë operacion si operatorë të shkencës së re sa më parë. Të kujtosh kishte qenë edhe vetë pjesë e administratës turke. si një patriot i rreshtit të parë. Ben Andoni Në vitet e punës Për kontributin e vet u caktua menjëherë nga qeveria e Vlorës si nënprefekt i Tepelenës. Këtu i bëjnë atentatin e parë dhe e plagosin. ska rëndësi. Në fakt. Ismail Qemali dhe shqiptarët e ndihmojnë të kthehet sërish në punë. Komandanti grek. Sulejman Luzati etj. por tashmë si luftëtar i thjeshtë.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful