You are on page 1of 3

DRUTVENI POKRETI

Najeda i najjednostavnija definicija socijalnih pokreta je da se radi o kolektivnim,


organizovanim pokuajima drutvene promjene.injenica je da su subjekti, nosioci
drutvenih pokreta velike drutvene grupe kao to su klasne, nacionalne, rasne, religijske,
rodne i sl. Pri tome se naravno ne pretpostavlja da se svi pripadnici datog kolektiva
identifikuju sa tim pokretom- npr. da se itavo radnitvo angauje u ili pak slae sa ciljevima
radnikog pokreta.
Kada je rije o drutvenim promjenama, tenja za njima je jedna od najbitnijih karakteristika
drutvenih pokreta. Da bi pokreti mogli da ostvare odn. sprijee odreene drutvene
promene, neophodno je da imaju odreene karakteristike koje bi to omogudile.
Prouavajudi drutvene pokrete, teoretiari i istraivai polaze sa razliitih
stanovita. Ove pristupe moemo najprije razlikovati na osnovu sociolokih teorija u okviru
kojih oni analiziraju, sistematizuju i pojanjavaju fenomen drutvenih pokreta. Prvi takav
jedan pristup je nastao u okviru ranog simbolikog interakcionizma. Drugi znaajni pristup je
razvio Nil Smelser (Neil Smelser) i to u okviru funkcionalistike paradigme. Sljededi pristup
razvio se u okviru teorije mobilizacije resursa i teorije politikih ansi, koje imaju mnoge
dodirne take. . Sljededi znaajan pristup se razvio u okviru novijeg simbolikog
interakcionizma, koji nastaje kao reakcija na nedostatke prethodnog pravca.
Jo jedno od nejasnih pitanja vezanih za fenomen drutvenih pokreta je kada se oni zapravo
pojavljuju. Da li se npr. reformacija, koja zapoinje sa Luterovim objavljivanjem 97 teza na
crkvi u Vutembergu 1517. godine moe nazvati drutvenim pokretom, bududi da je pradena
masovnodu, razliitim oblicima politikog aktivizma i radikalizma, i imala je nesumnjive i
dalekosene drutvene i politike posledice. Takoer, izazvala je i pojavu kontrareformacije,
kao svojevrsnog kontrapokreta Katolike crkve, koja je na taj nain eljela da povrati
legitimitet svojoj poljuljanoj modi na starom kontinentu.

Vedina teoretiara/ki pak smatra da se o socijalnim pokretima moe govoriti tek od epohe
moderne, jer se tek sa usponom modernog drutva javljaju preduslovi koji omogudavaju ovaj
oblik kolektivne akcije. Vedina navodi vanost irenja pismenosti, tampe, razvoj
parlamentarizma, kapitalizma, proleterizaciju kao pojave i procese koji su doprineli pojavi
drutvenih pokreta kao specifine politike forme. Ove tvrdnje se mogu potkrepiti i
injenicom da je sam termin drutveni pokret uveden u nauku 1850. godine, sa knjigom
Lorenca fon tajna Historija drutvenog pokreta u Francuskoj od 1789. do naih dana.





Neki primjeri drutvenih organizacija

Radniki pokret

Djelovanje radnikog pokreta je obiljeilo politiku istoriju XIX i XX veka, a po svojoj strukturi,
nainu organizovanja i djelovanja on spada u tzv. klasine pokrete. Svoj bujan i dramatian
razvoj pokret je imao u zemljama u kojima je dolo do naglog kapitalistikog razvoja u XIX
vijeku, i imao je razliite oblike dolijevanja u zavisnosti od ekonomskih i politikih
odnosa. Karakteristike i oblike delovanja radnikog pokreta je teko jezgrovito prikazati
bududi da je, kako primeduju Fantasia i Stepan-Norris, re o fluidnoj formaciji, koja se
produkuje i reprodukuje relaciono, na kontinuumu izmeu direktne akcije i
institucionalizirane modi, izmeu demokratije i birokratije.
Uzroci nastanka radnikog pokreta lee u zakonitostima kapitalistikog sistema, koji s jedne
strane, stvara ogromna bogatstva i dobit, a s druge strane, bijedu i deprivaciju. Trgajudi ljude
iz dosadanjih okvira rada i ivota, nemilosrdno ih izlae zakonima trita i robno-novane
privrede, i pretvara u robu u kojoj je ovek samo puko sredstvo proizvodnje dobara i
akumulacije kapitala. U periodu ekspanzije kapitalizma, radnika nadnica je bila dovoljna
samo da pokrije osnovni egzistencijalni minimum neophodan da radnik reprodukuje svoju
radnu snagu, uede u politikom ivotu je bilo ogranieno uvoenjem visokog izbornog
cenza, odn.poreza koje je svako morao da plati da bi ostvario birako pravo, a trajkovi i
svaki oblici javnog okupljanja radnitva su bili nezakoniti.



enski pokret


Mnogi teoretiari istiu da je enski pokret jedan od najtrajnijih i najuspjenijih drutvenih
pokreta. Na to ukazuje sama injenica da je ovaj pokret utjecao na nain na koji posmatramo
samo moderno drutvo[38], na redefinisanje pojmova i ideja klasine politike, i to se u
dugom periodu svog aktivizma nije angaovao samo oko gender pitanja, ved je uzimao veliko
uede i u mirovnim inicijativama, borbama protiv rasizma, kolonijalizma, socijalne nepravde,
represije, unitenja ivotne okoline i sl. Nezavisno od razliitih politikih ciljeva i strategija,
pokret se bazirao na mobilizaciji ena kao politikoj strategiji, i omogudio im da prepoznaju
represivnost postojedih rodnih odnosa i dao im snagu da se suoe sa ogranienjima koja su
im nametnuta od strane tradicionalnih drutvenih uloga.
Na osnovu karakteristika i etapa razvoja kroz koji je proao, enski pokret spada i u stare-
klasine i u nove-alternativne pokrete. Zaetke pokreta nalazimo u XVIII vijeku, kada se sa
irenjem prosvjetiteljskih i liberalnih ideja postavlja i pitanje da li se principi razuma,
jednakosti, linih i graanskih prava, na kojima se tei graditi moderno drutvo, odnose i na
ene. To je jasno istaknuto u spisima Meri Volstonkraft i Olimpije de Gru, koje polazedi od
prosvjetiteljskog optimizma, vjere u ljudski razum i slobodu tee da se ovi principi primijene i
na enski rod, pa se ene, voene tim idejama, mobiliu radi ostvarivanja tih ciljeva. U svojoj
Deklaraciji o pravima ene i graanke napisanoj dve godine posle Deklaracije o pravima
oveka i graanina iz Francuske Revolucije, Olimpija de Gru navodi da nastanak svakog
suvereniteta poiva na naciji koja nije nita drugo do ujedinjavanje mukarca i ene, ena
ima pravo da stane na gubilite; u istoj meri, ona mora imati i pravo da stane na govornicu i
dr.
Ekoloki pokret

Ekoloki pokret nastaje u opoziciji prema bazinoj logici modernog drutva, koja poiva na
neogranienoj akumulaciji profita, industrijskog i tehno-tehnolokog rasta, ak i po
cenu unitenja ivotne sredine, a samim tim i egzistencije ovjeka i drugih ivih bia. Pokret
podravaju milioni ljudi, i on uiva veliko poverenje graana/ki irom sveta, koji, kao to
istraivanja pokazuju, imaju veliko povjerenje u ono to pokret govori i radi, a vrlo malo
poverenja o ono to vlade govore i rade kada je rije o ekolokim pitanjima. Pokret doivljava
naglu ekspanziju ezdesetih godina prolog veka zajedno sa drugim, alternativnim pokretima,
iako njegove zaetke moemo nai u XIX veku, kada se javljaju protoekoloki pokreti kao to
su konzervacionistiki i pokreti ouvanja prirode (Conservation and Preservation Movement).
ezdesetih godina prolog vijeka, ekoloki pokret dobija novi zamah pojavom knjige Rejel
Karson (Rachel Carosn) Nemo prolee (Silent Spring) 1962. koja je postala bestseler. Ubrzo
dolazi do odravanja protestnih asova posveenih zatiti prirode u amerikim kolama i
univerzitetima, organizuju se ekoloki protesti i mitinzi, i formiraju brojne ekoloke grupe,
kao to su: Fond za odbranu okoline (Environmental Defense Fund), Prijatelji zemlje (Friends
of the Earth), Zeleni mir (Greenpeace).



Izvor : http://www.ffuis.edu.ba/media/attachments/2013/05/24/Drutveni_pokreti.doc.

Mr Zlatiborka Popov- Mominovid