You are on page 1of 13

1

TRKYE BYOYAKIT POTANSYEL VE SON GELMELER


Filiz KARAOSMANOLU
T Kimya Mhendislii Blm


ZET
Biyoyaktlar yenilenebilir, evre dostu, lkelerin sosyo-ekonomik geliimi, kaynak
eitlilii ve arz gvenlii iin nemli, s, g ve alternatif motor yakt olarak
kullanma uygun nitelikte alternatif yaktlardr. Enerji kaynaklar iinde en byk
teknik potansiyeline sahip biyoktleden elde edilen sv-kat-gaz biyoyaktlarn
uygulamalar hzla artmaktadr. Bu almada, biyoyakt teknolojisi ksaca
tantlmakta; biyoelektrik retimi bilgileri verilerek, lkemiz iin nemli biyoyaktlar
(biyodizel, biyoetanol, biyogaz) potansiyel ve gelecekleri alarndan
deerlendirilmektedir.

GR
Yenilenebilir enerji kaynaklar:gne, rzgar, biyoktle, su gc (hidrolik enerji,
jeotermal enerji, deniz enerjisi (dalga enerjisi, scaklk gradyent enerjisi, aknt enerjisi
ve gel-git enerjisi)) eklinde snflandrlmaktadr.Yenilenebilir enerji kaynaklarnn
dnya enerji talebi iindeki gelecekteki konumlar ekil 1de verilmektedir. ekilden
grld gibi, Uluslararas Enerji Ajans tarafndan yaplan almaya gre, 2000-
2030 yllar arasnda fosil enerji kaynaklarnn paynn % 85, petrol ve doalgazn
paynn ise %60 seviyelerinde olaca ngrlmektedir. Yenilenebilir enerji pay % 15
dzeyinde olacaktr. Bir baka deyile fosil-yenilenebilir enerji birlikte, fosil enerji
byk pay ile yan yana bulunacaktr (1).Yenilenebilir enerjinin pay, kaynaklar
zengin ve hzla programlarn uygulamaya alan lkelerde daha yksek oranlara
ulaabilir.




2


ekil 1. Dnya Enerji Talebi ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklar (Yl-MTEP) (1).

2004 ylnda lkemizde genel enerji tketimi 87.8 MTEP(Milyon Ton Edeer Petrol),
yerli birincil enerji kaynaklar retimi 25.2 MTEP eklinde gereklemi ve enerji
talebinin %72si ithalat ile salanmtr. Genel enerji tketimi paylar; %38 petrol, %27
kmr, %23 doalgaz ve %12 yenilenebilir enerji kaynaklardr. Yenilenebilir enerji
kaynaklar kullanmnn %57.2sini biyoktle, % 30.2sini hidrolik ve %12sini dier
yenilenebilir (rzgar, gne, jeotermal) kaynaklar oluturmaktadr. Enerji talep
artnn, herhangi bir tedbir alnmad takdirde, 2020 ylnda ancak %22sinin yerli
retimle karlanabilecei beklenmekte ve arz-talep projeksiyonlar, artan enerji
talebimizin mevcut-bilinen yerli kaynaklarmz ile karlanamayacan ortaya
koymaktadr(2).

Yenilenebilir enerji kaynaklar iinde en byk teknik potansiyele, biyoktle sahiptir
ve biyoyakt teknolojisi kapsamnda, bu kaynaklar dorudan veya dnm rnleri
ile deerlendirilebilmektedir. Bu almada biyoyakt teknolojisi ile uygulamada ne
km biyoyaktlarn genel hatlar ile sunulmas ve biyoyaktlarn lkemiz
potansiyellerinin irdelenmesi hedeflenmitir.


Kmr
Petrol
Gaz
Dier Yenilenebilir
Nkleer
Hidrolik
0
2 000
4 000
6 000
8 000
10 000
12 000
14 000
16 000
18 000
1970 1980 1990 2000 2010 2020 2030

1971
3

BYOYAKIT TEKNOLOJS(1)
Hammaddeleri bitkisel ve hayvansal kkenli, yenilenebilen kaynaklar olan; baz
istisnalar hari genellikle sentetikleri, toksinleri ya da dier bir deyile evreye zarar
veren maddeleri iermeyen, gda ve yem dndaki rnler, Biyokkenli Endstriyel
rnler olarak tanmlanmaktadr. Biyokkenli rn fotosentez kaynakldr; bitkiler
fotosentez ile yaayan-canl karbonu (biyolojik karbon) depolarlar.Canl karbondan
biyoteknoloji ile yeil rnlerin eldesi, endstrinin zerinde en ok aratrma ve
teknoloji gelitirme almalar yaplan, hzla byyen alandr. nsanolunun
kulland en eski biyokkenli rn hint tohumu ya (castorbean oil) olup, Msrllar
bu bitkisel ya lambalarda aydnlatma yakt olarak kullanmlardr. Bir baka
deyile, bilinen en eski alternatif sv yakt hint tohumu yadr.

Biyokkenli endstriyel rnler; Biyomalzemeler, Biyoyaktlar ve Biyokimyasallar
olarak snflandrlmaktadr. Biyornler yakt ve ilgili sektrlerine (otomotiv, yalama
ya gibi) girdi salayacak niteliktedir. 21. Yzyl Biyoteknoloji Yzyl olarak eitli
evrelerce tanmlanmakta ve biyorafine uygulamalar kapsamnda biyornlerin ve
bylece biyoyaktlarn giderek artan oranlarda yaammzda yer alaca
ngrlmektedir. Biyoktle enerji teknolojisi kapsamnda; odun (enerji ormanlar,
aa artklar), yal tohum bitkileri (ayiek, kolza, soya, aspir, pamuk, v.b), karbo-
hidrat bitkileri (patates, buday, msr, pancar, eker kam, v.b), elyaf bitkileri
(keten, kenaf, kenevir, sorgum,vb.), bitkisel artklar (dal, sap, saman, kk, kabuk v.b),
hayvansal atklar ile ehirsel ve endstriyel atklar deerlendirilmektedir.

Biyoktle yenilenebilir, her yerde yetitirilebilen, sosyo-ekonomik gelime salayan,
evre dostu, elektrik retilebilen, tatlar iin yakt elde edilebilen stratejik bir enerji
kaynadr. Biyoktle dorudan yaklarak veya eitli srelerle yakt kalitesi
arttrlp, mevcut yaktlara edeer zelliklerde alternatif biyoyaktlar (kolay tanabilir,
depolanabilir ve kullanlabilir yaktlar) retilerek enerji teknolojisinde
deerlendirilmektedir. Biyoktleden; fiziksel sreler (boyut kltme-krma ve
tme, kurutma, filtrasyon, ekstraksiyon ve biriketleme) ve dnm sreleri
(biyokimyasal ve termokimyasal sreler) ile pek ok sv, kat veya gaz biyoyakt
elde edilmektedir. ekil 2de biyoktle kaynaklar, biyoktle dnm sreleri ve
4
biyoyaktlar gsterilmektedir. Dnya genelinde ticari uygulamalarda ne kan
biyoyaktlar: biyodizel, biyoetanol ve biyogaz eklindedir.
5




Yal Tohum Bitkileri
ekerli Bitkiler
Niastal Bitkiler
Enerji Bitkileri
Enerji Ormancl
Aalar
Orman Atklar
Saman
ehirsel ve
Endstriyel Atklar
Organik Atklar
Bakteriler - Algler
Atk Yemeklik Yalar
Esterifikasyon
Hidroliz / Fermantasyon
Gazlatrma
Piroliz
Karbonizasyon
Metanasyon
Fotofermentasyon
Biyodizel
Etanol
FT Benzini
Dimetil Eter
Metanol
FT Motorini
Hidrojen
Biyo-Oil
Biyohidrojen
Odun Kmr
Biyometan-Biyogaz
ekil 2. Biyoyakt Teknolojisi (1).
Biyoyaktlar Biyoktle
Dnm Teknolojileri
Biyoktle
Kaynaklar
6
BYOKTLE YAKILMASI
Biyoktleden s ve/veya elektrik yakma (geleneksel ve endstriyel yntemler) ve
dolayl yakma yntemleri ile elde edilmektedir. Biyobiriket, biyopelet, biyo-oil ve
biyogaz gibi yaktlardan s ve/veya elektrik eldesi mmkndr.Biyoktle tek bana
veya kmr ile birlikte yakt olarak kullanlabilir. En ok maliyeti dk Biyoktle-
Kmr Birlikte Dorudan Yakma Teknolojisi tercih edilmektedir. Dolayl Biyoktle-
Kmr Yakma Teknolojisi ile biyoktle nce gazlatrlmakta (Biyoktleden Gaz
Yakt retimi:BTG), gaz rn temizlenip, yaklarak biyoelektrik retilmektedir. Ayrca
biyoktle, dorudan veya dnm rnlerinin kullanm ile, kojenerasyon-
trijenerasyon teknolojisinde deerlendirilebilmektedir. 2004 ylnda yenilenebilir enerji
kaynakl dnya g retimi 160 GW deeri ile toplam dnya gcnn %4ne
ulamtr. Bu deerin 39 GW biyoktle kaynakldr. Ayn yl, biyoktle scak su ile
evsel snmada 220 GWth deerinde kullanlmtr.Avrupa Birlii Eyll 2001
tarihinde, yenilenebilir kaynaklardan elektrik retimi ynergesini (COM 2001/77/EC)
kabul etti. Bu ynerge kapsamnda:
2010 ylnda elektrik enerjisinin %22sinin yenilenebilir kaynaklardan
salanmas
Yeil elektrik retiminin artmas ile, 2010 ylnda toplam enerji retimi iinde
yenilenebilir enerji kaynaklar paynn %12ye ulatrlmas
Yeil elektrik retiminin artmas ile, sera gaz emisyonlarnn azaltlmas ve
Kyoto Protokoluna uyumun gerekletirilmesi hedeflenmitir.
Trkiye bu ynergeye uyacan, Avrupa Birlii Mktesebatnn stlenilmesine likin
Trkiye Ulusal Programnda beyan etmitir.Ulusal Programn uygulanmas iin yasal
almalar yrtlm ve halen srdrlmektedir. Yenilenebilir Enerji Kaynaklarnn
(YEK) Elektrik Enerjisi retimi Amal Kullanmna likin Kanun; yaygn ismi ile
Yenilenebilir Enerji Kanunu, 10 Mays 2005 tarihinde TBMMde kabul edildi. Kanun,
yenilenebilir enerji kaynak alanlarnn korunmas, bu kaynaklardan elde edilen
elektrik enerjisinin belgelendirilmesi ve bu kaynaklarn kullanmna ilikin usul ve
esaslar kapsamaktadr. Bu kapsamda, gne, rzgar, biyoktle ve su
kaynaklarmzdan lisansl elektrik reten, i ve uluslararas piyasalarda alm-satm-
takip yapabilecek, EPDK tarafndan verilecek Yenilenebilir Enerji Kaynak Belgesi-
YEK Belgesi sahibi tzel kiiler, temiz-yeil elektrik retim miktarlarn, ETKB
projeksiyonlar erevesinde belirleyecek ve perakende sat lisans sahibi tzel
kiiler de EPDK tarafndan yaynlanan miktarlarda yeil elektrik satn alacaklardr.
7
Kanun ile, kendi ihtiyalarn karlamak zere elektrik retecek (En fazla 1000
kW)gerek ve tzel kiiler iin, DS ve EEden bedelsiz etd-proje-planlama gibi
hizmetleri alma destei ve Bakanlar Kurulu karar ile teviklerden yararlanabilme
olana domutur. Bu destek ve tevik uygulamasnn tarmsal alanlarmzda,
yerinde retim-kullanm amal olarak, yrenin biyoktle kaynaklarna dayal
biyoelektrik retimi iin planlamas, biyoktlenin dier temiz kaynaklarla birlikte
deerlendirilmesi yararl olacaktr. Biyoelektrik retimi iin deerlendirilebilecek atk
ve enerji ormancl potansiyeli lkemizde mevcuttur(1).

Trkiye 2003 yl elektrik retiminde (Doalgaz:%39, Kmr:%24, Sv Yakt:%8)
yenilenebilir enerji kaynak pay %26dr. Yenilenebilir kaynaklardan elektrik
retimimiz hidrolik kaynaklara dayal ve yenilenebilir elektrik retimi iinde
biyoktlenin pay (%0.1) yok kabul edilebilecek kadar ok dktr. Bu deer dnya
iin %1.1 eklindedir. 2003 genel enerji dengesi iinde 14991 Bin Ton odun, 5439
Bin Ton hayvansal-bitkisel artk arz yer almtr. Ayrca ortalama deerlerle ylda 15
Milyon Bevsel atk, 20 Milyon Ton belediye at olumaktadr. Biyoelektrik retimi
iin enerji ormancl potansiyeli lkemizde mevcuttur.Trkiyede enerji
ormanclna uygun (kavak, st, kzlaa, okalipts, akasya gibi hzl byyen
aalar) 4 Milyar Hektar devlet orman alanna sahiptir(1,3,4).Sz konusu alan uygun
planlamalar dahilinde, modern enerji ormanclnda deerlendirilmeli, kymetli
aalarn yakacak olarak kesimi nlenmelidir.

MOTOR BYOYAKITLARI (1)
Motor biyoyaktlar otomotiv endstrisi iin byk nem tamaktadr. Motor
biyoyaktlar iki snfa ayrlmaktadr:
Birinci Nesil Biyoyaktlar
kinci Nesil Biyoyaktlar
ten yanmal motorlarda mevcut tasarmlarnda deiiklik gerekmeksizin AB
uygulamalarnda 2005-2010 dneminde uygulamada olacak Birinci Nesil Biyoyaktlar
biyodizel, biyoetanol olarak belirlenmitir. Biyoyakt endstriyel retiminin geliiminin
ardndan, 2010 sonrasnda, esnek yaktl tatlarda kullanlabilecek, kinci Nesil
Biyoyaktlar uygulamada olacaktr. kinci nesil biyoyaktlar: bitkisel yalar ile
biyoktleden termokimyasal ve biyokimyasal dnm teknolojileri ile elde edilen;
biyometanol, biyoetanol, biyobutanol, biyodimetileter, biyometan, biyohidrojen ve
8
biyoktleden sv yakt teknolojisi rnleri (BTL rnleri:Fischer-Tropsch Motorini ve
Fischer-Tropsch Benzini) olup, bu rnler giderek artan oranlarda, zorunlu
kullanmlar ile akaryakt sektrnde yer bulacaklardr. AB Yeil Kitap Ynergesi
kapsamnda 2020 ylnda kara tamaclnda %20 orannda alternatif motor
yaktlarnn kullanm hedefi strateji olarak verilmektedir. 2003/30/EC nolu ve 8 Mays
2003 tarihli Tatlarda Kullanlacak Biyoyaktlar ve Dier Yenilenebilir Yaktlar adl
AB ynergesinde ise, alternatif motor yaktlarnn 31 Aralk 2005ten itibaren en az
%2 orannda, 31 Aralk 2010 tarihinden sonra ise, en az %5.75 orannda pazarda
bulunmas gereklilii belirtilmektedir. lkeler ulusal planlamalarndaki hedeflerini de
dikkate alarak uygulamalarn birinci nesil biyoyaktlar iin srdrmektedirler.

Biyoetanol ekerli ve niastal bitkilerin fermentasyonu veya sellozik kaynaklarn
asidik hidrolizi ile retilmektedir. eker pancar, eker kam, buday, msr, patates,
sap-saman-kabuk gibi odunsu atk veya artklar ile odun biyoetanol retiminde
kullanlabilir. eker retimi yan rn melas da nemli bir alkol hammaddesidir.
Biyoetanol yakt teknolojisinde: alternatif motor yakt,yakt hcresi yakt ve
biyodizel retimi girdisi olarak deerlendirilmektedir. Biyoetanol alternatif motor yakt
olarak:benzin katk maddesi,motorin katk maddesi,benzinle harmanlanabilir bileen,
motorinle harmanlanabilir bileen ve dorudan motor yakt seenekleri ile
kullanlabilir.Gnmzde yaygn kullanmda olan yakt alkol kkenli alternatif
yaktlar:
Gasohol :% 10 alkol+ % 90 benzin karm
E25 :% 25 alkol+ % 75 benzin karm
E85 :% 85 alkol+ % 15 benzin karm
Diesohol (E-Dizel,Oksi-Motorin) :En fazla % 15 orannda alkol ieren
motorindir.
Yakt alkol konusunda ASTM D 4806-Denatre Alkol zellikleri ve ASTM D 5798
Yakt Alkol zellikleri adl Amerikan standartlar mevcuttur. Avrupa Birliinde
Center for European Normalization (CEN) TC Ethanol Task Force standart
hazrlama almalarn halen srdrmektedir. ABD, Avustralya, Fransa, sve,
Brezilya, Hindistan, Tayland baarl yakt alkol uygulamalarnn olduu lkelere
rnek verilebilir.

9
Biyodizel yalardan retilen, monoalkil esterlerinin karm olan alternatif Diesel
motoru yaktdr. Biyodizel retiminde; bitkisel yalar (ayiek, soya,kolza, aspir,
pamuk, palm), hayvansal yalar(don yalar, balk yalar, kanatl yalar), geri
kazanm yalar (soapstock, hurda ya), ehirsel ve endstriyel atk kkenli geri
kazanm yalar, kullanlm yemeklik yalar hammaddedir. Biyodizel retiminde
Esterleme Teknolojisi kullanlmaktadr. Kimya endstrisi 1853 ylndan beri ester
retimini bilmektedir. nemli olan motor biyoyakt standart kalitesine uygun rn
eldesini gerekletirmektir. Biyodizel nemli bir ya kimyasaldr. Kimya endstrisinin
pek ok alannda olduu gibi, biyodizel retimi iin kk veya byk kapasiteli
tesisler, uygun teknoloji seimi, yerli veya yabanc projelendirme ile kolaylkla
iletmeye alnabilir.

Biyodizel; motorin, jet yakt, gaz ya, fuel oil iindeki hacim yzdesi miktarna (X)
gre; BX eklindeki adlandrlma ile yakt pazarnda bulunmaktadr. Biyodizel
alternatif motorin olarak:
Motorin katk maddesi (B1, B2, B5)
Motorin ile harmanlanarak (B20, B50, B80, vb)
Dorudan motor biyoyakt (B100) eklinde kara ve deniz tatlarnda, i
makinalarnda, trbinlerde, jeneratrlerde ve stma sistemlerinde kullanlabilir.
Standart zelliklere sahip biyodizel bir tatta ancak, tat kullanm klavuzundaki
yakt ynergelerine ve garanti kapsamlarna uyularak kullanlabilir. Biyodizel iin
ASTM D 6751 Amerikan ile EN 14213 ve EN 14214 Avrupa Birlii standartlar
yrrlktedir. lkemizde de EN standardna gre hazrlanan TS standartlar (TS EN
14214 ve TS EN 14213) yrrlktedir.

2005 yl dnya biyoetanol retimi 41.8 Milyar Litre/ Yl olup, lider lkeler ABD ve
Breziyadr. 2005 yl dnya biyodizel retimi 4.6 Milyon Ton iken, AB biyodizel
retim kapasitesi 2005te 4.228, 2006da 6.069 Milyon Tona bymtr. AB 2005
ylnda motorine %2 orannda biyodizel katlmas hedefini gerekletirememi ve
motorin pazarnda biyodizel %1.5 orannda yer bulmutur. Lider retici Almanyadr.

Trkiye motor biyoyaktlar iin yasal zeminini hazrlanmtr. lkemizde biyoetanol
yakt harmanlama bileeni, biyodizel ise hem yakt harmanlama bileeni hem bir
akaryakt tanm almtr. Bir baka deyile biyodizel (otobiyodizel ve yaktbiyodizel),
10
benzin ve motorin yan sra, nc akaryakt sektr esidir.Yerli kaynaklardan
retilen biyoetanoln benzine % 2 orannda katlmasnda motor biyoyakt TVden
muaf tutulmutur.Benzer uygulama otobiyodizel iin de beklenmektedir.Halen
otobiyodizel iin 65 Ykr/Litre, yaktbiyodizel iin 6.5 Ykr/Litre TV uygulamadadr.
Biyodizel piyasas iin son yasal dzenleme Petrol Kanunu le Baz Kanunlarda
Deiiklik Yaplmas Hakknda Kanun Tasars iinde yer almaktadr. Bu tasar ile,
tarm iin enerji kullanmnda, biyodizel iin TV ve KDV muafiyeti getirilmesi, enerji
tarmmzn da nn aacak ve tarmda maliyet dne neden olacaktr. Ayrca
hkmetin yerli-ithal ya girdisi kullanmna gre, biyodizel TVsi farkll
konusunda duyurusunu yapmas ve yerli kaynaklardan retilecek biyodizel iin TV
muafiyeti getirmesi beklenmektedir.

Trkiyenin ilk ticari motor biyoyakt uygulamas 2005 ylnda balamtr.Yerli
kaynaklardan retilen biyoetanol (Tarkim rn; Kapasite:30 Milyon Litre/Yl)
kurunsuz benzine % 2 orannda katlarak piyasaya (POA rn BioBenzin)
sunulmutur. Pankobirlik (Kapasite:84 Milyon Litre/Yl), 2006 sonunda retime
geeek olan, lkemizin ikinci yakt alkol fabrikasn kurmaktadr. TAPDK (Ttn,
Ttn Mamlleri ve Alkoll kiler Piyasas Dzenleme Kurumu) verilerine gre, tesis
kurma izni aamasndaki olas yakt alkol kapasitesi 102 Milyon Litre/Yldr.

Trkiyede kk ve orta kapasiteli fabrikalarda biyodizel retimi yaplmakta ve byk
kapasiteli tesis kurulum almalar da srdrlmektedir.EPDK (Enerji Piyasas
Dzenleme Kurumu) verilerine gre: biyodizel retim lisans bavurusu yapan firma
says 205, toplam kapasite 2 Milyon Ton/Yl, uygun bavuru says 27 eklindedir;
lisans verme ilemleri halen srmektedir.

Trkiyede baarl motor biyoyakt uygulamas iin gerekli olan, edeer baardaki
enerji tarmdr. eker pancar tarmnn yakt alkol retimi, biyodizel reticilerinin de,
yal tohum bitkileri tarmnn arttrlmas ynnden desteklenmesi nemli olacaktr.
PANKOBRLK rakamlarna gre, lkemizde biyoetanol retimine ynelik eker
pancar ekilebilecek alan 4.5 Milyon Dekar (2-2.5 Milyon Ton Alkol) olup, bu g iyi
bir planlama ile ihracat gcne dnebilir. Biyoetanol retiminde, retim fazlas
buday, niasta ve sellozik atklarn da kullanm gereklidir.

11
2006-2007 sezonu dnya bitkisel ya retimi 119.88 Milyon Ton olup, son verilere
gre, ylda 3-4 Milyon Ton fazla ya gda, 4-5 Milyon Ton fazla ya biyodizel iin
gerekmektedir.Ya retimi art ise 4-6 Milyon Ton eklindedir. Ak ortadadr ve bu
ak giderek artacaktr. Bir baka deyile, biyodizel retimi hem ekonomik, hem de
etik adan deerlendirilmektedir. Biyodizel retimi iin, bol ve ucuz bulunur
hammaddelere (ikincil hammaddeler) ilgi giderek artmakta hatta, zel uygulamalar
iin zel tanml biyodizel standartlarndan da sz edilmektedir. lkemizin bitkisel ya
dengesinde ciddi bir ak ve ekonomiyi zorlama sz konusudur. 2004-2005
dneminde, bitkisel ya retimimizin ancak %30a yakn ksm yurtii retim ile
karlanabilmitir(www.bysd.org.tr). Biyodizel retimi iin, kanola, soya ve aspir bata
olmak zere yal tohum bitkileri enerji tarm yaplmas ve atk bitkisel yalarn
deerlendirilmesi gerekmektedir.

Trkiyede toplam arazinin sadece %33.1i ilenmektedir. lenmeyen arazi iinde
tarma uygun % 3lk bir alan mevcuttur. Bu alann enerji tarmnda, zellikle C4
bitkileri (eker kam, tatl dar, msr gibi) ve yal tohum bitkileri tarmnda
kullanlmas tarm kesimine yn verecek, istihdam yaratacak ve ulusal gelir
artacaktr. Biyodizel ve biyoetanol retiminin yan rn olarak, lkemiz iin nemli
oranda yem potansiyeli oluturaca da unutulmamaldr. GAP, Yeilrmak Havza
Projesi gibi projeler kapsamnda biyoktle enerji teknolojisi plan ve uygulamalar
mutlaka yer almaldr.Enerji tarm iin, tarm birlik ve kooperatiflerine nc rol
almalar iin gerekli tevik ve destekler verilmelidir.

BYOGAZ
Biyogaz organik maddelerin anaerobik ortamda, farkl mikroorganizma gruplarnn
varlnda, biyometanlatrma sreleri ile elde edilen; renksiz, yanc, ana bileenleri
metan ve karbondioksit olan, az miktarda hidrojen slfr, azot, oksijen ve karbon
monoksit ieren bir gazdr.Biyogaz retiminde kullanlabilecek kaynaklar hayvan
gbreleri (bykba, kkba ve kanatl hayvan gbreleri), atklar (zirai, orman,
endstri, evsel, ehirsel, atksu tesisi) ve alglerdir.Biyogaz retim teknolojisi, makul
bir zaman diliminde ilk yatrm maliyetini geri deyen, pahal olmayan bir sistemdir.
Bu sistem enerji (s ve elektrik) ve organik gbre reten bir fabrikadr. Biyogaz doal
gaza alternatif bir gaz yakt olarak, dorudan yakma-stma ve snmada, motor yakt
12
olarak, trbin yakt olarak elektrik eldesinde, yakt hcresi yakt olarak ve doalgaz
iin katk maddesi olarak kullanlabilir.

Trkiyede biyogaz almalar 1957 ylnda Toprak ve Gbre Aratrma Enstitsde
balamtr. O yllarda son derece hevesli bir kadro bu i iin alm, daha sonra
1963-1969 yllar arasnda Eskiehir Blge Topraksu Aratrma Enstitsnde
almalar ilerlemitir. 1982 biyogaz iin kritik bir yldr. O srada lkemizde ciddi bir
biyogaz projesi balatlm, pilot uygulamalar gerekletirilmitir. Bu srada
Trkiyenin biyogaz potansiyeli 2.8-3.9 Milyar m
3
olarak belirtilmitir. Daha sonra
biyogaz, Merkez Topraksu Aratrma Merkezi - Ankarada imdiki adyla Ky
Hizmetleri Ankara Aratrma Ensititsnde alma alan olmutur. Ayn dnemde
her ile 3 tane, blge merkezlerine 5 adet biyogaz tesisi kurulumu planlanm,
iletmeye almtr. Bu srada da mevcut zel giriimlere kredi ve teknik yardm
salanm. Fakat ne yazk ki tesisler iletilememitir. nk yeterli bir eitim,
reticilere danacak kurum ya da kii bulunamamtr. 21 Ocak 2004 tarihinde T.C.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl Elektrik leri Ett daresinde biyogaz konusunda
bir toplant yaplmtr; bakanlmzn konuya yaklam umut vericidir. Biyogaz T.C.
evre ve Orman Bakanl, Sanayi ve Ticaret Bakanl ve Tarm ve Ky leri
Bakanlnca da bilinen ve desteklenen bir yakttr.lkemizde baarl biyogaz
uygulamasna atk su tesisleri sahiptir.Uygulamaya en gzel rnek Ankara Su ve
Kanalizasyon daresi Genel Mdrl Atksu Artma Tesisidir. EPDK tarafndan bir
retici, ikisi otoprodktr olan atksu artm tesisi iletmecisi firmaya lisans verilmitir.
Hayvan gbrelerinden ve pten biyogaz eldesi konusuna dikkate deer bir ilgi yerel
ynetimlerde, zel sektrde ve iftilerde bulunmaktadr. lkemizde 65 000 Ton/Gn
miktarnda p kmaktadr. plerin dzenli depolama ile elektrik eldesinde (deponi
gaz retimi ve yakma ile) deerlendirilmesi de gz ard edilmemelidir.Trkiye
biyogaz potansiyeli yaklak 25 Milyon kWh eklindedir. Bu potansiyelin
deerlendirilmesinin, yeil elektrik eldesi, organik gbre retimi, atk kaynakl evre
kirliliini azaltma ve AB uyum sreci alarndan ulusal yararlar ortadadr.

SONU ve DEERLENDRME
Biyoyaktlar, karbohidrat ekonomisi ve biyoyaam iinde biyorafineri rnleri olarak
yer bulmaktadr. lkemiz iklim ve tarm gc ile, biyoyaktlar iin nemli bir
potansiyele i pazar ve ihracat asndan sahiptir. Biyoyaktlar konusunda ilgili devlet
13
brokrat ve teknokratlarnda bilgi, yerli ve yabanc giriimcilerde yatrm ilgisi
mevcuttur. Dokuzuncu Kalknma Plannda retim sistemi iinde yerli ve yenilenebilir
enerji kaynaklarnn paynn azami lde ykseltilmesi hedefi bulunmaktadr. Bu
hedef iin biyoyaktlarn yarataca istihdama lkemizin ihtiyac vardr.Trkiye enerji
retim-tketim dengesi iinde, uygun bir yelpazede biyoyaktlar giderek artan
oranlarda yer bulmaldr. Trkiye biyoyakt yol haritas temel gereklilikleri unlardr:
Ulusal enerji stratejisi iinde zellikle yerinde yenilenebilir enerji retimi iin
biyoyaktlarn ncelikle yer almas
Ulusal tarm stratejisi iinde, enerji tarm planlamasnn yaplmas ve hzla
uygulamaya alnmas
Kanola ve aspir tarmnn arttrlmas
Atktan enerji eldesi kapsamnda biyoyaktlarn ncelikle yer almas
Enerji ormanclnn gelitirilmesi
Dorudan ve dolayl biyoelektrik retiminin arttrlmas
Biyoelektrik retiminde biyoktlenin Trk kmrleri ile birlikte kullanmnn
tevik edilerek hzla uygulamaya alnmas
Biyogaz retiminin teviki ve arttrlmas
ABye biyoyakt ve biyoelektrik ihracatnn tevik edilmesi
Biyoyakt reticilerinin vergi indirimi, hibe, uluslar aras fonlar ve dk faizli
kredilerle desteklenmesi
leri biyoyakt teknololojileri ar-ge almalarnn yrtlmesi
Motor biyoyaktlarnn akaryakt sektr iindeki; reticiden sat, tanm,
depolama, harmanlama, datm ve sat aamalarndaki ticaretleri ile
kalitelerinin denetlenmesi

KAYNAKLAR
1- Karaosmanolu, F., Biyoyakt Teknolojisi ve T aratrmalar, ENKS 2006- T
Enerji altay ve Sergisi, stanbul, 22-23 Haziran 2006.
2- http://www.enerji.gov.tr
3- http://www.dektmk.org.tr
4- Karaosmanolu, F., Enerjinin nemi, Snflandrlmas le Kaynak htiya Dengesi
ve Gelecekteki Enerji Kaynaklar, Dnya ve Trkiyedeki Enerji ve Su
Kaynaklarnn Ulusal ve Uluslararas Gvenlie Etkileri Sempozyumu, stanbul,
15-16 Ocak 2004.
5- etinkaya, M., Karaosmanolu, F., Biyogaz, Trkiye ve Seenekler, V. Ulusal
Temiz Enerji Sempozyumu, stanbul, 26-28 Mays 2004.