You are on page 1of 199

L HNG MY

LI VN NGH THUT
NGUYN HNG










NH XUT BN GIO DC
2
























775-20061CXB/14-17921GD M s : PVK53B6
3
Li gii thiu

Nguyn Hng (1918 1982) - mt trong nhng nh vn ln
ca nn vn hc Vit Nam hin i, mt cy bt hin thc xut
sc, nh vn ca nhng ngi cng kh, ca ct bi v nh sng,
ca tnh yu thng tha thit v nim tin tng mnh lit dnh
cho nhng con ngi di y ca x hi c Ngi ta
gi Nguyn Hng bng rt nhiu danh hiu cao qu, th hin
lng yu mn v s cm phc i vi mt nh vn sng v vit
bng tri tim, trong mi trang vit u thm m tinh thn
nhn o.
Vi gn nm chc nm lao ng ngh thut cn mn, bn b,
do dai, Nguyn Hng c mt v tr quan trng trong nn vn
hc Vit Nam hin i. V th, s nghip vn hc ca ng thu
ht s ch ca nhiu nh nghin cu l lun, ph bnh vn hc
vi hng chc cng trnh nghin cu ln nh. Dng nh mi
phng tin sng tc ca Nguyn Hng, t ni dung n hnh
thc, t t tng n bt php, phong cch v c mt s phng
din ngn ng ngh thut c khai thc gn nh cn kit.
Trong tnh hnh , L Hng My vn tm c mt li i ring
vo th gii ngh thut ca Nguyn Hng bng cch tip cn
sng tc ca nh vn t gc li vn ngh thut - mt
phng din quan trng ca hnh thc mang tnh ni dung, mt
hng tip cn y trin vng m nc ta mi ch thc s
c ch t my nm gn y. C th ni, hng tip cn ny
ca L Hng My l cng trnh u tin nghin cu ton din v
h thng li vn ngh thut ca Nguyn Hng, ng thi cng l
cng trnh u tin Vit Nam tp trung nghin cu li vn
ngh thut trn phm vi ton b sng tc ca mt tc gi.
4
Li vn ngh thut Nguyn Hng l mt cng trnh y
tm huyt, th hin tinh thn lao ng khoa hc nghim tc v
tnh yu n mc say m sng tc Nguyn Hng ca ch L
Hng My, mt nh nghin cu vn hc tr. Xin trn trng gii
thiu vi bn c xa gn cng trnh nghin cu ny.

H Ni, ngy 1 thng 10 nm 2006
GS. TS. Trn ng Suyn
5
Li ni u
1. Nguyn Hng l nh vn c v tr quan trng trong nn
vn hc Vit Nam hin i. ng l mt trong s nhng i din
xut sc ca khuynh hng vn hc hin thc tin b trc
Cch mng thng Tm v cng l mt trong nhng ngi u
tin gp phn xy dng nn vn hc ca thi i mi. Vi gn
nm mi nm say m v kh cng cm bt, Nguyn Hng
li mt gia ti vn hc kh s, trong c nhng tc phm
gi tr. Sut cuc i lao ng ngh thut, ng dc ton b
sc lc v tm huyt vit v nhng ngi cng kh trong x
hi c v dng nn bc tranh nn thc honh trng v s nghip
cch mng trng i ca dn tc. Ngi bt Nguyn Hng cng
gp phn vo khng kh si ng v s pht trin lin tc, b th
ca vn hc nc nh trong cuc hnh trnh th k XX. S
nghip vn hc ca nh vn xng ng c ngi ca, trn trng.
to sc sng cho nhng a con tinh thn mu tht ca
mnh, Nguyn Hng cho bit: ng " m hi, si mu mt
trn tng trang vit, t vo tc phm "c cuc i, tri tim v
tm hn, nhng, tt c hi sc, hi vng v lng tin. Nh tm
huyt, ti nng v s kh luyn, nh vn t c nhng
thnh cng ng ghi nhn trong ngh thut ngn t.
2. Trong nghin cu v thng thc vn hc, iu quan
trng l phi ch y n nhng tn ti ng gp ca tc
gi v ngh thut vn dng ngn ng. Nu khng, ta c th bin
vic nghin cu mt tc gi vn hc thnh cng vic nghin cu
mt nh t tng, mt nh chnh tr "Khng nghin cu ngn
ng l b qua mt quan trng ca tc gi vi t cch l ngh s
ca mt loi hnh ngh thut ring bit" [41; tr717]. Xut pht t
6
quan nim , tc gi cun sch Li vn ngh thut Nguyn
Hng mong mun em n cho bn c mt cch c, thm
bnh v thng thc vn chng theo ng bn cht ngh thut
ngn t.
T gc li vn ngh thut, cun sch s soi sng nhiu
vn th v, hp dn v mi m v th gii ngh thut v
phong cch ngh thut Nguyn Hng. Hin nay, tc phm ca
Nguyn Hng c a vo chng trnh cc cp hc t ph
thng n i hc. Hi vng cun sch ny s l mt ti liu tham
kho thit thc v vn chng Nguyn Hng; cc thy c gio
v sinh vin ng vn, cc em hc sinh ph thng c iu kin
tip nhn mt cch khoa hc v thm trn trng nhng trang vit
tm huyt ca nh vn.
Li vn ngh thut l "dng pht ngn c t chc mt
cch ngh thut, to thnh c s ngn t ca vn bn ngh thut,
l hnh thc ngn t ngh thut ca cc tc phm vn hc"(T
in thut ng vn hc). Thut ng li vn ngh thut rt gn
ngha vi cc thut ng ngn ng, ngn ng ngh thut ngn
ng vn hc, li vn. y l nhng thut ng c nt ngha tng
tng ng nhng khng hon ton ng nht vi nhau nn cn
c s phn bit.
Ngn ng l "h thng ng m, nhng t v quy tc kt hp
chng m nhng ngi trong cng mt cng ng dng lm
phng tin giao tip vi nhau [48; tr666]. mi l cht
liu ca tc phm vn hc ch cha phi l li vn ngh thut,
hnh thc ca chnh th thm m trn vn. T ngn ng n li
vn ngh thut l c qu trnh lao ng cng phu, gian kh ca
nh vn. C th v ngn ng nh tm vi cn li vn ngh thut
l b y phc nh thit k hon thnh.
7

Ngn ng ngh thut "l mt h thng cc phng thc,
phng tin to hnh, biu hin, h thng cc quy tc thng bo
bng tn hiu thm m ca mt ngnh, mt sng tc ngh thut.
Ngi ta c th ni n ngn ng ba l, ngn ng cho, ngn
ng in nh. Cng c th ni n ngn ng ngh thut ca sng
tc vn hc trn cp " [46; tr186].
Ngn ng vn hc l thut ng dng "ch mt cch khi
qut cc hin tng ngn ng c dng mt cch chun mc
trong cc vn bn Nh nc, trn bo ch, i pht thanh, trong
vn ho, vn hc v khoa hc" [41;tr149]. Nh vy, cc thut
ng ngn ng ngh thut, ngn ng vn hc c ni hm rng
hn thut ng li vn ngh thut.
Cng cn phn bit hai thut ng li vn v li vn ngh
thut.Theo l lun vn hc c nhiu dng li vn: "li vn ngh
thut, li vn lut php, cng nh li vn sch v v ca ht ca
nh th trong mt s thi i" [51; tr145]. Li vn ngh thut
ch l mt dng trong . V vy phi dng thut ng li vn
ngh thut mi khu bit r li vn trong tc phm vn hc. Nu
mun dng li vn thay th li vn ngh thut theo li rt gn
th phi t trong vn cnh c th.
Trong thc t s dng, s phn bit gia li vn ngh thut
vi cc thut ng ngn ng, ngn ng vn hc, ngn ng ngh
thut v li vn ch mang tnh cht tng i. Do c nt ngha
trng nhau nn chng vn thng c s dng thay th hoc
tng ng. Song vic phn bit cc thut ng nh trn s gip
ngi c thc r li vn ngh thut l ngn ng mang tnh
ton vn, c th, sinh ng, c gi tr thm m trong tc phm
8
vn hc ch khng phi ngn ng trong cc hot ng giao tip
khc hoc ngn ng dng cht liu ca sng tc vn hc.
Li vn ngh thut c vai tr c bit quan trng. N l hnh
thc vt cht duy nht cho s tn ti ni dung tc phm. Nh
lp li vn m ton b th gii ngh thut c nh hnh. T
yu t trc tip, u tin, duy nht y ngi c c c s tm
hiu, khm ph th gii hnh tng v cc lp ni dung ngha
ca vn bn ngh thut.
Nghin cu M hc, i su vo phn tch mi quan h gia
ni dung v hnh thc ngh thut, H-ghen tng khng nh
rng, trong mt tc phm ngh thut, khng c ci g li khng
c quan h ct t vi ni dung v khng biu hin ni dung.
Trong mi quan h , hnh thc tc phm khng phi l chic
v ngoi thun tu m l phng thc tn ti v phng tin
biu hin ca ni dung. So vi cc yu t hnh thc khc li vn
ngh thut c nh gi l yu t th nht ca hnh thc tc
phm, yu t mang tnh ni dung su sc v trc tip nht, "c
hnh tng nhn vt, bc tranh phong cnh, ct truyn, kt cu,
ch , cm hng, quan nim ngh thut v th gii v con
ngi... ch c nm bt nh nhng hnh thc ca ngn t
[54;trr70].
Li vn ngh thut cn l phng tin biu hin trc tip v
r nt phong cch nh vn. M.B.Khrapchenko tng lu cc
nh phong cch hc cn coi trng li vn ngh thut bi "
ngha ca n khng phi l nhng c s u tin ca tc phm
vn hc m cn nh l hin tng ca phong cch" [79;tr191].
V vy, hiu r li vn ngh thut s c iu kin si thu t
tng ngh thut, th gii ngh thut v phong cch nh vn.
9
Li vn ngh thut c xy dng bng cht liu ngn t v
cc yu t b phn nhng khng phi l kt qu s gn kt thnh
phn v phng tin mt cch gin n. T cht liu v cc yu
t b phn, nh vn phi dy cng kt hp, sng to mi c
c li vn ngh thut, hnh thc ngn t ca tc phm vn
hc mang tnh c th sinh ng, ph hp vi ni dung sng tc,
c gi tr thm m cao. Do , tm hiu li vn ngh thut cn
pht hin dc l do no lin kt pht ngn tr thnh li vn.
Ngi c va phi i su "ct lp" tng b phn thnh phn,
phng tin ca li vn ngh thut, va c nhim v khm ph
mi quan h h thng ca n. V c bn, cn tp trung vo cc
phng din sau:
Th nht - Phng thc t chc li vn. Li vn ngh
thut l mt h thng cu trc chc nng. Mi yu t b phn
ca n u gp phn hin thc ho t tng ngh thut ca nh
vn, bi "t tng ngh thut khng cha ng trong bt k trch
on du cho gn gh no, m c din t trong ton b cu
trc ngh thut (I.U.M.Lt-man); "Mi t tng ngh thut
c din t bng nhng li l c th, s nh mt ngha, b
mt gi khng khip khi tr tri mt mnh v thiu i s lin kt
m n hin din , (L.Tn-xti). to nn hnh thc ngn
t tng ng vi ni dung sng tc, phn nh t tng ngh
thut ca mnh, nh vn phi la chn cc yu t cn thit t
"kho" nguyn liu b bn ri sp xp, lin kt li theo nhng
phng thc nht nh. Nhng phng thc quy nh cch
thc s dng phng tin v sp xp thnh phn li vn ngh
thut theo sng to ca nh vn. Li vn ngh thut ca
mi tc gi, tc phm c th do mt hoc mt s phng thc t
chc nht nh. V d nh phng thc giu nhi trong li vn
10
S ca V Trng Phng, phng thc to khong cch trong
li vn ca Nam Cao, phng thc tp Kiu, dn Kiu trong bi
th Kinh gi c Nguyn Du ca T Hu v.v... Cc nguyn tc c
khi l din, c khi li chm trong mch ngm vn bn khng d
nhn ra. V vy, ci kh nht khi nghin cu li vn ngh thut
khng phi l thm nh cc yu t trong cu trc ca n, m l
tin ra nguyn tc chi phi s hin din ca mi yu t trong vn
bn. Thc t cho thy, chim lnh phng tin li vn l mt
vic, hiu c li vn ngh thut l mt vic khc. Ngi ta c
th hiu ngn ng tc phm m vn khng hiu c li vn ca
n. Nu ch ch phn tch cc phng tin ngn ng nh vn
s dng, tp trung vo t t, cu hay m cha nhn ra
nguyn tc t chc chng, s khng thot khi hin tng "thy
cy m khng thy rng". L.Tn-xti cng tng khng nh,
cn c nhng ngi "thng xuyn hng dn c gi trong ci
m l bt tn ca nhng mi lin kt, ni tu thnh bn cht ca
ngh thut v theo nhng quy lut vn l nn tng ca nhng
mi lin kt y [98; tr31] . V vy, tm hiu phng thc t
chc li vn c ngha quan trng hng u khi nghin cu li
vn ngh thut.
Th hai - Cc thnh phn ca li vn: T in thut ng
vn hc ch r "Li th, li trn thut, li nhn vt, li thoi
trong kch v cc dng ca chng u l cc b phn to thnh
li vn ngh thut" [44;tr130]. Trong "thnh phn c bn ca
li vn ngh thut l li gin tip (ca ngi k chuyn, ngi
trn thut) v li trc tip (ca nhn vt)"' [44;tr130].
* Li gin tip l ton b li vn ca tc gi, ca ngi trn
thut, hoc ngi k chuyn" [46; tr335]. Chc nng ca n
"gip cho cc s vt hin tng nh ngoi hnh, tnh trng, mi
11
trng, phong cnh, s kin... vn khng bit ni, c ni ln
trong tc phm" [46; tr330]. V tn gi, c ngi gi y l li
trn thut, miu t, li tc gi. Cc cch gi y u chp nhn
c mt cch c l v tt c u do tc gi vit nn. Trong
thc t nghin cu, li gin tip thng c gi l li trn
thut.
* Li trc tip ca nhn vt c th l li i thoi hoc li
c thoi. Li trc tip thc hin nhiu chc nng: chc nng
phn nh hin thc ngoi nhn vt - chc nng nh mt hnh
ng, s kin i vi nhn vt khc - chc nng biu hin th
gii bn trong ca nhn vt. Li c thoi ni tm l dng c
bit ca li trc tip, ng vai tr chnh trong vic phn nh ni
tm nhn vt.
Cc thnh phn li vn c t l v vai tr khc nhau trong
mi th loi v mi tc phm vn hc. Hiu qu ngh thut ca
chng ph thuc rt nhiu vo s trng v nng lc sng to
ca nh vn.
Th ba - Cc phng tin ca li vn ngh thut: Khi xy
dng tc phm, nh vn phi vn dng ton b cc kh nng v
phng tin din t ca ngn ng ton dn. Cc bnh din ng
m (hip vn, thanh iu ), cc phng tin t vng (thc t, h
t...), c php (cu n, cu phc, cu rt gn, cu c bit...),
cc phng tin v bin php tu t (nhn ho, so snh, tng
trng, lit k, trng ip...) u c kh nng kin to li vn
ngh thut. mi tc gi, tc phm, cc phng tin li c
vn dng sng to, linh hot to nn hnh thc ngn t c
o, khng bao gi lp li.
Nhng vn c bn v li vn ngh thut c nu trn l
12
cng c chnh gip chng ti i su tm hiu, khm ph li vn
ngh thut Nguyn Hng. n vi li vn ngh thut Nguyn
Hng, chng ti tp trung vo mc ch khm ph cc phng
thc t chc, c im v c sc ca li vn; khm ph mi
quan h gia t tng ngh thut v li vn ngh thut, xc nh
vai tr ca li vn ngh thut i vi th gii ngh thut v
phong cch ngh thut Nguyn Hng.

L HNG MY
13
Chng mt
PHNG THC T CHC
LI VN NGH THUT CA NGUYN HNG

C th ho trng tn, t m, chi tit
i tng phn nh

I. T MC CH VIT PHN NH HIN THC B
BN, TH HIN VN SNG PHONG PH CA NH VN...
Li vn ngh thut c chc nng "ti hin i sng, th hin
s l gii, nh gi, cm hng i vi n. Do , n thng phi
lm cc i tng ngy mt c th hn, ln ln, bt r su vo
tm tr ngi c, [46;tr326]. Nh c th ho i tng phn
nh, li vn ngh thut to nn nhng hnh tng vn hc
p , hp dn, va chn thc, sinh ng, va c sc khi qut
cao, cha ng nhng ngha nhn sinh su sc
c S ca V Trng Phng, kh ai qun c chng
truyn k ti miu t sn qun ca b Ph on. Quang cnh l
khnh thnh sn qun c m ra bng nhng hnh nh tht n
tng: "Trn rng li ca ci sn qun cn mi nguyn nh
mt c gi cn tn, ngi ta thy mt... hai.... ba... bn ci qun,
qun i, qun ng, qun ra ph, qun nh, ci no cng bng
la, hoc trn, hoc thu ng ten, nhng ci c th khin nhng
ng c gi trng thy cng phi lai lng lng xun". Trong bc
ho ngn t c o ny, V Trng Phng c th ho i
tng miu t bng hng lot cc yu t: v tr, s lng, cht
liu, chng loi ca... nhng ci qun. Tng ci, tng ci... php
phi trn sn, phi trn ra trc bn dn thin h, p vo mt
14
cc qu ng qu b danh gi. Mi t ng trong on vn miu t
u gp phn lm thnh nhng tm biu ng trng by tinh thn
th thao u ho rm ca gii thng lu trong x hi ng
thi, ng thi gp thm ting ci nhn sc vo chui ci
kch gin gi ca S .
ch l mt trong s mun vn i tng c c th ho
qua li vn ngh thut. Nh c th ho, ch ca tc phm
khng b x cng, mi tc phm vn hc tr thnh mt sinh th
ngh thut sng ng. C th ho cng gip cho nh vn c
c kh nng v hn phn nh hin thc, c b rng v
chiu su, c tm khi qut v trong tng chi tit nh nht. Tuy
nhin, cn phi thy rng, c th ho trong li vn ngh thut l
c th ho c hng. Mi yu t c chn la a vo li vn
ngh thut phi va ti hin sinh ng bc tranh i sng, va
hng vo ch t tng v cm hng ch o ca tc phm.
V vy, c th ho c hng lun i km s tnh lc. Tnh lc
l lc bt i mt s phng din no ca i tng phn
nh b qua nhng chi tit khng cn thit c th lm m nht
ch t tng, tp trung vo nhng yu t phc v tt nht
ngh thut ca nh vn. Chng hn, trong S , sau kh gii
thiu i li v vic khi cng xy dng sn qun ca b Ph
on, ngi vit c tnh im lng, b qua qu trnh xy dng
sn qun (ngi xy, nguyn vt liu, gi thnh...) i thng vo
miu t l khnh thnh sn qun to tnh hung tro phng
bt ng, th v.
Trong li vn ngh thut, c th ho c hng v s tnh
lc lun gn kt, h tr, b sung cho nhau. C th ho lm cho
hnh tng ngh thut tr nn sng ng, hp dn. Tnh lc
gip mch vn khng b ri, li vn hm sc, ch t tng
15
c khc su. C th ho c hng v s tnh lc ging nh
mt biu thc ngh thut, kt qu ph thuc vo mc s
dng, kt hp chng. T biu thc ngh thut chung, mi nh
vn c s vn dng ca ring mnh cho. ph hp vi nng lc,
s trng, c tnh sng to v nhim v ngh thut ca tng tc
phm.
Nguyn Hng cng c mt li i ring trn l trnh
chung. Trong li vn ngh thut ca ng, c th ho lun c xu
hng t tri hn s tnh lc. Cnh vt, s vic, nhn vt
thng c tc gi dng li miu t, tng thut k lng.
Dng nh Nguyn Hng khng anh dt bt khi mt i
tng no khi n mi l i nt phc tho m nht. S tnh
lc thng xut hin chm, sau khi nh vn trnh by ti
mc bo ho (c khi qu mc bo ho) cc chi tit v i tng
vi mt lng t ng ng k. C th ho i tng phn nh
t mc ti a l phng thc t chc li vn ngh thut ca
Nguyn Hng, mt phng thc thng nht xuyn sut ton b
h thng li vn.
Phng thc ny rt ph hp vi t tng nhn o hng
v nhng ngi cng kh v mc ch sng tc m Nguyn
Hng xc nh t khi bt u cm bt: ti mn Tm Bnh
a ra gia nh sng ban ngy ca Tri t mt s tht trong
nhng s tht ca mt hng ngi, mt s ngi. Ti mn
Tm Bnh lm cho nhiu ngi thy c mt s tht trong
nhng s tht nh th ca x hi" (Bc ng vit vn). Chn
con ng vit vn phn nh s tht, ngay t u, Nguyn
Hng l mt nh vn hin thc. Cng nh cc nh vn cng
khuynh hng, Nguyn Hng t nguyn gnh vc trch nhim
"ngi th k trung thnh ca thi i", n lc dng ngi bt
16
phi by, phn nh hin thc, nhm lm cho bc tranh i sng
hin ln vi tt c s b bn phong ph v trong tng chi tit c
th ca n. Khng nhng th, Nguyn Hng, trch nhim ca
nh vn hin thc c s gp g, kt hp vi tinh thn nhn
o tha thit, mnh lit trong ng. Tm lng yu thng nhng
ngi ngho kh trong x hi c nh m th thuyn, phu phen,
nhng ngi ph n go ba, nhng k lu manh ti li, m tr
m ci lang thang ni u ng x ch thi thc Nguyn
Hng cm ht ng vit v h bng tnh cm da dit, mnh lit v
thng trc ca tm hn. Nguyn Hng c th khng ging
Nguyn Cng Hoan kh nng nm bt ti tnh cc tnh hung
tro phng ci i; khng bng Ng Tt T thi tnh
to khch quan trc hin thc; km Nam Cao trong nng lc
khi qut, trit l cuc sng, nhng khng th xp ng sau bt c
nh vn no v s gn b su sc vi ngi lao ng. Li nhn
vt Huyn trong tc phm Cuc sng ca ng soi sng ngun
tnh cm thing ling : "Ngi! Nhng con ngi cn lao yn
lng v chm ch n lc sng kia, ai c th xa c? C chng
khi no tm ta ht rung ng, ngha l ta cht th ta mi i ra
khi h, khng d mt thit vo nhng vui sng au bun...ca
h". Chnh v nhng con ngi m ng vit. Nh vn xc
nh: "Ti s vit v nhng cnh au kh, v s p bc, v ni
tri ngc bt cng. Ti s ng v pha nhng con ngi lm
than b y o, b lng nhc. Ti s vch trn ra nhng vt
thng x hi, nhng vic lm bo ngc, lng hnh ca x hi
thi by gi (Bc ng vit vn). T tng ngh thut v
mc ch sng tc chi phi trc tip, su sc phng thc t
chc li vn ngh thut. C th ho ti mc ti a i tng
phn nh gip ng c th m t ti tn cng ni cc kh ca
17
nhng kip ngi b x hi thc dn phong kin y o tn
nhn v chuyn ti cho ht ci x b n hn tp ca cuc sng
th ng thi.
Bn cnh , vn sng phong ph v c tnh sng to ca
nh vn cng gp phn hnh thnh phng thc t chc li vn.
Nguyn Hng tng ni rng cht liu sng to ngh thut ca
ng c ly t "m qung" cuc i khng bao gi vi cn.
Cuc sng ngho kh ln ln vi i mang li cho ng vn sng
v cng phong ph. C bao nhiu t liu tch lu c, ng u
mun chuyn ti ct lc vo trang sch v truyn n cho ngi
c. Nhu cu ni cho , cho tho nhng iu cht cha trong
lng khin Nguyn Hng khng th cm chng ngi bt khi
vit, ng nh Nguyn Minh Chu nhn xt: "Khng th no
c trn i mt Nguyn Hng c chng mc", cho nn li vn
ca ng "bt c ch no, cu no cng cha ng mt hnh nh
c th n mc c th s m c n tng gc cnh".
Tm li, phng thc c th ho i tng phn nh ti
mc ti a trong li vn ngh thut Nguyn Hng c hnh
thnh ch yu t mc ch vit phi by, phn nh hin thc
vi tt c s b bn phong ph ca n; t vn sng giu c v
nhu cu th hin y , su sc n tn cng ni kh au ca
ngi lao ng trong x hi c - nhng nhu cu v mc ch
sng tc mang li nhit huyt cho Nguyn Hng trong sut
mt i vn.
II. N PHNG THC C TH HO TNG TN, T
M, CHI TIT I TNG PHN NH TRONG LI VN
NGH THUT
1. Th hin trn cc cp cu trc li vn.
Trong tng th sng tc, Nguyn Hng li trn nm ngn
18
trang vit, trong hai tp th Tri xanh v Sng ni qu hng
ch chim gn 100 trang. S lng cn li l ca truyn ngn,
tiu thuyt v k (gm c hi l v bt k). V bn cht th loi,
k l bin th ca t s V th, sng tc ca Nguyn Hng ch
yu l t s, loi hnh c kh nng phn nh hin thc su rng
nht. Nh nghin cu vn hc G.N. Popspelov tng khng nh:
"Loi vn t s thi i ny sang thi i khc ngy cng b xa
li biu hin c ng, khi qut. Th gii s vt (theo ngha
rng) c miu t ngy cng nhiu v cng chc nch trong cc
chi tit" [51; tr379]. Th mnh ca t s rt ph hp vi nhu cu
sng to ca Nguyn Hng. Vi loi hnh t s, Nguyn Hng
c iu kin phn nh cuc sng mt cch hiu qu nht, li vn
c th hng vo mt chi tit nh vn mun ti hin da trn u
th th loi.
Hng vo vn xui t s, trong , Nguyn Hng tp
trung nhiu nht cho tiu thuyt. Tc phm khi bt u cm bt
ca Nguyn Hng (B v), tc phm dnh nhiu thi gian v tm
huyt nht (Ca bin) cho n tc phm cui i (Ni rng Yn
Th) u l tiu thuyt. Cng vit, Nguyn Hng cng tp trung
vo th loi ny. T khi vit Ca bin,Nguyn Hng gc li hn
th loi truyn ngn. ng c lm th, vit k, nhng bt lc dn
vo tiu thuyt. Ngoi cc tc phm ng "khung" th loi tiu
thuyt nh k trn, nhiu truyn va, truyn ngn, hi k ca
Nguyn Hng c xu hng "tiu thuyt ho" tr thnh nhng
on thin tiu thuyt nh Ngn la, Vc thm, m gii
phng, v.v... Gia c im th loi tiu thuyt v nhu cu sng
to ca Nguyn Hng c s gp g. V phng din th loi ,
tiu thuyt l "Tc phm t s c ln c kh nng phn nh hin
thc i sng mi gii hn khng gian v thi gian, c th
19
phn nh s phn ca nhiu cuc i, - nhng bc tranh phong
tc, o c x hi, miu t cc iu kin sinh hot giai cp, ti
hin nhiu tnh cch a dng" [44;tr222]. Tiu thuyt c xc
nh l hnh thc ngh thut thun li nht ca ch ngha hin
thc to nn "bc tranh rng ri ca ton th gii" (H-ghen).
Trong kh nng y, li vn tiu thuyt c th dng nn nhng
bc tranh i sng phong ph, phc tp, trnh by tng tn tiu
s, din mo, suy t ca nhn vt, phn tch cn k cc din bin
tnh cm, tm trng ca con ngi. Th loi tiu thuyt cn c
y ln mc "vt khung", in hnh l b trng thin tiu
thuyt Ca bin ti bn tp, di hn nhiu ln nhng tc phm
cng vit v hin thc x hi Vit Nam trc Cch mng thng
Tm nh cun Ma nm ca T Hoi, V b ca Nguyn nh
Thi. Vi dung lng ln ca li vn trong b tiu thuyt, tc gi
c iu kin va m rng tm bao qut hin thc, va i su
miu t, phn nh tng s kin, tng nhn vt, c th ho tng
tn, t m, chi tit i tng phn nh. iu tng c nhiu
kin ghi nhn: "Nguyn Hng t li cuc i kh cc ca
nhng ngi ngho kh trong x hi trc Cch mng vi mt
sc ti hin mnh m l thng"(Nh Phong), Nguyn Hng
"miu t chi tit v sinh ng tri t n b H Giang...,cc
nhn vt ph c c th ho r rt, c l lch ring, c suy ngh
v hnh ng ring" (Phan C ); Trn nhng trang sch ca
anh, thnh ph Hi Phng mt thi qu kh li hin v y ry
nhng chi tit c th c theo ngi bt ca anh m tun chy ra
cun cun" (Nguyn ng Mnh). Nhiu nh vn nc ta khi
tm n th loi tiu thuyt cng trin khai thnh b, hnh tp,
nhng cho n nay cha c ai vit tiu thuyt nhiu b, di tp
nh Nguyn Hng. Xy dng trng thin tiu thuyt. Nguyn
20
Hng c iu kin c th ho i tng phn nh trong li vn
ngh thut mt cch bit nht so vi cc cy bt vn xui
hin i ca ta.
M rng phm vi kho st, nghin cu, chng ti thy li
th Nguyn Hng cng chu s chi phi ca nguyn tc chung.
C hai tp th ca ng u l th t do vi nhng cu th di,
c khi rt di. Tp Tri xanh c 16 bi vi tng s 829 cu th
th ti 439 cu t tm ch tr ln, cu di nht ti ba mi nhm
ch. Th Nguyn Hng l th ca mt nh tiu thuyt, vn xui
xm ln th trn hnh thc cu ch v trong c tnh th loi.
"Mt c tnh ca vn xui l ni nhiu (Hoi Thanh - Thi nhn
Vit Nam). S dng hnh thc th t do, cu th gn vi cu vn
xui Nguyn Hng c th a vo th "cht vn xui" mt cch
thun li nht. Th ng c "Nhng cu g l che xanh nhng
ng si son mi p/Nhng gnh ci, gnh rau, nhng xe
phng hong chuyn xi mng go thc"v.v... Li th cng biu
hin phng thc t chc chung.
Nh s tng tc bn vng gia ngi bt nh vn v nhng
th loi ng s dng, chng ta c c "mt Nguyn Hng
lc lng (...), ngi em vo trang sch nhng mui mn,
m hi v t bi ca cuc i (H Minh c).
Trong cu trc li vn ca tng tc phm, phng thc c
th ho ca ngi bt Nguyn Hng cng th hin r. Trc ht,
nhn vo n v c s ca vn bn l on vn. Nguyn Hng
thng vit on vn di hn hn so vi cc nh vn khc. iu
c th nhn bit ngay bng trc gic v cng r hn qua kho
st, so snh. Tin hnh kho st cc tc phm S ca V
Trng Phng, Mi nm ca T Hoi, Sng gm v Cn bo
n ca Nguyn Hng, mi tc phm kho st 192 trang kh 13
21
x 19cm (bng s trang ca S ) tm s on vn di t 20
dng tr ln, kt qu thu c: S - 9 on, Mi nm -24
on, Sng gm - 32 on Cn bo n - 42 on. Trong
din cc tc phm c kho st, tc phm ca Nguyn Hng c
s lng on vn di nhiu nht. Chng ti cng tm c
on vn di nht ca Nguyn Hng ti 39 dng vi 494 ch,
chim gn trn hai trang sch. l on miu t suy ngh ca
m La trc khi vt ngc trong Cn bo n .
M rng cu trc on vn, Nguyn Hng c thm iu
kin c th ho i tng phn nh. on vn ca Nguyn Hng
thng di, dy rm chi tit. Mi i tng c c th ho
bng nhiu chi tit, mi chi tit li c lm r n tng tiu
tit. Mt v d tiu biu l on vn t bit th Bin Xanh ca
Thi San trong Sng gm khi v chng y n tip -vanh-xi:
"Nhng ci nghing mnh, bt tay v nhng n ci rt thn
thin, trang nh nh ng kch. Ba ngi vo nh. l mt
gian nh rng nh sn khu Nh ht Ty, tng qut mt th
sn kim nh v c ch bc nhung bc d. Khi nhng chm n
pha l gia nh v bn gc bt ln th li cn lung linh rc r
hn. Sau chic gh m bc nhung, chic no cng rng n hai
ngi to bo ngi vn lt, k trn mt thm d, chim c mt
khong gia nh. Hai cm bn gh nh cng bc nhung v lt
vi ng ten, k pha trong vi bn chic n g lt, by bn
chic thng s trng hoa cc trng. Gn ci bn g to ch -
vanh-xi v v chng Thi San ngi, c mt bnh pha l cm hoa
la dn hng. Nhng bng hoa l xung trc mt ngi nhn
nh nhng lng thon v gng mt lm duyn ca nhng v n
kiu cch. Pha sau lng -vanh-xi, treo mt bc tranh la
mu, v mt thiu n ti ci vi mt o hoa hng hm tiu.
22
Cn gc tng sau ch v chng Thi San k chic n by
mt bc tng cm thch tc mt con hu v ngi th sn
vng ni nc Hi Lp. ch cm bn gh nh treo mt bc sn
mi cnh h sen, mt ngi cha ng ma xun hoa n. Bn
ngoi ca s trng ra vn, nhng lng hoa phong lan treo l
lng vi nhng chm hoa hong anh. Hai lng chim hong yn
thp thong di gin hoa, ct nhng ting ht nh nhc rng"
[27; tr146]. Trong on vn trch, ton b khu bit th, t
din n im, t ngoi vo trong, t v tr n kch thc, c
trnh by t m qua hng chc chi tit. Mi chi tit li c c
th ho v s lng, cht liu, kiu dng khin ngi c c th
hnh dung ton b cn phng vi cc vt dng v cch bi tr
chng nh ang c trc tip quan st. Cn c th dn ra
nhng on vn c dung lng di, cu ch b bn, i tng
phn nh c t nhiu, t k tng t nh on vn trn t bt
c tc phm no ca Nguyn Hng.
Nguyn Hng cn hay kt hp cc on vn thnh phc
on k li k lng mt s vic hoc gii thiu, miu t
tng tn mt cnh vt, mt nhn vt no . Chng hn, cnh
gp g ca m con m Du di y:
"
(l)
Chng ti va mi n cng vn nh ng Ho, m Du
mt bi rm bt lao sm ra, m cht ly thng Dng va nc n
ku tn Dng:
- Dng ! Dng ! Dng con i !
(2)
M b xc Dng ln, y cnh cng chy vo trong cng
vn. Ti theo vo. M Du t Dng xung t. M qu thng
u gi, hai tay chong ly ngi Dng. Vn ci ging nghn
ngo y:
23
- Dng! Dng! Dng c nh m khng? B c nh Dng
khng? Cu c bnh Dng khng? Dng c nh m khng? C
thng m khng?
(3)
Dng khng p, ng u vo vai m mu mo:
- H! H! ... m v nh vi con c...
(4)
M Du hn rt vo m, vo trn, vo cm Dng ri khc
nc n:
- Gii i! Gii i! M cht mt! Dng i! Dng i !

(5)
nh trng vng vc gi trn tr xung hai gng mt
m a nc mt p ln nhau v hai mi tc ngn di trn ln
vi nhau. Hng hoa cau v hoa l, sng v m xao xuyn ln
bi nhng ting khc dn p v l mt gc vn r r ting
d.

(6)
Ti dn thy nghn c. Ti phi bng ly mt v quay
i ch khc: M i! M n".
(7)
ng kia Dng cng "M i! M i!"
(8)
Ting khc ca Dng v chnh ting khc ca ti cng x
lng ti ra. Cht m Du ng vng ln, ht mnh mi tc xo ra
ng sau.
(9)
Thong ci, mt m quc ln sng ngi v gng mt
trng mt ca m ti hn i. M cn cht mi di, lc mnh
u lun my ci nh trng cng chy cun cun trong nhng
t tc en nh tr nn hung di chm gt ca m Dng.
(10)
Mt ngi m khn nn, mt a con y o v mt ti
m ui vo nhau khng bit trong bao nhiu pht, yn lng v
t m." (M Du).
Phc on trn gm 10 on, s lng cu ch mi on
24
di ngn khc nhau, tt c u gn cht vi ch l cuc gp
g cm ng ca hai m con Dng. Hnh ng "m cht ly
thng Dng" v "nc n ku tn Dng" ca m Du ko di trong
tt c cc on m mi on u gp phn c th ho, lm r, t
m thm trng thi xc ng mnh lit ca ngi m khi c
m p a con trong cnh o le. T chc phc on trn y,
Nguyn Hng lm sng dy trn vn mt cnh ng xc ng,
miu t c ngoi cnh v tm trng, c ngi chng kin v
ngi trong cuc. Nu dng mt on vn c dung lng va
phi, s vic s khng th trnh by tng tn n nh vy. T
chc phc on khin li vn Nguyn Hng c din mo rt c
trng, d phn bit. iu c nhn thy r hn qua s so
snh, i chiu vi mt on vn trong Mi nm ca T Hoi
di y, cng vit v cnh gp g ln lt ca ngi m v a
con:
"Mi ln v lng, ch Hai phi nhn thng Tm ra cng
ng. Hai m con ng vi nhau y. Tm trng thy m,
Tm khc. Nhng Tm li cu knh chi thng Khit, chi m,
nh, x o, ym m v c hai m con li khc, ri m li cho
con tin, con qu ri m li i. Ch Hai cng khng dm r con
i. Tm vi b ni. N l chu ch tn ca dng h b n.
Ch by gi ra ngi ngoi ri. C nhng ln ch Hai v nhn
con ra. B lo i bit, b ra nh chi ch. Hai m con ch to
tc va chy va khc. Nhng bao gi ch Hai cng chy i m
thng Tm th chy tr li trong xm. V ch t lu sau, bun
nh con qu, ch Hai li phi quay v lng, nhn con ra cng
ng".
T Hoi dng mt on vn c dung lng cu ch va
phi, thut li khi qut nhiu cuc gp g, cung cp
25
nhng thng tin cn thit v s vic. Trong khi Nguyn Hng
dng n c phc on gm 10 on vi dung lng t ng gp
hn ba ln on vn ca T Hoi miu t mt cuc gp g,
ti hin nhng bin thi tinh vi ca cnh vt v con ngi.
Trong on vn ca T Hoi, ta ch bit ch Hai Tm khc, cn
khc nh th no th nh vn lulullg t li c th. Cn nhn vt
m Du ca Nguyn Hng hin ln vi tt c mi trng thi xc
ng khi khc: nc n, nghn ngo, m a nc mt, ting
khc dn dp v l... Tng khonh khc ca cuc gp g
c miu t tng tn nh cch to phc on nh phn
tch. S khc nhau gia on vn ca T Hoi v phc on ca
Nguyn Hng nh trn c nguyn nhn t s khc nhau v t
tng ngh thut, ngh thut, dn n bt php v cch t
chc hnh thc li vn khc nhau. Cn c th nhc ti nhiu
phc on tiu biu khc trong li vn ngh thut Nguyn Hng
nh phc on t ting kn (Nhng ngy th u), gii thiu lai
lch c c, ti hin suy ngh ca m La trc khi vt ngc
hoc tm trng Hu Chi trc l c (Ca bin) v.v... Khi khun
kh mt on vn vn cha cho tc gi c th ho i tng
nh mong mun, Nguyn Hng dng ti phc on. Bng phc
on, nh vn c th trnh by tng tn v i tng khin n
hin hnh tht y trn trang vit.
H thng t ng, cu vn (pht ngn) ca Nguyn Hng s
dng cng biu hin rt r phng thc c th ho ca li vn.
Nguyn Hng a vo li vn mt s lng t ng v cng
phong ph c v s lng v chng loi, to nn nhng cu vn
lc lng. Khi cn thit, ng khng ngn ngi dng t thng
tc, t mn, t chuyn mn, ting lng c th ho, c bit
ho i tng. Trong h thng t ng, nh vn s dng nhiu
26
loi t c th ho tng tn, t m, chi tit i tng phn nh
ca li vn. c bit l s t, vi chc nng "l nhng t ch s
lng, th t v ch s phn trm hay phn s ca cc vt [101
; tr351], c Nguyn Hng s dng thng xuyn gip cho
mi s vt, s vic c ti hin r ti mc "chn t k tc":
"u thng va qua, tin bo hc ca Thanh thu c ba ng,
b ngha a cho Thanh mt ng,Thanh mua giy bt cho
Ngha cn tm ho ri. Gi en gi cho Cn tm ho, anh em
L, Ly mt ng hai. Thng La nm ho, ci Bi nm ho. Nh
no a bao nhiu Thanh ly by nhiu Thanh gi tin nh mt
ng hai. Nh b Ly ong ni ri go ht ng t. Nh b
Ngha mua thm ba ho ci vn hm ngoi kho. Cn bao nhiu
Thanh a cho Ng mua rau mua mm hng ngy (Sng gm).
Nh cc s t m i tng tin ca Thanh c ngi c
nhn bit chnh xc ngun gc, s lng, mc ch s dng tng
khon... Cch vit nh vy, t thy cc cy bt vn xui khc.
S dng t ng mang tnh c th gip ngi c c th cm
nhn trc tip i tng n su vo np t duy ngh thut ca
Nguyn Hng, c khi ng vit vn v lm th. Th Nguyn
Hng khng t chi s t vn l yu t d lm th b "kh". S
t c dng c th ho i tng khi ngun cm hng
sng tc, hoc c th ho cc trng thi cm xc ca nhn vt tr
tnh. Trong bi th Tm o lau sng, s t l chng nhn lch s
ghi li ngy au thng khng th no qun - ngy quc M
nm bom tn st thnh ph Cng: "Ngy mi su thng t
1972 nhum ". Vit H Bc qu hng cc con, Nguyn
Hng dng s t tnh m thnh tch ca qun dn ta: "Mi
ngn ba trm my bay bn tan". Cc bi th Knh cho nhng
vin n Hi Phng, Nhng tng khi xi mng, T quc ang
27
xy nhng tng s mi, Chng n ng trn tri tim ta ... u c
s t chnh xc v nm, thng, tui i ca nhng con ngi,
nhng s kin c ngha quan trng vi nhn dn, t nc v
nhn loi. Tt nhin, s t khng phi l phng tin trng yu
ca ngn ng th. Vn l ch, tm hiu s t trong th
Nguyn Hng gp phn soi sng nguyn tc t chc li vn
ngh thut ca ng. Cng vi cc yu t khc, s t l phng
tin gip Nguyn Hng thc hin mc ch c th ho i tng
phn nh ca li vn ti mc ti a.
Nh vy, phng thc c th ho tng tn, t m, chi tit
i tng phn nh hin din trn mi cp li vn ngh
thut ca Nguyn Hng, t tng th sng tc n cc phng
tin t ng, c php trong mi tc phm.
2. Trn cc phng thc biu t ca li vn
Khi vit vn , tu theo mc ch biu t, ngi vit c th
s dng c lp hoc kt hp cc phng thc t s, miu t.
biu cm, ngh lun. Tng ng vi mi phng thc biu t,
li vn cng c c im ring. Li vn t s lun hng ngi
c vo din bin s vic, nh vn hay dng cu tng thut
ti hin cc tnh tit, s vic. Li vn miu t c nhiu t ng
mang tnh trc quan, sinh ng, c th gi ln nhng biu hin
mu sc, ng nt, trng thi ca cnh vt v con ngi. Li
vn trong phng thc biu cm c tr tnh ho nh cc
phng tin biu hin trc tip cm xc, tm trng. Li vn ngh
lun hng vo trit l, suy lun nn dng nhiu t ng mang
tnh khi qut, cu tng... Trong sng tc, Nguyn Hng s
dng ch yu cc phng thc t s, miu t, biu cm, cc
phng thc vn giu kh nng c th ho i tng phn nh.
Chng chim phn ln dung lng li vn. Phng thc ngh
28
lun xut hin t hn. V d s dng phng thc t s, miu t
hay biu cm, hng vo mc ch k vic, t cnh, t ngi
hay by t cm xc, li vn Nguyn Hng u ti hin t m, chi
tit cc c im, tnh cht, trng thi ca i tng. H thng
ngn t nh vn s dng nghing v tnh c th, trc quan, giu
sc thi biu cm.
Cc on vn t s ca Nguyn Hng thng cha ng
nhiu chi tit lm r s vic. nhng on gii thiu, thuyt
minh lai lch nhn vt, li vn ging nh bn k khai l lch, lu
tr t m thng tin v gia nh, qu hng, tui tc, ngh nghip
ca i tng. Trong Sng gm c ti mt na s nhn vt c
gii thiu lai lch. mi nhn vt, nh vn u c gng thuyt
minh y nht ngun gc gia nh, bn thn nhn vt. Nhn
vt c c ch "sng" trong hai chng truyn, nhng c tc
gi gii thiu lai lch hai ln vi tng s cu ch di ti hn hai
trang. Cuc i c c thut li t khi mi n lng cho ti
nhng ngy c sng cng b con xm Cm, nhng cng vic c
lm: "i li ng Kh, Lng Kh, lm ci i than ngoi
ng Triu, Qung Yn; lm th u th n xy Su Kho, i
t, o con sng Xi mng ri vo lm l nung ca nh my;
khun. vc bn Su Kho, bn X-pha... ". C khi, tc gi
ngc dng thi gian, li xa v qu kh k li lai lch my
i ca mt dng h trong nhng on vn thuyt minh t m
khng khc g li ghi chp gia ph. Nh vn cn hng ti ti
hin c cuc i, c s phn nhn vt ch khng chu dng li
mt lt ct, mt mnh i ngn ngi. Truyn ngn y bng ti
k v Mn t khi cn l a tr m ci ti khi Mn cht, li
ngi chng m v nm a con th di. Cuc i cc nhn vt
m Du (M Du), lo en (B con lo en), m Thng (Hai
29
m con) cng c ti hin t khi cn tr ti lc v gi. Nh vn
t dng cc t phng chng, c khong, gn, trc, v.v...
ni v cc mc trong cuc i nhn vt. Tui tc, nm thng
c "c th ho bng nhng con s chnh xc. Trang nht k
ca Thanh m u tp Sng gm ghi vo lc "3 gi ngy 5 thng
11 nm 1935" - sinh nht ln th mi tm ca anh. Nhng bn
tng thut lai lch k v su nh vy xut hin hu ht cc tc
phm t s ca Nguyn Hng. iu khin cho phng thc
t s trong nhiu truyn va, truyn ngn ca ng c xu hng
"tiu thuyt ho". Nhn chung, d k ngi hay k vic, phng
thc t s ca ng lun hng ti mc ch c th ho tng
tn, t m, chi tit i tng phn nh.
Cc on vn miu t cng c biu hin tng t. Nh vn
thng kt hp t ton din nhiu kha cnh ca i tng v
c t mt vi c im tiu biu. V d nh on vn t c
ca m con Thanh, trch trong Sng gm: "
(l)
Vn ci ging
khung bng g lim en bng nh sng, vt qu gi nht
cn li ca gia nh Thanh.
(2)
Vn ci thng sn thng, phi
v li bng nhiu ming vi nu cng nh mo nang, ng nhng
qun o lnh ln mc thng, khu v v my gi thuc l
dng nhng khi qun bch.
(3)
Vn ci tay ni bng vi cho go
m Thanh may t nhng ngy cn con gi, trong khng bit
m Thanh xp nhng g m mi khi m Thanh phi phng li
by ra no cun, no gi, no hp, no ti... y c mt chic
chiu v phi l chic chiu sch nht, ri m Thanh ngi canh
nh t bc" [90;tr13]. Khng gian c miu t ch l mt gc
nh cht hp nhng on vn ti hin k lng cc chi tit
c vi nhng c im rt c th ca tng vt. on vn trn
gm ba cu. C th s ho c im tng vt c c
30
th ho mi cu trong on nh sau:



I TNG MIU T CC C IM CA I TNG
Ci
ging
(Cu 1)

Ci
Thng
(Cu 2)


Tay
ni
(Cu 3)
Cht liu: g lim
Mu sc: en bng nh sng
Gi tr: vt qu gi nht cn li ca
gia nh Thanh

Cht liu: c sn
Hnh dng: thng phi v bng nhiu
ming vi nu cng nh mo nang
Tc dng: ng qun o lnh ln,
khu v my gi thuc l dng khi qun
bch.
Cht liu: vi cho go.
Thi gian s dng: t thi con gi ca
m Thanh
Tc dng: ng cc cun, gi, hp, ti ...
Gi tr: rt qu, m Thanh ngi canh nh
t bc
Bng cch miu t k lng khng gian sinh hot v cnh
vt, Nguyn Hng gip ngi c thu hiu c hon cnh
sng ca nhn vt Nh vn p ng c mt i hi quan
trng trong sng tc: Nu nh tiu thuyt khng m t ngoi
cnh vi nhng chi tit c th sinh ng th cng khng th no
dng li c khng kh v mi trng, n l ci nn cho nhn
vt hot ng" [49; tr212].
T nhn vt, Nguyn Hng thng ti hin rt k ngoi hnh,
31
hnh ng, suy ngh, tm trng. Nhn vt ca ng ngoi vic
c miu t din mo, vc dng cn c ti hin nhiu ln
trong tc phm nh Tm Bnh xut hin ti 15 ln trong B v;
Hu Chi t 11 ln, c Cam, Ging Hng, m La 9 ln trong
Ca bin,...
Ti hin ngoi hnh ca nhn vt, thng thng, nh vn ch
ch c im ni bt nht cha ng bn cht, tnh cch nhn
vt (c t) T Ngh Hch, V Trng Phng t m thn hnh,
cp mt, b ru lt t chn dung g "trc ph hc lm ngi
vn minh". T Ch Pho, Nam Cao tp trung vo b mt qu d.
Trong Mi nm, ch Hai Tm l nhn vt c T Hoi t
nhiu c im, cn cc nhn vt khc ch khc ho i nt:
Trung c "hm rng trng tnh, hai con mt a y nh lic
dao"; Nhn c "i mt lay ly rng rc"... Nguyn Hng th
khc. ng thng miu t dy cc c im vc dng, trang
phc, khun mt, u tc, nc da,... va t ton din, va t nt
ni bt nht ca chn dung nhn vt.
Kt hp cc phng thc biu t ca li vn (miu t, t
s, thuyt minh ... ) chi tit ho i tng, Nguyn Hng
to nn nhng khung c im nhn vt kh rng, nu em so
snh vi i tng cng loi th khung ca cc nh vn khc s
l nhiu khong trng hn. (Xem bng 1.3. Do khun kh c
hn, mi tc phm chng ti ch a ba nhn vt c t nhiu
ln nht minh ho.)
Bng 1.3 - Thng k c im tui tc, ngoi hnh nhn vt
Tc
phm
Nhn
vt

tui
vc
ng
Khun
mt
i mt
Mi
tc
Cc c
im
32
Hu Chi 18 gy
trng
mt, trn
hi d
nu -
lng l
tc kt
di
nhung
thng
mc
la trng
Ging
Hng
28
cao -
ln
sng kiu k
tc un
in
c trng
ngn,
cm hi

S

n
g

g

m


C Cam 70
i lch
v bn
tri


su - m
mt
nhm
kht
u bc
co
trc
ngc thy
ly v
tri c
nt rui,
Ngh
Hch
gn 50
vm
v, hi
ln
ru ln
phn
kiu Ty
c cp
knh
trng

sang
trng m
qu kch
Th
Mch
18

hai m
phng
phnh
ngy
th, d
tin

b i
php
php
G
i

n
g

t


(
V


T
r

n
g

P
h

n
g
)

T Anh

nh
nhn
trng
tro

hi c v
n b
M 20
nh
lc s
vui - hi
ng ngh

vai rng
Oanh


gy t


tm
thng
tc
qun tt
rng
trng nn
v u
S

n
g

m

n


(
N
a
m

C
a
o
)


Th




nhim
mt v
g mt
mi






M

i

n

m

(
T


H
o

i
)

Nhn




trn
trng
lay ly,
rng rc


ngc y
cng, c
trng
ngn
33
Hai
Tm
ngoi
20
nho
nh
gn
gng
hay ci l rm
phong
tnh
tc di
mt


Trung trc 24
- 25




a y
nh lic
dao


ra ngm
sen, rng
trng
tnh
Khung c im ngoi hnh nhn vt trn y cho thy V
Trng Phng, Nam Cao, T Hoi thng chn li c t, tp
trung khc ho cc yu t mang tnh c bit. Cn Nguyn Hng
lun t nhiu t k, t chi tit. V th, khong trng trong khung
c im ngoi hnh nhn vt ca ng gn nh c lp y.
Khi t hnh ng, suy ngh, tm trng ca nhn vt, Nguyn
Hng cng di theo tng c ch, ng tc, tng trng thi cm
xc, giao tip. Nguyn Hng t ng tc ca m La khi mua
thc n cho con: "M La phi mua chung vi mt b bn, m La
xin thm mt ci l sen na gi. M n ch treo go, rau,
mm, m nhc ln xung, xp mi con c kh vo mt gc.
M lt mt ming l chui kh ngn ra gi lng. Ci v tit
v xng xng mn mn thm thm, ci v gan ngy ngy lm
m li m gi ra ngm ngha:
- Ci di tit ny thng La thch lm y! Ci gan ny con
b con n sch cam y. Khng bit a v chng n c chia
nhau yn lnh khng, khng li nh nhau m ca m nh ln
th li qu kh.
M nhn mt ming di nhai. Ri thm mt ming gan. M
nhc ln nhn ming di na. Nhng m b xung. M b
ming di v nhc ln nhn ming gan. Nc bt c ng c. M
lt i lt li hai ming di, ming gan b nht... Nhng m by
34
li ri gi ghm but lt. y np ln li treo ln ch c, on
m La quay ra ly thng i than"(Sng gm).
Li vn ti hin c mt chui hnh ng ca m La, t
lc m mua lng n cc ng tc xin l, nhc ln, lt l, m
gi lng, ngm ngha, nhn, nhai, nhc, nhn, b xung, by li,
gi ghm, treo ln ... cho ti khi m quay ra ch i than. Nh
vn khng b st mt c ch d l nh nht ca i tng miu
t. Cch Nguyn Hng t, k, gii thiu, thuyt minh v nhn
vt v hon cnh, mi trng sng ca h, rt ng nh li ca
M. Goc-ki: "Tc gi lun bn cnh h, mch cc ngi c
bit r phi hiu h nh th no, gii thch cho ngi c hiu
r nhng ngh thm kn, nhng ng c b n pha sau nhng
hnh ng ca cc nhn vt [44; tr147].
Cng cn nhn thy, khng t trng hp Nguyn Hng
dng li qu lu min man trong nhng chi tit b bn, rm r,
khin mch truyn tr ln nng n, chm chp, nhim v ngh
thut ca on vn c phn b xao nhng, hiu qu ngh thut
ca li vn khng c nh mong mun ca tc gi v bn c.
Do qu coi trng c th ho, Nguyn Hng mc nhc im
ham vit di, c khi ti mc lan man, khng ph hp vi tm l
ngi c. Sinh thi, qua kin ca cc nh nghin cu ph
bnh vn hc, c l Nguyn Hng cng bit nhc im cn
khc phc. Nhng, do cm hng phi by hin thc v nhu cu
th hin vn sng phong ph chi phi mnh nn nh vn vn
tip tc "l m vc tng mng thc t s i m hunh huch
p ln mt giy." (Nguyn Minh Chu).
Lp Tn-xti tng khng nh rng, tc ng ca ngh
thut ch t c chng no m nh ngh s tin thy v vn
cc yu t nh b to thnh tc phm. Xt trn phng din ,
35
li vn ca Nguyn Hng p ng c yu cu quan trng
ca sng to ngh thut, em n cho vn hc nhng bc tranh
hin thc phong ph, ngn ngn cht sng. c vn Nguyn
Hng, ngi ta c thm rt nhiu hiu bit v cuc sng, con
ngi trong x hi Vit Nam trc Cch mng thng Tm; hiu
bit v thin nhin, t nc; v hnh trnh cch mng ca
nhng ngi cng kh di s lnh o ca ng. c vn
Nguyn Hng, c gi cng c thng thc nhng dng ch
"bao gi cng lp lnh s sng. Nhng dng ch y chi tit c
ca quy, php phng. Mt th vn bm nt ly cuc i, qun
qut ly con ngi" (Nguyn ng Mnh). l ti sn vn hc
qu gi Nguyn Hng li cho chng ta.



Bc l trc tip
nhng trng thi cm xc

I - T MT TM HN NNG NHIT, SI NI,
GIU TNH THNG, D XC NG...
Nhu cu gii to xc cm, tm trng l trng thi mang bn
cht t nhin ca con ngi ("Khi bun th khc, khi vui th
ci) Vi ngi ngh s, nhu cu ny lun mc cao. Do
bn cht nhy cm, d rung ng, kho tch lu v n tng ca
ngi ngh s thng rt phong ph, su nng, cha tnh xc
cm cao. V th, gii to cm xc, tm trng v bc l tnh cm
tr thnh nhu cu tt yu trong sng to ngh thut. Yu,
ght, vui, bun, thng mn hay cm gin,v.v... u n
36
mnh lit nh vn. l ngun ni lc sinh thnh tc phm,
gip nh vn c c a con tinh thn mu tht. Ta tng bit,
Nguyn Du vit on trng tn thanh bi "Nhng iu trng
thy m au n lng". Tnh cm tic thng v hn nhng
ngi anh hng b mnh v i cuc thi thc Nguyn nh
Chiu vit Vn t ngha s Cn Giuc( - khc ca bi trng v
nhng ngi anh hng tht th nhng vn hin ngang. T Hoi
vit Truyn Ty Bc khi "hnh nh Ty Bc au thng v dng
cm lc no cng thnh nt, thnh ngi, thnh vic trong tm
tr ti. Mt m nh mnh m thc y ti sng tc". My chc
nm sau khi bi th Bn kia sng ung ra i, Hong Cm vn
cn nh r cm gic sau mi cu vit ra, ng cm thy "n lnh
c xng sng. Dng nh chng t m ra" v.v... Tt c
nhng iu cho thy, i vi ngi ngh s, ngh thut
lm gim nh gnh nng xc cm dn cha trong tm t. Tuy
nhin, trong quy lut chung, mi nh vn li c mc v cch
bc l cm xc ring. Nguyn Du "au n lng" trong nhng
ting than v c trong nhng ting th v cng tao nh. Nguyn
nh Chiu h "ni ra th nc mt tro". Nam Cao chy bng
nim kht khao lng thin cho con ngi nhng vn bnh tnh
nn lng trong li vn sc lnh xoy su vo nhng ung nht x
hi cu ly nhn phm. Thch Lam gi gm nim xt thng
nhng cuc i tn t qua li vn nh nhng, man mc, thm
tha ni bun...
Nguyn Hng, cm xc lun t n cc im, nhu cu
gii to cm xc thng t n "ngng" tuyt i. Nguyn
Hng cn l ngi c bit mau nc mt. Ngi ta tng nhc
mi chuyn gia cuc hp, Nguyn Hng "xin php cho ti
c khc mt t... V th, ngi ta gi ng l "con ngi tri
37
tim".
Thi th u, v cnh ng gia nh, Nguyn Hng phi sng
cnh thiu cha xa m, chu nhiu ng cay chua xt. Nhng
trc sau vi m, vi cha, Nguyn Hng vn mt lng thit tha
quyn luyn, khng h on trch, gin hn. n tui trng
thnh phi liu b gia tht, Nguyn Hng nht quyt em
ton b s tin bn quyn tc gi hai cun sch vit my nm
tri t lo l ci. Vic lm y, ch c th gii thch l "tri tim
c l l ring ca n...". Thi k khng chin chng Php, mc d
rt tng thiu, nhng Nguyn Hng v v con vn nhiu nm
chung sng vi hai b m (thn mu v nhc mu ca nh vn).
Khng t ngi ly lm l cn Nguyn Hng coi l vic rt
i t nhin.
Trong quan h vi bn b, ng nghip, Nguyn Hng cng
lun sng bng tt c tri tim mnh. Vi nhiu ng nghip,
Nguyn Hng nhng cm s o trong cuc sng thng
ngy, chia ngt s bi trong nhng bc thng trm ngh nghip
v mi ni bun vui trn trang vit. Khng ch vi nhng ngi
ngha nng tnh su m vi tt c mi ngi thn, s, quen, l,
Nguyn Hng u nhit tm nh th. Nhn li nhng nm thng
qua, nhng con ngi v mnh t ng gn b, u, lc no
cng hin ln mt Nguyn Hng nng tnh, a cm. ng nh
th Thanh Kim vit v ng: " ght, ght cay ng/ yu,
yu ht lng/ Tri tim ng run ry/nc mt ng lng trng.
Ho s Phan K An khi v chn dung Nguyn Hng hnh
dung trong con mt nh vn l hnh nh ca tri tim. Nguyn
Hng l con ngi tri tim tiu biu nht. c im , ngi ta
vn gi l ci tng ca ring ng: "Ci tng ca Nguyn Hng l
vy, bng bt, thit tha" (Bi Hin); "Lc ci, lc khc, lc
38
hng hi, say sa, on , v vp, anh vn thng hi qu ln
mt cht" (Kim Ln). C tnh c bit ca ng c to nn bi
kiu kh cht t nhin v mi trng, hon cnh sng nh vn
tri.
Theo tm l hc, vi cc trng thi xc cm trn, Nguyn
Hng thuc s ngi c kh cht mnh (kh cht Col). Nhng
ngi mang kh cht ny thng "rung ng cm xc t, yu
ght r rng" [63; tr205]. Hot ng thn kinh ca h ng vi
kiu ngh s (phn bit vi kiu l tr v kiu trung gian). C s
t duy ca h thng l kinh nghim trc tip cm tnh v phn
ng cm xc. H d chuyn tm t mt cch t ngt. Mang kh
cht mnh, Nguyn Hng c "hi qu mt cht" trong xc cm,
tnh yu cuc sng lun "c la v nc mt" cng l l ng
nhin.
Hon cnh gia nh, mi trng tn gio cng nh hng
nht nh ti Nguyn Hng. Sinh ra trong mt gia nh o gc,
ln ln bn ngi b tho Kinh knh Cha, Nguyn Hng
chu s thm thu rt t nhin tinh thn tn gio. iu ng ni
l Cha Ki T khng khai tm khai tr c Nguyn Hng tr
thnh tn C c gio. Nhng iu rn trong Kinh thnh ch
thu nhp vo Nguyn Hng gi tr tch cc nht ca n l lng
thng, c tin, tinh thn h x. V mc nh hng ca n
cng t nhiu b khc x theo nhn quan ca mt ngi
tng b nhiu p bc bt cng, tng sng gia nhng ngi
dn ngho bng tt c tnh thng yu v ng cm ca ngi
cng cnh ng.
V vy, lm nn con ngi tri tim Nguyn Hng, yu t
quan trng nht vn l mnh t cn lao. Nhng nm thng sng
gn gi ti la tt n vi lp ngi bn ct lt xng v ming
39
cm manh o gip Nguyn Hng nhn thy: "nhng k yu
ui, sn c mt lng thng yu rt gin d, rt chn tht nhng
thm qua v bn vng v cng". Mnh t cn lao tc ng
su sc n tm hn, tnh cm ca Nguyn Hng. Lng yu
thng con ngi ca ng dc bi p thm v c iu kin
thun li ny n, pht trin mnh. T ngun mch tm hn
, vit vn vi Nguyn Hng khng ch nhm phi by, phn
nh hin thc m cn l mnh lnh tri tim "gii thot nhng
xu x do dt trong lng, phi by nhng tng ro rc
ca tm hn (...) tm cho mnh mt i sng lu di trong tm
hn mi ngi v c yu thng li mt cch nng nn vi
nhng mi tnh thm thit mnh mng"(...). Tnh yu con ngi,
tnh yu cuc sng mnh lit v ngun nhit hng trong tm hn
ngh s thi thc Nguyn Hng "cm ly cy bt st, chm
vo mu v nc mt m vit nn vn chng ring ca mnh"
(Nguyn Minh Chu).
Khng th "ng ci st tnh cm" nh Nam Cao, mc
thc nh Ng Tt T, nhn nha nh T Hoi hoc t tn
gng nh nh Thch Lam, mi khi cm bt, Nguyn Hng
ngy ngt, rng rng, i mt say sa nh sp c vo ba tic
ln. Xc ng mnh ti mc "nc mt a ra" khi ng vit B
v v Nhng ngy th u, "nc mt r mn trong ngi" khi
vit Bui chiu xm, "bng hong v t nghn nh b say sng"
khi vit v ci cht ca nhn vt Gi en trong Cn bo
n... ng trt vo cu ch nhng cm xc dn cha trong tm
t, nhng kht khao t by mnh lit, nhng tn cng yu du
v tin tng... Nguyn Hng l cy bt khng km hm c
mnh. ng khng th km hm v cng khng nh km hm
cm xc tro dng khi vit. Tri li, ng lun ch nh "vit ra
40
thnh ch tt c nhng g cha ng, nung nu, qun qui au
xt, bay bng, bt ngt ca tm hn, ca suy ngh"(Bc ng
vit vn). V th, vn Nguyn Hng l cn l ca cm xc trn
vo cu ch, l "s bng n ca mt nhit nng tm hn" (Chu
Vn Sn). Nh vn lun c thc t chc li vn ngh thut sao
cho cm xc, tm trng c by t trc tip, mi yu t trong
li vn u gp phn biu hin cm xc, thm m cm xc.
II. N PHNG THC BC L TRC TIP
NHNG TRNG THI CM XC MNH TRONG LI
VN
1. Bc l ni xt thng tt
Do hon cnh sng, Nguyn Hng trc tip tri qua v
chng kin bao ni ti nhc au xt ca hng ngi cng kh.
V khc tui th l trin min nhng ngy bc chn non nt
ca a chu ci ct du bn chn run ry ca ngi b " cng
kit tng thiu ng tin li cng kit tng thiu c hi sc" n
nh th (li nh vn t thut trong hi k Nhng nhn vt y
sng vi ti). "Giai iu tui th m nh nht l li cu nguyn
"Cha thng xt chng con" rn r bun thm ct bn tai t lc
lt lng. Nguyn Hng k li: "Ti khng th nh n nm ti
ln my th khng phi dt b ti i nh th (Nhng ngy th
u) Hnh nh ngi b phi c sc l lt n nh th bi khng
cn d dt d ch nm xu hay mt ho thu xe ko, k c khi
i, khi mt, khi m, khin Nguyn Hng lc no cng "nao
nao, bun bun thng b". Tnh thng sn c c ln dn ln
cng vi nhng cnh tng au xt Nguyn Hng tng chng
kin. Cc bui chu, bui l, "n my n Cha" phn ln l
nhng k gy g, i rch, ti mc c k i khng vng, ngi
khng ni. Thc t tc ng su sc n Nguyn Hng.
41
Phn no chu nh hng ca tinh thn tn gio, Nguyn Hng
thy con ngi cn c xt thng, tht ng xt thng.
Hon cnh bn thn, gia nh v mi trng sng gip
Nguyn Hng nui dng c tnh thng lnh mnh v tm
c i tng xt thng xng ng. ng ho thn vo
nhn vt by t tnh cm ca mnh: "Nhng pht ny, Tm
gn nhng con ngi cn lao ci x cn b ny hn ht.
Khng phi lng t ph, thy mnh di do th san s cho h,
thy mnh hiu bit nhiu th ci xung h, nng h. M bi
cng mt hon cnh, mt i sng thp km v ti tm" (Lp
hc ln lt) Nguyn Hng t khi nhn thy ci ng ci, giu
nhi, ma mai, chm bim. ng c bit nhy cm vi ni au
v ci ng thng, hng v pha nhng ngi cn c xt
thng. Ni xt thng ca Nguyn Hng cng dng y ln
mi bi nhng con ngi ng yu thng c phi chu ng
chng cht ni bt hnh, b y o giy xo trong vc thm ca
x hi thc dn phong kin bo tn.Vi Nguyn Hng, "i au
nhiu nn thng cm nhiu hn" (Nguyn Hng - o Cng).
T tm hn, ni xt thng trn vo trang vit. V th li vn
Nguyn Hng tru nng ni xt thng, t ng, cu ch thm
m tnh thng yu con ngi mnh lit. "Mi dng ch ng
vit ra l mt dng nc mt nng bng tnh xt thng p
thng ra t tri tim v cng nhy cm ca mnh (Nguyn ng
Mnh).
a. Trong cu trc li vn, ni xt thng biu hin r nht
trn cc cp t ng, c php. Nguyn Hng s dng
mc cao nhng t ng, cu vn giu sc thi biu cm, bc
l trc tip ni xt xa au n ca tc gi (hoc ca nhn vt)
trc nhng cnh ng ng thng. Hai ch xt thng v
42
nhng t gn ngha nh au xt, xa xt, chua xt, au n, au
ti, tic thng, t ti... c mt mi tc phm, gn vi nhiu
i tng, d tc gi vit v clulul bn thn mnh trong hi k
hay vit v cc nhn vt khc trong truyn ngn hoc tiu
thuyt. T cc sng tc ca Nguyn Hng, c th lit k hng
lot cc cu vn c t xt thng, hoc t ng gn ngha vi n:
Bnh sm nt mt, xt thng cho thn phn" (B v).
Nhng cm tng v m ch cng thm tha, t ti trong
tm hn ti (M Du).
"Nhn u Thanh cng ch thy nhng k nim, nhng
ngun cn au xt bun thm khng th no chu c...."
(Sng gm).
v.v
Gn y, cc cng trnh nghin cu v Nguyn Hng
kho st thng k, phn loi kh t m t ng c gi tr biu cm
cao trong vn Nguyn Hng nh tnh t, ng t, thn t, ng
thn t, thnh ng v.v... vi nhng nhn xt nh : "a s cc
thn t, ng thn t Nguyn Hng s dng u biu hin cm
xc au n, xt x ca nhn vt" [62; tr150]; "Ni chung sc
thi biu cm nhng cu c s dng du cm ca Nguyn
Hng u mang sc thi bun ti, au xt, tic nui, dn vt,
cm th, tc gin v bao gi cng c biu hin cng
cao" [62; tr55]... Nhng nhn xt cho thy au n, xt
thng l mch ch quy t nhiu trng thi cm xc khc, chi
phi tc gi la chn cc phng tin biu hin tng ng trong
li vn.
Nguyn Hng cn lin kt cc n v ngn ng thnh cc
trng t vng, trng ngha bc l trc tip, mnh lit ni xt
43
thng. Theo Ngn ng hc, trng t vng l "Ton b cc
n v ngn ng (ch yu l cc n v t vng) tp hp li do
s thng nht v ni dung (i khi cng c s ng nht ca cc
du hiu hnh thc) v phn nh s tng ng v khi nim, v
i tng hay v chc nng ca nhng hin tng m cc n
v ngn ng th hin" [45; tr320]. Mt trng c th chia lm
nhiu trng nh hn. Vn dng khi nim trng ca Ngn
ng hc vo nghin cu li vn ngh thut Nguyn Hng, chng
ti thy cc trng t vng mang ngha xt thng xut hin
nhiu, c th gi bng ci tn chung: trng xt thng. Mi
trng tp hp nhiu t ng ng ngha xt thng. ln ca
trng c khi ti hng trang sch.
Trch on sau to nn mt trng ngha cha ng ni xt
thng cc ca Tm Bnh i vi Nm Si Gn khi nhn ra
ging ca bun thm ca Nm vng ra t lao: "ch thc Nm
Si Gn ri. Bnh nc n, gc u bn ca s, nc mt rng
rng long lanh, Bnh chnh tng n bao nhiu s iu linh
bp bnh, c n ngy nay khng dm chc ngy mai v s ti
tm nh nhuc ca i Nm, mt tn "chy v" "anh ch" n k
mt l. Bnh cm thy mt nm nay, mnh m m sung sng
cn Nm th cng cc kh s. Ri Bnh rng mnh quay mt,
khng dm trng bu tri u m sau nhng mng my en nh v
mt cnh xa xi y i cc k i y thong hin ra trc nhng
git nc mt rng rng."
Trong on vn trn, trng ngha gm cc t ng trc tip
din t ni au n, xt xa ca Tm Bnh (nc n, nc mt
rng rng, rng rng), v nhng t ng ni v tnh cnh bt
hnh ca Nm Si Gn lm Bnh xt xa (iu linh, bp bnh, ti
tm, nh nhuc, mt l, cng cc, kh s, u m, xa xi, y
44
i...). To trng ngha nh vy, Nguyn Hng gip cho cm
xc, tm trng ca nhn vt bc l c mnh v chiu su. Cc
yu t tham gia trng ny to thnh "bn ho tu ct ln
cung bc xt thng con ngi da dit, mnh lit trn cc trang
vit ca nh vn.
b. Cc phng thc biu t ca li vn cng gp phn
bc l su sc ni xt thng v hn ca nh vn i vi nhng
ngi khn kh. Trong cc on vn hoc phc on s dng
phng thc miu t Nguyn Hng thng hng vo mc ch
ti hin cuc sng bi thm ca tng lp di y x hi. Nh
vn tp trung miu t mi trng lm vic ngt ngt cng thng
ca nhng ngi lao kh, nhng khng gian sinh hot tm ti,
nhng cuc i lm li ng thng
T cnh, Nguyn Hng c thc ti hin nhiu bc tranh
thin nhin gn lin vi s phn bi thm ca nhn vt cng kh.
Cc on t thin nhin m m xut hin trong li vn Nguyn
Hng vi s lng ng k. C th dn ra nhng trng hp
tiu biu. Phn th nht ca tiu thuyt B v c 6 on miu t
thin nhin th c 6 on cnh vt u u m: "Mt sng lng l,
sng lam mt Mng", "gi lnh thi tng cn di" v "nhng
di my en trn bu tri xm ngt/ v.v... C 6 on khng c
ln no xut hin mt tia nng, d mng manh yu t. Khng
gian v cnh vt trin min trong trng thi nng n. Trong tng
s 25 on t thin nhin ca tiu thuyt B v, t ng v gi
lnh v m ti xut hin 14 ln, nh trng nht nht 4 ln,
chiu t hoang vng 4 ln. Thin nhin in r du n s phn bi
thm ca nhn vt,. Li vn miu t thin nhin tr thnh mt
loi ngn ng ngh thut gip nh vn phn nh nhng s phn
bt hnh, by t ni cm thng v hn ca mnh, gi ni xt
45
thng da dit trong lng ngi c. Kt hp hai phng thc
miu t v biu cm trong li vn l mt c im ni bt ca
phng thc miu t trong li vn ngh thut Nguyn Hng.
Mt loi i tng cng tr thnh trung tm trong cc on
t ca Nguyn Hng l khng gian giam cm y o con ngi
hoc khng gian sinh hot m thp, tm ti. Hu ht cc tc
phm nh vn vit v hin thc x hi Vit Nam trc Cch
mng thng Tm u c on t nh chut, nh cha, nh t.
Thng k 28 truyn in trong Tuyn tp Nguyn Hng, tp I c
ti 29 on t "nh", tt c u l nh chut, nh t. Hnh nh,
m thanh, trng thi ca loi i tng ny c to nn ch
yu bng cc t ng c tnh cht trc quan v mang sc thi m
tnh: nt n, loang l, xc xch, p p, rng rc, rn r, ti tn,
bn nhp, hi nng, cht hp, mc xm, m a bng ti... T
, hin ln hnh nh nhng cn nh ti tn, thp, ti, ni tr
ng ca bao s phn ch c hai bn tay trng. c im cng
hin r trong cc on t nh cha, nh t, ni giam hm nhng
con ngi v ti ng thng b x hi ng thi rung b.
c B v, Sng gm, Bc ng vit vn, Nhng nhn vt
y sng vi ti... ngi c khng khi b rng mnh khi gp
nhng t ng tanh ti, hi hm, nhp nhp, m m hi hm,
mu vi hoen , ... xut hin dy c trong cc on t nh cha,
nh "th", nh "lc x". y l trch on trong B v t nh
cha ca m Ti S Cu, ni Tm Bnh, Hai Lin v nhiu ph
n tng b y o: "nhng mi tanh ti ca rc bn thnh
ng cc bi khong t hoang, cc cng rnh bn trn ln
vi mi hi hm ca sut hai dy nh cht hp, nhp nhp".
Nhng nh cha di ng trong Bc ng vit vn cn khng
khip hn. Cnh Vn- hoa - a - ngi, "ch mi dm sch s
46
nht l nhng ng nh x bn kia ng", k bn mnh nhng
x xnh- hoc " c tui, m yu, nh th, nh cha lu
thi ra", hoc "ch mi mi bn mi nm m bnh y
ngi". Gi tin mi dm "ch va mt bt ph, mt ba cm
n cc th tha ca tri lnh Ty". Nh vn vit v h vi bao
ni nim thng yu, au xt.
Cho n nay, trong s cc nh vn nc ta, c l cha c ai
miu t nh t nhiu nh Nguyn Hng. Hnh nh nh t hin
din trong hng lot tc phm: Linh hn, Tt ca t n b, B
v, Khi ken np v x lan Sng gm, Nhng nhn vt y
sng vi ti, Cn bo n, Th k en ti, Th nh n nc.
(khng k Ct bi lm v T tr con cng vit v nh t m bn
tho b mt). Ngc t quc hin ln trn trang vit ca
Nguyn Hng l chn a ngc trn gian khng khip, t "cng"
Ma-ri-n Hi Phng n "cng" Bc M H Giang, nh lao
Nam nh, Ho l H Ni, nh ngc Cn Ln. Li vn miu t
dng nhiu t ng ch bng ti, mi hi hm, sc thi m m,
m thanh gh rn. Trong nh lao Nam nh: "Tri ti m. n
bt ln ri m bng ti vn cn ln vn mi hi ca nn nh,
gn sn v chn chiu chng p tuy khng nng nc qu,
nhng c kh lnh t bua no rut gan nhng con ngi x
xc kia v nhng ting rn xit ca my ngi t gi m nm
cun trn trong mnh chn rch mp trch nhng mi kim sc
nhn nht vo cc tm lng di do tnh thng. Tr con nhn
nhc nhn, a khc tht ln, a lm hn i trn nhng cnh tay
cm ci run ry" (Tt ca t n b). Trn "cng" Bc M l
"khu lao im ln lnh hoang lnh cht"... vit nhng cu
vn y sc m nh ny, Nguyn Hng phi tri qua nhng
ngy thn th b cu thc trong cc tri t quc. Tuy nhin,
47
cn thy r, nh vn miu t khng kh ti m, lnh t but,
nhng ting rn xit trong nh giam khng phi nhm ph din
ngn t cng khng ch nhm mc ch "vch trn ra nhng vt
thng x hi". Mt l do khin Nguyn Hng "u t" ch
ngha, ch tm miu t nh t quc l v qu xt thng
nhng con ngi oan kh phi chu ng cuc sng t y.
T ngi, li vn miu t ca Nguyn Hng thng hng
vo nhng hnh hi v nhng nt mt ng thng. i tng
c t nhiu nht, xc ng nht l nhng ngi lao ng lam
l... l m La vi nhng thng than nng trn u, quanh
nm sut thng "bi than bt vi m hi lm en nhm c
mt mi" (Sng gm); l m b Hng trong cnh hn nhn
gng p, tnh cm v chng ngui-lnh khin b ngy cng su
mun: "M ti mt ru ru, u hi ci, mt nhn nh khng
thy g, i rt chm qua nhng lp ngi dn dp, huyn no,
trng m ti sao m mt mi, bun thm" (Nhng ngy th u)
Ri nhng k ng thng nh b con Nhn (y bng ti), hay
ng lo m (Con ch vng), sng kip n my dm sng di
gi khin thn hnh rc ri, tiu tu. Gn lin vi nhng cuc
i bt hnh l nc mt. Vi Nguyn Hng, vit v nc mt
cng bc l ni xt thng. Trnh Hoi Giang cho rng:
"Nc mt l ngn ng ca ring ng" (Vi Nguyn Hng).
Trong cuc i, Nguyn Hng khc khi ngh n i sng kh
cc ca nhn dn mnh ngy trc; khc khi ngh n cng n
ca ng, ca Bc H em n cho mnh l tng cao p
ca thi i. Khc c khi k li nhng kh au, oan tri ca
nhng nhn vt l nhng a con tinh thn do chnh mnh "h
cu nn. ng l "c mt git l ln nm trong nh mt ang
nheo ci" ca ng. Trong vn chng, Nguyn Hng rt hay
48
dng n t nc mt, hay c nhng cu vn t trng thi khc
ca nhn vt : khc oa oa, khc tht, khc rng rc, khc lc
thm thit, khc nc n, r ri khc, nc mt chan ho, gin
gia nc mt, nc mt m a, hai hng nc mt rng
rng, mt t m, nc mt trn ra..., c ti 71 ln, ch ring
trong B v. T , hin ln hnh nh nc mt gn lin vi cc
s phn bt hnh: con Bnh khc, Bnh khc, Nm Si Gn
khc, Minh Rng khc, ngi n b b Nm git mt a con
cng go khc thm thit... Trong nhng cu vn m nc mt
y l ni ng cm xt thng su sc ca tc gi vi nhn vt.
C nh ph bnh vn hc nhn xt: "Nguyn Hng vit bng
tnh thng, mt tnh thng khng kim ch c. Nguyn
Hng vit bng nc mt, nc mt khng c git cui cng".
Nhng git nc mt xt thng khng ch thm m trong mi
cu vn Nguyn Hng m cn ho thnh ging iu tr tnh
thng thit, tc ng trc tip ti cm xc ca ngi c, mang
li ni xc ng mnh lit. C l v vy, Xun Diu cho rng
"Nguyn Hng mt i ri, nhng ci vn anh y vn cn rn r".
phng thc t s, li vn ca Nguyn Hng hay k
chuyn m con chia la, gia nh li tn, nhng ni bt hnh
chng cht, nhng thn phn t y, n my, lu manh, im,
nhng ci cht " bt c k t" ... Cu vn t s ca ng khng
lnh lng m dy c cc yu t biu cm bc l ni xt thng
cng mnh, li vn t s ca ng hay ti hin nhng tnh
tit bi thm bc l ni xt thng con ngi. Tri tim
Nguyn Hng lun trn ngp tnh thng vi nhng a con
ci... ng vit rt nhiu on xc ng v nhn vt con ci
v bao thn phn tr th bt hnh.
Trong Tuyn tp Nguyn Hng, tp I [25], truyn no cng
49
c nhn vt tr em. Qu na s truyn trong vit v nhng
a con ci sng so ri trong nhng tp lu ti tn hoc n nh
u nh ngi, c khi phi i n my. Rt nhiu nhn vt
trong cc tc phm cng chung thn phn m ci. Con ca Bnh
(B v), Dng (M Du) cn c m cha nhng b ct t tnh mu
t. L con ca m La khi cha cht, m i t coi nh cng lc
mang hai vng khn trng v t chng khng cn c m
cha chm sc. Nhiu nhn vt ngi ln ca Nguyn Hng cng
tng l nhng mnh i ci ct, mang tm trng con ci nh
Lng (Lng), Huyn (Hai dng sa), Nhn, Mn (y bng ti),
Tm (Lp hc ln lt), Cam, Dng Thanh, Ging Hng, Hu
Chi (Ca bin). Li vn Nguyn Hng khi vit v h lun bc
l ni xt thng su sc ca ngi cng cnh ng v ca mt
nh vn c tri tim ln. Ci cay cc ca tui th trong Nhng
ngy th u "khin c n m sng s, m ni gai ln trong
tm tr, m run ry n tng cm xc" (Phong L). Tnh cnh
ngi cha ln cn nghin khng tin mua thuc nh lt tin
nh o ca a con; b Hng gia m ng lnh gi, i qu
khn thm iu c: "gi ai cho ti mt xu nh, ch mt xu thi
ti mua xi hay bnh khc" nhng "khng ai cho ti c v
ngi ta c phi l m ti u; trn n pht d dn ca ng
gio lm cu b "nh b vt ra tng ming tht"..., tt thy u
chan cha tnh thng, s ng cm ca tc gi, cng bi thi
th u ca Nguyn Hng nm tri thn phn ci ct cng
kh. S cng hng gia hon cnh ring v cnh i chung
khin ni thng xt nhng thn phn m ci trong ng c
nhn ln gp bi. N tr thnh tnh cm thng trc, mnh lit
ca nh vn mi khi vit v cc nhn vt con ci v nhng a
tr b b ri ngoi i. Mi nhn vt nh c s ho thn ca
50
tc gi.
Nguyn Hng cng li nhiu trang vit v nhng ci cht
tt cng bi thm. Ch Hai-mi-hai (Linh hn) cht v b tn cai
t cng hip d man. Mn (y bng ti) i bn bnh b x
xung sng cht gia dng nc xit. M Du (M Du) cht
trong c c, khng chng, khng con, khng h hng thn
thch. Gi en (Cn bo n) vt v trt hi th cui cng
mt ci qun tr tri bn ng gia mn m vng lnh "di
mng ngc lnh ti, qu tim sng ca con ngi tr thnh
mt mn tht bm tm, khng cn ting p" ngay sau khi nghe
a con ct ting khc lt lng m. Cn Ging Hng cht bi
chnh vin n ca Thi San, ngi chng sang trng, lch lm,
chiu chung v. Ging Hng, d c gng n my, tc gi
vn khng th dng thnh mt nhn vt phn din ch thc bi
Ging Hng vi v kiu k, i cc nhng tht ra l rt ng
thng. Trong gia nh nh chng, Ging Hng ch l ngi
n b khng con c c bn ngi chng lnh m v nhng
a con chng lnh nht. C khng t ni ci bng qu ln ca
"Hu hng cau- ngi v trc ca Thi San do mt. Sc p
ca Ging Hng b i thnh nhng khon tin cc cha
chuc nh, anh trai chi bi c bc v cho ng cu nghin ht.
Hc thc ca c sinh vin thi trang ni ting ch cn l ci
"mc" lm sang. Mang ting ly chng giu c nhng cha mt
ln Ging Hng c n m v chi hay chm sc tnh
thng vi m ca Ging Hng ch cn l nhng li sm hi
ca a con li o lc m lm chung. Nhn gc no, cuc
i Ging Hng cng l mt bi kch. V th, ci cht au n
ca Ging Hng chnh l s kt thc ci cht tinh thn din
ra t trc . Tuy khng xy dng nhn vt phn din ny
51
thnh cng nhng xt tnh cm xt thng vi ngi ph n
bt hnh th ngi bt ca ng tht y, su sc. Sc mnh
tnh thng khin cho mch vn ca Nguyn Hng mi khi vit
v Ging Hng c chch khi "ng ray" i khng giai cp
m nghing lch v "qu o" tnh thng. Tm lng xt thng
v hn vi nhng cn ngi au kh gip Nguyn Hng
phn nh c mt tri ca s giu sang mt gc khc vi
V Trng Phng. Nguyn Hng vt qua thin kin thng
thy, m rng lng thng n nhng ngi ph n bt hnh
ni lu son gc ta. Nu ngi bt sc so ca vn ti h V khin
ngi ta cm hn, mun bm vm x hi "ch u th li vn
thm m tnh thng ca "ng Cha Hng" li khin ai cng
mun tn cch cu thot nhng s phn bt hnh v an i c
nhng linh hn xu s la i vnh vin.
Cc nhn vt lu manh cng khng trnh khi nhng ci
cht oan nghit. Cho ti nay, c l cha nh vn no vt qua
Nguyn Hng v s lng cc tc phm vit v gii lu manh.
Tc phm no v ti ny cng c cnh tng m chm tr
kh m mu. Cc nhn vt Ba Bay, Nm Si Gn, T Lp L,
T Khuyn, Minh Rng, Tm Bnh (B v) By Hu, Hai Rng
Vng, Ba en, Su Nhy, Xun Rng, Hn Rm M, T Chi
(By H),... tn ti bng s hu hoi ng loi, kt cc li
hu hoi chnh mnh. Di ngi bt ca Nguyn Hng, mi
nhn vt lu manh l mt mnh i au kh, cng ng, b
tc. V vy, ci cht ca h, k c khi ng kip nht vn ng
thng. Bc vo ngh cm bt, Nguyn Hng tm nguyn:
"Khng c vit nhng chuyn tnh yu ph phim bm bi,
nhng chuyn mua vui". Vit v gii lu manh, ng ch
mun phi by "s tht trong nhng s tht ca mt hng ngi,
52
mt s ngi". Bng n lc cao nht, nh vn mun mi ngi
hiu v thng xt nhng con ngi b x hi rung b. Nguyn
Hng khng tic giy mc v nhng li au xt khi vit v h
cng chnh v ni xt thng lc no cng da dit, mnh lit
trong tri tim ng.
Vn Nguyn Hng cng tt cng au xt khi vit v ci cht
ca tr th. ng k li, c sinh linh v ti cha kp ct ting
khc cho i cht oan ung: "Ci thai cn nguyn rau long
ra trn vng mu tm bm" (Linh hn). a con ca Bnh mi
sinh c vi ngy cn hn b ngi ta dt khi ngi m
"nh ct mt khc di, mt ming pho". Cha ht, tri ni gia
dng i oan nghit, n b bin thnh mn hng sp trong tay
Nm Si Gn ri cui cng ch cn l "ci xc cht lnh nh
ng" trong i mt tuyt vng ca ngi m (B v). Cuc
sng lao ng cc nhc trong cc nh my, hm m ca bn t
sn rt kit dng sa ca cc b m ngho khin bao a tr
cht v kht sa di bu v lp (Nhng git sa). Nhiu
truyn ngn trong tp a ngc k li nhng ci cht au xt.
C vng, ngi ta a tr b b ri vo ci chung nui lm
phc, hng ba cm vo chu cho chng n, "cm dnh bt
cnh chu, cm vng vi ra t, chng n n ln c cm, t
ct v ct i () Rui nhng bu en ngm ly chng n,
thnh thong rui li bay ro ro v c a qu qung b i ch
khc. Nhng a ny thng leo c ln a cht" (Tu m).
Bn xc ngi m cht i phi ci ngc en cc en cy,
a con cn b cha bit g, vn rc vo b, ming nhay nhay
(i) ... Cng vi phng thc t s, Nguyn Hng li
nhng trang vit khng khip nht v nn i hai triu ngi
cht trong a ngc, nhng trang lm nn mt bo tng lch s
53
t co ti c ca bn pht xt, thc dn.
Dng nh cc phng thc miu t, t s vn cha cho
Nguyn Hng gii to c ht ni xt thng nhng kip
ngi thng kh lc no cng ngn ngt trong ng, Nguyn
Hng cn bc l trc tip bng phng thc biu cm vi nhng
li tr tnh ngoi cm thng thng thit. Trong tc phm
vn hc, li tr tnh ngoi xut hin khi "tc gi hoc ngi
k chuyn trc tip bc l nhng t tng, tnh cm, quan nim
ca mnh i vi cuc sng v nhn vt c trnh by qua ct
truyn" [44;tr256]. Nguyn Hng, Nam Cao, Nguyn Khi u
l nhng cy bt hay dng tr tnh ngoi , nhng rt khc
nhau v mc ch v cch th hin. Nam Cao dng khi qut
nhng vn t tng ln, c tnh tr tu cao. Nguyn Khi
dng trit l v cch i nhn x th i vi li l s khn
ngoan ca ngi tng tri ... Phng thc biu cm c bit ny
cng c v tr quan trng trong vn ca Nguyn Hng nhng
khng nhm mc ch trit l, tranh lun l i. ng ct ln
nhng li tr tnh ngoi thng thit bc l trc tip ni xt
thng nhng thn phn phi gnh chu qu nhiu ni i bt
hnh. l li khn cu r nht cho nhng kip ngi khn
kh.
Trc cuc i chng cht tai ho ca v chng Nhn,
ngi k chuyn khng nn c xc ng, bt ln nhng ting
than au xt. on tr tnh ngoi c kt ni bng nhng
cu hi tu t dn dp: "Sao li c th nh th c? Sao li c
th khn nn au n cho hai ngi nh th c? Sao ngi y
cng kh m li cn phi chu ng nhiu s cay ng lm
vy? Sao ch trt ln u nhng k hin lnh chu kh nh v
chng Nhn nhng o y kh i ? M sao ci hnh phc nh
54
gy dng trn tng vng m hi, vng nc mt, vng mu ca
v chng Nhn li chng b ph tan i?" (y bng ti). c
on ny, ngi c thy nhc but tn tm can.
Ngi k chuyn (mt ngi con gi) trong Vc thm
thay li tc gi by t nim xt thng i vi "nhng ngi
n b xu s khn nn": "Khng! Ti khng dm lm th m
say vi nhng con ngi ny u. Nhng ngun cn kia u
m nc mt ca m ti, sao ti li phm ti ru nhng ngi
n b xu s khn nn chng ti vo . Nhng quang gnh,
thng, st nng tru nhng ng khoai, rau mung, bo cm, ku
kt trn nhng sng vai gy rc ca ci kip ngi sng tn to,
ln hi, nu c thnh iu th th phi l nhng ting ku rn
thng thit ca s au n chua xt, ku i s thay i cho
cuc i c no m, yn vui...".
Nhiu nh vn ca ta cng vit vn bnh vc, xt
thng nhng ngi ngho kh, nhng biu l ni xt thng
cc nh Nguyn Hng th khng ai snh c. Vi nhng li
tr tnh ngoi thng thit nh dt ra t mu tht, t tri tim
ngi vit, Nguyn Hng lm c iu m nh vn tm
nguyn: "Nhng ci ti vit l nhng thng yu nht ca ti",
"Nhng ting ku thng thit ct ln vi nhng dng ch ca
ti".
Bng nhiu cch, t vic la chn t ng, c php, to
trng t ng n s dng cc phng thc biu t v ni dung
biu t thch hp, Nguyn Hng bc l trc tip ni xt
thng nhng con ngi bt hnh trn trang vit, mi biu hin
cm xc u t cng cao. Trong tiu lun Trang giy
trc n, Nguyn Minh Chu c vit: "Nh vn tn ti trn
i trc ht lm cng vic ging nh k nng gic cho
55
nhng con ngi cng ng tuyt l b ci c, b s phn en
i dn n chn tng, bnh vc cho nhng con ngi
khng c ai bnh vc". c vn Nguyn Hng, ngi ta thy:
Nhng m La, Tm Bnh
Nhng kip ngi hm hp tri
Nhng kip ngi nh git men nng ng
ng ung vo tri tim nng m
Nh gi go, con ch rng rng.
(Qua ph Nguyn Hng - Trnh Hoi Giang)
2. Bc l nim say m tin tng mnh lit
Mt c im ni bt trong con ngi tinh thn ca Nguyn
Hng l lng ham sng, nim say m mnh lit vi cuc sng.
Nh v ng, bn b, ng nghip khng ch nh ci dng tt bt,
lam l, m cn nh n ci t tin, yu i trn khun mt nhn
hu. Bn cnh v m chiu, suy ngh, ng cn rt si ni, hn
nhin. Khi Nguyn Hng ru, T Hoi a ra nhn xt thn
thin m tinh qui: "B ru gi nua ca ng khng hp vi hai
con mt lng ling"... l n ci, gng mt, nh mt ca
mt con ngi yu cuc sng nng nn, tha thit, say m.
Nguyn Hng yu mi v p ca cuc sng. ng say cnh,
say ngi vi ni m say ca tnh yu i la. Nguyn Hng
m say ngy ngt vt nng lung linh, ct khi nh my Xi mng
to trng gia my tri hay bc chn chp chng ca mt b
th... Cc trng thi say m v tin tng trong ng lun song
hnh, h ng vi nhau. Nh vn say m nhng g tin tng
v t nim tin trn vn vo nhng g say m. To nn ngun
cm xc mnh lit v cao p l do c s giao thoa, cng
hng gia v p phong ph ca cuc sng vi v p tm hn
56
nh vn, mc d c lc Nguyn Hng cha thc tht r
nguyn nhn : "Ti khng th no ct ngha ni ti sao ti
say v tin nh th, "Tim p hn ngy khng sao hiu.
Song c iu ny Nguyn Hng nhn bit rt r: "Ti ch vit
c khi c say m v tin tng". ng vit B v "t
lng ti mn tic v thng nh nhng ngi v vt lm ti
vui thch n say m"; vit Mt tra nng bng cm xc "tn
cng yu du v tin tng"; vit Ca bin vi "trn vn lng tin
yu cuc sng". Vit vn l con ng l tng gip nh vn
gii to cm xc say m, do dt tro dng trong tm hn. Tnh
cm t nhin tr thnh tnh cm ngh thut trong qu trnh
sng tc ca ng.
Nghin cu qu trnh sng to ngh thut, H-ghen tng
khng nh: " cho mt chn l no y c th tr thnh mt
ni dung thc s ca ngh thut, th ni dung y phi c kh
nng c chuyn mt cch thch hp sang mt hnh thc cm
quan" [50;tr301]. Vn dng kin trn trong lnh cc sng tc,
cc nh l lun vn hc xc nh, nh vn phi l "ngi phin
dch chuyn i nhng n tng, nhn thc, xc cm thnh
ngn ng ngh thut" [50;tr300]. gc ny, c th gi
Nguyn Hng l "ngi phin dch" tiu biu, xut sc. ng
truyn t mt cch ho phng nim say m cuc sng ln trang
vit. Cc trng thi cm xc ca nh vn cng nh ca nhn vt
lun c chuyn ho thnh nhng hnh thc cm quan tng
ng trong li vn. Nim say m tin tng ho thn vo h
thng t ng cc t cm xc nng nn, vui ti, phn chn, vo
nhng on tr tnh ngoi si ni, say m.
Trong cu trc li vn, nim say m tin tng biu hin r
nht trn phng din t ng, c php. C th lit k hng lot
57
t ng cc t trng thi si ni, say m, phn chn trong bi bt
k Nhng mm sng ca ng: nh nng, mm sng, nh sng,
nng xun, gi xun, sng lo, vng ip, ho quang, lp lnh
nh ngi, chi lo, rc r, php phi, huyn no, cun cun,
trn lan, loang long, ro ro, trn ngp, cun, nhn nhp, vn
vt, ny n v.v... Tn cc tc phm cng vy, vi Nhng mm
sng, Qua nhng mn ti, Hai dng sa, Ngn la, Sc sng
ca ngi bt, Khi a con ra i,... "mch bo" rng, ngi
sinh ra chng c lng yu cuc sng ti mc thy "s sng
chng bao gi chn nn".
Nguyn Hng thng kt hp cc n v ngn ng to
trng biu th cm xc say m, tin tng mnh lit. in hnh
l on miu t v ngi m b Hng khi b em trong lng: "M
ti ly vt o nu thm nc mt cho ti ri xc nch ti ln xe.
n by gi ti mi kp nhn ra m ti khng cm ci x xc
qu nh c ti nhc li li ngi h ni ti ni. Gng mt m
ti vn ti sng vi i mt trong, v nc da mn lm ni bt
mu hng ca hai g m. Hay l s sung sng bng c trng
nhn v m p ci hnh hi mu m ca mnh m m ti li ti
p nh thu cn sung tc? Ti ngi trn m xe, i p vo i
m ti, u ng vo cnh tay m ti, ti thy nhng cm gic m
p bao lu mt i bng li mn man khp da tht. Hi qun
o m ti v nhng hi th khun ming xinh xn nhai tru
ph ra lc thm tho l thng" (Nhng ngy th u).
Vn dng khi nim trng t vng trong Ngn ng hc, c
th tch t ng ca on vn trn thnh cc trng nh ri khi
qut li thnh mt trng ln qua s sau:

58






NGI M B HNG
Trng ngoi hnh
Gng mt - ti sng
i mt - trong
Nc da - mn
G m - hng
Khun ming
xinh xn

Trng c ch
thi , cm xc
Thm nc mt
Xc nch (ti)
Sung sng
Trng nhn
m p
Trng c ch
thi , cm xc
Nhn ra (m)
p (i)
Ng (u)
m p
Mn man










S cng ngha ca cc trng t vng trong on vn trn
to nn s cng hng trng thi say m t nhiu pha. l
Trng ngha v
ngi m
Ti p, du dng
u ym

Trng ngha v
a con
Say sa, hnh phc

Trng ngha m con
V p ca tnh mu t
59
cm xc sung sng ca ngi m khi "c trng nhn v m
p ci hnh hi mu m ca mnh"; l cm gic say sa mn
nguyn ca a con khi c tn hng tnh m; l tm trng
say sa ngy ngt ca tc gi khi vit nhng dng ngi ca v
p ca tnh mu t. C th khi vit, Nguyn Hng cha thc
v trng t vng nh vy. Nhng chc chn, cm xc say m
tin tng mnh lit trc gi tr tinh thn bn vng ca con
ngi chi phi tc gi la chn v s dng nhiu t ng c
nt ngha p, gi cm gic sung sng, hnh phc trong on
vn trn.
Cc phng thc biu t trong li vn Nguyn Hng cng
bc l cm xc say sa, tin tng mnh lit. Trong phng thc
miu t, li vn ca Nguyn Hng khng ch ti hin cc hnh
nh tm ti, tiu tu, ng thng m cn hng ti nhng hnh
nh tuyt vi ti sng bng h thng cc phng tin th hin
mang sc thi vui ti, phn chn. Ngi bt ca ng say sa vi
nng, gi, my, tri, sng, nc. Cm xc m say a vo cu
ch, to nn nhng bc ho ngn t c sc ca ngi v p thin
nhin t nc Vit Nam.
Qung i thiu n hn nhin ca Mung trong Qun Ni
c thut li phn u tc phm -t trang 5 n trang 57,
trong c 8 on t thin nhin. Tt c u ra nhng bc tranh
p, khng gian trong sng, mu sc ti tn. m thanh rn
rng. Ngi bt Nguyn Hng say sa "v" nn nhng bc tranh
lng qu bng nhng l ng ch mu sc, trng thi ti sng:
"Nng li bng ln. Nhng phn vng ip o o trong cnh l,
mt t lp long nhng dim mn thu bng ch bc sng. Gi
vang ng, la mnh mng nhng lp sng rc r khp tri v
trn vng qu yn lng".
60
Nim say m phong cnh Th c Nguyn Hng gi
gm vo bi bt k Vi trang ghi trn dng thi gian. y l
on vn miu t cm xc tc gi gia m xun H Ni : "Hm
nay vn cn l ma xun, hn na, ng gia ma xun. Ti
khng trn ngn i c xanh v ma bi ca vng qu trung
du m ng i trn ng gia th H Ni. Mt ngy thng
hai vn cn lnh nhng tri rt trong . Lc non ca cy ci tng
lp, tng lp phi phi trn u ti vi nh nng. Ton cnh
h Hon Kim lng lng trong sut, gia mt khng gian ti
sng v ngn. Nhng lc non mn mn hay l nhng ming
t nc ng ln da tht mng t ca T quc nh mu
trong khng chin c nm nm vi ma xun li n mt ln, n
cng ? Hay cng l nhng mi ci, mt nh ca t tri H Ni
trn ngp nim vui tin, ro rc ngun vui tin". Mt on vn
thm m cht th. Nhc iu du dng, tha thit ngn ln,
lan to t s kt ni lin tip, trng ip ca cc ting mang
thanh bng trong on vn, t cc tnh t, nh ng t trng thi
ti p ca thin nhin v lng ngi.
Bc tranh phong cnh thin nhin ca Nguyn Hng t khi
b hp trong khun kh "hoa chm, c xn, li phng, cy
trng". Nh vn c bit say sa vi nhng cnh tng k v,
tri cao, bin c, sng di, nc rng nng mnh mng. Mi yu
t thin nhin thng c miu t trong sc thi cc im ca
n vi s tham gia ca t ng mang nt ngha tuyt i: "Gi
sng lng lng rt di ri ngn vang mnh mng"(Cuc sng);
"Bu tri xn ln su thm, rng thm, mun ko vt ngay
ngi nhn ln cc ci xa thm v cng tn"(Bc ng vit
vn). l cnh sc thin nhin in m du n ca t cng Hi
Phng, ni Nguyn Hng yu thng gn b v cng.
61
Trong th Nguyn Hng, tri xanh, my trng, sng nc,
la thm, la sng, ma xun, hoa tri... l cc yu t ngn ng
ch cht lm hin ln mt hnh tng ngh thut c mt trong
mi cu th ca Nguyn Hng: hnh tng s sng. Ngn ng
th cng c th ho cm xc say m tin tng cuc sng, mt s
sng ang dy th, sung mn, s sng nh vn v cng yu
du v tin tng. Hnh nh xut hin nhiu nht trong th
Nguyn Hng l bu tri xanh-trong- cao-rng. Kho st hai tp
Tri xanh v Sng ni qu hng, c ti 15/28 bi th c t ng
t bu tri cao p vi tng s 32 lt t tri xanh, tri rng,
tri xa, tri trong, tri xun, tri sao, tri my thm thm...
Trong , ti 17 ln hai ch tri xanh to sng trn trang th
Nguyn Hng vi cm xc say m. m say o c bng
s lng. m say cn o c bng nng cm xc rt
mnh truyn dn qua cc t ng c nt ngha sng ti trong li
th nh : bnh minh, la chn, cam vng, sng trng... S kt
hp t ng to nn nhng hnh nh ti p ca thin nhin
t nc, ca lch s dn tc m Nguyn Hng "yu nh th/
Tui i mi trai gi thu ban u" (Vi Nguyn Hng - Th
Sinh).
Thin nhin di ngi bt ca ng t ti tuyt i khi ho
hp vi con ngi, vi sc mnh k diu ca ngi lao ng :
"Nng xun cng t thm mun vn nh ngi vng ngc ln
cnh vt, gi xun vn cao mi mun vn bn nhc vang lng,
ln sng ngi lan ra khp hang cng ng hm. Ngi ta
mong i mt ngy kia ln sng cun cun ngy hm nay s li
cun c tt c nhng ln sng ri rc khc chm ln v
vt qua nhng dc cn tr, nhng tng nn, nhng h su
vi dp, i ti mt di t rc r, xn ln nh bu tri xun
62
trn ngp nh nng trong bui tra ny" (Nhg mm sng).
Trong tri tim Nguyn Hng, ngun nhit huyt ln nht
c dnh cho Con Ngi trung tm ca S Sng. V vy, trong
li vn ngh thut ca ng, nhng hnh nh p nht c miu
t l hnh nh Con Ngi, trung tm ca Ci p. Nguyn Hng
v cng ngng m nhng ngi lao ng d ngho kh cng
kit vn khng ngng chin u, tin tng v nht nh chin
thng. Nim say m tin tng con ngi kt ng trn trang
vit ca nh vn nhiu bc chn dung p nh Bnh (B v), m
b Hng (Nhng ngy th u), Lng (Lng), c Uc, Hu Chi,
Dng (Ca bin) v.v...
Ca ngi v p ca con ngi, Nguyn Hng say sa miu
t nh mt v nt ci ti sng. Trong Nhng ngy th u, i
mt "trong", "sng ngi", "lp lnh"... ca ngi m c miu
t 5 ln gn lin vi nhng tnh t mang nt ngha sng, p c
sc thi ngi ca, bc l tnh yu nng nn, tha thit vi ngi
m. Trong Qun Ni, t nh mt trong sng, du dng ca
Mung, nh vn gi gm nim say m ngy ngt trc v p
ca lng qu, ng t Vit Nam. Bng vic say sa miu t nh
mt ca cc nhn vt trong Ca bin, Nguyn Hng lt t
c nhng con ngi "t than bi bn ly/ bc ti di
mt tri cch mng" (Th T Hu): Dng c i mt "hin hin
di di" nhng t khi tr thnh "c s" tin cy ca ng,
"gng mt ngm ngm nu thy sng sa hn v i mt lp
lnh, tinh anh khc hn trc". i mt Xim lc no cng
"sng" v "bnh tnh" k c khi sa vo tay gic. i mt "mn
st m hi ca m La sng ln "long lanh" nhn ra bn tu
Su Kho khi cng Dng ht bi ca cch mng.
Tng chng nh lc iu khi cp n nt ci trong vn
63
Nguyn Hng bi Nguyn Hng c xem l nh vn ca
nhng cnh khn cng. Nhng thc t, nt ci vn rng ngi
trn cu ch Nguyn Hng, c trong vn xui v trong th. C
c (Sng gm) lc "ra i" vn gi nguyn n ci n hu
trong ln nng sm m p. C hi t rt nhiu c tnh cao qu,
lng nhn hu, c hi sinh, s tng tri, hiu bit... Khi cn
sng, c l nim tin ch da ca b con. Khi mt i, c vn l
linh hn ca xm Cm. Sng trn vn ngha tnh, cht nh
nhng thanh thn nh mt gic m: "ng c p chic chn si
ko ln qu ngc. Hai tay giao nhau trn bng mm mi, ung
dung. Mt lim dim di i my rm bc ph. Ming hi mm.
ng c nh nm ng tra mi ngy v ngh hng, hay nh khi
va k xong mt cu chuyn vn cn thy k th".
"Nhng lp sng ci ni" ca m ng th thuyn, cng
nhn lc vo ca, tan tm trong Nhng mm sng l "nhng lp
sng tro ln cun cun, ri trn lan, ri tung cao", "nhng ting
anh ch em cng nhn ci ni lc i tm nh sng ht" (Sc
sng ca ngi bt).
Tri tim yu i ca Nguyn Hng rung ngn nhng
cung bc m say nn li vn ngh thut ca ng cng m vang
thnh ting ht : ting ht yu thng, ting ht tranh u, ting
ht dng xy Nguyn Hng miu t rt xc ng li yu thng
ca nhng ngi ngho kh. Ting ht "nng nn yu thng"
l nim hnh phc ca v chng bc li Phn (Trong cnh khn
cng). Ting ht "rn rng" l nim vui trong sng ca cc c
thn n (Qun Ni). Ting ht cng l mt tn hiu ngh thut
lp lnh trong Th Nguyn Hng. Ht trc ma xun, my tri,
nng gi, ng la, dng sng, chim non, con tr, ngi m,
nhng anh hng... Ting ht c din t bng cc m tit c
64
m vc cao, m lng rng gi cm gic bay bng ti sng:
vang, vt bay, lnh lt, thnh tht, bt ngt..., to thnh bn ho
ca nhiu cung bc vi nhng giai iu m say. Trong ngn v
lnh lt l ting "chim non ng dy ht vi tri xanh" (Hong
Hoa Thm qu xa). Ro rc khc tnh xun khi "Sn ca ct
ting ma xun n" (Nghe ting sn ca). Li ht ca dng sng
"M Cng chy M Cng cng ht" a ting ht tri di, to
rng theo chn nhnh ph sa (Cu Long Giang ta i). Ting ht
l ging con tr, l li m ru, khi ct ln "D vng tng lai chi
lo phi phi" (Hoa go ma xun li n). Ting ht kt ni
thi gian - khng gian - con ngi - lch s - nhn loi to thnh
mch sng khng cng. Cng c khi Nguyn Hng miu t
ting ht no n, bun thm, t ti lng nhng thng xut hin
rt t. Trong thc ngh thut v trong li vn ngh thut ca
Nguyn Hng, ting ht cn bn vn l phng tin biu hin
hnh phc v nim vui, l mt li ca p v con ngi v cuc
sng, do dt nim lin vi tng lai.
Trong phng thc t s, li vn Nguyn Hng thng th
hin nim tin tuyt i vo bn cht tt p bn vng ca con
ngi. Trong cc tc phm t s ca ng, nhn vt thng c
th thch trong nhng hon cnh kh khn ri c c s
khng nh nim tin. Mn (y bng ti) v Quyn (Trong cnh
khn cng) u ng trc th thch ca lng chung thu. C
hai u phi gi vai gnh vc gia nh thay ngi chng au m.
Hon cnh y d lm cho nhng ngi n b nng ni thay
lng i d, tm ch da khc cho mnh. Nhng Mn v Quyn
vt qua c nhng th thch nghit ng. Kt thc mi tnh
hung th thch, Nguyn Hng thng dng dng cu khng
nh vi mc ch ngi ca, trn trng: "Nng nh l mt tm l
65
chn ly trm ngn mi tn sc nhn che ch cho chng
con c vn ton" (y bng ti); "Quyn khng cn cht du
vt ca t tng hc m vn c tm hn. Nng mt ht c mi
s bun b chn nn, thy lng nh nhng, sng sa v i m
m d chu nh v my nm xa y , hnh phc" (Trong
cnh khn cng)... Ngoi vic s dng cc phng thc miu t,
t s chuyn ti cm xc mnh lit trong tm hn, Nguyn
Hng cn tm n phng thc biu cm vi tr tnh ngoi
gii to " cng" ca cm xc. Khi bc l nim say m tin
tng, li vn ca Nguyn Hng lun mang ging iu si ni,
ho hng. Chng kin ngi m Trung Quc dng cm xng ln
gia on biu tnh ang b n p ngi k chuyn khng nn
ni ni xc ng, t ho, ct cao li ngi ca b m cn lao c
tinh thn quc t cao c: "Ngi m cn lao tha hng no vy?
Ngi khng phn bit ting ni, qu hng v t nc, gi
cao nm tay cng vi nhn dn lao ng Vit Nam u tranh.
Nhn dn lao ng Vit Nam quyt mi mi gi cht ly nm
tay y, v u tranh cho n ngy ton thng..." (Ngi n b
Tu).
Nhiu on trong Cuc sng bc l tnh yu n "m
gh", "qun rit" ca ngi trai tr vi cuc i m anh say m:
"Ngi! Hi Ngi yu du! Sao mun th tim ca Ngi tuy
ri rc, xa xi nhng vn y ry, gn gi, cht ch vi ti th?
Hi Ngi yu du! Sao trn nhng mt t phong ph, ti
khng th sao tng tng c, ti khng c mt khong rng
ln ng chc m m gh ly Ngi trong vng tay trai tr
ca ti"...Cc du chm cm, cu hi tu t c s dng thch
hp gia tng cng cm xc trong cc on vn. Nim lc
quan tin tng tr thnh trng tm ngha ca nhiu on tr
66
tnh ngoi si ni: "Ti nhn thy, ngay trong lc en ti
nht, tng lai vn ngy mt long lanh ri rc ln, ti sng
mnh mng"(Sc sng ca ngi bt) ; "Tin tng, tin tng v
tin tng. Sao khng tin tng c mt khi tim mnh cn p,
cn nghe thy nh nng ca bu tri ma h reo vi l cy ngoi
kia v chim tri ht rn..."(Cuc sng). Ct ln t tri tim chan
cha yu thng v tm lng rng m tin yu cuc i, li tr
tnh ngoi ca Nguyn Hng khng ch l li thng thit xt
thng nhng ngi lng thin b vi dp, m cn th hin
nim say m tin tng cuc sng ca nh van v ca cc nhn
vt tr tnh do ng sng to ra. Cm xc trong vn Nguyn
Hng vn c cng ln. Trong li tr tnh ngoi , n
cn ln ti nh im: xt xa n t di, au n n qun qui,
yu thng n nng chy v si ni n bc la. Phng tin
biu hin tng ng l kiu cu cm thn, cu hi tu t, h ng
v t ng miu t cm gic cc mnh.
T mc ch phi by hin thc i sng b bn, phong ph
v nhu cu gii to nhng cm xc ngn ngt, nng hi trn
trang vit, qu trnh sng tc ca Nguyn Hng hnh thnh
ngy cng r hai phng thc t chc li vn ngh thut: C th
ho tng tn, t m, chi tit i tng phn nh v Bc l trc
tip nhng trng thi cm xc mnh. Hai phng thc t chc
ny chi phi ton b h thng li vn, t cu trc n cc
phng thc biu t. C hai phng thc u c tc gi thc
hin ti mc trit khin li vn ngh thut Nguyn Hng va
b bn ch ngha, va trn y cm xc. Hin thc i sng v
tnh ngi vit c theo li vn "ngn ngang g ng ko ln".
67
Chng hai
CC THNH PHN C BN
TRONG LI VN NGH THUT CA NGUYN HNG

Li trn thut
I. U TH CA TRN THUT NHN VT HO
Trong cc thnh phn ca li vn ngh thut, li trn thut
ng vai tr rt quan trng. T in thut ng vn hc ch r,
ngoi chc nng k vic: "n bao hm c vic m t i tng,
phn tch hon cnh, thut li tiu s nhn vt.. ." [44; tr247].
Cn c vo khong cch v gc quan st ca ch th vi i
tng trn thut, ngi ta chia li trn thut thnh cc dng c
bn :
- Li trn thut khch quan: L li ca ngi trn thut
ng ngi th ba c khong cch vi i tng. dng ny,
li trn thut mang tnh khch quan, t bc l sc thi biu cm.
- Li trn thut tham d: L li ngi trn thut khi thm
nhp su vo cm xc, suy ngh, n tng ca nhn vt. in
hnh nht l ngi trn thut ngi th nht k li nhng g trc
tip tri qua hoc chng kin. V vy li trn thut tham d cn
c gi l li trn thut nhn vt ho. dng ny, li trn
thut bc l r tnh ch quan ca ch th trn thut.
Mi dng li trn thut u c u th ring ca n. La
chn hnh thc no cn tu thuc vo s trng, c tnh sng to
ca nh vn v nhim v ngh thut ca tng tc phm.
mt vi truyn ngn hoc mt s on trong tiu thuyt,
khi cn thit, Nguyn Hng cng dng li trn thut khch
68
quan, ngi trn thut khng nhp cm vo thc mt nhn vt
no, ch thut li nhng g mt thy tai nghe. Vi thi khch
quan tnh to ca ngi trn thut tc gi c iu kin phanh
phui n tn cng nhng thm cnh ca x hi c. Cc truyn
ngn Ngi con gi, Ngi m khng con, Git sa, Con ch
vng... c bt u bng li k "im nhin" ca ngi trn
thut ng ngoi cu chuyn. Thi khch quan c th hin
qua cch gi nhn vt bng nhng t ng trung tnh: ngi con
gi, ngi con trai, ngi ch, h, k, ngi v (Ngi con gi),
ng lo m (Con ch vng), con b y, ngi n b (Ngi
m khng con), a tr, ngi m (Nhng git sa). Li miu
t khng "t hng" i tng, khng km theo nh gi ca
ngi trn thut. Loi b cc yu t biu cm, li vn khng
nhm tc ng trc tip vo cm xc ngi c m to sc
thuyt phc bng li k khch quan, m bo tnh chn thc ca
tnh tit. s kin. L nh vn a cm, nhng cng c lc Nguyn
Hng (ra km nn c cm xc bng bt, tch mnh ra khi
nhn vt miu t nhng s tht tn nhn, vch trn nhng vt
thng x hi.
S-khp ni, trong cuc sng cng nh trong ngh thut, s
lnh lng l khng th thiu, ch c s lnh lng mi nhn c
s vic mt cch t tng, nh vn phi t ra thn nhin khi vit
nhng truyn thng tm. Mang nhn quan ca mt nh vn
hin thc, Nguyn Hng khng th khng s dng thi khch
quan nh mt phng php quan st cuc sng, mt cch
thc phn nh hin thc. V th, nhng li trn thut khch
quan xut hin trong sng tc ca Nguyn Hng nh mt tt
yu v t hiu qu ngh thut nht nh.
iu ng lu l, nhn i sng vi thi tnh to lnh
69
lng khng phi l bn cht nhn quan Nguyn Hng. V vy, s
tc phm c trn thut khch quan khng nhiu. Nh vn t
khi duy tr trn vn hnh thc trn thut khch quan thun tu
trong mt tc phm.
Thng li trn thut tnh to, c khong cch vi i tng
trn thut, ch s dng mt phn trong truyn ngn hoc mt
s on trong tiu thuyt. Ngay c lc Nguyn Hng t ra khch
quan, chng mc nht cm xc khng tro ln ngn bt th
li vn cng khng phi l nhng ghi chp lnh lng trn giy.
Li trn thut khch quan trong sng tc ca Nguyn Hng bao
gi cng l s km nn cao cm xc ca ngi trn thut vi
i tng. Nhng cu, nhng on ho nhp gia ngi trn
thut v nhn vt, nhng li tr tnh ngoi thng thit trong
mch trn thut chnh l s bng n ca cm xc m thi
khch quan ban u ch ging nh si dy chy chm. Th mnh
ca Nguyn Hng l dng li trn thut nhn vt ho, li
ngi k chuyn ho nhp vo li nhn vt, thm m cm xc,
tm trng ca nhn vt.
dng ny, Nguyn Hng thnh cng nht khi s dng li
trn thut t ngi th nht. C th k n Nhng ngy th u,
Ngi n b Tu, M Du, Git mu... Sc hp dn ca cc tc
phm trc ht l li k m thm, chn thnh, giu cm xc
ca nhn vt "ti" - ngi k chuyn.
Nhng ngy th u ng li trong tm hn ngi c
"nhng rung ng cc im ca mt tm hn tr di lc loi b
vi dp trong lng mt gia nh c k sp tn" (Thch Lam).
Bng nhng li chn tht, cm ng, nhn vt "ti" t trnh by
cuc i v nhng cm xc ring t, to nn d m su lng cho
dng k nim. Ni vui sng ro rc v nim hnh phc tuyt
70
vi ca b Hng khi c ngi trong lng m sau nhng ngy
xa cch ngi ngi thng nh c din t tht thm tha bi
chnh nhng thanh m pht ra t mt tm hn trn y xc ng
m mi si t lng ca n rung ln tha thit trong khonh
khc c bit y: "Ti ngi trn m xe, i p vo i m ti,
u ng vo cnh tay m ti, ti thy nhng cm gic m p
bao lu mt i bng li mn man khp da tht". c nhiu nh
vn vit v tnh mu t nhng vit n mc cm ng nh on
vn trn chc khng phi l nhiu. "Ngi bt tc gi a li cho
ngi c cm gic hi hp cng mch vn v con ch'
(Nguyn Trng Hon). Trong trch on trn, gi s Nguyn
Hng khng nhn vt trc tip th hin tm trng, m nh
ngi th ba ng ngoi quan st v ni h b Hng th chc
chn li k s khng t n vi diu nh vy Dng ting ni
ca ngi khc, cho d c nhp cm n u, cng vn l li
ngi ngoi cuc, kh nng bc l cm xc hn ch nhiu so vi
li t truyn ngi th nht m Nguyn Hng s dng. Hnh
thc trn thut thch hp gp phn quan trng vo thnh cng
ca tc phm. V Ngc Phan nh gi, trong Nhng ngy th
u, Nguyn Hng lm c mt iu rt kh l "ni c ci
ti chn tht" m li lm cho ngi c cm thy nhng iu th
v" [91;tr45]. Nguyn ng ip khng nh: "Ci m Nguyn
Hng cn hn c th ng t c. Vn ng ni ln c
ni lng ca ng, tm trng ca ng. iu ny c th hin
mt cch nhun nhuyn trong Nhng ngy th u khin cho tc
phm tr thnh mt trong nhng tc phm xut sc nht ca
Nguyn Hng gp vo nn vn hc Vit Nam hin i".
[40;tr235]
truyn ngn M Du, nhn vt An - ngi k chuyn, cng
71
l ngi trc tip chng kin tnh cnh o le v cm ng ca
hai m con Dng. "Ti" (An) thng xt ni bt hnh ca ngi
m, tm mi cch cho m Du c gp Dng ln lt mi ln t
pht gc vn khut vng. Ngi k tng "m vo", "t
m", "bi ngi, thng tic" cng hai m con Dng khi gp g
cng nh lc chia la: "Ln no s gp g ca hai m con Dng
cng lm ti sung sng, v ln no s chia la ca hai m con
Dng cng thm c nc mt ti lm ti bi ngi trong s
thng tic mnh mng". Vi nhng li k rng rng xc ng,
cht tr tnh lai lng, M Du xng ng c coi l mt bi th
ca ngi tnh m.
Ho thn thnh nhn vt vn hc l con ng thun li
ngi trn thut ca Nguyn Hng soi t tm t nhn vt. Hnh
tng ngi k chuyn ngi th nht trong Nhng ngy th
u, M Du, Ngi n b Tu... em li cho ngi c tin
cy cao vi tnh tit truyn v ng cm cng vi nhng li tm
s c gii by. Kiu trn thut ny to iu kin cho Nguyn
Hng th hin ch quan ca mnh v th gii bn trong ca nhn
vt nhiu hn so vi trn thut t ngi th ba c khong cch,
li trn thut giu cht tr tnh, d to nn rung ng trc tip
ngi c.
Mt dng trn thut nhn vt ho kh ph bin trong sng
tc ca Nguyn Hng l ngi trn thut ho nhp vo nhn
vt, nhng khng xng ti m xng tn nh Bnh, Sinh, Hng,
Mung, Thanh, Hu Chi..., m nhim vai tr ch th trn thut
mt s on, chng trong tc phm. Kiu trn thut nhn vt
ho xng tn c trong y bng ti, Trong cnh khn cng,
Hng cm m, B v, Qun Ni, Hi th tn, Ca bin... Li
trn thut va trnh by din bin khch quan ca tnh tit, s
72
kin, va thm nhp vo th gii tm hn nhn vt biu hin
cm xc, tm trng. Dng ny tuy thnh cng khng u nh li
trn thut ca nhn vt "ti" ngi th nht nhng c nhng
im t sng.
Truyn ngn Trong cnh khn cng c nh ph bnh V
Ngc Phan nh gi l "hay tuyt". Ngi trn thut ho thn
vo nhn vt Quyn ni h ch nhng tm s thm kn.
Truyn c bt u bng cnh m trn mt dng sng, nhng
mc ch miu t l "ting sng lng" ca Quyn, ngi ch con
. C "mt thong rng mnh", "chp ming th di" khi nhn
thn hnh "xanh xao m yu, n" ca ngi chng bnh tt
nm bt ng trong khoang ; c ni thn thc ca "nhng c
mong ro rc" trong m xun bn "anh chn so trng kin"...
Tt c nhng tnh cm rt tht, rt n b y c din t
tinh t. Ngi trn thut mn li Quyn t lng thay ch.
S tinh t c th s khng cn na nu thay i cch thc
trn thut. Gi s truyn c trn thut mt cch tuyt i
khch quan bng li ca ngi trn thut ngoi nhn vt th d
c miu t t m chi tit n my cng kh din t thm tha
nhng rung ng su xa thm kn ca nhn vt. Hoc nu tc gi
chuyn hn sang dng trn thut ca "ti" ngi th nht,
Quyn t ni ra nhng ni khut khc trong tnh cm, th nhn
ham mun ch k v ngh ph bc ngi chng au m? Cng
kh chp nhn cch trn thut ny bi s phn bi ca ngi v
mi ch trong ngh (theo quan nim ca ngi phng ng)
cng l ti li. Liu c ngi ph n no mun "h mi" th
nhn tm trng y, nht l vi kiu nhn vt khng "ni lon"
nh Quyn? Vy, s dng ting ni ca mt "ngi khc" rt
hiu nhn vt, thm nhp su vo suy ngh v tm trng ca
73
nhn vt trong trng hp ny l hp l, ph hp vi quy lut
tnh cm v quy lut i sng, th hin s thnh cng trong ngh
thut trn thut ca Nguyn Hng.
Li trn thut nhn vt ho cng to nn nhng chng,
on ng nh trong y bng ti, Hng cm m, B v, Ca
bin. Trong Ca bin, u th ca li trn thut nhn vt ho
c khng nh r qua nhng on k v ci cht ca Gi en
v Hu Chi. Ci cht ca Gi en c k li trong chng cui
cng, tp II b Ca bin. Khi bit Kiu phn bi cch mng, lm
ch im cho mt thm, Gi en au kh v cng. Khng ng v
nh d, c lm gia nh b tai ting, a con sp sinh l con
thng phn phc. Nhng giy pht vt cn cui cng vt v
ca Gi khng ch l ni au thn xc i ly hnh phc,
khng phi l ni hi hp i ch kt qu ca tnh yu. Ngoi
cn au th xc x lng ca nhng ph n khi sinh n, c cn
phi tri qua trn vt v trong tm can v phn ut, nhc nh.
Trong truyn
Mt con ngi ra i, M. Goc-ki dng li k ca ngi
thanh nin tt bng tn tnh gip ngi ph n khi tr d vi
ci nhn bn ngoi i tng th hin ni au thn th ca
ngi m tr. Trong trng hp ca Gi en, ngi trn thut
ho nhp vo nhn vt, hng ci nhn vo th gii bn
trong, thu n tn cng ni au tt nh c v th xc v tinh
thn ca Gi. Nguyn Hng chn li trn thut ph hp vi
mc ch ngh thut cn th hin. y l chng truyn li
ni xc ng c bit vi ngi c.
Trch on Hu Chi trc l ci cng th hin r u th
ca li trn thut nhn vt ho. Ngy Hu Chi b p g cho tn
trm hin binh Nht, bit th Bin Xanh ngp nhng hoa: "Tng
74
qung, tng qung m tay vn c mt chu hoa hay mt bnh
hoa hng, li cn thm nhng b hoa hu theo nhng con song
tin, tng nh mi qung l mt cm hoa trng pha trong
chi ra. Hoa sen th gn nh ngp c thm lt". Trong trng thi
chp chn thc - mng, Hu Chi nh lt trn tm thm hoa y.
"Bc chn Hu Chi cng khng thy ting ng, chp chn,
bp bng thm, i bc cn nh ngp ln ri ht ln nhng.
cnh hoa nh nn mt ri". c "lc" qua ci nhn trong sng
ca Hu Chi, nhng o hoa trong to bit th tr nn thanh
khit n k l. Nu cnh vt hin ln qua ci nhn ca Kim T,
chc ngi c khng khi rng mnh gh rn. Trong' tm a
hn, to bit th Bin Xanh ch l nm m y hoa trng lnh
lo vi chn mt i thiu n hn c iu kin tho mn mi
tham vng. K c tng c th mn sc mu Thin ng
che y mu qu d. C l, v th Nguyn Hng khng t to
bit th bng li ca Kim T. Nguyn Hng t cnh bng tm
trng v cm gic ca Hu Chi, mt con chin lnh gp nn d
cu mong c Cha thng xt, cu gip, mt a con gi
ngoan hin b nh, yu t ang cn c m che ch, yu
thng. Qua lng knh con chin, mi cnh hoa nh nn, mt
ri nh php thing dn Hu Chi thot khi s ba vy ca ci
xu, ci c, nng bc chn c phiu bng, siu thot. "Khung
cnh hin thc xung quanh Hu Chi thnh th gii c "thin
ng ho", lm cho ci thc v ci mng, ci i v ci Cha
ho nhp trong tng bc i ca Hu Chi, lm cho con ng
dn Hu Chi n ci cht p lng ly nh mt thnh ng
nghim trang v v i, p nh con ng v nc Cha. Qua
lng knh a con yu tm v vi m, Hu Chi nh i trong m,
tr li thi th b, c m cho n ch ng non, xi hoa cau,
75
c gi tay m ng. ~nleo ting gi t qu m vng ln trong
tm tng, Hu Chi m ca lan can sn gc thng tng gi thi
hun ht, l bc ra"... Ch c ho nhp vo nhn vt, trn
thut bng cm gic v tm trng ca Hu Chi lc , Nguyn
Hng mi c th "lng ghp" khung cnh Thnh ng v Qu
m, ci o v ci i, hin ti v qu kh, thc v v thc,
tnh to v mng du bin o n linh diu nh vy. Nguyn
Hng pht huy u th ca kiu trn thut nhn vt ho, xoy
su vo th gii tm linh ca Hu Chi, li trn thut c ng
bin gn nh song trng vi c thoi ni tm nhn vt.
Popspelp gi l trn thut theo dng thc. N gip ti
hin i sng tinh thn ca nhn vt trong trng thi bt nh,
phc tp nht, vt ra ngoi s khng ch ca logic. Trong Ca
bin c th chn ra nhng trang xng ng c coi l mu mc
ca k thut dng ngi, dng cnh hay din t tm l trong
nhng trng hp phc tp nht. Nm trong s , trch on
Hu Chi trc l ci c coi l ng vn kit tc.
S dng li trn thut nhn vt ho, Nguyn Hng th
hin su sc nhng trng thi tnh cm phc tp ca nhn vt,
li trn thut giu cm xc, lay ng tm can ngi c. u th
ca li trn thut nhn vt ho cng dn n xu hng xo nho
khong cch trong li trn thut.
II. XU HNG XO NHO KHONG CCH
TRONG LI TRN THUT
Trong cuc sng, Nguyn Hng c nhu cu t nhin l phi
xch li gn n mc ho nhp hn vo qun chng, phi sng
trong lng cng ng, gia ngi i xit bao thn thit mn
yu. ng ch ng xch gn li, thm ch xo b khong cch
gia nhng con ngi cng cnh. Tng ng vi c tnh ,
76
li trn thut ca ng c xu hng xo nho khong cch gia
cc i tng.
Trc ht l hin tng xo nho khong cch gia li tc
gi v li ngi trn thut, th hin r trong cc tc phm c
tnh cht t truyn, ngi k mang tn tc gi: Nhng ngy th
u, Bc ng vit vn, Mt tui th vn, Nhng nhn vt y
sng vi ti, Cuc sng... Khi vit t truyn, mc bc l
"ci ti chn tht", "thnh tht" ca cc tc gi rt khc nhau. T
Hoi vit hi k vi v lung linh chn vn ca s thc. Nguyn
Tun c ni v mnh cng ch qua tng mu vn. Cn Nguyn
Hng k cho ta nghe ht c nhng ci cay ng, nhng ci
tru lc ca mnh v nhng ngi thn mnh trong Nhng ngy
th u, nh , ta bit r hn mt qung i qu kh ca ng.
Cc tp hi k Nguyn Hng li "tng kim k" tng tn
tng on i, tng chng ng sng tc v nhng tm trng,
cm xc nh vn tri qua, to thnh "bc chn dung t ho"
st thc. Cn vi cc nhn vt mang bng dng tc gi nh Sinh
(Hi th tn), Thanh (Ca bin), ng mang mnh vo nhn
vt, ng trnh by chnh ni au kh ca mnh. Nhiu on k
v Thanh, Sinh... cng trng hp vi cuc i tc gi. Nhn vt
Thanh (ngi trn thut u tin trong Ca bin) c ngy, thng,
nm sinh (5/11/1918), hon cnh gia nh, ch , ngh nghip
hu nh trng kht vi t liu v cuc i nh vn. Hin tng
"mang mnh vo trang vit" khin trong nhiu tc phm ca
Nguyn Hng, li ngi k chuyn cng chnh l li tc gi k
v mnh, ci "ti" trong tc phm vi Nguyn Hng ngoi i l
mt.
Hin tng xo nho khong cch dn ti ho nhp gia li
tc gi v li ngi trn thut d em li nt c sc cho ngh
77
thut trn tht ca Nguyn Hng, nht l hi k. Ngi c
tip nhn cc tnh tit, s kin, nhn vt trong li trn thut vi
cm gic "ng s tht, t nhng bin ng trong i sng lch
s, x hi n chuyn "bp nc" ca cc nh vn; t chuyn v
ng nghip, bn b n chuyn ring t ca tc gi. V Ngc
Phan tng nh gi v cch vit "thnh tht" trong Nhng ngy
th u: "Li t truyn ny, Anh, M, Nga rt thnh hnh,
nhng nc Vit Nam ta, vit c ti cho l can m lm"
[91;tr45]. Bao qut trn mt din rng hn, Nguyn ng ip
khng nh: "Chnh s chn thnh trn y l yu t u tin,
ct t lm nn v p hi k Nguyn Hng" [40; tr234]. Li trn
thut xo nho khong cch li gia tc gi v li ch th trn
thut gp phn vo thnh cng trn.
Mt dng khc cng kh ph bin trong li trn thut ca
Nguyn Hng l s ho nhp gia li ca cc ch th trn
thut. H c nhiu im chung trong tnh cm, suy ngh v cch
nhn i sng. V th, trc mt s vic, mt tnh tit, ch th
trn thut c th khc nhau nhng li vn phn nh ci nhn ca
h hu nh khng khc bit. Khng t trng hp, nhiu ch th
cng ho ng ting ni trong li trn thut. Trong Ca bin,
Thanh, Dng, m La u m nhim vai tr ngi trn thut
nhng chng, on khc nhau ca tc phm. Nhiu khi cch
nhn, thi , quan nim ca h vi mt i tng hon ton
ng nht. n c mt v d tiu biu, l li ca Dng,
Thanh, m La v ngi trn thut ngi th ba v nhn vt c
c. C th tm tt nh sau:
78
I TNG
TRN THUT


"i lng
my rm bc
ph r c
xung mt v
cp mt th
long lanh
nh cc ca
c c cn
theo thp
thong
trc mt
Dng mt
qung rt xa
ri mi chu
chm i..."
[90;36]

"ng c vn
ngi trc
mt Thanh (...).
i lng mu
rm v bc
ph, ci trn
lng lng,
chm ru nh
l r tre nh l
t bng cng
ngi ln...
sc mt
ng c hng
ln" [90;40]

" khi ng c
ng ngi
trc m. Tc
ng c bc ht
trng nh t
nh cc xo,
lng my c
rm, cng phc
ph, nhiu si
r c xung
mt. i mt
ng c (...)
quc thc
tng tri, suy
ngh.
Ru ng c li
cng p"
[82;36]
"Cp lng
my ca ng
c bc ph,
r c xung
mt.
C nhng si
di cong
vn ln nh
lng my ca
nhng ng c
p lo ngy
xa trong
tranh Tu.
Mt ng c
hi nheo li
m vn lp
lnh" [90;
195]


Hin tng xo nho khong cch lm cho li trn thut ca
C c : p c ngng m
79
Nguyn Hng cha t c s thay i linh hot im nhn,
gc nhn trn thut. Trong truyn ngn Lo Hc ca Nam Cao,
nhn vt lo Hc c soi xt t nhiu pha, li k ca ch th
trn thut vi i tng trn thut c s thay i cc mc
khong cch khc nhau. Lc u nghe lo Hc ni chuyn nh
bn "cu Vng", li k ca ng gio "dng dng", cch bit tm
s ca lo Hc: "Ti nghe cu y nhm ri". Sau nhn v mt
"co dm" ca lo Hc khi bo tin bn con ch, li k v lo
xt thng v cm thng hn: "Ti mun m chong ly lo m
o ln khc". Chuyn ca Binh T li y im nhn ca ng
gio ra xa, li k li to khong cch, cha ni bn khon, nghi
ngi: "Con ngi ng knh y by gi cng theo gt Binh T
kim n ?". Nhng n phn kt truyn, li ca ng gio
thm m ni lng lo Hc, cm thng, xt thng v nng niu
nguyn c ca ngi cha ng knh: "Lo Hc i, lo hy yn
lng m nhm mt! Lo ng lo g cho ci vn ca lo. Ti s
c gng gi gn cho lo...". Kt hp nhng li k c khong
cch khc nhau, Nam Cao th hin nhng khm ph bt ng,
mi m v con ngi. Khi cn n im nhn bn trong phn
tch chiu su tm l nhn vt, Nam Cao mi ch ng xo nho
khong cch trong li trn thut, to thnh li vn a thanh,
phc iu.
Sng tc ca Nguyn Hng ch yu l s khng nh cc gi
tr c xc nh. Chng hn, gi tr ca ngi ph n l c
hi sinh, ca ngi ch l s gng mu, ca ngi ngh s l tc
phm ngh thut, ca ngi chin s cch mng l tinh thn
tranh u... Trong thc ngh thut ca Nguyn Hng, cc gi
tr t ti s n nh, bn vng. Cng vic ca ngi cm
bt ch yu l ng tnh, ngi ca, tin tng. Nguyn Tun c
80
nhn xt: "Nguyn Hng l ngi a t tng c chung" cng
cng . Nguyn Hng khng ch trng vic thay i gc
nhn tm kim cc gi tr mi. ng cn rt ngn khong cch
gia li tc gi - ch th trn thut - v li ca i tng trn
thut ti mc ho nhp to thnh ting ni chung, chu s quy
nh ca thc tc gi. mang cm xc v ging iu ca tc gi,
khc hn vi li vn to khong cch ca Nam Cao, V Trng
Phng hoc Nguyn Huy Thip sau ny.
Li trn thut "gin cch" hay "xo nho khong cch" ph
thuc rt nhiu vo c tnh v cch nhn i sng ca nh vn.
Cc nh vn c ci nhn khch quan, tnh to thng la chn
li vn "gin cch", to khong cch cn thit gia ch th v
i tng trn thut c th soi xt i tng t nhiu gc ,
qua phn tch v khm ph cc gi tr i sng tinh thn x
hi. Cn vi Nguyn Hng, s mnh vn chng vi ng khng
phi l tm ti, phn xt, thm nh cc gi tr i sng. L nh
vn ca tnh thng, nng v xc cm, ngi bt ca ng hng
vo trng trch "bnh vc v cm thng nhng ngi b au
kh, giy xo, do y", "tm ch ng trong tm hn mi ngi
v c yu thng li vi mt mi tnh nng nn thm thit
mnh mng" (Ngn la). V th mi ln cm bt l mt ln
Nguyn Hng ho thn ho li cng nhn vt. Hin tng xo
nho khong cch trong li trn thut ca Nguyn Hng cn l
h qu ca cc phng thc t chc li vn. Lun t yu cu
phi c th ho ti mc ti a i tng phn nh v gii by
trc tip cm xc tm trng, Nguyn Hng thng say sa bc
l ch quan ca mnh, ni h nhn vt, k c khi vit tiu thuyt,
th loi rt cn s chng mc tnh to. i vi ngi c, nh
vn cng mun bn cnh ngh h, k h, khng khong
81
trng cn thit cho h suy lun, tng tng, ti to. V th, li
trn thut ca Nguyn Hng ch yu l li gin tip mt ging,
li ti hin v phm bnh th gii khch quan theo ca tc
gi, tnh cht a thanh, i thoi m nht. Phng thc ngh
lun vi mc ch phn tch, trit l, chim nghim xut hin t.
Phng thc biu t ch yu l miu t, t s, biu cm. Mng
c sc nht l ct bi v nh sng.
III. MIU T CT BI V NH SNG, MNG C
SC NHT TRONG LI TRN THUT CA NGUYN
HNG
Thnh phn ca li trn thut gm nhng on t s ng
vi thnh phn ct truyn, nhng on tr tnh ngoi , on
miu t chn dung nhn vt hoc ngoi cnh... Trong cc thnh
phn , mi tc gi, tu theo s trng v cng sc sng to,
lm nn mng c sc ring. Nguyn Cng Hoan thnh cng
trong nhng bc bim ho v bn quan li t t dinh n chn
cng ng. Ng Tt T thng tho cnh ru ch xi tht chn
hng thn. Thch Lam ti hoa tinh t khi khi gi nt p "du
ngt chng t". Nguyn Tun tng lm "kinh ng hn tr" c
gi bng nhng on vn miu t cnh gi to thc d... Cn
Nguyn Hng rt thnh cng khi miu t ct bi v nh sng.
y l tn hiu thm m c bit trong li trn thut ca nh vn.
V sao ct bi li tr thnh tn hiu ngh thut c bit di
ngi bt ca Nguyn Hng? iu c lin quan trc tip n
hon cnh sng nh vn tri. Nguyn Hng chnh thc xut
hin trn vn n vi truyn ngn Linh hn ng trn bo Tiu
thuyt th by, s 125, ra ngy 17 thng 10 nm 1936. Trc ,
t 1935, tc gi vit c mt tp gm nm truyn ngn. Tp
truyn cha c ng b mt bn tho Nhng nhng "a
82
con tinh thn" non nt y c Nguyn Hng nng niu mi
trong tm t nh k nim v mi tnh u su nng vi vn
chng. Trong s , Nguyn Hng nh nht truyn Ct bi
lm. My chc nm sau, khi n li bc ng vit vn, ng
vn cn nh r tn truyn, ct truyn, nhn vt v cm xc khi
vit truyn. u phi ngu nhin ct bi c sc m nh i vi
nh vn nh vy. Chnh ch ng trong cuc i hn du vo
vn chng Nguyn Hng ngay t bui u cm bt.
Ch ng y trc ht l mnh t Nam nh, ni nhng
ht bi bun ti gm vo k c nhng ngy th u ca nh
vn chui di n c, ni Nguyn Hng tri qua thn phn ca
"a tr ci ct cng kh" sm phi ln lc trong ct bi u
ng x ch. Mi su tui, ri mnh t nhiu ng cay chua
xt y ra i, theo m v cha dng n Hi Phng, Nguyn
Hng nhp hn vo cuc sng ca hng ngi cng kh, dn
thn vo ct bi c v ngha bng v ngha en. n vi Su
Kho, Xi mng, Sng Cm, Vn - hoa - a - ngi..., Nguyn
Hng tn mt thy "nhng k qun o rch ri, lm lp v
kht lt mi du m, khi bi v bn t". Bn thn ng v gia
nh phi sng trong tp lu trng ra vng nc en ngu bt v
chung ln ngp nga phn tro. Nhiu m ma dm gi bc,
Nguyn Hng v ngi cha dng trn mt chic phn lung lay,
hai thn hnh nhc l co qup trong mt chic chn rch
mpMun sng m khng c vic lm sng, c lc
Nguyn Hng b khng b bi "ci ch en ti khng khip:
cht.!. Nhng mnh t Hi Phng cn lao mang n cho
Nguyn Hng con ng sng: "Ti ln ln di i v m y
bi than v vt quc bp x"(Sc sng ca ngi bt). Nguyn
Hng tr thnh ngi vit vn trong m nhng ngi ngho
83
i, au kh, lm than. Sut cuc i, d sng Nam nh, Hi
Phng, H Ni hay Yn Th - Nh Nam, Nguyn Hng vn l
"ngi ca t" gn cng ct bi. Cc nh th Nguyn Khoa
im, Th Sinh, Thanh Kim, Nhi... mi khi nh Nguyn
Hng, u chung ni xc ng v s gn b c bit : "Qun
ng cao ng thp/ Vn quch bi ng" (Thanh Kim), "Ru
tc anh l c ri bi/ Mu tht anh nhum mu t ct" (Th
Sinh), "Nh mt lo nng v qu sau chuyn i xa/ Mt k lang
thang sut i tm t mi" ( Nhi)... T khi Nguyn Hng v
Yn Th, hng nm, trn con ng gp ghnh bi , ng vn
p xe v t vn chng H Thnh, v vi t cng Hi Phng,
gp g cc bn vit, trao i sng tc, ri li v bn chng tre
nn t p Cu en cm ci vit. t vn m nng di i bn
chn lm ct bi ca Nguyn Hng cho ti lc ra i, ng
"Pht cui cng/ Cm nhn ht sc nng ca t ai v cuc
sng" (Knh tng Nguyn Hng - Nguyn Khoa im).
Hon cnh sng tc ng su sc n th gii ngh thut
ca Nguyn Hng. Vai tr ca hon cnh vi sng tc ca nh
vn tng c cc nh nghin cu khng nh: "Nu hon cnh
ln tc ng n chiu hng v tm c chung ca t tng
ngh thut nh vn th hon cnh nh em n cho t tng y
ni dung v hnh hi c th" [84 ;tr51] ; "Hon cnh ring gn
lin vi cuc i c nhn ca mi ngi cm bt, quy nh gc
nhn ring ca mi nh vn, to iu kin cho nh vn quan tm
n vn no, cho php nh vn nhn thy ci g ca hin thc
i sng. Chnh iu ny nh hng su sc ti khuynh hng
t tng ca tc phm" [98;tr12]. L mt phng din quan
trng trong th gii ngh thut ca nh vn, li vn ngh thut
cng chu nh hng su sc hon cnh nh vn tri. Khi
84
Nguyn Khuyn r b bi bm chn quan trng tr v "vn
Bi chn c", trong th c au u cu ch v tit sch gi
trong. T Xng bao phen long ong ni "trng thi trn bt"
mi li cho i nhng bi khc v Hn hc bui ch tn.
Nguyn Hng "bt r" vo ct bi lm than tm dc
ngun sa di do nui dng c cuc i sng to ngh thut.
Ct bi cn lao chnh l th "bi qu" bi n mang li mun
vn tinh th qu gi gip Nguyn Hng xy ct nn nhng cng
trnh ngh thut c du n ring, mang hi th ca cuc sng
lam l.
Hai ch ct bi tr thnh tn hiu ngn ng xut hin
trong nhiu tc phm t s, t truyn ngn (y bng ti, Hng
cm m, By Hu Nh b Nu, Hai m con, Nhng mm sng,
M Du, B con, Lo en, Ngi m khng cn, Mt tra nng,
Trc xc cht) n k (Nhng ngy th u, Sc sng ca ngi
bt, Bc ng vit vn, Nhng nhn vt y sng vi ti) v
tiu thuyt (B v, Qun Ni, Ngn la, Sng gm, Thi k en
ti, Cn bo n, Khi a con ra i). Trong cc tc phm
trn, c ti 71 lt hai ch ct bi, khi th ng ring, khi kt
hp vi cc t ng khc nh nhng ln bi li ti ht bi, tng
bi, cn lc bi than, lung bi than, bi xi mng, ct bi tm,
mt tri than bi, ct bi nghi ngt, ct bi m mt, ct bi nng
nc, bi than qun qui, bi cun ln, bi than bt vi m hi,
bi than bt gch tp xung, v.v... Xut hin trong cc on vn,
cu vn miu t ct bi l cc t ng ch n v o lng
nhiu mc C nhng t ng ch mc ln. nng cao,
trng thi nng n (tng, lung, mt tri, m mt, lm ln, nghi
ngt...) hoc cc t ng ch mc nh, sc thi ti sng (ht,
ln, li ti, vn vng vn bc...). Nu khng c ngun t ng v
85
ct bi a dng, phong ph v s dng chnh xc, linh hot nh
th, Nguyn Hng khng th to c hnh tng ct bi y
m nh trn cc trang vit ca ng. T cp ngn ng, tc gi
to nn hnh tng ct bi vi nhiu tng ngha, c gi tr
v nhn thc, gi tr t tng tnh cm v gi tr thm m c
bit.
Trong ton b s ln miu t ct bi, khng trng hp no
Nguyn Hng s dng bt php c l ca th xa nh "Ct
vng cn n bi hng dm kia" (Nguyn Du). Nguyn Hng s
dng ch yu bt php t thc. T ng t ct bi xut hin nhiu
nht trong cc on vn miu t cuc sng ca nhng ngi lao
ng lam l, lm hin ln khng gian ct bi, ni lm vic, ni
sinh sng ca h. Kt hp ct bi vi cc t rc ri, bn thu,
hi hm... nh vn c th ho hnh nh cc xm ch ti tn
ngoi ngp trong than, trong bi, trn nhng bi rc s than v
nhng ao tng. , nhng a tr ngho sinh ra, ln ln, chi
a trong ct bi nng nc: "Ting trng ci vn khua inh i.
Trn bc rp ht, tr con c sn s, cp ly ci di. Chng n
chen ln nhau, chi nhau v ku tht m m. Thm khng bit
bao nhiu a tun ln , ua nhau chy nhy. Ci ct ging
rung chuyn, ct bi m mt" (Ngi m khng con). Ni n
chn ca chng v cha m ngp trong bi: "Tra h, di
nng la, vn nhng ln bi lm ln chp chn..." (Nh b
Nu), "nhng ln bi lm ln nh vi" (Hng cm m)... Ni
lm vic ca nhng ngi th ch no cng ngp trong bi:
"Bi than v bi xi mng t nh in v l nung tt sang li en
sm c tri t. Mi ngi quay c ra ngoi sng, k nhm mt,
ngi chi c vo nn. C ngi va ho r, va chi ra tri,
ra ci thn mnh", "Nhng ngi un xe ngi pht xung m
86
tng my, va run v gi rt, va th dc v ho r ri v nhc,
v bi"(Sng gm)... Ct bi tr thnh yu t khng th thiu
khi tc gi t Hi Phng vt v v au thng:"Pha tri ng
khu Nh my Xi mng v khu Su Kho, khi bi to ln nh
mt to thnh c ho trn" (Sng gm)... Ct bi to nn bu
kh quyn Hi Phng cn lao trn trang vit ca Nguyn Hng.
Ngi ta tm thy nhiu t ng ni v ni vt v c cc
ca ngi lao ng trong vn chng : "m hi thnh tht..."
(Ca dao), "n gnh tre chn rn hai vai" (Nguyn Du), "Ln li
thn c" (T Xng) "Bt cm chan y nc mt" (Nguyn
nh Thi)... nhng cha c ai chn ct bi nh Nguyn Hng.
Di ngi bt ca ng, hai ch ct bi c kh nng kt hp rt
rng, nh , hnh tng ct bi cng c bi p thm nhiu
tng ngha. Ct bi ch sc mu lao kh trong cc bc "k ho"
m ng lam l. Khi bi, than bi l ci nn, trn l nhng
ngi th qun o y than bi. Ct bi lm thnh nhng hnh
hi cng kh. Mt ngi con gi lm trong l nung "u tc
trng bi, mt my nh ngi bch tng, qun o khng cn ch
no lnh" [27;tr137]. Gi ngh gia tm ca th l: "K ung
nc, k ht thuc, mt my ai ny u bng, m hi v than
bi, t ct b bt c u tc v qun o" [20;tr358]. Kh c th
nhn ra tng ngi bi "ch lm ch cn l m bi la lc nhc
nhng hnh th v s huyn no m ai ny u sm c mt mi,
lng c c" [20;tr115]. Ngi kho i tm, vo ca, ng l, ngp
trong bi nh. Ngi gi con tr nh ln ln bn ci, mt
than cng lm trong bi t, mt my lm lem nhem nhuc.
Gia ct bi, h lm vic n lao lc.
Trong tc phm ca Nguyn Hng, mi nhn vt cng kh
l mt tm thn ct bi vi c ngha bng v ngha en. D
87
tui no, u, lm g th ct bi cng gn vi h nh tm th
cn cc, tm giy thng hnh ca s phn cn lao. Trong m
en ca x hi c, cuc i ca nhng ngi cng kh l cuc
hnh trnh ct bi, sinh tn v ra i trong ct bi. S ho thn
ca h cng bi thm khng km g cnh Ca-di- m-d "tan
thnh bi" trong Nh th c B Pari ca Vch-to Huy-g. M
Du cht trong gian nh thu lnh lo, xung quanh ch c
"nhng mng nng ngoi tri v lon x nhng ct bi trong
ci khong mnh che cho ngi cht" (M Du). By Hu "th
hi cui cng" gia "bi ng, khi thuc" (By Hu). Nm
t Du, ngi cht nh ng r lm cho "mi hi thi nng nc
cng bc ln cng vi bi" (a ngc). a con ca Gi en ra
i vo mt m "vng tri ngoi Su Kho v khu Xi mng
cng rng rc, ngun ngt nhng qung sng v khi bt". Cng
lc , ngi m khn kh ca n qua i (Cn bo n). Khc
vi Thch Lam "t ngi ngho m khng mun cho ngi c
thy nhng mnh rch, mn v trn qun o h", Nguyn Hng
t ngi ngho vi tt c ni kh cc, lam l nh cuc i thc
ca h, c khi sng v khi cht. Vit v h, tt nhin, Nguyn
Hng cn tm n vi nhng cht liu ngn t khc nh m hi,
nc mt, nh t, nh chut... nhng t ng v ct bi vn l
yu t quan trng nht to nn sc mu lao kh trn trang vit
ca nh vn Ct bi gip Nguyn Hng to nn nhng nhn
vt ngho kh ca ring ng, khng phi l nhng bng dng
lng l cam chu ni ph huyn xa vng, khng phi l nhng
ngi nng dn ngc ngoi sau lu tre lng, m l nhng phu
phen, th thuyn, nhng ngi bun thng bn bng lam l ni
bn tu, bi kho, hm l, xng my hn tp.
Trn hnh trnh lao kh, mi nhn vt ca Nguyn Hng l
88
tm thn ct bi mang vc kh au, khng phi b c Cha
Tri trng pht m do bc lt, bt cng, bo ngc y o h.
Cm quan tn gio c th chi phi phn no ngi bt Nguyn
Hng khi ng hng vo ct bi, nhng hon ton khng tham
gia vo vic x l cht liu ngh thut c bit ny. Nguyn
Hng miu t ct bi bng ci nhn ca mt nh vn hin
thc. Trong truyn ngn y bng ti, nh vn cn dng cht
liu ct bi to nn mt hnh nh khi qut v s phn ca
ngi lao ng cng kh: "nh s kip ca con nga gi vn
c, xoi chn, bng i lp kp hp li, em ht sc bnh sinh
ko tng on xe chng cht nhng ci nng n gh gm ca
Thiu thn, i rt, au m, v Kh i trn mt con ng (...)
con ng quanh co ct bi lm". Nguyn Hng mang n
cho ct bi mt ngha biu tng vt ln trn ngha thc vn
c ca n.
Di ngi bt ca ng, li vn t ct bi cn cha ng
nhng gi tr tinh thn cao qu. Nguyn Hng tm thy
"nhng ngc ng trng trong gia bi bm i thng" (Vi
Nguyn Hng - L Vn V) Ct bi ng ngha vi vt v, au
thng, lao kh nhng ct bi cn l sc mnh lao ng, l
mm sng mnh m c hin ln qua bt php lng mn ca
nh vn.
Hai ch ct bi m vang trong bn tng ca cuc sng
Nhng mm sng: "Mt s huyn no nh khng bao gi tt.
Ting guc khua vang trn b h, nhng lp sng ci ni tro
ln cun cun, ri trn lan, ri tung cao... Bnh xe b chuyn
rm rm, ln loang long nhng vng la trong nng xun chi
lo... Nhng xng cuc v vn g y trong xe bn ra nhng
trn nh ma ro ro... V nhng t o, nhng nn l, nhng
89
chp m trng th ra nhng tn bi li ti. Mt s sng mnh lit
qu, ln, vt qua v cun theo tt c nhng s u m, nhng
ci ti tm, nhng ci g c v chm chp"; "... cy c rung ln
trc gi, ma ro ro phn vng, phn bc v tung ra khp bn
phng tri nhng ht bi ny n ca mun vn bu nh". ng
l Nguyn Hng khai thc c luyn ly cht th t trong bn
t si than bi. Nh "i ct tm vng", nh vn tm thy
ci p trong cuc sng cn lao c cc.
Nhiu nhn vt ca Nguyn Hng, trong nhng cnh ng bi
t nht cng tm thy t ct bi sc mnh tinh thn vt
qua hon cnh nghit ng. Khi Nm Si Gn b bt, ch da duy
nht ca Tm Bnh khng cn na. a con trong bng li sp
n ngy sinh. Tin "bi" ca bn n em Nm Si Gn a cho
bnh gh rn nh nhng li gm sc vy mu". V vy, mc
d c tm cch ln hi bun bn kim sng, nhng ngh n
cnh cng cc ca mnh, khng khi c lc Bnh tuyt vng.
Bng mt bui tan ch, Bnh c nhn thy: "Trn b h, di
rng xoan lao xao php phi, phu phen th thuyn v tm.
Nhng chic m d lm lp ht nh sng v b. Nhng chic
nn l vng rc ln. Nhng lng ngc bng nhy phi ra gia
nhng t o vi th thum xanh. Nhng ng qun lng cc ni
gn trn nhng bp chn trn trnh bm y mt than v ct lm
tm nh vn bc. Nhng bao go lm lp qun ng trc theo
nhp chn ht ra nhng ln bi nhy ma"(B v). Ct bi nh
ln v p cuc sng lnh mnh, lng thin Bnh tng khao
kht, gip Bnh hi vng vt qua tnh cnh cng qun. Th gii
k nim ca b Hng cng lp lnh "bi vng, bi bc". Chng
n vi Hng nh mt s cu ri ng lc Hng khng cn
sc chu ng hnh pht gh gm ca ng thy i vi mt
90
a tr thn phn hn km. Trn khi gc tng hi hm
phi qu sut nm bui hc, trong gc sn trng y hoa nng,
pht chc, em say sa ngm "mun vn cnh hoa cnh bm
php phi trong m bi vng bi bc v trong nh sng ngi
ca pha l chi in" (Nhng ngy th u). nh sng ct bi
bin thnh i hi k diu a em vo mt th gii m sc
mu c tch, xoa du ni au n nhc nh em va phi tri qua.
chnh l gic m p i vi cuc i tr th bt hnh.
Ct bi cn lm ni bt ngh lc v sc chu ng gian kh
ca nhng con ngi nh vn yu thng ngng m. V d
nh trng hp ca m La. Mi khi i than m phi chu ng
bi than quyn m hi thm xt mt. Nhiu lc qua chic cu
rng rnh, di sng y nhng cc nhn hot, ngi i sau c
gic, m "cng mt ra chu xt, i m nh ngi bt mt i dy
lm xic"(Sng gm). Bng i rut tht, bi than thm xt da
tht, ci cht rnh rp... Nhng tnh yu con cho m sc mnh
chu ng v vt qua tt c. Trong ct bi, c hi sinh v
tnh thng con ca ngi m ngho kh cng ngi ln, sng
p. Mn li Nguyn Tun, c th ni, Nguyn Hng "t
tng, c chung" bng ct bi, to nn nhng hnh tng p
v con ngi cn lao, con ngi tranh u, trong c nhng
bc chn dung xng ng c lu gi trong "Vin bo tng
con ngi Vit Nam".
Hai ch ct bi vn ch cc yu t vt cht t nhin, Nguyn
Hng thi hn cho ch, t , nn n ni h nh vn bao
tnh cm, suy ngh v con ngi v cuc sng. Ct bi ging
nh mt t bo "m ho" kiu gen ngh thut ca Nguyn Hng,
cha ng trong n au thng v sc sng, xt thng v tin
tng, hin thc v lng mn, nh sng v bng ti, c th m
91
khi qut, nh b m ln lao... Trong sch T in biu tng
vn ho th gii, ct bi mang ngha: "Bi l biu tng ca
sc mnh sng th" [47; tr110]; "ngc li, i khi ct bi l du
hiu ca s cht" [47;tr110]. C th nhn thy ct bi trong sng
tc ca Nguyn Hng gp phn lm y ln v m rng cc
lp ngha biu tng trn.
n vi Ct bi chn ai ca T Hoi ngi ta bit c bao
nhiu chuyn i, chuyn vn, bit c ci "khoi t" ca Nguyn
Hng nm ngay xung t hng ci th tm qut. n vi ct
bi trong vn Nguyn Hng, ngi c khng khi bt ng v
nhng khm ph, miu t su sc ca nh vn. Ct bi l v p
c o Nguyn Hng tm kim c trong cuc i sng to
ngh thut, gip cho sng tc ca ng va nng nn hi th ca
i sng cn lao, va di do cm hng lng mn.
Ct bi thin nhin sinh ra t t. Ct bi trong vn Nguyn
Hng c sinh ra t "Ngi ca t". Nh nghin cu on
Trng Huy suy ngm tht su sc v tc gi ca nhng li
vn miu t ct bi va phn tch trn: "Nguyn Hng ho vi
ng rung, bn bi, ni rng, tm hn ng mang bn cht mc
mc nh t ai, l con ngi ca t nhin. D ngh rng, t
mn mng mm mi. Nhng t cng th nhp, cng rn ch.
t, y l ct mn, l bn mm, cng l tng thnh, chin lu.
t hin lnh v d di, xt cho cng, t, cng mt bn
cht. t c th nn thnh bt, xy nn lu i ngn thp s
trng tn vi lch s. ng th, Nguyn Hng l "ngi ca
t", l biu tng ca sc mnh hn nhin v mnh lit"
[64;tr10].
Nguyn Hng cng li nhiu trang vn c sc miu t v
p ca nh sng. Trong cc sng tc, cc nh vn thng dng
92
bt danh khc vi tn tc (do cha m t). Th L l Th L, L
Ta; Nguyn Tun l Nguyn, Ngt Li Qut, Thanh H, Nht
Lang, Tun Tha Sc; Ng Tt T l Thn Dn, Thc iu, Lc
H, Ph Chi, Tu Nhn... Trng hp dng tn khai sinh lm
bt danh sut mt i vn nh Nguyn Hng khng nhiu. Bng
lng vi tn mnh "ci tn lm bt danh, ci tn m ti nht nh
khng i, c gi y nguyn ca b m t cho" c phi bn tnh
ng vn gin d, hay cn v nh vn tm thy trong nhng
ngha m khng mt bt danh no c hn? Xt t con
ngi n vn chng Nguyn Hng, qu thc khng c tn gi
v bt danh no hay hn th. Hai ch Nguyn Hng gi lin
tng ti hnh nh "mt tri tim nguyn vn khi hng" ca nh
vn (Vi Nguyn Hng - Th Sinh). Nguyn Hng cng l mu
ca la, ca s sng, ca nh sng, ca bnh minh. Bt danh
rt ph hp vi con ngi v phong cch nh vn, mt ngi bt
lun hng v nh sng, "Ti s ch c nh sng, v chnh ti l
nh sng" (Nguyn Hng). Nhng trang miu t nh sng l
nhng trang vn p nht, say m nht ca ng.
Trc ht l v p ca nh sng thin nhin: nh trng v
nh nng. Nguyn Hng khng vit nhiu v trng nhng li c
c nhng trang vn p, giu cht th khin ngi ta nh
mi. S. ln trng xut hin trong B v l 4 (trn tng s 25 lt
t thin nhin), trong Nhng ngy th u l 2. Tuyn tp
Nguyn Hng, tp I, c 28 truyn, trng xut hin 3 ln trong 2
truyn (M Du, Lng). Tc gi thng ch t trng an xen trong
bc tranh ton cnh hoc tm trng nhn vt. iu ng lu l
ng c nhng on vn vit v trng tht n tng. Nh vn
thng dng cc cm danh t c tnh t lm nh ng gi ln
sng hoc hnh dng ca trng: nh trng ngc, vng trng
93
trong bic, nh trng vng vc, vnh trng l lan... Kt hp vi
cm t t trng l nhng t ng giu sc thi biu cm v hi
ho thanh iu khin li vn m cm xc, giu cht nhc, cht
th. Vit v trng, bt php tr tnh lng mn ca Nguyn Hng
v cht thi s trong tm hn ng c dp bc l v gn kt, to nn
nhng trang vn da dit, xao xuyn lng ngi. C lc vn
Nguyn Hng "vng v, cu th" song nhng on t trng,
ngi bt ng tht l tinh t. S ho hp gia ngn t v cm
xc, gia vn . v nhc, gia cnh v tnh t n nhun
nhuyn trong on vn c sc sau: "Gi cng mnh, kh lnh
m khuya cng thm. Nhng mnh l chy xo xc trn mt
ng, chy c vo lng ti cng vi nhng m thanh m h
nh ca ting chim r r u y. nh in dn phn phn xm.
Soi sng cho cnh vt vng lng chm m lc by gi l hi
sng bng bc, hi sng sa mt m trng nng my. Trong
lng ti, ting l lao xao nh khng bao gi tt. Gi but qu.
Trong lng ti xc l vn mi ra, nhiu bao nhiu li bin nhanh
i by nhiu. Ti i, m man, vi hnh nh mt m ma t lnh
khng kn khng trng" (Nhng ngy th u). on vn c s
hi thanh v ho ngha gia cc t ng biu th trc tip trng
thi ca cnh vt v tm trng, cha cc m tit c trng
di: gi mnh, kh lnh m khuya, mnh l xo xc, m thanh
m h, cnh vt vng lng, hi sng bng bc, m trng nng
my, xc t vn mi ra, m ma t lnh... khin cho khung cnh
vng lng v ni nim c qunh ca cu b Hng trong m N-
en c theo dng vn m min man, lan to.
T cht liu ngn t, trng tr thnh hnh nh p trn
trang vit ca Nguyn Hng. Trng cn thm m cm xc, tm
trng nhan vt Trong chui ngy cay ng ca b Hng cng c
94
nhng k nim m m th mng i vo th gii tm hn
trong sng ca em. Mi k nim nh mt nim an i cho tui th
bt hnh. Mt k nim p l nh trng trong gic m ti sng
m "nhng g tt p ca mt tr th u hon ton c ny n
trong ". C m, b mng nhic tn t "Hng ut c thm th
khc n mt hai gi", ri mt qu, thip i. Em n vi gic
m: "Di nh trng bng bc bng hin ra mt bng ngi
mnh d, nh bc trn nhng cnh xoan ty m m xao ng
sut di ng nha lp long (...). Ti thong thy hai con mt
long lanh trn gng mt trng mt chiu ln nhn ti. Trc
chiu gi, nhng si tc bay xo ra nh t, php phi di vnh
trng ngc" (Nhng ngy th u). nh trng man mc v bng
dng ngi bn nh mang li cho Hng cm gic m m,
em "chng cn ngh n cnh i y o na". Xit bao khao
kht nhng iu tt p, hnh nh "nh trng ngc" d ch
thong hin trong m cng tr thnh k nim ngt ngo cn xao
xuyn mi trong em.
Trng trong truyn ngn M Du, cng nng nn, da dit nh
tm trng ca ngi m khi v gp Dng: "nh trng vng vc
gi trn tr xung hai gng mt m a nc mt p ln
nhau v hai mi tc ngn di trn ln vi nhau. Hng hoa cau
v hoa l sng v m xao xuyn ln bi nhng ting khc dn
dp v l mt gc vn r r ting d". on vn ti hin mt
khung cnh rt i xt thng nhng cng tht huyn diu, bay
bng, lng mn. Cng vi "hng hoa cau v hoa l", nh trng
va m bc, m p, ch che, va t im cho cuc gp g ca
hai m con Dng. Trong on vn miu t trn, v p ca tnh
mu t thing ling lan to sang cnh vt khin khng gian
ngp trn hng thm, nh sng; v v p "bng bc ca m
95
thu y trng" lm cho hnh nh qun qut ca hai m con
Dng tr nn huyn o, xc ng hn. Tnh ngi lm p
thin nhin v v p thin nhin cng t m tnh ngi. Ci
p c to nn bi s ho hp tuyt vi gia cnh v tnh,
gia nh trng (v p vnh cu ca thin nhin) v tnh mu t
(v p mun i thing ling trong i sng tinh thn nhn
loi). chnh l "bi th cuc i" Nguyn Hng vit nn
bng tri tim nhy cm v ngi bt chan cha yu thng. V
p y d g i vo qun lng, cho d thi gian c l th thch
kht khe.
cho hai s phn bt hnh tm n vi nhau, trong Ch
Pho, Nam Cao kho lo to nn mt khng gian ri ri
nhng trng, nh trng m i la pht hin ra nhau, hai sinh th
c lm ngi. Cc t ni c n, trong Li k n, Xun Diu
mn hnh nh "trng ng lnh but". Nguyn Hng t t nhng
m trng tnh i ro rc bng khung, hoc trng lnh trng
sung gi but lng ngi. Trn trang vit ca nh vn, nh
trng thng mang v p tinh khit, bao la, lan to, ho quyn
vi cc yu t thin nhin khc to nn khong khng gian
ngp trn linh kh, nng nhng con ngi bt hnh ang ri
vo tnh trng bi kch. Lng xt thng "K kh" thi thc
"ng Cha Hng" tm mi cch s chia, an i h. V trng, nh
sng du dng ca thin nhin cng l mt trong rt nhiu "liu
php" xoa du ni au tinh thn ca nhn vt. V th, nhng khi
nhn vt "chu nn" ca ng chp chi gia hnh phc v au
kh, gia s sng v ci cht... trng kp thi xut hin,
chng gim, ng cm, ch che, an i. Ci m Gi en tr d
au n, phi a n b , lc u tri rt ti, mi ngi
khing Gi phi bm n mi thy ng i. Khi trng ln
96
cao, xa xa vng tri Su Kho v khu Xi mng cng rng rc,
thong a trong gi hng hoa m v c mi la chn, mi
rm r ca my tha rung gt sm. Khng gian vng v ting
my v ting sng ngoi khi. l nhng pht cui cng ca
Gi. Vng trng xut hin lng l trong m, gip cho Gi c th
nhn bit ln cui quang cnh, hng v quen thuc trn mnh
t mu tht m Gi sp phi chia la vnh vin. nh trng cng
ting my, ting sng, hng la, hng hoa; cng m La, m
Gi, c Xim chia x ni au ca Gi, tin a Gi n pht
cui cng. Nu khng c trng, Gi phi ra i trong bng m
ti tm, lnh lo th cn xt xa bit chng no. Cng tng t
nh vy, "vnh trng l lan" cng vi "hng hoa cng nh
sng to" to nn tm thm khng gian dt bng hng
thm v nh sng a Hu Chi tr v qu m trong tm tng...
S dng ch yu bt php lng mn, nhng on vn miu t
nh trng ca Nguyn Hng khng ch to nn nhng bc tranh
phong cnh th mng m cn l cch nh vn xoa du "vt
thng lng" cho nhng con ngi bt hnh. nh trng l v p
thin nhin, nh trng cng l ngun sng yu thng to ra t
tri tim nhn o ca nh vn.
Trong tm hn ngh s nhy cm ca Nguyn Hng, tnh
yu say m nng nn nht vi thin nhin l nng. Nu xt nhu
cu tinh thn ca con ngi (nht l vi ngi ngh s), c th
ni n nhng ni kht. Nguyn Tun kht nhng chuyn i, "i
l hnh phc", x dch "lm thay i thc n cho cm gic".
Xun Diu kht tnh yu "Ung xong li kht l tnh", nh im
ca nim kht khao giao cm mnh lit vi i. Nguyn Bnh
kht hng qu, hn qu, bi "Thy bu mnh vi chng mnh
chn qu", l "tm chn tnh" ca nh th t Thin Vnh.
97
Cn Nguyn Hng? Mt tm hn kht nng! u, lc no tm
hn Nguyn Hng cng qun qut vi nng. C cu b Hng b
pht n n trc tng mng da tht vn ngn ngi qun au
khi nhn thy "mt thc nng trn tri ro xung". C ngi
thanh nin Nguyn Hng chp chng bc vo ngh cm bt
c gp "ngi sao" Th L, lng dt do sung sng, nh mt
nhn u cng thy nng vng rc r. Nng nh mt "cht dnh"
bt nhy vi tm hn nh vn. Nng l vng ho quang xn ln
Nguyn Hng lun di theo, hng ti, lun m rng cnh ca
tm hn lung sng ca n chiu ri tn tm can mi tho,
ng nh li nhn xt "Nguyn Hng nh c ci bn nng t
nhin ca c cy lun hng v nh sng. Mt tm hn y nh
sng, y nh nng"(Nguyn ng Mnh). Cho n ch yn
ngh vnh vin Nguyn Hng chn ni Ghnh , p Cu en,
c th "u gi sn, chn p thu" cng hng v pha mt tri
rc cui tri xa. ni , "Mt tri khng th no ln
xung/ Ngy chng chnh chng n tri qua" (Vi Nguyn Hng
- Th Sinh). C th hnh dung con ngi y, tm hn y cha
bao gi thi kht nng. Hn ng mun khi cn sng hay lc thn
xc v vi t, cng khng bao gi phi xa ri nh mt tri
rc r chn dng gian. T cm xc t nhin nng i vo
cm quan ngh thut ca Nguyn Hng, gip ng c c
nhng trang vn t nng c sc vo bc nht trong vn hc
nc ta.
Khi Nguyn Hng t nng, mt lng t ng phong ph
c nh vn ho phng tung ra trn trang vit: nng vng ti,
nng rc r, nng cun cun, nng vng ngi, nng bng ln,
nng mnh mang, nng chp chn, nng chi lo, nng sng
ngi, nng vng ip nh vng chi li, nng mi tun vo tng
98
thc... Vn t ng giu c gip Nguyn Hng vit tho thu,
say m v nng. ng khng ch t nng bng n.v cu m cn
m rng ti on vn v phc on. Trong tc phm Cuc sng,
Nhng mm sng, Bc ng vit vn c hng trang t nng.
Cm hng v nng ca Nguyn Hng c hin thc ho trn
li vn nh phng tin ngn t phong ph v to thnh hnh
tng ngh thut c sc, hp dn.
Nguyn Hng t cc trng thi ca nng bng nhiu t ng
ch sc thi khc nhau. C nh nng " ho hn i" (Ci xch
c), c nh nng nht, vng hoe nh m a (Ngi m khng
con), c nng hp hi (Hng cm m), nhng hp dn nht l
v p ca thc nng rc r t bu tri cao rng cun cun chy
xung ri to ra mnh mang... tt c cnh vt, con ngi u
bng ln rc r trong nh nng trn y sinh kh: "T trn cao
gii xung, nng tha h trn lan, nng mun mu m
thm"(Cuc sng). "nh nng mnh mng trn ngp. ng
nha sng lo nh lt bng vng ip. L cy rung ln mun vn
tia ho quang bay php phi. Cc mi ngi, cc ng mng, cc
ca knh, cc bin hng lp lnh nhng nh ngi"(Nhng mm
sng). Bt php lng mn ca nh vn chp lp sc cc
im ca nng v ton b khung cnh, miu t n trong trng
thi say m mnh lit. nhng on vn nh th, v p nng
nn ca nng cng hng trn vn vi trng thi nng nhit
ca nh vn, to nn khc ca si ni v cuc sng trn y nh
sng.
Nguyn Hng khng ch thy trng thi, sc mu ca nng,
nh vn cn lm sng dy nhc nng, hng nng v hn nng.
Nhiu ngi bit n "khc nhc thm" trong th lng mn,
"gi thm khoai sn" trong th T Hu, nhng c l cn t ai
99
bit n "nng thm" ca Nguyn Hng. Ngi bt ca ng t
n m say, bay bng trong cu vn t hng v nng:
"Phn nng vng ngi to bng bnh, phn nng trc cn thm
man mc sau nng nn cun cun chy vo cm gic ti..."
(Cuc sng). C cm tng nh nh vn khng ch nhn nng,
ngm nng hay tm nng m l ung nng, cch tt nht lm
ngui ngoai cn kht. "Thc nhn mi gic quan" cm nhn
nng, Nguyn Hng cn nghe thy nhc nng: "nng php phi
reo" (Cuc sng), "Ngoi sn nng ng reo" (B con lo
en). Nng c nhn ho, khi vui nh con tr, khi nng nn
nh ngi ng th sung sc. Ngi bt Nguyn Hng t ra say
sa nht khi t nng rc r, chi chang trn t cng Hi Phng.
Him thy u ngn t v nng li c s dng phong ph,
hp dn v hnh nh nng li mang v p tr trung n th.
"Su Kho v nng v gi (...). T trn cao gii xung, nng
tha h trn lan, nng mun mu m thm. Nng sng ngi trn
nhng mi tn, nng loang long chy trong nhng cnh l v
ui theo nhng mt knh kn v ng ca xe c. Nng qun
qut nhng da tht du di, nng pha trn vi my nhng vng
rc, hng ti, tm bic, trng chi li v xanh trong ti lm
nn cho cc ting rn rng v nng nn ca nng vng
vy"(Cuc sng). Nng trong vn Nguyn Hng l "mt th
nng c sc sng, c linh hn v cng hot ng si ni nh con
ngi" [81; tr149].
Vi tnh yu t nc nng nn, Nguyn Hng gi nng
ca mi min t nc v to sng trn trang vn. Nng b bi
sng Hng vo nhng ngy cui ng: "B bi sng Hng vn
p, nm y thun thi tit li cng p, c nhng hm nng
to (...), c nhng bui rng ng bng bng bo hiu (...), cng
100
nh nhng bui tra nng gi lng ly" (Bc ng vit vn),
"Nng chang chang" trn t Nh Nam, Yn Th(Ni rng Yn
Th). Nng Bc Bu bin i xa xi "cng tun mun nh rc r
vi my, nc, cnh l v t, " (Cuc sng). V nng xun
gia Th H Ni: "Lc non ca cy ci tng lp, tng lp
phi phi trn u ti vi nh nng. Ton cnh H Hon Kim
lng lng trong sut, gia mt khng gian trong sng v ngn"
(Sc sng ca ngi bt). Nu m rng n nng trong th :
"Ung B - Hn Gai nng chi kim cng" (Hoa go ma xun
lt n), "Nhng tra h ngun ngt nng Trng Sn" (Cu Long
giang ta i)... th ng l Nguyn Hng to nn tm hnh t
nc bng sc mu ca nng. Li vn t nng ca Nguyn Hng
bao gi cng nhiu tnh t biu th mu sc, trng thi v nhng
t ng to hnh, biu cm, cu ch kt vn qun qut giu nhc
iu, giu cht th. C th xc nhn c im ngay trong
on m u bi bt k Nhng mm sng: "nh nng mnh
mng trn ngp. ng nha sng lo nh dt bng vng ip.
L cy rung ln, mun vn tia ho quang bay php phi. Cc
mi ngi, cc ng mng, cc ca knh, cc bin hng lp lnh
nhng nh ngi". on vn gm bn cu, cu no cng c tnh
t t sc mu lung linh ca nng: vng ip, sng lo, ho
quang, lp lnh, nh ngi, vi cc t ch trng thi: mnh mng,
trn ngp, php phi.... S phi hp cc m tit m, vang (ang,
anh) trong cc t: nh trng, sng lo, vng ip, ho quang,
ng mng, bin hng, lp lnh, nh ngi... to thnh ch m ca
on vn, gi cm gic nhc nng ang bay bng, vang xa.
Nguyn Hng hon ton lm ch c mt kho m t phong
ph v nng v nhng on vn t nng c sc em n cho
bn c khoi cm thm m c bit. Li vn t nng l giai iu
101
p Nguyn Hng gp vo bn ho ca v thin nhin t
nc. N s mi mi ngn nga cng vi "Tri xanh y l ca
chng ta" (Nguyn nh Thi), "Nng chi sng L h ting
ht" (T Hu) "Bt ngt cu Kiu b tre mi r" (Ch Lan
Vin)... ca ngi Vit Nam p, Vit Nam th.
Nu nh khng c con mt t tm hn ngh s, khng c
nim say m tin tng cuc sng th nng ch l "nh sng trc
tip t mt tri chiu xung" - hin tng thin nhin thun tu.
Sc sng t bn trong tm hn nh vn in du ln mi cnh
vt, mi mu sc lm cho nhng cnh sc si ng hn ln,
rung ln, vang ln mnh m. Nh th, nng trong vn Nguyn
Hng mi chi lo rc r nh vy. Sc nng rc r trong vn
Nguyn Hng chnh l biu hin ca lng ham sng, tin yu
cuc sng, l v p ca l tng, l nhng c m lng mn v
tng lai.
Di ngi bt Nguyn Hng, nng cn l mt th ngn ng
ngh thut gp phn th hin s phn v i sng tinh thn nhn
vt. B v c 6 ln t nng. Tng ng vi nhng on i khc
nhau ca Bnh, nng cng mang trng thi, mu sc khc nhau.
Khi Bnh lm vo cnh giang h ln lt, xut hin trong mch
trn thut nhng cu vn t th nng nht nht, yu t. Nhn
nng, Bnh thy dt nh nhng tia sng hp hi. Trong tc
phm, hai ln nng bng ln m p u tng ng vi hai ln
phc thin ca Bnh. Ln th nht, khi Nm Si Gn b bt,
Bnh nht nh khng nhn tin "bi" ca ng bn Nm Si
Gn, nh tm bun bn kim sng, s nui c a con sp
, s nui Nm Nm khi lm iu gian c... Nim hi vng
mi thong chiu vo tm tr Bnh cng khin Bnh thy
nng ti m ln nhiu: "nh nng vng ti v trong sut ca
102
mt ngy thu m ang la vo y nh". Bnh c gng thc
hin c m . C chy ch nui thn, ch Nm. Ln th hai
trong tc phm, nng bng ln, cnh vt tr nn "m p, rc r"
Qua li vn t nh nng, ngi c nhn thy nim hi vng
vn sng ln trong tm hn Bnh. C th nhn thy hiu ng tm
l ca nhiu on vn v nng trong Qun Ni, Cuc sng, Hi
th tn, Ca bin, Ni rng Yn Th ...Nng nh phin bn s
phn v tm trng nhn vt.
Nng cn l ni nh vn gi gm tnh cm i vi nhn vt,
mong mun si m nhng cuc i bt hnh. nh nng a li
cho b Ph nim vui nho nh. Trong nh nng, b thy "nhng
ngn mp non v hoa vng ng ph pht. Ting chim chch
cho rn rng" Vy m t lu, b du con cnh kho v gi nua,
ngho kh, b nh l "khng thy g, nghe thy g"(Ci xch c).
nh nng gii vo nh giam gip cho nhng ti nhn khn kh
bt phn lnh lo, cch bit vi cuc sng bn ngoi: "Nng
vng chy mnh mang, sng m tan trong phn nng chp
chn" (Tt ca t n b). Qua cnh thin nhin bng sng, tc
gi mun gi n nhng ngi n b bt hnh trong chn lao
t li an i v nim hi vng vo mt ngy sng sa hn. nh
nng em n cho Sinh ngun sinh lc mi sau chui ngy bnh
tt. c tm mnh trong nng tng bng, m p, Sinh cng
thy mnh cha th cht: "Sinh phi sng chin u cng chung
quanh i ti hnh phc" (Hi th tn). Mt ng gi ngho
kh (cng trong Hi th tn) qua i trong nh thng lm
phc, khng ai thn thch, ch c nng tin a ng, xua tan t
kh quanh con ngi xu s. Trong "nh nng vng ngi nh la
t" ca mt sng ma h, "ng ra i thanh thn v mn
nguyn". Nng l ngun sng m p t tm hn nh vn si m
103
cho nhn vt. Theo hnh trnh sng tc ca Nguyn Hng, sc
thi thm m ca nng cng c s chuyn bin. Trong nhng
sng tc ban u (B v , Nhng ngy th u v mt s truyn
ngn) t nng thng gn lin vi cc t ng sng, gi, my
tri, cy l hoc xm ch, tp lu, rc ri, qun o lm lp,
ct bi... ti hin khung cnh thin nhin hoc cnh sng v
lao ng vt v, ngt ngt; t ng ch nng dt, nht nht
nhiu hn t ng ch nng m p ti sng. V sau, t ng c
ngha nng, m c nh vn s dng nhiu hn, to nn hnh
nh nng chi lo rc r. T khong nm 1939, khi cc nh vn
hin thc cha vt qua c Tt n, Bc ng cng lm ti
th trn trang sch ca Nguyn Hng bt ln Nhng mm
sng mnh m. Nng cng trn y sinh kh: "Nng xun cng
t thm nh ngi vng ngc ln cnh vt, gi xun rn cao mi
mun vn bn nhc vang lng. Ln sng ngi lan ra khp
hang cng ng hm. Ngi ta mong i mt ngy kia ln sng
cun cun ngy hm nay s li cun c tt c nhng ln sng
ri rc khc chm ln v vt qua nhng dc cn tr, nhng
tng nn, nhng h su vi dp i ti mt di t rc r,
xn ln nh bu tri xun trn ngp nh nng trong bui tra
ny" [88; tr168]. Lc Nguyn Hng cng bt u c tip
thu nh sng ca ng. S chuyn bin trong nhn thc x hi
v thc ngh thut chi phi s thay i nhn quan ngn t
ca nh vn. Cc tc phm sau , trong nhng on miu t kh
th u tranh cch mng hoc khng kh lao ng dng xy t
nc, gn lin vi nng l cc t ng sc c, mu la, ting ht,
ln sng ngi, ng khi, tri xanh, my to... Mu vng c
trng ca nng chuyn sang nh do ho cng mu c, mu
mu, mu la: "Mu ca c v bng bin cng rc ln trong
104
nh nng, trong nhng hng ngi, trn nhng hng ngi. V
qua nhng lp ngi ngn ngt v hi th, v bi nng, c thm
mt ci g nh ca la, ca bo thi ra t ton thn h v t
nhng dng ch khu hiu trn tay h trng ln trong nh
Mu thm ti v cng. Mu ca mu [80;155]. "Ngoi
khu cng nhn, cc khu mi dng, tng vi mi, cn lo nng
nh kim nh (...). Ting ci tu vng vng. Ting cc chm cy
reo nng. nh tri trn nh my, bn ct khi dng ln bay
trng cng lp lo tng xanh" [77;74-75]. S chuyn bin trong
sc thi thm m gia tng sc biu hin ca nng. Nng l
mng mu khng th thiu trong nhng bc tranh honh trng
mang tm vc s thi v t nc v dn tc. Khi cm hng s
thi gp cm hng lng mn, c s nng ca cng cm
xc mnh, Nguyn Hng vit nn nhng on vn si ni, li
cun, ca ngi nh sng rc r ca thin nhin v nh sng diu
k ca ng, ca cch mng. Nng phn nh rt r s vn
ng thc ngh thut ca Nguyn Hng trn con ng tip
cn, hnh thnh thc ngh thut v sn.
Trong cm quan ngh thut ca Nguyn Hng, nhng g tt
p u c kh nng to sng. V vy, vn ng ngp trn nh
sng. T lp li vn, mt hnh tng ngh thut c sc c
ti hin v ti to hin din trong hu ht cc tc phm ca
Nguyn Hng, gn b v soi sng v p hnh tng nhn vt
chnh din: Hnh tng nh sng. nh sng c thp ln t tm
lng, bn tay ca nhng con ngi b dn y vo ng cng
vn cn gi c thin cn bn vng. Trong chng u tin
ca tp Cn bo n, ti mi ln tc gi t ngn n "sng
ln" ca ng gi Phe- m trong lao Bc M. B t ti oan c,
sut hai mi nm trong ngc, ng c "chu kh", "hin lnh
105
nh ngi c xa y" vn bn b thp sng ngn n an i
nhng ngi cng hon nn, cuc sng t y ca h khi
chm lp vo bng m lnh lo. Nguyn Hng miu t ting
so cui cng ca Sn trong phng hi cung ca tn ph cm
Mo l mt dng m thanh p lung linh nh sng. Nhng nt
nhc ca bi Quc t ca "bay n nh cao th sng lng tuyt
vi". cng l lc tnh yu l tng v lng dng cm ca Sn
rc sng (Thi k en ti). Vit v li ru ca m, Nguyn Hng
so snh: "nhng ting ru ng nh nh hng h v sao trong m
khuya kt ng trong cm xc v tm hn ti nhng ht
chu" (Sc sng ca ngi bt).
Nhng nhn vt nh vn yu qu, tin tng, ngng m
thng mang v p ti sng. Gp li m sau nhng ngy xa
cch, b Hng xc ng v cng khi nhn thy: "Gng mt m
ti vn ti sng vi i mt trong, v nc da mn lm ni bt
mu hng ca i g m" (Nhng ngy th u). C c cng l
bc chn dung ngi sng ca Nguyn Hng. nh sng to ra t
nh mt, gng mt, nt ci v t tm lng nhn hu ca c.
Ngng m c nh ngi thy thng tu, Thanh thy v p ca
c "khng vng ngc g qu bu bng, chi li bng". Khi m
La b i y, c c khng cn na nhng m La vn thy c
"lng lng nh mt vng ho quang". i mt, gng mt, ru
tc c "chan ho nh sng", truyn cho m La can m vt
ngc tr v vi n con. V ngi m oan kh y cng ngi
sng v p ca tnh m, ca ngh lc v nim tin (Ca bin).
Cc nhn vt cng kh ca Nguyn Hng tip sc cho nhau
vng ho quang nhn bn lu truyn bn b v mi lc mt
to sng hn, ng nh suy ngm ca nh vn: "Ti tng
thm tha v thy tt c nhng con ngi cng kh vt vng b
106
bao nhiu hu hoi v xc tht cng nh v tinh thn y, thy
u gi c su xa trong tnh cm, trong tm hn h mt phn
nh l nh sng. N vn c chy, c ngi ln gia nhng gi
bo than gio vi dp ca cuc i"(Sc sng ca ngi bt).
Theo Kinh Cu c: nh sng do Cha to ra v Gi-su l
nh sng ca trn gian. Cn Nguyn Hng nhn thy: "Lch s
cch mng, ng, cc ng ch ng vin v qun chng chin
u ri nh sng" v "trong nhng hnh nh v tn tui ti
sng chi li k diu ny c mt ngi: Nguyn i Quc"(Bc
ng vit vn). Ngun nh sng to nn cm hng mnh
lit ng vit .nn nhng trang vn m cht lng mn, vnh
cu ho v p ca con ngi, ca ngi ng, Bc v cch mng.
n y, hn khng cn phi bn khon khi xp Nguyn
Hng vo "tp" nhng nh vn c tm hn v bt php lng
mn. Vn bit rng trong cuc i v trn trang vit, mi ngi
lng mn theo mt cch ring. Ngi ta tng ni v Nguyn
Bnh lng ng lng l trong nhng bi th k l s tnh hoa
thm bm ln; Hong Cm dt gic m hoa tnh ch em, du
bit l b m bn l m vn c dn thn nh mt k gii y...
Cn Nguyn Hng chng ct c mt th men say: nh
sng. Nhiu ngi thuc tnh nt Nguyn Hng nhc n
ru - th men say Nguyn Hng rt thch. Nhng hn l th
men say to nn hng phn sng to cao Nguyn Hng,
i mt ng m say m ui, tri tim ng rn rng p gp,
t bn tay ng con ch nh bay ln, chnh l nh sng. Ru
ch lm nn mt Nguyn Hng dn d gia i thng vi thi
tt khng d sa Cn nhng trang vn t nng, t nh sng c
sc mi lm nn Nguyn Hng, mt ngh s ch thc trong vn
chng, khin cho th gii ngh thut ca ng t phong cnh
107
thin nhin n i sng x hi u c chiu ri bi nhng
nh sng rc r.
Nhng trang vit v ct bi v nh sng, t ngn t n hnh
tng v ngha, u gp phn to nn nt p ring cho sng
tc ca Nguyn Hng. l nhng im sng thm m phn nh
s thnh cng xut sc ca ng trong sng to ngh thut.

Li i thoi ca nhn vt
Li i thoi ca nhn vt"Li i thoi l li trong cuc
giao tip song phng m li ny xut hin nh l phn ng p
li li ni ca ngi khc" [38; tr118]. iu kin thc hin
i thoi l phi "c s hin din ca ngi ni v ngi nghe,
v mi pht ngn u trc tip hng n ngi tip chuyn v
xoay quanh mt ch hn ch ca cuc thoi" [38; tr93]. Tham
gia vo thnh phn cu to ca li vn ngh thut, li i thoi
phi lm bc l r tm trng v tnh cch ca tng nhn vt .Li
i thoi tr thnh sc mnh ngh thut ca nhiu cy bt:
Nguyn Cng Hoan, Ng Tt T, V Trng Phng v Nguyn
Kha, Ma Vn Khng, L Lu sau ny.
Trong li vn ngh thut Nguyn Hng, i thoi chim
dung lng cu ch thp hn so vi li trn thut v c thoi
ni tm nhn vt. Trong 28 truyn in trong Tuyn tp Nguyn
Hng tp I, c ti 7 tc phm hon ton khng c li i thoi.
c im hnh thc ca li i thoi trong vn Nguyn Hng l
thng c du gch u dng trc mi lt li thoi v km
theo ch dn v c ch, thi ca i tng tham thoi trn li
trn thut. B gin cch bi li trn thut xen gia cc lt li
thoi nn trn vn bn. li i thoi ca Nguyn Hng c hnh
108
thc rt d phn bit vi li i thoi c cc lt li k tip lin
tc ca V Trng Phng hoc li i thoi ho ln trong li trn
thut ca Nam Cao.
Khi xy dng nhn vt, Nguyn Hng rt coi trng c tnh
x hi ca i tng. iu c th hin trc tip trong li
i thoi.
I. I THOI PHN NH BN CHT X HI CA
NHN VT
Nhn vt ca Nguyn Hng thuc nhiu tng lp x hi
khc nhau. Nh vn to c ting ni, cch ni ca tng lp
x hi m nhn vt i din.
Thi k mi cm bt, Nguyn Hng vit nhiu v gii lu
manh trm cp. Do c nhng ngy tng chung ng vi mi
hng tr h hng ca cc lp cn b, Nguyn Hng thng thuc
cch n ni trn tro bt cn i ca m dn "anh ch". y l
mt on i thoi ca Nm Si Gn v ng bn trong mt
cuc t tp. C bn chm ch nghe Chn Hic k v mt "phi
v" lm n c ca hn.
"Hn ni n y c bn nhao nhao ln hi:
- C "t bu" khng?
- Bao nhiu "thnh..."
Chn Hic so vai ci nhch mt ci ri mc ti ra 12 t
giy bc mt ng v 10 t giy 5 ng. Hn a mt trng mt
lt, thong th ni:
- Trc ht ti biu anh Nm "trch chm", cn mi anh
"ko thnh".
Nm Si Gn ci nht:
109
- Thi ti khng cn tiu lm, cn ch ng tng ch c
gi "trch chm" ny m tiu.
Chn Hic trm ngm, mt hn va thong gp cp mt long
sng sc ca Nm.
Hn vi ni:
- Anh khng cn nhng em mun anh c cm ly v y em
a thm "chm gp" na anh xe pho.
T -lp -l lm lt ch Nm nhn li mi ht hm hi Chn:
- Th "khnh vt" vi khong bt" u?
Chn Hic vi ci p:
- y ti sut qun thng "v li" b a b ra ao than, chc
tho khnh vng v vng, xch th c bn "so quo" trong y
i ra bt gp n, n hong ht vi vt a b xung mt ci h
ri chy mt. Mt lc sau ti v n n th ngi n xem
ng kn c ng.
Li thy c bng "cm chng" v "cm ty", ti phi bm
n ri c hai "ng " thng.
Ba Bay lin nhu i lng my li mc nh nh hi Hiu:
- B y c "te" khng?
- Te th my lm g?
- R ph ca!
C bn ci vang ln" (B v).
Trc tip tham gia vo cuc i thoi trn c Chn Hic,
Nm Si Gn, T -lp -l v Ba Bay. Khi ni vi "anh Nm", li
Chn Hic nhn nhng, ro n v hn hiu r "lut chi"
trong gii giang h. Li Nm Si Gn c v k c, trch thng.
Li Ba Bay bc l r cht cn dm bn...y l mt on i
110
thoi hay v tc gi to c ging iu ring trong sc thi
chung. Tn no trong bn cng dng ting lng ca gii lu
manh trm cp, nn d c ni kiu "rn gi ln" nh Chn Hic
hay dm ngn nh Ba Bay th cht giang h u bc l r rt.
Nhng k b dn y vo ngh trm cp mun tn ti c
phi bt chp c can n v t ti. Chng phi t ra yng hng
ngay trong khu kh. Nguyn Hng ch xy dng i thoi
th hin c tnh . Trong mt cuc nhp bn, nhm giang
h ca Hai Rng Vng cng nhau tuyn th. Ba en l k ch
xng:
" Phi khai tn tui, qu qun v n tch anh em chm
xem c ng mt "chi" th ri mi th, mi ung mu ch!
Su Nhy ci kh kh v ngc ni lun:
- Ti l Su Nhy, 21 tui, khng cha m, khng anh em v
con, khng qu qun...
- Can n my ln.
- Can n su ln, tng cng bn nm t
- Th th no?
- Xin nguyn ht lng gip , bnh vc anh em, gi kn
cng vic ca anh em, nu sai li s b tri chu t dit.
(...) T Chi bc vo. Nm cht bn tay, T m mnh vo
ngc th:
- Ti l T Chi, 24 tui, khng qu qun anh em, can n
tm ln, tng cng by nm t, nguyn nh Su Nhy, nu sai
li xin qu thn hai vai bt hc mu cht ti" (By Hu).
C nh th, cuc ung mu n th din ra sut lt. C "b"
By Hu cng th v ung ru mu nh nhng tay nam t
111
trong bn. Li th no cng c "n" v "mu".
Bao qut cc on i thoi ca loi nhn vt ny, d nhn
thy Nguyn Hng cha c bit ho ting ni ca tng nhn vt.
Li ca Nm Si Gn, Hai Rng Vng, T Lp L, T Chi,
Su Nhy hoc By Hu, Chn Huyn... u na n nh nhau.
iu nh vn lm c l to nn nhng li i thoi rt c
trng ca gii giang h, cng trn tro, bt cn nh chnh cch
sng ngoi i ca i tng.
Cc nhn vt thuc lp ngi lao ng cc nhc nh phu
phen, th thuyn phn ln u ni nng x b, bo dn. Sng
gi thin nhin vng ca bin v cuc vt ln quyt lit vi
ming cm manh o khin ngi h tr nn rn ri t li ni
n vic lm. Hon cnh sng rn c nn h tnh can m
n to tn. Gp nhng vic chng tai gai mt, chng my ai
chu nhm mt cho qua. Vi bn mt ngi d th, h sn sng
ni cho vut mt khng kp, kiu nh li m Ngha-rng v m
La p cht vi m i Nh. Hai b m c hai a con trai
nghch nh tng cp. M i Nh cy thn th bung li do
dm:
" Th ny th cn gii t thin a no na? Con ci con m
La st con m Ngha rng chng n ph xm y. iu chng
n ra bp Ng su cho ng xp By m ay sng an cho chng
n mt trn th mi c.
Vn ght i Nh chuyn m chn lim gt bn mt
thm, li nghe cu ni chc gy bnh xe ca m, m La ni cn
tam bnh "tc bi ngc", "cp qun xn tr c ln ra" vy
tay ch v pha nh i Nh:
- No thng no con no e b t con b th ra y cho b
112
xem mt no! ng lc m con b tng i, li c chng n
a con ci i cho lao nui cm th cn g hn na! Ra y,
c ra mt y vi b.
Cn m Ngha "lm mt chai con hu, rt ra c bt ung
lm hai ngm ri thng thng:
- Con di th ci mang. Hng xm lng ging chuyn g
khng nn khng phi th gi m bo nhau. ng mt t l ln
cm ln bp, ng mt t th to n lao. Chng my tin
nhiu ca lm, thn th n th c ? Ngha rng th l y nh
nht gian thu, go chy nht ba, qun o nht manh... thn
danh ch l con m i than Su Kho Nhng m chng my
m ng n lng chn con b th..." (Sng gm).
Nhng li nh bm vo mt m i Nh ca hai ngi n
b c mnh danh l Tn nh nng v C t tu xm Cm
khin bn du cn bu su gn y cng phi "l li, a mt
cho nhau" Cn i th th "tm mt li" khng dm ra oai khch
bc na. Nhng ch vi k cn tu ro mng h mi "chan tng
m", "ngoa ngn lng ng nh vy. Cn vi ngi cng
cnh ng, h dnh cho nhau nhng li tnh ngha n nao lng.
c bit du dng l ting ni ca ngi ph n vi cha m,
chng con, b cn li xm. Bn tri trong i ngho vt v,
chng m lo, con nh di, nhng Mn vn dnh cho Nhn
nhng li an i ngt ngo. Nhng li yu thng du dng ca
Mn nh liu thn dc vi cuc i tn tt ca Nhn. Mn
khng th gip Nhn sng mt tr li nhng gip anh sng
lng: "Dn dn Nhn qun hn s au n ui m (...) mt hn
nhng t tng hc m thng th thm xui gic Nhn tm cch
cht i Mn nh gnh nng trn vai. Khng nhng th, trong
tnh thng yu y, Nhn cn cm thy i vui v, Nhn ham
113
thch sng". u ng nhng li du ngt v tm thn mnh mai
ca ngi n b nh Mn li c sc mnh "nh l mt tm l
chn ly trm nghn mi tn sc nhn che ch cho chng
con c vn ton "(y bng ti). Ngi m b Hng (Nhng
ngy th u), Mung (Qun Ni), b m Thng (Hai m con),
m Tuyn (Cuc sng), b c Xim, m La, m Ngha, m
Thanh, Dng, Xim... (Ca bin) u c nhng li "nh ci tm
lng", th hin cch sng xi li, chn tnh ca ngi lao ng.
Mi li ni u l gi vng, ca ci qu gi ca nhng cuc i
ch c hai bn tay trng. i thoi tnh ngha th hin rt r quan
nim v con ngi ca Nguyn Hng: Tt c nhng con ngi
b coi l cn b y u khng t chau chut cho s sng nhng
tnh cm su xa ti thm m cc bn ngi trong giai cp bc
lt khng th no c c, khng th no x s c.
Nguyn Hng khng my thnh cng khi xy dng nhn vt
phn din. C l v bao nhiu tm huyt v s trng ca ng d
tp trung vo nhn vt cng kh. Tuy vy, qua mt s chn dung
nhn vt phn din trong B v, Git mu, Ngn la, Ca bin,
ta cng xc nh c kiu i thoi ca chng. i thoi loi
nhn vt ny thng c hai dng. Dng th nht l nhng li
chua ngoa, nanh nc, cc sc, bt nhn nh i thoi ca v
thng tr tui (B v), m ch nh (Git mu). m B (Ngn
la). v chng Kim T, Ba L, Ty Cu, v chng i Nh
(Ca bin). Mt m nh giu trm lp ln Bnh nhng li
c a: "Gm gi gi mm. B thm t iu cho ci
hng ngi bn trn nui ming lm g". Ming li k giu
sang "c gang c thp" trc tip y Bnh vo nh cha (B
v). Li ra s c a ca m B chuyn ngh cho vay nng li
khin con n n pht in pht di m cht (Ngn la). Vi cc
114
nhn vt phn din giu sang quyn th hn nh Thi San, -
vanh-xi, Mo, li i thoi ca chng thng dng th hai,
dng li l kiu cch hoa m che y ngh thm him. Cc
nh l lun vn hc gi l dng i thoi khng ph hp, v
li i thoi khng ph hp suy ngh ca nhn vt, "ngh mt
ng, ni mt no". Dng ny th hin r trong cc cuc thoi
gia Thi San - -vanh-xi. Trao i p li l nhng cu ni lch
s a y: "Tha ngi", "Ngi qu khen"... Nhng ng sau
cnh tay bt mt mng v nhng li "c cnh" y l cu ra
thm: "Thng nh qu hnh tin Thi San" hoc "Con ch i
tht" v.v... C hai nhn vt u ni chung mt ging: ging gi
di (ging tht n kn trong c thoi ni tm). hon cnh
nhn vt phi bc l bn cht, nhng li hoa m kiu cch khng
cn na. i thoi ca chng tr v dng i thoi th nht
tr thnh bn cht ca loi ngi ny. Ming li chng bung
ra ton nhng li th tc nh li ca -vanh-xi vi Kim T:
"Con ln no li quy ry tao chiu th by th ny"; hoc
nhng li cui cng ca v chng Thi San:
- v tch s, n hi.
- Qun tnh ton ma m.
- Con , con ly la, ba bi.
- Thng bt lc by nhy u gi.
- A! Con Ging Hng v n bc ngha (Thi k en ti).
Xy dng i thoi ca cc nhn vt phn din, Nguyn
Hng th hin thc giai cp r rt. ng mun khng nh rng
bn ngi bc lt l nhng k gi di, xu xa, bc l ngay c
trong ngn t giao tip ca chng. mt s trng hp, do tc
gi qu ch trng phm cht x hi, lng qun phm cht ngh
115
thut nn li i thoi ca nhn vt g p, thiu sinh ng, nhn
vt b bin thnh "ci loa" tuyn truyn tinh thn on kt u
tranh. B c Vit l ngi gi thn qu nhng c kh nng
phn tch chnh sch ca Vit Minh nh mt cn b tuyn truyn
(B c Vit). Xim mi gic ng cch mng nhng c tm nhn
ca nh phn tch x hi v li ni mang tnh cht bin lun
chnh tr hng hn (Ca bin).
Li i thoi c coi l phn kh nht ca vn xui bi
ngoi yu cu li thoi phi bt nhau, ui nhau, chn nhau,
qun ln vi nhau v cng cht ch v sinh ng, ting ni nhn
vt cn phi c c th ho bc l tnh cch. i thoi trong
vn Nguyn Hng khng t trng hp cha p ng tt yu cu
. Nhn chung, Nguyn Hng mi to c nhng li i thoi
ph hp vi bn cht x hi ca nhn vt. Cc nhn vt c cng
cnh ng, ngh nghip, bn cht x hi nh nhau thng c li
i thoi tng t, mi nhn vt cha tr thnh "con ngi ny"
vi ting ni ring ca n. Nhc im lm gim i mt
phn tnh cht thm m ca li vn ngh thut v tnh sinh ng
ca mt s hnh tng nhn vt.
II. I THOI MANG TNH CHT C THOI
Cng l pht ngn trc tip ca nhn vt, nhng khc vi
i thoi, li c thoi nhn vt "khng nhm hng n ngi
khc v tc ng qua li gia ngi vi ngi" [51;tr31] . Li
c thoi cng "khng i hi s p li, c lp vi phn ng
ca ngi tip nhn" [44;tr129]. Cn trong i thoi li ni ny
pht ra p li li ni trc, li ngi ny hi p li ngi
khc. Cc i tng tham thoi phi tn trng ch cuc thoi,
nhn bit mc ch pht ngn trc c hi p cho ph hp
116
So vi tiu ch chung th li i thoi nhn vt ca Nguyn
Hng c nhiu trng hp chch chun. Khng t cuc thoi
ngi ni sao nhng ngi nghe hoc li ni khng hi p mt
pht ngn c th no, ngi ni ct ting trong cuc i thoi
nh mt nhu cu bc l cm xc, gii by tm trng, i tng
tip nhn phn ng ra sao khng quan trng. i thoi mang
tnh cht c thoi r rt.
Dng d nhn thy l cc cuc .thoi c cc vai giao tip
nhng ch c li ca ch ngn (vai pht ra din ngn). Vai tip
nhn din ngn khng c pht ngn hi p. V d, trong truyn
ngn y bng ti c on k Nhn lng tai nghe cuc th thm
trong m khuya gia Mn v ngi gip vic. C 5 lt li lin
tc u l li ca ngi v gi:
- Hm nay n li dn nng v hay sao m m n qua qut
vi ht cm nh th?
- M nh, n c m tht, nu thm vi cn bnh chc trn
v, n bt c, n pht m, nhng li ly ch bnh tha y i
v o thm nm xu na th cng qu ti.
v v...
Tt c cc pht ngn mt chiu t ngi gip vic u nhm
mc ch ni h tc gi ni xt thng vi nhn vt Mn.
Truyn ngn ny c 4/6 cuc i thoi mang tnh cht c thoi,
thiu iu kin cn v cho cuc thoi, li hi p b n i kh
khi phc c.
Trong truyn ngn Git mu, c hai cuc i thoi gia m
ch nh v b Tho u l li mt bn. Cuc i thoi th nht
c 18 lt li th 14 1t l ca ch nh. Ln no m cng ln
ging b ch xa x iu: "Thy my khng tin gi tin
117
nh tao " ; "Nh chng my li khn nn nh th c?" v.v...
Tho c nghe khng cng mc. Bn ln Tho ct li th ch l
my cu "l nh", "ging nh hn", "ngp ngng", "run khng ra
ting": "Thy con i:.. thy con kht b", khin m ch nh cng
c th: "Nh my nh cm c y ?". Thc ra, nhng cu ni
p ng ca Tho khng c vai .tr hi p trong cuc thoi.
Khng cn nghe, m ch nh cng bit thy Tho cha c tin
nh phi i trn. M chi th no chng phi chu. Cn Tho,
trc ngi n b nanh nc y, em cn bit i p ra sao? V
vy, xt v bn cht th nhng li i thoi ca hai bn cng ch
l mt dng ca c thoi.
Truyn ngn Nh b Nu c hai cuc i thoi th cuc i
thoi th hai ch c li ca b m ni v li sng "i cho sch,
rch cho thm". C T con gi b ( ly Ty) ch bit p li
bng nc mt. Nhiu cuc i thoi trong cc truyn Ngi m
khng con, Vc thm, Ngn la, Hi th tn, Cuc sng... cng
mang tnh cht c thoi r rt.
Mt biu hin khc l cuc i thoi c hai i tng,
cc lt li trao p lun phin u n nhng khng hng vo
ch i thoi, thc cht l mi i tng tham thoi li t ni
vi chnh mnh. Nh trng hp i thoi gia Quyn v ngi
trai ph trong mt m xun:
"Dt li, anh chn so ng ln, vn vai th ht mnh mt
ci. Khi hai mt anh thong gp mt Quyn long lanh, th vn li
ci cm gic ro rc y min man khp thn th anh. Bt gic
anh bt ni:
- L nh?
Quyn ng vc hi:
118
- Ci g th anh?
Anh chn so lng tng:
- Khng bc " (Trong cnh khn cng).
Cuc i thoi trn khng r ch bi cc pht ngn
khng hc l mt ngha tng minh no. Ch ngn (anh chn
so) khng hng vo i tng tip nhn din ngn (Quyn).
Nhng thng tin h mun truyn t vn cn phong kn. Phi
t trong mch truyn mi hiu c c cu hi ca Quyn v
anh chn so u mang tnh hng ni, h t hi lng mnh. C
hai bn cng quyn luyn nhau nhng khng dm tin vo iu
.
Hoc mt on i thoi ca hai v chng Nm Si Gn sau
khi Bnh nhy tu b kp nt bn tay, ct mt qu na:
"Bt gic Bnh ngng u ln l nhn Nm, th di mt
ting nh :
- ng tic!
Nm b ng:
- Ci g, ng tic?
Tm Bnh thn th lc u:
- Tht ng tic!"(B v).
V hnh thc, cuc thoi trn c li hi v li p. Nhng
v ni dung, hai lt li ca Bnh u mang tnh cht c thoi
v cu hi ca Nm khng c Bnh tip nhn gii p trong
pht ngn tip theo. Bnh ang mi ui theo suy ngh ring. C
"tic" v khng thuyt phc c Nm tr li con ng lng
thin khin h lm vo cnh cng ng. Cn Nm li khng
th hiu c tm trng ca Bnh. Nguyn nhn dn n hin
119
tng khp khing trong cuc i thoi ny l s tri ngc
trong quan nim sng gia hai ngi.
on i thoi gia b c v b Hng (Nhng ngy th u)
dn dp nhng cu hi. Mi cu hi ca b c l mt ln co gai
xt mui vo tm hn non nt kh au ca chu. Nhng b c
ri vo tnh th "c din", lc lng khng li p li. Nghe
ging c ni "ngt xt,, v thy b mt c "ci rt kch",
Hng nhn r s hn hc nh nhen ca b ta i vi m
mnh, em "toan tr li" ri li "ci u khng p". Cui cng
khng th ng c, Hng tr li qua loa chiu l l v "bt
cn". V th cuc i thoi ch l li c thoi ca ngi .c ni
cho "sng ming" m thi:.
Nhiu khi nhn vt ca Nguyn Hng ni vi ngi khc
nhm k li qu kh hoc th than v hon cnh thc ti cho
cc lng. Nhng li di dng ca b Ph vi a chu gi l dp
b n ngho k kh: " th ra trong ci nh ny ch c b l
con n y t chng bay thi. My nhn bng ngn y, hi ai
vn cn phi hu my? Hi con m my n i lm bin bit c
ngy kia, n li cho b c mt chn con go th ci cm
ngui bui tra vo mm my c khng? V ci thng b
my n nghe chng bn vo Si Gn, Si cho kia, hi n d gi
v cho b chc nhn chc b g m t ngy my cn nh ci gi
vt vai b phi ging ct chiu i cho my cho ti ngy nay,
my bt chc con m my ming mt ming hai vi b" (Ci
xch c). Mt a con nt nh ci Thut lm sao hiu ni nhng
chuyn li thi rc ri b n k l. Nhng ci b Ph khng
coi trng bi b ni m ni, trt bt ni bc dc, lo toan,
cc nhc hng ngy. Ni l cch b lo t xt thng mnh. a
chu ch cn bit da ct m nghe.
120
Mang tnh c thoi, nhiu on i thoi trong li vn
ngh thut ca Nguyn Hng ch yu tp trung vo mc ch
gii by hon cnh v tm trng ca nhn vt, tnh xung t
thc gia cc i tng tham thoi m nht; li i thoi cng
chu s chi phi su sc ca nguyn tc bc l trc tip cm xc,
tm trng.
Nghin cu v Nguyn Khi, ngi ta khng nh mt
th mnh ca nh vn l nng lc khm ph cc xung t thc
qua nhng cuc i thoi, tranh bin cng thng to nn tnh
a thanh cho vn bn ngh thut. Nguyn Hng khng c c
th mnh . i thoi nhn vt ca Nguyn Hng cha c c
th ho su sc, li c xu hng "c thoi ho" khin tnh cht
n thanh cng bc l r trong li vn ngh thut ca ng.
Trong cc thnh phn cu to li vn ngh thut ca Nguyn
Hng, i thoi l b phn m nht hn so vi li trn thut v
c thoi ni tm.



Li c thoi ni tm

I. C THOI NI TM XUT HIN MC
CAO, A DNG TRONG HNH THC TH HIN
c thai ni tm cng l thnh phn ct yu trong li vn
ngh thut n m nhim chc nng quan trng: biu hin th
gii tinh thn ca nhn vt c "cc vn ng cha thnh hnh
ca tm hn con ngi" [51;tr73].Theo T in thut ng vn
121
hc, c thoi ni tm l "li pht ngn ca nhn vt ni vi
chnh mnh, th hin trc tip qu trnh tm l, ni tm, m
phng hot ng cm xc, suy ngh ca con ngi trong dng
chy trc tip ca n" [44; tr87]. V c bn, ngi ta chia c
thoi ni tm thnh cc dng:
Li c thoi ni tm nguyn dng, thun tu. L nhng li
trc tip bn trong khng bc l thnh m thanh. dng ny,
on c thoi ni tm c cc du hiu hnh thc r rng, d
nhn bit nh du gch ngang u dng, trong ngoc kp
km theo nhng t ng thng bo "nh thm", "ngh thm", "t
nh"... trong li trn thut.
Li c thoi ni tm dng bin th, m rng: Tn ti
di hnh thc li na trc tip, i thoi tng tng, dng
thc, nht k, th t v.v... trong s hnh thc li na trc tip
kh nhn din hn c v n thng ho ln trong li trn thut.
xc nh, ngi ta cn c ch yu vo du hiu bc l trng
thi bn trong ca nhn vt Tiu ch xc nh on c thoi
ni tm bao gm c du hiu hnh thc v du hiu ni dung m
n biu hin.
Trong vn xui Quc ng nc ta nhng nm u th k
XX, c thoi ni tm l th php ngh thut mi m: Cc cy
bt lng mn ch khai thc th mnh ca th php ngh
thut ny, gp phn gii to mt s b tc, bt cp ca tnh cht
c l, cng thc trong vn hc truyn thng, vn hc bui giao
thi. Tuy nhin, vi cc nh tiu thuyt x hi theo khuynh
hng "t chn" lc , c thoi ni tm cha c coi trng.
Trc trng trch phn nh "s thc i", h tp trung phn
nh xung t x hi nhiu hn xung.t tm l. Khi xy dng
nhn vt, bt lc dn vo miu t ngoi hnh, hnh ng v i
122
thoi. c thoi ni tm nhn chung m nht.
Trc Cch mng thng Tm, trong dng vn hc hin thc
ph phn nc ta, Nguyn Hng thuc s t nh vn coi trng
c thoi ni tm. Nhng tc phm sau ny, ng vn dnh cho
c thoi ni tm v tr quan trng.
Kho st ba tiu thuyt B v, S , Tt n (gn nhau v
thi im ra i, tng ng v s trang) th B v c s ln
c thoi ni tm nhiu hn c (B v: 26 ln, S : 7 ln; Tt
n: 4 ln). Truyn ngn Ming bnh c 9 ln trn 13 trang
truyn. Tiu thuyt Ca bin c nhiu nhn vt xut hin c
thoi ni tm vi tn s cao. Thanh: 113 ln; Xim: 104 ln; m
La: 59 ln... l mc k lc m cho ti nay t tiu thuyt
no snh kp. Li c thoi ni tm trong tc phm ca Nguyn
Hng c nhiu hnh thc th hin phong ph.
2. dng thun tu
Nguyn Hng thng da vo li vn t ng "mch bo"
km theo du gch u dng trc li c thoi ni tm nhn
vt. Nh vn d thay i cc t ng bo hiu kh linh hot: t
hi, nh thm, t nh(, lng nh lng, ny ra ngh, mt cu ni
thm vang ln, ku thm ln, bng bo d, lc u, c thm,
suy tnh, ng l phi ht ln, t giu, nhng cu ni ch trc
tro ra, mt ting ku ct ln nh x trong ngi, tm tr ht ln,
thy tm tr bng khung v.v... S lng on c thoi ni tm
thun tu B v l 8/26 on, trong Tuyn tp Nguyn Hng,
tp I (28 truyn ngn) l 17/47 on, chim khong 1/3 trong
tng s on c thoi ni tm ca cc tc phm trn. Con s
cho thy ngoi c thoi ni tm dng thun tu, Nguyn
Hng cn s dng cc hnh thc biu hin khc.
123
1. dng m rng
c thoi ni tm c hnh thc nht k, th t xut hin
ngay t B v, Nhng ngy th u v c m rng hn trong
Bc ng vit vn, Ca bin... Cc trang nht k ca b Hng
(Nhng ngy th u), Ti - Nguyn Hng (Bc ng vit
vn), Thanh, Trn Vn, Thi Trang (Ca bin) u l "li ni
bn trong" ca nhn vt. S dng nht k, Nguyn Hng to
nn c ting ni ni tm su sc, bc l nhng suy ngh thm
kn, gii to tm trng bc xc khi nhn vt khng th cng ai
by t. Nht k ca b Hng (Nhng ngy th u) l nhng dng
tm s rng rng nc mt trong lc ti cc nht. Vit nht k
vi i ni c n, Thanh (Sng gm) cng "thnh tht v cm
ng" trn nhng trang nht k khi ang chp chng bc vo
i, nhng ni bn khon v ngh nghip, l sng cha bit tm
ai san s. M con Thanh mi phiu bt n xm th ngho. Lc
u mi ngi nhn v mt "ch ngha", "ng n" ca Thanh
mt cch n trng nhng c phn xa l. Nhng ngi hiu bit
tng tri nh c c, c Cam u l bc cao nin khin Thanh
n o, e d khi tip xc. V vy Thanh nh phi gii by tm
s trong nht k. Khi chn chng tht vng: "Sao ti sng ni
ci cuc sng ny", "hiu ni ci cuc sng ny?". Khi phn
chn, tin tng: "Can m v ngh lc i! Cn ngy mai v
nhng ngy mai phi sng". Nht k gp phn "a dng ho"
hnh thc c thoi ni tm ca Nguyn Hng.
Hnh thc th t mang ting ni ni tm nhn vt c
Nguyn Hng s dng trong B v, Cuc sng, Hi th tn. Li
th vit cho cha m, bn b cng l li nhn vt tm s vi
chnh mnh. L th di "non bn trang giy" Bnh nh gi v
cho cha m cha ng bao ni xt xa cay ng ca Bnh tch t
124
t khi phi b lng ra i b la lc, rung ry, li sp phi bn
thn lm l ly tin chuc cha m ang b k xu vu v qu...
Cng v cui, li th ca Bnh cng xa dn mc ch thm hi
gia nh, m dn vo ni nim tm s ring t. Li th c khi
su mi vo tm trng au n khin cho bc th cha ti phn
kt m Bnh "bn rn chn tay, nc mt chy rng rng" ri
"x vn th ra". Trong th, Bnh thng mnh xt xa nhiu hn
l gii by hon cnh cng cha m. Nhiu on th trong Cuc
sng c bn cng l c thoi ni tm. Bng mt (bc th nht)
l li t bch ca Xun v tnh cm say m mnh lit vi Hi
Phng. Nng mi (bc th hai) l li t l gii ca Xun v l
sng v ngh thut v.v...
Mt hnh thc tn ti ca c thoi ni tm rt gn vi nht
k, th t c Nguyn Hng s dng l ghi chp trong s tay.
Tiu biu nh on "lia bt rt nhanh vo s tay" ca Thi
Trang trong Ca bin khi anh chng kin quang cnh ngy
Tng khi ngha ho hng, rc la: "Trc bin ngi - ti vn
thy ch bin ny cha t - l c ln si t thng tng Nh
ht ln xung mt thm, bng hin hin thnh mt thanh gm
thn bng thp la (...) Nghn ngi qu ri. Gi pht thing
ling sp im y". Dng ghi chp tro dng ni xc ng ca
ngi ngh s trc gi pht thing ling ca lch s dn tc.
Li c thoi ni tm ca Nguyn Hng cn c dng li i
thoi ngm, nhn vt i thoi vi mt ngi no trong tm
tng hoc i thoi vi chnh mnh. l li ca Hng t cht
vn, ln n gay gt vic lm hn mt ca bn thn bin ming n
thnh ming nhc: "Khn nn! Sao my li ln lt, n khng
chia s vi v con nh th. My thm kht th v con my no
hay sao" (Ming bnh). C khi, trong tnh th qun bch,
125
nhn vt tng nh gp c ngi tin cy gii by tm s
v mong tm c ch da tinh thn. Trong dng c thoi ni
tm ca m La trc khi vt ngc, (chng I, Cn bo
n), nhng ngi thn yu ln lt hin v trong tm tr m:
C c, ng c b chng, lo La v nhng a con. Tng nh
ai cng ngay bn m, nghe m tr chuyn, ng vin, gip m
c sc mnh vt ngc. M khn ng b chng: "ng i! ng
sng khn cht thing cho con c gp li chng con, cc
con con th xin ng cng bit cho con" [79;22]; ri khn cu c
c: "C c i ! Con n th no th qu thn hai vai v c c
na chng gim cho con khng th chu mi mi oan khin ny
u!" [82;39]... Nhng c c v ng b chng m La mt,
nhng a con xa nn li i thoi trong tm t m La chnh
l li c thoi ni tm t trn an tinh thn ca m. Li c Cam
khn con trong ngy gi, li Hu Chi tr chuyn vi m trong
tng tng u l bin th ca c thoi ni tm.
Hnh thc tn ti ph bin nhng rt kh nhn din trit ,
chnh xc ca c thoi ni tm l hnh thc li na trc tip:
"Li ca nhn vt c b ngoi thuc v tc gi (v mt chm
cu, ng php) nhng v ni dung v phong cch li thuc v
nhn vt,, [44;tr129]. Hnh thc ny B v c 11/26 on,
trong Tuyn tp Nguyn Hng, tp I [88] c 26/47 on, chim
khong gn 1/2 tng s on c thoi ni tm, nhiu hn c
dng thun tu (iu cng ph hp vi xu hng xo nho
khong cch trong phng thc t s ca Nguyn Hng chng
ti phn tch k phn li trn thut).
c thoi ni tm di hnh thc li na trc tip thng
an xen, ho ln vi li trn thut. nhn bit, cn phi cn c
vo s chuyn i ging iu t ngi trn thut sang ging
126
iu ca nhn vt, hoc cn c vo mc ch biu t ca li
vn t hng ngoi chuyn dn vo hng ni; li gin tip
chuyn thnh li ni tm nhn vt.
"Tm Bnh vi vng xung bp. Bnh va bc
khi ngng ca, nc mt a ra, chan ho. Qua
nhng git nc mt m a, Bnh thy hin vt ra
mt cnh mt m, bun t trong lp tre xanh r tt
ng xa... Lng Si ! Lng Si !
Su nm qua... lu bit baodi bit bao! M
bit n bao gi Bnh mi c c mt cuc i
trong sch m m nh cuc i ca mi ngi
trong bui u xun?
Kh lm. Nu Nm Si Gn vn sng v vn
yu thng Bnh. Nu a con Bnh vn bit tm
tc. Nu cha m Bnh vn cng lng nc, inh
ninh Bnh l mt s xu xa gm ghic cn phi xa
lnh"(B v).
Trong on vn trn, li trn thut chuyn dn sang li
c thoi ni tm v t "Lng Si! Lng Si?..." li vn chuyn
hn thnh c thoi ni tm ca Bnh mc d khng c du hiu
hnh thc tch bch no. on c thoi ni tm ca Bnh vn
mang v ngn ng l li trn thut, ch c ni nim tm s ca
Bnh cha ng trong li vn l du hiu cn bn xc nh
l li c thoi ni tm trong mch trn thut.
c thoi ni tm trong li vn Nguyn Hng cn pht trin
thnh dng ni tm c dung lng tng ng phc on th
hin nhng din bin ni tm phc tp ca nhn vt. Theo
chng ti, l biu hin ban u ca dng thc, "cng l mt
Li
trn
thut
c
thoi
ni
tm
127
hnh thc ca c thoi ni tm, nhng l c thoi ni tm vi
s t do lin tng, khng c mc tiu c bit no, khng c s
khng ch ca logic" [99;tr16]. Cc trng hp c thoi ni
tm ca m La khi vt ngc, ca Gi en khi tr d, ca Dng
khi ang mang thai b m, ca Hu Chi trc l ci, ca c
Cam khi nh ly mu thng chu ngoi con Gi en tip cho
thng Cn...u c biu hin ny. Chng cha cc oan ti mc
khng ch bi cnh, ngoi cnh, cu vn khng dng du
chm, du phy nhng chm c du hiu ca dng thc vi
li vn ri rc, t mch, thiu logic, thi gian ho trn thc h,
hin ti, qu kh nhp nho. Nhng li cui cng ca Gi en
"ging nghe cng nh m, xa lc mt cch l:
- B i? U i! B v u cho con. con n y... con
n y... ri con v nh. Con v nh vi ng... vi thng
Cam , thng Cn , ...ng i ! Hai em i ! H...h...b i ! U i ?
M La i ! Con ...ti ...H...h...con phi v nh thi ...ng
i! Thy i!" (Cn bo n).
c thoi ni tm v dng thc theo quan nim chung
hin nay l hai bin php ngh thut ni bt ca tiu thuyt hin
i S dng linh hot, a dng cc hnh thc c thoi ni tm,
trong c c biu hin ban u ca dng thc, Nguyn Hng
to nn c t nhiu tnh hin i trong li vn ngh thut
ca ng.
II. C THOI NI TM NG HIN VI TRNG
THI TM L CNG THNG, SOI THU TNH CNH
V TNH CCH NHN VT
Vi cc nhn vt ca Nam Cao, nhng xung t trong t
tng hoc va chm trong i thoi lun to nn phn ng tm
128
l lm ny sinh c thoi ni tm. V th trong li vn ngh
thut ca ng, li i thoi v li trn thut thng "chm ngi"
cho c thoi ni tm xut hin.
Vi cc nhn vt ca V Trng Phng, "ting ni ngm"
xut hin khi c nhng bin c, s kin bt ng trong i sng
tc ng trc tip n tinh thn nhn vt. Sau tai ho khng
khip do Ngh Hch gy ra, phi nm trong nh thng, Mch
thy "i c c v cng..." (Ging t). C chui c thoi ni
tm dn dp n trong tm tr Mch. c b Ph oan bo
lnh, Xun Tc "Cm thy i n t nay m i d thng
i vo k nguyn mi" (S )
Cn vi nhn vt ca Nguyn Hng, c thoi ni tm
thng xut hin khi nhn vt trong trng thi xc ng mnh
hoc cng thng v tm l. Tn ti trong hon cnh nghit ng
v vt cht v tinh thn, khng nhn vt no ca ng c cuc
sng bnh yn, phng lng. Khng ch nhng thn phn ct bi
lm than nh Tm Bnh, Sinh, Mung, m La, Gi en v.v... m
c nhng tm thn ng ngc tng sut i c bao bc trong
nhng la nh Ging Hng, Hu Chi, Bch Nga cng phi tri
qua sng gi. Nguyn Hng ch khai thc th mnh ca
c thoi ni tm th hin trng thi tm l cng thng, d di
ca nhn vt khi ri vo tnh th o le, phc tp. Li c thoi
ni tm l ni nhn vt ca Nguyn Hng gii to nhng cm
xc, tm trng khng th din t thnh li Trong 24 ln c
thoi ni tm ca Tm Bnh (B v), nhn vt u ri vo trng
thi xc ng mnh: Tht vng v "s ph bc", "au xt" cho
ni ch, cay ng ca k lu lc, tha hng , "bng hong kinh
s qu chng" v b y vo nh cha , "rn c ngi" khi ngh
v Nm Si Gn sau ci cht ca Ba Bay... v kt thc tc phm
129
l s tuyt vng trc "mt i khn nn di v cng v tn".
c thoi ni tm ging nh th tm trng ca Bnh m tc
ng ngoi cnh v din bin ni tm lun y "to " ca n
ln n nh im. c thoi ni tm cng lun gn kt vi
hnh trnh tinh thn ca nhn vt. Qua c thoi ni tm,
Nguyn Hng soi thu tnh cnh bt hnh v phm cht
lng thin ca Bnh.
T khi Bnh gp Nm Si Gn n kt thc tc phm, 15 ln
c thoi ni tm xut hin, trong c 10 ln biu hin nim
kht khao lng thin, cn li l ni xt thng cho thn phn
ca mnh, ca Nm v ni nh qu nh, xt cho a con lu lc
phng xa. Qung i phiu bt , nu cn c vo li nhn xt
ca k khc, Bnh l " voi giy nga x", "B Bnh hc
lm!"; nu cn c vo hnh ng, Bnh l mt "b v" chnh
cng, mt con n b n cp snh si c t vt bn tay nhy tu
b kp t ti na, hnh khch tu dc ngang nhn mt.
Nhng lng nghe ting ni ni tm nhn vt, ngi ta s hiu
rng Bnh phi "i khch", phi lm "b" ch v hon cnh x
y cn trong tm can, lc no c cng khao kht c sng
lng thin: "Bnh au xt qu! Lc Bnh kim c ming n
th thn th b giy v. Lc gp bc an nhn th lng tm b
cn rt v mnh sung sng m ngi khc thit thi, kh s" ;
"M bit n bao gi Bnh mi c c cuc i trong sch m
m" v.v... c thoi ni tm minh chng cho tm lng trong
sch ca Bnh. Bnh cng au n bao nhiu, ngi c cng
cm thng, thng xt Bnh by nhiu. Li c thoi ni tm
trong B v khng nhng th hin su sc trng thi tinh thn
v bn cht nhn vt m cn khng nh nim tin vng chc ca
tc gi vo bn cht lng thin ca con ngi. Li c thoi
130
ni tm tr thnh li "bo cha", "bo v" nhng s phn lm
than b y o, lng nhc nh quan im sng tc Nguyn
Hng xc nh.
Trong cun Nh vn hin i, nh nghin cu V Ngc
Phan xp Nguyn Hng vo nhm Tiu thuyt x hi cng
Trng Tu, Thch Lam, c Thu... ng xc nh th mnh
ca Trng Tu l "nhng tiu thuyt c tnh cch x hi r
rt", Thch Lam l "tiu thuyt tnh cm", cn Nguyn Hng
sm nh hnh li vit "na tm l, na x hi, lm cho ngi
c phi suy ngh v cm ng" [91;tr556]. Li vit gip
Nguyn Hng va "vch trn nhng bt cng x hi, nhng bo
ngc lng hnh", va i su vo cc trng thi tm l nhn vt,
hng vo ting ni ni tm trn y cm xc, to nn tnh tr
tnh m nt trong tc phm.
Ni nim tm s y nc mt ca b Hng trong Nhng
ngy th u cng l nhng li c thoi ni tm xc ng. Thi
r khinh ca b c i vi a chu n nh u lm Hng
ti cc v cng. Tm s ca em trn sang nhng dng nht k
ghi "mt sau ba lch chi cht ch":
"Ngy 14 . 11 .1931
(...) M i! Con kh qu m i! Sao m i lu th? Mi
khng v. Ngi ta nh con v con dm cp li chi ca
con m con ngi ta ging ly. Ngi ta li cn chi c m na.
M xa con, m c bit khng?".
"Ngy 1. 12. 1931 - Cu i? Sng khn cht thing cu c
bit cho con khng? M con cu xin cu l no cu li khng
nhn li con? Cu ph h cho con c ly mt ho thi. Con
i lm cu ? Tri li ma v rt qu".
131
"Ngy 13. 12. 1931 - y c thm tranh gia ti vi thng
Chu con u m nh nh cht y".
Nhng li gi m, cu cha ca b Hng ch l cuc i thoi
tng tng, xut hin trong tnh trng con ngi b c n, bit
lp v tm l. Khng cn bit bu vu, trng cy vo ai, Hng
nh tm ngun an i cha m, d em bit rt r m tr qu i
xa xi, cn cha khut bng. Nhng em vn gi m, gi cha,
c ao, cu khn vi i ni ti cc c n T khi cha cht,
cu b b coi l hng "lu lng", con m "nh i theo giai" (li
b c), "thng qu sng" (li b ni), "thng khn nn", " mt
dy" (li ng gio). Nhn bn ngoi, Hng nhch nhc, b rc, l
Ging sinh cng ch "mc c b qun o chc bu mng v
chic o chng thm toc vai". Trong con mt ca ngi i
v ngi nh - nhng k khinh r, ght b m con Hng - th
Hng l a tr qu i h hng. Nhng qua li c thoi
ni tm ca em, Hng vn l mt cu b ng thng, ng yu.
Bao iu tt p vn ny n trong tm hn cu b. Hon cnh
nghit ng khng lm cho Hng tr nn chai sn, tr l, v cm.
Em bit phn bit ng sai, rt nhy cm v cng y bn lnh.
S dng c thoi ni tm, Nguyn Hng c iu kin biu hin
"nhng rung ng cc im ca mt linh hn tr di", nu ch
nhn bn ngoi khng th nhn bit c.
Trong s nhng sng tc sau Cch mng thng Tm, b tiu
thuyt Ca bin biu hin c im ngh thut Nguyn Hng
y nht. Nhng thnh cng v hn ch ca c thoi ni tm
cng bc l r, c c nhng on "hay nht" v "d nht". D
nht l khi c thoi ni tm nhn vt mc nhc im "di hi,
cao ging" qu mc so vi cm xc suy ngh cn c din t
nh phn trn ch ra. Hay nht khi nhn vt trong tnh
132
hung th thch nghit ng, ting ni ni tm hng vo tnh
cm mu tht thing ling. C th k n li c thoi ni tm
ca Thanh hng ti m khi nh t vn, li ca Ging Hng
khi nghe tin m m nng, li m La trc khi vt ngc, li
Hu Chi trc l ci, nhng ngh d di ca c Cam lc tm
cch cu sng thng Cn v .v.. Ca bin cng khng nh rng,
Nguyn Hng rt thnh cng trong nhng on c thoi ni
tm hng ti tnh cm "ti la tt n" v tnh cm gia nh
rut tht, c bit l tnh mu t. Trc nhng bc ngot quan
trng ca cuc i hoc gia ranh gii sng - cht, ngun tnh
cm vn su m, tha thit tri dy mnh m, chong
ngp tm tr, rung ng tm can, xo trn tim thc, o ngc
thi gian, an xen mng thc, xut hin c nhng yu t k o,
ngi sng tr chuyn tm s cng ngi cht, ni au v
tnh thng, tuyt vng v tin tng... tt c u y n tt
cng, li vn c nhiu ting gi li than dng trn cm xc, lm
thn thc tm can ngi c.
Nhng ting ni ni tm da dit nht Thanh dnh cho m
bt ln khi Thanh ri vo tnh th tuyt vng, nh tm n ci
cht (Sng gm). Lc Thanh mi 18 tui. Nhng, trng li
nm thng qua "nhn u Thanh cng ch thy nhng k nim,
nhng ngun cn au xt bun thm khng th no chu c
na". B khinh r, li tht nghip, tng i, nhng liu anh c
th n cp c tin lm vn sinh nhai? Hnh nh ci v v cun
giy bc mi tinh ca Du khu gi tm tr Thanh... Nhng suy
ngh cng thng khin "Thanh nh b bp c", "th sng sc",
"nghin hai hm rng" ...Khi hiu ra "Khng th no hnh ng
nh th c ! ", khng th n cp, khng c vic lm, Thanh
thy khng cn ng sng. Anh ri vo trng thi tuyt vng:
133
"ch cn ci cht l gii quyt c thi. ng bn dng nc
xit m Thanh tng nh ang ng trc m ni li t ti cui
cng: "M i! Phi khng m, con cht i, m s au n v
cng, nhng con sng m phi nhn i, chu rch, ti cc
thay cho con th sao nn?! (...) Khi con cht, nhng chiu hm,
ban sng, canh khuya, nc mt m s m c thnh gi, c nh
th cho n ngy m cht (...) Ri y m c kinh th con
khng cn c sch na. Ln ny th con b m con i tht, con
trn m con i tht. (...) Linh hn con vn cn, ti li g ca con
m cng ra bng ht v m c kinh, cu xin cho con v m
con s gp nhau trong gi phn xt". Mi tm nm sng khng
cha, xa lnh mi vui th, chuyn ch hc hnh, m l nim vui,
ch da duy nht ca Thanh. V th, khi ngh s xa m vnh
vin, Thanh khng km gi c na. Nc mt Thanh rn ra,
nhng li nc n trong ci lng, li no cng nhum mu vnh
bit bi thng. Trong tnh cnh cng qun, Thanh yu ui n
m mui. Nhng hon cnh c bit cng lm l r nhng
phm cht khc ng trn trng ca anh. l tnh trung thc,
lng t trng v tm lng thng yu m tha thit. C th v
on c thoi ni tm trn nh th chit quang phn chiu cc
mt i lp, phc tp cng tn ti trong Thanh. Qua li c
thoi ni tm, ngi ta nhn ra c im nhn vt tiu t sn
ngho ca Nguyn Hng. H va yu ui thp km li va
mnh m cao qu. D ri vo hon cnh no, tnh mu t vn l
ngun sng tinh thn thing ling m h nng niu khao kht.
Nguyn Hng cng vit rt xc ng v tnh cm vi m
ca Ging Hng (Sng gm). Nhn b ngoi, Ging Hng
kiu k, lnh lng, i cc. i vi nhng k hm tin ho sc
vy quanh, "y, ch thy nht nho, khinh b.Vi m ngi nh
134
khin Ging Hng phi bn dn i mnh ly tin cung
phng ham mun lm giu, c bc ca h, "y" ngy cng lnh
m. Vy m, mi ln ngh v m, nh ti m, Ging Hng
nh mt ngi khc, mnh lit a cm v cng. Ln nhn tin m
m, Ging Hng vi v thm m. "Nhng ngh dn dp trong
u Ging Hng cng tc ca xe nh cun i vi nhau dn
c ngi Ging Hng vo mt s cn co ngn ngt". Hnh
nh gy g v nhn nhc ca m hin ln lm Ging Hng
qun lng au xt: mi ngy ch n mt ba, mi bn ln sinh
n, chm hng chc a chu, con gi ly chng nh giu m
m cha mt ln bc chn ti ca...Li c thoi ni tm ca
Ging Hng cha bao yu thng, xa xt. Va t nh: "phi
a m xung chm nom" , Ging Hng li hiu ra "s khc
nhau khng th tng c gia m Thi San v m mnh",
ri tm tr tht li: "Khng c u!..." .C ai ng "b Thi San"
ch nhn to bit th Bin Xanh, sang trng nh b hong, s
hu chic xe hi Lanh-cn mu cnh cam loi t tin nht m
khng c iu kin bo hiu m c ni mt ngy. Ging
Hng n hn: "Nu ta khng ly Thi San, hay Thi San ch lm
mt gio s, mt ch hiu may, hiu thuc ty hay l mt cng
chc xong xnh no ... Khng kho ta li ! ngha l Ging
Hng c th mi c m khng v hn vi mnh th cng
nng i li. Ri nu v chng Ging Hng li ngho hn...".
Tnh cnh tr tru v ni nim tm s su kn, ti nghip, ng
thng ca Ging Hng hon ton tri vi v ngoi qu phi,
kiu sa. Ging Hng tng du hc Pa-ri, Thu S . Trang phc
v cung cch sinh hot, giao tip nhim "u ho", nhng
trong tnh cm m con, Ging Hng vn mang tm l ca ngi
ph n Vit Nam thun nht. iu c nhn bit rt r qua
135
c thoi ni tm nhn vt. V th, ngi c c th bt ng
vi Ging Hng nhiu im, nhng c l khng ai khng
ng cm vi nhn vt khi hiu c nghch cnh cuc i v
tnh cm m con su nng lng ng trong nhng li c thoi
ni tm au xt ca c.
Li c thoi ni tm ca m La khi b giam cm ngc
Bc M ny l mt "t th" d di m su lng v tnh mu t.
Nguyn Hng chn mt tnh hung th thch c bit lm
ngi ln "cht vng mi" trong tri tim ngi m. c thoi
ni tm xut hin khi m La nh con, nh nh, nh Hi Phng
"gan rut cn co nh c nha xng rng" trong u c m
"nng tru, nng nh h la". Trong cn st m man, m nh
c v vi cc con. Tnh ra, m tng chng vn quy qun ru
rt chung quanh m, a di nch, a trong lng, a nhay
v, a bi tc tut trng, bi tc su, a m, a bp, a
nn u cho m. Hn ba nm nm trong tri, xa con, nh con,
m La m bc qun o gi u tay gi lm con b ru rn. Ch
nm trn sn in vt hnh m c hnh th u vai v ci cnh
tay khunh ra va lm gi u va p con. Chu n 10
nm, bit c cn sng n ngy mn hn? Mun gp n con,
ch c cch trn tri. Nhng trn bng cch no? Bao nhiu
nguy him rnh rp: bnh tt, xing xch, sng n, lnh nh pha,
tn cai gi c c, hai ln cng st, tng cm mnh chai gi
dy thp in, ci chi gc, rng ni xa xi... Vy l do no
khin m La nht nh vt ngc? Cu tr li cha trong li c
thoi ni tm ca m:
"Khng! Khng, m con nh m m c on t lm n v
khng b nhc n ci tai ting nhc nh, th khng c g qun
ngi c? Hay d c kh s c cc th no chng na, cng hn
136
ci cnh thn m th t y bu riu, cc con m b xa la, chng
n ln ln khng c ngi lo liu cho li sa thm vo nhng
cnh ai on (...). M c v v cc con v li c ht ru. M
nm vi c hai a con gi, nh vng m ru. Chao i! Mnh ru
con m tng nh mnh ht. Mnh ht cho cc con nghe, cho c
mnh nghe hay chung quanh nghe cng c. Ging mnh chng
thanh chng ngt, chng nao nut nh ca nhng ai kia, th
mnh vn c thy nao nut, c thanh c ngt vi mnh. C
nhng cu ht na, ht vi nhng con c, con bng, con bang,
ci tr, ci tp, c t cho k... m thy nh ht vi Hng Nga,
Loan Phng, o tin. Cng ngh nh th ngi no ct ting
ln ru hay ht m ch nao nut m i ngt ngo?".
Nhng a con mu tht nh tip thm cho m La sc
mnh. Li ru ngt lnh du cha ngn thnh li, thnh ting,
nhng nim hnh phc bnh d m thing ling gip m
dm r b xing xch, bt chp ci cht rnh rp tr v vi
cc con. Nguyn Hng soi thu ngun sng tinh thn cao p
ca ngi m bng c thoi ni tm. Nu ch cn c vo b
ngoi en i, cc cy "nh con m di" ca nhn vt th kh
m hnh dung c.
Trong trch on Hu Chi trc l ci, c thoi ni tm
cng c nhiu sng to c o v thnh cng xut sc. l
li c thoi ni tm c bit ca ngi tnh mu t. Bui ti hm
din ra l ci thi gian cng nhch dn n gi c hnh hn l,
Hu Chi cng m su vo cm gic c bit: "mt my u c
th hng hng m trong ngi li t t lnh lnh". ng sau v
ngoi lng l chp thun l trng thi tinh thn bt n do s xo
trn qu ln, ng s n kinh hi i vi cuc sng vn lng l
ca c. Bn tnh yu ui khin Hu Chi mi lc mt thm cng
137
thng. Liu thuc an thn hiu qu nht i vi c l nguyn
ngm khng cn tc dng: "Hu Chi c thy pht th in
git, pht th kim chm, pht th nc ch xt bn thi dng,
trong gia no, trn nh u v c chn tc". C cch no a
Hu Chi thot khi trng thi tinh thn cng thng ? Xung
quanh Hu Chi khng c mt ai. Vy bc quanh c l s trng
vng. Bit th Bin Xanh chm trong im lng. Ch c ting
chung ng h im ting. Thi gian c nhch dn, nhch dn
ti gi pht khng khip i vi Hu Chi... ng lc , nh c
php thing, hnh nh ngi m t ngt hin v. Hu Chi
"chong dy" i theo m, thm ni vi m nh khng h c
khong cch mi nm chia bit hai ci m dng: "M nh!
Con khng ly ng ta u! (...) Con ly ng ta th no c....
Ti hm nay ng ta n xem mt con v ng li vi con, con s
ni vi ng ta..: Cha s soi sng cho ng ta nghe ra m khng
gin khng hn g vi ch T c! Cm bng ng ta m gin hn
khng che ch cho nh ta (...) v nu c bt th con xin chu bt
thay cho c nh... Con yu ui th ny th ngi ta cng phi
thng ch...". Cuc sng thu mnh, khp kn v tm hn trong
sng n thnh thin khin Hu Chi khng h suy xt v tm a
xu xa ca Kim T, ngy th trng ch tnh thng ca tn trm
Hin binh Nht. Hu Chi cn sn sng chu nn, gnh ht ni bt
hnh cho nhng ngi thn (khc no Thy Kiu "sc so mn
m" thu trc). Ai ng ngi con gi yu ui nh Hu Chi li
c sc mnh dng y. Qua li c thoi ni tm, tnh cm v
tnh cch ca Hu Chi c th hin su sc. Hu Chi va ng
n trng, khm phc, va ti nghip, ng thng. Trong hon
cnh y, lm th no Hu Chi thot khi s ba vy ca ci
xu, ci c? V, hnh nh ngi m trong ci tm linh a
138
Hu Chi ra khi tnh th tuyt vng. Trong tm tr Hu Chi,
nhng m nh ca cuc p hn b thay th bi nim hnh phc
ca a con c m yu chiu. Cng v cui, ting lng Hu
Chi cng tha thit: "- M i! Kia l qu m y. (...) L cha
ka! Hn nm gi, gn su gi ri, sao ngoi Sn li sng
nh th kia, sng hn c bui sng y. Hay gi y ang l bui
sng, m m th v y mi nm nm nay" [21;tr130]. Cm
gic v thc ti ca Hu Chi chuyn dn thnh o gic. Gi khc
khng khip Hu Chi kinh hi bin thnh bui sng bnh yn
trn qu m thn yu. Bng li c thoi ni tm, Nguyn Hng
th hin thnh cng nhng din bin tm trng phc tp ca
Hu Chi trong mt tnh th c bit. Ngh thut th hin tm l
ca nh vn t n tuyt bt, ti mc tng khng th
ni cch no hay hn, c sc hn v tnh mu t ca con ngi
Vit Nam. Li c thoi ni tm ca Nguyn Hng v tnh mu
t c coi l nhng t th c sc. V y, vi li c thoi
ni tm ca Hu Chi, "Nguyn Hng a tnh m con trn
tri t ny thnh mt tn gio, mt c tin - mt nim thnh
knh thing ling ca tm linh con ngi" [90;tr33].
Vit Ca bin, Nguyn Hng mun phn nh bc tranh hin
thc mang tm vc lch s. Nhng nhn vt cng kh ca ng
khng ch sng trong mi quan h gia nh, chm xm thn
thuc m cn c t trong mi quan h x hi rng ln. H
tham gia vo cc on th, vo phong tro u tranh cch mng
do ng lnh o. Nhn vt c thm phm cht mi nhng cng
phi i din vi nhng th thch quyt lit hn gp bi. Khi s
phn c nhn gn lin vi vn mnh ca giai cp, ca dn tc th
suy ngh, tnh cm, hnh ng ca mi ngi khng ch lin
quan n bn thn, gia nh m cn nh hng ti s nghip
139
chung ...S thay i trong vai tr x hi v i sng tinh thn
ca nhn vt c Nguyn Hng phn nh trn nhiu phng
din ngh thut, trong c c thoi ni tm.
C l cha tng c u li c thoi ni tm d di nh
li c Cam trc cn bnh nguy kch ca thng Cn. Trong nm
i, c quyt nh a c gia nh ri Hi Phng ln Bc Giang.
Gia ng, thng Cn, a chu ni ca ln cn st c tnh m
mt, cm khu. cu chu, c ngh, ch cn cch tip mu.
Nhng ly mu u? C nhn sang thng chu ngoi, con Gi
en. Mt ngh khng khip cht lo ln: ly mu ca n tip
cho thng Cn c sng. Nm con thng "ch". C phi tr th
thng Kiu (ra bi nh danh d gia nh c. Gi en cht.
Bao nhiu ngi thng Kiu ch im b bt, b t, b tra tn
d man. Phi bt thng phn bi n n mu. n n bng mu
ca con n. Phi cu ly thng Cn, cha n "cht v dn v nc,
nm xng tn cng mt". Trong suy ngh ca c lc , hai a
tr u ch a chu ni v a chu ngoi, m l l tng v s
phn bi hin hnh bng xng bng tht. Nim ut hn tt
thi thc c phi tr th. Nhng lng tm ca con ngi v
tnh mu m li khin c khng th st hi mt a v ti, hn
na, n li l chu ngoi, a chu m ci ngay khi ct ting
khc cho i. Ly mu n cu thng Cn l tht c.Nhng
chng l thng Cn cht?.Xung t ni tm mi lc mt cng
thng khin c "sa sm c mt mi", gc xung u gi m th
hng hc". Dng c thoi ni tm ca c au n n tt :
"Lm sao cho thng Cn c tip mu. Lm sao m c c
mu cho n tip, n sng? H... h.... hm ...hm.... .... phi
tip cho n ch, phi c cho n ch. Mu...mu ngi khng
mua c, nhng m c... h... h... hm ... hm ! Mu ca ta
140
y... mu ca ta by gi!... Nhng liu mu ca ta cn c l
bao v c sinh kh cu n khng! (...) H... h.... hm m
hm m... Hay ly mu thng cu chu? (...) Nui n lm g?...
Con ci thng phn phc, bn bn, ng ch, anh em, th trng
hng nh cy g?! (...) Hm hm m... hm hm m... Phi ho
kip cho n (...) Phi cu bng c ly thng Cn...". Cng v
sau, ting ni ni tm ca c cng d di : "- Khng th nh th
c ? ...Nh th l ht c tnh ngi ri. (...)
Hm hm m m... hm hm m m" (Ca bin).
c n on c thoi ni tm ny, tng nh c cn bo t
khng khip gm ln trong tm tr c Cam, khi c phi tri qua mt
cuc th thch au n rung chuyn tm no chin thng cht
c qu gi.vng c "tnh bn thin" ca con ngi. Qua dng
c thoi ni tm, Nguyn Hng phn nh mt phm cht mi
ca nhn vt cng kh: kt hp gia o c truyn thng v o
c cch mng. cng l phm cht ni bt ca cc nhn vt
mang tm vc s thi trong b tiu thuyt Ca bin ca ng.
Phn tch cc thnh phn cu to li vn ngh thut Nguyn
Hng, c th nhn thy, thnh phn no cng biu hin su sc cc
phng thc t chc li vn. Li trn thut chim vai tr chnh
k nhiu, t k nhng bc tranh i sng v bc l su sc ch
quan ca ngi cm bt. Li i thoi v c thoi ni tm nhn
vt va gp phn c th ho hin thc i sng, phn nh hon
cnh sng, bn cht x hi v tnh cch nhn vt; va gp phn th
hin tnh cm mnh lit ca tc gi vi nhng con ngi m ng
xt thng v tin tng. Trong cc thnh phn li vn ngh thut,
Nguyn Hng thnh cng hn li trn thut v li c thoi ni
tm nhn vt. c sc nht l li miu t ct bi - nh sng, li
c thoi ni tm th hin tnh mu t v o l lm ngi.
141
Chng ba
NHNG PHNG TIN C TRNG
CA LI VN NGH THUT NGUYN HNG

Ting lng
Ting lng l "ngn ng ring ca mt nhm x hi hoc
ngh nghip c t chc gm cc yu t ca mt hoc mt s
ngn ng t nhin c chn lc v bin i i nhm to ra
s cch bit ngn ng vi nhng ngi khng lin i"
[45;tr228]. Nhm x hi no c chung mt hon cnh, mt cch
sng, c th to ra mt s t ng ring ch dng trong ni b ca
mnh, nhng t ng nh vy u c th l ting lng. Cc tng
lp khc nh hc sinh, b i, cng nhn... cng c nhng ting
lng ca gii mnh v mc ch vui a no , nhng khng
phi l b phn quan trng. Thng thng ting lng c hiu
l nhng t ng ca lp ngi phe phy, lu manh, tru lc
mun che y nhng hnh ng bt chnh v cng l hu qu
ca cch n ni sung s, th tc, phn nh li sng thp km,
thiu vn ho. Khng t ngi coi ting lng l mt hin tng
khng lnh mnh lm cho ngn ng thm ti tm, cn gt n ra
khi ngn ng vn hc.
Ting lng khng ch xut hin trong giao tip bng ting
Vit m cn l hin tng chung trong giao tip bng ngn ng
ca cc dn tc khc. Nhiu nh ngn ng hc c tn tui i
su nghin cu v ting lng. Cc nh vn ln cng tn bao
cng sc v giy mc bn v ting lng. Vch-to Huy-g cho
bit ting lng tng b coi l ci ngn ng xu x, lo u, thm
him, phn bi, c nc, c c, m mui, hn, su sc, bt
142
hnh ca khn cng. Ban- dc cng tng trn tr vi ci ting
ni ca bn bp bm, bn c bc, gian ln, bn trm cp v
git ngi.
Khng a ra mt nh ngha, khng bn bc, tranh ci,
Nguyn Hng m thm v dng cm "mang vc" ting ni ca
"nhng k khn cng", "ngu ti" trong ci x hi b nguyn ra
vo vn hc, "thnh ng" ca ngh thut. Nhng "b yu", "so
quo" xut hin ngay t Linh hn- truyn ngn u tay ca
ng ri t ph trong B v. Cn phi thy rng, vo thi im
, T lc vn on ang chim lnh c gi th dn v ru ng
h bng Hn bm m tin, Gnh hng hoa, Hai v p... vi
nhng t ng gt gia, kiu cch. Nhn li vic s dng ting
lng vo sng tc vn hc ca Nguyn Hng, ngi ta khng
khi git mnh sng st Gii thiu B v ra ting Nga, dch gi
M. Tkachev lu tm ti nhng cnh y p ting lng ca
bn trm cp miu t cuc sng hn n ca tng lp di y
x hi. Khng ch B v, trong nhiu tc phm khc sau ,
Nguyn Hng vn tip tc s dng ting lng.
Ting lng trong sng tc ca Nguyn Hng c ngun gc
v tiu loi khc nhau. C ting lng vay mn t ting nc
ngoi (loi ny ch yu l ting Php "bi") nh su-vay-ng
(cai tri), com-ba-nhi (hng i i)... C ting lng l t vn c
trong ting Vit bin m hoc cp cho n thm mt ngha
mi: ng b (b); chu (chu tt), om (nh cho nh n)... Nhiu
nht l ting lng "mi nguyn" (ch dng ca Nguyn Vn
Khang trong Ting lng Vit Nam) nh so quo, tiu yu, b v,
cn, khai, sa, chun, phng, cm... Phm vi v i tng s
dng chng cng khc nhau. C ting lng gn lin vi cc
phm nhn, c ting lng ch bt ra t ming li bn trai l
143
dm u chuyn ngh dt mi hoc ch im kim n, ting lng
ca m lu manh, trm cp... Trong cc .thnh phn li vn,
ting lng xut hin m c nht li i thoi ca loi nhn
vt lu manh. iu bc l rt r trong B v, tc phm c s
lng ting lng nhiu nht, th hin trn s sau.
S phn b ting lng trong thnh phn li vn ngh thut
ca tiu thuyt B v
T nhn vt lu
Manh: 4 lt
K v hot ng
ca cc nhn vt
lu manh: 41 lt

K v nh cha:
7 lt
K v bn c bc
10 lt

Tr tnh ngoi
(v ting ht ca dn
Cc nhn vt lu
manh, im
Nm Si Gn: 78 lt
T-lp-l: 62 lt
Tm Bnh: 35 lt
Chn Hic:20 lt
Bn c bc
16 lt
Ba bay: 8 lt
Bn du cn: 5 lt
Hiu: 5 lt
Minh Rng: 5 lt
Cc nhn vt lu
manh, im
Tm Bnh: 14 lt
Nm Si Gn:
11 lt
Minh Rng: 13 lt
Cc nhn vt khc: 0

144
chay v:
3 lt

Hai Lin: 3 lt
Su-go-ng: 2 lt
Ba-tru-ln: 2 lt
So: 2 lt
Cc nhn vt khc:
Cnh st, lnh gc: 8
lt
M nh giu: 2 lt
Khch trn tu: 2 lt
V tn tr tui la Bnh:
1 lt.

Nhn vo s phn b ting lng trong li vn ca B v,
ta thy Nguyn Hng rt ch trng ng ting lng miu t
hon cnh sng v tnh cch cc nhn vt lu manh, im
trong x hi c
Nh vn dng ting lng phn nh hon cnh sng ca
nhn vt, ni ln nhng s tht khn cng nht ca mi s khn
cng. l ni cc nhc ca nhng ngi n b b sa chn vo
nh cha nh Tm Bnh: sau su mi m rng r t khi chp
mt lm chi cho mi hng ngi tip nhng ng khch sp
ca ch cha m n tin i phin (khm bnh nh k ca gi
) cng khng c. l cuc sng ti tm tuyt vng ca
nhng k lu manh trm cp. T cc v li, tiu yu (tr con n
cp) cho n cc yu t (k cp lu nm), b v (n b n cp)
u "ly qu hng v gia nh l lao, anh em thn thch l
145
ti ng ngh qu quyt gian c, ri mt ngy kia, ci kt qu
thm khc ca ngh s n kt liu i mnh. Cng c khi,
Nguyn Hng dng ting lng t cnh quy (i chi nh
cha), din sa (ung ru), phin ph (ht xch chi bi).
Nhng, ch l cch mua vui bn su ca nhng kip sng
iu linh nh li Chn Hic, mt nhn vt lu manh trong B v
ni: "... nay Nam nh, mai Hi Phng, ngy kia H Ni, lo
cung v v lm tin v cm v ho l". y cng c mt vi
cu ni yng hng ca nhng tay "anh ch. Nhng sau nhng
cu ni "ln gn" y, sc mnh ca h n u cuc sng nh
th no ta c th hnh dung rt r qua li ni lng ca cc nhn
vt: "By gi cm n trm gh lm";"cm chng ng trm
rit nh Nm";"Anh Nm b nh ri" ;"do ny em t
qu!";"my thng nay cm sn anh rit qu"; "Ba c ri mnh
i!"...(B v). Nguyn Hng dng chnh ting ni ca m
dn "chy v" miu t thc trng ca h l khng kh lo s
cng thng, l cnh trn chy ln lt, c th b n, b bt, b
ng bn tr kh bt c lc no. Vi li ni kn, ting lng rt
tin li cho gii lu manh che giu nhng hnh vi m mui nh
mc ti, cp git, chm git. Nhng trong tc phm ca
Nguyn Hng, ting lng ch yu cc nhn vt "b mt"
thng bo cho nhau v tnh th bt li, nguy him trong cuc
mu sinh ti li, khc lit. Ting lng ca Nguyn Hng a
ngi c n vi tng lp cn b nht ca x hi nhn bit
s tht au xt v hng im, trm cp, st nhn vn b ngi
i khinh r. l mng hin thc m bao th h nh vn
khng ngng trn tr, khm ph. Di ngi bt Nguyn Hng,
ting lng bi p thm gi tr hin thc ca cc tc phm,
lm cho bc tranh i sng x hi Vit Nam trc Cch mng
146
thng Tm trong vn hc nc nh thm chn thc v su sc.
Ting lng trong li vn ca Nguyn Hng th hin r ngn
ng v tnh cch nhn vt, nht l cc nhn vt lu manh trm
cp. T loi can n nhiu ln nh Nm Si Gn, Ba Bay, T Lp
L (B v) Hai Rng Vng, Su Nhy (By Hu) n m tr
em "bi i , mi tp tng theo i cc "anh ch" nh Minh
Rng, Hiu, so (B v), iu, T Su (Con ch vng) u giao
tip bng ting lng mt cch snh si. Ting lng l tnh cch
giang h hoc mnh li ngh nghip ca. nhn vt. y l mt
cuc i thoi gia Tm Bnh v Nm Si Gn trn ng
"chy dc" (n cp trn tu xe nhng tuyn ng di):
- Cm y !
- Th ?
- N nh tm chng ta?
- So no vy?
- So Mt nga v so Vinh.
Bnh gi v thn nhin.
- Vy n bn Ninh Giang th chun.
Nm Si Gn a mt gm gm nhn xung quanh vi
p:
- Chun ti mnh . (B v):
(Cm: mt thm; tm: bt; so: thng; chun: chy i ni
khc; chun ti: chy trn ngay).
Do dng ting lng nn v chng Nm Si Gn bn nh
xong cch hnh ng, giu kn c tung tch, hnh khch trn
tu khng hay bit, li thot c khi hai tay mt thm ang
sn lng ro rit.
147
Ting lng cn phn nh cht lu manh v mc lu
manh ho ca nhn vt. Qua ting lng, nhn vt "t bc l
chnh n". Trong B v, trc khi c hnh ng n cp, Bnh
khng dng mt ting lng no. Ting lng u tin ca Bnh
tht ln cng vi lc ln u tin Bnh lm iu tht c. Cng
vi hnh ng n cp, ting lng xc nh Bnh nhp bn vi
Nm Si Gn, tr thnh mt b v trong gii lu manh, trm
cp. Ting lng th hin c tnh x hi ca nhn vt. Bng
ting lng, trong B v, Nguyn Hng nu r c trng ngn
ng ca bn n cp trn tu ho thi Php thuc.
Mt s trng hp, ting lng trong li vn Nguyn Hng
cn c gi tr biu cm. Nh vn cht lc trong m ngn ng
tng b coi l ca nhng tn kh sai, nhng nh ngc, ca tt c
nhng g kh nht trong x hi ting ni ca tnh thng. ng
lng nghe ting ni "kinh tm ca hng ngi tng chng
ch cn ci t rch trn thn th v thi xu trong tri tim
nhn bit trong vn cn c nhng m thanh dnh cho tnh
yu, d l th tnh yu ti nghip ca nhng k ti li cng
ng tm n vi nhau. Trong trch on sau, ting lng i vo
nhng li tm s ca v chng Nm Si gn. Ting "b", ting
"te" Nm ni vi Bnh mang sc thi u ym, ngt ngo:
"Tm Bnh xit cht ly tay Nm:
- Th no em c bo mnh i, mnh nm nh mc em xoay.
Nm Si Gn u ym nhn Bnh:
- Kh lm! C a mch cm v cm ti em ri y?
Tm Bnh vnh mt nng nu:
- Khi no cm m c n ngi em...
Nm Si Gn lm yu Bnh:
148
- Mnh ch kiu ngo thi, ti gii snh si nh T Lp L
cn cy khng dm lm tin na l mnh th v g.
- Nhng em...
- Em l b ch g?
Tm Bnh ng ngi trn lng Nm, Nm nm yn nhn
Bnh.
Mt s sung sng nh nhng khng hiu t u thong qua
tm tr Nm. Nm lin qung tay qua Bnh, ko mt Bnh st tn
mt mnh, thu tho:
Em gi nh ti te qu" (B v).
Nguyn Hng cng nghe thy trong m hp m "gm
khip" y nhng cu ht than thn no n, ai on, ct ln bng
ci ging l l v t t nh dng nc xanh ru, nhn nha
chy vo mt vng ti, nghe rn ngi nh mt ging hp hi,
qun qui, au thng v tuyt vng:
"Anh y cng t khng vm
Ngy mai kin rp bit mm vo u".
(vm: nh, kin rp: ht go, mm: n)
Hay:
"Khng vm khng sp khng te
Ning mn khng c ai m ni g" (B v).
(te: p, sp: giu, ning mn: mt trinh nh)
Nu ci ngc ti Grng Sa-t-l Pa-ri ra cc li ca
no rut trn chic thuyn kh sai Mng-g-m-ri Ti-ma-lum-
e-v th, bao nhiu s iu linh bp bnh, c n ngy nay
khng dm chc ngy mai v s ti tm nh nhuc ca hng gi
bn trn nui ming v trai du cn t ching giang h y
149
sinh ra nhng ip khc bun thm nh Nm Si Gn ht.
N ku gi lng xt thng, n gi bao ni m nh xt xa v
thn phn nhng k khn cng. Nhng ting rn r y cn vng
n ngy nay.
Nu nh ai xa lnh gh s ting lng th i vi
Nguyn Hng, ting lng tr thnh cu ni a nh vn n vi
nhng con ngi khn kh. Cng bng ting lng, Nguyn
Hng bc cy cu a ta n vi nhng con ngi ti li b
x hi c rung ry cng nh vn cm thng v xt thng
h. Trong nn vn hc Vit Nam, Nguyn Hng l ngi u
tin mnh dn s dng v s dng thnh cng ting lng vo
sng tc vn hc. y l ng gp rt ng ghi nhn ca ng.
Khi Ban-dc v -gen-xuy cho cc nhn vt k cp ni
ngn ng t nhin ca h, c ngi vi la : "Cc nh vn
mun ni g vi cc th m ng ngc y? Ting lng kh !
Ting lng lm ngi ta n run". Nhng m c gi
nhn c cu tr li ca cc nh vn: "Chng ti cha bao gi
hiu ni ci li bi bc " (Vch-to Huy-g). Trong nn vn
hc th gii, vi tri tim nhn o v cy bt vng vng, nhiu
nh vn ln a ting lng tr thnh ngn ng vn hc.
Nguyn Hng cng gp phn vo thnh tu chung.
Trong quan im sng tc, Nguyn Hng lun ph phn gay
gt nhng k "la bp", "xic ch". V vy, s dng ting lng,
Nguyn Hng khng nh dng mt "ngn ngh" kch thch
tr t m ca c gi. l kt qu ca tm lng nhn o cao
c, ca vn sng thc t phong ph v bn lnh ngh thut vng
vng ca nh vn. Di ngi bt Nguyn Hng, ting lng l
mt phng tin ngn ng c sc, c o, c gi tr ngh thut
cao. Tm hiu ting lng trong li vn ngh thut ca Nguyn
150
Hng gip chng ta nhn thc su sc hn mt vn c
ngha l lun c G.V. Popspelop khi qut: "Do bn cht
ca ngh thut ngn t, chng nhng bt c loi li ni th tc
no m ngay c nhng dng li ni mang tnh khuynh hng x
hi cng c th c php i vo li vn ngh thut" [51;tr154].
Vn l "cc nh vn phi th hin c mt s mc thc
ph hp trong sng tc, phi th hin c ci cm gic v mc
trong vic vn dng cc yu t phng ng x hi v th ng
cc vng trong vn bn ca mnh" [51;tr152].


T ng tn gio (C c gio)

Trong tn ngng tn gio ca ngi Vit Nam, C c gio
n mun, phm vi nh hng khng rng nh Pht gio v
Nho gio. T ng C c gio khng ph bin rng trong giao
tip cng ng ngi Vit, s xut hin ca chng trong tc
phm vn hc cng t hn. Khi Nguyn Hng bt u vit vn,
t ng C c gio hu nh nm ngoi s la chn ca cc cy
bt vn xui c mt trn vn n.
Nhng trong li vn ngh thut ca Nguyn Hng, t ng
ca o C c li c mt v tr xc nh, t tc phm u tay
(Linh hn) n tc phm cui cng (Ni rng Yn Th). Nguyn
Hng l nh vn sm mnh dn s dng t ng C c gio vo
sng tc vn hc v t c nhng thnh cng ng k.
T ng tn gio trong li vn Nguyn Hng hu ht u c
ngun gc C c gio. Khng kh tn gio Nguyn Hng chu
nh hng t nh to iu kin thun li cho nh vn a t
151
ng C c gio vo li vn ngh thut; v c l nh hng ca
Huy-g, Ban- dc, Xtng-an gip Nguyn Hng t tin hn khi
s dng loi t ng vn khng thng dng trong Vit ng ny.
T ng tn gio ca Nguyn Hng rt phong ph, thuc mi cp
: t, ng, t hp c nh, cc cu hoc on trong Thnh kinh.
Chng c a vo tt c cc thnh phn trong li vn ngh
thut.
V c im chc nng, t ng tn gio trong li vn ca
Nguyn Hng l nhng n v ngn ng ch cc chc phn
trong dng tu (c M, c Cha Gi-su, B trn, ng trm, B
trm, b, con chin, giai hng x, con gi th kinh, c n, ngi
nh thy...), hnh nh Thnh ng (To ging, bn th c
M, cy thp c, thnh gi, tng c thnh n trn' i ng
trinh...), hot ng ca gio gii (rc Cha, ra ti, lm php
gii ti, xng ti, chu php xc du, thi kinh, thi bn...), cc bn
kinh (n nn ti, Ly N vng, c M hng cu gip...),
nhng li cu nguyn thing ling (Ly cha!, Gi-su ma!...).
T ng C c gio lm kho t vng ca Nguyn Hng giu
c, phong ph hn, gp phn trc tip v quan trng to nn trn
trang vit ca ng mt th gii ring vi mt kh v tn gio
m c.
i vo li vn ngh thut, t ng C c gio gip ngi
bt Nguyn Hng phn nh c mt phm vi hin thc cn
mi m m c gi t c bit n. Nhiu ngi bn "i" thy
o ca Cha Gi-su- l mt lnh vc tht huyn b, thm
nghim. S dng t ng C c gio ni v o, Nguyn
Hng m rng kh nng phn nh hin thc ca li vn, m
rng hiu bit cho ngi c. T ng tn gio c Nguyn
Hng s dng miu t cnh cha c ging o cha c tip gio
152
dn, nht l miu t cnh tng thng tm ca nhng con
chin ngho kh "i gi c linh hn" trong cc bui chu, bui
l. l "nhng k ngho kh gi lo, m au, rch ri v
nhng k thn hnh cng nh my mt s rng ngi ta thy n
gy guc, xu x, gh khip, l len ln, khm nm s ln n m
chm nc thnh. Cng di nhng chn ct ny, khng bao
gi c chiu tri, nn xi mng lnh m, nhng con ngi n qu
ngay xung m lm du v ri cng ngay h c kinh rt
lu, thng tan l, tan chu ri cng cha ra v. Nhiu bui ti
ma gi, b nh th phi tm c o h li dy, hay ly cn chi
thc ln lng h, vo nng long h, hay hn ngi h,
m h vn c ph phc rn r van xin.
...Ly N vng m rt nhn lnh v cng
...Ly Cha ti hng c khp th gian ny" (Nhng nhn
vt y sng vi ti).
T ng tn gio i vo nhng on vn Nguyn Hng phn
nh s tht au lng trong Thnh ng, ni cc linh mc vn
rao ging v lng thng v s cng bng ca Cha. Cng qua
t ng tn gio, tc gi vch mt nhng k phn ng i lt
thy tu chng ph cch mng, bc l thi gh tm i vi
loi qu i lt ngi nh Ty Cu, Kim T. Khi Kim T ni
vi C b c Sinh l hn lo cho hnh phc ca. Hu Chi n
mc "nhiu m khng ng", hai ngi hu ca C b a
mt cho nhau ngm ni: "Qu Lu Xiphe cp ui li lm ph
lm php kia ka"(Khi a con ra i). Ch mt cu m ch dng
t ng tn gio ng ch cng thu tm bn cht qu d c
c v mu ma chc qu ca Kim T trong m ci Hu Chi.
Vi t ng tn gio, Nguyn Hng c thm mt phng
153
tin ngn ng c dng phn nh mng hin thc tn gio
phc tp. c vn ng, c gi c dp tm hiu cuc sng ca
nhng ngi theo Cha, nhn bit c nhng s tht nghit
ng sau bc mn tn gio thn b. T ng tn gio gip li
vn ngh thut ca Nguyn Hng thc hin chc nng quan
trng: "Li vn ngh thut t n phi mang mt ci nhn mi
m, giu c tnh, giu pht hin i vi hin thc truyn cho
ngi c" [46;tr328].
T ng tn gio trong li vn ca Nguyn Hng cn c tc
dng biu cm v truyn cm. Trong nhng cu, nhng on
ng s dng t ng tn gio, chc nng thng bo thng m
nht hn chc nng bc l cm xc. Nguyn Hng khng dng
t ng tn gio t lng sng o, cng khng nhm rao
ging, bn lun v tn gio, mt lnh vc nh vn vn c nhiu
li th. Tm lng nhn o chi phi ngi bt nh vn trn n
t ng tn gio th hin nim cm thng su sc vi hon
cnh sng v th gii tm linh ca nhng nhn vt ph n sng
o nhng phi chu ng chng cht ni bt hnh nh b ni b
Hng, m Thanh, Tm Bnh, Hu Chi...
Nhng li cu nguyn van v, ti nghip ca h lun m nh
trong tm tr ngi c. Ch Hai-mi-hai (Linh hn), Tm Bnh
(B v) trong nhng tnh th tuyt vng nht, b cng hip, b
la lc vu v khng th chng tr ni k bt nhn, c c, nh
ct ln li cu nguyn au n Ly cha!, Gisuma!. B ca b
Hng (Nhng ngy th u) trc cnh gia nh sa st, khng
bit lm g khc, ngy ngy ngi trc cy thnh gi "nhng u
ngn tay kh rc ly by ln chui trng ht", "gng mt hc
hc nhn nheo", "qung mt su thm", "nguyn cu khn thit":
Cha tha ti chng ti! Cha thng xt chng ti!. K cu
154
nguyn b tc trc cuc i nn tin n tnh thng trong tn
gio, hi vng Cha thng xt, cu gip. H cu nguyn cng
gii to tm trng tuyt vng trong cn khn kh, tm ly
"s cu ri" chnh mnh. Tc gi cng gi gm vo nhng li
cu nguyn ni thng xt ca tri tim ng. C khi nhn vt
"chu nn" ca Nguyn Hng ri vo hon cnh cc k bi t,
nh vn mn li ca Cha an i h hoc bc l ni xt
thng. Li cui cng ca ngi m m Hu Chi tuyt mnh
c nhng cu cu Cha thm thit: "Hu Chi! Gi-su-ma! Hu
Chi! Con ti cht ri? Ly Cha rt nhn t v lng lnh v
cng! Th l con ti cht ri! Gi-su-ma ly Cha ti!"(Khi a
con ra i). Trong ting ku bng hong au n ca ngi m
c c tnh cm thng thit ca ngi vit xt thng nhn vt.
Nhng li cu nguyn trong Kinh thnh mang li cho vn
Nguyn Hng sc thi tr tnh da dit. Trong li ni tm ca m
Thanh (Sng gm), tc gi s dng t ng tn gio vo mt so
snh mi biu hin su sc tnh m. Thy Thanh b mt thm
rnh rp nguy him, b m ngh: "Nu nh c M ln vo
c Cha Gi-su mc k c li ng, c gm sc ca qun
lnh phi-la-g gi ly c Cha Gi-su trn ng vc thnh
gi, th ta cng phi gi ly thng Thanh nh th. Di ngi
bt Nguyn Hng, tnh mu t lun l tn gio thing ling. T
ng tn gio l loi cht liu gp phn to nn kh v thing
ling .
Ngi ta ni rng: Chic o khng lm nn linh mc. T
ng tn gio cng khng phi th phc sc khc l m Nguyn
Hng tm n nhm to s hp dn "gi kht" cho li vn.
Nguyn Hng s dng, khai thc chng c thm phng
tin phn nh hin thc v biu hin th gii ni tm con ngi.
155
Vi t ng tn gio, ngi bt Nguyn Hng c iu kin phn
nh nhng trng thi phc tp trong th gii tm linh nhn vt.
i vo li vn ngh thut, t ng tn gio c "lc" qua tri
tim nhn o ca nh vn, bt i sc mu gio l, mang m "sc
t" tnh thng, gp phn lm nn ging iu bi thit ca li vn
Nguyn Hng khc thng cho nhng s phn bt hnh. T
ng tn gio tr thnh loi phng tin hu dng, gip nh
vn bc l tnh cm yu thng con ngi thm su sc, thm
tha. chnh l "ci biu hin" cho "ci c biu hin" l tnh
cm yu thng v hn ca "ng Cha Hng" dnh cho nhng
ngi khn kh.
Vn ch l nhng phng tin giao tip trong lnh vc tn
gio, qua s la chn sng to ca Nguyn Hng, t ng C c
gio thc s tr thnh ngn ng vn hc. C c thnh
cng l do s kt hp gia vn sng, tnh cm v s sng to
khng ngng ca nh vn. Thnh cng bc u ca Nguyn
Hng c Nguyn Khi, Chu Vn v nhiu nh vn tr khc
tip ni, pht huy.


T ng gn vi cc cng vic cc kh,
lam l nng nhc

Trong sng tc vn hc, khng t tc gi s dng cc t,
ng c trng cho ngn ng ca cc nhm ngi thuc cng
mt ngh nghip biu th cng c lao ng, sn phm lao
ng v qu trnh sn xut ca mt ngh no . H va mang
n cho ngi c hiu bit v ngh nghip trong cuc sng,
156
va lm giu c thm cho ngn ng vn hc. V phng din
ny c th k n thnh cng ca T Hoi vi t ng ngh dt
ci, lm giy (trong cc lng ngh th cng xa); thnh cng
ca Nguyn Tun vi t ng ca ngh cho , vt thc v v...
Nguyn Hng cha to c h thng t ng ngh nghip
chuyn bit, nhng ng cng s dng c hiu qu t ng ca
mt s ngh. Trong bng t vng ca ng, chim phn rt quan
trng l nhng t ng gn lin vi cc cng vic lao ng chn
tay vt v, lam l nng nhc.
Xut hin mc cao l t ng ca nhng ngi sng
bng ngh "bun thng bn bng" (nu c th gi l mt
ngh). a s cc nhn vt ph n ca Nguyn Hng phi thc
khuya dy sm lm qu, bnh bn rong hoc bun bn lt vt
lm k sinh nhai. Nguyn Hng s dng mt lng t ng
phong ph ti hin cuc sng v cng vic ca h. Nhng t
ng ch "cng c sn xut" ca h l thng, mng, v bum, mt
(M Du), thng, mt, chng hng (Ci xch c), v p, ch
bnh, ci dnh nc... (Sng gm). H ln ln, xoay xo
ngh: lm ph, lm kem, trng bnh, bn... (Nh b nu),
xay bt, lm thang, cun, bnh tri, bnh chay, thch, ch, nc
(Hai ch em), lo o gnh bn nu, xi ch (...) rong ph
(Ngi m khng con), quy bnh, xay bt, luc khoai... (Sng
gm). T ng ni v cc cng vic ny khng phi l t ng
ngh nghip mang tnh chuyn bit cao nh mc thoi, ht si t,
g vng trong ngh canh ci, hoc nh , khoang , thuyn
then i n su cho, khuu sng, lung nc... trong ngh cho
. Nhiu t ng gn lin vi "ngh" lm hng qu, bn rong
Nguyn Hng s dng tr nn ph bin, c nhiu ngi
bit n. Song, di ngi bt ca Nguyn Hng, cc t ng
157
c sc mnh ring. Chng an kt vo nhau lm nn "cht
dn ngho " trong tc phm ca ng, lm hin ln trn trang
sch hnh nh nhng ngi ph n tn to lam l m nh vn
cm thng v xt thng v hn.
m c hn c l t ng gn lin vi cng vic cc kh
ca th my, th l, phu khun vc bc hng, i than cc
nh my, bn tu, bn cng trc y. Tiu loi ny c nhng
t ch cng c sn xut rt chuyn bit nh ci ngo st (B con
lo en), my hp, bng, xe gong, qu gang, n by, thang
st, dy cu-roa, l nung (Sng gm). Nhng t nh danh ngh
nghip: th u, th n, lm phu, lm cu li...Nhiu nht l cc t
ng biu hin cc thao tc ngh nghip: khun vc y xe, nhn
th (Ngi m khng con), quai ba, ko b (Hi th tn), ch,
vc, o, ko dy cu-roa, i t, i , i than, y gong,
xc xi mng t di gm l... (Sng gm). Vn sng v Hi
Phng gip cho Nguyn Hng tch lu c lng t ng v
cuc sng lm than ca th thuyn, phu phen rt phong ph v
s dng thnh tho trn trang vit. Chng lm nn "cht cn
lao" m c trong vn Nguyn Hng, ng nh Nguyn Minh
Chu nhn xt: "Cu ch no cng lm lp cuc sng, cng
mang hi th hn hn ca cuc sng lam l".
Trn hnh trnh sng to, Nguyn Hng n lc khng
ngng a ting ni ca nhng ngi cng kh ln trang
vit. Ting lng, t ng tn gio, t ng ni v ngh nghip cc
kh, lam l l mt phn quan trng lm nn danh hiu c bit
ca Nguyn Hng: Nh vn ca nhng ngi cng kh. Khi
nho luyn ting ni ca nhng k khn cng thnh ngn t
ngh thut, Nguyn Hng cng m rng phm vi hot ng ca
ngn ng vn hc ni chung.
158


T l
I. NGUYN HNG S DNG LNG T LY MC
CAO V C KH NNG SNG TO T LY MI
Trong ting Vit, t ly "l nhng t c cu to bng
cch nhn i ting gc theo nhng quy tc nht nh, sao cho
quan h gia cc ting trong t va ip va i, va hi ho
vi nhau v m v v ngha, c gi tr biu trng" [l08; tr33].
Ngoi chc nng biu hin khi nim, t ly cn c chc nng
biu cm. "Mi t ly cha ng trong mnh mt s th hin rt
tinh t v sinh ng v s cm th ch quan v cch nh gi v
thi ca ngi ni trc s vt v hin tng ca i sng x
hi" [53;tr6]. T ly c kh nng "lm cho ngi c, ngi
nghe cm th v hnh dung mt cch c th, tinh t, sng ng,
mu sc, m thanh, hnh nh m s vt biu th" [52;tr132].
Chnh v vy, t ly c s dng ph bin trong sng tc vn
hc. Nguyn Hng t ra c bit nhy cm vi t ly.
Nguyn Hng s dng lng t ly mc cao c trong
li i thoi, li c thoi nhng nhiu nht vn l trong li trn
thut, nht l t thin nhin. B v c 6 ln t nng th c ti 5
ln tc gi dng t ly biu hin sc ca nng v quang
cnh chung: "Nng chang chang", "Nng m p rc r "Nng
thoi thp...", "Cc chm cy trn rng i tn ven tri xa cn lu
luyn gi li nhng nh nng vng a", "Trc mt Bnh
nng vng rc r php phi ...". Cc truyn ngn in trong Tuyn
tp Nguyn Hng, tp I, c 14 ln t ct bi th ti 7 ln c s
tham gia ca t ly: "Con ng quanh co ct bi lm" , "nhng
159
ln bi lm ln chp chn", "nhng ln bi li ti", "nhng ht bi
ny n", "ct bi m mt" ...
C nhng cu vn, on vn ca Nguyn Hng, t ly xut
hin hng lot: "Nng nhiu qua nhng vng my va lan ra,
vng rc r. Nhng mng vng lp lnh to ro ro xung ch
h, l tre nng nn mt th hi m cng lnh mnh nh da tht
h. Cnh y, nhng lung t va cy cy xong phi lm nhm
nhng tng t mn v sng, m m bc hi" (Lng); "C khi
no tp lnh n gn nh ti x cng lao th ting kn vang
ln, vui v qu, honh trng qu. t c ting v li l p phanh
phch vo i v nhng bc chn son sot, mt vang to, rung
ng c ln khng kh m ca mt gc tri. Ri nng ting
gi lao xao, trong nhng chm cy php phi, m thanh nao
nc, dn dp ca ting kn cng cun ln cao, trn ra xa, rt xa,
n nhng vng xa sng ti no . Cng v sau ting ku
cng nim n, n cn nh nhng li thc gic thng thit ri
hi trong giy khc on im bt" (Nhng ngy th u).
Nguyn Hng cn to nn nhng trng t ly v pht huy
tc dng ca chng trn phm vi ln hn cu vn, on vn. V
d nh trng t ly trong nhng trang thut li cnh Bnh v
a con mi sinh phi sng ln lt trong gian bung ti, c trnh
ming li th gian. C th sp xp cc t ly k v Bnh thnh
trng hnh ng (vi vng, li thi, len ln, rn rn) v trng
tm trng (bun b, s st, au n, bi ri, thm tha, nghn
ngo). Xut hin trong cng mt vn cnh, cc t ly trong
trng h tr, b sung cho nhau lm hin hnh ln cnh ng
v tm trng ng thng ca Bnh khi sinh n ln lt, ngi
yu ph bc, cha m rung ry, lng nc r khinh. Nu nh
trng t vng mu sc gip ta d dng nhn ra vn T Hoi th
160
trng t ly cng to nn mt nt c trng cho li vn ca
Nguyn Hng m nh du hiu ngi c th nhn din
c vn ng.
Vn t ly trong kho t vng ca Nguyn Hng v cng
phong ph. Bn cnh nhng t ly thng dng nh vn cn s
dng nhng t ly cc nh vn khc t dng hoc sng to nn
t ly mi. Trong T in t ly ting Vit [50] ti gn 30
trng hp s dng t ly ca Nguyn Hng c gii thiu
minh ho ngha c trng ca mi t. Khng t t ly ch
thy xut hin trong vn Nguyn Hng bi l s sng to c
o ca tc gi da trn "c ch ly": bnh bc, bng bt, bng
bng, cho vo, ch ch, doi di, dng dt, nhom nhch, nh
nha, ng ngn, lng rng, mng mng, ph ph, vm vp, ray
ry, x xc... Tc gi t "thng cu" con ng Dng: "Thng cu
khc nh nha v n ca" (Sng gm) hoc t ngi ph bp:
"... ngi ph bp cn vm vp hn c vt" (Thi k en ti).
Nhng trng hp trn c nh Cao, tc gi bi vit "Sng
to v ngn t" phn tch: "nh nha, vm vp cha tng hin
din trong kho t vng ting Vit"; "nh nha l s phi hp ca
ph m/nh/ trong cc t nhp nha, nhy nha, nht nht,
nhch nhc (gi n tng v mt s nhn dnh, t t, bn thu)
vi hai khun vn /-/ v /-a/ cc t ly a, k c, kh kh, r
r... (gi cm gic ko di) t c ni dung ng ngha l
(khc) u u, dai dng, nc mt nc mi t dnh, nhp
bn kh chu. Cng vy, t ly vm vp cng c hnh thnh
theo kiu ny, l s kt hp ca m /v/ trong vm v vnh
vch vi hai khun vn / - m/ - /p/ trong mp mp, chm
chp" [30]. Nh ngn ng hc Hu Chu pht hin hin
tng ny v gi l "T ly suy phng ng m".
161
C th dn ra nhng trng hp to t ly mi tng t,
nh lm lch trong cu "my ngi n b cng lm lch rch
ri nh m La" [27;tr277] c kt hp t hai t ly: lm
nhm v lch thch to thnh t ly mi bao gm c hai nt
ngha. T ph ph trong cu "sc ngh n cu ni chm chc v
khinh th ca vin tri ph T Sn (...) v v mt cng dng dp
nhn nhn, ph ph rt xu nnh ca hn, tri huyn Gia Lm li
ho sc sa" [24 ;tr61], c kt hp t h h v phn ph to
thnh t ly mi mang ngha tho mn, no v vt cht v.v..
Vn ny ng nh tc gi nh Cao nh gi: "y l th
php sng to mi cn t gp nhng rt c sc, l nhng ng
gp trn trng vo kho tng ngn ng ca dn tc" [30] ...


II. T LY GIA TNG TNH TO HNH NGH
THUT V GI TR BIU CM CA LI VN
bc tranh i sng hin ln tht sng ng Nguyn
Hng c th ho tng tn, t m, chi tit i tng miu t,
phn nh. T ly l yu t c vai tr tch cc mi khi Nguyn
Hng "c th ho" i tng. on vn sau c trch t truyn
ngn Nh b Nu, tc gi miu t cn nh chut ca mt gia
nh ngho kh: "Ci gia nh lam l kia vn lc nhc trong gian
nh p sp v hi nng ba nm khng mt vt g mi hin ra
di ci mi l ti m. Vn ci ging tre u a, ku rng rc
mi ln nhng a tr nhn nhy; vn ci phn l t mt nghin
rn r, vn ci bn mt chn buc vo ct vch. Tra h, di
nng la, vn nhng ln bi lm ln chp chn. Ngy ma to
gi ln, trn mt t ngp nc v rc ri, ngi cha vn lm
162
thuyn cho nhng a tr chi. Sng sm v chiu tn, khi bp
vn tun vo y nh khin b c gi li b chu ra sn, va ho
sc sa, va di mt v ku tri day dit" [25;tr127-128]. on
vn c 12 t ly xut hin trong tt c cc cu. Nh chng,
ngi c c th hnh dung r rng tnh trng ca cn nh v
ch nhn ca n. Cc t ly tng hnh c th ho tng
vt trong nh: t ly u a miu t tnh trng c k, ti tn ca
chic ging tre sp gy; hai t p sp, l t gi ln s m thp
ca cn nh v chic phn. Cc t ly tng thanh rng rc, rn
r miu t m thanh nh nht pht ra t ging tre, th g ca
chic ging dng qu lu b mt rung. Nhm t ly biu
thi nh lam l, day dit ni ln tnh trng khn kh ca ch
nhn cn nh. Nh c t ly, tt c cc i tng miu t trn, t
ngi n cnh bc l trng thi ring bit, c th n tng
chi tit, on vn c gi tr gi t v gi cm r rt.
Nguyn Hng c s trng miu t m ng nh nhng v
ci c x xt cnh chy lon, cnh lao ng, cnh tan tm... T
ly gp phn ti hin khng kh m ng rt t. V d mt
trch on trong truyn ngn Ngi n b Tu: "y l nhng
m ngi x y nhau, cung qut, ng ngc trc nhng bn
cnh st Ty, mt xanh gm gm nhn, sng lc lp l trong
nhng bao da eo lch bn sn v nhng xe p ca chng c
l l nh nhng xe bc st ch chc chn ly, xng vo gia
ngi ta. Nhng m ngi cm ci, xanh xm, qun o ngn
nhum chm, rch ri, lm lp. Nhng m ngi y, k th i
khng c k th chy th dc ln, cung cung ku gi nhau.
Nhng m ngi rt ng l tr con lch thch, c du li
vi nhau, v nhng ngi n b lng u con, tay va xch ln
my, xch khn gi, li cn gnh nhng qu my, nhng hm
163
sn da en rch nt phi chng cht bng cc th dy d, nng
n hn c gnh ca n ng" [25 ;tr201] . i tng miu t
chnh ca on vn l cnh ngi Tu chy lon. Cc t ly cm
ci, xanh xm, rch ri, lm lp, lch thch, chng cht, nng
n cho thy, t hnh hi n nc da, qun o, c ca nhng
ngi chy lon tht l thm hi. Cn cc t ly cung cung,
cung qut cng gp phn biu hin hnh ng vi vng n
hong lon ca h. c on vn ny, tng nh ta va c
tn mt chng kin m ngi tha hng trong cnh lon lc.
n ng, n b, con tr, tt c u cm ci, rch ri ng
thng.
Trong vn Nguyn Hng, t ly cng l cht liu c bit
quan trng gip nh vn xy dng nhn vt, t nt mt, dng
iu, c ch n tnh hnh, tm trng... im li mt s chn
dung nhn vt trong b Ca bin: "Thi San dong dng cao, mt
vng vc i knh trng cp sng mi, trn d d c np
nhn"; "Na khng phi ngi c nhan sc. Ngi dong dng da
ngm en, g m xng xng, hay m, nht nht c ngy ch
quanh qun nh vi m"; "M La nhm ln va bng ci
ming rng vu lc no cng ci m m thm thp vo lng
b n. Ri c cp mi, cp mt ca m trn trng dau du thm
ra m xa xi vo ngi ni"; " ch ngi mi khi, khng c
Ging Hng lng ly v Thi San khinh khnh, hay Hu Chi
bun lng v Bch Nga hn h sc so - Cng khng c c c b
c Sinh hn by mi tui ri nhng vn ngy cng bo tt
mng mng"...
Trong mi trng hp, Nguyn Hng u la chn c
nhng t ly va c t din mo, tnh cch nhn vt, va th
hin thi , tnh cm vi i tng miu t. Nguyn Hng miu
164
t ngi m trong Nhng ngy th u: "Hi qun o m ti v
hi th t khun ming xinh xn nhai tru ph ra lc thm
tho mt cch l thng". n tng v v p ca ngi m
c to nn ch yu bi hai t ly: xinh xn v thm tho. V
ch cn nh vy cng nh vn gi gm tnh cm yu mn
vi nhn vt, ng thi khi gi thin cm ca ngi c.
T ly cng gip Nguyn Hng dng nn chn dung tinh
thn nhn vt. ng vit v Tm Bnh ln u tin nhng tay vo
ti li cng Nm Si Gn v ng bn: "Mi" c chic v ca
ng khch "sp, ngi bn cnh ri, "Bnh bng hong bc vi
ra ca". Tc gi va miu t ng tc, va biu hin tm trng
nhn vt. ng tc "bc vi ra ca" ca Bnh lc ng l
hnh ng ca k lu manh: ly cp ri "chun" cho nhanh
khi gp "cm" (mt thm). Tm trng ca c lc c th
hin qua t ly "bng hong". Theo T in t ly ting Vit,
bng hong din t tm trng con ngi " trng thi tm thn
ri lon bt nh tm thi do b xc ng qu mnh v t ngt"
[51; tr25]. Lc , hnh ng trm cp ca Bnh cht lt ri,
sao Bnh li bng hong nh vy? l v c va nh mt i
phn tt p nht ca con ngi: s lng thin. Nu khng c
t ly bng hong, cu vn trn ch cn l thng bo trung tnh:
"Bnh bc vi ra ca", ngi c c th hiu l Bnh hon ton
bng lng vi hnh ng trm cp ca mnh. Nhng Bnh khng
phi l ngi nh th. Nguyn Hng tm c mt phng
tin ngh thut c bit gip bn c hiu ng nhn vt ca
ng. Phi bng hong trong ln u n cp y, Bnh mi l nhn
vt ca Nguyn Hng: bt buc phi lm iu ti li nhng
hong ht v lo s gh gm.
T khi dn thn vo con ng tm ti, cha lc no Bnh
165
thi khao kht tr li cuc sng lng thin. C thng nh li
hnh nh thi cn con gi: "Mt bng dng nh nhm, da d
hng ho hn h v mt chic n gnh do dang nhn nhy
nhp cng nhng bc chn thon thot nhng cnh tay mm
mi vung t o nu ra trc gi". Hnh dng v n tng v
nhn vt ch yu do sc gi t ca t ly mang li. Nh vn
dng ti 113 s t trong on vn trn l t ly miu t dng
dp, c ch, gng mt, n ci ca Bnh, c thn n tr trung,
ti tn, duyn dng gia khung cnh thin nhin th mng.
Cc t ly: nh nhm, hng ho, hn h, do dang, thon thot,
mm mi u mang ngha p, biu hin tnh cm tru mn ca
tc gi i vi nhn vt. cho nhng hnh nh p hin
tr li trong tm tr Bnh khi c l mt "b v" snh ngh,
Nguyn Hng mt ln na li minh chng cho bn cht lng
thin v kht khao tr li cuc i trong sch ca Bnh, ng
thi cng mang n cho bn c nim tin vo s phc thin ca
con ngi.
R rng, ngoi gi tr thng bo, t ly cn to nn tnh tr
tnh rt m trong li vn ngh thut Nguyn Hng. Vn
Nguyn Hng t khi mang sc thi trung tnh. l li vn
c "tr tnh ho" ti mc ti a thc hin nguyn tc bc
l trc tip cm xc, tm trng. T ly cng tch cc thc hin
nguyn tc t chc li vn.
Trong t ly, s ho phi ng m gia cc m tit khin bn
thn n tim tng cht nhc. Khi to c s ho thanh vi
cc yu t ng m khc trong li vn n s c tc dng biu hin
cm xc, tm trng rt hiu qu. xc nh nhc tnh trong li
vn, ngi ta thng cn c vo m iu, m vc ca cc m
tit. Trong ting Vit, v m iu cc m tit mang thanh bng
166
thng thch hp ni mt ci g m m, nh nhng, chm,
bun. Cc thanh trc c lp li thch hp ni mt ci g
c tnh cht sc gn, t ngt, dt khot, mnh. V m vc, loi
bng thng th hin cm xc ti sng ; loi trm th hin cm
xc u bun ... S la chn thch hp v kt hp sng tao cc yu
t ng m s mang li hiu qu thm m cho li vn. V mt
ny, Nguyn Hng cng c nhng thnh cng ng ghi nhn.
Ngi ta cho rng c vn Nguyn Hng ngi tip nhn c th
nghe m giai ca ting nhc, thy sc mu hi ho v cm nhn
c ting lng ca con ngi. T ly cng l phng tin quan
trng to nn m hng ca li vn.
Cu vn din t tm trng ca ngi m b Hng trong
Nhng ngy th u nh mt khc nhc bun: "Nhng bui
chiu vng lng l, lnh lo ca ma ng, nhng bui chiu m
bi ma nh c ting van ln thm th trong hi gi vu vu, la l
thm rc r vn ln chn tng nhng nh hng lp lnh hay r
r tm tr ngi ta vo ci bun nh, l nhng bui chiu lm t
ti m ti hn bao gi ht"(Nhng ngy th u). Trong cu vn
c 37/67 m tit mang thanh bng. Hu ht cc m tit trong
c cc t ly lng l, lnh lo thm th, vu vu, r r, t ti u c
m vc thp, trm lm cho m iu ca li vn m bun da
dit, to c s ph hp gia nhc iu li vn vi ni lng
ca nhn vt. Cn y l khc ca si ni: "Mt s huyn no
khng bao gi tt, ting guc khua vang vang trn b h, nhng
lp sng ci ni tro ln cun cun; ri trn lan, ri tung cao...
bnh b chuyn rm rm, ln loang long nhng vng la trong
nng xun chi lo" (Nhng mm sng). T ly l yu t ngn
ng gp phn to nhc cho li vn vi nhng giai iu thit tha
su lng hoc si ni, mnh m, m vang.
167
Trong qu trnh hin i ho, cu vn xui thot khi
rng buc ca quy tc "ng i" trong vn bin ngu. Tuy
nhin, m thanh nhp iu vn cn l phng tin biu hin cm
xc c hiu qu. Li vn ngh thut ca Nguyn Hng chng
minh iu . T ly l cht liu quan trng gip ngi bt
Nguyn Hng dng nn nhng bc tranh sinh ng v thin
nhin, x hi, con ngi; to nn cht nhc, cht th trong li
vn.

168
Thn t, h ng, t ng, t ng biu th
trng thi tt cng ca hnh ng v cm xc
Thn t l nhng t ng bit lp trong cu dng biu
t trng thi xc ng cao. H ng l cc nhm t c cc thn
t gi p, cng thng c dng bc l cm xc mc
cao. y l nhng t ng t c trng lng v t duy l tnh
nhng c th mnh c bit trong th hin cm xc, phn nh
mnh lit ca tnh cm, tm trng. Loi phng tin ngn ng
ny p ng ti a nhu cu bc l trc tip nhng trng thi
cm xc mnh. Nguyn Hng rt ch trng khai thc, s dng
v pht huy tc dng biu cm ca chng trong li vn.
Thn t, ng thn t l loi t ng rt c trng trong li
vn ngh thut ca Nguyn Hng. Trc ht l mc s dng.
T l chung ca thn t l khong 0,35 lt/trang. B v c 45
lt/190 trang, Nhng ngy th u c 31 lt/66 trang, Git
mu c 8 lt/21 trang... y l t l cao so vi sng tc ca
nhiu nh vn khc. t cnh li vn dt nn bng nhng t ng
"nh nhng, man mc" ca Thch Lam hoc li vn nhiu t
ng i thng, dung d ca T Hoi cng r chnh lch
trn. Thn t trong vn Nguyn Hng a dng v loi v sc thi
biu cm, cc thn t i! i! A!, Hi i!, Chao i!, Gii i!,
Tri!, Phi!... c ngha cm thn mnh xut hin thng
xuyn. C khi tc gi cn ly thn t gia tng cng cm
xc.
Tng cm gic t ngt: "Sao li th? , , !" [17;tr30].
Tng cm xc vui mng, sung sng: "Thi y, ti
bc vo nh anh ! A , a, a...Th L i ? Anh y ...anh y ?
" [ 17 ; tr38 ] ...Hoc tc gi ip thn t bc l thit tha
169
mnh lit ca tnh cm: "i! Nhng mi ngi rng (...) i!
Nhng trong m g p bng sen (...) ? i ! Nhng Alphonse
Daudet (...) i! Nhng thy gio..." [17;tr63]. Thn t i! lp li
khng dt nh mun gi dy c tui hc tr trong k c. Hin
tng him thy cc nh vn khc. C th l do khng nh
vn no c nhu cu bc l cm xc ti mc nhiu v mnh nh
Nguyn Hng.
H ng cng xut hin dy c trong li vn Nguyn Hng,
mi thnh phn li vn, nhiu nht l tr tnh ngoi , c
thoi ni tm v li th. Tp th Sng ni qu hng ch c 10
bi m ti 37 ln h ng xut hin trn cc dng th. i tng
hng ti ca cm xc trong h ng khng ch l nhng a
danh, nhng con ngi c th (em th, anh b i, ch vn cng,
Hi Phng, Yn Th...), m cn l nhng i tng mang tm
khi qut k v, c ngha biu tng (mt t, i dng, s
tht...). Trong cm hng ngh thut ca Nguyn Hng tt c mi
biu hin ca cuc sng u khi gi nhit hng sng tc. Cc
thn t, h ng bt ln trong li vn ngh thut ging nh nhng
tia sng mnh pht ra t ngun nhit hng . H ng thng l
tn gi ca nhng ngi thn hoc nhng i tng m nh vn
yu qu, ngng m: M i?, Cu i!, Cu i l cu i! (Nhng
ngy th u); T Hoi i!, ng Ln i!, Th L i! Th L thi
nhn m ti khao kht gp mt i!, S sng i!, Cuc i i!
(Bc ng vit vn)... H ng lm cho ging iu li vn ca
Nguyn Hng thm xc ng. Nhng ting gi nc n ca
ngi m: "Dng! Dng! Dng con i!" ho ng vi ting gi
ca a con qua dng nc mt: "M i! M i!" cng ting
khc x lng ca cu b An: "M i! M i!" khin tnh tr tnh
trong on vn miu t cuc gp g ca m con m Du c
170
y ln n nh im. Vit v tnh cm mu tht thing ling,
h ng truyn dn cm xc rt mnh n ngi c nh li
c Cam khn con: "L Vn Qut con i! (...) L Vn Qut con
i! (...) H h h Qut i! Qut i!..." (Sng gm); li m Gi
khc: "Gi i! i Gi, i Gi!... Con lm sao th? Gii i! Con
lm sao th? Cam i Cam sao ci Gi en n li th ny? Gi
i, i Gi i i!.. " (Cn bo n).
H ng trong li vn ca Nguyn Hng cn l nhng ting
h " o!", "Phn i!" i lin vi cc khu hiu u tranh
(Ngi n b Tu, B c Vit), nhng li cho n cch mng,
reo mng chin thng: "Hoan h!", "Mun nm!" (m gii
phng, Khi a con ra i) gi li khng kh mt thi a ngc
v l la ca lch s dn tc, gp phn to nn ging iu ho
hng si ni trong cc trang vit v phong tro cch mng.
T ng ch cc trng thi tt cng ca hnh ng, cm xc
hoc tnh cht ca i tng chim t l cao trong bng t vng
ca Nguyn Hng. Chng gm cc ng t mnh (xon, git,
tht, di, xc, bng hong, t nghn, rt ln, nghin, tht...), tnh
t cc cp ( l, rc, xm ngt, lnh rn, xm ngt...).
Nguyn Hng cn to nn cc cm t c cc t b sung cho
ngha tuyt i ca t trung tm: "au xt bun thm khng th
no chu c", "nng nc qu", "thm tho l thng", "bn
nhn ht c", "kh bit chng no"... Cc thnh ng trong li
vn cng thng mang nt ngha mnh: "Voi giy nga x",
"Ngi trn ng la", "Nt rut, nt gan", thin su a thm",
"ma ry gi git"... Nh vn hay so snh mc cao nht:
"... nh du si la t", "...nh in git kim chm", "...nh ln
la rc r v cng", "...nh ho quang chi li"... Loi phng
tin ny gip Nguyn Hng chuyn ti vo li vn nhng
171
trng thi cm xc mnh lit hoc din bin tm l phc tp,
cng thng.




Cu vn di, li vn chng cht ip t,
ip ng v cc yu t lit k

Cu Vn Nguyn Hng ch yu l dng cu phc, khung
cu m rng ht c, thnh phn cu khng phi l mt t m
thng l cc cm t ng ging nh gi la "nhnh m nhnh
con", "nh ci cy xum xu", "nh mt on tu ch". Cu vn
t mc "k lc, ca Nguyn Hng di ti 21 dng, cha 13 cm
ch v vi 243 ch. l cu thut li hi tng ca Chn v
Lng trong Sng gm [27;tr355]. Nu em so snh vi cu vn
"ua ti cng to ho" ca Nguyn Tun trong Ngi li
Sng t v p tr tnh ca giang: "Con sng tun di
tun di nh mt ng tc tr tnh..." th cu vn ca Nguyn
Hng di hn ti 201 ch. ng l "cu vn xui tr nn
Nguyn Hng nht khi n di, thm ch cn l th na" [102;
tr204]. C th hnh dung Nguyn Hng khng c nh km gi
sc tri chy ca mch vn khi vit cu ng khng khun t ng
vo kt cu ch - v v cc thnh phn ca cu theo quy cch
thng thng. M rng thnh phn tng sc cha ca cu, cu
vn Nguyn Hng cng tham gia tch cc vo mc ch c th
ho ti a i tng phn nh ca li vn. Khng t trng hp
172
cu trc ng php v sc cha chi tit trong mt cu vn ca
Nguyn Hng tng ng vi on vn. y l mt cu vn
trch t truyn ngn Tu m (tp a ngc) ca ng:
"Vng ti nguyn ch trng vo ci khung ci ln lc trc
si khan i ri sau y va khng mua c si, va lm
khng th no kp vi gi thc go th cng i qu, i n ni
khng nh no khng my ngi cht v ai cn sng th ch thy
c hai l mt, i bn ht mi ci, trong lng ch cn nh hoang
v ngi nm hp hi, i sau n ni ch n c kh du v ri
kh du cng khng c v c rau m, rau du cng khng cn
li m n, lm ngi sau phi d c nh bn m cng chng ai
mua, lm ngi my hm c l i cht ci no gnh c ra n
ch bn u c nm ho mua c l ng sng n v ung
nc on th cht ngay ch; lm ngi bn vt c tt c
bt, a, m chn em bn c ng bc ri c cm ng bc
y ngn ng cho n chiu on l i cng lng". Tc gi
c th ho, chi tit ho ci i lng ti trong khun kh mt
cu vn. Nu theo quy tc ng php thng thng, cu vn
trch ca Nguyn Hng c th tch ra thnh mt on vn nh
sau:
(1)
Lng ti nguyn ch trng vo ci khung ci.
(2)
Lc trc
si khan i.
(3)
Sau va khng mua c si va khng th
lm kp vi gi thc go cao th cng i qu.
(4)
i n ni
khng nh no khng my ngi cht.
(5)
Ai cn sng th ch thy
c hai l mt.
(6)
i n bn ht c mi ci.
(7)
Trong lng ch
cn nh hoang v ngi nm hp hi.
(8)
i sau n ni ch n
c kh du.
(9)
Ri kh du cng khng c.
(10)
C rau m, rau du
cng khng cn li m n.
(11)
Lm ngi sau phi d c nh i
bn m cng chng ai mua.
(12)
Lm ngi my hm c l i cht
173
ci ro gnh c ra n ch bn u c nm ho mua c
l ng n sng v ung nc on cht ngay ch.
(13)
Lm
ngi bn vt c tt c bt, a, m chn em bn c ng
bc ri c cm ng bc y ngn ng cho n chiu on l i
cng lng.
T mt cu vn c th tch ra thnh 13 cu! Song ch l
gi thit. Cn thc t, cu vn Nguyn Hng ging "nh mt
on tu ch". Vn Nguyn Hng l hin thc b bn, lm lp
a vo t ng, kt cnh to nhnh "lc lu cho cc thnh phn
ca cu. Vn Nguyn Hng cng l cm xc trn vo cu ch,
khin khun kh ng php thng thng ca cu khng sc
cha tnh tun chy o t trong tm tr ngi vit. C vn sng
di do phong ph v nhu cu gii to cm xc mnh lit u
to ni lc y li vn ca ng vt khung trn mi cp : th
loi, vn bn, on vn v nht l cu vn. Phng tin c php
c trng trong li vn ngh thut ca Nguyn Hng l kiu cu
di, cu trc tng bc, nhiu thnh phn. Cc nh phong cch
hc kt lun rng cu di c sc ti ln, c th miu t mt
khng gian rng ln, gi mt thi gian xa vi, mt qu kh lng
su nhiu tng trong k c; c th miu t nhng s vic chng
cht, nhng ni gian kh, kh khn, nhng ni nim tm s vn
vng khng dt... Hiu qu biu hin r trong cu vn
Nguyn Hng. Khng phi tt c cc cu vn di ca Nguyn
Hng u c gi tr ngh thut cao. C nhng cu qu nhiu
thnh phn, sp xp km mch lc, ni dung thng bo tn mn.
C nhng cu ngi c mi mt m cha n ch nh vn
dng du ngt ngh. Song, nhng trng hp thnh cng nht,
thng thy Nguyn Hng s dng nhiu ip t, ip ng v
cc yu t lit k to thnh cu vn di ngn ngn ch tit, trn
174
y cm xc.
ip t, ip ng trong vn Nguyn Hng c nhiu dng
khc nhau. C khi lp li mt t trong ni dung thng bo hoc
trng tm cm xc: "Mn cht? Th l ht! i cha con Nhn
tht ht c ch nng ta... ht c mi s yn vui, mi nh sng,
mi hi m" (y bng ti). C khi lp li mt cm t. mt kiu
ph din: "Bit bao nhiu xing xch vn rng buc t do, bit
bao nhiu ni p ch vn nng cc mm ny n, bit bao
nhiu cch bc lt vn ht su mi sinh kh trong i sng ca
con ngi" (Nhng mm sng).
Nhiu trng hp, ip ng xut hin vi cu trc tng bc,
li din t trng ip t thy. Tiu biu nh on tr tnh ngoi
trong truyn ngn Nhng git sa. ip t, ip ng c trong
tt c cc thnh phn li vn ca Nguyn Hng, nhng ph bin
hn li miu t v tr tnh ngoi . Chng c s dng
nhn mnh mt c im ca i tng, nhn mnh cm xc,
thi ca tc gi hoc ca ngi trn thut i vi i tng
miu t, phn nh.
Trng cc cu miu t, ip ng thng lm ni bt hnh
nh, gam mu ca bc tranh thin nhin hin ln trn li vn.
Cnh Hi Phng vi sc mu ca nng: "... nng di tri my
trong sng rc r. Nng trong nhng chm cy gi thi php
phi. Nng theo nhng o mu, nh nhng cnh bm ca
nhng hc tr con gi. Nng qua nhng t knh by cc th mu
len, d, nhung v cc th o, nng chiu nhng sch by
nghing trn gi m kn lt mt gng. V p nht vn l nng
trong nhng bng reo ci, ting guc ca hc tr v nng trn
nhng gi by cc tiu thuyt, truyn ngn v th mi xut bn
lng ting" [80;54-55]. m trng m con Dng gp nhau: "nh
175
trng vng vc (...), nh trng cng chy cun cun (M Du).
Cc ip t nng, nh trng lm ni bt hnh nh trung tm
ca khung cnh thin nhin c miu t, to nn n tng m
nt i vi ngi c. Trong miu t thin nhin, th mnh ca
T Hoi l kh nng huy ng cc tnh t t mu sc: "Mu la
chn di ng vng xum li. Nng nht ng mu vng hoe.
Trong vn lc l nhng qu xoan vng lm" (S tay vit vn).
Th mnh ca Nguyn Tun l kh nng so snh bt ng lin
tng rt rng: "Bin xanh nh g nh? Xanh nh ma thu ng
cm lng Vng? (...). N xanh nh ci mu o Kim Trng trong
tit Thanh minh?"... (C T). Cn Nguyn Hng to c u th
mnh cc ip t, ip ng. Cc t ng c lp li lm trng
thi ca cnh vt c khc su trong tm tr ngi c.
ip ng cng xut hin m c trong cc cu vn Nguyn
Hng miu t hm l, cng xng, sn tu, ni lao ng ca
nhng ngi cng kh. y l ni lm vic ca c Vi khu Xi
mng: "ng c Vy c ngy c m na i trn , ngi trn ,
bn tay c nh my bc , xp . nhn sc nng bng.
p vo ng chn, kp vo ngn tay, vo mu bn tay. bt,
bn vo u, vo lng. thc vo bng, vo ngc ln
o o sm sp nh mun vi, mun lp cc vt di chn,
bn cnh, chung quanh. ku gau gu, xc nh nh,
choang choang trong mng, ht nm v ti v xung
ng. nh nhng mnh tri ph, nhng mi kim bn qua
u, qua mt, vo u vo mt ngi ta. V thnh than bi
thnh hi nng trn vi bi xi mng vi mt than trm ln mi
vt, lch vo tt c ch no h, no trng..." (Cn bo n).
T "" c lp li ti 17 ln trong on vn gi t ni
vt v ca nhng ngi th . nh i th ng gm th
176
thch tinh thn sc lc ca h, thm ch cp i sinh mng h
bt c lc no. Ngi th lm ngy xa phi kim bt
cm bng m hi nc mt nhc nhn nh th. V y ip
ng to nn khng kh "cn lao" rt m trong tc phm ca
Nguyn Hng.
Song, hiu qu ngh thut ni bt nht ca ip ng trong
li vn Nguyn Hng l biu hin cc trng thi cm xc, tm l.
ip ng gip cho ni bun, nim vui trn trang vit tr nn
thm tha hn. Trng hp tiu biu nh nhng cu vn t cnh
ng ca Bnh vo mt ngy tt xa nh, xa qu. Gia lc Nm Si
Gn v ng bn say sa ung ru, Bnh vi xung di bp
giu nhng git nc mt l ch ni nh nh, nh qu. "Qua
nhng git nc mt m a, Bnh thy hin vt ra mt cnh
mt m, bun t trong lp tre xanh r ng tt xa... Lng Si!
Lng Si!.... Su nm qua... lu bit bao... di bit bao!...". Hai
ch "lng Si" vang ln tm tr Bnh pht giy nh a Bnh
tr v qu nh trong khonh khc. Nhng nim vui va lo ln
vt tt. Cm t ch thi gian "lu bit bao...", "di bit bao..."
c lp li din t ni bun ti trin min ca Bnh. Nguyn
Hng dng ip ng thay cho li phn tch tm l. Gi tr biu
t cm xc ca ip ng nh trn kh c li phn tch tm li
no thay th c.
C khi tc gi ch lp li mt s t thng dng, nhng nh
t ng ng cnh, ip t nng cao gi tr biu cm cho li
vn. Nu xut hin trong giao tip bnh thng, cm t "m ti"
ch mang tnh cht trung tnh, cha bc l sc thi tnh cm r
rt. Nhng trong on vn miu t cm gic ca b Hng khi
c ngi trong lng m, cm t c lp li to nn gi
tr biu cm c bit v sc cun ht ca c on vn: "M ti
177
ly vt o nu thm nc mt cho ti ri xc nch ti ln xe.
n by gi ti mi kp nhn ra m ti khng cm ci x xc
qu nh c ti nhc li li ngi h ni ca ti. Gng mt ca
m ti vn ti sng vi i mt trong (...). Ti ngi trn m
xe, i p i m ti, u ng vo cnh tay m ti, ti cm thy
nhng cm gic m p bao lu mt i bng li mn man khp
da tht. Hi qun o m ti v nhng hi th khun ming
xinh xn nhai tru ph ra lc thm tho l thng"(Nhng
ngy th u) Hai ting "m ti"... "m ti" c nhc i nhc
li, biu l tm trng c bit ca a con ci ct nay c tn
hng tnh m. S dng ip ng "m ti" c l tc gi cn
mun khng nh rng, vi mi a con, ngi m ch c mt
trn i. ip ng cng gp phn lm nn ng vn hay nht
ca Nguyn Hng v tnh mu t.
ip ng cng c mt trong nhng on tr tnh ngoi
th hin nim say m, phn chn cao . Nguyn Hng vit
nn nhng li tha thit, cao qu nht ca ngi ngh vit vn. y
l cm xc say m ca nh vn khi chp chng bc vo ngh:
"Ti cng vit vn! Ti cng l ngi vit vn! Ti vit vn v
l ngi vit vn trong nhng ngi ngho i, au kh, lm
than"(Bc ng vit vn). Hai ch vit vn vang ln nh mt
ip khc cha ng s sung sng n ng ngng, trang trng
n thing ling. Nim say m Hi Phng c nh vn bc l
trong bt k Sc sng ca ngi bt: "lm sao ti li c trng
li Hi Phng, chn ti li c i trn nhng con ng Hi
Phng, v Hi Phng m ti tr li s l Hi Phng gii
phng ti m ri ht ln vi n"(Sc sng ca ngi bt). Tc
gi lp li hai ch Hi Phng trong trch on trn. Dng nh
mi ln hai ch Hi Phng i vo cu vn u kt ng tnh yu
178
ni nh tha thit ca nh vn. Nu nh thay th Hi Phng bng
mt danh t khc nh thnh ph Cng, thnh ph Hoa phng
... th li vn c th chau chut hn nhng kh nng bc l
cm xc s gim i rt nhiu.
Tm li, s dng nhiu ip t, ip ng, Nguyn Hng c
iu kin nhn mnh, khc su nhng ni dung phn nh quan
trng, th hin thnh cng nhng suy ngh ni tm mnh ht
hoc nhng trng thi cm xc dng tro ngn ngt.
Li vn Nguyn Hng cng chng cht cc yu t lit k.
Mi ni dung thng bo ca cu hoc on vn hoc thng
c trin khai bng s ni tip cc n v c php cng loi
thnh lot, thnh dy. Mi mt yu t c lit k lm s vic,
nhn vt, cm xc, tm trng hin ln r nt hn, gip cho
nguyn tc c th ho i tng miu t phn nh c hin
thc ho trong li vn mt cch trit . Lit k c Nguyn
Hng s dng rng ri trong li vn miu t. R nht l cc
on t nh chut, nh t, nh cha, khng gian tm ti vy
bc nhng ngi cng kh. Cnh "Xm ch" c miu t
trong truyn ngn Hai m con:
(1)
"Nhng giu gng, nhng
giu rm bt, nhng cm ry di ngi ngp trong ct bi v rc
ri tch lu t ra cng hng nm.
(2)
Thi gi u m qut dn,
gi gn ci ch ny?
(3)
Ai ai cng c th ra hng thng
vn vt lng l, xg xu, c m, sau nhng chiu ch hp n
tn ti mt" [25;tr129].
Trch on gm ba cu, yu t lit k xut hin cu (l) v
(3) trong cu (1) cc i tng c lit k thuc thnh phn
ch ng ca cu. cu (3) cc i tng c lit k: lng l,
xng xu, c m l nhng nh ng miu t, c tc dng lm r
ngha cho cm t "hng thng vn vt" ng vai tr b ng
179
trong cu. Bn cnh , cc i tng c lit k cng b sung
ngha cho t rc ri cu (l). S dng php lit k, tc gi
c iu kin ti hin tng tn, chi tit cnh ngho nn, tm b,
xc x ca xm ch. Nu ch s dng dng cu miu t c kt
cu ch v thng thng s kh t hiu qu nh vy.
Trong cu vn sau y, cc yu t lit k to nn bc
chn dung hon chnh v nhn vt: "Tng ai, l ng lo u
ru bc phch, mt m, qun o rch ri, m trong lng mt
ci b, mt ci r, c mt tng xi kh, my ming tht g
gm d v mt con ch vng ngi di nch" (Con ch vng).
S dng php lit k, ch trong mt cu vn, tc gi miu t
c hnh dng tiu tu ng thng ca ng lo n my vi tt
c "c nghip" m ng em theo bn mnh. Theo dng lit k,
hnh nh ca ng lo hin ln c th bao nhiu, ni xt xa ca
ngi c cng tng ln by nhiu. Nh vy, php lit k khng
ch gip nh vn c th ho i tng m cn khi gi c s
ng cm ca ngi c i vi hin thc c miu t. Lit k
c chc nng tu t kh a dng trong li vn ngh thut. Lit k
c th c s dng nh l mt phng tin bnh gi ch quan
cc s vt hin tng, c th c s dng vi gi tr biu cm
c bit. Khng t trng hp, cc yu t lit k trong vn
Nguyn Hng t c gi tr tu t . y l nhng cu vn
miu t ting so ca Sn vt ln trong tri giam: "Ting so ct
ln
(1)
. Bay bng, lng lng, trong sut, du ngt, ng nh, m ru,
m say, thm ngt
(2)
"(Thi k en ti). Xt v cu to ng php,
cc yu t lit k trong cu (2) kt hp thnh mt cm tnh t c
quan h ng lp gi vai tr v t trong mt cu c bit. Xt v
gi tr tu t, cc tnh t c nt ngha cc cp c lit k th
hin tnh cm ngng m, say m ca nh vn i vi nhn vt
180
ng yu qu. y, cng nh php lit k, li vn Nguyn
Hng trn y cm hng lng mn, khng phi cht lng mnh
du dng bay bng nh trong li th Ting so Thin thai ca
Th L. N gn hn vi cm hng lng mn ho hng ct ln t
Bi ca chim bo bo ca Mc-xim Goc-ki. Xt v hiu qu tip
nhn, cch din t ca tc gi cng to nn mt "khoi cm
thm m" ngi c v ngh thut s dng ngn t. Nguyn
Hng khai thc mc cao nht cc t gn ngha, phi hp
hi ho m vc cao thp gi ln cc cung bc m thanh trm
bng ca ting so. Cu vn khng khun vo kt cu ch - v
thng thng nhng vn t c ni dung thng bo v c gi
tr biu cm cao.
ip ng trong vn Nguyn Hng thng c m rng
phm vi bao trm c on vn. Mt trong nhng trng hp
l on vn th hin ni xt xa, tic nui ca Nguyn Hng thi
th b, v cnh nh sa st, khng cn c n trng na: "i!
Nhng mi ngi rng, nhng ca knh, nhng bn lim, nhng
bn rc r, nhng bng en, nhng thc g, nhng bi rm
bt, r gai gc um tm, nhng gc bng, gc su qu nh
nhng cy trong vn a ng. i! Nhng "trong m g p
bng sen", "Ai bo chn tru l kh"... "m qua ra ng b ao,
trng c c ln trng sao sao m". Vnh bit ngi, xin vnh vit
ngi" (Bc ng vit vn).
Trong trch on trn t i v du chm cm (!) lp li v
tr m u cc cu mang li cho on vn ging iu tha
thit. Mi ln t "nhng" c lp li tip theo u i km hng
lot cc t ng lit k cc vt thn thuc trong lp hc,
nhng bi hc su lng, nhng nh th nh vn ni ting, nhng
nhn vt lch s lng ly gi li bao k nim v mi trng tui
181
th. Chng cun cun tr v trong k c ca nh vn. Hin
tng "bo ho cm xc" cng vi li din t trng ip v lit
k lin tc khin on vn mang nhp iu, tit tu v cm xc
th rt r. Nghin cu Ngn ng th, Nguyn Phan Cnh rt
ra kt lun: "Trong vn xui, lp li l iu ti k (...), y th m,
chnh ci iu vn xui rt k y li l th php lm vic ca th,
trong th, tnh tng ng ca cc n v ngn ng li c
dng xy dng cc thng bo" [29;tr53]. Vit on vn trn
y, Nguyn Hng khng nhm phn nh hot ng ca nh
trng m nhm biu hin cm xc v n. Xt mc ch , c
th thy Nguyn Hng chn c cch th hin c bit n
tng. on vn ging nh mt bi th vn xui bi hi nhng
k nim ca thi cp sch n trng v ni ng t ca mt
cuc i sm tht hc. ip ng kt hp vi lit k mang li
cht tr tnh nng m cho li vn.
S dng ip t, ip ng v php lit k khng phi ring
Nguyn Hng. Nhiu nh vn cng rt thnh cng v vic ny.
Nam Cao dng ip ng v lit k th hin tnh trng ti t
trong hon cnh sng qu mc cha ng ca con ngi. ng t
thng cu con anh Chut nut cho cm: "N nhm mt, dui
c, c nut cho tri" (Ngho). Cc ng tc c lit k trong
b phn v ng ca cu hin ln hnh nh mt a tr phi c
gng ht sc "lm no" bng ming cho cm ng ngt kh s
n mc nh sp tt th. V Trng Phng dng cc yu t lit
k phi trn b mt u ho rm: "Qun i, qun ng, qun
ra ph, qun nh..."; ri "H ngc, h tay, h i..." (S ).
V Nguyn Hng cng ng gp vo thnh cng chung .
S dng rng ri ip t, ip ng v php lit k, nh vn c
iu kin i su miu t, phn nh bc tranh i sng vi tt c
182
s ngn ngang b bn v chn thc, sinh ng ca n, m rng
kh nng biu hin, thng bo ca cu. Bn cnh , ng cng
c iu kin ni "cho ", "cho tho" nhng tnh cm cht cha
trong lng, th hin nhng t sng cm xc mnh lit, dn dp.
y cng l nguyn nhn trc tip khin cho cu vn Nguyn
Hng thng di, cu trc tng tng lp lp Khun kh cu vn
ngn khng cha ni dng cm xc, suy ngh tun tro o t ca
ng.
Nh nghin cu Phong L nhn thy ngi bt Nguyn
Hng c kh nng "to dng mt th khng kh ring, mt th
m thanh v mu sc ring cho nhng cnh i lun lun tr i
tr li trn cc trang vit ca ng. l nhng ng, nhng hm,
nhng x xnh, nhng ch len lch, chui rc, ni kim sng sinh
hot, n ng, ngh ngi lm lng, ch i, gp g, hn h, hi
vng ca nhng ngi ngho, ni lm thnh b mt di y x
hi ca sinh hot thnh th; n nh mt s t ng, li nh ch
xoy ht ca mi th rc bn; ni con ngi b tc ht lch s
ch cn li mt ci tn ring xu x, trn tri trong s tn
ng mong manh ca cuc sng hng ngy"; ng thi "Nguyn
Hng c th khai trin m cho thy l bit bao l phong ph,
l chng cht v dn nn c mt th gii va y mu thun,
ngang tri va giu v p v cht th trong cc cnh i v tnh
ngi" [75]. Cc phng tin t ng, c php Nguyn Hng s
dng gp phn c bn lm nn du n c bit , ngi
ta d dng nhn din ng trong rt nhiu gng mt ca vn
chng hin ai Vit Nam.
183
Li kt___________________________________________
1. Nguyn Hng tri qua mt cuc i sng to gian kh.
T mt thn phn ngho kh, bt hnh, ng tm c ngha
tn ti ca mnh bng s cao qu trong sch ca vn chng. T
cuc i vt v lam l i vo trang vit, vi Nguyn Hng, cng
l con ng t ct bi lm n lnh a thing ling. Trn i,
nh vn i - v trn con ng y. ng vit sng v sng
vit. Cuc hnh trnh bn b trong say m v gian kh ghi
khc li bng hng ngn trang vit tm huyt. Mi trang u c
m hi, mu thm v tr no ngi cm bt. Ch ng trong
cuc i v c im, c tnh Nguyn Hng nh hng su
sc n ton b sng tc trong c li vn ngh thut. T
mnh t cn lao, Nguyn Hng bc vo i vn m hnh
trang ban u l mn "n lng" su nng vi nhng ngi cng
kh. nh sng ca ng, ca cch mng gip nh vn cng vng
bc trn con ng ngh thut ng chn. T , Nguyn
Hng xc nh c quan im sng tc ng n, tin b:
vit cm thng, bnh vc nhng con ngi cng kh trong x
hi c, bc l mm tin vo phm cht tt p ca h, bc l
nim kht khao vn ti nh sng ca l tng cao p. Vit vn
vi ng cng l by t nhng cm xc ro rc ca mt tm
hn nng nhit si ni, di do cm xc, chan cha yu thng.
V vy, nghin cu li vn ngh thut Nguyn Hng, chng ti
quan tm tt c cc yu t phi thuc. T , khng nh s
thng nht gia li vn ngh thut vi t tng ngh thut v
phong cch nh vn. cng l nguyn tc nghin cu li vn
ngh thut ni chung.
2. Vn tc l ngi. iu lun ng v cng rt ng vi
Nguyn Hng. Li vn ngh thut c th ho t tng ngh
184
thut, cm hng ch o mc ch sng tc v c tnh sng to
ca nh vn.
2.1 . Nguyn Hng tm n nhng phng thc t chc li
vn ph hp miu t su sc bc tranh hin thc v biu l
c nhiu nht nhng cm xc cht cha trong lng. Li vn
ngh thut ca ng c t chc theo hai phng thc c bn:
phng thc c th ho tng tn, t m, chi tit i tng phn
nh v phng thc bc l trc tip nhng trng thi cm xc
mnh. Cc phng thc bc l r trong cu trc v cc
phng thc biu t ca li vn.
c th ho tng tn, t m, chi tit i tng phn nh,
Nguyn Hng s dng ch yu li vn t s v miu t vi
dung lng ln (nhiu b, di tp), m rng khun kh on
vn, cu vn, a vo li vn nhiu t ng mang tnh c th,
trc quan, giu hnh tng. Nh Nguyn Hng c c
nhng trang vn ngn ngn cht liu i sng vi nhng bc
tranh hin thc b bn, phong ph, c b rng v chiu su, c
tm khi qut v nhng chi tit nh nht. c bit, ng lm
sng dy trc mt ngi c mng hin thc v nhng ngi
cng kh m cho n nay cha c tc gi no am hiu tng tn
v miu t su sc n nh vy.
bc l trc tip ni xt thng i vi nhng ngi cng
kh, Nguyn Hng s dng nhiu t ng mang nt ngha xt
thng, tp trung cc phng tin ngn t ti hin nhng
thm cnh ng thng, li vn c nhiu on tr tnh ngoi
thng thit. Gii to nim say m tin tng mnh lit, Nguyn
Hng tm n cc phng tin t ng c php cc t trng thi
say m, si ni, phn chn v nhng hnh nh tuyt vi ti
sng, trn y nim vui. Nh vn hay dng cu khng nh trong
185
cc on k v tnh hung th thch khng nh nim tin i
vi con ngi. Nhng li tr tnh ngoi nh men say, nh la
bc mang li cho li vn ngh thut Nguyn Hng cht tr
tnh lng mn bay bng. Nguyn tc t chc li vn ngh thut
gn lin vi phong cch hin thc giu cht lng mn ca ng.
2.2. Trong cc thnh phn c bn ca li vn ngh thut
Nguyn Hng, li trn thut chim t l ln nht, trong u
th thuc v li trn thut nhn vt ho, li ngi trn thut
lun c xu hng nhp cm vo li nhn vt, thm nhun suy
ngh, cm xc ca lul(ul vt. S ho nhp cc im nhn dn
n xu hng xo nho khong cch trong li trn thut, ng
nht thi , tnh cm v cch nh gi gia cc i tng, tt
c u chu s chi phi su sc bi "trng nhn" ca tc gi. V
vy, li vn ngh thut Nguyn Hng c bn l li n thanh,
ging tc gi trm ln, ln t ging nhn vt. Li trn thut ca
ng khng nng v phn tch, trit l m nghing v miu t v
bc l cm xc. c sc nht l t ct bi v nh sng. Li vn
t ct bi v nh sng l im sng thm m c gi tr c o
trong li vn ngh thut Nguyn Hng.
Nguyn Hng khng c s trng xy dng nhng li i
thoi sc so, kh nng c bit ho ting ni nhn vt cha cao.
Hin tng i thoi mang tnh cht c thoi ph bin tt c
cc loi nhn vt. Thnh cng ca nh vn l li i thoi ca
cc nhn vt thuc gii lu manh hoc tng lp lao ng vi
ging iu v ngn ng kh sinh ng.
Li c thoi ni tm nhn vt c nh vn trin khai vi
nhiu kiu dng phong ph, gn lin vi nhng trng thi tinh
thn cng thng d di ca nhn vt. Xc ng nht l nhng
on c thoi ni tm biu hin tnh mu t, tnh ph t v o
186
l lm ngi. Li c thoi ni tm thng bc l trc tip cm
xc, tm trng, mang li cho li vn sc thi tr tnh m nt.
2.3. Nguyn Hng to nn mt h thng t ng, c php
mang tnh c trng, c gi tr phong cch, to hiu qu thm m
cho li vn: ting lng, t ng tn gio, t ng ni v cc ngh
nghip nng nhc, vt v lam l. Trong nn vn hc Vit Nam
hin i, Nguyn Hng thuc s nhng nh vn u tin s
dng thnh cng cc lp t ng vo li vn ngh thut Nh
vn c thm phng tin ngn t c dng phn nh hin
thc v bc l nim cm thng, trn trng nhng ngi cng
kh. S dng m c t ly, thn t, h ng, t ng miu t
cm gic cc mnh, kiu cu di chng cht ip t, ip ng
v cc yu t lit k, li vn dn dp cu cm thn, cu hi tu
t, tc gi va c th ho i tng, va th hin trc tip thi
vi hin thc v hiu qu nht l bc l trng thi si ni,
mnh lit ca cm xc. Bng bn lnh ngh thut vng vng v
nim say m sng to, Nguyn Hng lm giu thm kho tng
ngn ng vn hc dn tc, a ngn ng i sng vo vn hc
v m rng kh nng hot ng ca chng; ng gp tch cc
vo s pht trin ca ngn ng vn hc nc nh.
3. Vi tri tim giu tnh thng v tm hn di do cm
xc, con ngi Nguyn Hng c l hp vi th hn nhng ng
li dn sc lc v tm huyt vo tiu thuyt. Nguyn Hng
vit tiu thuyt bng tm hn v ngn ng biu cm ca th. v
lm th bng ngi bt quen vit tiu thuyt Trong li vn
ngh thut ca ng, cht th v cht vn xui lun c xu hng
"xm ln" nhau. Khi mc giao thoa ph hp, Nguyn Hng
c c nhng trang vn hp dn, c o, va giu gi tr hin
thc va m cht tr tnh lng mn.
187
Tuc-gh-nhp tng khng nh: "Ci quan trng trong mt
ti nng vn hc l ting ni ring ca mnh". Trn tinh thn y,
di sn vn hc Nguyn Hng li c mt gi tr bn vng. Nh
vn mang n cho nn vn hc ca chng ta nhng trang vn
chan cha tnh ngi, cun cun dng tro cm xc, ngp trn
nng gi, bn b sc sng; i lp m thng nht gia cc mt:
ct bi v nh sng, xt thng v tin tng, hin thc v lng
mn... Mc d thnh cng khng ng u gia cc tc phm,
gia cc b phn trong cu trc li vn nhng trang vit ca
Nguyn Hng l thnh qu ln lao ca cuc i n lc sng to,
kt tinh nhng g cao qu nht nh vn dng tng cho i, xng
ng c gn gi, trn trng.
nh gi cao nhit tm sng to v cng lao ca Nguyn
Hng vi nhn dn, t nc v vn hc, Chnh ph truy tng
ng Gii thng H Ch Minh v Vn hc ngh thut. Gii ngh
s v chn dung Nguyn Hng, dng tng Nguyn Hng t
cnh tng Vn Cao Trng Vn ho ngh thut Hai Phng.
Tn Nguyn Hng tr thnh tn ng ph Hi Phng, H
Ni, Thnh ph H Ch Minh, tn Trng Ph thng trung hc
c s x Quang Tin, huyn Tn Yn, tnh Bc Giang, ni ng
gn b v yn ngh vnh hng. Nhng sng to ngh thut ca
nh vn c lu li trong cc cun T in Vn hc, T in
thnh ng ting Vit, T in t ly, c a vo sch gio
khoa, gio trnh vn hc. Tc phm ca Nguyn Hng c
dch ra ting Nga. ting Sla-v, c gii thiu vi bn c
Php. Nhng tin chc rng, cn c mt ni hnh nh Nguyn
Hng cng nhng li vn c la lng v nc mt ca ng mi
mi c trn trng, l tm hn v tri tim ngi c.
188
TI LIU THAM KHO

A. Tc phm ca Nguyn Hng
1. Nguyn Hng (1938), B v, NXB i Nay, H Ni.
2. Nguyn Hng (1940), Nhng ngy th u, NXB i Nay,
H Ni:
3. Nguyn Hng (1940), By Hu, NXB Tn Dn, H Ni.
4. Nguyn Hng (1942), Cuc sng, NXB Tn Dn, H Ni.
5. Nguyn Hng (1943), Qun Ni, NXB Tn Dn, H Ni
(NXB Hi Phng ti bn nm 1993).
6. Nguyn Hng (1943), Hi th tn, NXB Thi i, H Ni.
7. Nguyn Hng (1943), Qua nhng mn ti, NXB Tn Dn,
H Ni.
8. Nguyn Hng (1943), Hai dng sa, NXB Hn Mc, H
Ni.
9. Nguyn Hng (1944), Vc thm, NXB Anh Hoa, H Ni.
10. Nguyn Hng (1945), Ngn la, NXB Mi, H Ni.
12. Nguyn Hng (1946), a ngc, Hi Vn ho cu quc
Vit Nam.
13. Nguyn Hng (1951), m gii phng, Hi Vn ngh Vit
Nam, H Ni.
14. Nguyn Hng (1960), Tri xanh (tp th), NXB Vn hc,
H Ni.
15. Nguyn Hng (1961), Sng gm, NXB Vn hc, H Ni.
16. Nguyn Hng (1963), Sc sng ca ngi bt, NXB Vn
hc, H Ni.
189
17. Nguyn Hng (1968), Cn bo n, NXB Vn hc, H
Ni (ti bn 1993).
18. Nguyn Hng (1970), Bc ng vit vn, NXB Vn hc,
H Ni.
19. Nguyn Hng (1973), Mt tui th vn, NXB Kim ng,
H Ni.
20. Nguyn Hng (1973), Sng nt qu hng (tp th), NXB
Lao ng, H Ni.
21. Nguyn Hng (1976), Thi k en ti, NXB Vn hc.
22. Nguyn Hng (1976), Khi a con ra i, NXB Vn hc,
H Ni.
23. Nguyn Hng (1978), Nhng nhn vt y sng vi ti,
NXB Tc phm mi, H Ni.
24. Nguyn Hng (1981), Th nh n nc, Hi Vn hc ngh
thut H Bc.
25. Nguyn Hng (1993), Ni rng Yn Th, Hi Vn hc ngh
thut H Bc.
26. Nguyn Hng (2000), Tuyn tp Nguyn Hng, tp 1 ,
NXB Vn hc, H Ni (in ln th 4).
27. Nguyn Hng (2000), Tuyn tp Nguyn Hng, tp 2, NXB
Vn hc, H Ni (in ln th 4).
28. Nguyn Hng (2000), Tuyn tp Nguyn Hng, tp 3, NXB
Vn hc, H Ni (in ln th 4)
B. Cc ti liu tham kho khc
29. Nguyn Bch An (1996), V phong cch lng mn ca tiu
thuyt Ca bin ca nh vn Nguyn Hng, Lun vn Thc
s khoa hc Ng Vn, i hc S phm H Ni.
190
30. Nguyn Phan Cnh (2001), Ngn ng th, NXB Vn ho
Thng tin.
31. nh Cao (1998), "Sng to v ngn t", Bo Vn ngh tr
(20)
32. Hu Chu (1981), T vng ng ngha ting Vit, NXB
gio dc, H Ni.
33. Nguyn Minh Chu (2001), "V cng thng tic nh vn
Nguyn Hng", Nguyn Hng v tc gi v tc phm, NXB
Gio dc, H Ni (in ln u trn vn ngh qun i
7/1982). 34. Nguyn Minh Chu (1994), Trang giy trc
n, NXB Khoa hc x hi.
35. n Th Vn Chi (1998), c thoi ni tm trong tiu thuyt
Ca bin ca Nguyn Hng, Lun vn Thc s Ng vn, i
hc S phm H Ni.
36. Trng Chnh (1939), "B v", Di mt ti, NXB Thu
K, H Ni.
37. Phan C (1969), "Nhng bc tin mi v tiu thuyt
ca Nguyn Hng sau Cch mng thng Tm", Tp ch Vn
hc (3).
38. Phan C (1979), "Tiu thuyt Ca bin ca Nguyn
Hng", Tp ch Vn hc (5).
39. Phan C (2000), "Li gii thiu", Tuyn tp Nguyn
Hng, tp I, NXBVH, H Ni (ti bn ln th t, in ln u
1983).
40. Nguyn Khoa im (1988), "Knh tng nh vn Nguyn
Hng", Nguyn Hng con ngi v s nghip, NXB Hi
Phng.
191
41. Nguyn ng ip (2001), "c sc hi k Nguyn Hng",
Nguyn Hng v tc gi v tc phm, NXBGD, H Ni (
in trong Nguyn Hng ct bi v nh sng, NXB Hi nh
vn, 1992).
42. H Minh c (2001 ), "Nguyn Hng nh vn ca nhng
kht vng sng". Tp ch Vn hc (9).
43. Trnh Hoi Giang (1998), "Qua ph Nguyn Hng", Tp
ch Vn hc v Tui tr, (31).
44. Nhiu tc gi (1992), Nguyn Hng ct bt v nh sng,
NXB Hi nh vn H Ni.
45. Nhiu tc gi (1992), T in thut ng vn hc, NXB
Gio dc, H Ni.
46. Nhiu tc gi (1996), T in gii thch thut ng ngn
ng hc, NXB Gio dc, H Ni.
47. Nhiu tc gi (1997), L lun vn hc (Phng Lu Ch
bin) NXB Gio dc.
48. Nhiu tc gi (1997), T in biu tng vn ha th gii,
NXB Nng.
49. Nhiu tc gi (1997), T in ting Vit, NXB Nng.
50. Nhiu tc gi (2001 ), Nguyn Hng v tc gi v tc
phm, NXB Gio dc, H Ni.
51. Nhiu tc gi (2002), L lun vn hc, tp I, NXB i hc
S phm, H Ni.
52. G.V.Pospelov (1985), Dn lun nghin cu vn hc, tp II,
NXB Gio dc, H Ni.
53. Hong Vn Hnh 1985, T ly trong ting Vit, NXB Khoa
hc x hi, H Ni.
192
54. Hong Vn Hnh (ch bin) (1995), T in t ly ting
Vit, NXB Gio dc. H Ni.
55. Nguyn Vn Hnh, Hunh Nh Phng (1999), L lun
vn hc vn v suy ngh, NXB Gio dc, H Ni.
56. Nguyn Vn Ho (1985), S th hin con ngi trong tc
phm ca Nguyn Hng trc Cch mng thng Tm, Lun
vn Thc s Ng vn, i hc S phm H Ni.
57. H-ghen (1999), M hc, tp I, NXB vn hc, H Ni.
58. Bi Hin (2001), "Nh mt ng nghip", Nguyn Hng v
tc gia v tc phm, NXB Gio dc, H Ni.
59. T Hoi (1958), Mi nm, NXB Hi Nh vn, H Ni.
60. Nguyn Trng Hon (2001), "Trong lng m, lng kht
khao bt dit ca tnh mu t", Tp ch Vn hc v Tui tr
(12). 61. Bch Vn Hp (2000), Nguyn Hng nhng tc
phm tiu biu trc1945, NXB Gio dc, H Ni.
62. Bch Vn Hp (2002), "Ging iu trn thut v cu trc
li vn ca Nguyn Hng", Tp ch Ngn ng v i sng
(II). 63. Bch Vn Hp (2002), c im phong cch ngh
thut ca Nguyn Hng, Lun n Tin s Ng vn, i hc
S phm Thnh ph H Ch Minh.
64. Bi Vn Hu (2000), Gio trnh tm l hc, i hc Quc
gia H Ni.
65. on Trng Huy (2003), Nguyn Hng - " Ngi ca t",
Tuyn tp mi nm Tp ch Vn hc v Tui tr, NXB
Gio dc.
66. I.U.M.Lotman (1970), Cu trc vn bn ngh thut, NXB
Ngh thut Mt-xc-va.
193
67. Nguyn Vn Khang (2001), Ting lng Vit Nam, NXB
Khoa hc x hi, H Ni.
68. Nguyn Honh Khung (1983), T in vn hc, tp 1, NXB
Khoa hc x hi, H Ni.
69. Nguyn Honh Khung (1984), T in vn hc, tp 2, NXB
Khoa hc x hi, H Ni.
70. Nguyn Thanh Kim (1988), "V Hi Phng nh nh vn
Nguyn Hng", Nguyn Hng con ngi v s nghip,
NXB Hi Phng.
71. inh Trng Lc (1995), 99 phng tin v bin php tu t
ting Vit, NXB Gio dc, H Ni.
72. Nguyn Lai (1996), Ngn ng vi sng to v tip nhn
vn hc, NXB Gio dc, H Ni.
73. Thch Lam (1998), "Thay li ta", Nguyn Hng con
ngi v s nghip, NXB Hi Phng (Li gii thiu Nhng
ngy th u trong ln u xut bn, 1940).
74. Thch Lam (2001), "Rt nhiu ha hn", Nguyn Hng v
tc gi v tc phm, NXB Gio dc. (Trch nhn xt v cc
tiu thuyt phng s c gii thng ca T lc vn on,
Thch Lam vit nm 1938)
75. Kim Ln (1992),"Mt nh vn", Nguyn Hng ct bi v
nh sng, Nh xut bn Hi nh vn, H Ni.
76. Phong L (2001), "Ngi v vn Nguyn Hng", Mt s
gng mt vn chng hc thut Vit Nam hin i, NXB
Gio dc, H Ni. (Vit nhn 80 nm ngy sinh Nguyn
Hng).
77. Nguyn Vn Long (1983), "Ca bin", T in vn hc, tp
194
I, NXB Khoa hc x hi, H Ni.
78. Nguyn Vn Long (2001), Tip cn v nh gi vn hc
Vit Nam sau Cch mng thng Tm, NXB Gio dc.
79. L Lu (2001), "Vi nh vn Nguyn Hng", Nguyn
Hng v tc gia v tc phm, NXB Gio dc, H Ni.
80. M.B.Khrapchen c (1978), C tnh sng to ca nh vn
v s pht trin vn hc, NXB Tc phm mi, H Ni 81.
Nguyn ng Mnh (1978), "Nguyn Hng", Gio trnh
Lch s vn hc Vit Nam 1930 - I945, phn II, NXBGD.
82. Nguyn ng Mnh (1982), "Thng tic nh vn
Nguyn Hng", Bo Nhn dn (ngy 14/5).
83. Nguyn ng Mnh (2001), "Nguyn Hng con ngi v
s nghip", Nguyn Hng v tc gi v tc phm, NXBGD,
H Ni. (in ln u trong cun Nguyn Hng con ngi v
s nghip, NXB Hi Phng, 1998).
84. Nguyn ng Mnh (2001), "c Ca bin ngh v
Nguyn Hng v tiu thuyt", Nguyn Hng v tc gia v
tc phm, NXB Gio dc, H Ni.
85. Nguyn ng Mnh (2002), Con ng i vo th gii
ngh thut ca nh vn, NXB Gio dc (ti bn).
86. Phan Hoi Nam (2002), "Th bn v ting lng tiu thuyt
B v ca nh vn Nguyn Hng", Tp ch Vn hc v Tui
tr, 87. Chu Nga (1971), "c li mt s tc phm ca
Nguyn Hng", Vn hc, (6), H Ni.
88. Chu Nga (1977), "Nguyn Hng v qu trnh sng tc ca
anh", Tc gi vn xui Vit Nam hin i, NXB Khoa hc
x hi.
89. Vng Tr Nhn (2001), "Mt cuc i sng to trong au
195
kh Nguyn Hng v tc gia v tc phm, NXB Gio dc.
90. Nhi (1988), "Nh vn Nguyn Hng", Nguyn Hng con
ngi v s nghip, NXB Hi Phng.
91 . Kim Oanh (2000), "Tnh mu t tn gio thing ling
cu ri tm hn", Tp ch Vn hc v Tui tr, (48).
92. V Ngc Phan (2001), "Nguyn Hng", Nguyn Hng v
tc gia v tc phm, NXB Gio dc, H Ni. (In ln u
trong Nh vn hin i, NXB Tn Dn, 1942).
93. Nh Phong (2001), "Sng gm, mt tc phm ni v ni
thng kh ca con ngi trong x hi c", Nguyn Hng v
tc gia v tc phm, NXB Gio dc, H Ni (in ln u trn
Tp ch Vn ngh 9 - 1962).
94. Trng Quy (1938), "B v v Gia nh", Bo Ngy nay, (s
12619). Tr 8.
95. Hu Qunh (1979), C s ngn ng hc, NXB Gio dc,
H.
96. Th Sinh (1988), "Vi Nguyn Hng", Nguyn Hng con
ngi v s nghip, NXB Hi Phng.
97. Chu Vn Sn (1988), "Th ca mt nh tiu thuyt",
Nguyn Hng con ngi v s nghip, NXB Hi Phng.
98. Trn ng Suyn (2002), Nh vn, hin thc i sng v
c tnh sng to, NXB Vn hc. H Ni.
99. Trn ng Suyn (2002) "V hon cnh ra i ca tc
phm vn hc", Tp ch Vn hc, (9).
100. Trn nh S (2000), "c thoi ni tm v cu trc t s
ca truyn Kiu", Tp ch Vn hc, (12).
101. Dng Th Tn (1994), Phong cch ngh thut ca
196
Nguyn Hng trong tiu thuyt "Ca bin" Lun vn Thc s
Ng Vn, i hc S phm, H Ni.
102. Nguyn Vn Thnh (2003), Ting Vit hin i, NXB
Khoa hc x hi, H Ni.
103. Linh Thi (2001), "Git l ln v on tu ch", Nguyn
Hng v tc gia v tc phm, NXB Gio dc, H Ni. (
in trong Nguyn Hng ct bi v nh sng, NXB Hi nh
vn 1992).
104. C nh T (1982), Phong cch hc Ting Vit, NXB
Gio dc, H Ni.
105. Nguyn Tun (2001), "Con ngi Nguyn Hng", Tuyn
tp Nguyn Hng, tp I, NXB Vn hc. (In ln u trn Vn
ngh(11),1978).
197



Chu trch nhim xut bn :
Ch tch HQT kim Tng Gim c NG TRN I
Ph Tng Gim c kim Tng bin tp NGUYN QU THAO
Chu trch nhim ni dung:
Ph Tng Gim c kim Gim c NXBGD ti TP. H Ni
NGUYN XUN HO
Bin tp ni dung :
CAO HO BNH
Trnh by ba :
NGUYN MNH HNG
Ch bn v sa bn in :
HO BNH





N V LIN DOANH IN V PHT HNH :
TRUNG TM SCH KHUYN HC TI TP. H NI
LI VN NGH THUT NGUYN HNG
M s : PVK53B6
In 500 cun, kh 14,5 x 20,5 cm. Ti Cng ty C phn in Anh Vit
S ng k KHXB: 775 - 2006/ CXB/ 14 - 1792/GD.
In xong np lu chiu Qu IV nm 2006.
198
MC LC
Trang
Li gii thiu............................................................................... 3
Li ni u.................................................................................. 5
Chng mt
PHNG THC T CHC
LI VN NGH THUT CA NGUYN HNG

* C TH HO TRNG TN T M, CHI TIT I
TNG PHN NH13
I. T MC CH VIT PHN NH HIN THC B
BN, TH HIN VN SNG PHONG PH CA NH
VN... ................................................................................... 13
II. N PHNG THC C TH HO TNG TN, T
M, CHI TIT I TNG PHN NH TRONG LI
VN NGH THUT ........................................................... 17
* BC L TRC TIP NHNG TRNG THI CM XC
................................................................................................... 35
I - T MT TM HN NNG NHIT, SI NI, GIU
TNH THNG, D XC NG...................................... 35
II. N PHNG THC BC L TRC TIP NHNG
TRNG THI CM XC MNH TRONG LI VN ..... 40
Chng hai
CC THNH PHN C BN
TRONG LI VN NGH THUT CA NGUYN HNG

* LI TRN THUT............................................................... 67
I. U TH CA TRN THUT NHN VT HO......... 67
II. XU HNG XO NHO KHONG CCH TRONG
LI TRN THUT..74
III. MIU T CT BI V NH SNG, MNG C
SC NHT TRONG LI TRN THUT CA NGUYN
HNG................................................................................... 81
* LI I THOI NHN VT............................................ 107
I. I THOI PHN NH BN CHT X HI CA
NHN VT........................................................................ 108
199
II. I THOI MANG TNH CHT C THOI......... 115
* LI C THOI NI TM.............................................. 120
I. C THOI NI TM XUT HIN MC CAO,
A DNG TRONG ........................................................... 120
II. C THOI NI TM NG HIN VI TRNG
THI TM L CNG THNG, SOI THU TNH CNH
V TNH CCH NHN VT .......................................... 127

Chng ba
NHNG PHNG TIN C TRNG
CA LI VN NGH THUT NGUYN HNG

* Ting lng ............................................................................ 141
* T ng tn gio (C c gio) ............................................ 150
* T ng gn vi cc cng vic cc kh,lam l nng nhc.... 155
* T l ..................................................................................... 158
* Thn t, h ng, t ng, t ng biu th trng thi tt cng
ca hnh ng v cm xc...................................................... 168
* Cu vn di, li vn chng cht ip t, ip ng v cc yu
t lit k................................................................................... 171

* Li kt .................................................................................. 183
TI LIU THAM KHO....................................................... 188