‫جامعه حسابداران رسمي ايران‬

‫)‪(IACPA‬‬

‫حسابرسان و مبارزه با فساد مالي‬
‫‪Auditors & Anti-corruption‬‬

‫»‪ ...‬با فرستادن مأموران مخفي راستگو و باوفا‪ ،‬كارهاي كارگزاران را زير نظر بگير‪ ،‬زيرا بازرسي‬
‫پنهاني در كارشان‪ ،‬آنان را به رعايت امانت و نرمي با توده مردم وادار مي‌سازد‪ .‬با دقت بسيار‪،‬‬
‫مراقب اعوان و انصار خود باش! اگر يكي از آنان دست به خيانت كرد و مأموران مخفي تو آن را‬
‫تأييد كردند‪ ،‬بايد كه به آن اكتفا كني و بدون تأخير خيانتكار را كيفر دهي و آنچه از اموال در‬
‫اختيار دارد از او بازپس گيري‪ ،‬سپس وي را در مقام خواري و مذلت بنشان و داغ خيانت بر جبينش‬
‫بنه و طوق رسوايي بر گردنش بيفكن«‪.‬‬

‫حضرت علي(ع) فرازي از نامه ‪ 53‬به مالك اشتر‬

‫قربانت شوم الساعه كه در ايوان منزل با همشيره همايوني به شكستن لبه نان مشغولم خبر‬
‫موثقالدوله حاكم قم را كه به جرم رشاء و ارتشاء معزول كرده بودم به توصيه‬
‫‌‬
‫رسيد كه شاهزاده‬
‫عمه خود ابقاء فرموده و سخن هزل بر زبان رانده‌ايد‪ .‬فرستادم او را تحت‌الحفظ بتهران بياورند تا‬
‫اعليحضرت بدانند كه اداره امور مملكت با توصيه عمه و خاله نمي‌شود‪.‬‬
‫زياده جسارت است ‪ .‬تقي‬

‫نامه اميركبير به ناصرالدين شاه‬

‫درست همان طور كه نمي‌توان از چشيدن عسل يا زهري كه نوك زبان به آن آغشته مي‌شود‬
‫خودداري كرد‪ ،‬براي كسي كه با اعتبارات دولتي سروكار دارد‪ ،‬پرهيز از چشيدن ‌دست كم اندكي از‬
‫ثروت سلطان‪ ،‬امكان‌ناپذير است‪.‬‬

‫كائوتيل‪ ،‬ارتاشاسترا‬
‫دهه اول ميلدي‬
‫از آموزه‌هاي هندي‬

‫تعريف فساد‬
‫اصطلح فساد از ريشه لتين)‪ (rumpere‬به معني شكستن است به اين معنا كه در فساد چيزي مي‌شكند‬
‫ميشود كه ممكن است يك هنجار اخلقي يا قانوني يا حتي مقررات اداري باشد‪.‬‬
‫‌‬
‫يا نقض‬

‫فساد به عنوان پديده‌اي برخاسته از تلقي منافع بخشهاي عمومي و‬
‫خصوصي با يكديگر‪ ،‬حاصل رفتار منفعت‌جويانه كساني است كه نمايندگي‬
‫بخش عمومي را بر عهده دارند يا از قدرت و اختيارات دولتي برخوردارند و‬
‫از آن براي مقاصد شخصي‪ ،‬خانوادگي‪ ،‬يا گروهي اعم از انگيزه‌هاي كسب‬
‫ميكنند‪.‬‬
‫‌‬
‫فرصت‌هاي سياسي يا اقتصادي سوء استفاده‬

‫به عبارت ديگر »فساد مالي سوء استفاده از قدرت‪ ،‬امكانات‪ ،‬اختيار و‬
‫مناصب دولتي )عمومي( براي تأمين منافع شخصي‪ ،‬گروهي‪ ،‬حزبي‪ ،‬قومي‬
‫يا طبقه‌اي خاص است‪«.‬‬

‫تعريف ‪ =1‬نقض قوانين موجود براي تأمين منافع و سود شخصي‬
‫تعريف ‪) =2‬فرهنگ ‪ =(Webster‬پاداش نامشروع براي وادار كردن فرد به‬
‫تخلف از وظيفه‬
‫تعريف ‪) = 3‬بانك جهاني( = فساد‪ ،‬سوء استفاده از قدرت دولتي براي تأمين‬
‫منافع شخصي‬

‫انواع فساد‬
‫فساد اداري )ديوان‌سالري – بوروكراسي(‬
‫رشوه )جوهره اصلي فساد مالي(‬

‫ق و حساب – انعام – حق‌الزحمه – هزينه كارچاق‌كني – پول شيريني – پول چاي – اداي دين – حق‌السكوت – ه‬

‫اختلس ‪Embezzlement‬‬
‫برداشت يا سوء استفاده از منابع دولتي )عمومي( توسط اشخاصي كه مديريت اين منابع به آنها‬
‫سپرده شده است )خيانت در امانت(‬

‫رانت جوئي – رانت خواري ‪Rent- seeking‬‬
‫فساد در خريدها و قراردادها )حق كميسيون(‬
‫تقلب ‪Fraud‬‬
‫عاليرتبه دولتي ‪political comption‬‬
‫‌‬
‫فساد سياسي مقامات‬
‫• فساد ناشي از سياستگذاريها و تصميم‌گيري ‌ها‬
‫• سوء استفاده از موقعيت ‪) Stradding Favonitism‬نوعي از اختلس(‬
‫•‬
‫تبعيضگري‬
‫‌‬
‫•‬
‫تبارگماري )اوليگارشي فاميلي( ‪Nepotism‬‬
‫‌‬
‫•‬
‫قومگرايي ‪Cronyism‬‬
‫‌‬
‫• پارتي‌بازي ‪Patronage‬‬
‫• اخاذي )استفاده از زور‪ ،‬توسل به خشونت يا تهديد براي اخذ مال‬
‫حقسكوت(‬
‫‌‬
‫• مخارج دفع شر يا تأمين امنيت ‪Protection or Security money‬‬

‫عوامل موثر در ايجاد فساد‬
‫نقش دولت و ابزارهاي حكومتي‬
‫ماهيت نظام سياسي جامعه‬
‫دستگاه قضايي و نظارتي‬
‫ويژگيهاي خاص اجتماعي هر كشور‬
‫قانون و مقررات‪ ،‬امتيازات و اختيارات دولتي‬
‫ويژگيهاي خاص نظام مالياتي‬

‫سياستها و تصميم‌گيري‌هاي مربوط به هزينه‌هاي ملي و عمومي‬

‫زمينه‌ هاي بروز فساد مالي‬
‫عرفها‪ ،‬سنت‌هاي اداري‬
‫‌‬
‫نادرست‬

‫سطوح حقوق و مزاياي‬
‫كاركنان دولت‬

‫ضعف نظام قضايي و نظارتي‬

‫ضعف اركان نظارتي‬
‫درونسازماني‬
‫‌‬

‫شفاف نبودن قوانين و‬
‫مقررات‬

‫فقدان نظام تأمين اجتماعي‬
‫مناسب‬

‫فقدان امنيت شغلي كاركنان‬
‫دولت‬

‫ريشه‌ هاي فساد مالي‬
‫اقتصاد سايه‬

‫اقتصاد‬
‫زيرزميني‬
‫قاچاق‬
‫قاچاق مواد مخدر‬
‫قاچاق كال‬
‫قاچاق انسان‬

‫اقتصاد سايه عبارت از مجموعه فعاليتهاي اقتصادي چه در بخش توليدي چه در بخش‬
‫خدمات شهروندانني اسنت كنه كوشنش دارنند در خارج از مدار و چارچوب تعيين شده‬
‫اقتصاد رسمي به كسب درآمد بيشتر‪ ،‬نيازهاي خود را تأمين نمايند‪.‬‬
‫رشوهخواري – دزدي و حينف و مينل اموال عموم ي ب ه وسيله ارگانهاي‬
‫‌‬
‫رشوهدهني و‬
‫‌‬
‫دولت و كارمندان رده بالي دولت – فرار از پرداخت ماليات – نپوتيسم ) ‪ Nepotismus‬به‬
‫پارتيبازي و سوء استفاده از مقام و موقعيت شغلي( – توليد غيرمجاز – وجود‬
‫‌‬
‫معني‬
‫بازارهاي سياه براي كالهاي كمياب – معاملت ارزي ن تقلب‬

‫حجم فعاليتهاي اقتصاد سايه در كشورهاي مختلف نسبت به توليد ناخالص داخلي‬
‫ايالت متحده امريكا‬
‫‪ 10 -33‬درصد‬
‫استراليا‬
‫‪ 4‬درصد‬
‫روسيه‬
‫آلمان‬

‫‪-12‬‬

‫‪25‬درصد‬
‫‪25‬درصد‬

‫ايتاليا‬
‫‪ 10 -33‬درصد‬
‫ژاپن‬

‫‪ 4‬درصد‬

‫‪-15‬‬

‫بريتانيا‬
‫‪ 3 -15‬درصد‬

‫در حال حاضر كسري موازنه تجارت خارجي آمريكا معادل ‪ 500‬ميليارد دلر است كه گفته مي‌ شود‬
‫بدون »پول كثيف«‬
‫حسابهاي خارجي اقتصاد آمريكا بطور كلي ناتوان خواهد شد سطح زندگي سقوط خواهد كرد‪ ،‬دلر‬
‫مي شود‪،‬‬
‫‌‬
‫تضعيف‬
‫سرمايه موجود و منابع استقراض كاهش خواهد يافت و واشنگتن امپراطور جهان نخواهد بود‪.‬‬

‫‪‬‬
‫قاچاق انسان و‬
‫فحشا‬

‫تركيب درآمدي سرمايه‌ داري جنايي (فساد مالي)‬

‫رتهاي اعتباري )بيشتر در حوزه فعاليت تراياردهاي هنگ‌كنگي(‬

‫خانه‪ ،‬شرط‌بندي و لتاري )مسابقات فوتبال‪ ،‬بوكس‪ ،‬اسب‌دواني و ‪(...‬‬
‫فروش غيرقانوني اسلحه‬

‫ش مواد مخدر و مشروبات الكلي رقمي بين ‪ 120 -300‬ميليارد دلر در سال‬
‫‪‬‬
‫حضور در مناقصات بين‌المللي )حق‬
‫دللي(‬
‫ارتشاء و واسطه‌گري‬
‫سود سرمايه‌گذاريهاي قانوني‬
‫ترورهاي سازمان يافته‬

‫ا فروش محصولت غيرمجاز يا غيرقانوني مانند ديسكت‪ ،‬سي دي و فيلم‌هاي پورنوگراف‬
‫معاملت با ارز خارجي‬

‫يسم ‪ Nepotismus‬يعني پارتي‌بازي و سوء استفاده از مقام و موقعيت شغلي‬

‫وهدهي و رشوه‌خواهي )پورسانت و حق كميسيون‌هاي غيرقانوني(‬
‫‌‬

‫‪‬‬

‫ساير درآمدها‬

‫بازيگران اصلي اقتصاد زيرزميني‬

‫بنيادها و نهادهاي مالي – اقتصادي رانتي‬

‫شبكههاي بزرگ اعتباري خارج از كنترل دولت‬
‫‌‬
‫صندوقهاي قرض‌الحسنه‪ ،‬موسسات مالي – اعتباري غيرمجاز‬

‫موسسات غيرانتفاعي و باصطلح خيريه‬

‫گردانندگان بازارچه‌هاي مرزي‬

‫محتكران كه با پيش‌خريد كالهاي سهميه‌اي ناياب آن را به‬
‫قيمتهاي گزاف عرضه مي كنند‪.‬‬

‫خصوصيات و مختصات فساد مالي ‪ -‬اداري‬
‫جرمي درازمدت و مستمر‬

‫سود حاصل از آن نيز چرخه اقتصادي كشور را تحت‌الشعاع قرار‬
‫ميدهد‪.‬‬
‫‌‬

‫بهرهگيري از توانمنديهاي‬
‫‌‬
‫جرمي سازمان‌يافته‪ ،‬گروهي متشكل با‬
‫حاكميتي )تعدد مباشر(‬

‫فساد مالي دشمن نظام‬
‫ميباشد‪.‬‬
‫‌‬
‫شايسته‌سالري‬

‫گزينه‌ هاي فساد‬
‫مالي‬
‫‪‬‬

‫ارتشاء‬

‫‪‬‬

‫اختلس‬

‫‪‬‬

‫سوء استفاده از مناصب اداري‬

‫‪‬‬

‫استفاده از رانت‌هاي قدرت‬

‫‪‬‬

‫سوء استفاده جنسي‬

‫قاچاق )خدمات و كال‪ ،‬مواد مخدر‪ ،‬اسلحه‪ ،‬انسان(‬

‫آثار اجتماعي – اقتصادي فساد مالي‬

‫امنيت اقتصادي را كه پيش‌شرط فعاليت فعالن اقتصادي است‪ ،‬از بين مي‌برد‪.‬‬

‫ساد باعث افزايش فقر و محروميت مي‌شود‪.‬‬

‫د باعث از بين رفتن خلقيت‪ ،‬ابتكار‪ ،‬انگيزه كار و كارآفريني مي‌شود‪.‬‬

‫د حركت به سوي دموكراسي و اقتصاد بازار را كند يا متوقف مي‌كند‪.‬‬

‫قانونگريزي و حاكميت هرج و مرج در جامعه مي‌شود‪.‬‬
‫‌‬
‫اد باعث‬

‫كاهش يا اختلل در نقش حاكميتي دولت )تعهدات‪ ،‬اجراي قراردادها‪ ،‬حمايت از حقوق مالكيت و‬

‫وان دولت را در وضع مقررات كنترلي و نظارتي براي اصلح نقايص بازار از بين مي‌برد‪.‬‬

‫عث بدبيني مردم از حاكميت مي‌شود )زيرا مجريان قانون را شركاي جرم مي‌پندارند‪(.‬‬

‫فزايش فعاليتهاي زيرزميني )خاكستري و سياه(‬

‫ختلل در سرمايه‌گذاريهاي درازمدت داخلي و خارجي‬

‫‪‬‬

‫انحراف اولويت‌ها‬
‫نابودي شايسته‌سالري‬
‫افزايش هزينه مبادلت تجاري‬

‫فاصله طبقاتي را به شدت افزايش مي‌دهد‬

‫آمار غيررسمي فساد مالي در ايران‬

‫حجم سالنه قاچاق در كشور بين ‪ 3‬الي ‪ 5‬ميليارد دلر‬

‫فرار سالنه سرمايه حدود ‪ 2‬الي ‪ 3‬ميليارد دلر‬

‫گردش مالي مواد مخدر ‪ 5‬ميليارد دلر‬

‫حجم اختلس سالنه در شبكه بانكي و شركتهاي بزرگ دولتي يك ميليارد دلر‬

‫حق كميسيون معاملت دولتي با خارج )پورسانت( معادل ‪ 1‬تا ‪ 3‬درصد واردات كال‬
‫ميشود‪.‬‬
‫‌‬
‫برآورد‬
‫بر اساس يك برآورد غيردولتي بين ‪ 20‬تا ‪ 25‬درصد اعتبار سالنه بخش كشاورزي‬
‫توسط بازار تأمين مي‌شود‪.‬‬
‫فرار مغزها )بزرگترين ثروت اجتماعي(‬

‫توسعه اي حكمراني خوب »مبارزه با‬
‫‌‬
‫آثار‬
‫فساد«‬
‫بار مالي قانونگذاري ناچيز است‬
‫اميد به زندگي بال و درصد مرگ و مير نوزادان‬
‫بسيار كم‬
‫حق اظهارنظر و نظام پاسخگوئي بال‬
‫با سوادي و حاكميت قانون درصد بالئي دارد‬

‫سرمايه‌گذاري بيشتر )امنيت اجتماعي – اقتصادي(‬
‫درصد اشتغال بال و ميزان بيكاري درصد كمتري‬
‫دارد‬
‫فاصله طبقاتي كمتر و تعداد و درصد فقيران كم‬
‫خواهد شد‪.‬‬
‫تخصيص بهينه هزينه‌هاي عمومي و افزايش‬
‫درآمدهاي مالياتي‬
‫حقوق مدني شهروندان بيشتر‬
‫آزادي مطبوعات زيربناي نظام پاسخگويي‬

‫بين المللي قانوني فساد مالي‬
‫‌‬
‫پيشينه‬

‫كنفرانس‬
‫پالرمو‬
‫‪ - 1‬هنر دولنت متعاهدي اقدامات قانونگذاري و اقدامات ديگري كنه براي جرائنم جنائني تلقي‬
‫نمودن اعمال زير ضروري باشد‪ ،‬اتخاذ خواهد كرد وقتي كه به طور عمدي ارتكاب يابند‪:‬‬
‫الف( وعده‪ ،‬پيشنهاد يا دادن يك نفع ناروا به طور مستقيم يا غيرمستقيم به يك مأمور خدمات‬
‫يا نهادي ديگري به اين منظور ك ه اين مأمور نامبرده در‬
‫عمومي براي خود مأمور يا شخص ي ا‬
‫اعمال وظايف رسمي خودش كاري را انجام دهد يا از انجام كاري امتناع كند‪.‬‬
‫ب( درخواست يا پذيرش يك نفع ناروا توسط مأمور عمومي به طور مستقيم يا غيرمستقيم يا‬
‫توسط شخص يا نهاد ديگري به منظور اين كه مأمور نامبرده در اعمال وظايف رسمي خود‬
‫عملي را انجام دهد يا از انجام عملي خودداري كند‪.‬‬
‫‪ - 2‬هنر طرف متعاهدي اتخاذ چنينن اقدامات قانونگذاري و اقدامات ديگري را كه براي جرم‬
‫جنائني تلقني نمودن رفتار مذكور در بنند ‪ 1‬اينن ماده توسنط ينك مأمور عمومني خارجني يا‬
‫مسنتخدم بين‌المللني ضروري باشند؛ بررسني خواهند كرد‪ .‬همين‌طور هنر دولت متعاهدي‬
‫جرمانگاري اشكال ديگر فساد مالي را بررسي خواهد نمود‪.‬‬
‫‌‬
‫‪ - 3‬هر دولت متعاهدي اقدامات لزم را براي جرم‌انگاري مشاركت در ارتكاب فساد مالي و‬
‫معاونت در آن مطابق اين ماده اتخاذ خواهد كرد‪.‬‬
‫‪ - 4‬از نظربند ‪ 1‬اين ماده و ماده ‪ 9‬اين كنوانسيون »مأمور عمومي« به معني يك مأمور عمومي‬
‫ميدهد‪ .‬در اين مورد تعريف حقوق داخلي و‬
‫‌‬
‫يا يك شخصي است كه يك خدمت عمومي انجام‬
‫نحوة اجراي آن در حقوق كيفري دولت متعاهدي كه شخص در حيطة آن دولت انجام وظيفه‬
‫ميكند‪ ،‬ملك است‪.‬‬
‫‌‬

‫بافساد‬
‫نالمللي‪‬مبارزه‪ ‬‬
‫سهايبي ‌‬
‫‪‬‬
‫كنفران ‌‬
‫‪ ‬‬

‫‪1‬‬

‫آمريكا ‪1999‬‬

‫‪ ‬‬
‫‪2‬‬

‫هلند )لهه( ‪2001‬‬

‫‪  ‬‬
‫‪3‬‬

‫كره )سئول( ‪2003‬‬

‫‪   ‬‬
‫‪4‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪ ‬‬

‫برزيل ‪2005‬‬

‫اشخاص و نهادهاي مسئول در مبارزه ضد فساد مالي طبق توصيه برنامه عمل اتحاديه اروپا‬
‫مقام هاي دولتي‪ ،‬نمايندگان و افراد با نفوذ در انتخابات‬
‫‌‬
‫متصديان مشاغل حقوقي (دستگاه قضايي)‬

‫افراد داراي مشاغل آزاد نظير بازرگانان‬

‫روزنامه نگاران‬
‫‌‬

‫حسابرسان‬

‫بستر منابع مالي فاسد‬
‫فعاليتهاي بانكي به ويژه بانكهايي كه ماهيت حقوقي بين‌المللي داشته و نظارت و سرپرستي‬
‫بر آن دشوار باشد‪ -‬همكاري برخي مقامات بانكي با پول‌شويان )به ويژه در زمينه اوراق بهادار‬
‫‪.‬الكترونيكي(زمينه فساد را به سهولت امكانپذير مي‌كند‬
‫نهادهاي موازي نظام بانكي نظير موسسات مالي – اعتباري – صندوقهاي قرض‌الحسنه كه‬
‫‪.‬فعاليتهايي نظير سپرده‌گذاري و اعطاي وام انجام مي‌دهند‬
‫بازارهاي داد و ستد آتي با همكاري كارگزاران خريد و فروش سهام و اوراق مشاركت و قرضه‬

‫حضور در بخشهاي غيررسمي اقتصادي نظير فلزات گرانبها‪ ،‬معاملت نفتي – آثار هنري و‬
‫عتيقهجات‬
‫‌‬
‫‪.‬مناطق بهشت مالياتي – مناطق آزاد تجاري كه نظارتي بر آنها وجود ندارد‬

‫مراكز مذهبي كه داراي فعاليت اقتصادي هستند انجمن‌هاي خيريه و نظاير آنها‬
‫بنيادها و صندوقهاي تعاون خاص‬

‫در هنگام تعويض پول كشورها محمل مناسبي جهت تبديل پول كثيف به پول جديد به‌وجود‬
‫ميآيد‪ .‬به ويژه در اروپا زمان حاكميت يورو بسياري پولهاي كثيف تبديل شد‬
‫‌‬
‫‪.‬‬

‫راههاي پيشگيري از جرايم اقتصادي‬
‫(فساد مالي)‬
‫اصلح قوانين جزائي و قضايي به منظور مقابله با فساد‬

‫اقتدار دولت از طريق بكارگيري ساز و كارهاي مناسب مالي و مالياتي مثل ً هزينه و خطر مجازات و جرائم آنچنان باشد كه‬
‫انگيزه عاملن را كاهش دهد‪.‬‬

‫ساز و كار مناسب براي بازار پول و سرمايه فراهم شود تا نظارت عاليه بطوري كه مخل فعاليتهاي توليدي خدماتي نباشد‬
‫برقرار گردد‪.‬‬

‫كنترل فساد مالي – اداري در بخش دولتي‬

‫گسترش حسابرسي و بخش نظارت مالي بر فعاليتهاي اقتصادي بمنظور شفاف‌سازي اقتصاد و جلوگيري از گريز مالياتي‬

‫موانع اساسي مبارزه با فساد در ايران‬
‫فقدان نظام حكومتي مشخص در زمينه اعمال حاكميت دولت‬
‫نبود مديريت هماهنگ و واحد بين قواي سه‌گانه‬
‫سياسي شدن موضوع و حمايت سياسي از خلفكاران‬
‫عدم توجه به راه حل‌هاي پيشگيرانه و محدودشدن مبارزه به برخوردهاي مقطعي قضايي‬
‫فساد مالي در شركتهاي بزرگ جهان در سه سال گذشته‬
‫مخالفت خلفكاران‪ ،‬متضرران‪ ،‬ساده‌دلن و مغرضان‬
‫نفوذ عوامل فاسد در امر مبارزه با فساد )آي دزد آي دزد(‬
‫گسترش پديده تبارگماري در نظام اداري‪ ،‬مالي‪ ،‬سياسي كشور‬

‫وجود تفكر »روغنكاري چرخ« كه اعتقاد دارند فساد تا آنجا كه سطح معيشت افراد را تأمين كند به عنوان روغ‬
‫چرخ اقتصاد مناسب‬
‫و مبارزه با آن تا اين سطح نادرست است‪ .‬اين تفكر كه منسوب به »كاركردگرايان يا عمل‌گرايان« است‬
‫كشورهاي‬
‫آسياي جنوب شرقي الهام گرفته است‪.‬‬
‫ميدانند‪.‬‬
‫‌‬
‫وجود تفكري كه مبارزه جدي با فساد را باعث ناامني و فرار سرمايه‬

‫مدار مسئوليت حسابرسان‬
‫مسئوليت حرفه‌اي‬

‫مسئوليت قانوني‬
‫قانون تجارت )مواد ‪ 144‬تا‬
‫‪ (156‬مواد ‪129 -117‬‬

‫عدم اجراي كامل‬
‫قرارداد‬
‫اشتباهات ‪Errors‬‬
‫قانون مالياتهاي مستقيم ماده‬
‫خطاهاي سهوي در صورتهاي‬
‫‪272‬‬
‫مالي و مدارك حسابداري‬
‫تخلفات ‪irregularities‬‬
‫قانون محاسبات عمومي ماده‬
‫تحريفهاي عمدي در صورتهاي‬
‫‌‬
‫‪132‬‬
‫مالي كه اغلب با جعل مدارك‬
‫حسابداري همراه است‪.‬‬
‫ساير قوانين موضوعه‬
‫تعمد ‪Scienter‬‬
‫قصد فريب‪،‬‬
‫دستكاري‬
‫انگاري‪Negligence‬‬
‫‌‬
‫سهل‬
‫تخلف از وظيفه قانوني اعمال‬
‫كردن‪.‬‬
‫قصور ‪Gross‬‬
‫‪Negligence‬‬
‫توجهي به‬
‫تقلببي‌‬
‫كمال‬
‫‪Fraud‬‬
‫مسئوليتها‬
‫يك حقيقت با اهميت توسط‬
‫تحريف‬
‫ميداند مطلبش‬
‫‌‬
‫شخصي كه‬
‫حقيقت ندارد يا ارائه حقايق با‬
‫بيتوجهي نسبت به صحت يا‬
‫كمال ‌‬
‫فريبدادن ديگران‬
‫‌‬
‫سقم آن با قصد‬
‫و با اين نتيجه كه طرف مقابل زيان‬
‫معادل تقلب ‪Constructive Fraud‬‬
‫ببيند‪.‬‬
‫انجام دادن وظايفي كه نيازمند دقت بسيار زياد‬
‫است با چنان بي‌دقتي كه افرادي كه فكر مي‌كنند‬
‫كار با دقت لزم انجام شده است‪ ،‬گمراه شوند‪.‬‬
‫معادل تقلب‪ ،‬آگاهي از وجود تحريف در صورتهاي‬
‫‪.‬مالي ندارد‬

‫مسئوليت اجتماعي‬
‫رفاه اجتماعي‬
‫حفظ منافع يكسان سهامداران‬
‫سود موهوم‬
‫معاملت صوري‬
‫نظر باينكه ماليات منبع درآمد‬
‫دولت جهت تعديل و توزيع ثروت‬
‫است در اين رابطه حسابرس‬
‫هم مسئوليت قانوني دارد و هم‬
‫مسئوليت اجتماعي‪.‬‬

‫آثار فساد از ديدگاه حسابرسان‬
‫هرگونه فساد مالي به نوعي صورتهاي مالي را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد‪.‬‬

‫فساد مالي برخلف پول‌شويي كه تأثير در صورتهاي مالي ندارد يكي از اقلم ترازنامه يا سود‬
‫و زيان را تحت تأثير قرار مي‌دهد )حسابرسي مالي(‬

‫فساد مالي باعث خواهد شد كه عملكرد مديران و شركتها به درستي ارزيابي نشود‬
‫)حسابرسي عملكرد(‬
‫فساد مالي باعث خواهد شد كه درآمد مشمول ماليات به درستي مشخص نگردد )حسابرسي‬
‫مالياتي(‬
‫فساد مالي باعث خواهد شد كه حقوق برخي سهامداران به نفع برخي سهامداران ديگر ضايع‬
‫گردد )وظايف بازرس قانوني(‬
‫فساد مالي برخي حقوق اجتماعي شهروندان را مورد تعرض قرار مي‌دهد )مسئوليت اجتماعي‬
‫حسابرسان(‬
‫ميتواند استقل ل حسابرسان را نيز مخدوش سازد‬
‫‌‬
‫فساد مالي‬

‫عوامل موثر در فساد مالي از ديدگاه حسابرسان‬

‫فقدان كاركنان باتجربه‬
‫و صادق‬
‫تمايل شديد در استفاده از پول نقد‬
‫در معاملت‬
‫نهادينه شدن فساد و اختلس در اركان نظام‬

‫نبود يك ساز و كار حسابرسي مناسب داراي ضمانت‬
‫اجرايي‬
‫نبود بازرسان برجسته اقتصادي جهت نظارت بر فعاليت واحدها‬

‫فقدان نظام شايسته‌سالري در گزينش مقامات و كاركنان ارشد دولتي‬

‫نبود ضمانت اجرايي در زمينه ارائه اسناد و صورتهاي مالي توسط كليه واحدهاي تجاري‬

‫راهكارهاي اجرائي مبارزه با فساد مالي‬

‫تقويت عزم و اراده سياسي‬

‫تمركز بر روشهاي پيشگيري از فساد مالي‬

‫مشاركت مردم و نهادهاي مدني در زمينه‬
‫مبارزه با فساد‬

‫تمركز بر آموزش مستمر‬

‫اصلح محركهاي‬
‫‪+‬‬
‫‪A‬‬
‫ميزان پاسخگوئي‬
‫فساد مالي‬

‫‪+‬‬
‫‪D‬‬
‫آزادي عمل‬

‫‪Despotism + Accontability‬‬

‫‪+‬‬

‫‪M‬‬

‫=‬
‫انحصار‬

‫‪(Monopoly‬‬

‫=‬

‫‪C‬‬

‫‪)C‬‬

‫وظايف حسابرسان در مبارزه ضد فساد مالي‬
‫‪‬‬

‫بررسي معاملت مشكوك‬

‫شناسايي معاملتي كه اهداف رشوه‌خواري براي مقامات دولتي دارد‬

‫آموزشهاي كاربردي خاص براي مبارزه با فساد مالي‬

‫‪‬‬

‫كشف پرداختهاي نامشروع‬

‫روابط استخدامي افراد مشكوك كه ممكن است به آنها پرداخت صورت گيرد اما در شركت خدم‬
‫كام مشاورين‬

‫نمونه‌ هاي مبارزه با فساد مالي در صورتهاي مالي‬
‫كاهش غيرمترقبه حسابهاي دريافتني از طريق سوخت مطالبات و دريافت مطالبات خارج از صورتهاي‬
‫مالي‬
‫دريافت صورتحسابهاي غيرواقعي )‪ (over invoice‬و خروج پول از شركت و زد و بند مقامات با فروشندگان‬
‫واگذاري مناقصات بدون تشريفات مناقصه و يا با ترك مناقصه برخلف روشهاي مرسوم و متداول قانوني‬
‫و يا واگذاري مناقصات با زد و بند قبلي‬
‫تعديل مبلغ قراردادها حين انجام كار و يا پس از انجام كار به طوري كه مبلغ تعديل درصدي از كل كار را‬
‫تشكيل دهد و مثل ً مبلغ تعديل ‪ +‬مبلغ اوليه قرارداد از مبلغ پيشنهادي نفر دوم بيشتر شده باشد‬
‫خريد اجناس به قيمتي بيشتر از قيمت عادلنه بازار‬
‫فروش كال و خدمات به قيمتي كمتر از قيمت عادلنه بازار‬
‫واگذاري امكانات و منابع مالي شركت به ساير اشخاص غيرمرتبط با فعاليتهاي شركت‬
‫‪.‬پرداخت وجه از شركت به اشخاص يا نهادهايي كه در ارتباط با فعاليت شركت نمي‌باشند‬

‫خريد سهام به قيمت بال و بلفاصله يا مدت كمي بعد فروش آن به قيمت كمتر و يا بالعكس‬

‫‪.‬واگذاري امتياز فروش كال و يا اعطاي نمايندگي انحصاري به افراد خاص‬
‫نميشود و يا در تاريخ چك ‪ ،‬چك به حساب منظور‬
‫‌‬
‫معمول‌ ًچكهاي اينگونه نمايندگيها در موعد مقرر وصول‬
‫نميشود )استمهال انحصاري‬
‫‌‬
‫)‬

‫راهنماي موقتي حسابداران‬
‫(انتشارات انجمن حسابداران خبره انگلستان و ولز)‬
‫عمل جنايي عملي است كه در هر بخش از بريتانياي كبير جرم بوده يا در صورت وقوع در‬
‫بريتانياي كبير در آن جرم است‪.‬‬

‫اجتناب از ترديد‪ ،‬مال جنايي شامل موارد زير است )اما به هيچ وجه محدود به آنها نمي‌شود(‪:‬‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫عايدات فرار از ماليات‬

‫منافع حاصله از طريق عمليات يك كارتل‬

‫ب شده از طريق فساد و ارتشاء )شامل دريافت رشوه و مناف كسب شده از قرارداده حاصله از طريق ارتشا‬

‫به شكل هزينه‌هاي صرفه‌جويي شده( ناشي از قصور در اجابت الزام تحت نظارت كه در آن قصور‪ ،‬يك جرم ج‬

‫فساد مالی در شركتهای بزرگ جهان در سه سال گذشته‬

‫آنرون )آرتوراندرسن ‪(AA -‬‬

‫ورلد كام )‪(KPMG‬‬

‫زيراكس )‪(PWC‬‬

‫پارمالت )‪(GT- Grant thornton‬‬

‫فساد مالي در شركتهاي بزرگ ايران در سه سال گذشته‬

‫شركت ارج‬

‫شركت ساختماني مانا‬

‫جريان شهرام جزايري‬

‫صندوقهاي قرض‌الحسنه‬

‫منابع و مأخذ‬
‫كتاب بازشناسي عارضه فساد مالي )‪ 2‬جلد( انتشارات موسسه نشر جهاد‬
‫حكمراني خوب و توسعه انتشارات مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلمي‬
‫مسئوليت‌هاي اجتماعي حسابرسان نشريه اقتصاد و دارايي – غلمحسين دواني‬
‫مجموعه مجلت ترجمان اقتصادي‬
‫مركز اطلعات اينترنتي در مورد »فساد«‬
‫‪www.icac.new.gov.an Independent commission against corporation‬‬
‫سايت شفاف‌سازي جهاني ‪Transparacy International‬‬
‫مقالت متفرقه درج شده در نشريات ايراني در مورد فساد مالي – سياسي‬
‫جنايات سازمان‌يافته فراملي در كنوانسيون پالرمو و آثار آن – مجله حقوقي شمارة ‪ 29‬پاييز ‪1382‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful