You are on page 1of 12

1

Sadržaj:

1) Uvod.....................................................................................3

2) Uzroci rata...........................................................................4

3) Izbijanje rata.......................................................................5

4) Tok rata................................................................................7

5) Značaj rata...........................................................................10

6) Zaključak.............................................................................11

7) Literatura.............................................................................12

2
Uvod
Tema ovo rada je Američki građanski rat,koji se vodio između
severnih saveznih država(unija ili sever) i južnih saveznih robovlasničkih
država(konfederacija).Da bismo što bolje shvatili odnose između ove dve
strane opisaćemo sam nastanak SAD.
SAD ili Sjedinjene Američke Države su nastale nakon rata za
nezavisnost.To je bio rat Američkih kolonija sa Velikom Britanijom koje su
na sve načine pokušavale da zaustave razvoj američkih kolonija čak su
zabranili osnivanje naselja izvan proklamacione linije.
Nakon čega su predstavnici Američkih kolonija u Filadelfiji u julu
1776 usvojili „Deklaraciju o nezavisnosti“ čiji je tvorac bio Tomas
Džeferson.U toku svog rata za nezavisnost su Amerikanci našli saveznike u
Francuskoj i Španiji koje su i same objavile rat Britaniji.
To je na kraju dovelo do kapitulacije Britanskih snaga i do toga da je
Britanija priznala nezavisnost svojih kolonija Pariškim ugovorom 1783
godine.
Tadašnje kolonije su bile podeljene na severne i južne koje je delila
reka Potomac.U južnim kolonijama, koje su bile starije po postanku,
preovladavala je plantažerska privreda sa aristokratiranim veleposednicima
za koje su radili siromašni belci i robovi-crnci. U severnim kolonijama je
preovladavala je farmerska privreda sa snažnim pomorstvom i jako razvijena
industrija.Kasnije će se ispostaviti da se rat vodio zbog ukidanje ropstva,to
jest sever je tražio ukidanje ropstva ,a jug je uporno odbijao.
Međutim pravi razlozi su bili čisto ekonomske prirode,a predsednik
Linkoln je samo vešto iskoristio situaciju u svetu koji se protivio
robovlasništvu i time stekao podršku naroda širom sveta.

3
Uzroci rata

Uzroci rata su mnogobrojni ali kao najbitniji je svakako
ekonomski.Kao što sam naveo u samom uvodu dok je sever bio industrijski
razvijen i slobodan,na jugu su preovladavale plantaže i još uvek nisu bili
ukinuti robovlasnički odnosi. Kako je jug zavisio od izvoza pamuka za
kojim se potražnja naglo povećala nakon inustrijske revolucije u Engleskoj
oni su zahtevali liberalizaciju tržišta.Pošto je južnjačko podneblje bilo
veoma pogodno za proizvodnju istog umesto da prirodnim sledom događaja
robovlasništvo nestane samo od sebe, isto se na jugu zadržalo veoma
dugo,čak i velikom delu 19 veka.
Dok su na severu veoma jaki industrijalci, koji su pokrivali potrebe
celog americkog kontinenta, zahtevali protekcionističku ekonomsku politiku
sa velikim zaštitnim carinama.
Godine 1803 Američka Vlada je kupila od Napoleona Bonaparte
ogromnu francusku koloniju Luizijanu.Tako su se celi sliv Misisipija i
velika prostranstva srednjeg zapada našla u posedu SAD,da bi do kraja
tridesetih godina ovladali čitavim srednjim zapadom i na kraju dalekim
zapadom.To je imalo za rezultat da su došli u posed velikih prirodnih
bogatstava i neizmerne količine sirovina za industriju koja je bila u razvoju,a
što će dovesti do jačanja severa.
Kako su se SAD sve više širile na zapad kontinenta tako je sve više i
rastao sukob između severa i juga kome će koja država pripasti odnosno koji
će sistem prihvatiti robovlasnički ili slobodni kapitalistički.Jug se svim
silama trudio da se u novim zemljama prihvati robovlasnički sistem pa da se
nakon toga prime u SAD.Na taj način su južnjaci pokušavali da ostvare
prevagu u Senatu jer su sve države davale po dva predstavnika u ovo
zakonodavno telo.
Upravo ovo su severnjaci pokušavali da osujete pa je iz toga izrastao
sukob između njih.Prvi politički sukob se desio kad je robovlasnička država
Misuri podnela zahtev za prijem u uniju 1818 godine.Nakon ovog sukoba
Kongres je doneo odluku da se ubuduće prilikom prijema jedne
robovlasničke države uvek primi i jedna slobodna.

4
Do ponovnog sukoba između severa i juga je došlo 1848 godine kada
su neke zemlje dalekog zapada podnele zahtev za prijem u uniju.Taj sukob
je izbegnut na taj način što su zemlje severa dozvolile da se odbegli robovi
mogu goniti i na njihovim teritorijama.
Nastojanja političara sa juga da se u novim zemljama uvede ropstvo je
dovelo da pojave pokreta,koji se protivio ropstvu, on se nazivao
abolicionističkim.Glavna ideja abolicionističkog pokreta je bilo ukidanje
ropstva na celoj teritoriji SAD.
To je dovelo do oružanih sukoba 1850 između abolicionista i pristaša
ropstva u novim zemljama na dalekom zapadu.Usled tih sukoba je u SAD
stvorena Republikanska partija koja se zalagala za ukidanje ropstva na celoj
teritoriji.Novoj partiji su se postepeno pridružili svi političari sa severa,
među kojima je bio i Abraham Linkoln,koji je 1860 godine izabran za
predsednika SAD.

Izbijanje rata

Njegov izbor za predsednika je dao povoda secesionistima iz Južne
Karoline da proglasi otcepljenje od SAD krajem1860 godine.Oni su 24.
decembra 1860 godine doneli deklaraciju kojom su pravadali svoju odluku o
otcepljenju ,u njoj je pisalo da se severnjaci ne pridržavaju ustavnih odredbi.
Međutim pravi razlog je ležao u tome što su se oni bojali da će sever
sa predsednikom Linkolnom zaustaviti širenje ropstva u na daleki zapad što
bi na kraju dovelo i do njegovog potpunog nestanka u njihovim zemljama.
Nakon Južne karoline još šest država je proglasilo nezavisnost i 4.
februara 1861 osnovalo Konfederaciju Američkih Država sa Jefferson
Davisom kao predsednikom.Kako je u to vreme još uvek na vlasti bio
projužnjački predsednik Buchanan,južnjaci su to iskoristili da zauzmu
federalne i vojne objekte na svojoj teritoriji jer on ništa nije preduzimao po
tom pitanju.

5
Kada su južnjaci 12.aprila 1861 izvršili napad na Fort Sumter to je
poslužilo predsedniku Linkolnu da pozove na mobilizaciju radi ukidanja
Konfederacije.Nakon toga je još četiri robovlasničke države koje su do tada
bile odane uniji prešlo na stranu južnjaka i proglasilo nezavisnost.Jedna od
bitnijih država je i Virdžinija koja se graničila sa glavnim gradom
Washingtonom,ali će doći do njenog raspada i pojave nove države Zapadne
Virdžinije koja će se 20. juna 1863 priključiti uniji i istočnog dela koji je
prišao konfederaciji.
Kako su južnjaci napustili Senat i Kongres to je omogućilo
republikanskoj stranci da donese neke zakone koji su joj bili bitni.Tu
izdvajamo projekat transkontinentalne železnice, centralne banke i drugih.

1)Zastava Konfederalne Američke Države 2)Zastava SAD

1)Plave i žute države predstavljaju sever
2)Crvena i tamnocrvena predstavljaju jug

6
Tok rata

U građanski rat su Sever i Jug ušli sa ne jednakim snagama,dok je
sever imao 22 miliona stanovnika,Jug je imao samo 10 miliona od čega su 4
miliona činili crnci robovi.Veoma važno je bilo i to što je sever bio
industrijski razvijen,a što je najbitnije imao je jaku pomorsku flotu.U
početku su obe strane verovale da će se rat veoma brzo završiti,samo nakon
jedne odlučujuće bitke. Na severu je čak vladalo uverenje da će biti potrebno
nekoliko nedelja da se porazi jug,što ih je veoma skupo koštalo jer su im
snage juga nanele veoma teške poraze u bitkama krajem 1861 godine i
tokom 1862 godine.To ipak nije bio slučaj već je rat trajao od 1861 godine
do 1865 godine.
Kao što je to bio slučaj sa državama tako je i u profesionalnoj vojsci
došlo do podela.Iako je broj profesionalnih vojnika bio mali i oni su se
podelili pa je tako veći deo vojnika ostao veran severu-uniji,a mali broj je
prešao na stranu juga.Međutim bitno je napomenuti da su uglavnom
sposobniji oficiri prešli na stranu juga.Veoma veliki problem za obe vojske
je bio taj što su one bile sačinjene od dobrovoljaca i taj što su njihove
starešine birane po političkoj osnovi ,a ne po stručnosti što je imalo za
rezultat jedan veoma krvav rat.
Oni nisu bili svesni razvoja oružja odnosno povećani domet,veću
preciznost,tako da su sve bitke bile veoma krvave.Najbolji primer takvih
bitki je bila prva bitka kod Bul Runa 1861 godine.Ta bitka se završila
pobedom juga ali je južnjačka vojska bila prepolovljena i iscrpljena,a kao
takva nije mogla maširati na Washington i naterati sever na predaju.
Veoma velik problem za sever je bio i taj što su Engleska i Francuska
priznale Konfederaciju i naj taj način se umešali u unutrašnje pitanje
SAD.Čak je vlada Engleske u jednom trenutku htela i da vojno
interveniše,ali je to izbegnuto baš iz razloga koji sam naveo u uvodu.Taj
razlog je Linkolnovo zalaganje za ukidanjem ropstva što je dovelo do
protesta građana u Engleskoj zbog čega se odustalo od vojne intervencije.

7
Njegov najbolji potezi su bili Akt o Homstedima i Proklamacija o
emancipaciji.Proklamacija o emancipaciji je imala svetski značaj jer je time
ukinuo ropstvo na teritoriji SAD. Akt o Homstedima je imao veliki značaj u
Americi jer je svakom ocu porodice za učestvovanje u ratu garantovao posed
od 60 hektara čime je opet pokrenuo ideju o američkom snu.
Kako su severnjaci imali razvijeno pomorstvo oni su se odlučili da se
blokiraju južnjačke luke i tako ekonomsko oslabi jug.To je imalo veliki
efekat jer je došlo do ekonomskog slabljenja juga,a rezulta su bile velike
pobede na zapadnim bojištima.
Jedna od bitnijih odluka je bila da se jug podeli na dva dela,a za to je
bio određen general Grant koji je krenuo u osvajanje tri strateške tačke na
Misisipiju.Dve od tri je veoma lako osvojio,Nju Orleans i Memfis,a veoma
krvava bitka se vodila 1863 godine oko Viksburga koja je trajala šest
nedelja.Nakon osvajanja i treće tačke došlo je do cepanja konfederacije na
istočni i zapadni deo koji je ujedno bio i žitnica konfederacije.
Na istočnom bojištu je komandu nad snagama unije preuzeo general
George Mecclean koji je bio popularan kod vojnika ali nije imao neko
preterano vojno iskustvo.To njegovo ne iskustvo se najviše odrazilo na uniju
kad je naredio povlačenje vojske sa samih prilaza Ričmonda prestonice
Konfederacije.
U to vreme ja na čelo južnjačkih trupa došao general Lee koji je
zastupao tezu da se rat jedino može dobiti ako se vodi na teritoriji
severa.Kao posledicu toga svog razmišljanja on je pokrenuo akciju koja je
dovela do krvave bitke septembra 1862 godine kod Antietama,ta bitka nije
imala pobednika.Međutim nju je Linkoln iskoristio i doneo Proklamaciju o
emancipaciji.Kao što sam napomenuo to je promenilo viđenje sveta o ratu u
Americi jer su do tada gledali na rat kao ustavni spor,a sad je to već bilo
pitanje oslobađanja robova,koje je u svetu bilo prihvaćeno kao neophodno.
Nakon dve neuspele ofanzive severa u Virdžiniji general Lee je
pokrenuo još jednu invaziju na sever koja je dovela do bitke kod Getisburga.
Ishod te bitke je promenio dalji tok rata jer su snage sa generalom Lee
načelu izgubile što je dovelo do potpune kontrole reke Misisipi od strane
unije i zauzimanje grada Viksburga što je faktički značilo da je
konfederacija podeljena na dva dela.
Nakon toga je vlada juga donela odluku da se rat koji je očigledno bio
izgubljen za njih što više produži ne bi li republikanska stranka usred velikih
ljudskih gubitaka izgubila izbore na čelu sa Linkolnom.

8
Njihova odluka da to u čine umalo nije bila uspešna jer su snage unije
imale veliki broj gubitaka prilikom opsade Ričmonda.Međutim desilo se
nešto ne predviđeno to jest na zapadnom bojištu su snage predvođene
generalom Šermanom prodrle u Džordžiju i osvojile Atlantu.Nakon tog
proboja su trupe sa njim na čelu započele zloglasni „Šermanov marš“ kojom
su prilikom totalno opustošene države Džordžija i Južna Karolina,a time je
konfederacija lišena svojih poljoprivrednih i ostalih resursa,bez kojih ona
nije mogla funkcionisati.
Kada su 1865 godine probijene linije oko Ričmonda vlada
konfederacije je i de facto prestala da postoji,nakon toga se i glavnina
južnjačkih snaga predala kod mesta Apomatoxa.
Time je građanski rat u SAD bio završen.

SUKOBLJENE STRANE
Sjedinjene Američke Konfederacija Američkih
Države Država
ZAPOVEDNICI
Abraham Linkoln Tomas Džeferson
ODNOS SNAGA
2200000 1064000
GUBICI
360000 mrtvih 258000 mrtvih
275000 ranjenih 137000 ranjenih

Spisak značajnijih bitaka:

1) Prva bitka kod Bul Runa 1861 godine
2) Bitka kod Šajloa 1862 godine
3) Sedmodnevna bitka 1862 godine
4) Bitka kod Antietama 1862 godine
5) Bitka kod Getisburga 1863 godine
6) Bitka kod Atlante 1864 godine

9
Značaj rata

Značaj rata je bio višestruk jer je imao velike posledice na dalji razvoj
SAD.Među prvima i najvažnijima je ukidanje ropstva,osujećena je sesecija i
očuvano jedinstvo države.Po završetku rata su mnoga prostranstva od
Atlantika do Pacifika i od Meksičkog zaliva do Kanade postala slobodna za
naseljavanje.Time dolazi do razvoja kapitalističke privrede koj se širila sa
severa na i na poraženi jug,tako da će doći postepeno do ravnomernog
razvoja cele zemlje.

10
Zaključak

Na osnovu prethodno izvedenog smatram da se rat u opšte nije vodio
kako je to u svetu predstavljeno za oslobađanje robova.To se vidi iz
jednostavne činjenice da Afroamerikanci ni dan danas nemaju isti položaj u
SAD kao i belci,a pogotovo u posleratnoj Americi kad su bili podvrgnuti
rasnoj segregaciji.Tada crnci nisu mogli da koriste isti prevoz kao i belci
nisu mogli da idu u iste škole pa čak i u drugom svetskom ratu iako su se
borili zajedno bili su često podvrgnuti šikaniranju.Dan danas u Americi
postoje pokreti za izjednačavanja prava crnaca.
Iz svega gore navedenog se može pretpostaviti da je pravi cilj rata bio
ekonomski odnosno kontrola cele države što će se videti iz daljeg razvitka
SAD.Nakon rata je ustanovljen ustavni primat federalne vlasti nad državnim
i došlo je do niza reformi uprave.Sve to je dovelo do jačanja nacionalne
svesti grđana čime su SAD premašile druge moderne države u modernom
svetu u ekonomskom,politčkom i kao što svi znamo u vojnom pogledu.
Američki građanski rat se zbo svega ovoga često još i naziva Drugom
Američkom Revolucijom.

11
Literatura:

„Građanska Evropa“ I tom Čedomir Popov

„Istorija Države i Prava“ Boris Kršev

Znanje.org

Wikipedij.org

12