You are on page 1of 2

TÜRKİYEDE MADENCİLİK

Türkiye maden çeşitliliği ve rezervi bakımından zengin sayılır. Günümüzde işletilen madenlerin çoğu
Cumhuriyet döneminde işletilmeye açılmıştır. 1935 yılında kurulan MTA (Maden Tetkik Arama) 'nın
araştırmaları sonucu bulunan madenler Etibank tarafından işletilmeye başlanmıştır.Maden rezervi:
Maden cevherinin toprak altında bulunan miktarıdır.Maden tenörü: Madenin içinde bulunan yüzde
oranıdır.Maden cevheri: Ekonomik değer taşıyan mineral veya elementlerdir.Maden filizi: Yeraltında
diğer minerallerle bileşik oluşturan maden cevheridir.BOKSİTAlüminyumun hammadesi olan boksit,
çok hafif olduğu için uçak sanayiinde, otomobil, ev eşyası, elektrik malzemesi yapımında kullanılır.
Başlıca yataklar Seydişehir (Konya), Akseki (Antalya), İslâhiye (Gaziantep) ve Milâs'tadır.Bu yataklar
içinde en önemlisi Seydişehir'dekidir. Seydişehir alüminyum fabrikasının ihtiyacını karşılayan bu
yataklar, Suğla Gölü'nün batısındaki Gidengelmez dağlarının eteklerindedir.BOR MİNERALLERİBor
mineralleri, sanayide sayısız denilecek kadar çok çeşitli işlerde kullanılmaktadır. Bor minerallerinden
elde edilen boraks ve asitborik, özellikle nükleer alanda, jet ve roket yakıtı, sabun, deterjan, lehim,
fotoğrafçılık, tekstil boyaları, cam elyaf ve kâğıt sanayiinde kullanılmaktadır. Yer altı kaynaklarımız
arasında bor minerallerinin önemi büyüktür. Bor mineralleri, Dünya'nın sınırlı birkaç ülkesinde bulunur.
Bunlar içinde yedekleriyle en zengin ülke, Türkiye'dir. Ancak üretimin ve ihracatın az olması nedeniyle
bu maden, yurt ekonomisinde önemli bir yer tutmamaktadır. Başlıca bor yatakları Kütahya, Eskişehir
ve Balıkesir'dedir.KÜKÜRTKükürt, kimya, lâstik ve boya sanayiinde; barut ve gübre yapımında; ziraî
mücadelede kullanılır. Kükürdün bağcılıkta önemli bir yeri vardır. Asmaların ve sebzelerin
yapraklarında üreyen bakteriler, kükürtlü bileşiklerle yok edilir.Keçiborlu (Isparta) başlıca kükürt üretim
yeridir.ZIMPARA TAŞIZımpara taşı; hassas optik araçların merceklerinin parlatılmasında, zımpara
kâğıdı ve özel çimento yapımında kullanılmaktadır. Taşları ve madenleri cilâlamak için de toz halindeki
zımpara taşından yararlanılır. Ayrıca zımpara, bileği taşı olarak da kullanılır.Başta Tire olmak üzere,
İzmir'in birçok ilçesinde, Akçaalan (Manisa) yöresinde, Söke, Karacasu (Aydın), Yatağan, Milâs
civarlarında ve Denizli'nin Tavas ile Buldan ilçesinde zımpara taşı yatakları vardır.BARİTBarit'in
kullanım alanı oldukça geniştir. Boya, deri, kimya, şeker, cam, kauçuk sanayilerinde ve ilaç yapımında
kullanılır, Petrol aramalarında da sondaj kuyularını ve duvarlarını sabitleştirmede çok işe
yarar.Türkiye; barit rezervlerinin zenginliği bakımından dünyada ilk sıralarda yer alır.Türkiye'deki
üretimin büyük bir bölümü, Alanya ve Gazipaşa (Antalya) ile Kahramanmaraş ve İçel yörelerindeki
yataklardan sağlanmaktadır.BAKIRÜlkemizdeki zengin maden yataklarından biri olan bakır, dağ
kuşaklarımızın temelinde bulunur. Çoğu kez kurşun ve çinko ile birlikte yer alır.En önemli bakır
yataklarımız, Doğu Karadeniz Bölümü'ndedir. Çakmakkaya, Murgul, Madenköy (Çayeli, Rize),
Köprübaşı (Tirebolu, Giresun), Asarcık (Giresun) ve Küre (Kastamonu) 'dir.Balıkesir ilinde kurşun,
çinko, bakır yatakları bir arada bulunur.Ülkemizdeki zengin bakır yataklarından biri de Güneydoğu
Anadolu'da Antakya�Hakkâri arasında uzanır. Burada, Maden (Elâzığ), Madenköy (Siirt) bakır
yatakları çok zengindir.Günümüzde, Maden (Elâzığ), Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu) olmak üzere
üç büyük bakır madeni işletme sahası bulunmaktadır. Ayrıca, Madenköy (Çayeli, Rize) ve Madenköy
(Siirt) bakır yatakları da işletmeye hazırlanmaktadır.TUZTuz, günlük ihtiyaçların yanı sıra, kimya
sanayiinde, dericilik, konservecilik, zeytincilik ve tekstil sanayiinde kullanılmaktadır. Karayollarında kar
ve buzla mücadele de de tuzdan geniş çapta yararlanılır.Türkiye'nin tuz ihtiyacı: denizlerden,
göllerden, kaya ve kaynak tuzlarından karşılanmaktadır.Son on beş yılda, göl tuzlarındaki tuz üretimi,
hızla artarak üç katına çıkmıştır. Şu anda ülkemizdeki tuz üretiminin yaklaşık üçte ikisi göl tuzlarından
elde edilmektedir. Ülkemizdeki en büyük göl tuzlaları Tuz Gölü'nde yer almaktadır. Bunun dışında
Konya�Karapınar ve Kayseri' de de göl tuzlaları bulunmaktadır.Ülkemizdeki deniz tuzlalarının en
önemlisi İzmir'deki Çamaltı Tuzlası'ndadır. Türkiye'nin yıllık tuz üretiminin dörtte birinden fazlasını
burası sağlamaktadır. Ayrıca İstanbul (Tuzla), Edirne (Tekkegöl) ve Adana (Akdeniz) tuzlalarında da
tuz elde edilmektedir.Türkiye, kaya tuzu kaynakları bakımından çok zengindir. Kaya tuzu kaynaklarının
başlıcaları Çankırı, Kars (Kağızman), Iğdır (Tuzluca), Nevşehir (Gülşehir ve Tuzköy), Yozgat (Yerköy
ve Sekili) ve Erzurum (Oltu ve Sarıkaya) illerindedir.Yer altı sularının, tuz alanlarından geçerek,
kaynak şeklinde ortaya çıkmasıyla oluşan kaynak tuzlaları da tuz üretiminde önemli yer tutar.
Türkiye'de kırk civarında kaynak tuzlasından tuz elde edilmektedir.DİĞER MADENLERTürkiye'de çok
sayıda maden türü bulunur. Bunların başlıcalarından yukarıda söz ettik. Bunlar dışında sayısı hayli çok
maden işletilmektedir. Ülkemizde ayrıca, manganez, antimon, civa, volfram, asbest, nikel, flüorit,
fosfat, tabii soda, manyezit gibi birçok maden yatağı daha vardır.Manganez, demirin içindeki kükürdün
giderilmesi ve demirin çeliğe dönüştürülmesinde kullanıldığı için, demir � çelik sanayiinde büyük
önem taşır. Karadeniz Ereğlisi, Çayırlı (Ankara çevresinde), Uluköy (Denizli'nin güneyinde) başlıca
üretim alanlarıdır.Antimon, kurşunla karıştırılarak cephane ve batarya yapımında kullanılır. Yüksek
verimli antimon yatakları Niğde ve Tokat illerindedir.Civa, sıvı haldeki tek madendir. Eczacılıkta ve
elektrik araçlarının yapımında kullanılır. Türkiye'nin civa yatakları zengin sayılır. Belli başlı çıkarım
yerleri İzmir, Konya, Uşak, Niğde ve Balıkesir yörelerindedir.Volfram, kaliteli çelik ve yüksek ısıya
dayanıklı boya yapımında, elektrik ve elektronik sanayilerinde kullanılan çok değerli bir madendir.
Halen işletilen tek volfram (tungsten) yatağı Uludağ'dakidir. Ayrıca, Keban (Elazığ), Akdağmadeni
(Yozgat), Demirköy (Kırklareli), Gümüşler (Niğde) ve Dudaş (Bilecik) yörelerinde
bulunmaktadır.Amyant olarak da bilinen asbest, lif halindedir. Tıpkı pamuk ya da yün gibi eğrilerek iplik
haline getirilebilir, kumaş biçiminde dokunabilir. dövülerek keçeleştirilebilir. Asbest bezi, fren
balatalarında, debriyaj kaplamalarında, ateşe dayanıklı elbise ve iş eldivenleri ile, sıcak malzeme
taşıyan bantların yapımında kullanılır. Erzincan ve Hatay' da zengin asbest yatakları vardır.Daha çok
kaplamacılıkta (nikelâj) kullanılan nikel cevherlerinin, en zengin yatakları Manisa'dır.Maden, cam,
kimya, seramik ve optik sanayiinde kullanılan flüorit, daha çok Kaman (Kırşehir), Şefaatli (Yozgat),
Ovacık (Kütahya) ve Beylikahır'da (Eskişehir) bulunmaktadır. Mardin, Adıyaman, Hatay, Bingöl, Bitlis
yörelerinde bulunan fosfat; özellikle sunî gübre yapımında çok gerekli bir hammaddedir. Tabiî soda ise
daha çok Beypazarı'nda; Manyezit yatakları ise Kuzeydoğu Anadolu'da bulunmaktadır.Yurdumuzda
ayrıca ****lik olmayan maden yatakları da vardır. Bunların başlıcaları Mermer, Kil, Kaolin, Kireç Taşı,
Lüle Taşı ve Oltu Taşı'dır.Mermer, çoğunlukla yapı malzemesi olarak kullanılır. Afyon, Bursa, Marmara
Adası, Bandırma ve Gemlik, kaliteli mermer yataklarıyla ünlüdür. Bunlar dışında, yurdumuzun hemen
her yerinde zengin mermer yatakları vardır.Arı kil olan kaolin; çini, porselen ve seramik yapımında ve
elektrik yalıtım malzemesi olarak kullanılır. Kilden ise, çömlek, tuğla vb. yapılır.Süs eşyası, ağızlık,
pipo vb. yapımında kullanılan lüle taşı, en çok Eskişehir'de çıkarılır ve işlenir. Erzurum' un Oltu
ilçesinde çıkarılan siyah renkli Oltu taşından, tespih başta olmak üzere, çeşitli takı ve süs eşyaları
yapılır.