You are on page 1of 26

1-Xö lý khÝ ®éc h¹i

2.1- Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ ph¸t th¶i khÝ ®éc h¹i


vµ ph¬ng ph¸p xö lý
KhÝ ®éc h¹i phæ biÕn nhÊt trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp lµ SO2.
Lîng ph¸t th¶i khÝ SO2 tõ c¸c nguån cè ®Þnh ®îc cho ë b¶ng 2.1.
Cßn ë b¶ng 2.2 lµ c¸c chÊt khÝ ®éc h¹i vµ bôi th¶i ra tõ c¸c nhµ
m¸y ho¸ chÊt.

B¶ng 2.1- Sè liÖu vÒ ph¸t th¶i khÝ SO2 tõ c¸c nguån cè ®Þnh
Th
Nguån hoÆc qu¸ tr×nh c«ng
ø Lîng ph¸t th¶i SO2
nghÖ

1 2 3
1 Qu¸ tr×nh ®èt nhiªn liÖu
* Than ®¸ víi Sp% lu huúnh 19Sp g/kgNL (gi¶ thiÕt 5% lu
theo khèi lîng huúnh cßn l¹i trong tro)
* KhÝ ®èt thiªn nhiªn 6,4 kg/106 m3
* DÇu víi Sp% lu huúnh theo 19,8 Sp kg/103 lÝt
khèi lîng
* §éng c¬ ch¹y gasolin (x¨ng) 1,1 kg/103 lÝt (gi¶ thiÕt trong
(lo¹i gasolin tiªu biÓu cã c«ng gasolin cã 0,07% lu huúnh)
thøc lµ C8H17)
* §éng c¬ ®iezen 5 kg/103 lÝt (gi¶ thiÕt thµnh
phÇn lu huúnh chiÕm 0,3%)
2 Xëng nÊu kim lo¹i mµu s¬
chÕ. PhÇn lín c¸c lo¹i quÆng
kim lo¹i ®Òu ë d¹ng sunfua vµ
khi nung ch¶y t¹o ra khÝ SO2
theo c¸c ph¶n øng sau ®©y:
Cu2S + O2 = 2Cu + SO2
2PbS + 3O2 = 2PbO + 2SO2
Ph¸t th¶i khÝ SO2 khi cã kiÓm

1
Th
Nguån hoÆc qu¸ tr×nh c«ng
ø Lîng ph¸t th¶i SO2
nghÖ

1 2 3
so¸t mét c¸ch võa ph¶i nång
®é lªn ®Õn 8000 ppm
* NÊu quÆng ®ång - s¬ 625 g/kg quÆng
luyÖn
* NÊu quÆng ch× - s¬ luyÖn 330 g/kg quÆng
* NÊu ch× trong lß ®øng 32 g/kg kim lo¹i vµo lß
* NÊu ch× trong lß ph¶n x¹ 75 g/kg kim lo¹i vµo lß
* NÊu quÆng kÏm - s¬ luyÖn 265 g/kg quÆng
3 Nhµ m¸y axit sunfuric
Axit sunfuric ®îc s¶n xuÊt chñ 10 ÷ 35 g/kg axit nguyªn chÊt
yÕu b»ng c¸ch ®èt ch¸y lu s¶n xuÊt ®îc
huúnh ®¬n chÊt cã sù kiÓm
so¸t kh«ng khÝ thõa ®Ó thu
SO2. Sau ®ã oxy ho¸ cã xóc
t¸c khÝ SO2 ®Ó cã SO3 vµ
cuèi cïng hÊp thô khÝ SO3
b»ng níc ®Ó thu H2SO4. Lîng
SO2 cßn l¹i sau khi hÊp thô
phô thuéc vµo sù vËn hµnh
c«ng ®o¹n hÊp thô vµ ph¸t
th¶i vµo khÝ quyÓn. Nång ®é
ph¸t th¶i SO2 thay ®æi trong
kho¶ng 2000 ÷ 3500 ppm
4 Nhµ m¸y giÊy
§Ó s¶n xuÊt bét giÊy ngêi ta 1,2 ÷ 6,7 g/kg bét giÊy kh«
nÊu vôn gç trong dung dÞch
sunfat ®Ó lµm t¬i thí gç.
Dung dÞch ®îc thu håi vµ sö

2
Th
Nguån hoÆc qu¸ tr×nh c«ng
ø Lîng ph¸t th¶i SO2
nghÖ

1 2 3
dông l¹i b»ng c¸c qu¸ tr×nh
cã dïng nhiªn liÖu lµ bôi, mïi
h«i thèi cña H2S vµ sunfua
h÷u c¬, khÝ SO2

B¶ng 2.2- C¸c chÊt khÝ ®éc h¹i vµ bôi th¶i ra tõ c¸c nhµ m¸y
ho¸ chÊt
Th
Nhµ m¸y vµ qu¸ tr×nh c«ng
ø ChÊt ®éc h¹i th¶i ra
nghÖ

1 2 3
1 Axit nitric NO, NO2, NH3
2 Axit sunfuric
* Ph¬ng ph¸p nit¬ NO, NO2, SO2, H2SO4, Fe2O3 (bôi)
* Ph¬ng ph¸p tiÕp xóc tõ lu SO2, SO3, H2SO4, Fe2O3 (bôi)
huúnh
3 Axit clohy®ric HCl, Cl2
4 Axit oxalic NO, NO2, C2H2O4
5 Axit sunfamic NH3, NH(SO3NH4)2, H2SO4
6 Photpho vµ axit photphoric P2O5, H3PO4, HF, Ca3F(PO4)3 (bôi)
7 Axit axetic CH3CHO, CH3CO2H
8 Ph©n bãn tæng hîp NO, NO2, NH3, HF, H2SO4, P2O5,
HNO3, bôi ph©n bãn
9 Cacbamit NH3, CO, (NH3)2CO, (bôi)
10 Supe photphat H2SO4, HF, bôi supe photphat
11 Níc amoniac NH3
12 Canxi clorua HCl, H2SO4, CaCl2 (bôi)
13 Clo láng HCl, Cl2, Hg
14 V«i clorua Cl2, CaCl2 (bôi)
15 Nhùa polyclovinyl Hg, HgCl2, NH3
16 §iÖn ph©n NaCl Cl2, NaOH
17 Tetracloetylen HCl, Cl2
3
Th
Nhµ m¸y vµ qu¸ tr×nh c«ng
ø ChÊt ®éc h¹i th¶i ra
nghÖ

1 2 3
18 Axeton CH3CHO, (CH3)2CO
19 Amoniac NH3, CO
20 Metanol CH3OH, CO
21 Caprolactam (C5H10CONH) NO, NO2, SO2, H2S, CO
22 Titan ®ioxit TiO2, FeO, Fe2O3, inmenit
(kho¸ng chÊt)
23 Axetylen CH2., bå hãng
24 ChÊt xóc t¸c NO, NO2, bôi chÊt xóc t¸c
25 Sîi nh©n t¹o H2S, CS2
26 Bét mµu kho¸ng chÊt Fe2O3, FeSO4

Cã nhiÒu ph¬ng ph¸p kh¸c nhau ®Ó xö lý khÝ ®éc h¹i , nhng


2 ph¬ng ph¸p sau ®©y ®îc ¸p dông réng r·i nhÊt: §ã lµ c¸c qu¸
tr×nh hÊp thô vµ hÊp phô.
ë b¶ng 2.3 díi ®©y lµ c¸c chÊt hÊp thô (dung dÞch hÊp thô)
cÇn dïng ®Ó xö lý c¸c lo¹i khÝ ®éc h¹i kh¸c nhau.
B¶ng 2.3- C¸c chÊt hÊp thô cÇn dïng ®Ó khö c¸c
lo¹i khÝ ®éc h¹i
KhÝ ®éc h¹i cÇn khö ChÊt hÊp thô
Dung dÞch níc vµ chÊt huyÒn phï:
NaOH, Na2CO3, NaHCO3, KOH,
Oxit cña nit¬: N2O3, NO2,
K2CO3, KHCO3, Ca(OH)2, CaCO3,
N2O5
Mg(OH)2, MgCO3, Ba(OH)2, Ba CO3 ,
NH4H CO3
Dung dÞch FeCl2, FeSO4, Na2SO3,
Nit¬ oxit NO
NaHCO3, NaHSO3
Sunfua ®ioxit SO2 Níc, dung dÞch níc: NaSO3 (18
÷ 25%), NH4(OH)(5 ÷ 15%),
Ca(OH)2, Na2CO3 (15 ÷ 20%), NaOH
(15 ÷ 25%), KOH, (NH4)2SO3 (20
4
÷ 25%), ZnSO3, K2CO3, CaCO3,
MgO, ZnO, dung dÞch xilidin - níc
1:1, (CH3)2C6H6NH2 - níc
®imetylanilin C6H5N(CH3)2
Dung dÞch níc Na2CO3 +
Na3AsO4(Na2AsO3); dung dÞch níc
AsO3 (8÷ 10 g/l) + NH3(1,2 ÷ 1,5
§ihy®ro sunfua H2S g/l) + ÷ (NH4)3AsO3 (3,5 ÷ 6); dung
dÞch monoetanolamin (10÷ 15%);
dung dÞch K3PO4 (40÷ 50%),
NH4OH, K2CO3, Na2CO3, CaCN2
Nit¬ láng dung dÞch [Cu(NH3)]n,
Cacbon oxit CO
COCH
Dung dÞch níc Na2CO3, K2CO3,
Cacbon ®ioxit CO2 NaOH, KOH, Ca(OH)2, NH4(OH),
etanolamin RNH2, R2NH4
Dung dÞch NaOH, KOH, Ca(OH)2,
Clo Cl2
Na2CO3, K2CO3
Níc, dung dÞch Na2CO3, NaOH,
H¬i, s¬ng HCl
Ca(OH)2
Hîp chÊt flo: HF, SiF4

Sau ®©y ta lÇn lît xem xÐt c¸c lo¹i c«ng nghÖ xö lý th«ng th-
êng cã thÓ ¸p dông ë ViÖt Nam ®Ó xö lý mét sè chÊt khÝ ®éc h¹i
phæ biÕn nhÊt.

2.2- xö lý khÝ so2


2.2.1- Xö lý khÝ so2 b»ng níc

5
HÊp thô SO2 b»ng níc lµ ph¬ng ph¸p ®¬n gi¶n ®îc ¸p
dônapsowms nhÊt ®Ó lo¹i bá khÝ SO2 trong khÝ th¶i, nhÊt lµ trong
khãi tõ c¸c lo¹i lß c«ng nghiÖp.
S¬ ®å hÖ thèng xö lý SO2 b»ng níc bao gåm 2 giai ®o¹n:
1- HÊp thô khÝ SO2 b»ng c¸ch phun níc vµo dßng khÝ th¶i hoÆc
cho khÝ th¶i ®i qua líp vËt liÖu ®Öm cã tíi níc - scrub¬;
2- Gi¶i tho¸t khÝ SO2 ra khái chÊt hÊp thô ®Ó thu håi SO2 (nÕu
cÇn) vµ níc s¹ch.
Møc ®é hoµ tan khÝ SO2 trong níc gi¶m khi nhiÖt ®é níc t¨ng
cao, do ®ã níc cÊp vµo hÖ thèng ph¶i cã nhiÖt ®é ®ñ thÊp. Cßn
®Ó gi¶i tho¸t khÝ SO2 khái níc th× nhiÖt ®é níc ph¶i cao (100oC).

Lîng níc lý thuyÕt , m3 , cÇn ®Ó hÊp thô 1 tÊn SO2 ®Õn tr¹ng th¸i
b·o hoµ
Nång ®é SO2 Lîng níc, m3 ë nhiÖt ®é
10 oC 15 oC 20 oC
trong khÝ
th¶i, % khèi l-
îng
12 48 55 66
10 57 67 78
8 70 84,5 96,2
6 92 106 123
4 140 165 200

6
H×nh 2.1. S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ SO2 b»ng níc:
1- Th¸p hÊp thô; 2- Th¸p gi¶i tho¸t khÝ SO2; 3- ThiÕt bÞ ngng tô; 4;5
- ThiÕt bÞ trao ®æi nhiÖt; 6- B¬m.

H×nh 2.2- S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ SO2 b»ng níc kÕt hîp


víi oxy ho¸

7
b»ng chÊt xóc t¸c: 1- xiclon; 2- th¸p oxy ho¸
nhiÒu tÇng xóc t¸c;
3- thiÕt bÞ lµm nguéi; 4- scrub¬ röa khÝ.
2.2.2- Xö lý khÝ so2 b»ng ®¸ v«i (CaCO3) hoÆc v«i nung
(CaO)
Xö lý khÝ SO2 b»ng v«i lµ ph¬ng ph¸p ®îc ¸p dông rÊt réng r·i
trong c«ng nghiÖp v× hiÖu qu¶ xö lý cao, nguyªn liÖu rÎ tiÒn vµ
s½n cã ë mäi n¬i.
C¸c ph¶n ng ho¸ häc x¶y ra trong qu¸ tr×nh xö lý nh sau:
CaCO3 + SO2 = CaSO3 + CO2 (2.1)
CaO + SO2 = CaSO3 (2.2)
2CaSO3 + O2 = 2CaSO4 (2.3)
Trªn h×nh 2.3 lµ s¬ då hÖ thèng xö lý khÝ SO2 trong khãi th¶i
b»ng s÷a v«i.

H×nh 2.3- S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ SO2 b»ng


s÷a v«i
1- scrub¬; 2- bé phËn t¸ch tinh thÓ; 3- bé läc ch©n kh«ng;
4-;5- m¸y b¬m; 6- thïng hoµ trén dung dÞch hÊp thô (s÷a v«i - d¹ng
huyÒn phï); 7- m¸y dËp; 8- m¸y nghiÒn ®¸ v«i.

HiÖu qu¶ hÊp thô SO2 b»ng s÷a v«i ®¹t 98%. Søc c¶n khÝ
®éng cña hÖ thèng kh«ng vît qu¸ 20 mm cét níc.
8
Nguyªn liÖu v«i ®îc sö dông mét c¸ch hoµn toµn, cô thÓ lµ
c¾n bïn tõ hÖ thèng xö lý th¶i ra cã thÓ ®îc sö dông lµm chÊt kÕt
dÝnh trong x©y dùng sau khi chuyÓn sunfit thµnh sunfat trong lß
nung.
Lîng ®¸ v«i (CaCO3) cÇn ®Ó xö lý SO2 trong khãi do ®èt ch¸y
1 tÊn than ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
10 βS p M CaCO 3
GCaCO 3 = , kg/tÊn than (2.4)
KMS

trong ®ã:
Sp: thµnh phÇn lu huúnh trong nhiªn liÖu tÝnh theo phÇn tr¨m
khèi lîng (sè phÇn tr¨m);
MS , MCaCO3 - ph©n tö gam cña lu huúnh vµ cña canxi cacbonat;
β - hÖ sè khö SO2 trong khãi th¶i - tøc møc ®é cÇn thiÕt ph¶i
khö SO2 trong khãi th¶i ®Ó ®¹t giíi h¹n ph¸t th¶i cho phÐp (sè thËp
ph©n).
K- tû lÖ CaCO3 nguyªn chÊt trong ®¸ v«i (sè thËp ph©n, thêng
K = 0,8 ÷ 0,9).
NÕu dïng v«i nung (CaO) th× trong c«ng thøc (2.4) ph©n tö
gam cña CaCO3 ®îc thay thÕ b»ng ph©n tö gam cña CaO.
Lîng cÆn kh« thu ®îc trong qu¸ tr×nh xö lý SO2 ®îc x¸c ®Þnh
theo c«ng thøc sau:
10 βS p
GcÆn = MS
(0,83 M CaSO 3 .0 , 5 H 2O + 0,17 M CaSO 4 .2 H 2O ) + (1-K) GCaCO ,
3

(2.5)
trong ®ã:
GcÆn - lîng cÆn thu ®îc trong qu¸ tr×nh xö lý, kg/t nhiªn liÖu
MS- ph©n tö gam cña c¸c chÊt cã ký hiÖu ch©n t¬ng øng

9
Trong ph¬ng ph¸p khö khÝ SO2 b»ng dung dÞch s÷a v«i cã
thÓ dïng nguyªn liÖu lµ ®¸ v«i hoÆc v«i nung. Dïng ®¸ v«i th× rÎ
tiÒn h¬n nhng hiÖu qu¶ khö SO2 th× kÐm h¬n so víi dïng v«i nung.
2.2.3- Xö lý khÝ SO2 b»ng c¸c chÊt hÊp phô thÓ r¾n
C¸c qu¸ tr×nh xö lý khÝ SO2 b»ng c¸c chÊt hÊp thô theo ph¬ng
ph¸p ít cã nhîc ®iÓm lµ nhiÖt ®é cña khÝ th¶i bÞ h¹ thÊp, ®é Èm l¹i
t¨ng cao g©y han gØ thiÕt bÞ m¸y mãc, hÖ thèng cång kÒnh vµ
kinh phÝ ®Çu t lín. Víi nh÷ng lý do nªu trªn ngµy cµng cã nhu cÇu
nghiªn cøu ¸p dông ph¬ngph¸p xö lý khÝ SO2 b»ng c¸c lo¹i vËt liÖu
hÊp phô thÓ r¾n ®Ó kh¾c phôc nh÷ng nhîc ®iÓm nªu trªn cña ph-
¬ng ph¸p ít. NhiÒu nhµ nghiªn cøu cho r»ng xö lý khÝ th¶i b»ng ph-
¬ng ph¸p kh« rÊt cã triÓn väng, ®Æc biÖt lµ trong c«ng nghiÖp
n¨ng lîng vµ luyÖn kim mµu.
Kinh phÝ ®Çu t cho viÖc x©y dùng l¾p ®Æt hÖ thèng xö lý
khÝ th¶i theo ph¬ng ph¸p kh« thÊp h¬n so víi ph¬ng ph¸p ít, cßn
chi phÝ sö dông vËn hµnh th× theo ph¬ng ph¸p kh« ®«i lóc l¹i cao
h¬n so víi ph¬ng ph¸p ít.
Do nhu cÇu cÇn hoµn nguyªn vËt liÖu hÊp phô vµ lµm s¹ch khÝ
th¶i khái bôi cña vËt liÖu hÊp phô, vÊn ®Ò kÕt hîp gi÷a qu¸ tr×nh
kh« vµ ít ngµy cµng trë nªn thiÕt thùc.
2.2.3.1- HÊp phô khÝ SO2 b»ng than ho¹t tÝnh
Tríc ®©y ngêi ta cho r»ng xö lý khÝ SO2 theo ph¬ng ph¸p hÊp
phô b»ng than ho¹t tÝnh lµ Ýt hiÖu qu¶. Tuy nhiªn, trong nh÷ng
n¨m gÇn ®©y, ngêi ta thÊy r»ng ph¬ng ph¸p nµy cã thÓ ¸p dông
rÊt tèt ®Ó xö lý khãi th¶i tõ c¸c nhµ m¸y nhiÖt ®iÖn, nhµ m¸y
luyÖn kim vµ s¶n xuÊt axit sunfuric víi hiÖu qu¶ kinh tÕ ®¸ng kÓ,
®Æc biÖt ®îc ¸p dông réng r·i ë c¸c níc §øc, Anh, NhËt vµ mét sè n-
íc kh¸c.

10
2.2.3.2- Xö lý khÝ SO2 b»ng v«i vµ dolomit trén vµo than
nghiÒn
Tõ l©u ngêi ta ®· biÕt c¸c kim lo¹i kiÒm cã ph¶n øng víi SO2
®Ó t¹o ra c¸c muèi sunfat. Tuy nhiªn qu¸ tr×nh ®èt nhiªn liÖu than
nghiÒn cã trén bét v«i vµ dolomit ®Ó khö khÝ SO2 th× míi ®îc ¸p
dông trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y vµ hiÖn nay vÉn ®ang ®îc tiÕp
tôc nghiªn cøu hoµn thiÖn.
Ph¶n øng gi÷a v«i (CaO) vµ dolomit (CaCO3.MgCO3) víi SO2 x¶y
ra nh sau:
2CaO + 2 SO2 + O2 = 2CaSO4
(2.6)
CaCO3.MgCO3 + 2SO2 + O2 = 2[CaSO4+ MgO] + 4CO2
(2.7)
Ph¶n øng gi÷a v«i vµ SO2 x¶y ra m¹nh nhÊt ë nhiÖt ®é 760 ÷
12000C .
Cã thÓ nãi ph¬ng ph¸p nµy lµ sù kÕt hîp gi÷a qu¸ tr×nh ch¸y
víi qu¸ tr×nh khö khÝ SO2 thµnh mét qu¸ tr×nh thèng nhÊt trong
buång ®èt cña lß mµ kh«ng ®ßi hái ph¶i l¾p ®Æt thªm nhiÒu
thiÕt bÞ phô trî kh¸c.
2.3- Xö lý khÝ H2S
2.3.1- Xö lý khÝ H2S b»ng natri cacbonat, amoni
cacbonat hoÆc kali
photphat
Qu¸ tr×nh xö lý H2S b»ng Na2CO3 ®îc dùa trªn c¬ së c¸c ph¶n
øng sau:
H2S + Na2CO3 = NaHS + NaHCO3
(2.8)
TiÕp theo lµ ph¶n øng thu håi lu huúnh cã sù tham gia cña
natri vanadat NaVO3;
11
1
2NaHS + H2S + 4NaVO3 + O2 = Na2V4O9 + 4NaOH + 3S
2

(2.9)
§Ó hoµn nguyªn vanadat ngêi ta dïng chÊt xóc t¸c ADA (natri-
amoni vanadat vµ disunfonat):
1
Na2V4O9 + 2NaOH + O2 +2ADA = 4 NaVO3 + 2ADA
2

(2.10)

H×nh 2.4. S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ H2S b»ng natri


cacbonat Na2CO3
1- th¸p hÊp thô (scrub¬); 2- th¸p gi¶i hÊp thô; 3- qu¹t; 4- sÊy
nãng kh«ngkhÝ;
5- ®iÒu chØnh møc dung dÞch; 6- ®iÒu chØnh lu lîng dung
dÞch tíi.
Ngoµi ra, ngêi ta cßn cã thÓ dïng amoni cacbonat vµ kali
cacbonat lµm dung dÞch hÊp thô ®èi víi khÝ H2S.
Víi amoni cacbonat, ph¶n øng x¶y ra nh sau:
(NH4)2CO3 + H2S = (NH4)2S + H2O + CO2↑
(2.11)
Amoni sunfua (NH4)2S thu ®îc trong dung dÞch ra khái th¸p
hÊp thô sÏ ®îc ph©n huû thµnh NH3 vµ H2S. Dung dÞch NH3 quay trë
12
l¹i chu tr×nh ®Ó kÕt hîp CO2 vµ H2O cã trong khÝ th¶i t¹o thµnh
amoni cacbonat vµ ph¶n øng trªn tiÕp tôc x¶y ra.
S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ H2S b»ng amoni cacbonat ®îc thÓ
hiÖn ë h×nh 2.5.

H×nh 2.5- S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ H2S b»ng amoni


cacbonat
1- th¸p hÊp thô; 2- th¸p oxy ho¸; 3- thïng ph©n ly; 4- thïng
chøa lu huúnh;
5- thïng röa; 6-m¸y läc ly t©m .

2.3.2- Xö lý khÝ H2S b»ng xót (NaOH)


C¬ së cña ph¬ng ph¸p nµy lµ khÝ H2S kÕt hîp víi NaOH theo
ph¶n øng sau ®©y:
H2S + NaOH = Na2S + 2H2O (2.12)
Na2S + H2S ⇔ 2NaHS (2.13)
Na2S + H2O ⇔ NaHS + NaOH (2.14)

2.3.3- Xö lý khÝ H2S b»ng amoniac

13
Dïng amoniac ®Ó khö H2S trong khÝ th¶i tiÕp xóc víi dung
dÞch amoniac vµ chóng kÕt hîp víi nhau theo ph¶n øng:
2NH3 + H2S = (NH4)2S
(2.15)
ë nhiÖt ®é vµ ¸p suÊt thÝch hîp amoniac sunfua (NH4)2S ph©n
gi¶i thµnh NH3 vµ H2S. Amoniac quay l¹i chu tr×nh lµm viÖc, cßn
H2S ®îc ®a sang c«ng ®o¹n ®iÒu chÕ axit hoÆc lu huúnh ®¬n
chÊt.
S¬ ®å hÖ thèng xö lý ®îc tr×nh bµy ë h×nh 2.6. §©y lµ qu¸
tr×nh tuÇn hoµn 100% dung dÞch hÊp thô.

H×nh 2.6. S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ H2S b»ng amoniac:


1-th¸p hÊp thô; 2;3- thïng chøa; 4- thiÕt bÞ lµm nguéi;
5- bÒ mÆt trao ®æi nhiÖt; 6- th¸p cÊt khÝ H2S .

2.3.4- Xö lý khÝ H2S b»ng chÊt hÊp phô oxit s¾t Fe2O3
§©y lµ ph¬ng ph¸p cæ ®iÓn nhÊt ®îc dùa trªn c¬ së c¸c ph¶n
øng sau:
Fe2O3 + 3H2S = 2Fe2S3 + 3H2O
(2.16)
2Fe2S3 + 3O2 = Fe2O3 + 6S (2.17)

14
Sau khi b·o hoµ H2S, oxit s¾t ®îc hoµn nguyªn b»ng kh«ng khÝ
(cÊp oxy) ®Ó thu lu huúnh.
Tèc ®é ph¶n øng hÊp phô H2S cña oxit s¾t phô thuéc vµo
møc ®é tiÕp xóc gi÷a khÝ vµ bÒ mÆt vËt liÖu hÊp phô. Do ®ã ®Ó
n©ng cao tèc ®é ph¶n øng, ®é rçng (xèp) cña vËt liÖu hÊp phô
ph¶i lín. Thêng ®é rçng cña «xit s¾t kh«ng nhá h¬n 50%.
§iÒu kiÖn tèt nhÊt cho qu¸ tr×nh hÊp phô khÝ H2S b»ng oxit
s¾t lµ nhiÖt ®é n»m trong kho¶ng 28 ÷ 300 C vµ ®é Èm cña vËt
liÖu hÊp thô kho¶ng 30%.

§Ó hoµn nguyªn cã thÓ ¸p dông c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c


nhau:

- Oxy ho¸ vËt liÖu hÊp phô b»ng oxy trong kh«ng khÝ;

- Thæi hçn hîp khÝ cã chøa 2 ÷ 3% oxy qua líp vËt liÖu
hÊp phô. NhiÖt

®é hoµn nguyªn 600 ÷ 8000 C.

- Hoµn nguyªn liªn tôc khèi vËt liÖu hÊp phô b»ng c¸ch bæ
sung vµo dßng khÝ cÇn xö lý mét thÓ tÝch kh«ng khÝ víi tÝnh
to¸n sao cho khèi lîng oxy trong hçn hîp khÝ gÊp 1,5 lÇn lîng oxy
lý thuyÕt cÇn cho qu¸ tr×nh oxy ho¸. Nh vËy qu¸ tr×nh hoµn
nguyªn sÏ x¶y ra song song víi qu¸ tr×nh hÊp phô.

15
H×nh 2.7- S¬ ®å hÖ thèng hÊp phô khÝ H2 S
b»ng oxit s¾t

1- b×nh hÊp phô; 2- m¸y phun ªject¬

2.3.5- Xö lý khÝ H2S b»ng than ho¹t tÝnh

Qu¸ tr×nh hÊp phô khÝ H2S b»ng than ho¹t tÝnh x¶y ra
nhê hiÖn tîng oxy ho¸ khÝ H2S trªn bÒ mÆt cña than theo ph¶n
øng :

H2S + 1/2 O2 = H2O + S + 222 kJ/mol


(2.18)

§Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh oxy ho¸ ngêi ta thªm vµo khÝ cÇn
läc mét lîng nhá amoniac (0,2 g/m3).

16
Lu huúnh ®îc gi¶i phãng ra trong ph¶n øng oxy ho¸ nªu
trªn dÇn dÇn tÝch tô trong líp than vµ lµm cho vËt liÖu hÊp phô
trë nªn b·o hoµ, lóc ®ã cÇn tiÕn hµnh hoµn nguyªn vËt liÖu
hÊp phô b»ng amoni sunfua (NH4)2 S theo ph¶n øng:

2(NH4)2S + 6S = 2(NH4)2S4
(2.19)

HoÆc lµ: (NH4)2S +(n- 1)S = (NH4)2 Sn)


(2.20)

Sau ®ã dung dÞch ®îc ph©n huû b»ng h¬i ë nhiÖt ®é


125÷ 130 oC vµ ¸p

suÊt (1,7 ÷ 2)105 Pa ®Ó thu l¹i amoni sunfua (NH4)2S vµ lu huúnh


®¬n chÊt:

t,p
(NH4)2Sn (NH4) 2S + (n -1)S
(2.21)

Lu huúnh thu ®îc cã thÓ t¸ch ra khái dung dÞch nhê sù kh¸c nhau

khèi lîng ®¬n vÞ. §é tinh khiÕt cña lu huúnh cã thÓ ®¹t 99,9%, cßn
h¬i ngng tô l¹i trong qu¸ tr×nh ph©n huû dung dÞch lµ amoni sunfua
s¹ch.

Sau khi t¸ch lu huúnh ra khái than b·o hoµ, ngêi ta röa than
b»ng níc cho

tíi khi kh«ng cßn SO2 trong níc míi th«i, sau ®ã than ®îc sÊy kh«
®Ó dïng trë l¹i.

17
Trªn h×nh 2.8 lµ s¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ H2S b»ng than
ho¹t tÝnh lµm viÖc theo chu tr×nh kÝn vµ liªn tôc.

KÕt qu¶ nghiªn cøu thùc tÕ cho biÕt kÝch thíc h¹t than ho¹t tÝnh
cµng nhá th× ®é ngËm H2S cña than cµng lín. Thêng ngêi ta s¶n
xuÊt than cã cì h¹t 1÷ 2mm. Ngoµi ra, ®Ó qu¸ tr×nh hÊp phô cña
than ho¹t tÝnh x¶y ra ®îc triÖt ®Ó, khÝ th¶i cÇn ®îc läc s¹ch bôi
®Ó ®a nång ®é bôi xuèng cßn 2 ÷ 3 mg/m3 tríc khi ®a vµo hÖ
thèng hÊp phô.

H×nh 2.8- S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ H2S b»ng than


ho¹t tÝnh

2.4- Xö lý khÝ NOx

2.4.1- HÊp thô khÝ NOx b»ng níc

18
Trong c«ng nghiÖp c¸c lo¹i khÝ th¶i cã chøa oxi nit¬ víi nång
®é thÊp thêng ®îc xö lý b»ng ph¬ng ph¸p dïng níc ®Ó röa khÝ
trong c¸c lo¹i thiÕt bÞ nh scrub¬, thiÕt bÞ sôc khÝ sñi bät, èng
Venturi, v.v… HiÖu qu¶ khö NOx theo c¸c ph¬ng ph¸p nªu trªn th-
êng kh«ng cao, tèi ®a ®¹t 50%.

Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Peters M. S. hiÖu qu¶ hÊp thô
NO2 + N2O4 b»ng níc phô thuéc vµo nång ®é ban ®Çu cña NOx
trong khÝ th¶i vµ lo¹i vËt liÖu hÊp thô ®îc thÓ hiÖn ë h×nh 2.9.

H×nh 2.9- HiÖu qu¶ cña qu¸ tr×nh hÊp thô oxit nit¬ b»ng níc vµ
hÊp phô b»ng silicagel: 1-th¸p sôc khÝ; 2-hÊp phô b»ng silicagen; 3-
th¸p röa khÝ cã mò chôp; 4-th¸p röa khÝ víi líp ®Öm; 5-th¸p phun
rçng.

2.4.2- HÊp thô khÝ NOx b»ng dung dÞch amoni


cacbonat

Atsukawa M. vµ céng sù ë H·ng C«ng nghiÖp nÆng


Mitsubishi (NhËt B¶n) ®· nghiªn cøu qu¸ tr×nh xö lý khÝ NOx
b»ng amoni cacbonnat (NH4)2CO3 trong th¸p hÊp thô ®êng kÝnh
0,4m vµ cao 2,6m ®îc ®Öm b»ng kh©u Raschig 25mm . S¬ ®å
hÖ thèng ®îc cho ë h×nh 2.10. HiÖn qu¶ hËp thô ®¹t 65 % vµ
phï hîp víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña nhiÒu t¸c gi¶ kh¸c.
19
H×nh 2.10- S¬ ®å hÖ thèng xö lý NOx b»ng dung dÞch
amoni cacbonnat:

1-thiÕt bÞ hÊp thô; 2-bé trao ®æi nhiÖt lµm nguéi dung
dÞch; 3-bÓ chøa dung dÞch; 4-b¬m; 5- qu¹t hót khÝ; b)
tæn thÊt ¸p suÊt trong líp ®Öm b»ng tÊm nhùa.

2.4.3- HÊp phô khÝ NOx b»ng silicagel, alumogel, than


ho¹t tÝnh, v.v…

KhÝ th¶i cã chøa 1 ÷ 1,5% NOx cã thÓ ®îc xö lý b»ng c¸c


chÊt hÊp phô nh silicagel, alumogel, than ho¹t tÝnh, v.v…

Khi trong chÊt hÊp phô cã chøa ®ioxit nit¬ th× nã trë thµnh
chÊt xóc t¸c ®Ó oxy ho¸ c¸c oxit nit¬ thµnh nit¬ ®ioxit. Nit¬
®ioxit bÞ hÊp phô vµo c¸c chÊt nªu trªn vµ cã thÓ ®îc t¸ch ra
khái chóng b»ng c¸ch nung nãng.

Kh¶ n¨ng hÊp phô NOx cña c¸c chÊt r¾n nªu trªn nãi chung
lµ rÊt thÊp. Do ®ã muèn ®¹t yªu cÇu khö NOx mét c¸ch triÖt ®Ó
cÇn l¾p ®Æt hÖ thèng víi nhiÒu tÇng hÊp phô nèi tiÕp nhau, dÉn
®Õn tiªu hao nhiÒu nhiÒu n¨ng lîng ®Ó th¾ng søc c¶n khÝ
®éng cña hÖ thèng. MÆt kh¸c, bôi trong khÝ th¶i còng lµm gi¶m
nhanh chãng kh¶ n¨ng hÊp phô cña vËt liÖu, bªn c¹nh nh÷ng nhîc
®iÓm kÓ trªn, sö dông chÊt hÊp phô ®Ó khö NOx còng cã u
20
®iÓm cña nã lµ cã kh¶ n¨ng thu håi NO2 nèng ®é cao ®Ó ®iÒu
chÕ axit nitric phôc vô cho nhiÒu nhu cÇu kh¸c nhau trong c«ng
nghiÖp.

2.5- C«ng nghÖ xö lý khÝ Flo vµ hîp chÊt cña Flo

KhÝ th¶i trong c«ng nghiÖp s¶n xuÊt ph©n supephat cã


chøa nhiÒu hîp chÊt cña flo nh: hy®roflorua (HF), silic tetraflorua
(SiF4), axit hexaflosilixic (H2SiF6). Trong c¸c qu¸ tr×nh nÇu nh«m,
®iÖn phÇn nh«m còng to¶ ra nhiÒu hîp chÊt cña flo. Flo vµ hîp
chÊt cña nã rÊt ®éc h¹i. Hy®roflorua HF víi nång ®é 0,1ppb
trong kh«ng khÝ (≈ 8.10-5 mg/m3) ®· b¾t ®Çu g©y t¸c h¹i cho
nhiÒu lo¹i thùc vËt. Nång ®é trung b×nh ngµy ®ªm cho phÐp
cña HF trong kh«ng khÝ xung quanh lµ 0,005 mg/m3, trong lóc
®ã giíi h¹n nµy cña SO2 vµ NO2 mét c¸ch t¬ng øng lµ 0,3 vµ 0,1
mg/m3 (TCVN 5937, 5938- 1995). §iÒu ®ã cho ta thÊy r»ng viÖc
xö lý flo trong khÝ th¶i lµ hÕt søc quan träng.

2.5.1- Dïng níc ®Ó hÊp thô khÝ florua

Florua rÊt dÔ hoµ tan trong níc, do ®ã dïng níc ®Ó hÊp thô
flrua cã thÓ

®¶m b¶o gi¶m nång ®é florua trong khÝ th¶i xuèng díi møc
ph¸t th¶i cho phÐp.

C¸c d¹ng thiÕt bÞ hÊp thô nh scub¬ tíi níc cïng chiÒu hoÆc
ngîc chiÒu, cã líp ®Öm hoÆc kh«ng líp ®Öm (th¸p rçng phun n-
íc), scrub¬ Venturi ®Òu cã thÓ sö dông cho môc ®Ých nªu trªn.

21
H×nh 2.11- S¬ ®å buång tíi hÊp thô khÝ florua

Mét d¹ng thiÕt bÞ “röa khÝ” kh¸c rÊt dÔ chÕ t¹o lµ lo¹i buång
phun ngang trong ®ã cã tÊm líi b»ng sîi thuû tinh ®îc tíi níc.
Buång phun ®îc chia thµnh nhiÒu ph©n ®o¹n, c¸c ph©n ®o¹n
®îc ng¨n c¸ch nhau b»ng tÊm ch¾n níc (xem h×nh 2.11).

Sè liÖu thùc tÕ cña hÖ thèng röa khÝ flrua b»ng níc cho
biÕt: khi nång ®é HF ban ®Çu trong khÝ th¶i lµ 850 mg/m3, cêng
®é tíi 2 l/m3, hiÖu qu¶ cña hÖ thèng ®¹t ®îc ≈ 98% (nhiÖt ®é
®Çu 3000C, nhiÖt ®é cuèi 700C) .

Níc tõ th¸p hÊp thô ch¶y ra cã chøa axit cã thÓ dïng níc v«i
®Ó trung hoµ tríc khi x¶ ra ngoµi.

2.5.2- Khö khÝ flo vµ florua b»ng dung dÞch xót


NaOH

KhÝ trong khÝ th¶i cã chøa flo d¹ng khÝ th× kh«ng thÓ dïng
níc ®Ó hÊp thô ®îc v× kh«ng ph¶i lóc nµo flo còng chÞu t¸c dông
cña níc, h¬n n÷a trong hÖ thèng cã thÓ h×nh thµnh hçn hîp g©y
næ. Trong trêng hîp ®ã chÊt hÊp thô thÝch hîp lµ dung dÞch
NaOH 5 ÷ 10%.

Ph¶n øng gi÷a flo, hy®roflorua víi NaOH xÈy ra nh sau:

22
1/2F2 + 2NaOH = 2NaF + O2 + H2O
(2.22)

HF + NaOH = NaF + H2O


(2.23)

Natri florua thu ®îc tõ c¸c ph¶n øng trªn rÊt Ýt hoµ tan trong
dung dÞch kiÒm, dÔ g©y t¾c líp ®Öm trong thiÕt bÞ hÊp thô.
Ngoµi ra, natri florua lµ chÊt ®éc h¹i, kh«ng thÓ th¶i trc tiÕp ra
ngoµi ®îc. §Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy, ®ång thêi ®Ó hoµn nguyªn
dung dÞch NaOH, ngêi ta dïng v«i t«i CaO. Ph¶n øng hoµn nguyªn
lµ: 2NaF + CaO + H2O = CaF2 +
2NaOH
(15.45)
}
hoÆc 2NaF+ Ca (OH)2= CaF2 + (2.24)

Trªn h×nh 2.12 lµ s¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ flo vµ hy®ro


florua b»ng dung dÞch NaOH.

H×nh 2.12. S¬ ®å hÖ thèng xö lý khÝ flo vµ hy®ro florua b»ng dung


dÞch NaOH

23
1-th¸p hÊp thô; 2-vßi tíi dung dÞch NaOH; 3-èng th¶i khÝ s¹ch ra khÝ
quyÓn; 4-bÓ hoµn nguyªn; 5-bÓ ng©m v«i; 6-bÓ l¾ng trong; 7-häng thu
níc trµn (dung dÞch tíi); 8-bé trao ®æi nhiÖt; 9-bunke chøa v«i; 10-b¨ng
t¶i; 11-bé phËn lµm l¹nh; 12-bÓ chøa; 13-thïng ph©n ly.

2.6- C«ng nghÖ xö lý khÝ CLO

Nguån th¶i khÝ clo lµ mét sè nhµ m¸y ho¸ chÊt nh: nhµ m¸y
s¶n xuÊt clo, clorua v«i, axit clohy®ric, c¸c hîp chÊt v« c¬ vµ h÷u
c¬ cña clo, magie v.v…

Cã hai ph¬ng ph¸p chÝnh ®Ó khñ khÝ clo lµ: ph¬ng ph¸p
dïng s÷a v«i vµ ph¬ng ph¸p dïng sunfu ®ioxit.

2.6.1-Khñ khÝ clo b»ng s÷a v«i:

C¬ së cña ph¬ng ph¸p dïng s÷a v«i ®Ó khö clo, lµ clo cã


ph¶n øng víi v«i t«i Ca(OH)2 nh sau:

Giai ®o¹n mét :


2Ca(OH)2 + 2Cl2 = Ca(OCl)2 + CaCl2 + 2H2O (2.25)
Ph¶n øng trªn x¶y ra trong ®iÒu kiÖn m«i trêng kiÒm (®Çy
®ñ v«i) vµ cho ra c¸c chÊt canxi hypoclorit, canxi clorua vµ níc.
Giai ®o¹n hai: b¾t ®Çu khi v«i ®· t¸c dông hÕt víi clo mµ clo
vÉn tiÕp tôc ®îc bæ sung vµo qu¸ tr×nh, lóc ®ã ta sÏ cã:
Cl2 + H2 O= HCl + HCl (2.26)

Ca(OCl)2 + 4HClO= Ca(ClO3)+ 4 HclO (2.27)

2Ca(OCl)2 + 4HCl = 2CaCl2 + 4HClO (2.28)


Nh vËy trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng, khi cung cÊp thõa mét l-
îng nhÊt ®Þnh chÊt kiÒm th× qu¸ tr×nh chØ diÔn ra theo giai
®o¹n mét.

24
Khi trong khÝ th¶i cã chøa CO2 vµ HCl, ta sÏ cã c¸c ph¶n øng
kÌm theo sau ®©y:
Ca(OH)2 + CO2 = CaCO3 + H2O (2.29)
vµ Ca(OH)2 + 2HCl = CaCl2 + 2H2O
(2.30)
ChÊt can xi hypoclorit thu ®îc cña qu¸ tr×nh khö clo theo giai
®o¹n mét cÇn ®îc xö lý tríc khi th¶i ra ngoµi ®Ó tr¸nh g©y ®éc h¹i
cho m«i trêng xung quanh. Cã thÓ ph©n gi¶i canxi hypoclorit b»ng
xóc t¸c ë nhiÖt ®é 70 ÷ 80 0C. ChÊt xóc t¸c lµ hçn hîp trong níc cña
c¸c muèi sunfat cña 3 kim lo¹i: niken, ®ång vµ s¾t theo tû lÖ 1:1:3.
KÕt qu¶ thu ®îc lµ:

Ca(OCl)2 → CaCl2 + O2 (2.31)

H×nh 2.13. S¬ ®å hÖ thèng xö lý clo b»ng s÷a v«i:


1-scrub¬; 2-tÊm ch¾n giät chÊt láng; 3-bÓ tuÇn hoµn; 4-bÓ
ph©n hñy; 5-bé phËn ®o liÒu lîng chÊt xóc t¸c; 6-th¸p xö lý
nhiÖt.

Tæng kÕt

§Ó kÕt thóc chuyªn ®Ò giíi thiÖu c«ng nghÖ xö lý khÝ th¶i


chóng t«i xin nªu mét sè ý kiÕn sau ®©y:
25
1- HiÖn nay nÒn c«ng nghiÖp chÕ t¹o c¬ khÝ cña níc ta ®· cã
nh÷ng tiÕn bé kh¶ quan. V× vËy trong mäi trêng hîp cÇn nghÜ tríc
tiªn ®Õn viÖc tù thiÕt kÕ vµ chÕ t¹o trong níc c¸c lo¹i thiÕt bÞ xö lý
bôi vµ xö lý khÝ ®éc h¹i th«ng thêng, ngo¹i trõ mét sè thiÕt bÞ hiÖn
®¹i nh thiÕt bÞ läc bôi tÜnh ®iÖn do trong níc cha chÕ t¹o ®îc
hoÆc míi chØ chÕ t¹o ®¬n chiÕc mang tÝnh thö nghiÖm th× míi
ph¶i nhËp ngo¹i.
2- §Ó xö lý bôi cÇn ¸p dông c¸c lo¹i thiÕt bÞ ®¬n gi¶n, dÔ chÕ
t¹o mµ hiÖu qu¶ läc còng ®¸p øng ®îc yªu cÇu nh buång l¾ng bôi
(dïng lµm cÊp läc th« ban ®Çu), xi-clon kh«, xi-clon ít, läc bôi tói v¶i
(èng tay ¸o), èng venturi . §èi víi c«ng nghiÖp s¶n xuÊt xi m¨ng
quy m« lín nªn dïng thiÕt bÞ läc bôi tÜnh ®iÖn.
3- VÒ xö lý khÝ ®éc h¹i, cÇn chó träng xö lý lo¹i khÝ ®éc h¹i
phæ biÕn nhÊt lµ khÝ SO2. C«ng nghÖ xö lý khÝ SO2 rÊt ®a d¹ng,
phong phó. Nhng cÇn chän lùa ph¬ng ph¸p xö lý ®¬n gi¶n, hîp lý,
nguyªn vËt liÖu s½n cã vµ chi phÝ Ýt nh ph¬ng ph¸p hÊp thô b»ng
níc, b»ng s÷a v«i . CÇn chó ý ®Õn kh©u b¶o vÖ m«i trêng ®Êt vµ
níc do chÊt th¶i cña qu¸ tr×nh xö lý khÝ cã thÓ g©y ra.

Tµi liÖu trÝch dÉn

TrÇn Ngäc ChÊn: ¤ nhiÔm kh«ng khÝ vµ Xö lý khÝ th¶i. TËp


2 vµ 3.
Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc vµ Kü thuËt, Hµ Néi,
2001.

26