You are on page 1of 6

ปญหาขยะในประเทศไทย

นางสาวสุชาวดี ศรีโกศล
วิทยาสาสตรมหาบัณฑิต การสื่อสารวิทยาศาสตร
ปญหาขยะในประเทศไทย

ขยะมูลฝอยคือ?
ขยะมูลฝอย (Waste) หมายถึง สิ่งของเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิตและอุปโภคซึ่งเสื่อมสภาพจน
ใชการไมไดหรือไมตองการใชแ ลว บางชนิดเปนของแข็งหรือกากของเสีย (Solid Waste) มีผลเสียตอ
สุขภาพทางกายและจิตใจเนื่องจากความสกปรก เปนแหลงเพาะเชื้อโรคทําใหเกิดมลพิษและทัศนะอุจาด
มลพิษที่เกิดจากขยะมูลฝอย (Waste Pollution) หมายถึง สภาวะแวดลอมที่ไมเหมาะสมอัน
เนื่องมาจากขยะมูลฝอย เชน การทิ้งขยะลงในแหลงน้ําและการเกิดกลิ่นเนาเหม็นจากกองขยะ
1.ประเภทของขยะมูลฝอย
จําแนกตามพิษภัยที่เกิดขึ้นกับมนุษยและสิ่งแวดลอม มี 2 ประเภท คือ
ขยะทั่วไป (General Waste) หมายถึง ขยะมูลฝอยที่มีอันตรายนอย ไดแก พวกเศษอาหาร เศษ
กระดาษ เศษผา พลาสติก เศษหญาและใบไม ฯลฯ
ขยะอันตราย (Hazardous Waste) เปนขยะที่มีภัยตอคนและสิ่งแวดลอม อาจมีสารพิษ ติดไฟหรือ
ระเบิดงาย ปนเปอนเชื้อโรค เชน ไฟแช็กแกส กระปองสเปรย ถานไฟฉาย แบตเตอรี่หรืออาจเปนพวกสําลี
และผาพันแผลจากสถานพยาบาลที่มีเชื้อโรค
2.จําแนกตามลักษณะของขยะ
ขยะเปยกหรือขยะสด (Garbage) มีความชื้นปนอยูมากกวารอยละ 50 จึงติดไฟไดยาก สวนใหญ
ไดแก เศษอาหาร เศษเนื้อ เศษผัก และผักผลไมจากบานเรือน รานจําหนายอาหารและตลาดสด
รวมทั้งซากพืชและสัตวที่ยังไมเนาเปอย ขยะประเภทนี้จะทําใหเกิดกลิ่นเนาเหม็นเนื่องจากแบคทีเรียยอย
สลายอินทรียสาร นอกจากนี้ยังเปนแหลงเพาะเชื้อโรคโดยติดไปกับแมลง หนู และสัตวอื่นที่มาตอมหรือ
กินเปนอาหาร
ขยะแหง (Rubbish) คือ สิ่งเหลือใชที่มีความชื้นอยูนอยจึงไมกอใหเกิดกลิ่นเหม็น จําแนกได 2 ชนิด
ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

คือ
- ขยะที่เปนเชื้อเพลิง เปนพวกที่ติดไฟไดเชน เศษผา เศษกระดาษ หญา ใบไม กิ่งไมแหง
- ขยะที่ไมเปนเชื้อเพลิง ไดแก เศษโลหะ เศษแกว และเศษกอนอิฐ
3.แหลงกําเนิดขยะมูลฝอย
แหลงกําเนิดของมูลฝอยแบงออกเปน 8 ประเภท ตามลักษณะการใชที่ดิน ดังนี้
1) ยานที่พักอาศัย (Residential Area)
2) ยานพาณิชยกรรม (Commercial Area)

1
3) สถานที่ราชการและสถาบันการศึกษา (Institutional Area)
4) แหลงที่มีการกอสรางหรือทุบทําลายอาคารสิ่งกอสราง (Construction and Demolition Area)
5) พื้นที่สาธารณะที่รัฐดูแล ( Municipal Service Area)
6) ระบบบําบัดตางๆ (Treatment Plant)
7) ยานอุตสาหกรรม (Industrial Area)
8) ยานเกษตรกรรม (Agricultural Area)
4.องคประกอบของขยะมูลฝอย
ในประเทศไทยตัวอยางมูลฝอยที่สุมออกมา จะนํามาแยกองคประกอบเปนประเภทตางๆ 10
ประเภท
5.ปจจัยที่มีผลตอปริมาณมูลฝอย
ปริมาณมูลฝอยที่เกิดจากการดํารงชีพหรือมูลฝอยชุมชนนั้นขึ้นอยูกับปจจัยดังตอไปนี้ ที่ตั้ง
ทางภูมิศาสตร ฤดูกาล รายไดโครงสรางของครอบครัว อุปนิสัยในการซื้อสินคา พฤติกรรมในการ
บริโภคอาหาร รูปแบบของการดํารงชีวิต ทัศนคติในการดํารงชีวิตและกฎหมายขอบังคับ
6.สาเหตุที่ทําใหเกิดปญหาขยะมูลฝอย
สาเหตุที่ทําใหเกิดปญหาขยะมูลฝอย
1) ความมักงายและขาดความสํานึกถึงผลเสียที่จะเกิดขึ้น เปนสาเหตุที่พบบอยมากซึ่งจะเห็น
ไดจากการทิ้งขยะลงตามพื้นหรือแหลงน้ําโดยไมทิ้งลงใน ถังรองรับที่จัดไวใหและโรงงานอุตสาหกรรม
บางแหงลักลอบนําสิ่งปฏิกูลไปทิ้งตามที่วางเปลา
2) การผลิ ต หรือ ใชสิ่ ง ของมากเกิ นความจํ า เป น เช น การผลิ ต สิน ค าที่ มี ก ระดาษหรื อ
พลาสติกหุมหลายชั้นและการซื้อสินคาโดยหอแยกหรือใสถุงพลาสติกหลายถุงทําใหมีขยะปริมาณมาก
3) การเก็บและทําลายหรือนําขยะไปใชประโยชนไมมีประสิทธิภาพ จึงมีขยะตกคางกอง
หมักหมมและสงกลิ่นเหม็นไปทั่วบริเวณจนกอปญหามลพิษใหกับสิ่งแวดลอม
7.ผลเสียที่เกิดจากขยะมูลฝอย
ขยะมูลฝอยกอใหเกิดปญหาตอมนุษยและสิ่งแวดลอมหลายประการ คือ
1) ทําใหเกิดทัศนะอุจาด คือ แลดูสกปรก ขาดความเปนระเบียบเรียบรอย เปนที่นา
รังเกียจแกผูอยูอาศัยในบริเวณใกลเคียงและผูพบเห็น โดยเฉพาะนักทองเที่ยวชาวตางชาติ
ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

2) เปนแหลงเพาะและแพรเชื้อโรค โดยเฉพาะขยะติดเชื้อจากสถานพยาบาลและขยะเปยกที่
แบคทีเรียทําหนาที่ยอยสลาย เชื้อโรคตามขยะจะแพรไปกับน้ํา แมลง หนู และสุนัขที่มาตอมหรือคุยเขี่ย
เชน เชื้อที่ทํา ใหเกิดโรคอหิวาตโรค ไทฟอยดและโรคบิด
3) ทําใหดินเสื่อมและเกิดมลพิษ เพราะจะทําใหพื้นดินสกปรก ดินมีสภาพเปนเกลือ ดาง
กรด หรือมีสารพิษที่เปนอันตรายตอสิ่งมีชีวิตในดิน ตลอดจนทําใหสมบัติทางกายภาพของดิน
เปลี่ยนแปลงไป เชน โซเดียมทําใหเนื้อดินแตกรวน
4) ทําลายแหลงน้ํา

2
I. ขยะที่ตกในแหลงน้ําลําคลองและทอระบายน้ําจะทําใหแหลงน้ําตื้นเขิน
การไหลของน้ําไมสะดวกจึงเกิดสภาวะน้ําทวมไดงาย
II. ทําใหเกิดมลพิษทางน้ําในลักษณะตางๆ เชน ทําใหน้ําเนา น้ําเปนพิษ
น้ําที่มีเชื้อโรคและน้ําที่มีคราบน้ํามันซึ่งไมเหมาะกับการใชอุปโภคบริโภค สิ้นเปลืองคาใชจายในการ
ปรับปรุงคุณภาพเปนอันตรายตอสิ่งมีชีวิตโดยเฉพาะพืชและสัตวน้ํา
III. ทําใหเกิดมลพิษทางอากาศ เพราะการเผาขยะทําใหเกิดควันและขี้เถา
การหมักหมมและเนาสลายของขยะจะกอใหเกิดกาซพิษและกลิ่นเหม็น
IV. กอความรําคาญและบั่นทอนสุขภาพของมนุษย เปนผลจากการเกิด
ทัศนะอุจาด กาซพิษ กลิ่นเหม็น เปนแหลงเพาะเชื้อโรคตลอดจนการเกิดมลพิษทางน้ําและอากาศ
5) ทําใหเกิดอัคคีภัย เนื่องจากขยะหลายชนิดติดไฟไดงาย โดยเฉพาะเมื่อแหง
6) สรางปญหาในการจัดการ เชน ตองเสียคาใชจายในการรวบรวมและกําจัด

8. แนวทางในการแกไขปญหาขยะ
ประเทศที่พัฒนาแลว เชน เยอรมัน คานาดา สหรัฐอเมริกา และญี่ปุน เปนตน ตาง ก็เคยเผชิญ
กับปญหาขยะมากอน และก็ไดหาวิธีการปองกันแกไขปญหาหลายวิธีดวยกัน ทายสุดก็ไดพบวิธีที่ประสบ
ผลคือ การลดปริมาณขยะกอนทิ้ง นั่นก็คือ การใหผูทิ้งขยะทําการคัดแยกขยะกอนที่จะทิ้ง เพื่อใหไดขยะที่
จะนําไปใชประโยชนไดใหม โดยใชหลักการ 3 Rs คือ Reduce, Reuse และ Recycle
Reduce หมายถึง การลดปริมาณขยะที่แหลงกําเนิด เพื่อใหคงเหลือขยะที่นอยที่สุด ดว ย
การใชผลิตภัณฑที่เหลือเปนขยะนอย
Reuse หมายถึง การนําขยะกลับไปใชซ้ํา การใชผลิตภัณฑซ้ําแลวซ้ําอีก ตามรูปแบบที่เปนตน
กําเนิดของมัน
Recycle หมายถึง การแปลงผลิตภัณฑเพื่อใชใหม โดยการนําเขาสูกระบวนการ ซึ่งใชเทคโนโลยี
ในระดับต่ําจนถึงระดับสูงไปใชในการเปลี่ยนแปลผลิตภัณฑใชแลว ใหเปนผลิตภัณฑใหม
เมื่อเปรียบเทียบการคัดแยกขยะภายใตหลักการ 3 Rs แลวพบวา ประเทศพัฒนาจะมีการคัดแยก
ขยะกอนทิ้ง เนื่องจากประชาชนมีความตระหนักและสํานึกวาเปนหนาที่ของเขาที่จะตองคัดแยกขยะและได
คัดแยกขยะเปนประจําทุกวันตามที่ทองถิ่นกําหนดประเภทขยะเพื่อการกําจัดไว ในขณะที่ประเทศกําลัง
พัฒนาจะคัดแยกขยะเพียงเพื่อนําขยะมีมูลคาไปขาย
ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

อยางไรก็ตามการรับเอาหลักการ 3 Rs มาใช ยังไมเพียงพอสําหรับคนไทย ดวยเหตุนี้ จึงตองเพิ่ม


อีก 2 Rs คือ Reject และ Response
Reject หมายถึง การปฏิเสธการใชผ ลิตภัณ ฑที่ยากตอการกําจัด และหรือโรงงานผูผ ลิต
ปฏิเสธการใชวัตถุดิบที่ยากตอการกําจัด
Response หมายถึง ผูทิ้งขยะยอมตอบรับที่จะปฏิบัติตามมาตรการและวิธีการที่กําหนดไวเพื่อลด
ปริมาณขยะ

3
การเพิ่มขึ้นของจํานวนประชากร การเติบโตทางเศรษฐกิจและความกาวหนาทางเทคโนโลยีอยาง
รวดเร็วนํามาซึ่งปญหาสิ่งแวดลอม โดยเฉพาะอยางยิ่งในเขตเมือง ปญหาเรื่องมูลฝอยซึ่งมีปริมาณและ
ชนิดของขยะมูลฝอยที่เพิ่มขึ้นมาก ปญหาการจัดการขยะมูลฝอยนับวันจะเพิ่มภาระใหกับองคกร
ปกครองสวนทองถิ่นแทบทุกแหงทั่วโลกไมวาจะเปนประเทศที่พัฒนาแลวหรือประเทศกําลังพัฒนา
รวมถึงประเทศไทย เนื่องจากปริมาณขยะเพิ่มมากขึ้นตามจํานวนประชากรที่เพิ่มมากขึ้นในแตละป อีกทั้ง
หนวยงานของรัฐยังขาดแคลนงบประมาณและบุคลากรในการดําเนินการกําจัดขยะมูลฝอยอยางถูกวิธี
ซึ่งปญหาการตอตานการทิ้งขยะไดเกิดขึ้นในหลายๆ ทองถิ่นในประเทศไทย การสรางระบบกําจัดขยะมูล
ฝอยเปนมาตรการที่สําคัญในการนํามาแกปญหาขยะมูลฝอยประการหนึ่ง แตการจัดการปญหาดานขยะ
มูลฝอยเปนงานที่ซับซอน ตองอาศัยความสมดุลกันระหวางทรัพยากรที่มีอยูอยางจํากัด งบประมาณ
ความรูความสามารถของบุคลากรเพื่อใหสามารถบริหารจัดการปญหาขยะมูลฝอยในทองถิ่นไดอยางมี
ประสิทธิภาพ
จากการประชุมสิ่งแวดลอมโลก ซึ่งจัดขึ้นที่เมืองริโอเดอจาเนโร เมื่อป พ.ศ. 2535 ผูเขารวม
ไดพิจารณาถึงวิธีการที่นําไปสูสภาพสังคมที่ยั่งยืน และไดยอมรับแผนปฏิบัติการ 21 (Agenda
21)(United Nations, 1992) จากนั้นประเด็นปญหาสิ่งแวดลอมโลกไดกลายเปนปญหา
สังคมที่ทั่วโลกใหความสําคัญมากที่สุดอีกเรื่องหนึ่ง และประเทศอุตสาหกรรมเกือบทั้งหมดตางก็
พยายามจัดระบบการนําขยะมูลฝอยกลับมาใชใหม ทั้งในสวนการลดปริมาณขยะที่แหลงกําเนิด
(reducing) การใชซ้ํา(re-using) และการสงเสริมการนํากลับมาใชใหม (recycling) ซึ่งจะ
เปนการยืดอายุการใชงานของสถานที่กําจัด และยังชวยลดการปลอยกาซที่ทําใหอุณหภูมิของโลกสูงขึ้น
จากการลดการใชพลังงานและทรัพยากรธรรมชาติ
เพื่อใหการเสริมสรางประสิทธิภาพการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนขององคกรปกครองสวน
ทองถิ่นสัมฤทธิผล การศึกษาในครั้งนี้จึงมุงเนนการรวบรวมและวิเคราะหสถานการณปจจุบันและ
ปญหาในการพยายามเสริมสรางประสิทธิภาพในการจัดการมูลฝอยชุมชนในประเทศไทย เพื่อที่จะแสดง
ใหเห็นถึงผลการดําเนินการจัดการปญหาขยะมูลฝอยที่ผานมาและบทเรียนจากโครงการหรือกรณีศึกษา
ที่ประสบผลสําเร็จในการดําเนินการจัดการปญหาขยะมูลฝอยในประเทศไทย ทั้งนี้กรณีแรกศึกษาถึง
แนวทางการเสริมสรางสมรรถนะขององคกรปกครองสวนทองถิ่นในประเทศไทยตอการกอสรางระบบ
กําจัดขยะมูลฝอยตลอดจนระบบฝงกลบมูลฝอยอยางถูกหลักสุขาภิบาล กรณีศกึ ษาที่สองนําเสนอแนว
ทางการแกปญหาการจัดการมูลฝอยโดยนําหลักการการนํากลับมาใชใหม ซึ่งจะมุงเนนไปที่กรณีศึกษา
โครงการ
รีไซเคิลตางๆ ที่ประสบผลสําเร็จ นอกจากนี้ขอเสนอแนะจากการศึกษาในครั้งนี้จะชี้ใหเห็นถึงแนวทางใน ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

การเสริมสรางสมรรถนะการจัดการมูลฝอยขององคกรปกครองสวนทองถิ่นโดยการมีสวนรวมของทุก
ภาคสวนเพื่อใหเกิดการจัดการมูลฝอยอยางมีประสิทธิภาพและยั่งยืนตอไป
สถานการณและปญหาการจัดการขยะมูลฝอยในประเทศไทย
สถานการณขยะในประเทศไทยในรอบ 12 ปที่ผานมา พบวามีปริมาณขยะเพิ่มจํานวนขึ้นอยาง
ตอเนื่อง โดยใน พ.ศ. 2536 ปริมาณขยะที่เกิดขึ้นทั่วประเทศมีจํานวนประมาณ30,640 ตัน/วัน

4
และไดเพิ่มขึ้นเปนจํานวนประมาณ 39,956 ตัน/วัน ในป พ.ศ. 2547 หรือเพิ่มขึ้นกวารอยละ 30
ดังแสดง ในตารางที่ 1 และ กราฟที่ 1

ตารางที่ 7-1 ปริมาณขยะโดยรวมทั้งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547

ป พ.ศ. ปริมาณขยะ ปริมาณขยะที่เพิ่ มขึ้น


ตัน/วัน (ตัน/วัน) (ตัน/วัน) รอยละ
2536 30,640 - -
2537 33,008 2,368 7.73
2538 34,492 1,484 4.5
2539 36,029 1,537 4.46
2540 37,102 1,073 2.98
2541 37,246 144 0.39
2542 37,879 633 1.7
2543 38,170 291 0.77
2544 38,643 473 1.24
2545 39,225 582 1.51
2546 39,240 15 0.04
2547 39,956 716 1.82
ตารางที่ 1 ปริมาณขยะโดยรวมทั้งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547

กราฟแสดงปริมาณขยะโดยรวมทั้ งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547

40000
ปริมาณขยะ (ตั น/วัน)

35000

30000

25000

20000
ปี พ.ศ. ตัน/ วัน
ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

15000 ปริมาณขยะ (ตั น/วัน)

10000

5000

0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

ปี พ.ศ. ตัน/วัน
กราฟที่ 1 ปริมาณขยะโดยรวมทั้งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547