ปญหาขยะในประเทศไทย

นางสาวสุชาวดี ศรีโกศล
วิทยาสาสตรมหาบัณฑิต การสื่อสารวิทยาศาสตร

ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

ปญหาขยะในประเทศไทย

1

ขยะมูลฝอยคือ?
ขยะมูลฝอย (Waste) หมายถึง สิ่งของเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิตและอุปโภคซึ่งเสื่อมสภาพจน
ใชการไมไดหรือไมตองการใชแ ลว บางชนิดเปนของแข็งหรือกากของเสีย (Solid Waste) มีผลเสียตอ
สุขภาพทางกายและจิตใจเนื่องจากความสกปรก เปนแหลงเพาะเชื้อโรคทําใหเกิดมลพิษและทัศนะอุจาด
มลพิษที่เกิดจากขยะมูลฝอย (Waste Pollution) หมายถึง สภาวะแวดลอมที่ไมเหมาะสมอัน
เนื่องมาจากขยะมูลฝอย เชน การทิ้งขยะลงในแหลงน้ําและการเกิดกลิ่นเนาเหม็นจากกองขยะ
1.ประเภทของขยะมูลฝอย
จําแนกตามพิษภัยที่เกิดขึ้นกับมนุษยและสิ่งแวดลอม มี 2 ประเภท คือ
ขยะทั่วไป (General Waste) หมายถึง ขยะมูลฝอยที่มีอันตรายนอย ไดแก พวกเศษอาหาร เศษ
กระดาษ เศษผา พลาสติก เศษหญาและใบไม ฯลฯ
ขยะอันตราย (Hazardous Waste) เปนขยะที่มีภัยตอคนและสิ่งแวดลอม อาจมีสารพิษ ติดไฟหรือ
ระเบิดงาย ปนเปอนเชื้อโรค เชน ไฟแช็กแกส กระปองสเปรย ถานไฟฉาย แบตเตอรี่หรืออาจเปนพวกสําลี
และผาพันแผลจากสถานพยาบาลที่มีเชื้อโรค
2.จําแนกตามลักษณะของขยะ
ขยะเปยกหรือขยะสด (Garbage) มีความชื้นปนอยูมากกวารอยละ 50 จึงติดไฟไดยาก สวนใหญ
ไดแก เศษอาหาร เศษเนื้อ เศษผัก และผักผลไมจากบานเรือน รานจําหนายอาหารและตลาดสด
รวมทั้งซากพืชและสัตวที่ยังไมเนาเปอย ขยะประเภทนี้จะทําใหเกิดกลิ่นเนาเหม็นเนื่องจากแบคทีเรียยอย
สลายอินทรียสาร นอกจากนี้ยังเปนแหลงเพาะเชื้อโรคโดยติดไปกับแมลง หนู และสัตวอื่นที่มาตอมหรือ
กินเปนอาหาร
ขยะแหง (Rubbish) คือ สิ่งเหลือใชที่มีความชื้นอยูนอยจึงไมกอใหเกิดกลิ่นเหม็น จําแนกได 2 ชนิด
คือ
- ขยะที่เปนเชื้อเพลิง เปนพวกที่ติดไฟไดเชน เศษผา เศษกระดาษ หญา ใบไม กิ่งไมแหง
- ขยะที่ไมเปนเชื้อเพลิง ไดแก เศษโลหะ เศษแกว และเศษกอนอิฐ
3.แหลงกําเนิดขยะมูลฝอย
แหลงกําเนิดของมูลฝอยแบงออกเปน 8 ประเภท ตามลักษณะการใชที่ดิน ดังนี้
1) ยานที่พักอาศัย (Residential Area)
2) ยานพาณิชยกรรม (Commercial Area)

5.ปจจัยที่มีผลตอปริมาณมูลฝอย
ปริมาณมูลฝอยที่เกิดจากการดํารงชีพหรือมูลฝอยชุมชนนั้นขึ้นอยูกับปจจัยดังตอไปนี้ ที่ตั้ง
ทางภูมิศาสตร ฤดูกาล รายไดโครงสรางของครอบครัว อุปนิสัยในการซื้อสินคา พฤติกรรมในการ
บริโภคอาหาร รูปแบบของการดํารงชีวิต ทัศนคติในการดํารงชีวิตและกฎหมายขอบังคับ
6.สาเหตุที่ทําใหเกิดปญหาขยะมูลฝอย
สาเหตุที่ทําใหเกิดปญหาขยะมูลฝอย
1) ความมักงายและขาดความสํานึกถึงผลเสียที่จะเกิดขึ้น เปนสาเหตุที่พบบอยมากซึ่งจะเห็น
ไดจากการทิ้งขยะลงตามพื้นหรือแหลงน้ําโดยไมทิ้งลงใน ถังรองรับที่จัดไวใหและโรงงานอุตสาหกรรม
บางแหงลักลอบนําสิ่งปฏิกูลไปทิ้งตามที่วางเปลา
2) การผลิ ต หรือ ใชสิ่ ง ของมากเกิ นความจํ า เป น เช น การผลิ ต สิน ค าที่ มี ก ระดาษหรื อ
พลาสติกหุมหลายชั้นและการซื้อสินคาโดยหอแยกหรือใสถุงพลาสติกหลายถุงทําใหมีขยะปริมาณมาก
3) การเก็บและทําลายหรือนําขยะไปใชประโยชนไมมีประสิทธิภาพ จึงมีขยะตกคางกอง
หมักหมมและสงกลิ่นเหม็นไปทั่วบริเวณจนกอปญหามลพิษใหกับสิ่งแวดลอม
7.ผลเสียที่เกิดจากขยะมูลฝอย
ขยะมูลฝอยกอใหเกิดปญหาตอมนุษยและสิ่งแวดลอมหลายประการ คือ
1)
ทําใหเกิดทัศนะอุจาด คือ แลดูสกปรก ขาดความเปนระเบียบเรียบรอย เปนที่นา
รังเกียจแกผูอยูอาศัยในบริเวณใกลเคียงและผูพบเห็น โดยเฉพาะนักทองเที่ยวชาวตางชาติ
2)
เปนแหลงเพาะและแพรเชื้อโรค โดยเฉพาะขยะติดเชื้อจากสถานพยาบาลและขยะเปยกที่
แบคทีเรียทําหนาที่ยอยสลาย เชื้อโรคตามขยะจะแพรไปกับน้ํา แมลง หนู และสุนัขที่มาตอมหรือคุยเขี่ย
เชน เชื้อที่ทํา ใหเกิดโรคอหิวาตโรค ไทฟอยดและโรคบิด
3)
ทําใหดินเสื่อมและเกิดมลพิษ เพราะจะทําใหพื้นดินสกปรก ดินมีสภาพเปนเกลือ ดาง
กรด หรือมีสารพิษที่เปนอันตรายตอสิ่งมีชีวิตในดิน ตลอดจนทําใหสมบัติทางกายภาพของดิน
เปลี่ยนแปลงไป เชน โซเดียมทําใหเนื้อดินแตกรวน
4)
ทําลายแหลงน้ํา

ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

ประเภท

3) สถานที่ราชการและสถาบันการศึกษา (Institutional Area)
4) แหลงที่มีการกอสรางหรือทุบทําลายอาคารสิ่งกอสราง (Construction and Demolition Area)
5) พื้นที่สาธารณะที่รัฐดูแล ( Municipal Service Area)
6) ระบบบําบัดตางๆ (Treatment Plant)
7) ยานอุตสาหกรรม (Industrial Area)
8) ยานเกษตรกรรม (Agricultural Area)
4.องคประกอบของขยะมูลฝอย
ในประเทศไทยตัวอยางมูลฝอยที่สุมออกมา จะนํามาแยกองคประกอบเปนประเภทตางๆ 10

2

ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

I.
ขยะที่ตกในแหลงน้ําลําคลองและทอระบายน้ําจะทําใหแหลงน้ําตื้นเขิน
การไหลของน้ําไมสะดวกจึงเกิดสภาวะน้ําทวมไดงาย
II.
ทําใหเกิดมลพิษทางน้ําในลักษณะตางๆ เชน ทําใหน้ําเนา น้ําเปนพิษ
น้ําที่มีเชื้อโรคและน้ําที่มีคราบน้ํามันซึ่งไมเหมาะกับการใชอุปโภคบริโภค สิ้นเปลืองคาใชจายในการ
ปรับปรุงคุณภาพเปนอันตรายตอสิ่งมีชีวิตโดยเฉพาะพืชและสัตวน้ํา
III.
ทําใหเกิดมลพิษทางอากาศ เพราะการเผาขยะทําใหเกิดควันและขี้เถา
การหมักหมมและเนาสลายของขยะจะกอใหเกิดกาซพิษและกลิ่นเหม็น
IV.
กอความรําคาญและบั่นทอนสุขภาพของมนุษย เปนผลจากการเกิด
ทัศนะอุจาด กาซพิษ กลิ่นเหม็น เปนแหลงเพาะเชื้อโรคตลอดจนการเกิดมลพิษทางน้ําและอากาศ
5) ทําใหเกิดอัคคีภัย เนื่องจากขยะหลายชนิดติดไฟไดงาย โดยเฉพาะเมื่อแหง
6) สรางปญหาในการจัดการ เชน ตองเสียคาใชจายในการรวบรวมและกําจัด

3

8. แนวทางในการแกไขปญหาขยะ
ประเทศที่พัฒนาแลว เชน เยอรมัน คานาดา สหรัฐอเมริกา และญี่ปุน เปนตน ตาง ก็เคยเผชิญ
กับปญหาขยะมากอน และก็ไดหาวิธีการปองกันแกไขปญหาหลายวิธีดวยกัน ทายสุดก็ไดพบวิธีที่ประสบ
ผลคือ การลดปริมาณขยะกอนทิ้ง นั่นก็คือ การใหผูทิ้งขยะทําการคัดแยกขยะกอนที่จะทิ้ง เพื่อใหไดขยะที่
จะนําไปใชประโยชนไดใหม โดยใชหลักการ 3 Rs คือ Reduce, Reuse และ Recycle
Reduce หมายถึง
การลดปริมาณขยะที่แหลงกําเนิด เพื่อใหคงเหลือขยะที่นอยที่สุด ดว ย
การใชผลิตภัณฑที่เหลือเปนขยะนอย
Reuse หมายถึง การนําขยะกลับไปใชซ้ํา การใชผลิตภัณฑซ้ําแลวซ้ําอีก ตามรูปแบบที่เปนตน
กําเนิดของมัน
Recycle หมายถึง การแปลงผลิตภัณฑเพื่อใชใหม โดยการนําเขาสูกระบวนการ ซึ่งใชเทคโนโลยี
ในระดับต่ําจนถึงระดับสูงไปใชในการเปลี่ยนแปลผลิตภัณฑใชแลว ใหเปนผลิตภัณฑใหม
เมื่อเปรียบเทียบการคัดแยกขยะภายใตหลักการ 3 Rs แลวพบวา ประเทศพัฒนาจะมีการคัดแยก
ขยะกอนทิ้ง เนื่องจากประชาชนมีความตระหนักและสํานึกวาเปนหนาที่ของเขาที่จะตองคัดแยกขยะและได
คัดแยกขยะเปนประจําทุกวันตามที่ทองถิ่นกําหนดประเภทขยะเพื่อการกําจัดไว ในขณะที่ประเทศกําลัง
พัฒนาจะคัดแยกขยะเพียงเพื่อนําขยะมีมูลคาไปขาย
อยางไรก็ตามการรับเอาหลักการ 3 Rs มาใช ยังไมเพียงพอสําหรับคนไทย ดวยเหตุนี้ จึงตองเพิ่ม
อีก 2 Rs คือ Reject และ Response
Reject หมายถึง การปฏิเสธการใชผ ลิตภัณ ฑที่ยากตอการกําจัด และหรือโรงงานผูผ ลิต
ปฏิเสธการใชวัตถุดิบที่ยากตอการกําจัด
Response หมายถึง ผูทิ้งขยะยอมตอบรับที่จะปฏิบัติตามมาตรการและวิธีการที่กําหนดไวเพื่อลด
ปริมาณขยะ

สถานการณขยะในประเทศไทยในรอบ 12 ปที่ผานมา พบวามีปริมาณขยะเพิ่มจํานวนขึ้นอยาง
ตอเนื่อง โดยใน พ.ศ. 2536 ปริมาณขยะที่เกิดขึ้นทั่วประเทศมีจํานวนประมาณ30,640 ตัน/วัน

ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

การเพิ่มขึ้นของจํานวนประชากร การเติบโตทางเศรษฐกิจและความกาวหนาทางเทคโนโลยีอยาง
รวดเร็วนํามาซึ่งปญหาสิ่งแวดลอม โดยเฉพาะอยางยิ่งในเขตเมือง ปญหาเรื่องมูลฝอยซึ่งมีปริมาณและ
ชนิดของขยะมูลฝอยที่เพิ่มขึ้นมาก ปญหาการจัดการขยะมูลฝอยนับวันจะเพิ่มภาระใหกับองคกร
ปกครองสวนทองถิ่นแทบทุกแหงทั่วโลกไมวาจะเปนประเทศที่พัฒนาแลวหรือประเทศกําลังพัฒนา
รวมถึงประเทศไทย เนื่องจากปริมาณขยะเพิ่มมากขึ้นตามจํานวนประชากรที่เพิ่มมากขึ้นในแตละป อีกทั้ง
หนวยงานของรัฐยังขาดแคลนงบประมาณและบุคลากรในการดําเนินการกําจัดขยะมูลฝอยอยางถูกวิธี
ซึ่งปญหาการตอตานการทิ้งขยะไดเกิดขึ้นในหลายๆ ทองถิ่นในประเทศไทย การสรางระบบกําจัดขยะมูล
ฝอยเปนมาตรการที่สําคัญในการนํามาแกปญหาขยะมูลฝอยประการหนึ่ง แตการจัดการปญหาดานขยะ
มูลฝอยเปนงานที่ซับซอน ตองอาศัยความสมดุลกันระหวางทรัพยากรที่มีอยูอยางจํากัด งบประมาณ
ความรูความสามารถของบุคลากรเพื่อใหสามารถบริหารจัดการปญหาขยะมูลฝอยในทองถิ่นไดอยางมี
ประสิทธิภาพ
จากการประชุมสิ่งแวดลอมโลก ซึ่งจัดขึ้นที่เมืองริโอเดอจาเนโร เมื่อป พ.ศ. 2535 ผูเขารวม
ไดพิจารณาถึงวิธีการที่นําไปสูสภาพสังคมที่ยั่งยืน และไดยอมรับแผนปฏิบัติการ 21 (Agenda
21)(United Nations, 1992) จากนั้นประเด็นปญหาสิ่งแวดลอมโลกไดกลายเปนปญหา
สังคมที่ทั่วโลกใหความสําคัญมากที่สุดอีกเรื่องหนึ่ง และประเทศอุตสาหกรรมเกือบทั้งหมดตางก็
พยายามจัดระบบการนําขยะมูลฝอยกลับมาใชใหม ทั้งในสวนการลดปริมาณขยะที่แหลงกําเนิด
(reducing) การใชซ้ํา(re-using) และการสงเสริมการนํากลับมาใชใหม (recycling) ซึ่งจะ
เปนการยืดอายุการใชงานของสถานที่กําจัด และยังชวยลดการปลอยกาซที่ทําใหอุณหภูมิของโลกสูงขึ้น
จากการลดการใชพลังงานและทรัพยากรธรรมชาติ
เพื่อใหการเสริมสรางประสิทธิภาพการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนขององคกรปกครองสวน
ทองถิ่นสัมฤทธิผล การศึกษาในครั้งนี้จึงมุงเนนการรวบรวมและวิเคราะหสถานการณปจจุบันและ
ปญหาในการพยายามเสริมสรางประสิทธิภาพในการจัดการมูลฝอยชุมชนในประเทศไทย เพื่อที่จะแสดง
ใหเห็นถึงผลการดําเนินการจัดการปญหาขยะมูลฝอยที่ผานมาและบทเรียนจากโครงการหรือกรณีศึกษา
ที่ประสบผลสําเร็จในการดําเนินการจัดการปญหาขยะมูลฝอยในประเทศไทย ทั้งนี้กรณีแรกศึกษาถึง
แนวทางการเสริมสรางสมรรถนะขององคกรปกครองสวนทองถิ่นในประเทศไทยตอการกอสรางระบบ
กําจัดขยะมูลฝอยตลอดจนระบบฝงกลบมูลฝอยอยางถูกหลักสุขาภิบาล กรณีศกึ ษาที่สองนําเสนอแนว
ทางการแกปญหาการจัดการมูลฝอยโดยนําหลักการการนํากลับมาใชใหม ซึ่งจะมุงเนนไปที่กรณีศึกษา
โครงการ
รีไซเคิลตางๆ ที่ประสบผลสําเร็จ นอกจากนี้ขอเสนอแนะจากการศึกษาในครั้งนี้จะชี้ใหเห็นถึงแนวทางใน
การเสริมสรางสมรรถนะการจัดการมูลฝอยขององคกรปกครองสวนทองถิ่นโดยการมีสวนรวมของทุก
ภาคสวนเพื่อใหเกิดการจัดการมูลฝอยอยางมีประสิทธิภาพและยั่งยืนตอไป
สถานการณและปญหาการจัดการขยะมูลฝอยในประเทศไทย

4

และไดเพิ่มขึ้นเปนจํานวนประมาณ 39,956 ตัน/วัน ในป พ.ศ. 2547 หรือเพิ่มขึ้นกวารอยละ 30
ดังแสดง ในตารางที่ 1 และ กราฟที่ 1
ตารางที่ 7-1 ปริมาณขยะโดยรวมทั้งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547
ป พ.ศ.
ตัน/วัน
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547

ปริมาณขยะ
(ตัน/วัน)
30,640
33,008
34,492
36,029
37,102
37,246
37,879
38,170
38,643
39,225
39,240
39,956

ปริมาณขยะที่เพิ่ มขึ้น
รอยละ
(ตัน/วัน)
2,368
7.73
1,484
4.5
1,537
4.46
1,073
2.98
144
0.39
633
1.7
291
0.77
473
1.24
582
1.51
15
0.04
716
1.82

ตารางที่ 1 ปริมาณขยะโดยรวมทั้งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547
กราฟแสดงปริมาณขยะโดยรวมทั้ งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547

5

ปริมาณขยะ (ตั น/วัน)

ปญหาขยะในประเทศไทย | [Pick the date]

40000
35000
30000
25000
20000

ปี พ.ศ. ตัน/ วัน

15000

ปริมาณขยะ (ตั น/วัน)

10000
5000
0
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

ปี พ.ศ. ตัน/วัน

กราฟที่ 1 ปริมาณขยะโดยรวมทั้งประเทศในรอบ 12 ป ตั้งแตป พ.ศ. 2536 – 2547

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful