You are on page 1of 5

გაკვეთილი 10

ფინანსურ რესურსებზე
ხელმისაწვდომობა

რისკები
ნაწილი 1

რომ შემცირდება მოგების მომტანი აქტივების შემოსავლიანობა. რამდენადაც ნაკლებია რისკის დონე. საპროცენტო განაკვეთებში ცვლილების შედეგად. რადგანაც ბანკი მაღალ მოგებას. სავალუტო და სასაქონლო პოზიციების რისკებს.არის უცხოური ვალუტის გაცვლითი კურსის ცვლილებით გამოწვეული ბანკის უცხოურ ვალუტაში ფორმირებული აქტივების გაუფასურების რისკი. იმდენად შეიძლება ნაკლები იყოს ბანკის მოგება. საპროცენტო რისკი იმის საშიშროებაა. სხვა კომპანიათა კაპიტალში წილობრივი მონაწილეობით. ბანკმა ასევე უნდა გაუწიოს მონიტორინგი საკრედიტო რისკის შესაბამისობას დადგენილ ლიმიტებთან. თავის მხრივ. ბოლო წლებში ბანკებმა მიაგნეს საპროცენტო რისკის შემცირების ხერხებს. საპროცენტო რისკი . პოლიტიკისა და პროცედურების აქტიურ ზედამხედველობას. საბაზრო რისკი შეიძლება წარმოიშვას ბანკის მიერ განხორციელებულ სხვადასხვა სახის საქმიანობისგან. წმინდა მოგება. რაც.საბანკო რისკები საბანკო რისკები არც ისე მრავალგვარია   საკრედიტო – ბანკის მსესხებლის მიერ საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის რისკი. საბაზრო რისკი მოიცავს საპროცენტო. რისკის ძირითადი სახეები საბანკო საქმიანობაში საკრედიტო რისკი – კომერციული ბანკის საკრედიტო პოლიტიკა საკრედიტო რისკების შესაძლებლობის მინიმუმამდე დაყვანას უნდა ითვალისწინებდეს. ჩვეულებრივ.ი. . საფონდო. • არალიკვიდობისა და გადახდისუნარიანობის რისკები. გულისხმობს ბანკის მენეჯმენტის. საბანკო ოპერაციებთან დაკავშირებული კომპლექსური რისკების ზრდამ განაპირობა გამართული კორპორაციული მართვის აუცილებლობა. მათ შორის. რომლის დროსაც ფაქტობრივი საკრედიტო რისკი უნდა შედარდეს საკრედიტო რისკის მიმართ დაწესებულ ლიმიტებთან.არის ბანკის ბალანსური და გარებალანსური პოზიციის მიხედვით საბაზრო ფასის ცვლილებით გამოწვეული ზარალის რისკი. მაგრამ მისი მთლიანად გამორიცხვა შეუძლებელია. რომელიც გამოწვეულია საბაზრო ბანკების რისკი მათ მარჟასაც ეხება (მარჟა არის სხვაობა ბანკის მიერ გაცემული კრედიტების საპროცენტო განაკვეთსა და ანაბრებზე გაცემულ პროცენტს შორის). ე. საინფორმაციო სისტემების. ან მნიშვნელოვნად მოიმატებს პროცენტების გაცემაზე გაწეული ხარჯები და თანაც შემცირდება ბანკის შემოსავლებსა და ხარჯებს შორის სხვაობა. ვაჭრობის დაფინანსებით და სხვ. სავალო ინსტრუმენტების გამოცემით. ბუნებრივია. რისკების კონტროლისა და შიდა კონტროლის სისტემების დანერგვას. ბანკმა უნდა დაადგინოს მისი ყველა პროდუქტისა და საქმიანობისათვის დამახასიათებელი საკრედიტო რისკი. როგორიცაა ინვესტიციების განხორციელება ფასიან ქაღალდებსა და ფულადი ბაზრის ინსტრუმენტებში. მაღალრისკიანი ოპერაციებიდან ღებულობს. რისკების შეფასებასა და დადგენას. მათი მონიტორინგის დაწესებას. საბაზრო–ფინანსური ინსტრუმენტების საბაზრო ფასების. მათი ლიმიტების განსაზღვრას. სავალუტო რისკი . ფასიანი ქაღალდებისა და უცხოური ვალუტის კურსების რყევის რისკი (ბანკისათვის არასასურველი მიმართულებით). სესხების გაცემით.არის პოტენციური ზარალი. • ოპერაციული რისკი. ამავე დროს. საბაზრო რისკი .

რომლის დროსაც მენეჯერები ცდილობენ მანამდე გადაჭრან ბანკში წარმოქმნილი პრობლემები. ლიკვიდობის რისკი შეიძლება შემდეგ კატეგორიებად დაიყოს: ა) საბაზრო ლიკვიდობის რისკი.თავის დაცვის კიდევ ერთი მეთოდია. პრაქტიკაში არსებობს რამდენიმე „თავდასაცავი რგოლი“. მათგან შეგვიძლია გამოვყოთ . ლიკვიდობის რისკი ბანკს შეიძლება წარმოეშვას თავის კლიენტებთან სხვადასხვა საქმიანობიდან.მნიშვნელოვანი ოპერაციული რისკი ჩნდება ხარისხის კონტროლის სისტემაში შესაძლო ჩავარდნების. მის ხარჯზე კომპენსირდება წარუმატებელი კრედიტებისა და ფასიან ქაღალდებში დაბანდებულ ინვესტიციათაგან.არის რისკის შემცირების მიზნით კაპიტალის გადანაწილება სხვადასხვა აქტივებში. რომ ბანკმა ვერ უზრუნველყოს აქტივების ფულად ფორმაში გადაყვანა ან სახსრების მოზიდვა სხვა წყაროებიდან. კერძოდ რისკი იმისა.პორტფელური და გეოგრაფიული. რომ განმარტება ითვალისწინებდეს ყველა მნიშვნელოვან საოპერაციო რისკს. ბანკები სხვადასხვა ხერხებს მიმართავენ ამ მრავალრიცხოვანი რისკებისგან თავის დასაცავად. დანაშაულობებისა და მმართველური შეცდომისგან მიღებული დანაკარგები. დივერსიფიკაცია . როდესაც ყველა დამცავი ხერხი ამოიწურება. დივერსიფიკაციის ეს ფორმები ყველაზე ეფექტიანად ამცირებენ საბანკო რისკს. როგორიცაა კრედიტების გაცემა. იმის გათვალისწინებით.არის ბანკის რისკი გაისტუმროს ვალდებულებები დათქმულ ვადაში. გეოგრაფიული დივერსიფიკაცია ნიშნავს. ვიდრე ისინი სერიოზულ სირთულეებს შეუქმნიან ბანკებს. პორტფელის დივერსიფიკაცია ნიშნავს. რომელთა იმედიც შეუძლიათ ჰქონდეთ ბანკის მფლობელებს თავიანთ დაწესებულებათა ფინანსური პოზიციების შესანარჩუნებლად. ლიკვიდობის რისკი . ასე რომ ბანკს შეუძლია . დეპოზიტების დაზღვევა რისკისგან . ბანკების დაცვა რისკისგან ცხადია. ხარისხის მართვა რისკისაგან დაცვის ერთერთი არსებული ხერხია. სახაზინო და საინვესტიციო საქმიანობა.ოპერაციული რისკი . გაწეული მომსახურების არაეფექტიანობის. ბანკის კრედიტებისა და დეპოზიტების განაწილებას კლიენტთა ფართო წრეზე. ცდილობენ გამოიყენონ რისკის შემამცირებელი დივერსიფიკაციის ორი ტიპი . რომელიც ბანკს შეიძლება წარმოეშვას. ბ) დაფინანსების ლიკვიდობის რისკი. რომ სუსტი საბაზრო ლიკვიდობის მდგომარეობის ან ბაზარზე შექმნილი პრობლემების გამო ბანკმა ვერ უზრუნველყოს გარკვეული პოზიციების დაბალანსება საბაზრო ფასებით. რომ ლიკვიდობის პრობლემები შეიძლება დამანგრეველი იყოს არა მარტო ბანკისათვის. აგრეთვე მართვაში დაშვებული შეცდომების გამო. ბანკები. დეპოზიტების დაზღვევა და საკუთარი კაპიტალი. კლიენტების მოზიდვას სხვადასხვა გეოგრაფიული რაიონებიდან ან განსხვავებული ეკონომიკის პირობების მქონე ქვეყნებიდან. აგრეთვე.ხარისხის მართვა. რომელიც უზრუნველყოფს კრიზისის დროს ანაბრების დაბრუნების გარანტიას. კერძოდ რისკი იმისა. არამედ მთლიანად საბანკო სექტორისათვის. მაგრამ ამავე დროს მნიშვნელოვანია. რისკის შესამცირებლად იყენებენ მფლობელთა კაპიტალს (საკუთარ კაპიტალს). თითოეულ ბანკს შეუძლია თავად განსაზღვროს და ჩამოაყალიბოს საოპერაციო რისკის განმარტება. ჩვეულებრივ. რადგან ამ დროს ერთი ჯგუფის კლიენტებისაგან მიღებული შემოსავლების კლების კომპენსირება სხვა ჯგუფისაგან მიღებული შემოსავლების მატებით ხდება. ვაჭრობის დაფინანსება და სხვა. დივერსიფიკაცია. ლიკვიდობის რისკის მართვა უკიდურესად მნიშვნელოვანია.

საბანკო სისტემის დონეზე საბანკო რისკების რეგულირების ძირითად მექანიზმებს წარმოადგენს: 1. კომერციული ბანკების მიერ რისკების მინიმიზაციის ერთ-ერთი საშუალება ადეკვატური კაპიტალის შექმნაა. მოსალოდნელი და მოულოდნელი ფინანსური დანაკარგების/ზარალის განეიტრალებისა და სხვადასხვა რისკის თავიდან აცილებისათვის. დ) ბანკის მიერ გაცემული ყველა საბლანკო სესხის საერთო თანხა არ უნდა აღემატებოდეს ბანკის საკრედიტო დაბანდების 25%-ს..ფუნქციონირების გაგრძელება წამოჭრილი პრობლემების მოგვარებამდე და ზარალის დაფარვამდე. გ) ბანკის მიერ გაცემული ყველა მსხვილი სესხისა და სხვა ვალდებულებების საერთო თანხა არ უნდა აღემატებოდეს ბანკის საზედამხედველო კაპიტალის ორმაგ ოდენობას. მოთხოვნები კაპიტალის სტრუქტურისადმი და საკმარისობისადმი. ახლადშექმნილი ბანკებისთვის კაპიტალის მინიმალური დონის დაწესება. შიდა კონტროლისა და რისკების საქმიანობისადმი მოთხოვნები. ბ) ბანკის მიერ ურთიერთდაკავშირებულ მსესხებელთა ჯგუფისათვის გაცემული სესხებისა და სხვა ვალდებულებების საერთო თანხა არ უნდა აღემატებოდეს ბანკის საზედამხედველო კაპიტალის 25%-ს. მართვის სამსახურების ორგანიზაციისა და . ბ) ბანკს ეკრძალება კლიენტს მისცეს სესხი ამავე ბანკის მნიშვნელოვანი წილის მფლობელი აქციონერის ან მაკონტროლებელი პირის აქციების შესაძენად. საზედამხედველო კაპიტალის შემდგომი ზრდა უნდა განხორციელდეს მხოლოდ ფულადი ფორმით და მხოლოდ საქართველოს ეროვნული ვალუტით. საბანკო რისკების რეგულირების ძირითად მექანიზმები ბაზელის კომიტეტის რეკომენდაციების და მსოფლიოში გავრცელებული პრაქტიკის მიხედვით. დივერსიფიკაცია. გ) ბანკს ეკრძალება კლიენტს მისცეს სესხი ამავე ბანკის შვილობილი კომპანიის აქციების შესაძენად. 2.ხარისხის მართვა. მათგან შეგვიძლია გამოვყოთ . დეპოზიტების დაზღვევა და საკუთარი კაპიტალი. მით უფრო მეტი საკუთარი კაპიტალი უნდა ჰქონდეს ბანკს. საქართველოში მოქმედი ყველა ბანკისათვის მინიმალური საზედამხედველო კაპიტალის ოდენობა უნდა შეადგენდეს 12 მილიონ ლარს. საქართველშო მოქმედი ბანკისათვის მინიმალური საზედამხედველო კაპიტალის ოდენობა დგინდება ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით. მსხვილი რისკების რეგულირების მიზნით საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერდადგენილ ი ლიმიტები ა) ბანკის მიერ ერთი პირისათვის გაცემული სესხებისა და სხვა ვალდებულებების საერთო თანხა არ უნდა აღემატებოდეს ბანკის საზედამხედველო კაპიტალის 15%-ს. საკუთარი კაპიტალი . 3. რაც უფრო მაღალია გაკოტრების რისკი (რომელი ფაქტორიდანაც არ უნდა მომდინარეობდეს ეს საფრთხე. აგრეთვე დადგენილია ბანკის მიერ პირებისათვის სესხის გაცემის შემდეგი შეზღუდვები: ა) ბანკს ეკრძალება კლიენტს მისცეს სესხი თავისი აქციების შესაძენად. რომელიც იქმნება საბანკო საქმიანობის განხორციელებისათვის.ბანკის გაკოტრების საწინააღმდეგო უკანასკნელი საშუალებაა. საზედამხედველო კაპიტალი არის კაპიტალის სახეობა.

გათვალისწინებულ უნდა იქნეს წარსულის გამოცდილება ზარალთან მიმართებაში და ადამიანური რესურსების უნარი. მონიტორინგი და ლიმიტები: რისკების ლიმიტები. მენეჯმენტის საინფორმაციო სისტემების ნაწილია. რამაც შეიძლება ბანკს ზარალი მოუტანოს. რისკების შეფასება: რისკების შეფასება გამოიყენება ბანკის რისკის პროფილის შესაფასებლად. შიდა კონტროლი და სხვა. რისკების კონტროლი: ბანკმა უნდა დააწესოს რისკების კონტროლი. 4. აქტივების და ვალებულებების მართვა: საპროცენტო. რომ ფინანსურ სექტორში მსოფლიო კრიზისები პერმანენტულ ხასიათს ატარებს. რათა მიღებულ იქნეს რისკების მართვის გამოყენების ეფექტიანობის შესახებ სრული სურათი. როგორც რისკების მონიტორინგის ნაწილი. რათა მართოს კონკრეტული რისკი. ბანკის საერთო რისკებისა და ფინანსური მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის საჯაროობისადმი მოთხოვნები. რადგან მეტად მნიშვნელოვანია ნებისმიერი რისკი. რომელთაც მიეკუთვნება რისკების შეფასების და მართვის შიდა მოდელები და მეთოდები: ლიმიტირება. გამომდინარე იქიდან. 2. რომელმაც შეიძლება საფრთხის წინაშე დააყენოს ბანკის არსებობა. ნებისმიერი პოზიციის დაწესებულ ლიმიტზე გადამეტების შემთხვევაში ინფორმაცია უნდა წარედგინოს რისკების მართვის სტრუქტურულ ერთეულს.4. ბანკის მოთხოვნების შესაბამისად აუცილებლად უნდა შემუშავდეს. რისკების მართვის კომიტეტს და საჭიროების შემთხვევაში დირექტორატს. 5. რისკების რაოდენობრივი შეფასების მეთოდებისადმი ნორმატიული მოთხოვნები და სხვა. 6. რისკების დადგენა: რისკების დადგენის მიზანია ბანკის მიერ საბანკო ოპერაციებისათვის დამახასიათებსლი ყველა სახეობის რისკის იდენტიფიცირება. აუცილებელია ანტიკრიზისული მექანიზმების მუდმივი განახლება და სრულყოფა. სავალუტო და ლიკვიდობის რისკების კონტროლისათვის ბანკებმა უნდა განახორციელონ აქტივებისა და ვალდებულებების მართვა. 5. საფინანსო სექტორში კრიზისებისადმი ყველაზე მგრძნობიარე სწორედ საბანკო სექტორია. საქართველოს საბანკო სექტორში რისკების მართვის პროცესი მოიცავს შემდეგს: 1. . როგორც რისკების მართვის პროცესის ნაწილი. „კომერციულ ბანკებში რისკების მართვის თაობაზე“ დებულების შესაბამისად. ვინაიდან კრიზისის გარეშეც ცალკეული საბანკო ოპერაციები ამა თუ იმ დოზით რისკის მომცველია. კომერციული ბანკების დონეზე რისკების მართვის გარე მექანიზმების გარდა გამოიყენება შიდა მექანიზმებიც. მინიმუმ შემდეგნაირად უნდა დადგინდეს:    გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ბანკის რისკების მასშტაბები ან მისგან გამოწვეული ზარალისა და რისკების მიმართ ბანკის კაპიტალის ამტანობის ზღვარი. კრიზისულ პერიოდში რისკების შემცირება და პოსტკრიზისულ პერიოდში მინიმუმ კრიზისამდელ მაჩვენებლებზე დაბრუნება საბანკო დაწესებულებების უმთავრესი ამოცანებია. ჰეჯირება. რისკების მართვის საინფორმაციო სისტემები: რისკების მართვის საინფორმაციო სისტემა. 7. 3. რომელიც რისკების მართვის ეფექტიანად გამოყენების მიზნით. სტრეს-ტესტების გამოყენება: რისკების შეფასების მოდელების სტრეს-ტესტების გამოყენება. რისკების მართვა თანამედროვე საბანკო სექტორში მუდმივი პროცესი უნდა იყოს.