You are on page 1of 432

USZR 2CIG

ÌÅÓÁÉÙÍÉÊÇ
ÊÁÉ ÍÅÏÔÅÑÇ ÉÓÔÏÑÉÁ

´ ÃÕÌÍÁÓÉÏÕ 
USZR 2CIG

ÊÜèå ãíÞóéï áíôßôõðï öÝñåé ôç óöñáãßäá ôùí åêäüóåùí ÂÏËÏÍÁÊÇ

ÉSBN: 978-960-381-319-4
(C) 2006 Åêäüóåéò ÂïëïíÜêç
Ìáõñïìé÷Üëç 41 & Âáëôåôóßïõ, ÁèÞíá
Ôçë.:210 3608065, Fax: 210 3608197
www.volonaki.gr, mail: info@volonaki.gr

ÇëåêôñïíéêÞ óåëéäïðïßçóç: Í. Áëåîüðïõëïò 
USZR 2CIG

ÄÝóðïéíá Êáôóßêç

ÌÅÓÁÉÙÍÉÊÇ ÊÁÉ
ÍÅÏÔÅÑÇ ÉÓÔÏÑÉÁ
´ ÃÕÌÍÁÓÉÏÕ 
USZR 2CIG 
USZR 2CIG

ÐÑÏËÏÃÏÓ

Ô
ï âéâëßï ôçò ´ ôÜîçò ôïõ Ãõìíáóßïõ áíáöÝñåôáé óôç ÌåóáéùíéêÞ
êáé Íåüôåñç ðåñßïäï ôçò ÅõñùðáúêÞò Éóôïñßáò Ýùò ôï 18ï
áéþíá, ðáñáêïëïõèþíôáò ôç äéáöïñåôéêÞ ðïñåßá êáé åîÝëéîç ôïõ
áíáôïëéêïý êáé ôïõ äõôéêïý ñùìáúêïý êñÜôïõò.
ÁíáöÝñåôáé óôç ìåôåîÝëéîç ôïõ áíáôïëéêïý ñùìáúêïý êñÜôïõò óå
âõæáíôéíü êáé ðáñáêïëïõèåß ôçí éóôïñéêÞ ôïõ ðïñåßá Ýùò ôç äýóç ôïõ.
ÅîåôÜæåé åðßóçò ôçí åîÝëéîç ôïõ äõôéêïý ñùìáúêïý êñÜôïõò, ôç
äçìéïõñãßá ôùí åõñùðáúêþí êñáôþí êáé ôéò áíáêáôáôÜîåéò ðïõ
óõíôåëÝóôçêáí óôç ìåôáìåóáéùíéêÞ åõñùðáúêÞ êïéíùíßá.
ÔÝëïò áíáöÝñåôáé óôçí êáôÜóôáóç ôïõ åëëçíéóìïý êÜôù áðü ôç
âåíåôéêÞ êáé ïèùìáíéêÞ êõñéáñ÷ßá êáé óôïõò ðáñÜãïíôåò ðïõ
óõíåôÝëåóáí óôç äéáìüñöùóç ôçò åèíéêÞò ôïõò óõíåßäçóçò êáé óôçí
ðñïåôïéìáóßá ôïõ ãéá ôïí áãþíá ôçò áíåîáñôçóßáò.
Ôï âïÞèçìÜ ìáò áõôü ðéóôåýïõìå üôé èá êáôáôïðßóåé êáôÜ ôñüðï
ðïëý áðïôåëåóìáôéêü ôï ìáèçôÞ óôçí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íá ìåëåôÞóåé
áõôÞí ôç ìáêñÜ êáé åíäéáöÝñïõóá éóôïñéêÞ ðåñßïäï.

Åêäüóåéò ÂïëïíÜêç 
USZR 2CIG 
USZR 2CIG

ÐÅÑÉÅ×ÏÌÅÍÁ

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÐÑÙÔÏ: ÏÉ ÐÑÙÔÏÉ ÁÉÙÍÅÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ (330-717)
É. Ç ÌÅÔÅÎÅËÉÎÇ ÔÏÕ ÑÙÌÁÚÊÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ
1. Áðü ôç Ñþìç óôç ÍÝá Ñþìç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12
2. Åîåëßîåéò ùò ôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áéþíá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20
3. Ç ðÜëç ôçò Ïñèïäïîßáò ìå ôéò áéñÝóåéò êáé ôçí áñ÷áßá èñçóêåßá . . . . . . . . . . . . . . . . .29
ÉÉ. ÅÎÙÔÅÑÉÊÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÊÁÉ ÁÍÁÄÉÏÑÃÁÍÙÓÇ ÔÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ
1. Ï Éïõóôéíéáíüò êáé ôï Ýñãï ôïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35
2. Ï ÇñÜêëåéïò êáé ç äõíáóôåßá ôïõ (610-717) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò ðñþôïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÄÅÕÔÅÑÏ: ËÁÏÉ ÓÔÏ ÐÅÑÉÃÕÑÏ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÍÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ
É. Ï ÂÁËÊÁÍÉÊÏÓ ÊÏÓÌÏÓ ÊÁÔÁ ÔÏÍ ÌÅÓÁÉÙÍÁ
1. Ïé ÓëÜâïé êáé ïé ó÷Ýóåéò ôïõò ìå ôï ÂõæÜíôéï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
2. Ïé Âïýëãáñïé êáé ïé ó÷Ýóåéò ôïõò ìå ôï ÂõæÜíôéï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .65
ÉÉ. ÊÏÓÌÏÓ ÔÏÕ ÉÓËÁÌ ÊÁÔÁ ÔÇÍ ÐÅÑÉÏÄÏ ÔÏÕ ÌÅÓÁÉÙÍÁ
1. Ç åîÜðëùóç ôùí ÁñÜâùí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69
2. Ôï åìðüñéï êáé ï ðïëéôéóìüò ôïõ ÉóëÜì . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .76
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò äåõôÝñïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .81

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÔÑÉÔÏ: ÐÅÑÉÏÄÏÓ ÔÇÓ ÌÅÃÁËÇÓ ÁÊÌÇÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ
É. ÐÁÃÉÙÓÇ ÂÕÆÁÍÔÉÍÇÓ ÊÕÑÉÁÑ×ÉÁÓ ÓÔÁ ÂÁËÊÁÍÉÁ ÊÁÉ ÓÔÇÍ Ì. ÁÓÉÁ
1. Ç äéáìüñöùóç ôçò ìåóáéùíéêÞò åëëçíéêÞò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò . . . . . . . . . . . . . .88
2. Ç ìåôáâáôéêÞ åðï÷Þ: Ïé Ýñéäåò ãéá ôçí ëáôñåßá ôùí åéêüíùí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .95
3. Ç âáóéëåßá ôïõ Ìé÷áÞë ô êáé ç áõãÞ ôçò íÝáò åðï÷Þò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102
4. Ç äéÜäïóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý óôïõò Ìïñáâïýò êáé ôïõò ÂïõëãÜñïõò . . . . . . . . . . . . . .111
5. Ç ÂõæáíôéíÞ åðïðïéßá. Åðéêïß áãþíåò êáé åðÝêôáóç ôçò Áõôïêñáôïñßáò . . . . . . . . . . . .117
6. Ç ßäñõóç, ç åîÝëéîç êáé ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôïõ Ñùóéêïý êñÜôïõò . . . . . . . . . . . . . . . . .123
7. Ó÷Ýóåéò Âõæáíôßïõ-Äýóçò. Áãþíåò ãéá ôç äéáôÞñçóç ôùí éôáëéêþí êôÞóåùí . . . . . . . . .128
ÉÉ. ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ ÏÉÊÏÍÏÌÉÁ
1. Ïé åîåëßîåéò óôçí ïéêïíïìßá êáé ôçí êïéíùíßá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137
2. Ç íïìïèåóßá ôçò ÌáêåäïíéêÞò Äõíáóôåßáò êáé ç óýãêñïõóÞ ôçò ìå ôïõò "äõíáôïýò" .146
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò ôñßôïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .150

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÔÅÔÁÑÔÏ: ÐÅÑÉÏÄÏÓ ÔÇÓ ÊÑÉÓÇÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ (1025-1453)
É. Ç ÅÎÁÓÈÅÍÇÓÇ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ ÊÁÉ ÔÏ Ó×ÉÓÌÁ ÌÅ ÔÇ ÄÕÓÇ
1. Ç êñßóç êáé ïé áðþëåéåò ôçò áõôïêñáôïñßáò êáôÜ ôùí 11ï áé. (1025-1081) . . . . . . . . .166
2. Ïé Êïìíçíïß êáé ç ìåñéêÞ áíáäéïñãÜíùóç ôçò áõôïêñáôïñßáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .171
3. Ç åíåôéêÞ ïéêïíïìéêÞ äéåßóäõóç êáé ôï ó÷ßóìá ôùí Åêêëçóéþí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 
USZR 2CIG

ÉÉ. ÏÉ ÓÔÁÕÑÏÖÏÑÉÅÓ ÊÁÉ ÏÉ ÓÕÍÅÐÅÉÅÓ ÔÏÕÓ ÃÉÁ ÔÏ ÂÕÆÁÍÔÉÏ
1. Ïé óôáõñïöïñßåò êáé ç ðñþôç Üëùóç ôçò Ðüëçò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184
2. Ç ðåñßïäïò ôçò Ëáôéíïêñáôßáò êáé ôá åëëçíéêÜ êñÜôç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190
ÉÉÉ. ÁÍÁÓÕÓÔÁÓÇ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ ÊÁÉ ÕÐÏÔÁÃÇ ÓÔÏÕÓ ÏÈÙÌÁÍÏÕÓ
1. Ç åîÜðëùóç ôùí Ôïýñêùí êáé ôåëåõôáßåò ðñïóðÜèåéåò ãéá áíÜó÷åóÞ ôïõò . . . . . . . . .197
2. Ç ¢ëùóç ôçò Ðüëçò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .203
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò ôåôÜñôïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .209

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÐÅÌÐÔÏ: Ï ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ
1. Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ óôï ÂõæÜíôéï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .222
2. ÂõæáíôéíÞ Ãñáììáôåßá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .229
3. ÅðéóôÞìç êáé ôå÷íïëïãßá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .241
4. ÅéêáóôéêÝò ÔÝ÷íåò êáé ÌïõóéêÞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .244
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò ðÝìðôïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .252

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÅÊÔÏ: Ç ÌÅÓÁÉÙÍÉÊÇ ÅÕÑÙÐÇ
É. Ç ÅÎÅËÉÎÇ ÔÇÓ ÌÅÓÁÉÙÍÉÊÇÓ ÅÕÑÙÐÇÓ ÌÅÔÁ ÔÇ ÌÅÔÁÍÁÓÔÅÕÓÇ ÔÙÍ ËÁÙÍ ( 5ïò -
10ïò áéþíáò )……
1. Ïé óõíÝðåéåò ôçò ìåôáíÜóôåõóçò ôùí ãåñìáíéêþí öýëùí ãéá ôçí Åõñþðç . . . . . . . . . .260
2. Ï ÊïñëïìÜãíïò êáé ç åðï÷Þ ôïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .269
3. Ç öåïõäáñ÷ßá óôç ÄõôéêÞ Åõñþðç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .276
ÉÉ. ÄÉÁÌÏÑÖÙÓÇ ÔÇÓ ÄÕÔÉÊÇÓ ÅÕÑÙÐÇÓ ÊÁÔÁ ÔÁ ÔÅËÇ ÔÏÕ ÌÅÓÁÉÙÍÁ
1. ÐïëéôéêÝò, ïéêïíïìéêÝò êáé êïéíùíéêÝò ìåôáâïëÝò (11ïò - 15ïò áéþíáò) . . . . . . . . . . . .290
2. Ï ñüëïò ôçò ÊáèïëéêÞò Åêêëçóßáò êáé ôùí ìïíáóôçñßùí
óôçí ïñãÜíùóç ôçò æùÞò êáôÜ ôïí ìåóáßùíá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .307
3. Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ óôçí ìåóáéùíéêÞ Åõñþðç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .314
4. Ëïãïôå÷íßá, ÅðéóôÞìç êáé ÔÝ÷íç ôçò ìåóáéùíéêÞò Åõñþðçò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .319
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò Ýêôïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .327

ÊÅÖÁËÁÉÏ ÅÂÄÏÌÏ: Ç ÅÕÑÙÐÇ ÓÔÏÕÓ ÍÅÏÔÅÑÏÕÓ ×ÑÏÍÏÕÓ
É. ÏÉ ÁÍÁÊÁÔÁÔÁÎÅÉÓ ÓÔÇ ÌÅÓÁÉÙÍÉÊÇ ÅÕÑÙÐÁÚÊÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ
1. Ïé áíáêáëýøåéò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .346
2. ÁíáãÝííçóç êáé Áíèñùðéóìüò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .354
3. Ç ÈñçóêåõôéêÞ Ìåôáññýèìéóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .368
4. ÐïëéôéêÝò, ïéêïíïìéêÝò êáé êïéíùíéêÝò åîåëßîåéò (15ïò - 18ïò áéþíáò) . . . . . . . . . . . . .378
5. Åîåëßîåéò óôá ÃñÜììáôá, ôéò ÅðéóôÞìåò êáé ôéò ÔÝ÷íåò (17ïò - 18ïò áéþíáò) . . . . . . . .392
ÉÉ. Ï ÅËËÇÍÉÓÌÏÓ ÕÐÏ ÂÅÍÅÔÉÊÇ ÊÁÉ ÏÈÙÌÁÍÉÊÇ ÊÕÑÉÁÑ×ÉÁ
ÁóêÞóåéò êáé ëýóåéò åâäüìïõ Êåöáëáßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .413 
USZR 2CIG

ÊÅÖÁËÁÉÏ 1ï
ÏÉ ÐÑÙÔÏÉ ÁÉÙÍÅÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ
( 330-717 )

É. Ç ÌÅÔÅÎÅËÉÎÇ ÔÏÕ ÑÙÌÁÚÊÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ

ÉÉ. ÅÎÙÔÅÑÉÊÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ
ÊÁÉ ÁÍÁÄÉÏÑÃÁÍÙÓÇ ÔÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ 
USZR 2CIG 
USZR 2CIG

ÏÉ ÐÑÙÔÏÉ ÁÉÙÍÅÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ (330 - 717)

ÂõæÜíôéï
Ôï ÷ñéóôéáíéêü êñÜôïò ôçò åëëçíïñùìáúêÞò ÁíáôïëÞò ðïõ áíáäýèçêå ìÝóá áðü ôïõò
êüëðïõò ôïõ Ñùìáúêïý êñÜôïõò
ÂõæÜíôéï – Âõæáíôéíïß o ìåôáãåíÝóôåñïé üñïé
Ïé êÜôïéêïé ôçò ÂõæáíôéíÞò Áõôïêñáôïñßáò áõôïðñïóäéïñßæïíôáí ìå ïíïìáóßåò ðïõ
äÞëùíáí ôç ñùìáúêÞ ðñïÝëåõóç ôïõ êñÜôïõò:
Ñùìáßïé - Ñùìçïß
Ñùìáíßá - Ðïëéôåßá - ÊñÜôïò Ñùìáßùí
Aíáôïëéêü Ñùìáúêü ÊñÜôïò: ìåôáìïñöþèçêå óå Âõæáíôéíü
– Ïé êõñéüôåñïé óôáèìïß áõôÞò ôçò ðïñåßáò Þôáí:
1) Ç åîßóùóç ôùí äéêáéùìÜôùí ôùí ÷ñéóôéáíþí ìå ôá äéêáéþìáôá ôùí Üëëùí
èñçóêåõôéêþí ïìÜäùí.
2) Ç ßäñõóç ôçò Êùí/ðïëçò åðß Êùí/íïõ Á´
3) Ç áíÜäåéîç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý óå êñáôéêÞ èñçóêåßá.
4) Ç äéáßñåóç ôçò áõôïêñáôïñßáò åðß Èåïäïóßïõ Á´ (379 - 395)
4ïò - 5ïò áé.: Ôï Áíáôïëéêü Ñùìáúêü ÊñÜôïò:
1) áðÝêñïõóå ôïõò Ãåñìáíïýò
2) áðÝêôçóå èñçóêåõôéêÞ ïìïéïãÝíåéá
3) åîáóöÜëéóå ïéêïíïìéêÞ óôáèåñüôçôá êáé
4) ðáñÝìåéíå ìåãÜëç äéåèíÞò äýíáìç ùò ôá ìÝóá ôïõ 6ïõ áéþíá.
6ïò áé.: ÉÏÕÓÔÉÍÉÁÍÏÓ (527 - 565):
1) åíßó÷õóå ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá
2) åðéäßùîå íá áíáóõóôÞóåé ôç ÑùìáúêÞ ÏéêïõìÝíç
3) êáôÝëõóå ôá ãåñìáíéêÜ êñÜôç, á ë ë Ü
4) åîÜíôëçóå ôï êñÜôïò ïéêïíïìéêÜ
ôÝëç 6ïõ áé.: ðïëýðëåõñç êñßóç óôï ÂõæÜíôéï o
7ïò áé.: ìåôáâïëÝò êáé ìåôáññõèìßóåéò
7ïò áé.: (Äõíáóôåßá Çñáêëåßïõ) o ìåßùóç âõæáíôéíÞò éó÷ýïò, ëüãù áñáâéêþí
åðéèÝóåùí
Âáèìéáßá ìåôáâïëÞ öõóéïãíùìßáò ôïõ êñÜôïõò:
Ñùìáúêü êñÜôïò o ÷ñéóôéáíéêÞ áõôïêñáôïñßá åëëçíéêÞò ÁíáôïëÞò, Âõæáíôéíü
êñÜôïò

4ïò - 5ïò áé.: Ôï Äõôéêü Ñùìáúêü ÊñÜôïò:
1) äÝ÷èçêå ôéò åéóâïëÝò ôùí "âáñâÜñùí" (:ãåñìáíéêÜ öýëá êáé Ïýííïé)
2) äçìéïõñãÞèçêáí ãåñìáíéêÜ âáóßëåéá
3) ïäçãÞèçêå óå ðôþóç (ôÝëç 5ïõ áé.)
11 
USZR 2CIG

É. Ç ÌÅÔÅÎÅËÉÎÇ ÔÏÕ ÑÙÌÁÚÊÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Áðü ôç Ñþìç óôç ÍÝá Ñþìç

Ðåñßëçøç
Ìå ôçí åðéêñÜôçóç ôùí Êùí/íïõ Á´ Ýíáíôé ôùí áíôéðÜëùí ôïõ åãêáéíéÜæåôáé ìßá íÝá
ðåñßïäïò óôçí éóôïñßá ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò.
Ï íÝïò áõôïêñÜôïñáò Ý÷åé óõíäÝóåé ôï üíïìÜ ôïõ ìå ôçí ßäñõóç ôçò íÝáò ðñùôåýïõóáò
ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò (Êùíóôáíôéíïýðïëç) óôç èÝóç ôïõ áñ÷áßïõ Âõæáíôßïõ êáé ôçí åõíïúêÞ
ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò èñçóêåõôéêÞ ðïëéôéêÞ ðïõ áêïëïýèçóå.
Ï Êùí/íïò Á´ ðñïêåéìÝíïõ íá áíïñèþóåé ôï êñÜôïò ðïõ êëïíéæüôáí áðü äéÜöïñá
ðñïâëÞìáôá, ðÞñå ôá áêüëïõèá ìÝôñá:
1) ´Éäñõóå íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï (Êùí/ðïëç),
2) Áíáãíþñéóå ôï äéêáßùìá ôçò Üóêçóçò ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò ëáôñåßáò,
3) ÊáèéÝñùóå ôç äéÜêñéóç ôçò ðïëéôéêÞò áðü ôç óôñáôéùôéêÞ åîïõóßá êáé
4) ´Åêïøå êáé êõêëïöüñçóå Ýíá ðïëý óôáèåñü ÷ñõóü íüìéóìá.

á. ´Éäñõóç ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò
Ôï 324 ôçò ï Êùí/íïò Á´ áöïý íßêçóå ôï Ëéêßíéï, Ýìåéíå ìïíïêñÜôïñáò êáé áðïöÜóéóå
ôçí ßäñõóç íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ óôç èÝóç ôïõ áñ÷áßïõ Âõæáíôßïõ, ãéáôß åß÷å:
á) ìïíáäéêÞ ãåùðïëéôéêÞ èÝóç êáé â) ìåãÜëç åìðïñéêÞ óçìáóßá.
Ïé ëüãïé ðïõ åðÝâáëáí áõôÞ ôçí áðüöáóç Þôáí ïé åîÞò:
1) Ç ÁíáôïëÞ äéÝèåôå áêìáßï ðëçèõóìü êáé ïéêïíïìßá,
2) Ïé ÷ñéóôéáíïß óôïõò ïðïßïõò óôçñß÷èçêå ðïëéôéêÜ ï Êùí/íïò Þôáí ðïëõðëçèÝóôåñïé
óôçí ÁíáôïëÞ,
3) Ïé ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò ÁíáôïëÞò êëïíßæïíôáí áðü èñçóêåõôéêÝò óõãêñïýóåéò,
4) Áðü ôï ÂõæÜíôéï Þôáí åõêïëüôåñç ç áíôéìåôþðéóç ôùí íÝùí å÷èñþí (Ãüôèùí êáé
Ðåñóþí)
Ç áíïéêïäüìçóç ôïõ Âõæáíôßïõ Ýãéíå óýìöùíá ìå ôï ñùìáúêü ñõìïôïìéêü ó÷Ýäéï. Ç
ðüëç ðñïéêßóôçêå ìå íÝá ôåß÷ç, åðéâëçôéêÝò ëåùöüñïõò, êáé ôï öüñïõì ôïõ Êùí/íïõ êáé
óôïëßóôçêå ìå ëáìðñÜ Ýñãá ôÝ÷íçò.
Óôéò 11 ÌáÀïõ 330 ôåëÝóôçêáí ôá åãêáßíéá ôçò ðüëçò ðïõ ðÞñå ôï üíïìá ôïõ éäñõôÞ
ôçò (Êùíóôáíôéíïýðïëç).
Ç Êùí/ðïëç Þ ÍÝá Ñþìç âáèìéáßá áðÝêôçóå ÷áñáêôçñéóôéêÜ ÷ñéóôéáíéêÞò ðüëçò, äéüôé
åêåß ïéêïäïìÞèçêáí ðïëëÝò åêêëçóßåò. ÐáñÜëëçëá ç ðüëç ðáñïõóßáóå ñáãäáßá
ðëçèõóìéáêÞ áýîçóç, êáôïñèþíïíôáò ìÝóá óå äýï áéþíåò íá îåðåñÜóåé ôï ðñüôõðü ôçò,
äçëáäÞ ôçí ÐáëáéÜ Ñþìç.

â. èñçóêåõôéêÞ ðïëéôéêÞ
Ï Êùí/íïò Á´ áêïëïýèçóå åõíïúêÞ ðïëéôéêÞ ðñïò ôï ×ñéóôéáíéóìü, êé áõôü ðéóôïðïéåßôáé
12 áðü ôéò åîÞò åíÝñãåéåò: 
USZR 2CIG

1) Ôï 312, ìåôÜ ôç íßêç ôïõ åðß ôïõ Ìáîåíôßïõ, ìåôÝöåñå ôï ìïíüãñáììá ôïõ ×ñéóôïý
(×ñéóôüãñáììá) áðü ôç óôñáôéùôéêÞ óçìáßá óôá íïìßóìáôÜ ôïõ.
2) Ôï 313 õðÝãñáøå ìå ôï Ëéêßíéï ôï äéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí ìå ôï ïðïßï 330 – 717
íïìéìïðïßçóå ôç ÷ñéóôéáíéêÞ èñçóêåßá.
3) Ôï 324 áöïý íßêçóå ôï Ëéêßíéï êé Ýãéíå ìïíïêñÜôïñáò, óôñÜöçêå ðñïò ôçí ÁíáôïëÞ,
üðïõ Þôáí ðïëõðëçèÝóôåñï ôï ÷ñéóôéáíéêü óôïé÷åßï, êáé ßäñõóå ôï íÝï äéïéêçôéêü
êÝíôñï.
4) Ôï 324 Ýðáøå ïñéóôéêÜ ôïõò äéùãìïýò åíáíôßïí ôùí ÷ñéóôéáíþí.
5) ÅîÝäùóå ðïëëïýò íüìïõò åõíïúêïýò ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò.
6) Ôï 325 óõãêÜëåóå ôçí Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï óôç Íßêáéá ôçò Âéèõíßáò ãéá ôçí
åéñÞíåõóç ôçò åêêëçóßáò êáé ôçò áõôïêñáôïñßáò. Ç Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò
äéáôýðùóå ôç äéäáóêáëßá ôçò Åêêëçóßáò Ýíáíôé ôùí áéñÝóåùí.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ

 ÌÝôñá áíüñèùóçò ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò:
 ´Éäñõóç íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ (Êùí/ðïëç)
Êùí/íïò Á´  Áíáãíþñéóç äéêáéþìáôïò Üóêçóçò ÷ñéóôéáíéêÞò ëáôñåßáò.
 ÊáèéÝñùóç äéÜêñéóçò ðïëéôéêÞò áðü óôñáôéùôéêÞ åîïõóßá.
 ÊïðÞ êáé êõêëïöïñßá íÝïõ íïìßóìáôïò (÷ñõóïý).

á. ´Éäñõóç ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò
 íéêÜ ôï Ëéêßíéï (áýãïõóôïò áíáôïë. ÊñÜôïõò)
324 ì.×.: ï Êùí/íïò Á´  ãßíåôáé ìïíïêñÜôïñáò
 áðïöáóßæåé ôçí ßäñõóç íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ

 Ôï íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï (íÝá ðñùôåýïõóá)
• éäñýåôáé óôç èÝóç ôïõ áñ÷áßïõ Âõæáíôßïõ
• Ý÷åé ìïíáäéêÞ ãåùðïëéôéêÞ èÝóç
(óôáõñïäñüìé áíÜìåóá óå Áóßá êáé Åõñþðç, Åýîåéíï Ðüíôï êáé Ìåóüãåéï)
• Ý÷åé ìåãÜëç åìðïñéêÞ óçìáóßá

 Ëüãïé ßäñõóçò íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ
1. ÁíáôïëÞ: o áêìáßïò ðëçèõóìüò êáé ïéêïíïìßá
2. Ïé ÷ñéóôéáíïß: o ðïëõðëçèÝóôåñïé óôçí ÁíáôïëÞ
3. ÌåãÜëåò ðüëåéò ÁíáôïëÞò: o èñçóêåõôéêÝò óõãêñïýóåéò
4. Áðü ÂõæÜíôéï: o åõêïëüôåñç ç áðüêñïõóç ôùí å÷èñþí:
Ãüôèùí (óôï Äïýíáâç) êáé Ðåñóþí (óôïí ÅõöñÜôç)

 Öõóéïãíùìßá íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ (Êùí/ðïëçò)
• ÏéêïäïìÞèçêå óýìöùíá ìå ôï ñõìïôïìéêü ó÷Ýäéï ôçò Ñþìçò.
• ÍÝá ôåß÷ç
• ÅðéâëçôéêÝò ëåùöüñïé 13 
USZR 2CIG

• Öüñïõì (ðëáôåßá) Êùí/íïõ
Ïé ðñþôïé • Äéáêüóìçóç ìå ëáìðñÜ Ýñãá ôÝ÷íçò, üðùò:
áéþíåò ôï Éåñüí ÐáëÜôéïí
ôïõ Âõæáíôßïõ ôï êôßñéï ôçò ÓõãêëÞôïõ
Üëëá äçìüóéá êôßñéá: åêêëçóßåò, ëïõôñÜ, äåîáìåíÝò ê.Ü.
• Âáèìéáßá áðüêôçóç ÷áñáêôçñéóôéêþí ÷ñéóôéáíéêÞò ðüëçò.
• Ñáãäáßá ðëçèõóìéáêÞ áíÜðôõîç.
• 11 Ìáßïõ 330:  åãêáßíéá Êùí/ðïëçò

â. èñçóêåõôéêÞ ðïëéôéêÞ
Êùí/íïò Á´: åõíïúêÞ ðïëéôéêÞ ðñïò ôï ×ñéóôéáíéóìü
312: ÌåôÝöåñå ôï ×ñéóôüãñáììá áðü ôá ëÜâáñá óôï íüìéóìá
313: ÕðÝãñáøå ìå ôï Ëéêßíéï ôï äéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí
oáíáãíþñéóç åëåõèåñßáò Üóêçóçò ëáôñåßáò óôïõò ÷ñéóôéáíïýò.
324: ÓôñÜöçêå óôçí ÁíáôïëÞ, üðïõ Þôáí ôï ðïëõðëçèÝóôåñï ÷ñéóôéáíéêü óôïé÷åßï,
üôáí Ýãéíå ìïíïêñÜôïñáò.
324: ´Åðáøå ïñéóôéêÜ ôïõò äéùãìïýò åíáíôßïí ôùí ÷ñéóôéáíþí.
o åîÝäùóå ðïëëïýò íüìïõò åõíïúêïýò ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò.
325: ÓõãêÜëåóå ôçí Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï óôç Íßêáéá ôçò Âéèõíßáò.

ÓÊÏÐÏÓ  ÅéñÞíåõóç ôçò åêêëçóßáò êáé ôçò áõôïêñáôïñßáò.
 Á´ ÏéêïõìåíéêÞò Óõíüäïõ:
ÅÑÃÏ
Äéáôýðùóå ôç äéäáóêáëßá ôçò Åêêëçóßáò Ýíáíôé ôùí áéñÝóåùí.

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÍÝá Ñþìç (óåë. 7)
¸ôóé ïíïìáæüôáí ç Êùíóôáíôéíïýðïëç, åðåéäÞ åß÷å ùò ðñüôõðü ôçò ôçí ÐáëáéÜ Ñþìç.
×ñéóôüãñáììá (óåë. 8)
Ôï ìïíüãñáììá ôïõ ×ñéóôïý. Óçìáíôéêü ÷ñéóôéáíéêü óýìâïëï. ×ñçóéìïðïéüôáí óôá
ëÜâáñá (óôñáôéùôéêÝò óçìáßåò) ôùí óôñáôéùôþí ôïõ Êùí/íïõ Á´ êáé áñãüôåñá óôá
÷ñõóÜ íïìßóìáôá ðïõ êáèéåñþèçêáí áð' áõôüí.
ÄéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí (óåë. 8)
ÕðïãñÜöôçêå áðü ôïí Êùí/íï êáé ôï Ëéêßíéï ôï 313. Ìå ôï äéÜôáãìá áõôü
ðáñá÷ùñÞèçêå áðüëõôç åëåõèåñßá óôïõò êáôïßêïõò ôçò áõôïêñáôïñßáò íá áêïëïõèïýí
üðïéá èñçóêåßá Þèåëáí (áíåîéèñçóêåßá). ´Åôóé áíáãíùñßóôçêå êáé óôïõò ×ñéóôéáíïýò
ç åëåõèåñßá Üóêçóçò ôçò ëáôñåßáò ôïõò êáé åîßóùóå ôá äéêáéþìáôÜ ôïõò ìå áõôÜ ôùí
Üëëùí èñçóêåéþí ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò, (íïìéìïðïßçóç ôïõ ÷ñéóôéáíéóìïý). Ùóôüóï
ïé äéùãìïß êáôÜ ôùí ÷ñéóôéáíþí Ýðáøáí ïñéóôéêÜ ìåôÜ ôï 324 üôáí ï Êùí/íïò Ýãéíå
ìïíïêñÜôïñáò.

14 
USZR 2CIG

ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò (óåë. 8)
ÓõíÝäñéï åðéóêüðùí áð' üëåò ôéò åðáñ÷ßåò ôïõ Ïéêïõìåíéêïý ñùìáúêïý êñÜôïõò ãéá
ôçí åðßëõóç åêêëçóéáóôéêþí ðñïâëçìÜôùí. 330 – 717
Ç Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò óõãêëÞèçêå áðü ôïí Êùí/íï Á´ ôï 325 óôç Íßêáéá ôçò
Âéèõíßáò ìå óêïðü ôçí åéñÞíåõóç ôçò åêêëçóßáò êáé êáô' åðÝêôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò,
ëüãù ôùí áéñÝóåùí ðïõ åß÷áí åìöáíéóèåß. Ç Óýíïäïò áõôÞ äéáôýðùóå ôç äéäáóêáëßá
ôçò Åêêëçóßáò Ýíáíôé ôùí áéñÝóåùí.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Êùí/íïò Á´ (óåë. 7)
Ñùìáßïò áõôïêñÜôïñáò (306 - 337). Ôï 324 Ýãéíå ìïíïêñÜôïñáò åîïõäåôåñþíïíôáò
ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ. ÕðïóôÞñéîå ôï ×ñéóôéáíéóìü. ÌåôÝöåñå ôçí ðñùôåýïõóá ôïõ
ñùìáúêïý êñÜôïõò áðü ôç Ñþìç óôï ÂõæÜíôéï.
Ëéêßíéïò (óåë. 7)
Áýãïõóôïò ôïõ áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò. Ôï 313 õðÝãñáøå ìå ôïí
Êùí/íï Á´ ôï äéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí. Ôï 324 óõãêñïýóôçêå ìå ôïí Êùí/íï êáé
çôôÞèçêå áð' áõôüí.
ÌáîÝíôéïò (óåë. 8)
Ñùìáßïò áõôïêñÜôïñáò (306 - 312). Ôï 312 óõãêñïýóôçêå ìå ôïí Êùí/íï Á´ êáé çôôÞèçêå
áð' áõôüí.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ

×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ

312 Íßêç ôïõ Êùí/íïõ åðß ôïõ Ìáîåíôßïõ

313 ÄéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí
Ï Êùí/íïò Á´ íéêÜ ôï Ëéêßíéï ãßíåôáé ìïíïêñÜôïñáò êáé
324 áðïöáóßæåé ôçí ßäñõóç íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ ôïõ ñùìáúêïý
êñÜôïõò
325 Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò (Íßêáéá Âéèõíßáò)

11 ÌáÀïõ 330 Åãêáßíéá Êùí/ðïëçò (Þ ÍÝáò Ñþìçò)

15 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Ìå áöïñìÞ ôçí åéêüíá ôïõ ÃáëáôÜ êáé ôï ðïßçìá ôïõ ÐáëáìÜ êáé ìå ôç âïÞèåéá ôïõ
÷Üñôç êáé ôçò áöÞãçóçò óõæÞôçóå ìå ôïõò óõììáèçôÝò óïõ ôá ðëåïíåêôÞìáôá ôçò
ãåùãñáöéêÞò èÝóçò êáé ôïí éóôïñéêü ñüëï ðïõ äéáäñáìÜôéóå ç Ðüëç áíÜ ôïõò áéþíåò.

Ðáñáôçñþíôáò ôçí åéêüíá ôïõ ÃáëáôÜ êáé ôïí ÷Üñôç, ðïõ óõìðëçñþíïõí ôçí éóôïñéêÞ
áöÞãçóç, äéáðéóôþíïõìå üôé ç èÝóç ôçò Ðüëçò åß÷å ðïëëÜ ðëåïíåêôÞìáôá áðü
ãåùãñáöéêÞ, åðéêïéíùíéáêÞ, ãåùðïëéôéêÞ - óôñáôçãéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ Üðïøç.
Áðü ãåùãñáöéêÞ êáé åðéêïéíùíéáêÞ Üðïøç âñéóêüôáí óå ðïëý ï÷õñÞ èÝóç, óôï óçìåßï
üðïõ åíþíåôáé ï Åýîåéíïò Ðüíôïò ìå ôçí Ðñïðïíôßäá - Ìåóüãåéï êáé ç Áóßá ìå ôçí Åõñþðç.
Áðü ôá ôñßá ìÝñç õðÞñ÷å èÜëáóóá, åíþ áð' ôï ìÝñïò ôçò îçñÜò Þôáí ðïëý åýêïëï íá
ï÷õñùèåß ìå éó÷õñü ôåß÷ïò.
Áðü óôñáôçãéêÞ Üðïøç ç èÝóç ôçò Þôáí ðëåïíåêôéêÞ, êáèþò Þôáí êïíôÜ óôéò åóôßåò
êéíäýíïõ ôçò áõôïêñáôïñßáò, äçëáäÞ óôï Äïýíáâç êáé óôïí ÅõöñÜôç, áðü üðïõ
áðåéëïýóáí ïé Ãüôèïé êáé ïé ÐÝñóåò.
Ðïëý óçìáíôéêÞ Þôáí ç èÝóç ôçò êáé áðü ïéêïíïìéêÞ Üðïøç, äéüôé âñéóêüôáí ðÜíù óôï
óôáõñïäñüìé ôùí ìåãÜëùí åìðïñéêþí äñüìùí ôçò åðï÷Þò· äçëáäÞ ôïõ èáëÜóóéïõ, ðïõ
Ýíùíå ôïí Åýîåéíï Ðüíôï ìå ôï Áéãáßï êáé ôç Ìåóüãåéï êáé ôïõ ÷åñóáßïõ, ðïõ Ýíùíå ôç Ì.
Áóßá ìå ôïí åõñùðáúêü ÷þñï. ÅðéðëÝïí ï ÊåñÜôéïò Êüëðïò ó÷çìÜôéæå Ýíá öõóéêü ëéìÜíé,
ðïõ äéåõêüëõíå ôéò åìðïñéêÝò äñáóôçñéüôçôåò.
Ç Êùí/ðïëç ÷ôßóôçêå óôç èÝóç ôïõ áñ÷áßïõ Âõæáíôßïõ óýìöùíá ìå ôï ñõìïôïìéêü
ó÷Ýäéï ôçò Ñþìçò. Ï áõôïêñÜôïñáò ôçí ðñïßêéóå ìå íÝá ôåß÷ç, åðéâëçôéêÝò ëåùöüñïõò
êáé ôï öüñïõì (ðëáôåßá) ôïõ Êùíóôáíôßíïõ. Ôç óôüëéóå ìå ëáìðñÜ Ýñãá ôÝ÷íçò, ôï Éåñüí
ÐáëÜôéïí, ôï êôßñéï ôçò ÓõãêëÞôïõ êáé Üëëá äçìüóéá êôßñéá: åêêëçóßåò, ëïõôñÜ, êáé
äåîáìåíÝò. Óôéò 11 ÌáÀïõ 330 ì. ×. ôåëÝóôçêáí ôá åãêáßíéá ôçò ðüëçò, ç ïðïßá Ýëáâå ôï
üíïìá ôïõ éäñõôÞ ôçò (Êùíóôáíôéíïýðïëç).
ÐáñÜëëçëá ðáñïõóßáóå ñáãäáßá ðëçèõóìéáêÞ áýîçóç, êáôïñèþíïíôáò ìÝóá óå äýï
áéþíåò íá îåðåñÜóåé ôï ðñüôõðü ôçò, äçëáäÞ ôçí ÐáëáéÜ Ñþìç.
Ç Ðüëç Þôáí ðáíÝìïñöç êáé ãåìÜôç ðëïýôç. ÖÜíôáæå óáí ìõèéêÞ. Ôçí ïìïñöéÜ êáé ôá
ðëïýôç ôçò áéóèçôïðïéåß êáé ï ðïéçôÞò ÊùóôÞò ÐáëáìÜò óôïõò ðáñáôéèÝìåíïõò óôß÷ïõò áðü
ôï äùäåêÜëïãï ôïõ Ãýöôïõ, ðïõ ôç ÷áñáêôçñßæåé "ðáíþñéá" êáé "äõï ãéáëþí áöñïêÜìùôç
íåñÜéäá". Ç ðüëç Þôáí "ôçò ãçò ôï ðåñéâüëé" êáôÜ ôïí ðïéçôÞ, ãé' áõôü êáé áðïôåëïýóå ðüëï
Ýëîçò ðïëëþí êáôáêôçôþí ("óáí áêñßäåò ðÝöôáí ïé ëáïß") ðïõ åðé÷åßñçóáí íá éäéïðïéçèïýí
ôá ðëïýôç ôçò. ´Áëëïôå ðÜëé ãéíüôáí ï ìõèéêüò ðñïïñéóìüò ôùí ôáîéäåõôþí, íáõôéêþí êáé
åìðüñùí Þ áíèñþðùí ôïõ ìü÷èïõ ("ìåëßóóéá") ðïõ ôáîßäåõáí ó' áõôÞ, ãéá íá åîáóöáëßóïõí
ìåãÜëá êÝñäç.
Ïé óôß÷ïé ôïõ ÐáëáìÜ ó÷ïëéÜæïõí åýóôï÷á ôïí êïóìïðïëéôéóìü êáé ôçí ïéêïõìåíéêÞ
óçìáóßá ôçò Êùí/ðïëçò.

16 
USZR 2CIG

2. Ðïéá êôßóìáôá ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò õðïãñáììßæïõí ôç ó÷Ýóç ôçò ìå ôç Ñþìç êáé
ðïéá ôï ÷ñéóôéáíéêü ôçò ÷áñáêôÞñá;

Óôçí Êùí/ðïëç õðÞñ÷áí ðïëëÜ êôßóìáôá ìå äéáöïñåôéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ (ñùìáúêÜ êáé 330 – 717
÷ñéóôéáíéêÜ). Ç ó÷Ýóç ôçò ìå ôçí ðáëáéÜ Ñþìç õðïãñáììßæåôáé áðü ôçí ïíïìáóßá ôçò (ÍÝá
Ñþìç), áðü ôï ñõìïôïìéêü ôçò ó÷Ýäéï (ßäéï ìå ôçò Ñþìçò) êáé áðü äéÜöïñá êôßóìáôá,
üðùò: ôï êôßñéï ôçò ÓõãêëÞôïõ (Senatus), ôá fora (ðëáôåßåò), ôï áíÜêôïñï, ïé óôïÝò êáé ï
Éððüäñïìïò.
Áíôßèåôá ïé ÷ñéóôéáíéêïß íáïß (ÌåãÜëç Óïößá, ´Áãéïé Áðüóôïëïé, Áãßá ÅéñÞíç, ´Áãéïò
Ìþêéïò, Áñ÷Üããåëïò Ìé÷áÞë ê.ëð) õðïãñÜììéæáí ôï ÷ñéóôéáíéêü ôçò ÷áñáêôÞñá.
ÔÝëïò ï êßïíáò áðü ðïñöõñßôç ìå ôïí áíäñéÜíôá ôïõ Êùí/íïõ Á´ ùò "Áíßêçôïõ ´Çëéïõ"
ðáñáðÝìðåé óôïí éäñõôÞ ôçò Ðüëçò.

3. Ç ¾óôåñç Áñ÷áéüôçôá ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôç óõíýðáñîç êáé áëëçëåðßäñáóç ðïëëþí
èñçóêåéþí ìÝóá óôç ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá (óõãêñçôéóìüò). Ðþò åðçñÝáóå ôï
öáéíüìåíï áõôü ôçí ðñïóùðéêÞ ðåñßðôùóç ôïõ Êùí/íïõ Á´, óýìöùíá ìå ôï ôåëåõôáßï
ðáñÜèåìá;
Óõãêñçôéóìüò ëÝãåôáé ôï öáéíüìåíï ôçò óõíýðáñîçò êáé ôçò áëëçëåðßäñáóçò ðïëëþí
èñçóêåéþí óå ìéá åðéêñÜôåéá. Ôï öáéíüìåíï áõôü ðáñáôçñÞèçêå êáé êáôÜ ôçí ´Õóôåñç
Áñ÷áéüôçôá óôç ñùìáúêÞ áõôïêñáôïñßá êáé åðçñÝáóå ôçí ðñïóùðéêÞ ðåñßðôùóç ôïõ
Êùí/íïõ Á´ ó÷åôéêÜ ìå ôçí èñçóêåõôéêÞ ôïõ óôÜóç.
¼ðùò ðëçñïöïñïýìáóôå áð' ôï ðáñÜèåìá, ðïõ åßíáé áðüóðáóìá áð' ôçí "Éóôïñßá
ôçò ÂõæáíôéíÞò Éóôïñßáò" ôïõ Á. Á. Vasiliev, êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ï
Êùí/íïò Ýãéíå ×ñéóôéáíüò ìüëéò ôïí ôåëåõôáßï ÷ñüíï ôçò æùÞò ôïõ. Ôçí áöïóßùóÞ ôïõ
óôï ÷ñéóôéáíéóìü ôçí êëçñïíüìçóå áðü ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ, åíþ ï ßäéïò áêïëïýèçóå
õðïóôçñéêôéêÞ èñçóêåõôéêÞ ðïëéôéêÞ ðñïò ôïõò ×ñéóôéáíïýò. Êáè' üëç ôç äéÜñêåéá ôçò
æùÞò ôïõ üìùò ï áõôïêñÜôïñáò Ýöåñå ôï ñùìáúêü ôßôëï "Áíþôáôïò Áñ÷éåñÝáò" (Pontifex
maximus) êáé ðáñéóôáíüôáí ùò Áíßêçôïò ´Çëéïò, ï ïðïßïò óõíäýáæå ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ
Áðüëëùíá êáé ôïõ Ðåñóéêïý èåïý Ìßèñá, ôïõ ïðïßïõ ç ëáôñåßá åß÷å äéáäïèåß óå üëç ôçí
áõôïêñáôïñßá.

17 
USZR 2CIG

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò 1. Ðïéá ìÝôñá ðÞñå ï áõôïêñÜôïñáò Êùí/íïò Á´ ãéá íá áíïñèþóåé ôï êñÜôïò;
ôïõ Âõæáíôßïõ
Ï áõôïêñÜôïñáò Êùí/íïò Á´ ãéá íá áíïñèþóåé ôï êñÜôïò ðïõ êëïíéæüôáí áðü ðïëëÜ
ðñïâëÞìáôá, ðÞñå ôá åîÞò ìÝôñá:
1. ´Éäñõóå Ýíá íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï óôçí ÁíáôïëÞ, ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç.
2. Áíáãíþñéóå ôï äéêáßùìá Üóêçóçò ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò ëáôñåßáò.
3. ÊáèéÝñùóå óôç äéïßêçóç ôç äéÜêñéóç ôçò ðïëéôéêÞò áðü ôç óôñáôéùôéêÞ åîïõóßá.
4. ´Åêïøå êáé Ýèåóå óå êõêëïöïñßá Ýíá ðïëý óôáèåñü ÷ñõóü íüìéóìá.

2. Ãéá ðïéïõò ëüãïõò ï Êùí/íïò Á´ áðïöÜóéóå íá éäñýóåé íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï;

Ï Êùí/íïò Á´ áðïöÜóéóå íá éäñýóåé Ýíá íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï óôç èÝóç ôïõ áñ÷áßïõ
Âõæáíôßïõ, ãéá ôïõò åîÞò ëüãïõò:
1. Ç ÁíáôïëÞ äéÝèåôå, óå áíôßèåóç ìå ôç Äýóç, áêìáßï ðëçèõóìü êáé ïéêïíïìßá.
2. Ïé ×ñéóôéáíïß, óôïõò ïðïßïõò ï Êùí/íïò Á´ óôçñß÷èçêå ðïëéôéêÜ, Þôáí
ðïëõðëçèÝóôåñïé óôçí ÁíáôïëÞ.
3. Ïé ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò ÁíáôïëÞò õðÝöåñáí áðü èñçóêåõôéêÝò óõãêñïýóåéò.
4. Áðü ôï ÂõæÜíôéï ìðïñïýóå íá áðïêñïýóåé åõêïëüôåñá ôïõò Ãüôèïõò (óôï Äïýíáâç)
êáé ôïõò ÐÝñóåò (óôïí ÅõöñÜôç).

3. Ðïéá ðëåïíåêôÞìáôá ðáñïõóßáæå ôï íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï ðïõ ßäñõóå ï
áõôïêñÜôïñáò Êùí/íïò Á´;

Ôï íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï ðïõ éäñýèçêå óôç èÝóç ôïõ áñ÷áßïõ Âõæáíôßïõ åß÷å ìïíáäéêÞ
ãåùðïëéôéêÞ èÝóç, åðåéäÞ âñéóêüôáí óôï óôáõñïäñüìé ôçò Áóßáò êáé ôçò Åõñþðçò, ôïõ
Åõîåßíïõ Ðüíôïõ êáé ôçò Ìåóïãåßïõ, êáé åß÷å ìåãÜëç åìðïñéêÞ óçìáóßá.
(óõíÝ÷éóå ìå ôá 4 óôïé÷åßá ôçò ðñïçãïýìåíçò åñþôçóçò)

4. Ðïéá Þôáí ç öõóéïãíùìßá ôïõ íÝïõ äéïéêçôéêïý êÝíôñïõ ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò;
Ôï íÝï äéïéêçôéêü êÝíôñï ïéêïäïìÞèçêå óýìöùíá ìå ôï ñõìïôïìéêü ó÷Ýäéï ôçò Ñþìçò.
Ï áõôïêñÜôïñáò ðñïßêéóå ôçí ðüëç ìå íÝá ôåß÷ç, åðéâëçôéêÝò ëåùöüñïõò êáé ôï öüñïõì
(ðëáôåßá) Êùí/íïõ. Ôç óôüëéóå ìå ëáìðñÜ Ýñãá ôÝ÷íçò, ôï Éåñüí ÐáëÜôéïí, ôï êôßñéï ôçò
ÓõãêëÞôïõ êáé Üëëá äçìüóéá êôßñéá: åêêëçóßåò, ëïõôñÜ êáé äåîáìåíÝò.
Óôéò 11 Ìáúïõ 330 ôåëÝóôçêáí ôá åãêáßíéá ôçò ðüëçò, ðïõ ðÞñå ôï üíïìá ôïõ éäñõôÞ
ôçò (Êùíóôáíôéíïýðïëç).
Ç Êùí/ðïëç Þ ÍÝá Ñþìç âáèìéáßá áðÝêôçóå ÷áñáêôçñéóôéêÜ ÷ñéóôéáíéêÞò ðüëçò, áöïý
ïéêïäïìÞèçêáí åêåß ðïëëÝò åêêëçóßåò. ÐáñÜëëçëá ç ðüëç ðáñïõóßáóå ñáãäáßá
ðëçèõóìéáêÞ áíÜðôõîç (áñ÷Ýò 5ïõ áé. 150.000 øõ÷Ýò, åíþ óôá ÷ñüíéá ôïõ Éïõóôéíéáíïý
(6ïò áé.) ç ðüëç áñéèìïýóå 300.000 êáôïßêïõò).
´Åôóé ç ÍÝá Ñþìç, ìÝóá óå äýï áéþíåò îåðÝñáóå ôï ðñüôõðü ôçò, äçëáäÞ ôçí ÐáëáéÜ
Ñþìç.
18 
USZR 2CIG

5. Ðïéá èñçóêåõôéêÞ ðïëéôéêÞ áêïëïýèçóå ï Êùí/íïò Á´ êáé ãéáôß;

Ï Êùí/íïò Á´ áêïëïýèçóå åõíïúêÞ ðïëéôéêÞ ðñïò ôï ×ñéóôéáíéóìü, ãéáôß óôçñß÷èçêå
ðïëéôéêÜ óôïõò ×ñéóôéáíïýò, ðïõ Þôáí ðïëõðëçèÝóôåñïé óôçí ÁíáôïëÞ. 330 – 717
Ç íÝá èñçóêåßá öáéíüôáí üôé ìðïñïýóå íá áðïêáôáóôÞóåé ôçí êëïíéóìÝíç åíüôçôá
ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò. ÅîÜëëïõ åðçñåÜóôçêå êáé áðü ôçí ïéêïãÝíåéÜ ôïõ, üðùò
ðëçñïöïñïýìáóôå áðü ôï áðüóðáóìá ôçò "ÂõæáíôéíÞò Éóôïñßáò" ôïõ Á. Á. Vasiliev. Ïé
åíÝñãåéåò ðïõ áðïäåéêíýïõí ôçí åõíïúêÞ áõôÞ óôÜóç ðñïò ôï ×ñéóôéáíéóìü åßíáé:
312: ÌåôÝöåñå ôï ×ñéóôüãñáììá áðü ôá ëÜâáñá óôï íüìéóìá
313: ÕðÝãñáøå ìå ôï Ëéêßíéï ôï äéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí, ìå ôï ïðïßï áíáãíùñßóôçêå
ç åëåõèåñßá Üóêçóçò ôçò ëáôñåßáò óôïõò ÷ñéóôéáíïýò.
324: ÓôñÜöçêå óôçí ÁíáôïëÞ, üðïõ Þôáí ôï ðïëõðëçèÝóôåñï ÷ñéóôéáíéêü óôïé÷åßï,
üôáí Ýãéíå ìïíïêñÜôïñáò.
ÃåíéêÜ åîÝäùóå ðïëëïýò íüìïõò åõíïúêïýò ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò, êáé ôï
324: ´Åðáøå ïñéóôéêÜ ôïõò äéùãìïýò åíáíôßïí ôïõò.
325: ÓõãêÜëåóå ôçí Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï óôç Íßêáéá ôçò Âéèõíßáò, ìå óêïðü ôçí
åéñÞíåõóç ôçò åêêëçóßáò êáé êáô' åðÝêôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò.

6. Ôé Þôáí ôï äéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí êáé ðïéá ç óçìáóßá ôïõ;
¹ôáí Ýíá äéÜôáãìá (åðßóçìï Ýããñáöï) ðïõ õðïãñÜöôçêå áðü ôïí Êùí/íï Á´ êáé ôï
Ëéêßíéï ôï 313, óôá Ìåäéüëáíá (óçìåñéíü ÌéëÜíï). Ìå ôï äéÜôáãìá áõôü ðáñá÷ùñÞèçêå
áðüëõôç åëåõèåñßá óôïõò êáôïßêïõò ôçò áõôïêñáôïñßáò íá áêïëïõèïýí üðïéá èñçóêåßá
Þèåëáí (áíåîéèñçóêåßá).
Ç óçìáóßá ôïõ Þôáí ðÜñá ðïëý ìåãÜëç, ãéáôß áíáãíùñßóôçêå êáé óôïõò ÷ñéóôéáíïýò ç
åëåõèåñßá Üóêçóçò ôçò ëáôñåßáò ôïõò êáé åîßóùóå ôá äéêáéþìáôÜ ôïõò ìå áõôÜ ôùí Üëëùí
èñçóêåéþí ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò (íïìéìïðïßçóç ôïõ ÷ñéóôéáíéóìïý). Ùóôüóï ïé äéùãìïß
êáôÜ ôùí ÷ñéóôéáíþí Ýðáøáí ïñéóôéêÜ ìåôÜ ôï 324 üôáí ï Êùí/íïò Ýãéíå ìïíïêñÜôïñáò.

7. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï;
Ïé óýíïäïé ãåíéêÜ Þôáí óõíÝäñéá åðéóêüðùí áð' üëåò ôéò åðáñ÷ßåò ôïõ Ïéêïõìåíéêïý
ñùìáúêïý êñÜôïõò ãéá ôçí åðßëõóç åêêëçóéáóôéêþí ðñïâëçìÜôùí.
Ç Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò óõãêëÞèçêå áðü ôïí Êùí/íï Á´ ôï 325 óôç Íßêáéá ôçò Âéèõíßáò
ìå óêïðü ôçí åéñÞíåõóç ôçò åêêëçóßáò êáé êáô' åðÝêôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò, ëüãù ôùí
áéñÝóåùí ðïõ åß÷áí åìöáíéóèåß. Ç Óýíïäïò áõôÞ êáôáäßêáóå ôïí Áñåéáíéóìü (áßñåóç
Áñåßïõ) êáé äéáôýðùóå ôç äéäáóêáëßá ôçò Åêêëçóßáò Ýíáíôé ôùí áéñÝóåùí.

19 
USZR 2CIG

2. Åîåëßîåéò ùò ôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áé.
Ïé ðñþôïé
áéþíåò
ôïõ Âõæáíôßïõ Ðåñßëçøç

á. Ïéêïíïìßá êáé êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá
ÊáôÜ ôïí 4ï êáé 5ï áé. ç ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá Þôáí Ýíá ìåóïãåéáêü êñÜôïò ìå Ýäñá
ôçí Êùí/ðïëç, üðïõ ïé áõôïêñÜôïñåò åðéäßùêáí íá ôïíþóïõí ôçí ïéêïíïìßá êáé íá ëýóïõí
ôá ðïëéôéêÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ åß÷áí ðñïêýøåé.
Óôçí ïéêïíïìßá, ç êýñéá ðçãÞ ðëïýôïõ Þôáí ç ãåùñãßá, ïé óõíáëëáãÝò ãßíïíôáí êõñßùò
ìå ôï íüìéóìá, åíþ ôï êñÜôïò áêïëïõèïýóå ðáñåìâáôéêÞ ðïëéôéêÞ ãéá íá êáèïñßóåé ôéò
ïéêïíïìéêÝò åîåëßîåéò.
Óôçí ýðáéèñï ïé ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò áýîáéíáí ôç äýíáìÞ ôïõò ìåôáôñÝðïíôáò ôïõò
ìéêñïúäéïêôÞôåò óå åîáñôçìÝíïõò áãñüôåò Þ ðÜñïéêïõò. Ç öïñïëïãßá Ýðëçôôå êõñßùò
ôïõò áãñüôåò, ãé' áõôü ðïëëïß êáôÝöåõãáí óôá ìïíáóôÞñéá Þ óôéò ìåãáëïõðüëåéò,
äéïãêþíïíôáò Ýôóé ôïí ðëçèõóìü ôïõò êáé äçìéïõñãþíôáò óïâáñÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ Ýðñåðå
íá ëýóïõí ïé áñ÷Ýò ôùí ðüëåùí.
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ óôïí ôïìÝá ôïõ åìðïñßïõ óçìåéþèçêå áíÜðôõîç êáé áýîçóç ôùí êåñäþí
êõñßùò áðü ôï ìáêñéíü åìðüñéï.

â. Ôï ãåñìáíéêü ðñüâëçìá
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ (395) ÷ùñßóôçêå ôï ñùìáúêü êñÜôïò óå áíáôïëéêü
êáé äõôéêü ôìÞìá êé Ýôóé ìïéñáóìÝíï áíôéìåôþðéóå ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï ôéò åðéèÝóåéò ôùí
ãåñìáíéêþí êáé Üëëùí öýëùí ðïõ åß÷áí áñ÷ßóåé áð' ôïí 3ï áé.
Óôï áíáôïëéêü ôìÞìá ïé áõôïêñÜôïñåò åîïõäåôÝñùóáí ôç ãåñìáíéêÞ áðåéëÞ ìå
äéðëùìáôéêïýò åëéãìïýò åßôå ðåßèïíôÜò ôïõò íá óôñáöïýí óôç Äýóç, åßôå åðéôñÝðïíôÜò
ôïõò íá åãêáôáóôáèïýí åéñçíéêÜ óôá åäÜöç ôïõò, üðïõ ìå ôç óõìâßùóç áöïìïéþèçêáí
áðü ôï éó÷õñü åëëçíïñùìáúêü óôïé÷åßï.
Ç åõíïúêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ ðñïò ôïõò Ãåñìáíïýò äçìéïýñãçóå ôïí êßíäõíï
åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò, óôïí ïðïßï õðÞñîå áíôßäñáóç áð' ôï áíôéãåñìáíéêü êüììá,
ìå ôçí ðáñüôñõíóç ôïõ ïðïßïõ åîåãÝñèçêå ï ëáüò ôçò ðñùôåýïõóáò êáé åîïõäåôÝñùóå
ðñïóùñéíÜ ôï Ãïôèéêü êßíäõíï.
Ç Äýóç üìùò õðÝêõøå óôá ãåñìáíéêÜ öýëá ëüãù ðëçèõóìéáêÞò åñÞìùóçò êáé
ïéêïíïìéêÞò åîÜíôëçóçò. Ôçí ðåñßïäï áõôÞ äçìéïõñãÞèçêå ôï Ïóôñïãïôèéêü Âáóßëåéï
óôçí Éôáëßá áðü ôï ÈåõäÝñé÷ï.

ã. ÐïëéôéóôéêÝò åîåëßîåéò
Ôïí 5ï áé. ôï äõôéêü ôìÞìá ôçò áõôïêñáôïñßáò ìå êÝíôñï ôç Ñþìç õðïëåéôïõñãïýóå
ðíåõìáôéêÜ, åíþ óôï áíáôïëéêü ìå êÝíôñï ôçí Êùí/ðïëç, ðáñáôçñÞèçêå ðïëéôéóôéêÞ åîÝëéîç,
êáèþò åðéâëÞèçêå ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï êáé ç åëëçíéóôéêÞ ðáñÜäïóç êáé óçìåéþèçêáí äýï
ìåãÜëá ðïëéôéóôéêÜ ãåãïíüôá:
á) ç ßäñõóç ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Êùí/ðïëçò (425), üðïõ õðåñåß÷áí ïé åëëçíüöùíåò
Ýäñåò êáé â) ç Ýêäïóç ôïõ Èåïäïóéáíïý Êþäéêá, ðïõ äéåõêüëõíå ôçí áðïíïìÞ ôçò äéêáéï-
20 óýíçò. 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
o ìåóïãåéáêü êñÜôïò 330 – 717
 ÑùìáúêÞ áõôïêñáôïñßá
oÝäñá: Êùí/ðïëç
4ïò - 5ïò áé.  Ïé áõôïêñÜôïñåò åðéäéþêïõí:
oíá ôïíþóïõí ôçí ïéêïíïìßá
oíá ëýóïõí ôá ðïëéôéêÜ ðñïâëÞìáôá

á. Ïéêïíïìßá êáé êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá
• ×áñáêôçñéóôéêÜ ïéêïíïìßáò ðñþéìïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò:
 Êýñéá ðçãÞ ðëïýôïõ: ç ãåùñãßá.
 ÐáñåìâáôéêÞ ðïëéôéêÞ êñÜôïõò (ãéá êáèïñéóìü ïéêïíïìéêþí åîåëßîåùí)
 ÓõíáëëáãÝò: oìå íüìéóìá êõñßùò (åê÷ñçìáôéóìÝíç ïéêïíïìßá)
oáíôáëëáãÝò åßäïõò ìå åßäïò: ðåñéïñéóìÝíåò
 Ðüëåéò áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò oâáñýíïõóá ïéêïíïìéêÞ óçìáóßá.

• ¾ðáéèñïò: o ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò Þ "äõíáôïß": óõãêÝíôñùóç ãçò
o ìéêñïúäéïêôÞôåò: åîáñôçìÝíïé áãñüôåò (Þ ðÜñïéêïé)

• Öüñïé: Ýðëçôôáí êõñßùò ôïõò áãñüôåò
 Ïé áãñüôåò: ðïëëïß åãêáôáëåßðïõí ôç ãç êáé: o êáôáöåýãïõí óôéò ìïíÝò
oêáôáöåýãïõí óôéò ðüëåéò
ÁðïôÝëåóìá: äéüãêùóç ðëçèõóìïý ðüëåùí, öôþ÷åéá, ôáñá÷Ýò.
Áíôéìåôþðéóç: áñ÷Ýò ðüëåùí: oäùñåÜí äéáíïìÞ óéôáñéïý
oïñãÜíùóç èåáìÜôùí óôïí Éððüäñïìï

• Ôï åìðüñéï: áíÜðôõîç êáé áýîçóç êåñäþí ìáêñéíïý åìðïñßïõ (áðü ÁíáôïëÞ)

â. ôï ãåñìáíéêü ðñüâëçìá
• 395 ì.×.: o ÈÜíáôïò Èåïäïóßïõ Á´
o ÷ùñéóìüò ñùìáúêïý êñÜôïõò óå: á) áíáôïëéêü êáé â) äõôéêü ôìÞìá

• 3ïò - 5ïò áé.: o åðéèÝóåéò ãåñìáíéêþí öýëùí (áðü Óêáíäéíáâßá ðñïò Åõñþðç)
o áíôéìåôþðéóç ãåñìáíéêþí åðéèÝóåùí: äéáöïñåôéêÞ óå êÜèå ôìÞìá

• Áíáôïëéêü ôìÞìá: ïé áõôïêñÜôïñåò åîïõäåôÝñùóáí ôç ãåñìáíéêÞ áðåéëÞ:
á) ðåßèïíôáò ôïõò áñ÷çãïýò ôïõò íá óôñáöïýí óôç Äýóç Þ
â) åðéôñÝðïíôÜò ôïõò íá åãêáôáóôáèïýí åéñçíéêÜ óôá åäÜöç ôïõò
o óôáäéáêÞ áöïìïßùóç áðü åëëçíïñùìáúêü ðëçèõóìü.

21 
USZR 2CIG

• Èåïäüóéïò Á´ (379 - 395) o åõíïúêÞ ðïëéôéêÞ ðñïò Ãåñìáíïýò
Ïé ðñþôïé (áíþôåñåò èÝóåéò óôï óôñáôü êáé ôç äéïßêçóç)
áéþíåò ÓÊÏÐÏÓ: ç åíóùìÜôùóÞ ôïõò
ôïõ Âõæáíôßïõ
ÁÐÏÔÅËÅÓÌÁ: êßíäõíïò åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò
ÁÍÔÉÄÑÁÓÇ: ïñãÜíùóç áíôéãåñìáíéêïý êüììáôïò
Ç ÄÑÁÓÇ ÔÏÕ: åîÝãåñóç ëáïý Êùí/ðïëçò
ÁÐÏÔÅËÅÓÌÁ: åîüíôùóç Ãüôèùí (400). ÈÜíáôïò ÃáúíÜ.

• Äõôéêü ôìÞìá: o õðÝêõøå óôá ãåñìáíéêÜ öýëá
(ëüãù ðëçèõóìéáêÞò åñÞìùóçò êáé ïéêïíïìéêÞò åîÜíôëçóçò)

• 476: Ïäüáêñïò: õðï÷ñÝùóå óå ðáñáßôçóç ôïí ôåëåõôáßï áõôïêñÜôïñá Ñþìçò
• 493: ÈåõäÝñé÷ïò: o åíáíôßïí Ïäüáêñïõ - åîïõäåôÝñùóç
• ºäñõóå ôï Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåï (Éôáëßá)
• áíáãíþñéæå èåùñçôéêÜ ôçí åðéêõñéáñ÷ßá ôïõ áõôïêñ. Êùí/ðïëçò áëëÜ
• óôçí ðñáãìáôéêüôçôá Þôáí ðïëéôéêÜ áíåîÜñôçôïò

ã. ðïëéôéóôéêÝò åîåëßîåéò

• 4ïò áé.: Äõôéêü ôìÞìá: o Ñþìç: ðíåõìáôéêÞ õðïëåéôïõñãßá
Áíáôïëéêü ôìÞìá: o Êùí/ðïëç: o ðïëéôéóôéêÞ åîÝëéîç
o åðéâÜëëåôáé ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï êáé ç åëëçíéóôéêÞ
ðáñÜäïóç
ÐïëéôéóôéêÜ ãåãïíüôá:
á) ßäñõóç Ðáíåðéóôçìßïõ Êùí/ðïëçò (ìå äéÜôáãìá Èåïäïóßïõ ´)
â) Ýêäïóç Èåïäïóéáíïý Êþäéêá

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ

ÐáñåìâáôéêÞ ÐïëéôéêÞ (óåë. 10)
´Åôóé ÷áñáêôçñßæåôáé ç ðïëéôéêÞ ôïõ êñÜôïõò ðïõ ðáñåìâáßíåé óå äéÜöïñïõò ôïìåßò ôçò
óõëëïãéêÞò æùÞò (ïéêïíïìßá, èñçóêåßá êëð.), ðñïêåéìÝíïõ íá åðéëýóåé ðñïâëÞìáôá êáé
íá âåëôéþóåé êáôáóôÜóåéò.
ÔÝôïéá ðïëéôéêÞ áêïëïýèçóå êáé ôï âõæáíôéíü êñÜôïò óôïí ôïìÝá ôçò ïéêïíïìßáò êáôÜ
ôïõò ðñþôïõò áéþíåò, ðñïóðáèþíôáò íá êáèïñßóåé ôéò ïéêïíïìéêÝò åîåëßîåéò.
Åê÷ñçìáôéóìÝíç ïéêïíïìßá (óåë. 10)
¸ôóé ïíïìÜæåôáé ç ïéêïíïìßá êáôÜ ôçí ïðïßá óôéò åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò ÷ñçóéìïðïéåßôáé
ôï íüìéóìá ãéá ôçí áðïôßìçóç ôçò áîßáò ôùí ðñïúüíôùí Þ ôùí õðçñåóéþí.
ÁõôÞ ôç ìïñöÞ Ý÷åé êáé ç ïéêïíïìßá ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò êáôÜ ôïõò ðñþôïõò áéþíåò,
êáèþò ÷ñçóéìïðïéåßôáé åõñýôáôá ôï íüìéóìá, åíþ ðåñéïñßæïíôáé ïé áíôáëëáãÝò åßäïõò
22 ìå åßäïò. 
USZR 2CIG

ÌåãÜëïé ãáéïêôÞìïíåò Þ "äõíáôïß" (óåë. 10)
¸ôóé ëÝãïíôáí ïé êÜôï÷ïé ìåãÜëùí åêôÜóåùí ãçò óôï âõæáíôéíü êñÜôïò. Ïé
ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò áðïññïöïýóáí ìå åîáãïñÝò, åêâéáóìïýò êáé áõèáéñåóßåò ôá 330 – 717
êôÞìáôá ôùí êáôá÷ñåùìÝíùí ìéêñïúäéïêôçôþí êáé ôïõò ìåôÝôñåðáí óå åîáñôçìÝíïõò
áãñüôåò Þ ðÜñïéêïõò. Åß÷áí óôçí êáôï÷Þ ôïõò éäéùôéêïýò óôñáôïýò, éäéùôéêÝò öõëáêÝò
êáé åîïõóßáæáí áðüëõôá ôçí ðåñéï÷Þ ôïõò. Áðïôåëïýóáí ìéá ðïëý éó÷õñÞ ôÜîç óôï
âõæáíôéíü êñÜôïò êáé ìéá óïâáñÞ áðåéëÞ ãéá ôçí áãñïôéêÞ ôÜîç, áëëÜ êáé ãéá ôçí åîïõóßá.
Ðïëëïß áõôïêñÜôïñåò üðùò ï Éïõóôéíéáíüò, ïé ´Éóáõñïé êáé ïé Ìáêåäüíåò ðÞñáí
áõóôçñÜ ìÝôñá åíáíôßïí ôïõò, ðñïêåéìÝíïõ íá ðáôÜîïõí ôéò áõèáéñåóßåò ôïõò êáé íá
ðåñéïñßóïõí ôç äýíáìÞ ôïõò.
ÐÜñïéêïé Þ åîáñôçìÝíïé áãñüôåò (óåë. 10)
ÉäéïêôÞôåò ìéêñþí åêôÜóåùí ãçò (ìéêñïúäéïêôÞôåò) óôï âõæáíôéíü êñÜôïò, ïé ïðïßïé
ìåôáôñÜðçêáí óå åîáñôçìÝíïõò áãñüôåò, åðåéäÞ ç ãç ôïõò ðåñéÞëèå óôá ÷Ýñéá ôùí
ìåãáëïãáéïêôçìüíùí, ëüãù ôùí ÷ñåþí ôïõò.
Ïé ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò ôïõò åíïéêßáæáí ÷ùñÜöéá ãéá íá ôá êáëëéåñãïýí êáé íá ôïõò
êáôáâÜëïõí ôï åíïßêéï. Ç åíïéêßáóç ôçò ãçò áðü ôïí ðÜñïéêï Þôáí ÷ñïíéêÜ áðåñéüñéóôç
êáé êëçñïíïìéêÞ. Óõã÷ñüíùò ï ðÜñïéêïò Þôáí ðñïóäåìÝíïò óôï ÷ùñÜöé ðïõ
êáëëéåñãïýóå.
Ãåñìáíéêü ðñüâëçìá (óåë. 11)
Ï êßíäõíïò ôùí åðéèÝóåùí ôùí ãåñìáíéêþí êáé Üëëùí öýëùí ôá ïðïßá åß÷áí áñ÷ßóåé
Þäç áðü ôïí 3ï áé. íá åéóäýïõí óôçí Åõñþðç. Ôï ñùìáúêü êñÜôïò, ìïéñáóìÝíï (395)
óå áíáôïëéêü êáé äõôéêü ôìÞìá áíôéìåôþðéóå ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï áõôü ôï ðñüâëçìá.
Åêãåñìáíéóìüò ôïõ êñÜôïõò (óåë. 11)
´Çôáí Ýíáò êßíäõíïò ðïõ áíôéìåôþðéóå ôï ñùìáúêü êñÜôïò åîáéôßáò ôçò ðïëéôéêÞò ôïõ
Èåïäïóßïõ Á´ (379 - 395), ï ïðïßïò Ýäùóå óôïõò çãÝôåò ôùí Ãåñìáíþí áíþôåñåò èÝóåéò
óôï óôñáôü êáé óôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò, ãéá íá åðéôý÷åé ôçí åíóùìÜôùóÞ ôïõò.
ÌðñïóôÜ ó' áõôüí ôïí êßíäõíï áíôÝäñáóáí ïé âõæáíôéíïß ëüãéïé êáé ðïëéôéêïß
ïñãáíþíïíôáò Ýíá åßäïò ðáôñéùôéêïý êáé áíôéãåñìáíéêïý êüììáôïò.
Ðáôñéùôéêü êáé áíôéãåñìáíéêü êüììá (óåë. 11)
Êüììá ðïõ äçìéïõñãÞèçêå óôï ÂõæÜíôéï óôá ôÝëç ôïõ 4ïõ áé. áðü âõæáíôéíïýò ëüãéïõò
êáé ðïëéôéêïýò ïé ïðïßïé áíôÝäñáóáí óôïí êßíäõíï åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò (ëüãù
ôçò ðïëéôéêÞò ôïõ Èåïäïóßïõ Á´). Ôï êüììá áõôü îåóÞêùóå ôï ëáü ôçò ðñùôåýïõóáò
ðïõ åîüíôùóå ôïõò Ãüôèïõò êáé ôïí áñ÷çãü ôïõò ÃáúíÜ (400). ´Åôóé åîïõäåôåñþèçêå
ðñïóùñéíÜ ï ãïôèéêüò êßíäõíïò, ðïõ åðáíåìöáíßóôçêå ðñïò ôá ôÝëç ôïõ 5ïõ áé.
Èåïäïóéáíüò Êþäéêáò (óåë. 12)
Ç óõëëïãÞ ôùí áõôïêñáôïñéêþí äéáôáãìÜôùí ðïõ åß÷áí åêäïèåß áðü ôïõò íüìéìïõò
áõôïêñÜôïñåò ìåôÜ ôï 312 óôï ñùìáúêü êñÜôïò. Ï Èåïäüóéïò ´ áíÝèåóå óå ìßá åéäéêÞ
åðéôñïðÞ íïìïìáèþí ôï Ýñãï áõôü.
Ç óýíôáîç ôïõ Ýñãïõ áõôïý õðáãïñåýôçêå áð' ôçí áíÜãêç íá ìðåé ôÜîç óôï ÷Üïò ôçò
íïìïèåóßáò, êáèþò ìÝ÷ñé ôüôå õðÞñ÷áí ðáñÜëëçëá ðïëëÝò äéáôÜîåéò ôùí åêÜóôïôå
çãåìüíùí ãéá êÜèå æÞôçìá, ðïõ Þôáí áíôéöáôéêÝò ìåôáîý ôïõò êé áõôü äõóêüëåõå ðïëý
ôçí áðïíïìÞ ôçò äéêáéïóýíçò.
Ï Èåïäïóéáíüò êþäéêáò äçìïóéåýôçêå ôï 438. Ç ÝêäïóÞ ôïõ äéåõêüëõíå óçìáíôéêÜ ôçí
áðïíïìÞ ôçò äéêáéïóýíçò. Ôá óùæüìåíá âéâëßá ôçò óõëëïãÞò áðïôåëïýí óÞìåñá
ðïëýôéìç ðçãÞ ãéá ôç ìåëÝôç ôùí êïéíùíéêþí óõíèçêþí ôçò åðï÷Þò. 23 
USZR 2CIG

Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï (óåë. 17)
Ïé ðñþôïé ÄçìéïõñãÞèçêå óôçí Éôáëßá ìå ðñùôåýïõóá ôç ÑáâÝííá, áðü ôï ÈåõäÝñé÷ï ôï 493.
áéþíåò ÊáôáêôÞèçêå áðü ôïí Éïõóôéíéáíü ìåôÜ áðü óêëçñïýò ðïëÝìïõò ðïõ êñÜôçóáí 20
ôïõ Âõæáíôßïõ ÷ñüíéá (535 - 555).

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Éïõóôßíïò Á´ (óåë. 10)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (518 - 527). Åðß ôçò åðï÷Þò ôïõ åðåêôÜèçêå ç âõæáíôéíÞ
åðéññïÞ óôéò ÷þñåò ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò (Áéèéïðßá êáé ÕåìÝíç) êé áõôü äéåõêüëõíå
ôçí ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç êáé áýîçóå ôá êÝñäç ôïõ ìáêñéíïý åìðïñßïõ.
Èåïäüóéïò Á´ (óåë. 11 êáé 14)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (379 - 395).
• Áêïëïýèçóå öéëïãåñìáíéêÞ ðïëéôéêÞ, äßíïíôáò óôïõò çãÝôåò ôùí Ãåñìáíþí áíþôåñåò
èÝóåéò óôï óôñáôü êáé ôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò, ãéá íá åðéôý÷åé ôçí åíóùìÜôùóÞ
ôïõò. ´Åôóé äçìéïõñãÞèçêå óïâáñüò êßíäõíïò åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò
• ´Åäùóå ôï ïñéóôéêü ðëÞãìá óôçí áñ÷áßá èñçóêåßá:
á) êëåßíïíôáò ôïõò íáïýò êáé ôá ìáíôåßá ôçò êáé
â) áðáãïñåýïíôáò ôïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò êáé ôá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá.
• ÌåôÜ ôï èÜíáôü ôïõ (395) ôï ñùìáúêü êñÜôïò ÷ùñßóôçêå óå áíáôïëéêü êáé äõôéêü
ôìÞìá.
ÃáúíÜò (óåë. 11)
Áñ÷çãüò ôùí Ãüôèùí. Óêïôþèçêå ôï 400 êáôÜ ôçí åîÝãåñóç ôïõ ëáïý ôçò Êùí/ðïëçò
åíáíôßïí ôùí Ãüôèùí, ðïõ åß÷å ïñãáíùèåß áðü ôï áíôéãåñìáíéêü êüììá.
Ïäüáêñïò (óåë. 11)
Ãåñìáíüò óôñáôçãüò. Õðï÷ñÝùóå ôïí ôåëåõôáßï áõôïêñÜôïñá ôçò Ñþìçò Ñùìýëï
Áõãïõóôýëï óå ðáñáßôçóç (476) êáé áíáêçñý÷èçêå ï ßäéïò âáóéëéÜò ôùí Ñùìáßùí. Ïé
Âõæáíôéíïß Ýóôñåøáí åíáíôßïí ôïõ ôïí ÈåõäÝñé÷ï, ï ïðïßïò êáé ôïí åîïõäåôÝñùóå.
ÈåõäÝñé÷ïò (óåë. 11)
Öýëáñ÷ïò ôùí Ïóôñïãüôèùí (: ãåñíáíéêü öýëï). ÅîïõäåôÝñùóå ôïí Ïäüáêñï óôç
ÑáâÝííá êáé ßäñõóå ôï Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï ìå êÝíôñï ôç ÑáâÝííá (493). ´Åöåñå
ôïí ôßôëï ôïõ ñÞãá (rex) êáé áíáãíþñéæå èåùñçôéêÜ ôçí åðéêõñéáñ÷ßá ôïõ áõôïêñÜôïñá
ôçò Êùí/ðïëçò, áëëÜ óôçí ðñÜîç Þôáí ðïëéôéêÜ áíåîÜñôçôïò.
Èåïäüóéïò ´ (óåë. 11)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (408 - 450).
Äýï óçìáíôéêÜ ðïëéôéóôéêÜ ãåãïíüôá åßíáé óõíäåäåìÝíá ìå ôï üíïìÜ ôïõ:
á) ç ´Éäñõóç ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ôçò Êùí/ðïëçò (425) êáé
â) ç Ýêäïóç ôïõ Èåïäïóéáíïý Êþäéêá.
Ãåñìáíïß (óåë. 11)
ÊëÜäïò ôçò ÉíäïåõñùðáúêÞò öõëÞò. ËÝãïíôáé êáé Ãüôèïé. Îåêßíçóáí áðü ôç Óêáíäéíáâßá
êáé åîáðëþèçêáí ó' üëç ôçí êåíôñéêÞ Åõñþðç, öèÜíïíôáò ìÝ÷ñé ôïí Åýîåéíï Ðüíôï êáé
ôï Áéãáßï. Ôá êõñéüôåñá öýëá ôïõò Þôáí: Âçóéãüôèïé (:Äõôéêïß Ãüôèïé), Ïóôñïãüôèïé
(: Áíáôïëéêïß Ãüôèïé), ÂÜíäáëïé, ÓÜîïíåò, Ëïìâáñäïß Þ ËïããïâÜñäïé, ÖñÜãêïé.
Áðü ôïí 3ï áé. Üñ÷éóáí åðéèÝóåéò åíáíôßïí ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò, ôï ïðïßï ìïéñÜóôçêå
24 ôï 395 óå áíáôïëéêü êáé äõôéêü ôìÞìá, êáé ôïõò áíôéìåôþðéóå äéáöïñåôéêÜ: 
USZR 2CIG

• Óôï áíáôïëéêü ôìÞìá (ÂõæÜíôéï) ïé áõôïêñÜôïñåò åîïõäåôÝñùóáí ôçí áðåéëÞ ôùí
ãåñìáíéêþí ëáþí, ðåßèïíôáò ôïõò áñ÷çãïýò ôïõò íá óôñáöïýí ðñïò ôç Äýóç Þ
åðéôñÝðïíôáò íá åãêáôáóôáèïýí åéñçíéêÜ óôá åäÜöç ôïõò. Ç óõìâßùóç ìå ôï 330 – 717
åëëçíïñùìáúêü ðëçèõóìü äéåõêüëõíå ôç óôáäéáêÞ áöïìïßùóç ôùí Ãåñìáíþí.
• Áíôßèåôá ç Äýóç åñçìùìÝíç áðü ôïõò ðëçèõóìïýò êáé ïéêïíïìéêÜ åîáíôëçìÝíç
õðÝêõøå óôá ãåñìáíéêÜ öýëá ôïí 5ï áéþíá.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
395 ×ùñéóìüò Ñùìáúêïý êñÜôïõò óå áíáôïëéêü êáé äõôéêü ôìÞìá.
- ÅîÝãåñóç ëáïý Êùí/ðïëçò êáôÜ Ãüôèùí (: Ãåñìáíþí)
400 - ÅîïõäåôÝñùóç Ãüôèùí.
- èÜíáôïò ÃáúíÜ.
ÁíáãêáóôéêÞ ðáñáßôçóç ôïõ ôåëåõôáßïõ Ñùìáßïõ áõôïêñÜôïñá
476
(Ñùìýëïõ Áõãïõóôýëïõ) áðü ôïí Ïäüáêñï.
´Éäñõóç Ïóôñïãïôèéêïý âáóéëåßïõ (óôçí Éôáëßá) ìå êÝíôñï ôç
493
ÑáâÝííá áðü ôïí ÈåõäÝñé÷ï.
425 ´Éäñõóç Ðáíåðéóôçìßïõ Êùí/ðïëçò ìå äéÜôáãìá ôïõ Èåïäïóßïõ ´
438 Äçìïóßåõóç Èåïäïóéáíïý Êþäéêá

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéåò ðëçñïöïñßåò ìáò äßíåé ôï áðüóðáóìá áðü ôç ×ñéóôéáíéêÞ Ôïðïãñáößá ôïõ
ÊïóìÜ Éíäéêïðëåýóôç ãéá ôç ãåùãñáößá ôïõ âõæáíôéíïý åìðïñßïõ êáé ôï äéåèíÝò
êýñïò ôïõ Âõæáíôßïõ óôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áé.;
Ôï áðüóðáóìá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôï Ýñãï ôïõ ìïíá÷ïý êáé åìðüñïõ ÊïóìÜ
Éíäéêïðëåýóôç: "×ñéóôéáíéêÞ Ôïðïãñáößá" êáé ìáò äßíåé ðñüóèåôåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôçí
åìâÝëåéá êáé ôïõò äñüìïõò ôïõ åîùôåñéêïý âõæáíôéíïý åìðïñßïõ áëëÜ êáé ãéá ôï äéåèíÝò
êýñïò ôïõ âõæáíôéíïý íïìßóìáôïò óôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áéþíá.
Óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôçí ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç êáé ôçí
êåñäïöïñßá ôïõ ìáêñéíïý åìðïñßïõ.
Áðü ôï áðüóðáóìá ðëçñïöïñïýìáóôå üôé ôï âõæáíôéíü åìðüñéï ìå ôéò Éíäßåò ãéíüôáí
ìÝóù ôùí ëéìáíéþí ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò, áíÜìåóá óôá ïðïßá êõñßáñ÷ç èÝóç åß÷å ç
Áäïýëç (ëéìÜíé ôçò Áéèéïðßáò), êáé ïé âõæáíôéíïß Ýìðïñïé Ýöôáíáí ùò ôçí ÔáðñïâÜíç,
äçëáäÞ ôç óçìåñéíÞ ÊåûëÜíç /Óñé - ËÜíêá. Ï Ýìðïñïò Óþðáôñïò ãýñù óôá 525 Ýöôáóå
óôï íçóß áõôü êé Ýãéíå äåêôüò ìå ôéìÝò áðü ôï âáóéëéÜ ôïõ, ï ïðïßïò åîÝöñáóå ôï èáõìáóìü
ôïõ ãéá ôï âõæáíôéíü ÷ñõóü íüìéóìá êé Ýäåéîå óáöÞ ðñïôßìçóç ó' áõôü, óõãêñßíïíôÜò ôï
ìå ôï áóçìÝíéï ðåñóéêü. Êé áêüìç åðáßíåóå ôïõò âõæáíôéíïýò ãéá ôï ãïýóôï, ôç äýíáìç
êáé ôç óïößá ôïõò.
25 
USZR 2CIG

ÐñÜãìáôé ôï âõæáíôéíü ÷ñõóü íüìéóìá Þôáí ôï éó÷õñüôåñï ôçò åðï÷Þò, ïé Ýìðïñïé ôï
Ïé ðñþôïé ðñïôéìïýóáí óôéò óõíáëëáãÝò ôïõò êé Ýôóé ôï ÂõæÜíôéï áðïêôïýóå äéåèíÝò êýñïò.
áéþíåò
ôïõ Âõæáíôßïõ 2. Ðþò ìðïñåßò íá äéêáéïëïãÞóåéò ôï ãåãïíüò üôé ôá ðåñéóóüôåñá öïñôßá ìå ðñïúüíôá
ðïëõôåëåßáò ôçò ÁíáôïëÞò êáôÝëçãáí óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç;
Ôá ðåñéóóüôåñá öïñôßá ìå ðñïúüíôá ðïëõôåëåßáò ôçò ÁíáôïëÞò (ìåôÜîé, ìðá÷áñéêÜ
ê.Ü.) êáôÝëçãáí óôçí Êùí/ðïëç, ãéáôß Þôáí ôï ìåãáëýôåñï êáôáíáëùôéêü êÝíôñï.
Ç Ðüëç ôçí åðï÷Þ áõôÞ (4ïò êáé 5ïò áéþíáò) åß÷å ðïëõÜñéèìï ðëçèõóìü êáé åðïìÝíùò
õðÞñ÷å áõîçìÝíç æÞôçóç.
ÅîÜëëïõ õðÞñ÷å ðëïýôïò ðïõ ìðïñïýóå íá äéáôåèåß ãéá ôçí áðüêôçóç áõôþí ôùí
áãáèþí, êáèþò ç Êùí/ðïëç Þôáí ôï óðïõäáéüôåñï åìðïñéêü êÝíôñï ôçò åðï÷Þò.
Êáèïñéóôéêü ñüëï ó' áõôÞí ôçí ïéêïíïìéêÞ åîÝëéîç äéáäñáìÜôéæå ôï êñÜôïò:
á) ìå ôçí êáèéÝñùóç ôïõ íïìßóìáôïò óôéò óõíáëëáãÝò (ôï ÷ñõóü íüìéóìá ôïõ Âõæáíôßïõ
Þôáí ôï éó÷õñüôåñï ôçò åðï÷Þò) êáé
â) ìå ôçí åðÝêôáóç ôçò âõæáíôéíÞò åðéññïÞò óôéò ÷þñåò ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò
(Áéèéïðßá êáé ÕåìÝíç), éäßùò óôá ÷ñüíéá ôïõ Éïõóôßíïõ Á´, ðïõ äéåõêüëõíå ôçí
áíÜðôõîç êáé áýîçóå ôá êÝñäç ôïõ ìáêñéíïý åìðïñßïõ.

3. Ðïéá óõãêåêñéìÝíá ìÝôñá ðñïôåßíåé ï öéëüóïöïò êáé åðßóêïðïò ÊõñÞíçò ÓõíÝóéïò
ãéá ôçí áíôéìåôþðéóç ôïõ ãïôèéêïý Þ ãåñìáíéêïý ðñïâëÞìáôïò;
Áðü ôï áðüóðáóìá ôïõ Ýñãïõ: "Ëüãïò ðåñß âáóéëåßáò" ôïõ ÓõíÝóéïõ, ôï ïðïßï
ðåñéëáìâÜíåé ôá âáóéêÜ óçìåßá ôïõ ðñïãñÜììáôïò ôïõ áíôéãåñìáíéêïý êüììáôïò êáé
óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ðëçñïöïñïýìáóôå ôá ìÝôñá ðïõ ðñïôåßíåé ï ßäéïò
ãéá ôçí áíôéìåôþðéóç ôïõ ãåñìáíéêïý ðñïâëÞìáôïò. Ôá ìÝôñá áõôÜ åßíáé:
• íá áíáæçôçèïýí óôñáôéþôåò áðü ôçí ôÜîç ôùí ãåùñãþí ðïõ èá ðïëåìÞóïõí ãéá ôçí
õðåñÜóðéóç ôçò ãçò ôïõò· åðïìÝíùò íá êáôáñãçèåß ï ìéóèïöïñéêüò óôñáôüò (üðïõ
õðçñåôïýóáí Ãåñìáíïß).
• íá åõáéóèçôïðïéçèïýí ïé öéëüóïöïé, ïé âéïôÝ÷íåò êáé üëïò ï ëáüò ãéá ôïí êßíäõíï
åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò êáé íá áíôéäñÜóïõí, þóôå íá ðåñÜóåé ç óôñáôéùôéêÞ
äéïßêçóç óôá ÷Ýñéá ôùí Ñùìáßùí.
• íá áíáêôÞóåé üëïò ï ëáüò ôï õøçëü ñùìáúêü öñüíçìá (áñåôÞ, ãåííáéüôçôá)
• êáé íá åêäéù÷èïýí ïé Ãåñìáíïß áðü ðáíôïý.
ÐñÜãìáôé ôï ðñüãñáììá áõôü õëïðïéÞèçêå ìå ôçí åîÝãåñóç ôïõ ëáïý ôçò Êùí/ðïëçò
êáé ôçí åîüíôùóç ôùí Ãüôèùí (Ãåñìáíþí) ôï 400.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1 Ðïéá Þôáí ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò ïéêïíïìßáò ôïõ ðñþéìïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò;
Ç ïéêïíïìßá ôïõ Ðñþéìïõ Âõæáíôéíïý ÊñÜôïõò åß÷å ôá åîÞò ÷áñáêôçñéóôéêÜ:
• Êýñéá ðçãÞ ðëïýôïõ Þôáí ç ãåùñãßá.
• Ôï êñÜôïò áêïëïõèïýóå ðáñåìâáôéêÞ ðïëéôéêÞ, ðñïóðáèþíôáò íá êáèïñßóåé ôéò
ïéêïíïìéêÝò åîåëßîåéò.
26 • Óôéò åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò ÷ñçóéìïðïéïýíôáí åõñýôáôá ôï íüìéóìá. Áíôßèåôá ïé 
USZR 2CIG

áíôáëëáãÝò åßäïõò ìå åßäïò Þôáí ðåñéïñéóìÝíåò (åê÷ñçìáôéóìÝíç ïéêïíïìßá).
• Óôï áíáôïëéêü ôìÞìá, ùò ôá ìÝóá ôïõ 6ïõ áé., ïé ðüëåéò åß÷áí âáñýíïõóá ïéêïíïìéêÞ
óçìáóßá. 330 – 717
2 Ðïéá Þôáí ôá êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá ôïõ ðñþéìïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò;
ÊáôÜ ôçí ðñþéìç âõæáíôéíÞ ðåñßïäï óôçí ýðáéèñï ç ãç Üñ÷éóå íá óõãêåíôñþíåôáé óôá
÷Ýñéá ôùí ìåãÜëùí ãáéïêôçìüíùí, ðïõ ìåôÝôñåðáí ôïõò êáôá÷ñåùìÝíïõò ìéêñïúäéïêôÞôåò
óå åîáñôçìÝíïõò áãñüôåò Þ ðÜñïéêïõò. Ç åíïéêßáóç ôçò ãçò áðü ôïí ðÜñïéêï Þôáí ÷ñïíéêÜ
áðåñéüñéóôç êáé êëçñïíïìéêÞ. Óõã÷ñüíùò ï ðÜñïéêïò Þôáí ðñïóäåìÝíïò óôï ÷ùñÜöé ðïõ
êáëëéåñãïýóå.
¸íá Üëëï óïâáñü êïéíùíéêü ðñüâëçìá ôçò åðï÷Þò Þôáí ïé åðéðôþóåéò ôçò öïñïëïãßáò.
Ïé öüñïé Ýðëçôôáí âáñýôåñá ôïí áãñïôéêü áðü ôïí áóôéêü ðëçèõóìü êáé áíÜãêáæáí
ðïëëïýò áãñüôåò íá åãêáôáëåßøïõí ôç ãç ôïõò êáé íá êáôáöåýãïõí óôéò ìïíÝò Þ íá
äéïãêþíïõí ôïí ðëçèõóìü ôùí ìåãáëïõðüëåùí.
´Åôóé ï ðïëõÜñéèìïò ðëçèõóìüò ôùí ðüëåùí õðÝöåñå áðü ôç öôþ÷åéá êáé ãé' áõôü
óõ÷íÜ ðñïêáëïýóå ôáñá÷Ýò. Ãéá íá áðïôñÝøïõí ôÝôïéåò åêäçëþóåéò ïé áñ÷Ýò ôùí
ìåãáëïõðüëåùí êáé åéäéêÜ ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò óõíÞèéæáí íá äéáíÝìïõí äùñåÜí óéôÜñé
êáé íá ïñãáíþíïõí èåÜìáôá óôïí Éððüäñïìï.

3 Ðþò áíôéìåôùðßóôçêáí ïé åðéèÝóåéò ôùí ãåñìáíéêþí öýëùí óôï áíáôïëéêü ñùìáúêü
êñÜôïò;
Ïé áõôïêñÜôïñåò ôïõ áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò ôçò áõôïêñáôïñßáò, ðïõ Þôáí êáé ïéêïíïìéêÜ
éó÷õñüôåñï, åîïõäåôÝñùóáí ôçí áðåéëÞ ôùí ãåñìáíéêþí ëáþí, ðåßèïíôáò ôïõò áñ÷çãïýò
ôïõò íá óôñáöïýí ðñïò ôç Äýóç Þ åðéôñÝðïíôáò íá åãêáôáóôáèïýí åéñçíéêÜ óôá åäÜöç
ôïõò. Ç óõìâßùóç ìå ôï åëëçíïñùìáúêü ðëçèõóìéáêü óôïé÷åßï äéåõêüëõíå ôç óôáäéáêÞ
áöïìïßùóç ôùí Ãåñìáíþí.

4 Ðþò áíôéìåôùðßóôçêáí ïé åðéèÝóåéò ôùí ãåñìáíéêþí öýëùí óôï äõôéêü ñùìáúêü
êñÜôïò;
Ïé åðéèÝóåéò ôùí ãåñìáíéêþí öýëùí óôï äõôéêü ñùìáúêü êñÜôïò åß÷áí äéáöïñåôéêÞ
Ýêâáóç. Ç Äýóç Þôáí åñçìùìÝíç áðü ôïõò ðëçèõóìïýò ôçò êáé ïéêïíïìéêÜ åîáíôëçìÝíç
êé Ýôóé õðÝêõøå óôá ãåñìáíéêÜ öýëá.
Ï ãåñìáíüò Ïäüáêñïò õðï÷ñÝùóå ôïí ôåëåõôáßï áõôïêñÜôïñá ôçò Ñþìçò íá
ðáñáéôçèåß (476) êáé ëßãá ÷ñüíéá áñãüôåñá ï ÈåõäÝñé÷ïò ßäñõóå ôï Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï
ìå êÝíôñï ôç ÑáâÝííá (493). ´Çôáí Ýíá áðü ôá ðïëëÜ ãåñìáíéêÜ âáóßëåéá ôçò Äýóçò. Ï
ÈåõäÝñé÷ïò Ýöåñå ôïí ôßôëï ôïõ ñÞãá (rex) êáé áíáãíþñéæå èåùñçôéêÜ ôçí åðéêõñéáñ÷ßá
ôïõ áõôïêñÜôïñá ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò, áëëÜ óôçí ðñÜîç Þôáí ðïëéôéêÜ áíåîÜñôçôïò.

5 Ðïéá ðïëéôéêÞ áêïëïýèçóå ï Èåïäüóéïò Á´ ó÷åôéêÜ ìå ôïõò Ãåñìáíïýò êáé ðïéá
Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôÜ ôçò;
Ï Èåïäüóéïò Á´ (379 - 395) ðñïêåéìÝíïõ íá åðéôý÷åé ôçí åíóùìÜôùóç ôùí Ãåñìáíþí
Ýäùóå óôïõò çãÝôåò ôïõò áíþôåñåò èÝóåéò óôï óôñáôü êáé óôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò. ÁõôÞ
ç ðïëéôéêÞ ôïõ ðñïêÜëåóå ðïëëÜ ðñïâëÞìáôá, êáèþò äçìéïõñãÞèçêå óïâáñüò êßíäõíïò
27
åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò. 
USZR 2CIG

6 Ðïéïé áíôÝäñáóáí óôçí ðïëéôéêÞ ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ ó÷åôéêÜ ìå ôïõò Ãåñìáíïýò, ìå
Ïé ðñþôïé ðïéïõò ôñüðïõò êáé ðïéá áðïôåëÝóìáôá;
áéþíåò Óôçí ðïëéôéêÞ ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ ó÷åôéêÜ ìå ôïõò Ãåñìáíïýò áíôÝäñáóáí ïé âõæáíôéíïß
ôïõ Âõæáíôßïõ ëüãéïé êáé ðïëéôéêïß ïñãáíþíïíôáò Ýíá åßäïò ðáôñéùôéêïý êáé áíôéãåñìáíéêïý êüììáôïò. Ôï
êüììá áõôü îåóÞêùóå ôï ëáü ôçò ðñùôåýïõóáò ðïõ åîüíôùóå ôïõò Ãüôèïõò (:Ãåñìáíïýò)
êáé ôïí áñ÷çãü ôïõò ÃáúíÜ (400). ´Åôóé åîïõäåôåñþèçêå ðñïóùñéíÜ ï ãïôèéêüò êßíäõíïò
ðïõ åðáíåìöáíßóôçêå ðñïò ôá ôÝëç ôïõ 5ïõ áéþíá.

7 Ðþò åß÷å äéáìïñöùèåß ç ðïëéôéóôéêÞ êáôÜóôáóç óôï ñùìáúêü êñÜôïò êáôÜ ôçí
ðñùôïâõæáíôéíÞ ðåñßïäï;
ÊáôÜ ôçí ðñùôïâõæáíôéíÞ ðåñßïäï ç ðïëéôéóôéêÞ êáôÜóôáóç ðáñïõóéÜæåôáé åíôåëþò
äéáöïñåôéêÞ áíÜìåóá óôá äýï ôìÞìáôá ôïõ ñùìáúêïý êñÜôïõò (äõôéêü êáé áíáôïëéêü).
Óôç Ñþìç, ðïõ Üëëïôå Þôáí ç ðíåõìáôéêÞ ðñùôåýïõóá ôçò áõôïêñáôïñßáò, ïé åðéóôÞìåò
êáé ïé ôÝ÷íåò åß÷áí ðáñáêìÜóåé, ôá ðíåõìáôéêÜ éäñýìáôá õðïëåéôïõñãïýóáí êáé ïé
âéâëéïèÞêåò Þôáí êëåéóôÝò, åíþ óôï áíáôïëéêü ôìÞìá ôçò áõôïêñáôïñßáò åðéâáëëüôáí
áñãÜ, áëëÜ óôáèåñÜ ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï êáé ç åëëçíéóôéêÞ ðïëéôéóôéêÞ ðáñÜäïóç.
Ç åîÝëéîç áõôÞ áíôáíáêëÜôáé ìå äýï óçìáíôéêÜ ðïëéôéóôéêÜ ãåãïíüôá: á) ôçí ßäñõóç
ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò êáé â) ôçí Ýêäïóç ôïõ Èåïäïóéáíïý Êþäéêá.
8 Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Êùí/ðïëçò;
Ôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò éäñýèçêå ôï 425 ìå äéÜôáãìá ôïõ
áõôïêñÜôïñá Èåïäïóßïõ ´. ÄéÝèåôå 16 åëëçíüöùíåò êáé 15 ëáôéíüöùíåò Ýäñåò
äéäáóêáëßáò. ×Üñç óôï ðíåõìáôéêü áõôü ßäñõìá, ç Âáóéëåýïõóá Üñ÷éóå íá óõíáãùíßæåôáé
ôéò Üëëåò ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò ÁíáôïëÞò (ÁèÞíá êáé ÁëåîÜíäñåéá) ðïõ äéÝèåôáí óçìáíôéêÝò
áíþôåñåò ó÷ïëÝò. Ç ïñéáêÞ Ýóôù áñéèìçôéêÞ õðåñï÷Þ ôùí åëëçíüöùíùí åäñþí äåß÷íåé
üôé ï ðïëéôéóôéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò êáé ôïõ áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò Þôáí
óå ìåãÜëï âáèìü åëëçíéêüò.

9 Ôé Þôáí ï Èåïäïóéáíüò Êþäéêáò êáé ðïéá ç óçìáóßá ôïõ;
Ï Èåïäïóéáíüò Êþäéêáò Þôáí ç óõëëïãÞ ôùí áõôïêñáôïñéêþí äéáôáãìÜôùí ðïõ åß÷áí
åêäïèåß áðü ôïõò íüìéìïõò áõôïêñÜôïñåò ìåôÜ ôï 312 óôï ñùìáúêü êñÜôïò. Ï Èåïäüóéïò
´ áíÝèåóå óå ìßá åéäéêÞ åðéôñïðÞ íïìïìáèþí ôï Ýñãï áõôü.
Ç óýíôáîç ôïõ Ýñãïõ áõôïý õðáãïñåýôçêå áð' ôçí áíÜãêç íá ìðåé ôÜîç óôï ÷Üïò ôçò
íïìïèåóßáò, êáèþò ìÝ÷ñé ôüôå õðÞñ÷áí ðáñÜëëçëá ðïëëÝò äéáôÜîåéò ôùí åêÜóôïôå
çãåìüíùí ãéá êÜèå æÞôçìá, ðïõ Þôáí áíôéöáôéêÝò ìåôáîý ôïõò êé áõôü äõóêüëåõå ðïëý
ôçí áðïíïìÞ ôçò äéêáéïóýíçò.
Ï Èåïäïóéáíüò êþäéêáò äçìïóéåýôçêå ôï 438. Ç ÝêäïóÞ ôïõ äéåõêüëõíå óçìáíôéêÜ ôçí
áðïíïìÞ ôçò äéêáéïóýíçò. Ôá óùæüìåíá âéâëßá ôçò óõëëïãÞò áðïôåëïýí óÞìåñá ðïëýôéìç
ðçãÞ ãéá ôç ìåëÝôç ôùí êïéíùíéêþí óõíèçêþí ôçò åðï÷Þò.

28 
USZR 2CIG

3. Ç ðÜëç ôçò Ïñèïäïîßáò ìå ôéò áéñÝóåéò
êáé ôçí áñ÷áßá èñçóêåßá 330 – 717

Ðåñßëçøç
ÊáôÜ ôïí 4ï êáé 5ï áé. ç Åêêëçóßá êáé ôï êñÜôïò åß÷áí íá áíôéìåôùðßóïõí ôéò äéÜöïñåò
áéñÝóåéò êáé ôïõò ïðáäïýò ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò. Ç Åêêëçóßá êáôáäßêáóå ôéò áéñÝóåéò
óôéò ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò, åíþ ôï êñÜôïò ðÞñå áõóôçñÜ ìÝôñá êáôÜ ôùí ïðáäþí ôçò
áñ÷áßáò èñçóêåßáò. ÔåëéêÜ ìåôÜ áðü ôç óýãêñïõóç åðÞëèå ç óýíèåóç ×ñéóôéáíéóìïý êáé
Åëëçíéóìïý.

á. Ï áãþíáò êáôÜ ôùí áéñÝóåùí
ÁéñÝóåéò ïíïìÜóôçêáí ïé ðáñåêêëßóåéò áðü ôçí ïñèÞ ×ñéóôéáíéêÞ äéäáóêáëßá, üðùò
áõôÞ äéáôõðþèçêå áðü ôçí Åêêëçóßá óôéò ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò.
Ïé êõñéüôåñåò áéñÝóåéò Þôáí: á) ï Áñåéáíéóìüò, ðïõ äßäáóêå üôé ï Õéüò åßíáé êôßóìá ôïõ
Èåïý êáé êáôáäéêÜóôçêå áðü ôéò äýï ðñþôåò ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò: Á´ Íßêáéáò (325), êáé
´ Êùí/ðïëçò (381), â) ï Íåóôïñéáíéóìüò ðïõ äßäáóêå üôé ï ×ñéóôüò Ý÷åé ìüíï áíèñþðéíç
öýóç êáé êáôáäéêÜóôçêå áðü ôçí ô ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ÅöÝóïõ (431) êáé ï ã) ï
Ìïíïöõóéôéóìüò, ðïõ äßäáóêå üôé ï ×ñéóôüò Ý÷åé ìüíï èåúêÞ öýóç êáé êáôáäéêÜóôçêå áðü
ôçí Ä´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôçò ×áëêçäüíáò (451).
Áð' áõôÝò ôéò áéñÝóåéò áõôÞ ðïõ óôïß÷éóå ðåñéóóüôåñï óôçí áõôïêñáôïñßá Þôáí ï
Ìïíïöõóéôéóìüò, ðïõ åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç óôéò áíáôïëéêÝò åðáñ÷ßåò. Ïé Ìïíïöõóßôåò
åðåéäÞ Þôáí êáôáðéåóìÝíïé áðü ôç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç áðïäÝ÷ôçêáí ôçí êõñéáñ÷ßá ôùí
ÁñÜâùí (ôï ÂõæÜíôéï Ý÷áóå áõôÝò ôéò åðáñ÷ßåò).

â. ÌÝôñá êáôÜ ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò
ÊáôÜ ôïí 4ï áé. ï áõôïêñÜôïñáò Éïõëéáíüò ðñïóðÜèçóå íá áíáâéþóåé ôçí áñ÷áßá
èñçóêåßá, üìùò ç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ áõôÞ áðÝôõ÷å, êáèþò ïé éäÝåò ôïõ Þôáí áíåäáöéêÝò ãéá
ôçí åðï÷Þ ôïõ. ¼ôáí áíÝëáâå ôçí åîïõóßá ï Èåïäüóéïò Á´ Ýäùóå ïñéóôéêü ðëÞãìá ôçí
áñ÷áßá èñçóêåßá êëåßíïíôáò ôïõò íáïýò êáé ôá ìáíôåßá ôçò êáé áðáãïñåýïíôáò ôïõò
Ïëõìðéáêïýò áãþíåò êáé ôá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá.

ã. Ç ó÷Ýóç ×ñéóôéáíéóìïý - Åëëçíéóìïý. Áðü ôç óýãêñïõóç óôç óýíèåóç
Óôá ôÝëç ôïõ 4ïõ êáé áñ÷Ýò 5ïõ óçìåéþíïíôáé âéáéüôçôåò öáíáôéêþí ×ñéóôéáíþí,
êáôáóôñïöÝò ìíçìåßùí, äéþîåéò êáé èáíáôþóåéò ïðáäþí ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò.
Ôçí ßäéá åðï÷Þ ïé ÌåãÜëïé ÐáôÝñåò ôçò Åêêëçóßáò õðïäåéêíýïõí ìéá Üëëç óôÜóç
áðÝíáíôé óôïí Åëëçíéóìü: åðéëåêôéêÞ áîéïðïßçóç ôùí êëáóéêþí êåéìÝíùí. Ìå ôç óôÜóç
ôïõò äéåõêüëõíáí ôï äéÜëïãï êáé ôç óýíèåóç ×ñéóôéáíéóìïý - Åëëçíéóìïý.

29 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò á. Ï áãþíáò êáôÜ ôùí áéñÝóåùí
ôïõ Âõæáíôßïõ
ÁéñÝóåéò  ðáñåêêëßóåéò áðü ôçí ïñèÞ ÷ñéóôéáíéêÞ äéäáóêáëßá
Ç óôÜóç ôçò Åêêëçóßáò  Ôéò êáôáäßêáóå óôéò ïéêïõìåíéêÝò óõíüäïõò
• ÕðïóôÞñéîå ôçí Åêêëçóßá (õëéêÜ êáé çèéêÜ)
Ç óôÜóç ôïõ ÊñÜôïõò 
• Áíáìß÷èçêå óôéò äïãìáôéêÝò äéáìÜ÷åò

• Êõñéüôåñåò áéñÝóåéò:
ÏÉÊÏÕÌÅÍÉÊÇ
ÁÉÑÅÓÇ ÄÉÄÁÓÊÁËÉÁ
ÓÕÍÏÄÏÓ
Ï Õéüò åßíáé êôßóìá ôïõ Èåïý, Á´ Íßêáéáò Âéèõíßáò (325)
1. Áñåéáíéóìüò
äçìéïýñãçìÜ ôïõ. ´ Êùí/ðïëçò (381)
Ï ×ñéóôüò Ý÷åé ìüíï áíèñþðéíç
2. Íåóôïñéáíéóìüò ô ÅöÝóïõ (431)
öýóç.
Ï ×ñéóôüò Ý÷åé ìüíï èåúêÞ
3. Ìïíïöõóéôéóìüò Ä´ ×áëêçäüíáò (451)
öýóç

 Ìïíïöõóßôåò: o ÊáôáðéåóìÝíïé áðü âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç
o ÁðïäÝ÷ôçêáí ôçí êõñéáñ÷ßá ôùí ÁñÜâùí
â. ÌÝôñá êáôÜ ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò
 Éïõëéáíüò: áðüðåéñá ãéá áíáâßùóç áñ÷áßáò èñçóêåßáò o áðïôõ÷ßá
 Èåïäüóéïò Á´: ÌÝôñá êáôÜ ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò:
o Ýêëåéóå íáïýò êáé ìáíôåßá
o áðáãüñåõóå ôçí ôÝëåóç Ïëõìðéáêþí áãþíùí êáé Åëåõóéíßùí ìõóôçñßùí

ã. Ç ó÷Ýóç ×ñéóôéáíéóìïý - Åëëçíéóìïý. Áðü ôç óýãêñïõóç óôç óýíèåóç
 ÔÝëç 4ïõ - áñ÷Ýò 5ïõ áé.: o âéáéüôçôåò öáíáôéêþí ×ñéóôéáíþí
o êáôáóôñïöÞ áñ÷áßùí ìíçìåßùí
o äéþîåéò êáé èáíáôþóåéò ïðáäþí áñ÷. èñçóêåßáò
 ÌåãÜëïé ðáôÝñåò: • ÌÝãáò Âáóßëåéïò, • Ãñçãüñéïò Íýóóçò,
• Ãñçãüñéïò Íáæéáíæçíüò, • ÉùÜííçò ×ñõóüóôïìïò
 óôñÜöçêáí êáôÜ ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò
 áîéïðïßçóáí ôçí áñ÷áßá öéëïóïößá
 ðñüôåéíáí åðéëåêôéêÞ áîéïðïßçóç ôùí êëáóéêþí êåéìÝíùí
 äéåõêüëõíáí ôï äéÜëïãï êáé ôç óýíèåóç ×ñéóôéáíéóìïý - Åëëçíéóìïý.
30 
USZR 2CIG

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÁéñÝóåéò (óåë. 13)
´Åôóé ïíïìÜóôçêáí ïé ðáñåêêëßóåéò áðü ôçí ïñèÞ ÷ñéóôéáíéêÞ äéäáóêáëßá (Ïñèïäïîßá), 330 – 717
üðùò áõôÞ äéáôõðþèçêå åðßóçìá áðü ôçí Åêêëçóßá, ìå ôç óõíäñïìÞ ôïõ ÊñÜôïõò óôéò
ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò. Åìöáíßóôçêáí ôïí 4ï êáé 5ï áéþíá êáé ðñïêÜëåóáí ìåãÜëá
ðñïâëÞìáôá óôçí âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá.
Ïé äïãìáôéêÝò äéáìÜ÷åò óõ÷íÜ êÜôù áðü ôï èñçóêåõôéêü ìáíäýá êÜëõðôáí ôïðéêÝò êáé
ðïëéôéóôéêÝò äéáöïñÝò. Ãéá ôçí áíôéìåôþðéóÞ ôïõò óõãêëÞèçêáí ÏéêïõìåíéêÝò Óýíïäïé.
Áñåéáíéóìüò (óåë. 13)
Áßñåóç ðïõ êõñéÜñ÷çóå ôïí 4ï áé. ÅéóçãçôÞò ôçò Þôáí ï ´Áñåéïò, ãé' áõôü ðÞñå ôï üíïìÜ
ôïõ. Äßäáóêå üôé ï Õéüò åßíáé äçìéïýñãçìá ôïõ Ðáôñüò, áìöéóâçôþíôáò ôç èåüôçôÜ ôïõ.
Åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç áíÜìåóá óôïõò õðçêüïõò ôçò áõôïêñáôïñßáò üóï êáé áíÜìåóá
óôïõò Ãüôèïõò êáé ôá Üëëá ãåñìáíéêÜ öýëá (åêôüò ôùí ÖñÜãêùí). ÐñïêÜëåóå ìåãÜëåò
áíôéðáñáèÝóåéò. ÊáôáäéêÜóôçêå áðü ôéò ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò ôçò Íßêáéáò (395) êáé
ôçò Êùí/ðïëçò (381).
Íåóôïñéáíéóìüò (óåë. 13)
Áßñåóç ðïõ êõñéÜñ÷çóå ôïí 5ï áéþíá óôï ñùìáúêü êñÜôïò. ÅéóçãçôÞò ôçò Þôáí ï
Íåóôüñéïò. Ôüíéæå ôçí õðåñï÷Þ ôçò áíèñþðéíçò öýóçò ôïõ ×ñéóôïý.
ÊáôáäéêÜóôçêå áðü ôçí ô ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôçò ÅöÝóïõ (431).
Ìïíïöõóéôéóìüò (óåë. 13)
Áßñåóç ðïõ åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç ôïí 5ï áéþíá óôï ñùìáúêü êñÜôïò. Ïé ïðáäïß ôïõ
èåùñïýóáí üôé ç èåßá öýóç ôïõ ×ñéóôïý áðïññüöçóå ôçí áíèñþðéíç.
ÊáôáäéêÜóôçêå áðü ôçí Ä´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôçò ×áëêçäüíáò (451), ùóôüóï êõñéÜñ÷çóå
óôéò áíáôïëéêÝò åðáñ÷ßåò ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò (Óõñßá, Ðáëáéóôßíç, Áßãõðôï).

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Éïõëéáíüò (óåë. 14)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (361 - 363). ÐñïóðÜèçóå íá îáíáöÝñåé óôç æùÞ ôç ëáôñåßá
ôùí èåþí ôïõ Ïëýìðïõ êáé íá ðåñéïñßóåé ôï äéêáßùìá ôùí ÷ñéóôéáíþí íá äéäÜóêïõí óå
ìç ÷ñéóôéáíéêÜ ó÷ïëåßá. Ç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ áðÝôõ÷å. Ïé éäÝåò ôïõ Þôáí áíåäáöéêÝò ãéá
ôçí åðï÷Þ ôïõ. ËÝãåôáé êáé "áðïóôÜôçò" Þ "ðáñáâÜôçò".
Õðáôßá (óåë. 14)
ÍåïðëáôùíéêÞ öéëüóïöïò êáé Ìáèçìáôéêüò áðü ôçí ÁëåîÜíäñåéá. Ç ðñþôç ãõíáßêá
äáóêÜëá ôçò öéëïóïößáò óôçí ÁëåîÜíäñåéá. Äßäáóêå ðëáôùíéêÞ êáé ÁñéóôïôåëéêÞ
öéëïóïößá. ÕðÞñîå Ýíá áðü ôá áíèñþðéíá èýìáôá ôùí äéþîåùí ôùí öáíáôéêþí
÷ñéóôéáíþí ðïõ óôñÝöïíôáí âßáéá åíáíôßïí ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò êáé ïðïéïõäÞðïôå
åß÷å ó÷Ýóç ìå ôçí áñ÷áéüôçôá.
ÌåãÜëïé ÐáôÝñåò Åêêëçóßáò (óåë. 14)
´Åôóé ïíïìÜæïíôáí ïé åêðñüóùðïé ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò äéáíüçóçò (ñçôïñåßáò êáé èåïëïãßáò)
óôç äéÜñêåéá ôïõ 4ïõ áéþíá (ÌÝãáò Âáóßëåéïò, Ãñçãüñéïò Íýóóçò, Ãñçãüñéïò
Íáæéáíæçíüò, ÉùÜííçò ×ñõóüóôïìïò). Ìå ôï Ýñãï ôïõò óõíÝâáëáí óôï äéÜëïãï êáé
óôç óýíèåóç ×ñéóôéáíéóìïý êáé Åëëçíéóìïý.
31 
USZR 2CIG

OIKOYMENIKEÓ ÓÕÍÏÄÏÉ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò ÔÏÐÏÓ ×ÑÏÍÏÓ ÅÑÃÏ
ôïõ Âõæáíôßïõ Êáôáäßêáóå ôïí Áñåéáíéóìü. Äéáôýðùóå ôç
Á´ Íßêáéá Âéèõíßáò 325 äéäáóêáëßá ôçò Åêêëçóßáò Ýíáíôé ôùí
áéñÝóåùí.
´ Êùí/ðïëç 381 Êáôáäßêáóå ôïí Áñåéáíéóìü.
ô ´Åöåóïò 431 Êáôáäßêáóå ôï Íåóôïñéáíéóìü.
Ä´ ×áëêçäüíá 451 Êáôáäßêáóå ôï Ìïíïöõóéôéóìü.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
¸êäïóç áõóôçñïý áõôïêñáôïñéêïý äéáôÜãìáôïò ôïõ Èåïäïóßïõ
392
Á´ ãéá ôçí áñ÷áßá èñçóêåßá êáé ôïõò ïðáäïýò ôçò.
ÐñïóðÜèåéá áõôïêñÜôïñá Éïõëéáíïý ãéá áíáâßùóç ôçò áñ÷áßáò
361 - 363
èñçóêåßáò.
ÌÝôñá Èåïäïóßïõ Á´ ó÷åôéêÜ ìå ôçí áñ÷áßá èñçóêåßá, ôá ìáíôåßá,
392 - 393
ôïõò Ïëõìðéáêïýò Áãþíåò êáé ôá Åëåóßíéá ÌõóôÞñéá.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðþò ÷áñáêôÞñéæå êáé ðþò áíôéìåôþðéæå ç áõôïêñáôïñéêÞ åîïõóßá ôïõò áéñåôéêïýò
êáé ðþò ïé áéñåôéêïß ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá, óýìöùíá ìå ôá äýï ðñþôá ðáñáèÝìáôá;
Ôï ðñþôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Èåïäïóéáíü Êþäéêá êáé óõìðëçñþíåé ôçí
éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôç óôÜóç ôïõ êñÜôïõò áðÝíáíôé óôïõò áéñåôéêïýò.
Ç áõôïêñáôïñéêÞ êõâÝñíçóç äéá óôüìáôïò ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ (ðåñß ôï 380) âëÝðåé ôïõò
áéñåôéêïýò ùò Üôéìïõò, áíüçôïõò êáé ìáíéþäåéò êáé ðáßñíåé åíáíôßïí ôïõò ðïëý óêëçñÜ
ìÝôñá: ôïõò áðáãïñåýåé íá ïíïìÜæïõí åêêëçóßåò ôïõò ôüðïõò ôùí óõãêåíôñþóåþí ôïõò
êáé ôïõò áðåéëåß ìå ôéìùñßåò (èåúêÝò êáé êõâåñíçôéêÝò).
Ôï â´ ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ óýñïõ óõããñáöÝá Ìé÷áÞë (ðïõ
Þôáí Ìïíïöõóßôçò) êáé áíáöÝñåôáé óôï ðþò åßäáí ïé Ìïíïöõóßôåò ôçí ðïëéôéêÞ ôïõ
áõôïêñÜôïñá Çñáêëåßïõ, óõìðëçñþíïíôáò Ýôóé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ãéá ôç óêëçñÞ
óôÜóç ôçò êõâÝñíçóçò ôçò Êùí/ðïëçò áðÝíáíôé óôïõò áéñåôéêïýò.
Ï Ìé÷áÞë êáôçãïñåß ôïõò Ñùìáßïõò üôé åß÷áí áöáéñÝóåé ôéò åêêëçóßåò ôùí óõìðáôñéùôþí
ôïõ Ìïíïöõóéôþí, êáé ôïí ÇñÜêëåéï üôé äåí äå÷üôáí ôá ðáñÜðïíÜ ôïõò. Êáôáëïãßæåé óôïõò
Ñùìáßïõò óêëçñüôçôá, ïñãÞ, êáêßá êáé öáíáôéóìü êáé èåùñåß üôé ç êáôÜêôçóç ôùí åðáñ÷éþí
áõôþí áðü ôïõò ´Áñáâåò Þôáí Ýíá åßäïò èåúêÞò ôéìùñßáò ãé' áõôïýò (Ñùìáßïõò).

2. Íá åîçãÞóåéò ôç óçìáóßá ôùí üñùí êáèïëéêüò êáé ïñèüäïîïò óôá äýï ðáñáèÝìáôá.
Ìå ðïéá óçìáóßá ÷ñçóéìïðïéïýíôáé áõôïß ïé üñïé óÞìåñá;
32 
USZR 2CIG

Óôï á´ ðáñÜèåìá áíáöÝñåôáé ï üñïò "êáèïëéêïß ×ñéóôéáíïß" êáé åííïåß áõôïõò ðïõ
áêïëïõèïýí ôï åðßóçìï áíáãíùñéæüìåíï ÷ñéóôéáíéêü äüãìá, åíþ óÞìåñá ï üñïò äçëþíåé
ôïõò ïðáäïýò ôçò ÑùìáúêÞò Þ ÑùìáéïêáèïëéêÞò Åêêëçóßáò. 330 – 717
Óôï â´ ðáñÜèåìá ï óýñïò óõããñáöÝáò Ìé÷áÞë ÷ñçóéìïðïéåß ôïí üñï "ïñèüäïîïé" ãéá
ôïõò ïìïúäåÜôåò ôïõ ôïõò ìïíïöõóßôåò, åíþ óÞìåñá ï üñïò áõôüò äçëþíåé ôïõò ïðáäïýò
ôïõ åðßóçìïõ ÷ñéóôéáíéêïý äüãìáôïò.

3. Ðïéá ç óçìáóßá ôïõ áõôïêñáôïñéêïý äéáôÜãìáôïò ôïõ Ýôïõò 392 ãéá ôçí áñ÷áßá
èñçóêåßá êáé ôïõò ïðáäïýò ôçò;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï áõôïêñáôïñéêü äéÜôáãìá ôïõ Ýôïõò 392 ì. ×.
ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ êáé óõìðåñéëáìâÜíåôáé óôï Èåïäïóéáíü Êþäéêá. Óõìðëçñþíåé ôçí
éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôç óôÜóç ôçò âõæáíôéíÞò êõâÝñíçóçò áðÝíáíôé óôçí áñ÷áßá
èñçóêåßá. Ôï äéÜôáãìá áõôü áðáãüñåõå ôçí ôÝëåóç èõóéþí áðü ôïõò ïðáäïýò ôçò áñ÷áßáò
èñçóêåßáò, ìå ôçí áðåéëÞ üôé ç ðñÜîç áõôÞ èá èåùñåßôáé Ýãêëçìá åó÷Üôçò ðñïäïóßáò êáé
èá ôéìùñåßôáé áíÜëïãá, ðñïöáíþò ìå èÜíáôï, áêüìç êé áí ï äñÜóôçò äåí åðéâïõëåýåôáé
ôç æùÞ ôïõ çãåìüíá. Ôá ìÝôñá áõôÜ Þôáí ðïëý áõóôçñÜ ãéá ôïõò ïðáäïýò ôçò áñ÷áßáò
èñçóêåßáò êáé öáíåñþíïõí ôçí áðïöáóéóôéêüôçôá ôçò âõæáíôéíÞò êõâÝñíçóçò íá ëýóåé
ïñéóôéêÜ ôï ðñüâëçìá ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò êáé íá åðéâÜëåé ôï ×ñéóôéáíéóìü.

3. Ó÷ïëßáóå ôçí åðéèåôéêÞ óôÜóç ìéáò ìåñßäáò ×ñéóôéáíþí åíáíôßïí ôùí ìíçìåßùí êáé
ôùí ïðáäþí ôçò èñçóêåßáò ôùí Ïëõìðßùí êáé åêôßìçóå ôéò óõíÝðåéÝò ôçò.
Ôï ðáñÜèåìá áõôü åßíáé ìéá åðéóôïëÞ äéáìáñôõñßáò ôïõ öéëïóüöïõ êáé ñÞôïñá ËéâÜíéïõ
ðñïò ôïí áõôïêñÜôïñá. Ó' áõôÞí êáôáããÝëëåé ìå ðéêñÞ åéñùíåßá ôï ôõöëü öáíáôéóìü ôùí
×ñéóôéáíþí ìïíá÷þí, ïé ïðïßïé ÷ùñßò íá Ý÷åé åêäïèåß ó÷åôéêüò âáóéëéêüò íüìïò,
êáôáóôñÝöïõí áíåëÝçôá ôá éåñÜ ôùí ïðáäþí ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò êáé äïëïöïíïýí
ôïõò éåñåßò, üôáí áõôïß áíôéäñïýí.
Ç ìáíßá êáé ï öáíáôéóìüò ôùí ×ñéóôéáíþí êáôÜ ôùí ìíçìåßùí êáé ôùí åêðñïóþðùí
ôïõ áñ÷áßïõ êüóìïõ åîçãåßôáé áðü ôï ÷áìçëü ìïñöùôéêü åðßðåäï ôïõ áðëïý ëáïý, ï
ïðïßïò óå üëåò ôéò åðï÷Ýò äéáêñéíüôáí áðü ìéá ôÜóç ãéá âéáéüôçôåò êáé êáôáóôñïöÝò, ðïõ
áðïôåëïýóáí ãé' áõôüí Ýíá åßäïò øõ÷ïëïãéêÞò åêôüíùóçò.
Ôï áðïôÝëåóìá Þôáí íá êáôáóôñáöïýí ðïëëÜ Ýñãá ôÝ÷íçò êáé ðïëéôéóìïý êáé íá
äçìéïõñãçèåß Ýíá êëßìá çôôïðÜèåéáò óôïõò ïðáäïýò ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé Þôáí ïé áéñÝóåéò êáé ðùò áíôéìåôùðßóôçêáí áðü ôï êñÜôïò êáé ôçí Åêêëçóßá;
ÁéñÝóåéò ïíïìÜóôçêáí ïé ðáñåêêëßóåéò áðü ôçí ïñèÞ ÷ñéóôéáíéêÞ äéäáóêáëßá
(Ïñèïäïîßá), üðùò áõôÞ äéáôõðþèçêå åðßóçìá áðü ôçí Åêêëçóßá, ìå ôç óõíäñïìÞ ôïõ
ÊñÜôïõò óôéò ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò.
Ïé äïãìáôéêÝò äéáìÜ÷åò óõ÷íÜ êÜôù áðü ôï èñçóêåõôéêü ìáíäýá êÜëõðôáí ôïðéêÝò êáé
ðïëéôéóôéêÝò äéáöïñÝò. Åìöáíßóôçêáí ôïí 4ï êáé 5ï áéþíá êáé ðñïêÜëåóáí ìåãÜëá
ðñïâëÞìáôá óôçí âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá. Ãéá ôçí áíôéìåôþðéóÞ ôïõò óõãêëÞèçêáí
ÏéêïõìåíéêÝò Óýíïäïé. Ôï ÊñÜôïò óôÞñéîå õëéêÜ êáé çèéêÜ ôçí Åêêëçóßá, óõíÜìá üìùò á- 33 
USZR 2CIG

íáìåß÷èçêå óôéò äïãìáôéêÝò äéáìÜ÷åò. ´Åôóé ôá èåïëïãéêÜ ðñïâëÞìáôá óõíäõÜóôçêáí ìå
Ïé ðñþôïé ôéò ðïëéôéêÝò óêïðéìüôçôåò.
áéþíåò
ôïõ Âõæáíôßïõ 2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí áßñåóç ôïõ Áñåéáíéóìïý;
Ç áßñåóç áõôÞ êõñéÜñ÷çóå ôïí 4ï áé. ÅéóçãçôÞò ôçò Þôáí ï ´Áñåéïò, ãé' áõôü ðÞñå ôï
üíïìÜ ôïõ. Äßäáóêå üôé ï Õéüò åßíáé äçìéïýñãçìá ôïõ Ðáôñüò, áìöéóâçôþíôáò ôç èåüôçôÜ
ôïõ. Åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç áíÜìåóá óôïõò õðçêüïõò ôçò áõôïêñáôïñßáò üóï êáé áíÜìåóá
óôïõò Ãüôèïõò êáé ôá Üëëá ãåñìáíéêÜ öýëá (åêôüò ôùí ÖñÜãêùí). ÐñïêÜëåóå ìåãÜëåò
áíôéðáñáèÝóåéò.
ÊáôáäéêÜóôçêå áðü ôéò ÏéêïõìåíéêÝò Óõíüäïõò ôçò Íßêáéáò (395) êáé ôçò Êùí/ðïëçò (381).

3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí áßñåóç ôïõ Ìïíïöõóéôéóìïý êáé ðïéåò óõíÝðåéåò åß÷å ãéá ôï
âõæáíôéíü êñÜôïò;
Ï Ìïíïöõóéôéóìüò Þôáí ìéá áßñåóç ðïõ åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç ôïí 5ï áéþíá óôï ñùìáúêü
êñÜôïò. Ïé ïðáäïß ôïõ èåùñïýóáí üôé ç èåßá öýóç ôïõ ×ñéóôïý áðïññüöçóå ôçí áíèñþðéíç.
ÊáôáäéêÜóôçêå áðü ôçí Ä´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôçò ×áëêçäüíáò (451), ùóôüóï êõñéÜñ÷çóå
óôéò áíáôïëéêÝò åðáñ÷ßåò ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò (Óõñßá, Ðáëáéóôßíç, Áßãõðôï).
Ç êáôáðßåóç ôùí Ìïíïöõóéôþí áðü ôç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç õðÞñîå Ýíáò áðü ôïõò
ðáñÜãïíôåò ðïõ äéåõêüëõíáí áñãüôåñá ôéò áñáâéêÝò êáôáêôÞóåéò (630 - 650). Ïé
Ìïíïöõóßôåò áðïäÝ÷ôçêáí ôçí êõñéáñ÷ßá ôùí ÁñÜâùí, ãéá íá ìðïñÝóïõí íá áðáëëáãïýí
áðü ôç óêëçñÞ óôÜóç ôçò êõâÝñíçóçò ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò.

4. Ðþò áíôéìåôùðßóôçêå ç áñ÷áßá èñçóêåßá êáôÜ ôçí ðñùôïâõæáíôéíÞ ðåñßïäï ;
Ðñïò ôá ôÝëç ôïõ 4ïõ áé. êñßèçêå ïñéóôéêÜ ç áíôéðáñÜèåóç ìåôáîý áñ÷áßáò èñçóêåßáò
êáé ×ñéóôéáíéóìïý. Ï Èåïäüóéïò Á´(379 - 395) Ýäùóå ôï ïñéóôéêü ðëÞãìá óôçí áñ÷áßá
èñçóêåßá: á) êëåßíïíôáò ôïõò íáïýò êáé ôá ìáíôåßá ôçò êáé â) áðáãïñåýïíôáò ôïõò
Ïëõìðéáêïýò áãþíåò êáé ôá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá (392 - 393 ì.×.).
Óôá ôÝëç ôïõ 4ïõ êáé óôéò áñ÷Ýò ôïõ 5ïõ áé. Ýíá êýìá âßáò îÝóðáóå êáôÜ ôùí ìíçìåßùí
ôïõ áñ÷áßïõ êüóìïõ êáé ôùí ïðáäþí ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò. Ôï ðëÞèïò, ïäçãïýìåíï
áðü ïñéóìÝíïõò áêñáßïõò êáé öáíáôéêïýò ×ñéóôéáíïýò, ãêñÝìéæå Þ ìåôÝâáëå óå åêêëçóßåò
ôïõò áñ÷áßïõò íáïýò êáé êáôÝóôñåöå ôá ãõìíÜ áãÜëìáôá.
Ïé äéþîåéò áõôÝò åß÷áí êáé áíèñþðéíá èýìáôá. ¸íá áðü áõôÜ Þôáí êáé ç öéëüóïöïò
Õðáôßá áðü ôçí ÁëåîÜíäñåéá.

5. Ðïéá óôÜóç áðÝíáíôé óôïí åëëçíéóìü õðÝäåéîáí ïé ÌåãÜëïé ÐáôÝñåò ôçò Åêêëçóßáò;
Ïé ÌåãÜëïé ÐáôÝñåò ôçò Åêêëçóßáò (ÌÝãáò Âáóßëåéïò, Ãñçãüñéïò Íýóóçò, Ãñçãüñéïò
Íáæéáíæçíüò êáé ÉùÜííçò ×ñõóüóôïìïò) õðÝäåéîáí ìéá äéáöïñåôéêÞ óôÜóç áðÝíáíôé óôïí
Åëëçíéóìü. Ïé åîáßñåôïé áõôïß åêðñüóùðïé ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò äéáíüçóçò (ñçôïñåßáò êáé
èåïëïãßáò) óôç äéÜñêåéá ôïõ 4ïõ áé., áîéïðïßçóáí ôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ öéëïóïößá ãéá ôç
äéáìüñöùóç ôïõ äüãìáôïò ôçò ÔñéáäéêÞò Èåüôçôáò êáé ôçí áíôéìåôþðéóç ôùí áéñÝóåùí
êáé ðñüôåéíáí ôçí åðéëåêôéêÞ áîéïðïßçóç ôùí êëáóéêþí êåéìÝíùí, ìå ôïí ôñüðï ôçò ìÝëéóóáò
ðïõ ðáßñíåé áðü ôá Üíèç ìüíï ü,ôé ÷ñåéÜæåôáé (Ì. Âáóßëåéïò). Ìå ôç óôÜóç ôïõò áõôÞ, ïé
34 ÐáôÝñåò äéåõêüëõíáí ôïí äéÜëïãï êáé ôç óýíèåóç ×ñéóôéáíéóìïý êáé Åëëçíéóìïý. 
USZR 2CIG

ÉÉ. ÅÎÙÔÅÑÉÊÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÊÁÉ ÁÍÁÄÉÏÑÃÁÍÙÓÇ ÔÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ
1. Ï Éïõóôéíéáíüò êáé ôï Ýñãï ôïõ 330 – 717

Ðåñßëçøç
á. Ç ðïëéôéêÞ ôïõ
Ï Éïõóôéíéáíüò (527 - 565) õðÞñîå Ýíáò áðü ôïõò óçìáíôéêüôåñïõò çãÝôåò ôçò ðñþéìçò
âõæáíôéíÞò éóôïñßáò. Ôï ðïëéôéêü ôïõ ðñüãñáììá Þôáí: Ýíá êñÜôïò, ìßá Åêêëçóßá, ìßá
íïìïèåóßá.

â. ÅóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
Óôïí êïéíùíéêü ôïìÝá êáôÝóôåéëå, óå óõíåñãáóßá ìå ôç óýæõãü ôïõ Èåïäþñá, ôç ÓôÜóç
ôïõ Íßêá (532), äçëáäÞ ôçí åîÝãåñóç ôùí äÞìùí ÐñÜóéíùí êáé ÂÝíåôùí. ´Åôóé ðåñéüñéóå
ôç äýíáìç ôùí äÞìùí êáé åíßó÷õóå ôçí áõôïêñáôïñéêÞ åîïõóßá. Áêüìç åðéäßùîå íá
ðåñéïñßóåé ôç äýíáìç ôùí ìåãáëïãáéïêôçìüíùí êáé íá ðñïóôáôÝøåé ôïõò åëåýèåñïõò
áãñüôåò.
Óôï èñçóêåõôéêü ôïìÝá åß÷å ùò óêïðü ôïõ ôçí åðéâïëÞ ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý ó' üëç ôçí
áõôïêñáôïñßá êáé ôïí åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí ãåéôïíéêþí ëáþí. ´Åôóé êáôáäßùîå ôïõò áéñåôéêïýò
êáé ôïõò ïðáäïýò ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò, áíÝóôåéëå ôç ëåéôïõñãßá ôçò ÍåïðëáôùíéêÞò
Áêáäçìßáò Áèçíþí êáé öñüíôéóå ãéá ôç äéÜäïóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý óå ëáïýò ôïõ ÊáõêÜóïõ
êáé ôçò Áíáô. ÁöñéêÞò.
Óôï íïìïèåôéêü ôïìÝá êùäéêïðïßçóå ôï Ñùìáúêü Äßêáéï, åêäßäïíôáò ôÝóóåñéò óõëëïãÝò
íüìùí: (ÉïõóôéíéÜíåéïò Êþäéêáò, ÐáíäÝêôçò, ÅéóçãÞóåéò, ÍåáñÝò).
Ôï íïìïèåôéêü ôïõ Ýñãï åßíáé ðÜñá ðïëý óçìáíôéêü, ãéáôß áðïôÝëåóå ôç âÜóç ôïõ
Äéêáßïõ ôçò Íåüôåñçò Åõñþðçò.

ã. ÅîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
Óôü÷ïò ôïõ Éïõóôéíéáíïý Þôáí ç áðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò êáé ç
áíôéìåôþðéóç ôùí åéóâïëþí.
Ãéá ôçí åðßôåõîç áõôþí ôùí óôü÷ùí Ýêáíå ðïëëïýò åðåêôáôéêïýò ðïëÝìïõò. Óôç Äýóç
êáôÝêôçóå ôï Âáíäáëéêü âáóßëåéï (Â. ÁöñéêÞ), ôï Ïóôñïãïôèéêü óôçí Éôáëßá êáé áíÝêôçóå
ôéò íïôéïáíáôïëéêÝò ðáñáëéáêÝò ðåñéï÷Ýò ôïõ Âçóéãïôèéêïý âáóéëåßïõ óôçí Éóðáíßá.
Óôçí ÁíáôïëÞ õðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôï âáóéëéÜ ôùí Ðåñóþí ×ïóñüç Á´. Óôá
ÂáëêÜíéá üìùò äå ìðüñåóå íá áíá÷áéôßóåé ôéò åéóâïëÝò ôùí ÓëÜâùí áí êáé äéÝèåóå ðïëëÜ
÷ñÞìáôá ãéá åîáãïñÜ åéñÞíçò.
ÃåíéêÜ ç åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ Éïõóôéíéáíïý Þôáí ðïëý öéëüäïîç, êáèþò äçìéïýñãçóå
ìéá ôåñÜóôéá áõôïêñáôïñßá, áëëÜ áõôü åß÷å ðïëëÝò óõíÝðåéåò (áðþëåéá óôñáôåõìÜôùí êáé
÷ñçìÜôùí).

ä. Êôßóìáôá êáé Áãßá Óïößá
Éäéáßôåñá öéëüäïîï Þôáí êáé ôï ïéêïäïìéêü ðñüãñáììá ôïõ Éïõóôéíéáíïý.
ÊáôáóêåõÜóôçêáí ðïëëÜ Ýñãá Üìõíáò êáé êïéíÞò ùöÝëåéáò êáèþò êáé íáïß ìå
óçìáíôéêüôåñï ôçí Áãßá Óïößá, óýìâïëï êáé ðçãÞ Ýìðíåõóçò ãéá ôïí Åëëçíéóìü. 35 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò  527 - 565: áõôïêñáôïñßá Éïõóôéíéáíïý Á´
ôïõ Âõæáíôßïõ
á. Ç ðïëéôéêÞ ôïõ  Ýíá êñÜôïò, ìßá åêêëçóßá, ìßá íïìïèåóßá
â. ÅóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
 Êïéíùíéêüò ôïìÝáò:
 êáôáóôïëÞ ÓôÜóçò ôïõ Íßêá
 åíßó÷õóç áõôïêñáôïñéêÞò åîïõóßáò
 ðåñéïñéóìüò äýíáìçò ôùí äÞìùí
 ðåñéïñéóìüò äýíáìçò ìåãáëïãáéïêôçìüíùí
 ðñïóôáóßá åëåýèåñùí áãñïôþí

 Èñçóêåõôéêüò ôïìÝáò:
Óêïðïß: á) åðéâïëÞ Ïñèïäïîßáò óå üëç ôçí áõôïêñáôïñßá
â) åê÷ñéóôéáíéóìüò ãåéôïíéêþí ëáþí

Ôñüðïé: 1) êáôáäßùîç ïðáäþí áéñÝóåùí
2) êáôáäßùîç ïðáäþí áñ÷áßáò èñçóêåßáò
3) áíáóôïëÞ ëåéôïõñãßáò ÍåïðëáôùíéêÞò Áêáäçìßáò Áèçíþí (529)
4) öñïíôßäá ãéá äéÜäïóç ÷ñéóôéáíéóìïý óå ëáïýò ÊáõêÜóïõ êáé ÁíáôïëéêÞò
ÁöñéêÞò.
 Íïìïèåôéêüò ôïìÝáò: Êùäéêïðïßçóç Ñùìáúêïý Äéêáßïõ
 ÉïõóôéíéÜíåéïò Êþäéêáò
 ÐáíäÝêôçò
 ÅéóçãÞóåéò
 ÍåáñÝò

ã. ÅîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
Óôü÷ïò: áðïêáôÜóôáóç ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò
Ôñüðïé: 1) åðåêôáôéêïß ðüëåìïé êáé 2) áíôéìåôþðéóç åéóâïëþí

 Ðüëåìïé Éïõóôéíéáíïý:
 á) óôç Äýóç:
1) êáôÜ Âáíäáëéêïý âáóéëåßïõ (Â. ÁöñéêÞ) (533- 534) o êáôÜêôçóç
2) êáôÜ Ïóôñïãïôèéêïý âáóéëåßïõ (Éôáëßá) (535 - 555) o êáôÜêôçóç
3) êáôÜ Âçóéãïôèéêïý âáóéëåßïõ (Éóðáíßá) o áíÜêôçóç Í. Á. ðáñÜêôéùí ðåñéï÷þí

 â) óôçí ÁíáôïëÞ:
ÐÝñóåò: êáôÜëçøç åêôåôáìÝíùí ðåñéï÷þí
562: ÕðïãñáöÞ óõíèÞêçò (ÉÏÕÓÔÉÍÉÁÍÏÓ - ×ÏÓÑÏÇÓ Á´)
o áðïêáôÜóôáóç éóïññïðßáò óôçí ðåñéï÷Þ
36 
USZR 2CIG

 ã) óôá ÂáëêÜíéá:
ÓëÜâïé êáé Üëëïé ëáïß: åéóâïëÝò óôéò åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò áõôïêñáôïñßáò
Éïõóôéíéáíüò: • öñïýñéá êáé ôåß÷ç óôç ãñáììÞ Äïýíáâç êáé ×åñóïíÞóïõ Áßìïõ 330 – 717
• äéÜèåóç ÷ñçìÜôùí ãéá åîáãïñÜ åéñÞíçò
ÁðïôÝëåóìá: o áñíçôéêü

ä. Êôßóìáôá êáé Áãßá Óïößá
• Ïéêïäïìéêü ðñüãñáììá: éäéáßôåñá öéëüäïîï
 êáôáóêåõÞ ðïëëþí áìõíôéêþí Ýñãùí
 êáôáóêåõÞ Ýñãùí êïéíÞò ùöÝëåéáò
 êáôáóêåõÞ íáþí
 êáôáóêåõÞ Áãßáò Óïößáò

• Áãßá Óïößá: o óýìâïëï êáé ðçãÞ Ýìðíåõóçò ãéá ôïí Åëëçíéóìü
 ×ñüíïò êáôáóêåõÞò: 532 - 537
 Áñ÷éôÝêôïíåò: ÁíèÝìéïò êáé Éóßäùñïò
 Ñõèìüò: âáóéëéêÞ ìåôÜ ôñïýëïõ
 Ôï åíôõðùóéáêüôåñï óôïé÷åßï ôçò: ï ôñïýëïò ôçò.

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÄÞìïé (óåë.16)
ÄçìïôéêÝò ïñãáíþóåéò ôïõ ëáïý ôçò Êùí/ðïëçò, ðïõ Ýìïéáæáí ìå áèëçôéêÜ óùìáôåßá,
áëëÜ åß÷áí êáé ðïëéôéêÞ éó÷ý (5ïò êáé 6ïò áé.).
ÊÜèå äÞìïò åß÷å ôç äéêÞ ôïõ äéïßêçóç êáé ÷ùñéæüôáí óå: á) ðïëéôéêü êáé â) óå óôñáôéùôéêü
ôìÞìá. ÊáèÞêïíôÜ ôïõò Þôáí ç äéåîáãùãÞ áñìáôïäñïìéþí óôïí Éððüäñïìï, üðïõ
åðéäßùêáí ôéò íßêåò ãéá íá áõîÞóïõí ôçí ðïëéôéêÞ ôïõò åðéññïÞ. ÐáñÜëëçëá üìùò
âïçèïýóáí êáé óôçí êáôáóêåõÞ äçìïóßùí Ýñãùí Þ Ýðáéñíáí ìÝñïò óôçí áíôéìåôþðéóç
ôùí å÷èñþí, áí ðáñïõóéáæüôáí áíÜãêç.
Ïé êõñéüôåñïé äÞìïé Þôáí ïé ÐñÜóéíïé êáé ïé ÂÝíåôïé (ÃáëÜæéïé), ðïõ åêðñïóùðïýóáí
äéáöïñåôéêÝò ðïëéôéêÝò ôÜóåéò: ïé ÐñÜóéíïé åêðñïóùðïýóáí ôá äçìïêñáôéêüôåñá
óôñþìáôá, åíþ ïé ÂÝíåôïé åêðñïóùðïýóáí êõñßùò ôçí áñéóôïêñáôßá êáé ôïõò
áîéùìáôïý÷ïõò ôïõ ðáëáôéïý.
Ìå ôçí ðáñïõóßá ôùí äÞìùí ï Éððüäñïìïò ôçò Êùí/ðïëçò áðÝêôçóå ìéá éäéáßôåñç
ðïëéôéêÞ óçìáóßá: åêåß ï ëáüò åðéäïêßìáæå Þ áðïäïêßìáæå ôïõò áõôïêñÜôïñåò êáé
áóêïýóå êñéôéêÞ óôçí ðïëéôéêÞ ôïõò.
ÍåïðëáôùíéêÞ Áêáäçìßá (óåë. 16)
ÖéëïóïöéêÞ ó÷ïëÞ óôçí ÁèÞíá. Ï Éïõóôéíéáíüò áíÝóôåéëå ôç ëåéôïõñãßá ôçò ôï 529 óôá
ðëáßóéá ôçò èñçóêåõôéêÞò ôïõ ðïëéôéêÞò.
ÓôÜóç ôïõ "Íßêá" (óåë. 16)
ÌåãÜëç åîÝãåñóç ôùí äÞìùí ôïõ Éððïäñüìïõ ÐñÜóéíùí êáé ÂÝíåôùí ôï 532, åðß
Éïõóôéíéáíïý, áíôéäñþíôáò óôç âáñéÜ öïñïëïãßá êáé óôç äéáöèïñÜ ðïëëþí áíùôÝñùí
áîéùìáôïý÷ùí ôïõ êñÜôïõò. ÏíïìÜóôçêå Ýôóé áðü ôï óýíèçìá "Íßêá" ôùí óôáóéáóôþí.
37 
USZR 2CIG

Ï Éïõóôéíéáíüò êáé ç óýæõãüò ôïõ Èåïäþñá êáôÝóôåéëáí ôç ÓôÜóç, åíéó÷ýïíôáò ôçí
Ïé ðñþôïé áõôïêñáôïñéêÞ åîïõóßá êáé ðåñéïñßæïíôáò óçìáíôéêÜ ôç äýíáìç ôùí äÞìùí.
áéþíåò Êùäéêïðïßçóç ôïõ Ñùìáúêïý Äéêáßïõ (óåë. 16)
ôïõ Âõæáíôßïõ Ôï óðïõäáéüôåñï êáé äéáñêÝóôåñï Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý.
ÅðåéäÞ ôï ðëÞèïò êáé ïé áíôéöÜóåéò ôùí íüìùí äõóêüëåõáí ôçí ïìáëÞ áðïíïìÞ
äéêáéïóýíçò, óõíÝóôçóå åðéôñïðÞ åéäéêþí ãéá ôçí áíáèåþñçóç ôïõ éó÷ýïíôïò Äéêáßïõ.
ÉïõóôéíéÜíåéïò Êþäéêáò (óåë. 16)
Íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý, ðïõ ðåñéëÜìâáíå ôïõò áõôïêñáôïñéêïýò íüìïõò
ðñéí áðü ôïí Éïõóôéíéáíü.
ÐáíäÝêôçò (óåë. 16)
Íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý ðïõ ðåñéëÜìâáíå ãíþìåò ñùìáßùí íïìéêþí.
ÅéóçãÞóåéò (óåë. 16)
Åã÷åéñßäéï íïìïèåóßáò ãéá áñ÷Üñéïõò óðïõäáóôÝò ôÞò ÍïìéêÞò. ÓõãêáôáëÝãåôáé óôï
íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý.
ÍåáñÝò (óåë. 16)
´Åôóé ïíïìÜóôçêáí ïé íÝïé íüìïé ðïõ åêäüèçêáí ìåôÜ ôï 534 êáé ãñÜöôçêáí ïé
ðåñéóóüôåñïé óôá åëëçíéêÜ, ãéáôß ïé õðÞêïïé ôïõ áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò ôçò
áõôïêñáôïñßáò äåí êáôáíïïýóáí ôç ËáôéíéêÞ.
ÓõãêáôáëÝãåôáé óôï íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý.
ÉïõóôéíéÜíåéï Äßêáéï (óåë. 16)
Ôï óýíïëï ôïõ íïìïèåôéêïý Ýñãïõ ôïõ Éïõóôéíéáíïý ìå ðïëý ìåãÜëç óçìáóßá, ãéáôß
äéåõêüëõíå ôçí áðïíïìÞ äéêáéïóýíçò, óõíÝâáëå óôçí åîÝëéîç ôïõ âõæáíôéíïý Äéêáßïõ
êáé áðïôÝëåóå ôç âÜóç ôïõ Äéêáßïõ ôçò Íåüôåñçò Åõñþðçò.
ÁðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò (óåë.16)
Ç åðéäßùîç ôïõ Éïõóôéíéáíïý, óôá ðëáßóéá ôçò åîùôåñéêÞò ôïõ ðïëéôéêÞò, íá áíïñèþóåé
ôç ñùìáúêÞ åîïõóßá óôç Äýóç.
Âáíäáëéêü âáóßëåéï (óåë. 16)
ÄçìéïõñãÞèçêå óôç Â. ÁöñéêÞ áðü ôïõò ÂáíäÜëïõò (:ãåñìáíéêü öýëï), ôïí 5ï áé. Áðü
åêåß Üñ÷éóáí ðåéñáôéêÝò åðéäñïìÝò óôá ðáñÜëéá ôçò Éôáëßáò êáé ôçò ÅëëÜäáò. Ôï
âáóßëåéü ôïõò êáôáëýèçêå áðü ôïí Éïõóôéíéáíü (533 - 534).
Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï (óåë. 17)
ÄçìéïõñãÞèçêå óôçí Éôáëßá ìå ðñùôåýïõóá ôç ÑáâÝííá, áðü ôï ÈåõäÝñé÷ï ôï 493.
ÊáôáêôÞèçêå áðü ôïí Éïõóôéíéáíü ìåôÜ áðü óêëçñïýò ðïëÝìïõò ðïõ êñÜôçóáí 20
÷ñüíéá (535 - 555)
Âçóéãïôèéêü âáóßëåéï (óåë. 17)
ÄçìéïõñãÞèçêå óôçí Éóðáíßá áðü ôïí ÁëÜñé÷ï (áñ÷çãü ôùí Âçóéãüôèùí) ôï 410.
Åíáíôßïí ôïõò óôñÜöçêå ï Éïõóôéíéáíüò óôá ðëáßóéá ôçò áíüñèùóçò ôçò ñùìáúêÞò
åîïõóßáò óôç Äýóç. ÁíÝêôçóå ìüíï ðáñÜêôéåò ðåñéï÷Ýò óôá ÍïôéïáíáôïëéêÜ.

38 
USZR 2CIG

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Éïõóôéíéáíüò (óåë. 16) 330 – 717
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (527 - 565).
 Ôï ðïëéôéêü ôïõ ðñüãñáììá Þôáí: Ýíá êñÜôïò, ìßá åêêëçóßá, ìßá íïìïèåóßá.
 Óôçí åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ:
• ÊáôÝóôåéëå ôç "ÓôÜóç ôïõ Íßêá" (532)
• ÐÞñå ìÝôñá êáôÜ ôùí ìåãáëïãáéïêôçìüíùí
• Óôï èñçóêåõôéêü ôïìÝá ðñïóðÜèçóå íá åðéâÜëåé ôçí Ïñèïäïîßá ó' üëç ôçí
Ýêôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò.
• Êáôáäßùîå ôïõò ïðáäïýò ôùí áéñÝóåùí.
• ÁíÝóôåéëå ôç ëåéôïõñãßá ôçò ÍåïðëáôùíéêÞò Áêáäçìßáò
• Êùäéêïðïßçóå ôï Ñùìáúêü Äßêáéï.
 Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ áðÝâëåðå óôçí áðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò
ÏéêïõìÝíçò. ´Åêáíå ðïëëïýò ðïëÝìïõò óôç Äýóç, óôçí ÁíáôïëÞ êáé óôá ÂáëêÜíéá,
äçìéïõñãþíôáò ìéá ôåñÜóôéá áõôïêñáôïñßá.
 Éäéáßôåñá öéëüäïîï õðÞñîå ôï ïéêïäïìéêü ôïõ ðñüãñáììá.
´Åêôéóå öñïýñéá, ôåß÷ç, íáïýò, äñüìïõò, ãÝöõñåò, õäñáãùãåßá, öéëáíèñùðéêÜ
éäñýìáôá, áðïèÞêåò óéôçñþí ê.Ü. Ôï óðïõäáéüôåñï êôßóìá ôïõ Þôáí ç Áãßá Óïößá.
Èåïäþñá (óåë. 16)
Óýæõãïò ôïõ Éïõóôéíéáíïý. Ìå ôç âïÞèåéÜ ôçò ï Éïõóôéíéáíüò êáôÝóôåéëå ôç "ÓôÜóç ôïõ
Íßêá" (532).
×ïóñüçò Á´ (óåë. 17)
ÐÝñóçò âáóéëéÜò. Óôçí åðï÷Þ ôïõ ç Ðåñóßá åß÷å ãßíåé õðåñäýíáìç. ÊáôÝëáâå
åêôåôáìÝíåò ðåñéï÷Ýò óôçí ÁíáôïëÞ.
Ï Éïõóôéíéáíüò õðÝãñáøå ìáæß ôïõ óõíèÞêç (562) êé Ýôóé áðïêáôáóôÜèçêå ç åýèñáõóôç
éóïññïðßá ìåôáîý ôùí äýï õðåñäõíÜìåùí ôçò åðï÷Þò, Âõæáíôßïõ êáé Ðåñóßáò.
ÁíèÝìéïò êáé Éóßäùñïò (óåë. 17)
Ïé áñ÷éôÝêôïíåò ôçò Áãßáò Óïößáò. ÅðåîåñãÜóôçêáí ôá ó÷Ýäéá êáé äéåýèõíáí ôéò
åñãáóßåò êáôáóêåõÞò ôçò (532 - 537).
ÓëÜâïé (óåë. 17)
Ëáüò éíäïåõñùðáúêÞò êáôáãùãÞò, ðïõ óÞìåñá åßíáé åãêáôáóôçìÝíïé êõñßùò óôçí
áíáôïëéêÞ êáé êåíôñéêÞ Åõñþðç êáé óôï âüñåéï ôìÞìá ôçò âáëêáíéêÞò ÷åñóïíÞóïõ.
Äéáêñßíïíôáé óå Áíáôïëéêïýò ÓëÜâïõò (Ðïëùíïß, ÔóÝ÷ïé, ÓëïâÜêïé, Ìïñáâïß) êáé
Äõôéêïýò ÓëÜâïõò (ÓÝñâïé, ÊñïÜôåò, ÓëïâÝíïé).
Ç ðáëáéüôåñç éóôïñßá ôùí óëáâéêþí ëáþí åßíáé óêïôåéíÞ.
Öáßíåôáé ðùò Þôáí åéñçíéêüò, ãåùñãéêüò ëáüò, ðïõ êáôïéêïýóå óå ìüíéìïõò ïéêéóìïýò,
áëëÜ äåí åß÷å åíéáßá êñáôéêÞ ïñãÜíùóç, ãé' áõôü áêïëïõèïýóå óõíÞèùò Üëëïõò ëáïýò
éó÷õñüôåñïõò. Ôá ðñþôá óôïé÷åßá êñáôéêÞò ïñãÜíùóçò åìöáíßæïíôáé ôïí 5ï áéþíá,
åíþ ôïí 6ï õðü ôçí ðßåóç ôùí ÁâÜñùí Üñ÷éóáí ëçóôñéêÝò åðéäñïìÝò óôá åäÜöç ôçò
ÂõæáíôéíÞò Áõôïêñáôïñßáò êáé óôç ÂáëêáíéêÞ ÷åñóüíçóï.
Ï Éïõóôéíéáíüò äåí ìðüñåóå íá áíá÷áéôßóåé ôéò êáôáóôñïöéêÝò åéóâïëÝò ôïõò óôéò
åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò. Ôï 626 ìáæß ìå ôïõò ÁâÜñïõò ðïëéüñêçóáí ôçí Êùí/ðïëç, êáé
çôôÞèçêáí áðü ôïí ÇñÜêëåéï. 39 
USZR 2CIG

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
ôïõ Âõæáíôßïõ
532 ÓôÜóç ôïõ Íßêá
Áðáãüñåõóç ëåéôïõñãßáò ôçò ÍåïðëáôùíéêÞò Áêáäçìßáò Áèçíþí
529
áðü ôïí Éïõóôéíéáíü.
´Åêäïóç: ÉïõóôéíéÜíåéïõ Êþäéêá, ÐáíäÝêôç êáé ÅéóçãÞóåùí
529 - 534
(:Íïìïèåôéêü Ýñãï Éïõóôéíéáíïý).
ìåôÜ ôï ´Åêäïóç "Íåáñþí" (: íÝùí íüìùí) óôá åëëçíéêÜ.
534 (:Íïìïèåôéêü Ýñãï Éïõóôéíéáíïý)
ìåôÜ ôï ÊáôÜëõóç Âáíäáëéêïý âáóéëåßïõ (Â. ÁöñéêÞ, Óáñäçíßá, ÊïñóéêÞ,
534 Âáëåáñßäåò íÞóïé) áðü ôïí Éïõóôéíéáíü.
Áãþíáò Éïõóôéíéáíïý ãéá êáôÜêôçóç Ïóôñïãïôèéêïý âáóéëåßïõ
535 - 555
(Éôáëßá).
Áãþíáò Éïõóôéíéáíïý ãéá êáôÜêôçóç Âçóéãïôèéêïý âáóéëåßïõ (Éóðá-
554
íßá). ÊáôÝëáâå ìüíï ôéò íïôéïáíáôïëéêÝò ðáñáëéáêÝò ðåñéï÷Ýò.
ÕðïãñáöÞ óõíèÞêçò åéñÞíçò ìåôáîý Éïõóôéíéáíïý êáé ×ïóñüç Á´ ãéá
562
ôçí åêôüíùóç ôçò åðéêßíäõíçò êáôÜóôáóçò óôçí ÁíáôïëÞ.
532 - 537 Êôßóéìï ôçò Áãßáò Óïößáò.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. ¸÷åé ëå÷èåß üôé ï Éïõóôéíéáíüò Þôáí ï ôåëåõôáßïò ñùìáßïò áõôïêñÜôïñáò óôï
âõæáíôéíü èñüíï. Ìðïñåßò íá åîçãÞóåéò ôï ÷áñáêôçñéóìü;
Ï Éïõóôéíéáíüò Þôáí Ýíáò áðü ôïõò óçìáíôéêüôåñïõò çãÝôåò ôçò ðñþéìçò âõæáíôéíÞò
áõôïêñáôïñßáò. Èá ìðïñïýóå íá ÷áñáêôçñéóôåß ùò ï ôåëåõôáßïò ñùìáßïò áõôïêñÜôïñáò
óôï âõæáíôéíü èñüíï, êáèþò óêåöôüôáí êáé åíåñãïýóå üðùò ïé ñùìáßïé áõôïêñÜôïñåò.
Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ áðÝâëåðå óôçí áðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò,
ãé' áõôü êé Ýêáíå ìáêñï÷ñüíéïõò ðïëÝìïõò óôç Äýóç, óôçí ÁíáôïëÞ êáé óôá ÂáëêÜíéá,
äçìéïõñãþíôáò ìéá ôåñÜóôéá áõôïêñáôïñßá ãýñù áðü ôç Ìåóüãåéï.
Óôçí åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ êùäéêïðïßçóå êáé ìåôáññýèìéóå ôï Ñùìáúêü Äßêáéï,
ðñïêåéìÝíïõ íá äçìéïõñãÞóåé Ýíá ëåéôïõñãéêü íïìéêü óýóôçìá.
Óôç äéïßêçóç äéáôçñÞèçêáí ïé ñùìáúêïß ôßôëïé (ð.÷.: imperator = áõôïêñÜôïñáò,
augustus = áýãïõóôïò, Caesar = êáßóáñáò) êáé åðßóçìç ãëþóóá ðáñÝìåéíå ç ËáôéíéêÞ.
Ï Éïõóôéíéáíüò åíßó÷õóå ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá ìå ôçí êáôáóôïëÞ ôçò ÓôÜóçò ôïõ Íßêá
êáé ìå ôïõò áõóôçñïýò íüìïõò ó÷åôéêÜ ìå ôïõò ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò.
Êáé ôÝëïò, üðùò ðáëéüôåñá ïé ñùìáßïé áõôïêñÜôïñåò (ð.÷. ï Ôñáúáíüò êáé ï Áäñéáíüò)
40 
USZR 2CIG

Ýêôéæáí ìåãÜëá êáé åíôõðùóéáêÜ Ýñãá ó' üëç ôçí Ýêôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò, Ýôóé êáé ï
Éïõóôéíéáíüò õëïðïßçóå Ýíá éäéáßôåñá öéëüäïîï ïéêïäïìéêü ðñüãñáììá ìå Ýñãá ÷ñÞóéìá
ãéá ôçí Üìõíá (öñïýñéá êáé ôåß÷ç), ôçí êïéíÞ ùöÝëåéá (äñüìïõò, ãÝöõñåò, õäñáãùãåßá, 330 – 717
áðïèÞêåò óéôçñþí) êáé íáïýò. Ôï ëáìðñüôåñï áð' üëá âÝâáéá åßíáé ï íáüò ôçò Áãßáò
Óïößáò óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç.

2. Ãéáôß ï Éïõóôéíéáíüò áíáèåþñçóå êáé êùäéêïðïßçóå ôï éó÷ýïí Ñùìáúêü Äßêáéï; Ðïéá
Þôáí ç óçìáóßá ôïõ íïìïèåôéêïý ôïõ Ýñãïõ;
Ôï óðïõäáéüôåñï êáé äéáñêÝóôåñï Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý Þôáí ç áíáèåþñçóç êáé ç
êùäéêïðïßçóç ôïõ Ñùìáúêïý Äéêáßïõ (äçëáäÞ ç óõóôçìáôéêÞ êáé ìåèïäéêÞ óõãêÝíôñùóç
êáé êáôÜôáîç ôùí íüìùí).
Ôçí áíáèåþñçóç åðÝâáëáí ïé íÝåò óõíèÞêåò ðïõ åðéêñáôïýóáí êáé êõñßùò ç åðßäñáóç
ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý. Åíþ ôçí êùäéêïðïßçóç, ôï ãåãïíüò üôé ãéá êÜèå æÞôçìá õðÞñ÷áí ðÜñá
ðïëëïß êáé áíôéöáôéêïß ìåôáîý ôïõò íüìïé, ðïõ äõóêüëåõáí ôçí ïìáëÞ áðïíïìÞ ôçò
äéêáéïóýíçò.
Ãéá ôï ëüãï áõôü ï Éïõóôéíéáíüò èÝëçóå íá èåñáðåýóåé üëåò áõôÝò ôéò áäõíáìßåò ôùí
íüìùí êáé íá ôïõò äþóåé äéáñêÞ éó÷ý.
Ç óçìáóßá ôïõ íïìïèåôéêïý ôïõ Ýñãïõ åßíáé ðïëý ìåãÜëç, äéüôé: á) äéåõêüëõíå ôçí
áðïíïìÞ ôçò äéêáéïóýíçò, êáé ôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò, â) óõíÝâáëå óôçí åîÝëéîç ôïõ
âõæáíôéíïý Äéêáßïõ êáé ã) áðïôÝëåóå ôç âÜóç ôïõ Äéêáßïõ ôçò Íåüôåñçò Åõñþðçò, áöïý
ôï íïìéêü ôçò óýóôçìá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôï ÉïõóôéíéÜíåéï Äßêáéï.

3. Ðïéï åßíáé êáôÜ ôç ãíþìç óïõ ôï óôïé÷åßï ôçò Áãßáò Óïößáò ðïõ åíôõðùóßáæå êáé
åíôõðùóéÜæåé áêüìç êáé óÞìåñá ôïí åðéóêÝðôç;
Ç Áãßá Óïößá óôçí Êùí/ðïëç áðïôÝëåóå ôï áñéóôïýñãçìá ôïõ ïéêïäïìéêïý
ðñïãñÜììáôïò ôïõ Éïõóôéíéáíïý êáé åßíáé ôï ëáìðñüôåñï êôßóìá ôçò âõæáíôéíÞò ôÝ÷íçò.
Åêðñïóùðåß ôï íÝï (ãéá ôçí åðï÷Þ åêåßíç) ñõèìü: "âáóéëéêÞ ìåôÜ ôñïýëïõ" êáé äåß÷íåé ôçí
áãÜðç ôïõ Éïõóôéíéáíïý ãéá ôéò ìíçìåéþäåéò êáôáóêåõÝò.
Óôï Ýñãï áõôü åöáñìüóôçêáí ðïëëÝò êáéíïôïìßåò ðïõ ôï êÜíïõí ìïíáäéêü.
Áõôü ðïõ åíôõðùóßáæå êáé åíôõðùóéÜæåé áêüìç êáé óÞìåñá ôïí åðéóêÝðôç åßíáé ï
ôåñÜóôéïò ôñïýëïò, ðïõ ìïéÜæåé íá êñÝìåôáé áðü ôïí ïõñáíü. Ôï öùò åéóäýåé Üðëåôï áðü
ôá ðáñÜèõñÜ ôïõ êáé ðëçììõñßæåé ôï åóùôåñéêü ôïõ íáïý, ðïõ Ý÷åé åîáßóéá äéáêüóìçóç
êáé äçìéïõñãåß ìéá áßóèçóç ôÝëåéáò áñìïíßáò êáé øõ÷éêÞò áíÜôáóçò. Ï éóôïñéêüò
Ðñïêüðéïò åîáßñåé ôï êÜëëïò (:ôçí ïìïñöéÜ) êáé ôï ìÝãåèïò ôçò Áãßáò Óïößáò.
Åßíáé Ýñãï ìïíáäéêü, ðïõ Üíôåîå óôï ÷ñüíï, õìíÞèçêå ðïëý êáé Ýãéíå óýìâïëï êáé
ðçãÞ Ýìðíåõóçò ü÷é ìüíï ãéá ôï ìåóáéùíéêü áëëÜ êáé ãéá ôï íåüôåñï Åëëçíéóìü.

41 
USZR 2CIG

ÐÑOÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò 1. Ðïéá Þôáí ôá óçìáíôéêüôåñá êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá ôçò åðï÷Þò ôïõ Éïõóôéíéáíïý êáé
ôïõ Âõæáíôßïõ ðþò ôá áíôéìåôþðéóå;
Ôá óçìáíôéêüôåñá êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ áðáó÷üëçóáí ôïí Éïõóôéíéáíü Þôáí: á)
ç åîÝãåñóç ôùí äÞìùí ôïõ Éððïäñüìïõ ÐñÜóéíùí êáé ÂÝíåôùí, â) ç áõèáéñåóßá ôùí
ìåãáëïãáéïêôçìüíùí, ã) ïé áéñÝóåéò êáé ïé ïðáäïß ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò óôïí èñçóêåõôéêü
ôïìÝá êáé ä) ôï ÷Üïò ôçò íïìïèåóßáò êáé ç äõóêïëßá áðïíïìÞò äéêáéïóýíçò.
á) Ç åîÝãåñóç ôùí äÞìùí (ÓôÜóç ôïõ Íßêá) Ýãéíå ôï 532 êáé ï Éïõóôéíéáíüò ôçí
êáôÝóôåéëå óå óõíåñãáóßá ìå ôç óýæõãü ôïõ Èåïäþñá. Áêïëïýèùò åíßó÷õóå ôçí
áõôïêñáôïñéêÞ åîïõóßá êáé ðåñéüñéóå ôç äýíáìç ôùí äÞìùí.
â) Ó÷åôéêÜ ìå ôïõò ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò ôùí åðáñ÷éþí ï Éïõóôéíéáíüò ðñïóðÜèçóå íá
ðåñéïñßóåé ìå áõóôçñïýò íüìïõò ôç äýíáìÞ ôïõò êáé íá ðñïóôáôåýóåé ôïõò
åëåýèåñïõò áãñüôåò, ðïõ Þôáí ðïëý ÷ñÞóéìïé óôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá ãéáôß ðëÞñùíáí
öüñïõò.
ã) Óôï èñçóêåõôéêü ôïìÝá ðñïóðÜèçóå íá åðéâÜëåé ôçí Ïñèïäïîßá óå üëç ôçí Ýêôáóç
ôçò áõôïêñáôïñßáò, êáé
ä) óôï íïìïèåôéêü ôïìÝá êùäéêïðïßçóå ôï Ñùìáúêü Äßêáéï.

2. Ðïéá èñçóêåõôéêÞ ðïëéôéêÞ áêïëïýèçóå ï Éïõóôéíéáíüò;
Óôï èñçóêåõôéêü ôïìÝá ï Éïõóôéíéáíüò ðñïóðÜèçóå íá åðéâÜëåé ôçí Ïñèïäïîßá óå
üëç ôçí Ýêôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò êáé ãé' áõôü êáôáäßùîå ôïõò ïðáäïýò ôùí áéñÝóåùí
êáé ôçò áñ÷áßáò èñçóêåßáò êáé áíÝóôåéëå ôç ëåéôïõñãßá ôçò ÍÝïðëáôùíéêÞò Áêáäçìßáò
óôçí ÁèÞíá (529). ÐáñÜëëçëá öñüíôéóå ìå êÜèå ìÝóï íá äéáäþóåé ôï ×ñéóôéáíéóìü óå
ëáïýò ôïõ ÊáõêÜóïõ êáé ôçò ÁíáôïëéêÞò ÁöñéêÞò.

3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý;
Ôï óðïõäáéüôåñï êáé äéáñêÝóôåñï Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý Þôáí ç êùäéêïðïßçóç ôïõ
Ñùìáúêïý Äéêáßïõ. ÅðåéäÞ ôï ðëÞèïò êáé ïé áíôéöÜóåéò ôùí íüìùí äõóêüëåõáí ôçí ïìáëÞ
áðïíïìÞ äéêáéïóýíçò, óõíÝóôçóå åðéôñïðÞ åéäéêþí ãéá ôçí áíáèåþñçóç ôïõ éó÷ýïíôïò
Äéêáßïõ.
ÌÝóá óå ìéá ðåíôáåôßá (529 - 534) åêäüèçêáí ï ÉïõóôéíéÜíåéïò Êþäéêáò ìå ôïõò ðñéí
áðü ôïí Éïõóôéíéáíü áõôïêñáôïñéêïýò íüìïõò, ï ÐáíäÝêôçò ðïõ ðåñéëÜìâáíå ãíþìåò
ñùìáßùí íïìéêþí êáé ïé ÅéóçãÞóåéò, åã÷åéñßäéï ãéá ôïõò áñ÷Üñéïõò óðïõäáóôÝò ôçò
ÍïìéêÞò. Ïé ÍåáñÝò (äçëáäÞ íÝïé íüìïé) åêäüèçêáí ìåôÜ ôï 534 êáé ãñÜöôçêáí ïé
ðåñéóóüôåñåò óôá åëëçíéêÜ, ãéáôß ïé õðÞêïïé ôïõ áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò ôïõ ñùìáúêïý
êñÜôïõò êõñßùò äåí êáôáíïïýóáí ôç ëáôéíéêÞ.
Ôï ÉïõóôéíéÜíåéï Äßêáéï áðïôÝëåóå ôç âÜóç ôïõ Äéêáßïõ ôçò Íåüôåñçò Åõñþðçò.

4. Ðïéïò Þôáí ï óôü÷ïò ôçò åîùôåñéêÞò ðïëéôéêÞò ôïõ Éïõóôéíéáíïý êáé ðþò
õëïðïéÞèçêå;
Ï óôü÷ïò ôçò åîùôåñéêÞò ðïëéôéêÞò ôïõ Éïõóôéíéáíïý Þôáí ç áðïêáôÜóôáóç ôçò
42 ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò. 
USZR 2CIG

Ãéá ôçí õëïðïßçóç ôïõ ðñïãñÜììáôïò áõôïý ï Éïõóôéíéáíüò Ýêáíå ðïëëïýò êáé
ìáêñï÷ñüíéïõò ðïëÝìïõò óôç Äýóç, óôçí ÁíáôïëÞ êáé óôá ÂáëêÜíéá.
Óôç Äýóç êáôÝëõóå ôï Âáíäáëéêü Âáóßëåéï óôç Â. ÁöñéêÞ (533 - 534), êáôÝêôçóå ôï 330 – 717
Ïóôñïãïôèéêü Âáóßëåéï óôçí Éôáëßá ìåôÜ áðü óêëçñÝò áíáìåôñÞóåéò 20 ÷ñüíùí (535 -
555), êáé áíÝêôçóå ôéò íïôéïáíáôïëéêÝò ðáñáëéáêÝò ðåñéï÷Ýò ôïõ Âçóéãïôèéêïý Âáóéëåßïõ
óôçí Éóðáíßá.
Óôçí ÁíáôïëÞ ç êáôÜóôáóç åß÷å ãßíåé ðïëý åðéêßíäõíç, üôáí ï ðÝñóçò âáóéëéÜò ×ïóñüçò
Á´ êáôÝëáâå åêôåôáìÝíåò ðåñéï÷Ýò. Ôï 562 ï Éïõóôéíéáíüò êáé ï ×ïóñüçò Á´ õðÝãñáøáí
óõíèÞêç åéñÞíçò êé Ýôóé áðïêáôáóôÜèçêå ç åýèñáõóôç éóïññïðßá ìåôáîý ôùí äýï
õðåñäõíÜìåùí ôçò åðï÷Þò, Âõæáíôßïõ êáé Ðåñóßáò.
Óôá ÂáëêÜíéá ï Éïõóôéíéáíüò åß÷å íá áíôéìåôùðßóåé ôïõò ÓëÜâïõò êáé Üëëïõò ëáïýò ðïõ
åéóÝâáëáí óôéò åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò ôçò áõôïêñáôïñßáò ðñïêáëþíôáò êáôáóôñïöÝò. Ï
Éïõóôéíéáíüò Ýêôéóå ðïëëÜ öñïýñéá êáé ôåß÷ç óôç ãñáììÞ ôïõ Äïýíáâç êáé ôçò ×åñóïíÞóïõ
ôïõ Áßìïõ êáé äáðÜíçóå ôåñÜóôéá ðïóÜ ãéá ôçí åîáãïñÜ ôçò åéñÞíçò, áëëÜ äåí ìðüñåóå
íá ôïõò áíá÷áéôßóåé.

5. Ðïéá Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôá ôçò åîùôåñéêÞò ðïëéôéêÞò ôïõ Éïõóôéíéáíïý ãéá ôï
âõæáíôéíü êñÜôïò;
Ï Éïõóôéíéáíüò êáôüñèùóå íá ðñáãìáôïðïéÞóåé êáôÜ Ýíá ìåãÜëï ìÝñïò ôá ó÷ÝäéÜ ôïõ
ãéá ôçí áðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò. ÓõíïëéêÜ ç åîùôåñéêÞ ôïõ ðïëéôéêÞ
Þôáí óýìöùíç ìå ôç ñùìáúêÞ ðáñÜäïóç êáé ðïëý öéëüäïîç, áëëÜ îåðåñíïýóå ôéò
äõíáôüôçôåò ôïõ êñÜôïõò. Ïé ðüëåìïß ôïõ óôç Äýóç êáé óôçí ÁíáôïëÞ áðïãýìíùóáí ôéò
åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò áðü óôñáôåýìáôá êáé Üäåéáóáí ôá êñáôéêÜ ôáìåßá. Ç êáôÜóôáóç
áõôÞ åîáóèÝíéóå ôç äéåèíÞ èÝóç ôïõ Âõæáíôßïõ êáé åß÷å ïëÝèñéåò åðéðôþóåéò óôçí åäáöéêÞ
áêåñáéüôçôá ôïõ êñÜôïõò åðß ôùí äéáäü÷ùí ôïõ.

6. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï ïéêïäïìéêü ðñüãñáììá ôïõ Éïõóôéíéáíïý;
Ôï ïéêïäïìéêü ðñüãñáììá ôïõ Éïõóôéíéáíïý õðÞñîå éäéáßôåñá öéëüäïîï.
ÊáôáóêåõÜóôçêå ìåãÜëïò áñéèìüò Ýñãùí ðïõ Þôáí ÷ñÞóéìá óôçí Üìõíá (öñïýñéá êáé
ôåß÷ç) óôç èñçóêåßá (íáïß), óôçí õðïäïìÞ êáé óôçí êïéíÞ ùöÝëåéá (äñüìïé, ãÝöõñåò,
õäñáãùãåßá, áðïèÞêåò óéôçñþí). Ëßãá áð' áõôÜ Üíôåîáí óôï ðÝñáóìá ôïõ ÷ñüíïõ, üðùò ïé
ï÷õñþóåéò ôçò óõñéáêÞò Óåñãéïýðïëçò (óçìåñéíÞ Resafa) êáé ç Áãßá Óïößá óôçí Êùí/ðïëç.
Ç Áãßá Óïößá åßíáé ôï ëáìðñüôåñï êôßóìá ôçò ÂõæáíôéíÞò ôÝ÷íçò. Åêðñïóùðåß ôï íÝï
ñõèìü âáóéëéêÞ ìåôÜ ôñïýëïõ. ÊáôáóêåõÜóôçêå óå ðÝíôå (5) ÷ñüíéá (532 - 537) êáé ôéò
åñãáóßåò äéåýèõíáí ïé áñ÷éôÝêôïíÝò ôçò ÁíèÝìéïò êáé Éóßäùñïò. Ôï ðéï åíôõðùóéáêü ôçò
óôïé÷åßï åßíáé ï ôñïýëïò ðïõ ìïéÜæåé íá êñÝìåôáé áðü ôïí ïõñáíü. Ç Áãßá Óïößá åßíáé ï
ìüíïò íáüò ðïõ Üíôåîå óôï ÷ñüíï, õìíÞèçêå êáé Ýãéíå óýìâïëï êáé ðçãÞ Ýìðíåõóçò ü÷é
ìüíï ãéá ôï ìåóáéùíéêü áëëÜ êáé ãéá ôï íåüôåñï Åëëçíéóìü.

43 
USZR 2CIG

2. Ï ÇñÜêëåéïò êáé ç äõíáóôåßá ôïõ (610 - 717):
Ïé ðñþôïé
ÅóùôåñéêÞ ìåôáññýèìéóç êáé áãþíáò åðéâßùóçò
áéþíåò
ôïõ Âõæáíôßïõ
Ðåñßëçøç

á. Ôï ÂõæÜíôéï óå êñßóç
Ðñïò ôï ôÝëïò ôïõ 6ïõ êáé áñ÷Ýò ôïõ 7ïõ áé. ôï ÂõæÜíôéï áíôéìåôþðéæå ìéá ðïëýðëåõñç
êñßóç (åóùôåñéêÞ êáé åîùôåñéêÞ). Ôá áßôéá ôçò åóùôåñéêÞò êñßóçò Þôáí ïé ëïéìïß, ïé óåéóìïß
êáé ïé êáêÝò óïäåéÝò ðïõ åß÷áí ùò áðïôÝëåóìá ôçí åãêáôÜëåéøç Þ ôçí ðáñáêìÞ ôùí ðüëåùí,
ôç ìåßùóç ôïõ ðëçèõóìïý, ôçí õðï÷þñçóç ôïõ åìðïñßïõ êáé ôçí ïéêïíïìéêÞ êñßóç ôïõ
óôñáôïý. ÐáñÜëëçëá ïé åéóâïëÝò ôùí ÓëÜâùí, ôùí ÁâÜñùí êáé ôùí Ðåñóþí äçìéïõñãïýóáí
ìßá ïîýôáôç åîùôåñéêÞ êñßóç. ¼ëá áõôÜ õðáãüñåõáí ôçí áíÜãêç ìéáò ìåôáññýèìéóçò êáé
Üìåóçò áíôßäñáóçò ãéá ôçí áðïôñïðÞ ôçò êáôáóôñïöÞò.

â. Ç áíôåðßèåóç ôïõ Çñáêëåßïõ
Ôï äýóêïëï áõôü Ýñãï áíÝëáâå ï ÇñÜêëåéïò (610 - 641), ï ïðïßïò áíáäéïñãÜíùóå ôï
óôñÜôåõìá ìå ôçí ïéêïíïìéêÞ êáé çèéêÞ âïÞèåéá ôçò Åêêëçóßáò êáé åðé÷åßñçóå åêóôñáôåßåò
êáôÜ ôùí Ðåñóþí, óôéò ïðïßåò çãåßôï ðñïóùðéêÜ.
Ïé åêóôñáôåßåò áõôÝò åß÷áí Ýíôïíï èñçóêåõôéêü ÷áñáêôÞñá. Ôï êßíçôñï ôùí åðéèÝóåùí
Þôáí ç áñðáãÞ ôïõ Ôéìßïõ Óôáõñïý áðü ôïõò ÐÝñóåò. Ï ÇñÜêëåéïò åîýøùóå ôï
èñçóêåõôéêü êáé ðáôñéùôéêü óõíáßóèçìá ôùí óôñáôéùôþí ôïõ êé áõôü åß÷å êáèïñéóôéêÞ
óçìáóßá ãéá ôçí Ýêâáóç ôùí åêóôñáôåéþí. Óôç ìÜ÷ç ôçò Íéíåõß (627) ï ÇñÜêëåéïò ðÝôõ÷å
èñéáìâåõôéêÞ íßêç Ýíáíôé ôùí Ðåñóþí êáé áíÝêôçóå ôéò åðáñ÷ßåò ôçò Åããýò ÁíáôïëÞò êáé
ôïí Ôßìéï Óôáõñü. ÐáñÜëëçëá áðïêñïýóôçêáí êáé ïé ÓëÜâïé ìå ôïõò ÁâÜñïõò ðïõ åß÷áí
ðïëéïñêÞóåé ôçí Êùí/ðïëç (626).

ã. ÈÝìáôá êáé åîåëëçíéóìüò ôïõ êñÜôïõò
Óôï ôÝëïò ôïõ 7ïõ áé. áðåéëïýóáí ôçí áõôïêñáôïñßá ïé ´Áñáâåò. Ïé êáôáêôÞóåéò ôùí
ÁñÜâùí êáé ç óõíå÷Þò åîÜðëùóÞ ôïõò äçìéïýñãçóå ôçí áíÜãêç áðïôåëåóìáôéêüôåñçò
Üìõíáò. Ãéá ôï óêïðü áõôü ïé äéÜäï÷ïé ôïõ Çñáêëåßïõ êáèéÝñùóáí Ýíá íÝï äéïéêçôéêü
óýóôçìá, ôá èÝìáôá, ðïõ Þôáí äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò ìå äéêü ôïõò óôñáôü.
Ï èåìáôéêüò óôñáôüò ðïõ äçìéïõñãÞèçêå Þôáí Ýíá åßäïò åèíéêïý óôñáôïý ðïõ
áðïäåß÷èçêå ðïëý áðïôåëåóìáôéêüò ãéá ôçí Üìõíá ôçò áõôïêñáôïñßáò. Áðïôåëåßôï áðü
åëåýèåñïõò áãñüôåò, óôïõò ïðïßïõò ôï êñÜôïò ðáñá÷ùñïýóå óôñáôéùôéêÜ êôÞìáôá Þ
óôñáôéùôüðéá, ôá ïðïßá õðåñáóðßæïíôáí êáé êáñðþíïíôáí. Ôçí áíþôáôç åîïõóßá óôá
üñéá ôïõ èÝìáôïò åß÷å ï óôñáôçãüò.
Ôçí ßäéá åðï÷Þ ïëïêëçñþèçêå ï åîåëëçíéóìüò ôïõ êñÜôïõò: êáèéåñþèçêå ç åëëçíéêÞ
ùò åðßóçìç ãëþóóá óôçí ðïëéôéêÞ êáé óôñáôéùôéêÞ äéïßêçóç êáé ïé ñùìáúêïß ôßôëïé
áíôéêáôáóôÜèçêáí áðü åëëçíéêïýò. Ç åîÝëéîç áõôÞ óõìâïëßæåé ôï ïñéóôéêü ôÝëïò ôçò
ñùìáúêÞò áõôïêñáôïñßáò êáé ôçí áñ÷Þ ôçò ìåóáéùíéêÞò åëëçíéêÞò âõæáíôéíÞò áõôïêñá-
ôïñßáò.

44 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á) Ôï ÂõæÜíôéï óå êñßóç 330 – 717
 ÔÝëïò 6ïõ - áñ÷Ýò 7ïõ áé.: åóùôåñéêÞ êáé åîùôåñéêÞ êñßóç Âõæáíôßïõ
 ÅóùôåñéêÞ êñßóç:
 Áßôéá:
Ëïéìïß, óåéóìïß, êáêÝò óïäåéÝò, åéóâïëÝò å÷èñþí óôá åäÜöç ôçò áõôïêñáôïñßáò.
 ÁðïôåëÝóìáôá:
1) åãêáôÜëåéøç Þ ðáñáêìÞ ðüëåùí
2) ìåßùóç ðëçèõóìïý
3) õðï÷þñçóç åìðïñßïõ
4) õðï÷þñçóç íïìéóìáôéêÞò êõêëïöïñßáò o ïéêïíïìéêÞ êñßóç o êñßóç óôñáôïý
 ÅîùôåñéêÞ êñßóç: o åéóâïëÝò ÓëÜâùí, ÁâÜñùí êáé Ðåñóþí
o áíÜãêç ìåôáññýèìéóçò

â. Ç áíôåðßèåóç ôïõ Çñáêëåßïõ
 ÇñÜêëåéïò:
• áíáäéïñãÜíùóç óôñáôåýìáôïò (ìå ïéêïíïìéêÞ âïÞèåéá Åêêëçóßáò)
• åðé÷åßñçóç åêóôñáôåéþí êáôÜ Ðåñóþí (622 - 628)
• ðñïóùðéêÞ çãåóßá åðé÷åéñÞóåùí
 Ôï êßíçôñï: ç áñðáãÞ ôïõ Ôéìßïõ Óôáõñïý
 Ï ôñüðïò: åîýøùóç èñçóêåõôéêïý êáé ðáôñéùôéêïý öñïíÞìáôïò óôñáôéùôþí
 Ôá ãåãïíüôá: á) íßêç åíáíôßïí Ðåñóþí (ìÜ÷ç óôç Íéíåõß) (627)
â) íßêç åíáíôßïí ÓëÜâùí êáé ÁâÜñùí (ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò)

 Ôá áðïôåëÝóìáôá: á) áíÜêôçóç üëùí ôùí âõæáíôéíþí åðáñ÷éþí (Åããýò ÁíáôïëÞò)
â) ÁíÜêôçóç Ôéìßïõ Óôáõñïý - èñéáìâåõôéêÞ åðéóôñïöÞ.

ã. ÈÝìáôá êáé åîåëëçíéóìüò ôïõ êñÜôïõò

 7ïò áé.: áñáâéêÝò åðéèÝóåéò - êáôáêôÞóåéò, åîÜðëùóç o áíÜãêç Üìõíáò.

 ÈÝìáôá: äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò ìå äéêü ôïõò óôñáôü

 ÄéÜäï÷ïé Çñáêëåßïõ: íÝï äéïéêçôéêü óýóôçìá: èÝìáôá (Ì. Áóßá)

 Èåìáôéêüò óôñáôüò:
• áðïôåëåßôï áðü åëåýèåñïõò áãñüôåò
• áíôéêáôÝóôçóå ôïõò ðáëáéïýò ìéóèïöïñéêïýò óôñáôïýò
• áðïôÝëåóå Ýíá åßäïò åèíéêïý óôñáôïý
• áðïäåß÷èçêå åîáéñåôéêÜ áðïôåëåóìáôéêüò ãéá ôçí Üìõíá ôçò áõôïêñáôïñßáò
• óõíôçñéüôáí áðü ôá óôñáôéùôüðéá
• äéïéêéüôáí áðü ôï óôñáôçãü ôïõ èÝìáôïò
45 
USZR 2CIG

 Ôá óôñáôéùôüðéá:
Ïé ðñþôïé • Þôáí êôÞìáôá ðïõ ðáñá÷ùñïýóå ôï êñÜôïò óôïõò áãñüôåò - óôñáôéþôåò
áéþíåò • ðñïóêüìéæáí Ýóïäá, ìå ôá ïðïßá: á) óõíôçñïýóáí ôéò ïéêïãÝíåéÝò ôïõò
ôïõ Âõæáíôßïõ â) áãüñáæáí ôïí ïðëéóìü
ã) êÜëõððáí ôá Ýîïäá ôùí åêóôñáôåéþí

 Ï óôñáôçãüò:
Áóêïýóå ôçí áíþôáôç åîïõóßá (óôñáôéùôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ) ôïõ èÝìáôïò ðïõ äéïéêïýóå.

 Åîåëëçíéóìüò êñáôéêÞò äéïßêçóçò (ïëïêëÞñùóç)
• êáèéÝñùóç åëëçíéêÞò ùò åðßóçìçò ãëþóóáò
• êáèéÝñùóç åëëçíéêþí ôßôëùí áíôß ñùìáúêþí
• êáèéÝñùóç ôßôëïõ: "âáóéëåýò, ðéóôüò åí ×ñéóôþ". (ÇñÜêëåéïò)

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
"ÈÝìáôá" (óåë. 20)
ÈÝìáôá ïíïìÜæïíôáí äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò, ìå äéêü ôïõò óôñáôü, óôï íÝï äéïéêçôéêü
óýóôçìá ðïõ êáèéåñþèçêå ôïí 7ï áéþíá áðü ôïõò äéáäü÷ïõò ôïõ Çñáêëåßïõ.
Ôá ðñþôá "èÝìáôá" äçìéïõñãÞèçêáí óôç Ì. Áóßá, ðñïêåéìÝíïõ íá áíôéìåôùðéóôïýí ïé
åðéèÝóåéò ôùí ÁñÜâùí. Ðñïò ôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áé. ôï óýóôçìá ôùí "èåìÜôùí"
óôáèåñïðïéÞèçêå êé Üñ÷éóå íá åîáðëþíåôáé êáé óôéò åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò ôïõ êñÜôïõò.
Óôñáôéùôüðéá (óåë. 20)
ÊôÞìáôá ôá ïðïßá åß÷áí äéáôåèåß áðü ôï âõæáíôéíü êñÜôïò óôïõò èåìáôéêïýò óôñáôéþôåò,
óôá ìÝóá ôïõ 7ïõ áéþíá. Ìå ôá ÝóïäÜ ôïõò áðü ôá óôñáôéùôüðéá ïé óôñáôéþôåò:
á) óõíôçñïýóáí ôéò ïéêïãÝíåéÝò ôïõò,
â) áãüñáæáí ôïí ïðëéóìü ôïõò êáé óõíôçñïýóáí ôï Üëïãü ôïõò êáé
ã) êÜëõðôáí ôá Ýîïäá ôùí åêóôñáôåéþí.
Ôá êôÞìáôá êáé ç õðï÷ñÝùóç ãéá óôñáôéùôéêÞ õðçñåóßá ìåôáâéâÜæïíôáí áðü ôïí ðáôÝñá
óôïí ðñùôüôïêï ãéï.
"Èåìáôéêüò" óôñáôüò (óåë. 20)
Óôï "èåìáôéêü" óôñáôü õðçñåôïýóáí åëåýèåñïé áãñüôåò, óôïõò ïðïßïõò ôï êñÜôïò
ðáñá÷ùñïýóå óôñáôéùôéêÜ êôÞìáôá Þ óôñáôéùôüðéá. Ï èåìáôéêüò óôñáôüò
áíôéêáôÝóôçóå ôïõò ðáëáéïýò ìéóèïöïñéêïýò óôñáôïýò êáé áðïôÝëåóå Ýíá åßäïò
åèíéêïý óôñáôïý ðïõ áðïäåß÷èçêå åîáéñåôéêÜ áðïôåëåóìáôéêüò ãéá ôçí Üìõíá ôçò
áõôïêñáôïñßáò. ÅðéêåöáëÞò ôïõ Þôáí ï óôñáôçãüò.
Óôñáôçãüò (óåë. 20)
Óôá ìÝóá ôïõ 7ïõ áéþíá, óôï ÂõæÜíôéï, áóêïýóå ôçí áíþôáôç óôñáôéùôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ
åîïõóßá ôïõ èÝìáôïò ðïõ äéïéêïýóå.
Åîåëëçíéóìüò ôïõ êñÜôïõò (óåë. 20)
ÊáôÜ ôïí 7ï áéþíá óôï âõæáíôéíü êñÜôïò óõíôåëåßôáé ìéá óçìáíôéêÞ áëëáãÞ:
ïëïêëçñþíåôáé ï åîåëëçíéóìüò ôçò êñáôéêÞò äéïßêçóçò. Ùò åðßóçìç ãëþóóá
êáèéåñþíåôáé ç åëëçíéêÞ óôçí ðïëéôéêÞ êáé óôñáôéùôéêÞ äéïßêçóç (ìÝ÷ñé ôüôå Þôáí ç
ËáôéíéêÞ). Ïé ñùìáúêïß ôßôëïé áíôéêáôáóôÜèçêáí áðü åëëçíéêïýò, üðùò ï ôßôëïò:
âáóéëåýò ìå ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðñïóèÞêç: "ðéóôüò åí ×ñéóôþ" ðïõ áíôéêáôÝóôçóå ôïí
46 ôßôëï: imperator Romanorum (= áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí) 
USZR 2CIG

"ðéóôüò åí ×ñéóôþ" (óåë. 20)
ÐñïóèÞêç êïíôÜ óôïí ôßôëï: "âáóéëåýò" ðïõ êáèéåñþèçêå ôïí 7ï áéþíá áðü ôïí
áõôïêñÜôïñá ÇñÜêëåéï. Ôï óôïé÷åßï áõôü äåß÷íåé ôçí åíäõíÜìùóç ôïõ ñüëïõ ôçò 330 – 717
èñçóêåßáò êáé ôç óõìðüñåõóç ôïõ êñÜôïõò ìå ôçí Åêêëçóßá.
Åîáñ÷Üôá (óåë. 21)
´Åôóé ïíïìÜæïíôáí ïé äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò ôïí 6ï áéþíá, ðïõ Þôáí
áðïìáêñõóìÝíåò áðü ôï êÝíôñï. Åöáñìüóôçêå êõñßùò óôç Äýóç ãéá ôçí
áðïôåëåóìáôéêüôåñç õðåñÜóðéóç ôùí âõæáíôéíþí åðáñ÷éþí áðü ôéò âáñâáñéêÝò åðéäñïìÝò.
ÅðéêåöáëÞò ôùí åîáñ÷Üôùí Þôáí ï Ýîáñ÷ïò. Áõôüò óõãêÝíôñùíå ôçí ðïëéôéêÞ, óôñáôéùôéêÞ,
äéêáóôéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ åîïõóßá. Åíåñãïýóå ùò ôïðïôçñçôÞò ôïõ áõôïêñÜôïñá.
Ï èåóìüò ôùí åîáñ÷Üôùí ÷ñçóéìïðïéÞèçêå ùò ðñüôõðï áðü ôïõò ìåôÝðåéôá
áõôïêñÜôïñåò ãéá ôçí ðñïþèçóç êáé ôçí êáèéÝñùóç ôïõ èåóìïý ôùí "èåìÜôùí".

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÇñÜêëåéïò (óåë. 19)
Âõæáíôéíüò óôñáôçãüò - áõôïêñÜôïñáò (610 - 641).
• ´Åêáíå ðïëëÝò åêóôñáôåßåò åíáíôßïí ôùí Ðåñóþí êáé åðáíÝöåñå óôçí Êùí/ðïëç
ôïí Ôßìéï Óôáõñü.
• Óôçí åðï÷Þ ôïõ ïëïêëçñþèçêå ï åîåëëçíéóìüò ôïõ êñÜôïõò.
• Ðñþôïò õéïèÝôçóå ôïí ôßôëï "âáóéëåýò" ìå ôçí ðñïóèÞêç: "ðéóôüò åí ×ñéóôþ"
Ñùìáíßá (óåë. 20): ¢ëëç ïíïìáóßá ôçò âõæáíôéíÞò åðéêñÜôåéáò.
´Áâáñïé (óåë. 19)
Áóéáôéêüò íïìáäéêüò ëáüò, ìïããïëéêÞò êáôáãùãÞò, ìå áîéüëïãç êñáôéêÞ ïñãÜíùóç,
ïñãáíùìÝíïò óå ðïëåìéêÝò êïéíüôçôåò. ÕðÝôáîáí ôéò óëáâéêÝò öõëÝò ðïõ Þôáí
åãêáôáóôçìÝíïé óôçí ðåñéï÷Þ ðÜíù áðü ôç Ìáýñç ÈÜëáóóá êáé ôïí 6ï áéþíá Üðëùóáí
ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò óôéò ïõããñéêÝò ðåäéÜäåò. ´Åôóé áðïôÝëåóáí ìéá óïâáñÞ áðåéëÞ ãéá
ôï ÂõæÜíôéï. Ôï 558 ï Éïõóôéíéáíüò Ýêëåéóå ìáæß ôïõò óõìöùíßá íá ôïõò êáôáâÜëåé
åôÞóéá åðé÷ïñÞãçóç, ãéá ôç äéáôÞñçóç ôçò ôÜîçò óôéò óôÝðåò ôïõ Âüñåéïõ Åýîåéíïõ
Ðüíôïõ. Ôï 561 Ýöôáóáí ùò ôïí ÊÜôù Äïýíáâç êáé æÞôçóáí íá åãêáôáóôáèïýí åêåß.
Ï Éïõóôéíéáíüò ôïõò Ýóôñåøå óôçí Ðáííïíßá. Ôï 626 ìáæß ìå ôïõò ÓëÜâïõò ðïëéüñêçóáí
ôçí Êùí/ðïëç êáé çôôÞèçêáí áðü ôïí ÇñÜêëåéï.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
622 - 628 Åêóôñáôåßåò Çñáêëåßïõ êáôÜ Ðåñóþí.
• ÌÜ÷ç óôç Íéíåõß (êïíôÜ óôá ÃáõãÜìçëá) ìåôáîý Âõæáíôéíþí êáé Ðåñóþí.
627 • Íßêç Çñáêëåßïõ.
• ÁíÜêôçóç âõæáíôéíþí åðáñ÷éþí Åããýò ÁíáôïëÞò.
• Ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò áðü ÓëÜâïõò êáé ÁâÜñïõò.
626
• Íßêç Âõæáíôéíþí.
• ÊáèéÝñùóç "èåìÜôùí" óôç Ì. Áóßá.
7ïò áé.
• Åîåëëçíéóìüò ôïõ êñÜôïõò 47 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò 1. Íá åðéóçìÜíåéò ðáñÜãïíôåò ðïõ óõíÝâáëáí óôç íßêç ôïõ Çñáêëåßïõ êáôÜ ôùí Ðåñóþí.
ôïõ Âõæáíôßïõ
Ïé ðáñÜãïíôåò ðïõ óõíÝâáëáí óôç íßêç ôïõ Çñáêëåßïõ êáôÜ ôùí Ðåñóþí åßíáé ïé
åîÞò: 1) ç ðñïóùðéêüôçôá ôïõ, 2) ç âïÞèåéá ôçò Åêêëçóßáò êáé 3) ï èñçóêåõôéêüò êáé
ðáôñéùôéêüò åíèïõóéáóìüò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý.
1) Ï ÇñÜêëåéïò áíôéðñïóùðåýåé ôïí ôýðï ôïõ óôñáôçãïý - áõôïêñÜôïñá ðïõ çãÞèçêå
ðñïóùðéêÜ ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý, êé áõôü åíÝðíåõóå êáé åíèÜññõíå ôïõò
óôñáôéþôåò ôïõ, ãéáôß ìå ôçí áíäñåßá ôïõ ãéíüôáí ðáñÜäåéãìá ãé' áõôïýò.
• ÁíáäéïñãÜíùóå áðïôåëåóìáôéêÜ êáé åîüðëéóå Üñôéá ôï óôñáôü ôïõ.
• ÅöÜñìïóå ìå åðéôõ÷ßá ôçí ôáêôéêÞ ôïõ áíôéðåñéóðáóìïý êáé ìåôÝöåñå ôïí ðüëåìï
óôçí êáñäéÜ ôïõ Ðåñóéêïý êñÜôïõò (Íéíåõß).
• Åêìåôáëëåýôçêå ôï ãåãïíüò ôçò áñðáãÞò ôïõ Ôéìßïõ Óôáõñïý êáé êÞñõîå éåñü
ðüëåìï êáôÜ ôùí Ðåñóþí, åîÜðôïíôáò Ýôóé ôï èñçóêåõôéêü óõíáßóèçìá ôùí
óôñáôéùôþí ôïõ.
2) ÅîáéñåôéêÜ óçìáíôéêüò ðáñÜãïíôáò ãéá ôç íßêç ôïõ Çñáêëåßïõ êáôÜ ôùí Ðåñóþí
Þôáí êáé ï ñüëïò ôçò Åêêëçóßáò, ðïõ ðñïóÝöåñå ìåãÜëç âïÞèåéá õëéêÞ (÷ñÞìáôá)
êáé çèéêÞ (åìøý÷ùóç, åðßêëçóç ôçò Ðáíáãßáò, åõëïãßá, åõ÷Ýò).
3) Êáèïñéóôéêü ñüëï üìùò ãéá ôçí Ýêâáóç ôùí åêóôñáôåéþí Ýðáéîå ï èñçóêåõôéêüò êáé
ðáôñéùôéêüò åíèïõóéáóìüò ðïõ åðéêñÜôçóå óôéò ôÜîåéò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý,
êáèþò ðïëåìïýóáí åíáíôßïí åêåßíùí ðïõ Üñðáîáí ôïí Ôßìéï Óôáõñü (ôï éåñüôåñï
êåéìÞëéï ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý) êáé áðåéëïýóáí ôç âõæáíôéíÞ ðáôñßäá ôïõò ôç Ñùìáíßá.
2. Ðïéá áíÜãêç õðáãüñåõóå ôçí êáèéÝñùóç ôùí èåìÜôùí, üðùò ðñïêýðôåé Ýììåóá
áðü ôï ó÷åôéêü áðüóðáóìá ôïõ Ýñãïõ "Ðåñß èåìÜôùí";
Óýìöùíá ìå ôï ðáñáôéèÝìåíï áðüóðáóìá, ðïõ åßíáé áðü ôï Ýñãï ôïõ Êùí/íïõ
ÐïñöõñïãÝííçôïõ "Ðåñß èåìÜôùí" êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ç êáèéÝñùóç
ôùí "èåìÜôùí" õðáãïñåýôçêå áðü ôïí ðåñéïñéóìü êáé ôïí áêñùôçñéáóìü ôïõ ñùìáúêïý
êñÜôïõò óå ÁíáôïëÞ êáé Äýóç.
Óôçí ÁíáôïëÞ åß÷áí êáôáêôçèåß áðü ôïõò ´Áñáâåò ç Óõñßá, ç Ðáëáéóôßíç êáé ç Áßãõðôïò,
åíþ óôç Äýóç åß÷áí äéåéóäýóåé êáé åß÷áí åãêáôáóôáèåß óôá ÂáëêÜíéá ïé ÓëÜâïé êáé ïé ´Áâáñïé.
´Åíåêá êõñßùò ôçò áñáâéêÞò åðÝêôáóçò äçìéïõñãÞèçêå ç áíÜãêç ïñãÜíùóçò ôçò
Üìõíáò êáé áðüêñïõóçò ôùí óõãêåêñéìÝíùí å÷èñþí. Ãéá íá åðéôåõ÷èåß áõôüò ï óôü÷ïò ïé
äéÜäï÷ïé ôïõ Çñáêëåßïõ êáôÝôìçóáí (:õðïäéáßñåóáí) ôéò ìåãÜëåò äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò
óå ìéêñüôåñåò êáé ôá ìåãÜëá óôñáôéùôéêÜ óþìáôá óå ìéêñüôåñá äçìéïõñãþíôáò ôá
"èÝìáôá", äçëáäÞ äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò ìå äéêü ôïõò óôñáôü. Áêüìç ìåôáâßâáóáí Ýíá
ìÝñïò ôçò êåíôñéêÞò åîïõóßáò óôïõò äéïéêçôÝò áõôþí ôùí ðåñéöåñåéþí, äçëáäÞ óôïõò
óôñáôçãïýò ôùí èåìÜôùí (áðïêÝíôñùóç). ¸ôóé äçìéïýñãçóáí Ýíá íÝï äéïéêçôéêü óýóôçìá.
Ç ìåôáññýèìéóç áõôÞ óõíäÝåôáé êáé ìå Ýíá Üëëï ìåãÜëï ãåãïíüò, ôïí åîåëëçíéóìü ôïõ
êñÜôïõò.
3. Ðïéåò äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò (åîáñ÷Üôá êáé èÝìáôá) ðåñéëÜìâáíå êáé ðïéá
óôñáôéùôéêÜ óþìáôá äéÝèåôå ôï ÂõæÜíôéï óôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áéþíá óýìöùíá ìå ôï
ôåëåõôáßï ðáñÜèåìá; Áöïý ìåëåôÞóåéò ðñïóåêôéêÜ ôï ÷Üñôç, íá åðéóçìÜíåéò ðïéá
48 íÝá èÝìáôá êáé ìå ðïéï ôñüðï éäñýèçêáí ìåôáîý ôïõ 7ïõ êáé 9ïõ áé. óôç Ì. Áóßá. 
USZR 2CIG

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ìßá åðéóôïëÞ ôïõ Éïõóôéíéáíïý ´ ðñïò ôïí ðÜðá
ôçò Ñþìçò, ç ïðïßá ÷ñïíïëïãåßôáé óôá 687 êáé ðåñéëáìâÜíåé ðëçñïöïñßåò ãéá ôç äéïéêçôéêÞ
äéÜñèñùóç ôïõ êñÜôïõò óôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áé., óõìðëçñþíïíôáò ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç. 330 – 717
Áð' ôçí åðéóôïëÞ ðñïêýðôåé üôé óôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áéþíá åß÷áí Þäç éäñõèåß ôá åîáñ÷Üôá
ôçò Éôáëßáò ìå ðñùôåýïõóá ôç ÑáâÝííá êáé ôçò ÁöñéêÞò ìå ðñùôåýïõóá ôçí Êáñ÷çäüíá.
Åðßóçò ôï ÂõæÜíôéï äéÝèåôå ôá åîÞò èÝìáôá: 1) ôï "èÝìá" ôçò ÈñÜêçò (óôï åõñùðáúêü
ôìÞìá ôçò áõôïêñáôïñßáò), 2) ôï "èÝìá" ôùí ÊáñáâçóéÜíùí (ôï ìïíáäéêü íáõôéêü èÝìá)
ìå ðñùôåýïõóá ôç íÞóï ÊÝù, 3) ôï "èÝìá" Ïøéêßïõ, 4) ôï "èÝìá" Áíáôïëéêþí êáé 5) ôï
"èÝìá" ÁñìåíéÜêùí óôç Ì. Áóßá. Åðßóçò ôï óôñáôçãéêÞò óçìáóßáò ëéìÜíé êáé öñïýñéï
Septem / Ceuta áðÝíáíôé áðü ôï óôåíü ôïõ ÃéâñáëôÜñ åß÷å äéïéêçôéêÞ áõôïôÝëåéá êáé
öõëáóóüôáí áðü ôï óþìá ôùí ëåãüìåíùí Septensiani. Åêôüò áðü ôá óôñáôåýìáôá ðïõ
ðñïóôÜôåõáí ôá "èÝìáôá" êáé ôá åîáñ÷Üôá, õðÞñ÷áí êáé ïé ó÷ïëÝò êáé ïé åîêïõâßôïñåò ôïõ
Éåñïý Ðáëáôßïõ. Áð' ôïí 7ï Ýùò ôïí 9ï áéþíá ç êáôÜóôáóç åß÷å áëëÜîåé ñéæéêÜ. Óôï äéÜóôçìá
áõôü éäñýèçêáí ðïëëÜ íÝá èÝìáôá, åíþ ôá ðáëáéÜ åß÷áí äéáéñåèåß êáé ðïëëáðëáóéáóôåß.

4. Ìðïñåßò íá åîçãÞóåéò ãéáôß ï ÇñÜêëåéïò áðåéêïíßæåôáé ùò Äáâßä; Ôé ãíùñßæåéò áðü
ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç ðïõ èá ìðïñïýóå íá óôçñßîåé ôïí ðáñáëëçëéóìü;
Óå Ýíáí áñãõñü äßóêï ôïõ 7ïõ áéþíá ï ÇñÜêëåéïò áðåéêïíßæåôáé ùò Äáâßä.
Áðü ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç ãíùñßæïõìå üôé ï Äáâßä ÷Üñç óôçí ðßóôç ôïõ óôï Èåü, íßêçóå
ôï öïâåñü êáé áêáôáìÜ÷çôï ãßãáíôá ÃïëéÜè.
ÊÜôé ðáñüìïéï óõíÝâç êáé ìå ôïí ÇñÜêëåéï, ðïõ ìå ðïëý ìéêñÜ ìÝóá, ÷Üñç óôçí
áêñÜäáíôç ðßóôç ôïõ íßêçóå ôï ðáíßó÷õñï ðåñóéêü êñÜôïò.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá Þôáí ç åóùôåñéêÞ êáôÜóôáóç ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò üôáí áíÝëáâå ï ÇñÜêëåéïò
ôçí åîïõóßá;
Óôï äåýôåñï ìéóü ôïõ 6ïõ êáé óôéò áñ÷Ýò ôïõ 7ïõ áéþíá ôï ÂõæÜíôéï óõãêëïíßóôçêå
áðü ìéá ðïëýðëåõñç êñßóç. Ëïéìïß, êáêÝò óïäåéÝò, óåéóìïß êáé åéóâïëÝò óôá åäÜöç ôçò
áõôïêñáôïñßáò ïäÞãçóáí óôçí åãêáôÜëåéøç Þ ôçí ðáñáêìÞ ôùí ðüëåùí, óôç ìåßùóç ôïõ
ðëçèõóìïý êáé ôçí õðï÷þñçóç ôïõ åìðïñßïõ êáé ôçò íïìéóìáôéêÞò êõêëïöïñßáò. Ç
åðÝêôáóç ôçò êñßóçò óôç äçìüóéá ïéêïíïìßá ïäÞãçóå óôçí ðáñáìÝëçóç ôïõ óôñáôïý.
ÁõôÞ ôçí êñßóç êáèþò êáé ôïõò åîùôåñéêïýò êéíäýíïõò Ýðñåðå íá äéá÷åéñéóôåß
áðïôåëåóìáôéêÜ ï ÇñÜêëåéïò.

2. Ðïéïé ëáïß áðåéëïýóáí ôçí áõôïêñáôïñßá üôáí áíÝëáâå ôçí åîïõóßá ï ÇñÜêëåéïò;
¼ôáí áíÝëáâå ôçí åîïõóßá ï ÇñÜêëåéïò ïé ÓëÜâïé Üñ÷éóáí íá êáôáêëýæïõí ôéò
åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò êáé ïé ÐÝñóåò Ýöôáóáí óôéò áêôÝò ôïõ Âïóðüñïõ. Óôá ðñþôá ÷ñüíéá
ôçò âáóéëåßáò ôïõ Çñáêëåßïõ ç êáôÜóôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò Þôáí åîáéñåôéêÜ êñßóéìç.

3. Ãéáôß ïé åêóôñáôåßåò ôïõ Çñáêëåßïõ êáôÜ ôùí Ðåñóþí ðñïóÝëáâáí Ýíôïíï
èñçóêåõôéêü ÷áñáêôÞñá éåñïý ðïëÝìïõ êáé ðþò öáßíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôÞñáò;
49 
USZR 2CIG

Ïé åêóôñáôåßåò ôïõ Çñáêëåßïõ êáôÜ ôùí Ðåñóþí ðñïóÝëáâáí Ýíôïíï èñçóêåõôéêü
Ïé ðñþôïé ÷áñáêôÞñá åðåéäÞ ïé ÐÝñóåò åß÷áí áñðÜîåé ôïí Ôßìéï Óôáõñü, ôï éåñüôåñï êåéìÞëéï ôïõ
áéþíåò ×ñéóôéáíéóìïý. Ï áõôïêñÜôïñáò åîýøùóå ôï öñüíçìá ôùí óôñáôéùôþí ôïõ ìå öëïãåñÝò
ôïõ Âõæáíôßïõ ïìéëßåò êáôÜ ôùí å÷èñþí ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý êáé ôçò Ñùìáíßáò.
Ï ÇñÜêëåéïò, áöïý áíáäéïñãÜíùóå ôï óôñÜôåõìá ìå ôçí ïéêïíïìéêÞ óõìðáñÜóôáóç
ôçò åêêëçóßáò, åðé÷åßñçóå óõíå÷åßò åêóôñáôåßåò êáôÜ ôùí Ðåñóþí (622- 628). Óôç ìÜ÷ç
ôçò Íéíåõß ðÝôõ÷å íá óõíôñßøåé ôïõò ÐÝñóåò êáé íá áíáêôÞóåé üëåò ôéò âõæáíôéíÝò åðáñ÷ßåò
óôçí Åããýò ÁíáôïëÞ (627) êáèþò êáé ôï ðéï áêñéâü áðüêôçìá ôïõ ðïëÝìïõ: ôïí Ôßìéï
Óôáõñü, ðïõ ôïí Ýöåñå èñéáìâåõôéêÜ óôçí Êùí/ðïëç.

4. Ðïëëïß ðáñáëëçëßæïõí ôïí ÇñÜêëåéï ìå ôïí Ì. ÁëÝîáíäñï. Ðþò ìðïñåß íá
äéêáéïëïãçèåß áõôüò ï ðáñáëëçëéóìüò;
Ìðïñïýìå íá ðáñáëëçëßóïõìå ôïí ÇñÜêëåéï ìå ôïí Ì. ÁëÝîáíäñï äéüôé:
Êáé ïé äýï Ýêáíáí íéêçöüñåò åêóôñáôåßåò ìÝ÷ñé ôá âÜèç ôçò Ðåñóßáò, çãïýíôáí
ðñïóùðéêÜ ôïõ óôñáôïý ôïõò êáé ìå ôçí áíäñåßá ôïõò ãßíïíôáí ðáñÜäåéãìá ãéá ôïõò
óôñáôéþôåò ôïõò. Êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò ôï èÜññïò, ç áðïöáóéóôéêüôçôá êáé ç
ãåííáéüôçôá îÜöíéáóáí, áðïèÜññõíáí êáé êáôÝâáëáí ôïõò ÐÝñóåò.

5. Ôé Þôáí ôá "èÝìáôá" êáé ãéá ðïéï ëüãï äçìéïõñãÞèçêáí;
"ÈÝìáôá" Þôáí äéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò ìå äéêü ôïõò óôñáôü. Áðïôåëïýóáí Ýíá íÝï
äéïéêçôéêü óýóôçìá ðïõ êáèéÝñùóáí ïé äéÜäï÷ïé ôïõ Çñáêëåßïõ. Ôá ðñþôá "èÝìáôá"
äçìéïõñãÞèçêáí óôç Ì. Áóßá, óôç äéÜñêåéá ôïõ 7ïõ áéþíá, ðñïêåéìÝíïõ íá áíôéìåôùðéóôïýí
ïé åðéèÝóåéò ôùí ÁñÜâùí. Ðñïò ôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áé. ôï óýóôçìá ôùí "èåìÜôùí"
óôáèåñïðïéÞèçêå êé Üñ÷éóå íá åîáðëþíåôáé êáé óôéò åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò ôïõ êñÜôïõò.

6. Ôé Þôáí ï "èåìáôéêüò" óôñáôüò êáé ðþò äéïéêïýíôáí;
Ï "èåìáôéêüò" óôñáôüò ó÷åôßæåôáé ìå ôçí êáèéÝñùóç ôïõ èåóìïý ôùí "èåìÜôùí". Óôï
"èåìáôéêü" óôñáôü õðçñåôïýóáí åëåýèåñïé áãñüôåò, óôïõò ïðïßïõò ôï êñÜôïò
ðáñá÷ùñïýóå óôñáôéùôéêÜ êôÞìáôá Þ óôñáôéùôüðéá. Ìå ôá ÝóïäÜ ôïõò ïé óôñáôéþôåò: á)
óõíôçñïýóáí ôéò ïéêïãÝíåéÝò ôïõò, â) áãüñáæáí ôïí ïðëéóìü ôïõò êáé ã) êÜëõðôáí ôá
Ýîïäá ôùí åêóôñáôåéþí.
Ï èåìáôéêüò óôñáôüò áíôéêáôÝóôçóå ôïõò ðáëáéïýò ìéóèïöïñéêïýò óôñáôïýò êáé
áðïôÝëåóå Ýíá åßäïò åèíéêïý óôñáôïý ðïõ áðïäåß÷èçêå åîáéñåôéêÜ áðïôåëåóìáôéêüò ãéá
ôçí Üìõíá ôçò áõôïêñáôïñßáò.
ÅðéêåöáëÞò ôïõ "èåìáôéêïý" óôñáôïý Þôáí ï óôñáôçãüò, ï ïðïßïò áóêïýóå ôçí áíþôáôç
åîïõóßá (óôñáôéùôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ) ìÝóá óôá üñéá ôïõ "èÝìáôïò".

7. Ðïéá ãåãïíüôá óõíåôÝëåóáí óôçí ïëïêëÞñùóç ôïõ åîåëëçíéóìïý ôïõ êñÜôïõò ôïí
7ï áéþíá;
Ôá ãåãïíüôá ðïõ óõíåôÝëåóáí óôçí ïëïêëÞñùóç ôïõ åîåëëçíéóìïý ôïõ êñÜôïõò ôïí
7ï áéþíá, Þôáí: á) ç êáèéÝñùóç ôçò åëëçíéêÞò ãëþóóáò ùò åðßóçìçò óôçí ðïëéôéêÞ êáé
óôñáôéùôéêÞ äéïßêçóç êáé â) ç áíôéêáôÜóôáóç ôùí ñùìáúêþí ôßôëùí áðü åëëçíéêïýò. Ðñþôïò
ï ÇñÜêëåéïò õéïèÝôçóå ôïí ôßôëï âáóéëåýò, ìå ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðñïóèÞêç "ðéóôüò åí ×ñéóôþ".
Ç åîÝëéîç áõôÞ óçìáôïäïôåß óå óõìâïëéêü åðßðåäï ôï ïñéóôéêü ôÝëïò ôçò ÑùìáúêÞò
50 Áõôïêñáôïñßáò êáé ôçí áñ÷Þ ôçò ìåóáéùíéêÞò åëëçíéêÞò ÂõæáíôéíÞò Áõôüêñáôïñßáò. 
USZR 2CIG

ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÐÑÙÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
ÅñùôÞóåéò áíôéêåéìåíéêïý ôýðïõ 330 – 717

1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç: ÏÍÏÌÁ

á/á ÏÍÏÌÁ
Bõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ç åîùôåñéêÞ ôïõ ðïëéôéêÞ áðÝâëåðå
1
óôçí áðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÐñïóðÜèçóå íá áíáâéþóåé ôç
2
ëáôñåßá ôùí èåþí ôïõ Ïëýìðïõ.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Óôá ÷ñüíéá ôïõ ç åðÝêôáóç ôçò âõ-
æáíôéíÞò åðéññïÞò óôéò ÷þñåò ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò, äéåõ-
3
êüëõíå ôçí áíÜðôõîç êáé áýîçóå ôá êÝñäç ôïõ ìáêñéíïý
åìðïñßïõ.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Áðáãüñåõóå ôïõò Ïëõìðéáêïýò
4
Áãþíåò.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ¼ôáí ðÝèáíå (395) ôï Ñùìáúêü
5
êñÜôïò ÷ùñßóôçêå óå áíáôïëéêü êáé äõôéêü ôìÞìá.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÕðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôï
6
âáóéëéÜ ôùí Ðåñóþí ×ïóñüç Á´.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÓõãêÜëåóå ôçí ÏéêïõìåíéêÞ
7
Óýíïäï óôç Íßêáéá ôçò Âéèõíßáò.
Bõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ç åõíïúêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ áðÝíáíôé
8 óôïõò çãÝôåò ôùí Ãåñìáíþí ðñïêÜëåóå óïâáñü êßíäõíï
åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ìå äéÜôáãìÜ ôïõ áíÝóôåéëå ôç
9
ëåéôïõñãßá ôçò ÍåïðëáôùíéêÞò Áêáäçìßáò Áèçíþí.
Öéëüóïöïò áðü ôçí ÁëåîÜíäñåéá. Èáíáôþèçêå áðü öáíáôéêïýò
10
÷ñéóôéáíïýò ôïí 4ï áéþíá.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ´Åêáíå ðïëëÝò åêóôñáôåßåò êáôÜ ôùí
11
Ðåñóþí êáé åðáíÝöåñå ôïí Ôßìéï Óôáõñü óôçí Êùí/ðïëç.
12 Ïé áñ÷éôÝêôïíåò ôçò Áãßáò Óïößáò.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Åðß ôçò åðï÷Þò ôïõ ïëïêëçñþèçêå
13
ï åîåëëçíéóìüò ôçò êñáôéêÞò äéïßêçóçò.
14 ÉäñõôÞò ôïõ Ïóôñïãïôèéêïý âáóéëåßïõ.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÊáôÝëõóå ôï Âáíäáëéêü âáóßëåéï óôç
15
Â. ÁöñéêÞ (533 - 534). 51 
USZR 2CIG

á/á ÏÍÏÌÁ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò Áñ÷çãüò ôùí Ãüôèùí. Óêïôþèçêå êáôÜ ôçí åîÝãåñóç ôïõ ëáïý
16
ôïõ Âõæáíôßïõ ôçò Êùí/ðïëçò ôï 400.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ðñþôïò õéïèÝôçóå ôïí ôßôëï:
17
"âáóéëåýò, ðéóôüò åí ×ñéóôþ".
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ôï äéáñêÝóôåñï Ýñãï ôïõ: ç
18
êùäéêïðïßçóç ôïõ Ñùìáúêïý Äéêáßïõ.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ´Åêïøå êáé Ýèåóå óå êõêëïöïñßá
19
÷ñõóü íüìéóìá êáôÜ ôçí ðñùôïâõæáíôéíÞ ðåñßïäï.
20 Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Íßêçóå ôïõò ÁâÜñïõò êáé ôïõò
ÓëÜâïõò ôï 626 ðïõ åß÷áí ðïëéïñêÞóåé ôçí Êùí/ðïëç.

2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:
1. Ï Êùíóôáíôßíïò Á´ ìåôÝöåñå ôï ………………………. áðü ôá ëÜâáñá óôï íüìéóìá.
2. Ï Êùíóôáíôßíïò Á´ üôáí íßêçóå ôï ÌáîÝíôéï (312) Ýãéíå …………………….
3. Ïé êÜôï÷ïé ìåãÜëùí åêôÜóåùí ãçò óôï âõæáíôéíü êñÜôïò ëÝãïíôáí ………………………
4. ÉäéïêôÞôåò ìéêñþí åêôÜóåùí ãçò óôï âõæáíôéíü êñÜôïò, ïé ïðïßïé êáôÜ ôïõò ðñþôïõò
áéþíåò ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò ìåôáôñÜðçêáí óå åîáñôçìÝíïõò áãñüôåò ôùí
ìåãáëïãáéïêôçìüíùí. ………………………
5. Êüììá ðïõ äçìéïõñãÞèçêå óôï ÂõæÜíôéï óôá ôÝëç ôïõ 4ïõ áéþíá áðü âõæáíôéíïýò
ëüãéïõò êáé ðïëéôéêïýò ðïõ áíôÝäñáóáí óôçí ðïëéôéêÞ ôïõ Èåïäïóßïõ Á´ ó÷åôéêÜ ìå
ôïõò Ãåñìáíïýò. ……………………………………..
6. Âáóßëåéï ðïõ äçìéïõñãÞèçêå óôçí Éôáëßá áðü ôï ÈåõäÝñé÷ï ôï 493, ìå ðñùôåýïõóá
ôç ÑáâÝííá. ÊáôáêôÞèçêå áðü ôïí Éïõóôéíéáíü ìåôÜ áðü óêëçñïýò áãþíåò ðïõ
êñÜôçóáí 20 ÷ñüíéá. ……………………………
7. Ç óõëëïãÞ ôùí áõôïêñáôïñéêþí äéáôáãìÜôùí ðïõ åß÷áí åêäïèåß áðü ôïõò íüìéìïõò
áõôïêñÜôïñåò ìåôÜ ôï 312 óôï ñùìáúêü êñÜôïò. ………………….
8. ÕðïãñÜöôçêå áðü ôïí Êùí/íï Á´ êáé ôï Ëéêßíéï ôï 313. Ìå áõôü áíáãíùñßóôçêå óôïõò
÷ñéóôéáíïýò ç åëåõèåñßá ôçò ëáôñåßáò ôïõò. …………………..
9. Áßñåóç ðïõ êõñéÜñ÷çóå ôïí 5ï áéþíá óôï ñùìáúêü êñÜôïò. Ôüíéæå ôçí õðåñï÷Þ ôçò
áíèñþðéíçò öýóçò ôïõ ×ñéóôïý. ……………………………
10. Áßñåóç ðïõ åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç ôïí 5ï áéþíá. Äßäáóêå üôé ç èåßá öýóç ôïõ ×ñéóôïý
áðïññüöçóå ôçí áíèñþðéíç. ……………………………….
11. Áßñåóç ðïõ êõñéÜñ÷çóå ôïí 4ï áéþíá. Äßäáóêå üôé ï Õéüò åßíáé äçìéïýñãçìá ôïõ
Ðáôñüò, áìöéóâçôþíôáò ôç èåüôçôÜ ôïõ. ………………………..

52 12. Íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý, ðïõ ðåñéëÜìâáíå ôïõò áõôïêñáôïñéêïýò íüìïõò 
USZR 2CIG

ðñéí áðü ôïí Éïõóôéíéáíü. ………………………..
13. Íïìïèåôéêü Ýñãï ôïõ Éïõóôéíéáíïý ðïõ ðåñéëÜìâáíå ãíþìåò Ñùìáßùí íïìéêþí. ……
330 – 717
14. ÄçìïôéêÝò ïñãáíþóåéò ôïõ ëáïý ôçò Êùí/ðïëçò óôç äéÜñêåéá ôïõ 5ïõ êáé 6ïõ áéþíá,
ðïõ Ýìïéáæáí ìå áèëçôéêÜ óùìáôåßá, áëëÜ åß÷áí êáé ðïëéôéêÞ éó÷ý. …………………
15. ÌåãÜëç åîÝãåñóç ôùí äÞìùí ôïõ Éððïäñüìïõ ÐñÜóéíùí êáé ÂÝíåôùí ôï 532, åðß
Éïõóôéíéáíïý. ……………………………………
16. ÄéïéêçôéêÝò ðåñéöÝñåéåò ôçò áõôïêñáôïñßáò ìå äéêü ôïõò óôñáôü, ðïõ
ðñùôïäçìéïõñãÞèçêáí óôç Ì. Áóßá ôïí 7ï áéþíá êáé óôá ôÝëç ôïõ ï èåóìüò ôïõò
ãåíéêåýåôáé êáé óôéò åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò ôïõ êñÜôïõò. ………………..

3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:

1. Ï Êùíóôáíôßíïò Á´ áðü ôï ÂõæÜíôéï åýêïëá ìðïñïýóå íá áðïêñïýóåé ôïõò
………………… ( Äïýíáâç) êáé ôïõò …………………. ( ÅõöñÜôç).
2. Ç Êùíóôáíôéíïýðïëç Þ ……………………….. âáèìéáßá áðÝêôçóå ÷áñáêôçñéóôéêÜ
÷ñéóôéáíéêÞò ðüëçò, áöïý ïéêïäïìÞèçêáí åêåß ðïëëÝò åêêëçóßåò.
3. Ï Êùíóôáíôßíïò ìåôÝöåñå ôï ………………………. áðü ôçí óôñáôéùôéêÞ óçìáßá óôá
íïìßóìáôÜ ôïõ.
4. Ôï ………………………………… ðïõ âáóßóôçêå óå óõìöùíßá ôïõ Êùíóôáíôßíïõ êáé ôïõ
Ëéêßíéïõ (313) áíáãíþñéóå óôïõò ÷ñéóôéáíïýò åëåõèåñßá Üóêçóçò ôçò ëáôñåßáò ôïõò.
5. ÊáôÜ ôïí 4ï êáé 5ï áéþíá ôï êñÜôïò áêïëïõèïýóå …………………………………..
ðñïóðáèþíôáò íá êáèïñßóåé ôéò ïéêïíïìéêÝò åîåëßîåéò.
6. Ï …………………………………….., óôïí ïðïßïí ðåñéëÞöèçêáí üëá ôá áõôïêñáôïñéêÜ
äéáôÜãìáôá ðïõ åß÷áí åêäïèåß ìåôÜ ôï 312, äçìïóéåýôçêå ôï 438.
7. Ï ×ñéóôéáíéóìüò êáé ðáëéüôåñá áëëÜ êõñßùò áðü ôçí åðï÷Þ ôçò áíáãíþñéóÞò ôïõ
Þñèå áíôéìÝôùðïò ìå ðïéêßëåò ……………………..
8. Ï ………………………………, ðïõ ôüíéæå ôçí õðåñï÷Þ ôçò áíèñþðéíçò öýóçò ôïõ
×ñéóôïý, êáôáäéêÜóôçêå áðü ôçí ô ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôçò ÅöÝóïõ (431).
9. Ïé ……………………. åêäüèçêáí ìåôÜ ôï 534 êáé ãñÜöôçêáí ïé ðåñéóóüôåñåò óôá
åëëçíéêÜ, ãéáôß ïé õðÞêïïé ôïõ áíáôïëéêïý ôìÞìáôïò êõñßùò äåí êáôáíïïýóáí ôá
ëáôéíéêÜ.
10. Ç ……………………….. åßíáé ôï ëáìðñüôåñï êôßóìá ôçò ÂõæáíôéíÞò ôÝ÷íçò. Åêðñïóùðåß
ôï íÝï ñõèìü ………………………………….
11. ÅðåéäÞ ïé ÐÝñóåò åß÷áí áñðÜîåé ô………………………………., ïé åêóôñáôåßåò ôïõ
Çñáêëåßïõ ðñïóÝëáâáí Ýíôïíï èñçóêåõôéêü ÷áñáêôÞñá.
12. Óôï èåìáôéêü óôñáôü õðçñåôïýóáí åëåýèåñïé áãñüôåò, óôïõò ïðïßïõò ôï êñÜôïò
ðáñá÷ùñïýóå …………………………………….. Þ …………………………..
53 
USZR 2CIG

13. Ï èåìáôéêüò óôñáôüò áíôéêáôÝóôçóå ôïõò ðáëáéïýò ìéóèïöïñéêïýò óôñáôïýò êáé
Ïé ðñþôïé áðïôÝëåóå Ýíá åßäïò……………… ……………...
áéþíåò 14. Ôçí áíþôáôç åîïõóßá ìÝóá óôá üñéá ôïõ “èÝìáôïò” ôçí áóêïýóå ……………
ôïõ Âõæáíôßïõ
15. Ìéá óçìáíôéêÞ áëëáãÞ ôçò åðï÷Þò ôïõ Çñáêëåßïõ Þôáí ç ïëïêëÞñùóç
ô……………………………….. ôçò êñáôéêÞò äéïßêçóçò.

4. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí ôéò èåùñåßôå
óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò.
á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
Ï Êùí/íïò Á´ Ýêïøå êáé Ýèåóå óå êõêëïöïñßá Ýíá ðïëý óôáèåñü
1
÷ñõóü íüìéóìá.
2 Ôï Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï éäñýèçêå áðü ôïí Ïäüáêñï.
3 Ç Êùí/ðïëç ëÝãåôáé êáé ÍÝá Ñþìç.
4 Ï Éïõóôéíéáíüò ßäñõóå ôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Êùí/ðïëçò.
5 Ôï ÄéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí íïìéìïðïßçóå ôï ×ñéóôéáíéóìü.
Ï Êùí/íïò Á´ êáèéÝñùóå óôç äéïßêçóç ôç äéÜêñéóç ôçò ðïëéôéêÞò
6
áðü ôç óôñáôéùôéêÞ åîïõóßá.
Ï Èåïäüóéïò Á´ áíÝèåóå óå ìéá åðéôñïðÞ ôçí Ýêäïóç ôïõ
7
Èåïäïóéáíïý Êþäéêá.
Ç ðïëéôéêÞ ôïõ Èåïäïóßïõ ´ ó÷åôéêÜ ìå ôïõò Ãåñìáíïýò
8
äçìéïýñãçóå ôïí êßíäõíï åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò.
Ï Áñåéáíéóìüò äßäáóêå üôé ï Õéüò åßíáé äçìéïýñãçìá ôïõ Ðáôñüò,
9
áìöéóâçôþíôáò ôç èåüôçôÜ ôïõ.
Ï Íåóôïñéáíéóìüò äßäáóêå üôé ç èåßá öýóç ôïõ ×ñéóôïý
10
áðïññüöçóå ôçí áíèñþðéíç.
Ï ÇñÜêëåéïò õðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôï ×ïóñüç Á´
11
(âáóéëéÜ ôùí Ðåñóþí).
Ôï ðïëéôéêü ðñüãñáììá ôïõ Çñáêëåßïõ Þôáí: Ýíá êñÜôïò, ìßá
12
åêêëçóßá, ìßá íïìïèåóßá.
Ôï ÉïõóôéíéÜíåéï Äßêáéï áðïôåëïýóå ôç âÜóç ôïõ Äéêáßïõ ôçò
13
Íåüôåñçò Åõñþðçò.
Ôï Âáíäáëéêü âáóßëåéï óôç Â. ÁöñéêÞ êáôáëýèçêå áðü ôïí
14
ÇñÜêëåéï.
Ç åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ Éïõóôéíéáíïý áðÝâëåðå óôçí
15
áðïêáôÜóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò ÏéêïõìÝíçò.
Ç åëëçíéêÞ ãëþóóá êáèéåñþíåôáé ùò åðßóçìç ãëþóóá óôçí
16
ðïëéôéêÞ êáé óôñáôéùôéêÞ äéïßêçóç óôçí åðï÷Þ ôïõ Çñáêëåßïõ.
17 Ï Êùí/íïò Á´ õéïèÝôçóå ôïí ôßôëï "âáóéëåýò, ðéóôüò åí ×ñéóôþ":
54 
USZR 2CIG

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
Ïé ´Áâáñïé êáé ïé ÓëÜâïé ðïëéüñêçóáí ôï 626 ôçí Êùí/ðïëç êáé
18 330 – 717
õðÝóôçóáí ôáðåéíùôéêÞ Þôôá.
Ï Éïõóôéíéáíüò ìå áõóôçñïýò íüìïõò ðñïóðÜèçóå íá
19
ðåñéïñßóåé ôç äýíáìç ôùí ìåãáëïãáéïêôçìüíùí.
Ï ÉïõóôéíéÜíåéïò Êþäéêáò ðåñéëÜìâáíå ôïõò íÝïõò íüìïõò ðïõ
20
åêäüèçêáí ìåôÜ ôï 534 óôá åëëçíéêÜ.

5. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá

×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ
×ùñéóìüò ñùìáúêïý êñÜôïõò óå
1 11/5/330 á)
áíáôïëéêü êáé äõôéêü.
2 313 â) ÅîïõäåôÝñùóç Ãüôèùí áðü Êùí/ðïëç
3 395 ã) Åãêáßíéá Êùí/ðïëçò
4 400 ä) ÓôÜóç ôïõ Íßêá
5 425 å) ÄéÜôáãìá ÌåäéïëÜíùí
ÅðáíáöïñÜ Ôßìéïõ Óôáõñïý óôç
6 532 æ)
Êùí/ðïëç
7 532-537 ç) ºäñõóç Ðáíåðéóôçìßïõ Êùí/ðïëçò
¹ôôá ÁâÜñùí êáé ÓëÜâùí óôçí
8 562 è)
ðïëéïñêßá ôçò Êùí/ðïëçò
9 626 é) Êôßóéìï Áãßáò Óïößáò
ÕðïãñáöÞ óõíèÞêçò Éïõóôéíéáíïý êáé
10 627 ê)
×ïóñüç Á´

6. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç):
1. Áíáãíþñéóå ôï äéêáßùìá Üóêçóçò ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò ëáôñåßáò:
á) Êùí/íïò Á´, â) Èåïäüóéïò ´, ã) Éïõóôéíéáíüò

2. Ôï äéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí õðïãñÜöôçêå ìåôáîý:
á) ÌáîÝíôéïõ êáé Ëéêßíéïõ, â) Êùí/íïõ êáé Ëéêßíéïõ, ã) Êùí/íïõ êáé ÌáîÝíôéïõ

3. Ç Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò êáôáäßêáóå:
á) ôïí Áñåéáíéóìü, â) ôï Íåóôïñéáíéóìü, ã) ôï Ìïíïöõóéôéóìü

4. Ç åðÝêôáóç ôçò ÂõæáíôéíÞò åðéññïÞò óôéò ÷þñåò ôçò ÅñõèñÜò èÜëáóóáò ( Áéèéïðßáò
55 
USZR 2CIG

êáé ÕåìÝíçò) äéåõêüëõíå ôçí áíÜðôõîç êáé áýîçóå ôá êÝñäç ôïõ ìáêñéíïý åìðïñßïõ,
Ïé ðñþôïé óôá ÷ñüíéá ôïõ:
áéþíåò á) Éïõóôéíéáíïý, â) Èåïäïóßïõ Á´, ã) Éïõóôßíïõ Á´
ôïõ Âõæáíôßïõ
5. ¸äùóå óôïõò çãÝôåò ôùí Ãåñìáíþí áíþôåñåò èÝóåéò óôï óôñáôü êáé ôçí äéïßêçóç
ôïõ êñÜôïõò êáé Ýôóé äçìéïõñãÞèçêå êßíäõíïò åêãåñìáíéóìïý ôïõ êñÜôïõò:
á) Èåïäüóéïò Á´, â) Èåïäüóéïò ´, ã) Éïõëéáíüò

6. ºäñõóå ôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Êùí/ðïëçò:
á) Êùí/íïò Á´, â) Èåïäüóéïò ´, ã) Éïõóôéíéáíüò

7. ºäñõóå ôï Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï (493):
á) ï Ïäüáêñïò, â) ï ÈåõäÝñé÷ïò, ã) ï ÃáúíÜò

8. ÐñïóðÜèçóå íá áíáâéþóåé ôçí ëáôñåßá ôùí èåþí ôïõ Ïëýìðïõ:
á) Èåïäüóéïò Á´, â) Èåïäüóéïò ´, ã) Éïõëéáíüò

9. Áðáãüñåõóå ôïõò Ïëõìðéáêïýò áãþíåò êáé ôá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá:
á) Éïõëéáíüò, â) Èåïäüóéïò Á´, ã) Èåïäüóéïò ´

10. ÁíÝóôåéëå ôçí ëåéôïõñãßá ôçò ÍåïðëáôùíéêÞò Áêáäçìßáò Áèçíþí:
á) Éïõóôéíéáíüò, â) Éïõëéáíüò, ã) Èåïäüóéïò Á´

11. ÐñïóðÜèçóå ìå áõóôçñïýò íüìïõò íá ðåñéïñßóåé ôçí äýíáìç ôùí ìåãÜëùí
ãáéïêôçìüíùí ôùí åðáñ÷éþí êáé íá ðñïóôáôåýóåé ôïõò åëåýèåñïõò áãñüôåò:
á) Êùí/íïò Á´, â) ÇñÜêëåéïò, ã) Éïõóôéíéáíüò

12. ÕðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôï ×ïóñüç Á´:
á) Êùí/íïò Á´, â) Éïõóôéíéáíüò, ã) ÇñÜêëåéïò

13. ÊáôÝêôçóå ôï Ïóôñïãïôèéêü âáóßëåéï:
á) ÇñÜêëåéïò, â) Èåïäüóéïò ´, ã) Éïõóôéíéáíüò

14. ¸öåñå óôçí Êùí/ðïëç ôïí Ôßìéï Óôáõñü ìåôÜ áðü óêëçñïýò ðïëÝìïõò ìå ôïõò
ÐÝñóåò:
á) Êùí/íïò Á´, â) ÇñÜêëåéïò, ã) Éïõóôéíéáíüò

15. Ðñþôïò õéïèÝôçóå ôïí ôßôëï “âáóéëåýò” ìå ôçí ÷ñéóôéáíéêÞ ðñïóèÞêç “ðéóôüò åí
×ñéóôþ”.:
á) Êùí/íïò Á´, â) Éïõóôéíéáíüò, ã) ÇñÜêëåéïò

16. Ôï ðïëéôéêü ôïõ ðñüãñáììá Þôáí: Ýíá êñÜôïò, ìßá Åêêëçóßá, ìßá íïìïèåóßá.
á) Êùí/íïò Á´, â) Éïõóôéíéáíüò Á´, ã) ÇñÜêëåéïò

56 
USZR 2CIG

7. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò öñÜóåéò ôçò óôÞëçò Á ìå ôá ïíüìáôá ôçò óôÞëçò Â.

Á  ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ 330 – 717
1 ÄéÜôáãìá ÌåäéïëÜíùí Á Íßêáéá Âéèõíßáò
ºäñõóç Ðáíåðéóôçìßïõ
2 Â ¸öåóïò
Êùí/ðïëçò
3 Á´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò (325) Ã Éïõóôéíéáíüò - èåïäþñá
4 ô ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò (431) Ä Êùí/íïò - Ëéêßíéïò
5 ÓôÜóç ôïõ Íßêá Å ÇñÜêëåéïò
6 ÁíèÝìéïò - Éóßäùñïò Æ Èåïäüóéïò ´
7 áíÜêôçóç Ôßìéïõ Óôáõñïý Ç Áãßá Óïößá
8 “èÝìáôá” È Éïõóôéíéáíüò
9 ÐáíäÝêôçò É ÇñÜêëåéïò
10 âáóéëåýò, ðéóôüò åí ×ñéóôþ Ê ÄéÜäï÷ïé Çñáêëåßïõ

57 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÐÑÙÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ïé ðñþôïé
áéþíåò 1ç Üóêçóç
ôïõ Âõæáíôßïõ 1) Éïõóôéíéáíüò, 2) Éïõëéáíüò, 3) Éïõóôßíïõ Á´, 4) Èåïäüóéïò Á´,
5) Èåïäüóéïò Á´, 6) Éïõóôéíéáíüò, 7) Êùíóôáíôßíïò Á´, 8) Èåïäüóéïò Á´,
9) Éïõóôéíéáíüò, 10) Õðáôßá, 11) ÇñÜêëåéïò, 12) ÁíèÝìéïò êáé
Éóßäùñïò,
13) ÇñÜêëåéïò, 14) ÈåõäÝñé÷ïò, 15) Éïõóôéíéáíüò, 16) ÃáúíÜò,
17) ÇñÜêëåéïò, 18) Éïõóôéíéáíüò, 19) Êùíóôáíôßíïò Á´, 20) ÇñÜêëåéïò,

2ç Üóêçóç
1) ×ñéóôüãñáììá, 2) ìïíïêñÜôïñáò,
3) ìåãÜëïé ãáéïêôÞìïíåò Þ "äõíáôïß", 4) ðÜñïéêïé,
5) ðáôñéùôéêü Þ áíôéãåñìáíéêü, 6) Ïóôñïãïôèéêü,
7) Èåïäïóéáíüò Êþäéêáò, 8) ÄéÜôáãìá ôùí ÌåäéïëÜíùí,
9) Íåóôïñéáíéóìüò, 10) Ìïíïöõóéôéóìüò,
11) Áñåéáíéóìüò, 12) ÉïõóôéíéÜíåéïò Êþäéêáò,
13) ÐáíäÝêôçò, 14) äÞìïé,
15) ÓôÜóç ôïõ Íßêá, 16) "èÝìáôá"

3ç Üóêçóç
1) Ãüôèïõò - ÐÝñóåò, 2) ÍÝá Ñþìç, 3) ×ñéóôüãñáììá,
4) ÄéÜôáãìá ÌåäéïëÜíùí, 5) ðáñåìâáôéêÞ ðïëéôéêÞ, 6) Èåïäïóéáíüò Êþäéêáò,
7) áéñÝóåéò, 8) Íåóôïñéáíéóìüò, 9) ÍåáñÝò,
10) Áãßá Óïößá, 11) ôïí Ôßìéï Óôáõñü, 12) óôñáôéùôéêÜ êôÞìáôá/
óôñáôéùôüðéá,
13) åèíéêïý óôñáôïý, 14) ï óôñáôçãüò, 15) ôïõ åîåëëçíéóìïý.

4ç Üóêçóç
1Ó 2Ë 3Ó 4Ë 5Ó 6Ó 7Ë 8Ë 9Ó 10Ë 11Ë 12Ë 13Ó 14Ë 15Ó 16Ó 17Ë 18Ó 19Ó 20Ë

5ç Üóêçóç
1-ã 2-å 3-á 4-â 5-ç 6-ä 7-é 8-ê 9-è 10-æ

6ç Üóêçóç

1-á 2-â 3-á 4-ã 5-á 6-â 7-â 8-ã 9-â 10-á 11-ã 12-â 13-ã 14-â 15-ã 16-â
7ç Üóêçóç

1-Ä 2-Æ 3-Á 4-Â 5-Ã 6-Ç 7-Å 8-Ê 9-È 10-É

58 
USZR 2CIG

ÊÅÖÁËÁÉÏ 2ï
ËÁÏÉ ÓÔÏÍ ÐÅÑÉÃÕÑÏ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÍÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ

É. Ï ÂÁËÊÁÍÉÊÏÓ ÊÏÓÌÏÓ ÊÁÔÁ ÔÏÍ ÌÅÓÁÉÙÍÁ

ÉÉ. Ï ÊÏÓÌÏÓ ÔÏÕ ÉÓËÁÌ ÊÁÔÁ ÔÇÍ ÐÅÑÉÏÄÏ
ÔÏÕ ÌÅÓÁÉÙÍÁ 
USZR 2CIG

ËÁÏÉ ÓÔÏÍ ÐÅÑÉÃÕÑÏ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÍÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ
Ëáïß ãýñù
áðü ôï 4ïò - 5ïò
ÂõæÜíôéï áéþíáò

Ãåñìáíéêïß ëáïß (Ãüôèïé)
åãêáèßóôáíôáé óôá ÂáëêÜíéá
ó÷Ýóåéò ìå Âõæáíôéíïýò ìéêñÞò äéÜñêåéáò

7ïò - 8ïò
áéþíáò

ÓëÜâïé, Âïýëãáñïé
ìüíéìç åãêáôÜóôáóç óôá ÂáëêÜíéá

ÓëÜâïé Âïýëãáñïé
 ßäñõóáí êñÜôïò ìåôáîý Äïýíáâç
óêëáâçíßåò êáé Áßìïõ (7ïò áé.)
óôçí  áíáãíùñßóôçêáí áðü ôï ÂõæÜíôéï
çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá (áñ÷Ýò 8ïõ Ýùò áñ÷Ýò 9ïõ áé.)
 óõãêñïýóôçêáí óôñáôéùôéêÜ ìå ôï
ÂõæÜíôéï
 ó÷åôßóôçêáí åìðïñéêÜ ìå ôï
ÂõæÜíôéï
 áóðÜóôçêáí ôï ×ñéóôéáíéóìü

7ïò - 8ïò áéþíáò
´Áñáâåò

 êáôÝêôçóáí âõæáíô. åðáñ÷ßåò ÌÝóçò ÁíáôïëÞò êáé Â. ÁöñéêÞò
 äéåêäßêçóáí áðü ôï ÂõæÜíôéï ôçí êõñéáñ÷ßá ôçò Ìåóïãåßïõ
 áíÝðôõîáí óçìáíôéêü ðïëéôéóìü
 äéÝðñåøáí óôï åìðüñéï
 óõãêñïýóôçêáí óôá ðåäßá ôùí ìá÷þí ìå ôï ÂõæÜíôéï
 áíÝðôõîáí åìðïñéêÝò êáé ðïëéôéóôéêÝò ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï

60 
USZR 2CIG

É. Ï ÂÁËÊÁÍÉÊÏÓ ÊÏÓÌÏÓ ÊÁÔÁ ÔÏÍ ÌÅÓÁÉÙÍÁ

1. Ïé ÓëÜâïé êáé ïé ó÷Ýóåéò ôïõò ìå ôï ÂõæÜíôéï

Ðåñßëçøç
Áðü ôïí 6ï áé. ôï âõæáíôéíü êñÜôïò Þñèå áíôéìÝôùðï ìå éó÷õñïýò ãåéôïíéêïýò ëáïýò:
ôïõò ÓëÜâïõò êáé ôïõò ÁâÜñïõò.
Ïé ´Áâáñïé Þôáí Ýíáò áóéáôéêüò ðïëåìéêüò ëáüò, ðïõ åãêáôáóôÜèçêáí ôïí 6ï áé. óôçí
êåíôñéêÞ Åõñþðç êáé áðü åêåß ìáæß ìå ôïõò ÓëÜâïõò äéåíåñãïýóáí óõ÷íÝò åðéèÝóåéò óôá
âáëêáíéêÜ åäÜöç ôïõ Âõæáíôßïõ.
Ïé ÓëÜâïé Þôáí íïìÜäåò (Éíäïåõñùðáßïé), ðïõ ôïí 6ï áé. åãêáôáóôÜèçêáí âüñåéá ôïõ
Äïýíáâç êáé Ýêáíáí óõ÷íÝò åðéèÝóåéò åíáíôßïí ôïõ Âõæáíôßïõ, óõ÷íÜ ðáñáóõñìÝíïé áðü
ôïõò ÁâÜñïõò.
Ôïí 7ï áé. äçìéïýñãçóáí óêëáâçíßåò, áíÜìåóá óôïí åëëçíéêü ðëçèõóìü ôçò
çðåéñùôéêÞò ÅëëÜäáò. Áñ÷éêÜ ïé êÜôïéêïé ôùí óêëáâçíéþí óõìðåñéöÝñïíôáí å÷èñéêÜ,
äçìéïõñãþíôáò ðïëëÜ ðñïâëÞìáôá óôïõò êáôïßêïõò êáé óôçí âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç.
Áñãüôåñá üìùò áíÝðôõîáí ó÷Ýóåéò ìáæß ôïõò, åîåëëçíßóôçêáí, åê÷ñéóôéáíßóôçêáí êáé
áöïìïéþèçêáí êïéíùíéêÜ êáé åèíïëïãéêÜ áðü ôï ÂõæÜíôéï.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
 ÁÂÁÑÏÉ: o ëáüò ïõííéêÞò êáôáãùãÞò
oßäñõóáí ðáíßó÷õñç áõôïêñáôïñßá óôçí ÊåíôñéêÞ Åõñþðç (6ïò áé.)
oåðéèÝóåéò ìáæß ìå ÓëÜâïõò óôá âáëêáíéêÜ åäÜöç âõæ. Áõôïêñáô.
 ÁÂÁÑÏÉ êáé ÓËÁÂÏÉ: ðïëéïñêßåò Èåóóáëïíßêçò o áíáðïôåëåóìáôéêÝò

 ÓËÁÂÏÉ: oíïìÜäåò ìå éäéüôõðç ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç (éíäïåõñùðáßïé)
oåãêáèßóôáíôáé âüñåéá ôïõ Äïýíáâç
oåðéôßèåíôáé åíáíôßïí ôïõ Âõæáíôßïõ
áñ÷Ýò 7ïõ áé.:o óêëáâçíßåò (áõôüíïìåò ðïëéôéêÜ íçóßäåò óëáâéêïý ðëçèõóìïý
áíÜìåóá óôïõò ´Åëëçíåò ôçò çðåéñùô. ÅëëÜäáò)

 ïé ðëçèõóìïß ôùí óêëáâçíéþí:
áñ÷éêÜ: o åðéèÝóåéò êáé ëåçëáóßåò
oðñïâëÞìáôá åðéêïéíùíßáò Êùí/ðïëçò ìå Èåó/íßêç êáé åõñùð. åðáñ÷ßåò
áñãüôåñá: oáíÜðôõîç ïéêïíïìéêþí êáé åìðïñéêþí ó÷Ýóåùí ìå ´Åëëçíåò
oåðéññïÞ áðü åëëçíéêü ðïëéôéóìü
 9ος - 10ος αι.: âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç o ñåáëéóôéêÞ ðïëéôéêÞ ðñïò ÓëÜâïõò
ÁðïôÝëåóìá:o ïìáëÞ Ýíôáîç ÓëÜâùí êåíôñ. êáé íüôéùí ðåñéï÷þí Âáëêáíßùí óôï
ÂõæÜíôéï
61 
USZR 2CIG

 Εξελληνισμός Σλάβων σε 3 στάδια:
Ëáïß ãýñù 1. õðïôÜ÷èçêáí óôñáôéùôéêÜ óôï ÂõæÜíôéï
áðü ôï 2. åê÷ñéóôéáíßóôçêáí
ÂõæÜíôéï 3. áöïìïéþèçêáí êïéíùíéêÜ êáé åèíïëïãéêÜ

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
óêëáâçíßåò (óåë. 23)
Áõôüíïìåò ðïëéôéêÜ êïéíüôçôåò ÓëÜâùí áíÜìåóá óå ´Åëëçíåò ðïõ ïñãáíþèçêáí óôï
ãåùãñáöéêü ÷þñï ôçò çðåéñùôéêÞò ÅëëÜäáò êáôÜ ôïí 7ï êáé 8ï áé. êáé áöïìïéþèçêáí
áðü ôï ÂõæÜíôéï êáôÜ ôïõò åðüìåíïõò áéþíåò.

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
"Ïé ÓëÜâïé õðïôÜ÷èçêáí óôñáôéùôéêÜ" (óåë. 23)
Áõôü Ýãéíå ìå ôïõò åîÞò ôñüðïõò:
1) ìå åêóôñáôåßåò,
2) ìå åðïéêéóìïýò: (áíáãêáóôéêÝò ìåôáöïñÝò ðëçèõóìþí ìå áðüöáóç ôçò êåíôñéêÞò
åîïõóßáò)
3) ìå ôçí ßäñõóç "èåìÜôùí" óôéò ðåñéï÷Ýò ôïõò
4) ìå ôçí Ýíôáîç ôùí ÓëÜâùí óôïõò óôñáôéùôéêïýò êáôáëüãïõò ôùí èåìÜôùí.
"Ïé ÓëÜâïé åê÷ñéóôéáíßóôçêáí" (óåë. 23)
Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôïõò óõíïäåõüôáí êáé ìå:
1) ôçí ßäñõóç íÝùí åðéóêïðþí
2) ôçí ÝíôáîÞ ôïõò óôçí åêêëçóéáóôéêÞ äéïßêçóç ôïõ Âõæáíôéíïý ÊñÜôïõò
"Ïé ÓëÜâïé áöïìïéþèçêáí" (óåë. 23)
Áõôü Ýãéíå áðü ôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áé., ïðüôå ïñãáíþèçêå ôï "èÝìá" ôçò ÅëëÜäïò, ùò ôá
ôÝëç ôïõ 9ïõ áé. óôá ÷ñüíéá ôïõ áõôïêñÜôïñá Âáóéëåßïõ Á´ (876 -886).

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ

×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
6ïò áé. ÅãêáôÜóôáóç ÓëÜâùí óôá âüñåéá ôïõ Äïýíáâç
ôÝëç 6ïõ áé. ºäñõóç áõôïêñáôïñßáò ÁâÜñùí óôçí êåíôñéêÞ Åõñþðç
ôÝëç 6ïõ - áñ÷Ýò 7ïõ Ïé ÓëÜâïé õðü ôçí åðéññïÞ ôùí ÁâÜñùí
Äçìéïõñãßá óêëáâçíéþí óôçí çðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá ÅðéèÝóåéò -
áñ÷Ýò 7ïõ áé.
ðñïâëÞìáôá ðñïò Âõæáíôéíïýò
7ïò áé. ÅîÜíôëçóç ÁâÜñùí - áðüóõñóç óôçí ÊåíôñéêÞ Åõñþðç
ÁíÜðôõîç ó÷Ýóåùí (ïéêïíïìéêþí - êïéíùíéêþí) ìåôáîý ÓëÜâùí
ôÝëç 7ïõ - ôÝëç 9ïõ
êáé ÅëëÞíùí
Åîåëëçíéóìüò - åê÷ñéóôéáíéóìüò ÓëÜâùí.
9ïò -10ïò
62 Áöïìïßùóç (êïéíùíéêÞ êáé åèíïëïãéêÞ) áðü Åëëçíéóìü 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ï éóôïñéêüò Ðñïêüðéïò ðïõ ãíþñéæå êáëÜ ôç óõìðåñéöïñÜ ôùí äÞìùí ôïõ Ëáïß ãýñù
Éððïäñüìïõ êáôÜ ôç óôÜóç ôïõ Íßêá, ÷ñçóéìïðïéåß ôïí üñï äçìïêñáôßá ìå ôç áðü ôï
óçìáóßá "êõñéáñ÷ßá ôùí äÞìùí, Ýëëåéøç êåíôñéêÞò åîïõóßáò, áíáñ÷ßá". Ôé óÞìáéíå ï ÂõæÜíôéï
üñïò äçìïêñáôßá óôçí Áñ÷áßá ÁèÞíá êáé ôé óçìáßíåé óÞìåñá;
Ôï ðáñÜèåìá ôïõ éóôïñéêïý Ðñïêüðéïõ åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ "ÕðÝñ ôùí
ðïëÝìùí", êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôçí "éäéüôõðç ðïëéôéêÞ
ïñãÜíùóç" ôùí ÓëÜâùí.
Óôï êåßìåíï áõôü ï Ðñïêüðéïò ìéëÜ áðáîéùôéêÜ ãéá ôçí ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç ôùí ÓëÜâùí,
ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé ùò "äçìïêñáôßá", ìéá Ýííïéá éóïäýíáìç ìå ôçí áíáñ÷ßá ãéá ôïõò
Âõæáíôéíïýò.
Ï üñïò äçìïêñáôßá Üëëáîå óçìáóßá óôï ðÝñáóìá ôùí áéþíùí.
Óôçí áñ÷áßá ÁèÞíá, üðïõ ðñùôïêáèéåñþèçêå ôï ðïëßôåõìá ôçò äçìïêñáôßáò, ï üñïò
óÞìáéíå ôçí ðïëéôéêÞ êõñéáñ÷ßá ôïõ äÞìïõ, äçëáäÞ ôïõ ëáïý. Ïé åëåýèåñïé ðïëßôåò (Üíäñåò
ðïõ Ý÷ïõí óõìðëçñþóåé ôï 21ï Ýôïò ôçò çëéêßáò ôïõò) åß÷áí ôï äéêáßùìá áëëÜ êáé ôçí
õðï÷ñÝùóç íá åêëÝãïõí êáé íá åêëÝãïíôáé êáé íá áðïöáóßæïõí Üìåóá óôéò óõíåëåýóåéò
(åêêëçóßá ôïõ äÞìïõ) ãéá ôá óïâáñÜ ðñïâëÞìáôá ôçò ðüëçò - êñÜôïõò.
Óôï ÂõæÜíôéï ï üñïò äçìïêñáôßá óçìáßíåé Ýëëåéøç êåíôñéêÞò åîïõóßáò, êõñéáñ÷ßá ôùí
äÞìùí, áíáñ÷ßá.
ÓÞìåñá ï üñïò óçìáßíåé "Ýììåóç Þ áíôéðñïóùðåõôéêÞ (êïéíïâïõëåõôéêÞ) äçìïêñáôßá"
äçëáäÞ ï êÜèå åíÞëéêïò ðïëßôçò (Üíäñáò Þ ãõíáßêá) åêëÝãåé ôïõò âïõëåõôÝò ïé ïðïßïé ôïí
áíôéðñïóùðåýïõí óôï Êïéíïâïýëéï Þ åêëÝãåôáé ï ßäéïò ãéá íá åêðñïóùðÞóåé ôïõò
øçöïöüñïõò ôïõ.

2. Óôñáôçãéêüí óçìáßíåé "åã÷åéñßäéï ìå ïäçãßåò ãéá óôñáôéùôéêïýò". Ðïéåò áðü ôéò
ðëçñïöïñßåò ôïõ Óôñáôçãéêïý ôïõ Ìáõñéêßïõ (ðñþôï ðáñÜèåìá) ðéóôåýåéò üôé Þôáí
÷ñÞóéìåò ãéá ôç óôñáôéùôéêÞ áíôéìåôþðéóç ôùí ÓëÜâùí;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï "Óôñáôçãéêüí" (:åã÷åéñßäéï ìå ïäçãßåò ãéá
óôñáôéùôéêïýò) ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìáõñßêéïõ (582 - 602) êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ
áöÞãçóç, êáèþò áíôëïýìå áð' áõôü ðñüóèåôåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò óõíÞèåéåò ôùí
ÓëÜâùí, ìå ôïõò ïðïßïõò Þñèáí áíôéìÝôùðïé ïé Âõæáíôéíïß.
ÐåñéãñÜöåé ôá ðïëåìéêÜ ôå÷íÜóìáôá ôùí ÓëÜâùí ìå áîéïðïßçóç ôùí ðïôáìþí, ðÝñá
áðü ôï Äïýíáâç, üðïõ åß÷áí êôßóåé ôá ÷ùñéÜ ôïõò.
Áð' ôéò ðëçñïöïñßåò ðïõ äßíïíôáé, ÷ñÞóéìåò ãéá ôç óôñáôéùôéêÞ áíôéìåôþðéóç ôùí
ÓëÜâùí Þôáí ïé åîÞò: üôé ïé ÓëÜâïé óõíÞèéæáí íá óôÞíïõí åíÝäñåò óå ôüðïõò äáóþäåéò,
óôåíïýò êáé áðüêñçìíïõò êáé Ýêáíáí îáöíéêÝò åðéèÝóåéò íý÷ôá êáé ìÝñá. Åðßóçò üôé Þôáí
åìðåéñüôáôïé óôéò äéáâÜóåéò ôùí ðïôáìþí, êáèþò êáôáäýïíôáí óôïí ðõèìÝíá ôïõò êáé
Ýìåíáí åêåß ðïëëÝò þñåò, áíáðíÝïíôáò ìå ìáêñéÜ êáëÜìéá, ÷ùñßò íá ãßíïíôáé áíôéëçðôïß.
ÁõôÜ Ýðñåðå íá ôá Ý÷ïõí õðüøç ôïõò ïé óôñáôéþôåò êáé ïé óôñáôéùôéêïß ôïõ Âõæáíôßïõ,
ðñïêåéìÝíïõ íá ôïõò áíôéìåôùðßóïõí áðïôåëåóìáôéêÜ.

63 
USZR 2CIG

ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Ëáïß ãýñù
áðü ôï
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç äñÜóç ôùí ÁâÜñùí ôïí 6ï áé. ;
ÂõæÜíôéï
Ïé ´Áâáñïé, ëáüò ïõííéêÞò êáôáãùãÞò, åß÷áí éäñýóåé ðñïò ôá ôÝëç ôïõ 6ïõ áé. ìéá
ðáíßó÷õñç áõôïêñáôïñßá óôçí ÊåíôñéêÞ Åõñþðç êáé åíåñãïýóáí óõ÷íÜ åðéèÝóåéò óôá
âáëêáíéêÜ åäÜöç ôïõ Âõæáíôßïõ, ðáñáóýñïíôáò ìáæß ôïõò êáé ôïõò ÓëÜâïõò. Ïé äýï
åðéäñïìåßò ðïëéüñêçóáí áñêåôÝò öïñÝò, áëëÜ ÷ùñßò áðïôÝëåóìá ôç Èåóóáëïíßêç.

2. Ôé Þôáí ïé "óêëáâçíßåò" êáé ðïéá ç ó÷Ýóç ôïõò ìå ôï ÂõæÜíôéï;
Ïé "óêëáâçíßåò" Þôáí áõôüíïìåò ðïëéôéêÜ êïéíüôçôåò ÓëÜâùí äéÜóðáñôåò áíÜìåóá óå
´Åëëçíåò, ðïõ ïñãáíþèçêáí óôï ãåùãñáöéêü ÷þñï ôçò çðåéñùôéêÞò ÅëëÜäáò êáôÜ ôïí 7ï
êáé 8ï áé.
Ïé ðëçèõóìïß ôùí óêëáâçíéþí áñ÷éêÜ åðéäüèçêáí óå ëåçëáóßåò êáé åðéèÝóåéò,
äçìéïõñãþíôáò ðñïâëÞìáôá óôçí åðéêïéíùíßá ôçò Êùí/ðïëçò ìå ôéò åõñùðáúêÝò åðáñ÷ßåò
ôïõ Âõæáíôßïõ êáé éäßùò ìå ôç Èåóóáëïíßêç. Ùóôüóï óôï ðÝñáóìá ôïõ ÷ñüíïõ Þëèáí óå
åðáöÞ ìå ôïõò íôüðéïõò åëëçíéêïýò ðëçèõóìïýò, áíÝðôõîáí ìáæß ôïõò ïéêïíïìéêÝò êáé
êïéíùíéêÝò ó÷Ýóåéò êáé åðçñåÜóôçêáí áðü ôïí ðïëéôéóìü ôïõò.

3. Ðïéá ðïëéôéêÞ áêïëïýèçóå ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç ó÷åôéêÜ ìå ôïõò ÓëÜâïõò êáé ðïéá
Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôÜ ôçò;
Ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç áêïëïýèçóå ìéá ñåáëéóôéêÞ ðïëéôéêÞ êáé ðÝôõ÷å íá åíôÜîåé
ïìáëÜ ôïõò ÓëÜâïõò ôùí êåíôñéêþí êáé íüôéùí ðåñéï÷þí ôùí Âáëêáíßùí óôç âõæáíôéíÞ
êïéíùíßá (9ïò êáé 10ïò áé.). Ïé ÓëÜâïé åîåëëçíßóôçêáí óå 3 óôÜäéá:
1) ðñþôá õðïôÜ÷èçêáí óôñáôéùôéêÜ óôïõ ÂõæÜíôéï, 2) áêïëïýèùò åê÷ñéóôéáíßóôçêáí
êáé 3) ôåëéêÜ áöïìïéþèçêáí êïéíùíéêÜ êáé åèíïëïãéêÜ áðü ôïí Åëëçíéóìü.

64 
USZR 2CIG

2. Ïé Âïýëãáñïé êáé ïé ó÷Ýóåéò ôïõò ìå ôï ÂõæÜíôéï
Ëáïß ãýñù
Ðåñßëçøç áðü ôï
ÂõæÜíôéï
á. ºäñõóç Âïõëãáñéêïý ÊñÜôïõò
(Ïé Âïýëãáñïé, ëáüò áóéáôéêÞò êáôáãùãÞò åìöáíßæïíôáé óôçí éóôïñßá óôá ôÝëç ôïõ 5ïõ
áéþíá).
Óôá ôÝëç ôïõ 7ïõ áé. Ý÷ïõí ãßíåé åðéêßíäõíïé ãéá ôï ÂõæÜíôéï, êáèþò åðéôßèåíôáé óõ÷íÜ
óôéò âáëêáíéêÝò ðåñéï÷Ýò ôïõ. Ôï 680 íéêïýí ôïõò Âõæáíôéíïýò, éäñýïõí ôï âïõëãáñéêü
êñÜôïò óôçí ðåñéï÷Þ ìåôáîý Äïýíáâç êáé Áßìïõ êáé õðïãñÜöïõí óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïí
Êùí/íï Ä´ ÐùãùíÜôï, ìå ôçí ïðïßá áíáãíùñßæåôáé (Ýììåóá) ôï êñÜôïò ôïõò.
Óôéò íÝåò ðåñéï÷Ýò ðïõ åðïßêéóáí ïé Âïýëãáñïé, Þôáí åãêáôáóôçìÝíïé ðïëëïß ÓëÜâïé,
ìå ôïõò ïðïßïõò ôåëéêÜ áíáìß÷èçêáí êáé äéáìüñöùóáí ôï âïõëãáñéêü Ýèíïò (åèíïãÝíåóç
ÂïõëãÜñùí). Óôï íÝï êñÜôïò õðåñåß÷áí ðïëéôéêÜ êáé óôñáôéùôéêÜ ïé Âïýëãáñïé, åíþ
áñéèìçôéêÜ ïé ÓëÜâïé.

â. Ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï
Ïé âõæáíôéíïâïõëãáñéêÝò ó÷Ýóåéò Þôáí Üëëïôå å÷èñéêÝò, ïðüôå ãßíïíôáí ìáêñï÷ñüíéïé
ðüëåìïé, êáé Üëëïôå ó÷Ýóåéò óõíåñãáóßáò, ïðüôå ïé äýï ëáïß åß÷áí åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò
ìå êáíüíåò ðïõ ñõèìßæïíôáí áðü äéìåñåßò óõíèÞêåò.
Ôï 864 ïé Âïýëãáñïé åê÷ñéóôéáíßóôçêáí êáé åíôÜ÷èçêáí óôç óöáßñá åðéññïÞò ôïõ
Âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á. ºäñõóç âïõëãáñéêïý êñÜôïõò
 ΒΟΥΛΓΑΡΟΙ: öýëï áóéáôéêÞò êáôáãùãÞò ìå êáëÞ óôñáôéùôéêÞ ïñãÜíùóç
(åìöáíßæïíôáé óôçí éóôïñßá óôá ôÝëç ôïõ 5ïõ áé.)

 τέλη 7ου αι.: o åðéèÝóåéò ðñïò âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá

 680: o íßêç åðß âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí
o êáôÜëçøç ðåñéï÷Þò ìåôáîý Äïýíáâç - Áßìïõ (áðü ÂïõëãÜñïõò)
o ßäñõóç âïõëãáñéêïý êñÜôïõò
o ÕðïãñáöÞ óõíèÞêçò åéñÞíçò ìå ôïõò Âõæáíôéíïýò

 Η συνθήκη ειρήνης (680):
• ÕÐÏÃÑÁØÁÍÔÅÓ: Êùí/íïò Ä´ ÐùãùíÜôïò (Âõæ.) - Áóðáñïý÷ (Âïõëã.)
• ÏÑÏÓ: êáôáâïëÞ åôÞóéïõ öüñïõ óôïõò ÂïõëãÜñïõò
• ÓÇÌÁÓÉÁ: Ýììåóç áíáãíþñéóç ôïõ íÝïõ âïõëãáñéêïý êñÜôïõò.

65 
USZR 2CIG

 Περιοχές εποικισμού Βουλγάρων: ðïëëïß óëáâéêïß ðëçèõóìïß.
Ëáïß ãýñù
áðü ôï • ÓÊÏÐÏÓ ÂÏÕËÃÁÑÙÍ: ç õðüôáîç ôùí óëáâéêþí ðëçèõóìþí
ÂõæÜíôéï • ÔÑÏÐÏÓ: åðéèÝóåéò, óõãêñïýóåéò
• ÁÐÏÔÅËÅÓÌÁ: äçìéïõñãßá âïõëãáñéêïý Ýèíïõò (åèíïãÝíåóç ÂïõëãÜñùí)

 Ôï âïõëãáñéêü Ýèíïò: óõãêñïôåß ôï âïõëãáñéêü êñÜôïò

 Ôï âïõëãáñéêü êñÜôïò oáðïôåëåßôáé áðü ÓëÜâïõò êáé ÂïõëãÜñïõò

ÔÁ ×ÁÑÁÊÔÇÑÉÓÔÉÊÁ ÔÏÕ ÂÏÕËÃÁÑÉÊÏÕ ÊÑÁÔÏÕÓ

 Οι Βούλγαροι: o Þôáí ïëéãÜñéèìïé
o õðåñåß÷áí ðïëéôéêÜ êáé óôñáôéùôéêÜ
o Ýäùóáí ôï üíïìá êáé ôçí ïñãÜíùóç ôïõ êñÜôïõò
 Οι Σλάβοι: o Þôáí ðïëõÜñéèìïé
o óõãêñüôçóáí ôç ëáúêÞ âÜóç
o Ýäùóáí ôç ãëþóóá (ÓëáâéêÞ)
o áöïìïßùóáí åèíïëïãéêÜ ôïõò ÂïõëãÜñïõò

â. Ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï

 ÂõæáíôéíïâïõëãáñéêÝò ó÷Ýóåéò: o å÷èñéêÝò o ìáêñï÷ñüíéïé ðüëåìïé
o óõíåñãáóßáò o åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò
 ×Üíïé (: çãåìüíåò ÂïõëãÜñùí) o õéïèÝôçóáí ôçí åëëçíéêÞ ùò åðßóçìç
ãëþóóá ôïõò
 864: oïé Âïýëãáñïé åê÷ñéóôéáíßóôçêáí
 Åê÷ñéóôéáíéóìüò oíÝåò ðñïïðôéêÝò óôéò ó÷Ýóåéò ÂïõëãÜñùí ìå ÂõæÜíôéï.

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
÷Üíïò (óåë. 24)
Ôßôëïò çãåìüíùí áóéáôéêÞò êáôáãùãÞò (Âïýëãáñïé, ´Áâáñïé, ×áæÜñïé êëð.). ËÝãåôáé êáé
÷áãÜíïò.

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
ÅèíïãÝíåóç ôùí ÂïõëãÜñùí" (óåë. 24)
Ç ãÝíåóç (äçìéïõñãßá) ôïõ Ýèíïõò ôùí ÂïõëãÜñùí ðñïÝêõøå ùò åîÞò: Äýï Ýèíç
(ÓëÜâïé êáé Âïýëãáñïé) áðü äýï öõëÝò (éíäïåõñùðáúêÞ ïé ÓëÜâïé, áóéáôéêÞ ïé
Âïýëãáñïé) åíþèçêáí êáé äçìéïýñãçóáí Ýíá íÝï Ýèíïò ôï âïõëãáñéêü. (Áõôü ëÝãåôáé:
åèíéêï - öõëåôéêüò äõúóìüò). Ðñïôïý üìùò ïé äýï ëáïß áíáìé÷èïýí êáé óõã÷ùíåõôïýí
åêäçëþèçêáí ðïëëÝò áíôéðáñáèÝóåéò êáé óõãêñïýóåéò.

66 
USZR 2CIG

ΠΙΝΑΚΑΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ
Êùí/íïò Ä´ ÐùãùíÜôïò (óåë. 10) Ëáïß ãýñù
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (668 - 685). ÁíÞêå óôç äõíáóôåßá ôïõ Çñáêëåßïõ. Óôçí åðï÷Þ áðü ôï
ôïõ äçìéïõñãÞèçêå ôï âïõëãáñéêü êñÜôïò. ÕðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ôï 680 ìå ôïõò ÂõæÜíôéï
ÂïõëãÜñïõò.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
ôÝëç 7ïõ áé. Ïé Âïýëãáñïé åðéôßèåíôáé óôï ÂõæÜíôéï
- íßêç ÂïõëãÜñùí åðß âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí
- êáôÜëçøç ðåñéï÷Þò ìåôáîý Äïýíáâç êáé Áßìïõ
680 - ßäñõóç âïõëãáñéêïý êñÜôïõò
- õðïãñáöÞ óõíèÞêçò åéñÞíçò ìåôáîý Âõæáíôéíþí (Êùí/íïò Ä´
ÐùãùíÜôïò) êáé ÂïõëãÜñùí (Áóðáñïý÷)
864 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÂïõëãÜñùí

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéá óôñáôçãéêÜ ðëåïíåêôÞìáôá åß÷å ç ðåñéï÷Þ, üðïõ åãêáôáóôÜèçêáí ïé Âïýëãáñïé,
óýìöùíá ìå ôï ðñþôï ðáñÜèåìá;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç "×ñïíïãñáößá" ôïõ ÈåïöÜíç, êáé óõìðëçñþíåé
ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, äßíïíôÜò ìáò ðåñéóóüôåñåò ðëçñïöïñßåò ó÷åôéêÜ ìå ôï ãåùãñáöéêü
÷þñï êáé ôéò óõíèÞêåò ßäñõóçò ôïõ âïõëãáñéêïý êñÜôïõò.
Óýìöùíá ëïéðüí ìå áõôÝò ôéò ðëçñïöïñßåò, ç ðåñéï÷Þ üðïõ åãêáôáóôÜèçêáí ïé
Âïýëãáãïé (ìåôáîý Äïýíáâç êáé Áßìïõ) ðáñïõóßáæå óôñáôçãéêÜ ðëåïíåêôÞìáôá, åöüóïí
Þôáí ðåñéôñéãõñéóìÝíç áðü öõóéêÜ åìðüäéá: óôá âüñåéá õðÞñ÷å ï ðïôáìüò Äïýíáâçò,
óôá íüôéá êáé íïôéïäõôéêÜ ç ïñïóåéñÜ ôïõ Áßìïõ êáé óôá áíáôïëéêÜ ï Åýîåéíïò Ðüíôïò. ´Åôóé
ç ðåñéï÷Þ Þôáí áóöáëÞò áðü óôñáôéùôéêÞ Üðïøç.
2. Ðïéá êáèÞêïíôá áíÝèåóáí ï Âïýëãáñïé óôïõò ÓëÜâïõò ôçò ÷þñáò ôïõò, óýìöùíá
ìå ôï ðñþôï ðáñÜèåìá;
Ôï ßäéï ðáñÜèåìá, (äåò ðñïçãïýìåíç åñþôçóç), ìáò ðëçñïöïñåß êáé ãéá ôï ñüëï ðïõ
Ýðáéîáí ïé ÓëÜâïé óôï ðëáßóéï ôïõ íåïóýóôáôïõ âïõëãáñéêïý êñÜôïõò. Óýìöùíá ìå ôï
ðáñÜèåìá ïé Âïýëãáñïé áíÝèåóáí óôéò óëáâéêÝò öõëÝò ÅðôÜ ÃåíåÝò êáé ÓåâÝñåéò ôç
öýëáîç êáé ôç óôñáôéùôéêÞ áóöÜëéóç ôùí êëåéóïõñþí ôïõ Áßìïõ ðñïò ôçí ðëåõñÜ ôïõ
Âõæáíôßïõ (áíáôïëéêÜ) êáé ôçò Áâáñßáò óôá íüôéá êáé íïôéïäõôéêÜ.
3. Ðüóåò êáé ðïéåò óõíèÞêåò áíáöÝñïíôáé áðü ôïí ÈåïöÜíç óôï äåýôåñï ðáñÜèåìá;
Ôé åßäïõò æçôÞìáôá ñýèìéæáí áõôÝò ïé óõíèÞêåò;
Óôï ðáñÜèåìá ðïõ åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç "×ñïíïãñáößá" ôïõ ÈåïöÜíç, áíáöÝñïíôáé
äýï (2) óõíèÞêåò: á) ôïõ Ýôïõò 716, ìåôáîý ôïõ ÷Üíïõ (:çãåìüíá ôùí ÂïõëãÜñùí) Êïñìå- 67 
USZR 2CIG

óßïõ êáé ôïõ Èåïäïóßïõ ô (715 - 717, äõíáóôåßá Çñáêëåéäþí) êáé â) ôïõ Ýôïõò 812, ìåôáîý
Ëáïß ãýñù ôïõ ÷Üíïõ Êñïýìïõ êáé ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë Á´ ÑáãêáâÝ (811 - 813, äõíáóôåßá
áðü ôï Áìïñßïõ).
ÂõæÜíôéï Ôá æçôÞìáôá ðïõ ñýèìéæáí Þôáí:
1) ï êáèïñéóìüò ôçò óõíïñéáêÞò ãñáììÞò (óôç ÈñÜêç)
2) ôá ó÷åôéêÜ ìå ôéò åìðïñéêÝò áíôáëëáãÝò (ôá åìðïñåýìáôá êáé ç ÷ñçìáôéêÞ ôïõò
áîßá)
3) ç ôý÷ç ôùí öõãÜäùí: íá åêäïèïýí
4) ãñáöåéïêñáôéêÜ æçôÞìáôá: ïé Ýìðïñïé êáé ôùí äýï ÷ùñþí íá ðáñïõóéÜæïíôáé ìå
óöñáãéóìÝíá Ýããñáöá, áëëéþò íá áöáéñïýíôáé ôá åìðïñåýìáôÜ ôïõò êáé íá
äçìåýïíôáé áðü ôï äçìüóéï ôáìåßï.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôéò âõæáíôéíïâïõëãáñéêÝò
ó÷Ýóåéò.

ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
1. Ðüôå êáé ðþò äçìéïõñãÞèçêå ôï âïõëãáñéêü êñÜôïò;
Ôï âïõëãáñéêü êñÜôïò äçìéïõñãÞèçêå ôï 680. Ïé Âïýëãáñïé óõãêñïýóôçêáí ìå ôá
âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá êáé áöïý ôá íßêçóáí, êáôÝëáâáí ôçí ðåñéï÷Þ ìåôáîý Äïýíáâç êáé
Áßìïõ. Ôüôå ï áõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ Êùí/íïò Ä´ ÐùãùíÜôïò õðÝãñáøå óõíèÞêç
åéñÞíçò êáé óõìöþíçóå íá ðáñÝ÷åé óôïõò ÂïõëãÜñïõò åôÞóéï öüñï. Áõôü Þôáí ìéá Ýììåóç
áíáãíþñéóç ôïõ íÝïõ êñÜôïõò.

2. Ðüôå êáé ðþò äçìéïõñãÞèçêå ôï âïõëãáñéêü Ýèíïò;
Ôï âïõëãáñéêü Ýèíïò äçìéïõñãÞèçêå ôïí 7ï áé. Ç ãÝíåóç (äçìéïõñãßá) áõôïý ôïõ
Ýèíïõò ðñïÝêõøå ùò åîÞò: Äýï Ýèíç (ÓëÜâïé êáé Âïýëãáñïé) áðü äýï öõëÝò
(éíäïåõñùðáúêÞ ïé ÓëÜâïé, áóéáôéêÞ ïé Âïýëãáñïé) åíþèçêáí êáé äçìéïýñãçóáí Ýíá íÝï
Ýèíïò ôï âïõëãáñéêü. (åèíéêï - öõëåôéêüò äõúóìüò).
Ðñïôïý üìùò ïé äýï ëáïß áíáìé÷èïýí êáé óõã÷ùíåõôïýí åêäçëþèçêáí ðïëëÝò
áíôéðáñáèÝóåéò êáé óõãêñïýóåéò, ãéáôß ïé Âïýëãáñïé ðñïóðÜèçóáí íá õðïôÜîïõí ôïõò
ÓëÜâïõò ðïõ âñÞêáí åãêáôåóôçìÝíïõò óôéò ðåñéï÷Ýò ðïõ åðïßêéóáí.
Ôï âïõëãáñéêü Ýèíïò óõãêñüôçóå ôï âïõëãáñéêü êñÜôïò, ðïõ åß÷å ôá åîÞò
÷áñáêôçñéóôéêÜ. Ïé Âïýëãáñïé Þôáí ïëéãÜñéèìïé áëëÜ ðïëéôéêÜ êáé óôñáôéùôéêÜ êõñßáñ÷ïé
êáé Ýäùóáí ôï üíïìá (Âïõëãáñéêü) êáé ôçí ïñãÜíùóç óôï íÝï êñÜôïò, åíþ ïé ÓëÜâïé Þôáí
ðïëõÜñéèìïé, óõãêñüôçóáí ôç ëáúêÞ âÜóç êáé Ýäùóáí ôç ãëþóóá (ÓëáâéêÞ).

3. Ôé åßäïõò ó÷Ýóåéò áíáðôý÷èçêáí ìåôáîý Âõæáíôéíþí êáé ÂïõëãÜñùí;
Ìåôáîý Âõæáíôéíþí êáé ÂïõëãÜñùí áíáðôý÷èçêáí ó÷Ýóåéò Üëëïôå å÷èñéêÝò, ïðüôå
ãßíïíôáí ìáêñï÷ñüíéïé ðüëåìïé, êáé Üëëïôå ó÷Ýóåéò óõíåñãáóßáò, ïðüôå ïé äýï ëáïß åß÷áí
åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò ìå êáíüíåò ðïõ ñõèìßæïíôáí áðü äéìåñåßò óõíèÞêåò. Ïé çãåìüíåò
ìÜëéóôá ôùí ÂïõëãÜñùí åß÷áí õéïèåôÞóåé ôçí åëëçíéêÞ ùò åðßóçìç ãëþóóá ôïõò, üðùò
ðéóôïðïéïýí ïé ÂïõëãáñéêÝò åðéãñáöÝò.
Ôï 864 ïé Âïýëãáñïé äÝ÷ôçêáí ôï ×ñéóôéáíéóìü áðü ôï ÂõæÜíôéï êáé åíôÜ÷èçêáí óôç
óöáßñá åðéññïÞò ôïõ Âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò Üíïéîå íÝåò ðñïïðôéêÝò
68 êáé óôéò ó÷Ýóåéò ôùí ÂïõëãÜñùí ìå ôï ÂõæÜíôéï. 
USZR 2CIG

ÉÉ. Ï ÊÏÓÌÏÓ ÔÏÕ ÉÓËÁÌ ÊÁÔÁ ÔÇÍ ÐÅÑÉÏÄÏ ÔÏÕ ÌÅÓÁÉÙÍÁ
Ëáïß ãýñù
1. Ç åîÜðëùóç ôùí ÁñÜâùí áðü ôï
ÂõæÜíôéï
Ðåñßëçøç

á. Ç ßäñõóç êáé ïé áñ÷Ýò ôïõ ÉóëÜì
ÊáôÜ ôïí 7ï áé. åìöáíßæåôáé ìéá íÝá èñçóêåßá, ôï ÉóëÜì, ôçí ïðïßá áóðÜóôçêáí ïé
´Áñáâåò êáé ôç äéÝäùóáí ìå ôéò êáôáêôÞóåéò ôïõò.
ÉäñõôÞò ôïõ ÉóëÜì Þôáí ï ÌùÜìåè, ï ïðïßïò åß÷å ãíùñßóåé ôï ×ñéóôéáíéóìü êáé ôïí
Éïõäáúóìü êáé åðçñåÜóôçêå áðü ôéò äýï áõôÝò èñçóêåßåò. Ôï Ýôïò 622 ï ÌùÜìåè äéþ÷ôçêå
áðü ôçí ðáôñßäá ôïõ ôç ÌÝêêá êáé êáôÝöõãå óôç Ìåäßíá, üðïõ áðÝêôçóå ïðáäïýò. Óôá
åðüìåíá äÝêá ÷ñüíéá ôï ÉóëÜì êõñéÜñ÷çóå óå üëç ôçí Áñáâßá. Ôï Ýôïò 622, Ýôïò ôçò
Åãßñáò (= áðïäçìßáò), åßíáé ðïëý óçìáíôéêü ãéá ôïí Áñáâéêü êüóìï, ãéáôß áð' áõôü áñ÷ßæåé
ôï ÷ñïíïëïãéêü ôïõò óýóôçìá.
Ôï ÊïñÜíé, éåñü âéâëßï ôïõ ÉóëÜì, áðáéôïýóå áðü ôïõò ðéóôïýò íá äéáäßäïõí ôç èñçóêåßá
ôïõò ìå éåñü ðüëåìï, óåâüìåíïé ùóôüóï ôï ×ñéóôéáíéóìü êáé ôïí Éïõäáúóìü.

â. Ç åðÝêôáóç - ÐáñÜãïíôåò êáé óõíÝðåéåò
Äýï ÷ñüíéá ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÌùÜìåè ïé ¢ñáâåò õðü ôï ×áëßöç åîüñìçóáí áðü ôç
×åñóüíçóü ôïõò, êõñéåýïíôáò ðåñéï÷Ýò ðïõ ðñïçãïõìÝíùò áíÞêáí óôç âõæáíôéíÞ êáé
óôçí ðåñóéêÞ áõôïêñáôïñßá.
Áðü ôïí 7ï Ýùò ôïí 9ï áé. ïé ¢ñáâåò êõñéÜñ÷çóáí óôçí ÁíáôïëÞ (Ðáëáéóôßíç, Óõñßá,
Öïéíßêç, Ìåóïðïôáìßá, Ðåñóßá), óôçí Áßãõðôï êáé óôç Âüñåéá ÁöñéêÞ êáé óôç Äýóç (Éóðáíßá)
öôÜíïíôáò Ýùò ôï ÐïõáôéÝ ôçò Ãáëëßáò, üðïõ áíá÷áéôßóôçêáí áðü ôïí ÊÜñïëï ÌáñôÝëï
ôï 732.
Åí ôù ìåôáîý íáõðÞãçóáí óôüëï êáé êõñßåõóáí ôá íçóéÜ: Êýðñï, Ñüäï, Êù, ×ßï, ÊñÞôç
êáé Óéêåëßá. Äýï öïñÝò áðïðåéñÜèçêáí íá êõñéåýóïõí ôçí Êùí/ðïëç ìå ðïëéïñêßá, áëëÜ
çôôÞèçêáí ÷Üñç óôçí áíôï÷Þ ôùí ôåé÷þí ôçò êáé óôï íÝï üðëï ðïõ åß÷áí óôç äéÜèåóÞ ôïõò
ïé Âõæáíôéíïß, ôï õãñüí ðõñ.
Ïé ðáñÜãïíôåò ðïõ óõíÝâáëáí óôçí åîÜðëùóç ôùí ÁñÜâùí Þôáí: á) ç åîÜíôëçóç ôùí
Âõæáíôéíþí êáé ôùí Ðåñóþí áðü ôç ìáêñï÷ñüíéá ðïëåìéêÞ óýãêñïõóç ìåôáîý ôïõò, â) ç
Ýíôïíç áíôßèåóç ìåôáîý êÝíôñïõ (:êõâÝñíçóç Âõæáíôßïõ) êáé áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí, üðïõ
åðéêñÜôçóå ï Ìïíïöõóéôéóìüò, êáé ã) ôï èñçóêåõôéêü ðÜèïò ôùí Éóëáìéóôþí.
Ïé óõíÝðåéåò ôùí Áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí Þôáí: á) ç äéÜóðáóç ôïõ ìåóïãåéáêïý êüóìïõ,
â) ç åäáöéêÞ óõññßêíùóç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò, ã) ç ìåßùóç ôçò áãñïôéêÞò ôçò
ðáñáãùãÞò êáé ä) ï ðåñéïñéóìüò ôïõ åóùôåñéêïý êáé åîùôåñéêïý åìðïñßïõ ôïõ Âõæáíôßïõ.

69 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ëáïß ãýñù
áðü ôï á. Ç ßäñõóç êáé ïé áñ÷Ýò ôïõ ÉóëÜì
ÂõæÜíôéï
 ÁÑÁÂÅÓ: åîÜðëùóç o ãåãïíüò ðáãêüóìéáò óçìáóßáò
ÁÉÔÉÏ ÅÎÁÐËÙÓÇÓ: ç ìåôáóôñïöÞ óôï ÉÓËÁÌ

 ÉÓËÁÌ: ìïíïèåúóôéêÞ èñçóêåßá

 ÌÙÁÌÅÈ: o ÉäñõôÞò ôïõ ÉóëÜì
o ôáîßäåõå óôéò ÷þñåò ôçò Åããýò ÁíáôïëÞò
o ãíþñéóå ôï ×ñéóôéáíéóìü êáé ôïí Éïõäáúóìü
o äéáêÞñõîå ôéò áñ÷Ýò ôçò íÝáò èñçóêåßáò (ÉóëÜì)
o äéþ÷ôçêå áðü ôçí ðáôñßäá ôïõ ÌÝêêá (622)
o êáôÝöõãå óôç Ìåäßíá
o áðÝêôçóå ïðáäïýò

• 622: Åãßñá (= áðïäçìßá) o áöåôçñßá ÷ñïíïëïãéêïý óõóôÞìáôïò ÁñÜâùí

• 622 - 632: äéÜäïóç Éóëáìéóìïý óå üëç ôçí Áñáâßá

• ÊïñÜíé: o éåñü âéâëßï ôïõ ÉóëÜì
o "éåñüò ðüëåìïò" (ôæé÷Üíô) ãéá äéÜäïóç ôïõ ÉóëÜì
o "ìÜñôõñåò ôçò ðßóôçò" o ÐáñÜäåéóïò

â. Ç åðÝêôáóç - ÐáñÜãïíôåò êáé óõíÝðåéåò
• 632: èÜíáôïò ÌùÜìåè
• ×áëßöçò: ôïðïôçñçôÞò êáé äéÜäï÷ïò ôïõ ÌùÜìåè - çãÝôçò ôùí Éóëáìéóôþí
• 634: åîüñìçóç Éóëáìéóôþí áðü ôçí ÁñáâéêÞ ×åñóüíçóï - êáôáêôÞóåéò
• 636: Ãéáñìïýê: ìÜ÷ç (¢ñáâåò - Âõæáíôéíïß) - Þôôá âõæáíôéíïý óôñáôïý

ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ
×ÅÑÓÁÉÅÓ ÈÁËÁÓÓÉÅÓ

` `
ÁÍÁÔÏËÇ ÄÕÓÇ ÍáõðÞãçóç óôüëïõ
Ðáëáéóôßíç Â. ÁöñéêÞ - Êáñ÷çäüíá Êýðñïò
Óõñßá (ôÝëç 7ïõ ) Ñüäïò
Áßãõðôïò Êùò 7ïò áé.
Öïéíßêç 7ïò áé. ÃéâñáëôÜñ - Éóðáíßá ×ßïò
Ìåóïðïôáìßá (áñ÷Ýò 8ïõ ) Êýæéêïò
Ðåñóßá
732: ÐïõáôéÝ Ãáëëßáò 2 ðïëéïñêßåò Êùí/ðï-
ÏñïóåéñÜ Ôáýñïõ o oáíá÷áßôéóç ëçò * o Þôôåò ÁñÜâùí
áñáâïâõæáíôéíÜ óýíïñá (ÊÜñïëïò ÌáñôÝëïò)
70 ÊñÞôç
Óéêåëßá ` 9ïò áé. 
USZR 2CIG

* á´ ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò: 674 - 678
â´ ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò: 717 - 718
Ëáïß ãýñù
• ÐáñÜãïíôåò íßêçò Âõæáíôéíþí:
áðü ôï
á) ôá éó÷õñÜ ôåß÷ç, â) ôï õãñüí ðõñ ÂõæÜíôéï
• ÐáñÜãïíôåò áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí:
1) ç åîÜíôëçóç Âõæáíôéíþí êáé Ðåñóþí áðü ôéò ìåôáîý ôïõò óõãêñïýóåéò
2) ç Ýíôïíç áíôßèåóç ìåôáîý êÝíôñïõ êáé áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí (Ìïíïöõóßôåò)
3) ôï èñçóêåõôéêü ðÜèïò
• ÓõíÝðåéåò áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí:
1) Ç äéÜóðáóç ôïõ ìåóïãåéáêïý êüóìïõ (÷ñéóôéáíéêüò - Éóëáìéêüò)
2) Ç åäáöéêÞ óõññßêíùóç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
3) Ç áðþëåéá óçìáíôéêþí áóôéêþí êÝíôñùí êáé ç åñÞìùóç ðïëëþí ðåñéï÷þí ôçò
áõôïêñáôïñßáò
4) Ç ìåßùóç ôçò áãñïôéêÞò ðáñáãùãÞò ôïõ Âõæáíôßïõ
5) Ï ðåñéïñéóìüò ôïõ åóùôåñéêïý êáé åîùôåñéêïý åìðïñßïõ ôïõ Âõæáíôßïõ

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÉóëÜì (óåë. 26)
ÌïíïèåúóôéêÞ èñçóêåßá ôùí ÁñÜâùí, ðïõ åìöáíßæåôáé ôïí 7ï áé. ì. ×. ÉäñõôÞò ôçò Þôáí
ï ÌùÜìåè. Åðß ëÝîåé ÉóëÜì óçìáßíåé "áöïóßùóç êáé ðßóôç óôï èÝëçìá ôïõ Èåïý". ¸÷åé
ðïëëÜ äÜíåéá óôïé÷åßá áðü ôïí Éïõäáúóìü êáé ôï ×ñéóôéáíéóìü.
Åãßñá (óåë. 26)
Ôï Ýôïò 622, Ýôïò áðïäçìßáò ôïõ ÌùÜìåè áðü ôç ÌÝêêá óôç Ìåäßíá. Áöåôçñßá ôïõ
÷ñïíïëïãéêïý óõóôÞìáôïò ôùí ÁñÜâùí.
ÊïñÜíé (óåë. 26)
Ôï éåñü âéâëßï ôùí Éóëáìéóôþí. Åðß ëÝîåé óçìáßíåé "ëüãïò Èåïý". Áðáéôïýóå áðü ôïõò
ðéóôïýò íá äéáäþóïõí ôï ÉóëÜì ìå "éåñü ðüëåìï" êáôÜ ôùí áðßóôùí.
Ùóôüóï ôïõò áðáãüñåõå íá áóêÞóïõí êáôáíáãêáóìü óôïõò ×ñéóôéáíïýò êáé ôïõò
Éïõäáßïõò.
Ìïõóëßì (óåë. 26): = Ïé ðéóôïß ôïõ ÉóëÜì, ìïõóïõëìÜíïé.
Ôæé÷Üíô (óåë. 26)
= "éåñüò ðüëåìïò". Ïñéæüôáí áðü ôï ÊïñÜíé, ïé ÉóëáìéóôÝò íá äéáäßäïõí ìå ôï óðáèß
ôç èñçóêåßá ôïõò óôïõò "áðßóôïõò".
“ÌÜñôõñåò ôçò ðßóôçò” (óåë. 26)
´Åôóé ëÝãïíôáí üóïé ÉóëáìéóôÝò Ýðåöôáí óôïí "éåñü ðüëåìï". Áõôïß óýìöùíá ìå ôï
ÊïñÜíé åîáóöÜëéæáí ìéá èÝóç óôïí ÐáñÜäåéóï.
×áëßöçò (óåë. 26)
Ï çãÝôçò ôùí Éóëáìéóôþí ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÌùÜìåè. ¹ôáí áñ÷çãüò ôïõ èñçóêåõôéêïý
êñÜôïõò ôùí Éóëáìéóôþí êáé óõã÷ñüíùò ôï èñçóêåõôéêü ðñüôõðï ðïõ áêïëïõèïýóáí
ïé ðéóôïß. ÓõãêÝíôñùíå óôï ðñüóùðü ôïõ üëç ôçí êïóìéêÞ åîïõóßá êáé ùò ôïðïôçñçôÞò
ôïõ ÌùÜìåè Þôáí õðåýèõíïò ãéá ôçí åöáñìïãÞ ôùí åíôïëþí ôïõ Êïñáíßïõ.
×áëéöÜôï (óåë. 26): Ôï Áñáâéêü êñÜôïò ìå çãÝôç ôï ×áëßöç. 71 
USZR 2CIG

Ìáãéïñäüìïò Þ ÁõëÜñ÷çò (óåë. 27)
Ëáïß ãýñù Ï åðéêåöáëÞò áîéùìáôïý÷ïò ôùí áíáêôüñùí êáé Ýìðéóôïò ôùí áíáêôüñùí ôïõ âáóéëéÜ
áðü ôï óôï öñáãêéêü êñÜôïò.
ÂõæÜíôéï Õãñüí ðõñ (óåë. 27)
Éó÷õñü üðëï ôùí Âõæáíôéíþí. ×ñçóéìïðïéÞèçêå êõñßùò åíáíôßïí ôùí áñáâéêþí
åðéèÝóåùí ìå áðüëõôç åðéôõ÷ßá. ¹ôáí åðéíüçóç ôïõ óýñïõ ìç÷áíéêïý Êáëëßíéêïõ.
Ôï õãñüí ðõñ Þôáí Ýíá ìåßãìá åýöëåêôçò ýëçò áðü ðßóóá, ñçôßíç (=ñåôóßíé), èåéÜöé,
íéôñéêü êÜëëéï (=íßôñï) êáé ïîåßäéï ôïõ áóâåóôßïõ (=áóâÝóôç). Åîáêïíôéæüôáí áðü
åéäéêÜ ðëïéÜñéá (äñüìùíåò) êáé ìÝóá áðü ÷Üëêéíïõò óùëÞíåò (óéöþíéá) ãåìÜôïõò ìå
ðñïùóôéêÞ ðõñßôéäá ðïõ ïé öëüãåò ôçò ÷ñçóßìåõáí ãéá ôçí áíÜöëåîç.
Äñüìùíáò (óåë. 27, ðáñÜèåìá)
Ðïëåìéêü ðëïßï ôùí Âõæáíôéíþí, åöïäéáóìÝíï ìå ìßá Þ äýï óåéñÝò êïõðéþí êáé óùëÞíá
ðïõ åêôüîåõå ôï õãñüí ðõñ (áðü ôïí 7ï áé. êáé åîÞò).

ΠΙΝΑΚΑΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ
ÌùÜìåè (óåë. 26)
´Åæçóå áðü ôï 570 ðåñßðïõ Ýùò ôï 632. ÉäñõôÞò ôçò ìïíïèåúóôéêÞò èñçóêåßáò ôïõ
ÉóëÜì. ÐïëõôáîéäåìÝíïò ïäçãüò êáñáâáíéþí áðü ôç ÌÝêêá. Ãíþñéóå ôï ×ñéóôéáíéóìü
êáé ôïí Éïõäáúóìü êáé åðçñåÜóôçêå áð' áõôÝò ôéò èñçóêåßåò. Ôï 622 äéþ÷ôçêå áðü ôçí
ðáôñßäá ôïõ êáé êáôÝöõãå óôç Ìåäßíá, üðïõ áðÝêôçóå ïðáäïýò. ÌÝóá óå ìéá äåêáåôßá
ï ÌùÜìåè êáôüñèùóå íá åðéâÜëåé ôç äéäáóêáëßá ôïõ êáé ôï ÉóëÜì êõñéÜñ÷çóå óå üëç
ôçí Áñáâßá.
ÊÜñïëïò ÌáñôÝëïò (óåë. 27)
¸æçóå áðü ôï 689 ðåñßðïõ Ýùò ôï 741. Ìáãéïñäüìïò ôïõ öñáãêéêïý âáóéëåßïõ,
ðáððïýò ôïõ ÊáñëïìÜãíïõ. Áíôéìåôþðéóå óôï ÐïõáôéÝ ôçò Ãáëëßáò ôïõò ¢ñáâåò êáé
ôïõò íßêçóå ôï 732. Ç íßêç áõôÞ èåùñÞèçêå éóôïñéêÞ ãéáôß åìðüäéóå ôçí åðÝêôáóç ôïõ
ÉóëÜì ðñïò ôç äõôéêÞ Åõñþðç.
Êáëëßíéêïò (óåë. 27)
(620; - ; ì.×.). Âõæáíôéíüò ìç÷áíéêüò óõñéáêÞò êáôáãùãÞò, åöåõñÝôçò ôïõ õãñïý ðõñüò.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
¸ôïò Åãßñáò (=áðïäçìßáò) ôïõ ÌùÜìåè áðü ôç ÌÝêêá óôç Ìåäßíá.
622
Áöåôçñßá ÷ñïíïëïãéêïý óõóôÞìáôïò ôùí ÁñÜâùí.
622 - 632 ÄéÜäïóç Éóëáìéóìïý óå üëç ôçí Áñáâßá.
636 ÌÜ÷ç ôïõ Ãéáñìïýê - Þôôá ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý áðü ôïõò ¢ñáâåò
ÌÜ÷ç óôï ÐïõáôéÝ ôçò Ãáëëßáò - íßêç ôïõ ÊÜñïëïõ ÌáñôÝëïõ åðß ôùí
732
ÁñÜâùí - áíáêïðÞ ôçò åðÝêôáóÞò ôïõò
á´ ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò áðü ¢ñáâåò - íßêç Âõæáíôéíþí (éó÷õñÜ ôåß÷ç -
674 - 678
õãñüí ðõñ)
â´ ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò áðü ¢ñáâåò - íßêç Âõæáíôéíþí (éó÷õñÜ ôåß÷ç -
72 717 - 718
õãñüí ðõñ) 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
Ëáïß ãýñù
1. Ðïéåò åðéìÝñïõò õðï÷ñåþóåéò ôïõ áéãõðôéáêïý ðëçèõóìïý ðåñéëÜìâáíå ç áðü ôï
öïñïëïãßá åããåßïõ êôÞóåùò ðïõ ôïõò åðÝâáëáí ïé êáôáêôçôÝò ¢ñáâåò; Ðþò êñßíåéò ÂõæÜíôéï
ôçí åîáßñåóç ôùí áðüñùí áðü ôçí õðï÷ñÝùóç ðëçñùìÞò öüñùí êáé ôç ãåíéêüôåñç
óõìðåñéöïñÜ ôùí ÁñÜâùí Ýíáíôé ôïõ áéãõðôéáêïý ðëçèõóìïý, óýìöùíá ìå ôï
äåýôåñï ðáñÜèåìá;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ ¢ñáâá éóôïñéêïý Ìðáëáäïýñé êáé
áíáöÝñåôáé óôéò öïñïëïãéêÝò ñõèìßóåéò óôçí Áßãõðôï, óõìðëçñþíïíôáò ôçí éóôïñéêÞ
áöÞãçóç, ó÷åôéêÜ ìå ôçí åðÝêôáóç ôùí áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá ïé ¢ñáâåò, áöïý êáôÝêôçóáí ôçí Áßãõðôï åðÝâáëáí
öïñïëïãßá åããåßïõ êôÞóåùò, äçëáäÞ éäéïêôçóßáò ãçò êáé êôçìÜôùí.
Ç öïñïëïãßá áõôÞ áðïôåëåßôï áðü: á) ôïí êåöáëéêü öüñï, â) ôçí áãñïôéêÞ öïñïëïãßá
óå åßäïò, êáé ã) ôç öïñïëïãßá óå åßäç Ýíäõóçò êáé õðüäõóçò.
ÓõãêåêñéìÝíá: á) Ï êåöáëéêüò öüñïò ïñéæüôáí óå äýï (2) äçíÜñéá (:ñùìáúêü êáé
áñáâéêü íüìéóìá) êáé áöïñïýóå êÜèå åíÞëéêï.
â) Ç áãñïôéêÞ öïñïëïãßá óå åßäïò áöïñïýóå ôïõò éäéïêôÞôåò ãçò êáé üñéæå ôçí ðáñï÷Þ
óõãêåêñéìÝíçò ðïóüôçôáò óôáñéïý, ëáäéïý, ìåëéïý êáé îéäéïý ãéá ôç óõíôÞñçóç ôùí
ìïõóïõëìÜíùí óôñáôéùôþí.
ã) Ç öïñïëïãßá óå åßäç Ýíäõóçò êáé õðüäõóçò áöïñïýóå ôïõò éäéïêôÞôåò ãçò êáé
üñéæå ôçí ðáñï÷Þ åíüò ìÜëëéíïõ åíäýìáôïò, åíüò êåöáëüäåóìïõ, åíüò ðáíôåëïíéïý êáé
åíüò æåõãáñéïý ðáðïõôóéþí ôï ÷ñüíï ãéá êÜèå ìïõóïõëìÜíï óôñáôéþôç.
Ï ôñüðïò öïñïëüãçóçò äåí Þôáí áðüëõôïò êáé åíéáßïò, áëëÜ äéáâáèìéæüôáí áíÜëïãá
ìå ôçí ïéêïíïìéêÞ äõíáôüôçôá ôïõ êáèåíüò êáé ôçí êïéíùíéêÞ ôÜîç óôçí ïðïßá áíÞêå. ´Åôóé
ðëçñïöïñïýìáóôå, üôé ïé Üðïñïé åîáéñïýíôáí áð' ôç öïñïëïãßá. Ôï ãåãïíüò áõôü äåß÷íåé
ìéá êïéíùíéêÞ åõáéóèçóßá ôùí áñìïäßùí ãéá ôç öïñïëüãçóç êáé ìéá ðïëéôéêÞ öéëïóïößá
ðïõ óôü÷åõå óôçí áðüêôçóç åìðéóôïóýíçò ôùí êáôáêôçìÝíùí.
ÃåíéêÜ ç öïñïëïãßá äåí Þôáí ðïëý õøçëÞ êáé óßãïõñá Þôáí ëéãüôåñï áðáéôçôéêÞ áðü
ôç öïñïëïãßá ôçò âõæáíôéíÞò êõâÝñíçóçò.
Ç óõìðåñéöïñÜ ôùí ÁñÜâùí êáôáêôçôþí Ýíáíôé ôïõ áéãõðôéáêïý ðëçèõóìïý öáßíåôáé
íá äéÝðåôáé áðü ôç ëïãéêÞ, ôçí êïéíùíéêÞ åõáéóèçóßá êáé ôç óõíÝðåéá, ãé' áõôü êáé êÝñäéóáí
ôçí åìðéóôïóýíç ôùí ðëçèõóìþí ðïõ êáôÝêôçóáí.

2. ÐñïóðÜèçóå íá åîçãÞóåéò ôï íüçìá ôçò öñÜóçò "äéÜóðáóç ôïõ ìåóïãåéáêïý
êüóìïõ", áöïý óõãêñßíåéò ôïí ðñþôï ÷Üñôç ôïõ ðáñüíôïò âéâëßïõ (Ôï Ñùìáúêü
ÊñÜôïò åðß Êùí/íïõ Á´) ìå ôï ÷Üñôç ôçò ðáñïýóáò åíüôçôáò (Ïé áñáâéêÝò
êáôáêôÞóåéò).
Ðáñáôçñþíôáò êáé óõãêñßíïíôáò ôïõò äýï ÷Üñôåò, äéáðéóôþíïõìå ôá åîÞò:
Óôá ÷ñüíéá ôïõ Êùí/íïõ Á´ ï åëëçíïñùìáúêüò êüóìïò åß÷å åíïðïéçèåß êáé ç Ìåóüãåéïò
Þôáí ìéá ñùìáúêÞ ëßìíç, åö' üóïí ðåñéâáëëüôáí áðü ðáíôïý áðü ôï ñùìáúêü óôïé÷åßï.
Ìå ôçí ðÜñïäï ôïõ ÷ñüíïõ üìùò ç êáôÜóôáóç Üëëáîå. ¸ãéíáí ðïëëÝò åðéäñïìÝò êáé
êáôáêôÞóåéò êáé ÷Üèçêáí ðïëëÝò ðåñéï÷Ýò, ðïõ Üëëïôå Þôáí ñùìáúêÝò, üðùò ð.÷. ôïí 5ï
áé. ìå ôá äéÜöïñá ãåñìáíéêÜ öýëá. 73 
USZR 2CIG

Ç êáôÜóôáóç Üëëáîå áêüìç ðéï ðïëý ìå ôéò êáôáêôÞóåéò ôùí ÁñÜâùí áðü ôïí 7ï Ýùò
Ëáïß ãýñù ôïí 9ï áé. ÊõñéÜñ÷çóáí óôçí Ðáëáéóôßíç, Öïéíßêç, Óõñßá, Áßãõðôï, Âüñåéá ÁöñéêÞ êáé
áðü ôï Éóðáíßá êáèþò êáé óôá íçóéÜ: Êýðñï, ÊñÞôç, Êù, ×ßï, Ñüäï, Óéêåëßá êáé Óáñäçíßá. Ïé
ÂõæÜíôéï áñáâéêÝò êáôáêôÞóåéò Ýèåóáí ôÝñìá óôçí åëëçíïñùìáúêÞ êõñéáñ÷ßá óôç Ìåóüãåéï.
Ôï ãåãïíüò áõôü Þôáí êáèïñéóôéêü ãéá ôçí åîÝëéîç ôçò éóôïñßáò. ÐñÜãìáôé ìå ôéò áñáâéêÝò
êáôáêôÞóåéò ç ìåóïãåéáêÞ åíüôçôá äéáóðÜóôçêå. Áðü ôüôå óôéò áêôÝò ôçò Ìåóïãåßïõ
áðëþíïíôáí ôñåéò äéáöïñåôéêïß êüóìïé, ðïõ Þôáí å÷èñéêïß ìåôáîý ôïõò: ï åëëçíïñùìáúêüò,
ï ãåñìáíéêüò êáé ï áñáâéêüò êáé äýï èñçóêåßåò: ï ÷ñéóôéáíéóìüò êáé ôï ÉóëÜì.

3. Ìå ðïéïõò ôñüðïõò åêôïîåõüôáí ôï õãñüí ðõñ, ôï öïâåñü áõôü ìõóôéêü üðëï ôùí
Âõæáíôéíþí, åíáíôßïí ôùí å÷èñþí óôç äéÜñêåéá ôçò íáõìá÷ßáò;
Áðü ôï ðáñÜèåìá: "Íáõìá÷éêÜ" ôïõ áõôïêñÜôïñá ËÝïíôá ÓÔ´, ðïõ óõìðëçñþíåé ôçí
éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ðëçñïöïñïýìáóôå ôïõò ôñüðïõò ÷ñÞóçò ôïõ õãñïý ðõñüò.
Ôï õãñüí ðõñ Þôáí Ýíá ìåßãìá åýöëåêôçò ýëçò ðïõ åêôïîåõüôáí êáé êáôÝêáéå ôá å÷èñéêÜ
ðëïßá. ÅðéíïÞèçêå áðü ôïí óýñï ìç÷áíéêü Êáëëßíéêï. ´Çôáí Ýíá íÝï üðëï, ðïõ åöáñìüóôçêå
ìå åðéôõ÷ßá áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò óôéò äýï ðïëéïñêßåò ôçò Êùí/ðïëçò áðü ôïõò ¢ñáâåò
êáé ìå áõôü ôïõò áðÝêñïõóáí.
Åêôïîåõüôáí ìå ôñåéò (3) ôñüðïõò:
1) Ôïðïèåôïýóáí ôá óéöþíéá äçëáäÞ ôïõò ÷Üëêéíïõò óùëÞíåò ðïõ ðåñéåß÷áí ôçí
åýöëåêôç ýëç óôçí ðëþñç êáé óôá ðëåõñÜ ôïõ ðïëåìéêïý ðëïßïõ (äñüìùíá) êáé áðü åêåß
ôá åêôüîåõáí.
2) ×ñçóéìïðïéïýóáí ôá ÷åéñïóßöùíá, ðïõ Þôáí êéíçôÜ óéöþíéá (óùëÞíåò) ìéêñïý
ìåãÝèïõò, ðïõ ôá êñáôïýóáí ïé óôñáôéþôåò ðßóù áð' ôéò áóðßäåò ôïõò êáé ôá åêôüîåõáí
ôçí êáôÜëëçëç óôéãìÞ óôï å÷èñéêü ðëïßï.
3) ÕðÞñ÷áí êáé ïé ÷ýôñåò, ðïõ Þôáí êÜôé óáí ÷åéñïâïìâßäåò, ãåìÜôåò ìå õãñüí ðõñ,
ïé ïðïßåò üôáí åêôïîåýïíôáí, óõíôñßâïíôáí ðÜíù óôï å÷èñéêü ðëïßï êáé ðñïêáëïýóáí
ðõñêáãéÜ.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðüôå åìöáíßóôçêå ôï ÉóëÜì, ðïéïò Þôáí ï éäñõôÞò ôïõ êáé ðþò åðéêñÜôçóå;
Ôï ÉóëÜì åßíáé ìïíïèåúóôéêÞ èñçóêåßá êáé åìöáíßóôçêå ôïí 7ï áé. ì. ×. Åðß ëÝîåé óçìáßíåé
"áöïóßùóç êáé ðßóôç óôï èÝëçìá ôïõ Èåïý". ÉäñõôÞò ôïõ Þôáí ï ÌùÜìåè.
Ï ÌùÜìåè Þôáí ïäçãüò êáñáâáíéþí. Ôáîßäåõå óõ÷íÜ óôéò ÷þñåò ôçò Åããýò ÁíáôïëÞò
êáé åß÷å ãíùñßóåé ôï ×ñéóôéáíéóìü êáé ôïí Éïõäáúóìü. ÅðçñåáóìÝíïò áðü áõôÝò ôéò äýï
èñçóêåßåò, ï ÌùÜìåè äéáêÞñõîå ôéò áñ÷Ýò ôçò íÝáò èñçóêåßáò, ôïõ ÉóëÜì. Äéþ÷ôçêå üìùò
ôï 622 áðü ôçí ðáôñßäá ôïõ ôç ÌÝêêá, êáé êáôÝöõãå óôç Ìåäßíá, üðïõ áðÝêôçóå Ýíáí
ðõñÞíá ïðáäþí. ÊáôÜ ôçí åðüìåíç äåêáåôßá (622 - 632) ôï ÉóëÜì êõñéÜñ÷çóå ó' üëç ôçí
Áñáâßá.
Äýï ÷ñüíéá ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÌùÜìåè, äçëáäÞ ôï 634, ïé ìá÷çôÝò ôïõ ÉóëÜì õðü ôçí
çãåóßá ôïõ ×áëßöç, åîüñìçóáí áðü ôç ×åñóüíçóü ôïõò. ÌÝóá óå ëßãá ÷ñüíéá ïé åðéäñïìåßò
êáôÝêôçóáí ôéò ãåéôïíéêÝò ñùìáúêÝò êáé ðåñóéêÝò åðáñ÷ßåò. Áðü ôïí 7ï Ýùò ôïí 9ï áé.
åîáðëþèçêáí óå ðïëëÝò ðåñéï÷Ýò ôçò ÁíáôïëÞò, ôçò Âüñåéáò ÁöñéêÞò êáé ôçò Äýóçò,
74 êáèþò åðßóçò êáé óå ðïëëÜ íçóéÜ ôçò Ìåóïãåßïõ. 
USZR 2CIG

2. Ôé Þôáí ôï "ÊïñÜíé" êáé ôé üñéæå;
Ôï ÊïñÜíé (åðß ëÝîåé "ëüãïò Èåïý"), åßíáé ôï éåñü âéâëßï ôïõ ÉóëÜì. ´Ïñéæå ïé ðéóôïß
(Ìïõóëßì) íá äéáäþóïõí ôï ÉóëÜì ìå "éåñü ðüëåìï" (ôæé÷Üíô) êáôÜ ôùí áðßóôùí. Ùóôüóï Ëáïß ãýñù
ôïõò áðáãüñåõå íá áóêÞóïõí êáôáíáãêáóìü óôïõò ×ñéóôéáíïýò êáé ôïõò Éïõäáßïõò. ¼óïé áðü ôï
Ýðåöôáí óôïí ðüëåìï ãßíïíôáí "ìÜñôõñåò ôçò ðßóôçò" êáé åîáóöÜëéæáí ìéá èÝóç óôïí ÂõæÜíôéï
ÐáñÜäåéóï.

3. Ðïéïé Þôáí ïé êõñéüôåñïé ðáñÜãïíôåò ôùí áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí;
Ïé êõñéüôåñïé ðáñÜãïíôåò ôùí áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí Þôáí:
1) Ç Ýíôïíç áíôßèåóç ìåôáîý êÝíôñïõ êáé áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí ôïõ Âõæáíôßïõ ðïõ
ðáñÝìåéíáí ðñïóêïëëçìÝíåò óôçí áßñåóç ôïõ Ìïíïöõóéôéóìïý.
2) Ç åîÜíôëçóç Âõæáíôéíþí êáé Ðåñóþí áðü ôç ìáêñï÷ñüíéá ðïëåìéêÞ ôïõò óýãêñïõóç
óôá ÷ñüíéá ôïõ Çñáêëåßïõ.
3) Ôï èñçóêåõôéêü ðÜèïò ôùí Éóëáìéóôþí.
4) Ç áíôï÷Þ êáé ç ðïëåìéêÞ éêáíüôçôá ôùí ÁñÜâùí.

4. Ðïéåò Þôáí ïé óõíÝðåéåò ôùí áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí;
Ïé óõíÝðåéåò áñáâéêþí êáôáêôÞóåùí Þôáí ïé åîÞò:
1) Ç äéÜóðáóç ôïõ ìåóïãåéáêïý êüóìïõ, ðïõ åß÷å åíïðïéçèåß áðü ôïõò Ñùìáßïõò.
2) Ç åäáöéêÞ óõññßêíùóç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò.
3) Ç áðþëåéá óçìáíôéêþí áóôéêþí êÝíôñùí êáé ç åñÞìùóç ðïëëþí ðåñéï÷þí ôçò
áõôïêñáôïñßáò.
4) Ç ìåßùóç ôçò áãñïôéêÞò ðáñáãùãÞò ôïõ Âõæáíôßïõ.
5) Ï ðåñéïñéóìüò ôïõ åóùôåñéêïý êáé åîùôåñéêïý åìðïñßïõ ôïõ Âõæáíôßïõ.

5. Ðüôå êáé ðþò óôáìÜôçóáí ïé áñáâéêÝò êáôáêôÞóåéò óôçí Åõñþðç;
Ïé áñáâéêÝò êáôáêôÞóåéò óôçí Åõñþðç óôáìÜôçóáí ôï 732, üôáí ï ÊÜñïëïò ÌáñôÝëïò,
ìáãéïñäüìïò ôùí ÖñÜãêùí, íßêçóå ôïõò ¢ñáâåò óôï ÐïõáôéÝ ôçò Ãáëëßáò. ¸ôóé áíá÷áßôéóå
ôçí ðñïÝëáóÞ ôïõò.
Ç íßêç áõôÞ èåùñåßôáé éóôïñéêÞ, êáèþò ìå áõôÞ ôåñìáôßóôçêå ü÷é ìüíï ç áñáâéêÞ
åîÜðëùóç, áëëÜ êáé ç åðéâïëÞ ôïõ ÉóëÜì óôçí õðüëïéðç Åõñþðç.

6. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôéò ðïëéïñêßåò ôçò Êùí/ðïëçò áðü ôïõò ¢ñáâåò;
Ïé ¢ñáâåò áöïý íáõðÞãçóáí êáé ïñãÜíùóáí áîéüìá÷ï óôüëï, êáôÝêôçóáí áñêåôÜ
íçóéÜ êáé áêïëïýèùò åðéäßùîáí íá êõñéåýóïõí ôçí Êùí/ðïëç. Ôçí ðïëéüñêçóáí äýï öïñÝò:
á´ öïñÜ: 674 - 678 êáé
â´ öïñÜ: 717 - 718.
Ïé âõæáíôéíïß ìá÷çôÝò áðÝêñïõóáí êáé ôéò äýï öïñÝò ôïõò ¢ñáâåò ìå ôç âïÞèåéá ôùí
áðüñèçôùí ôåé÷þí ôçò Âáóéëåýïõóáò êáé ôç ÷ñÞóç ôïõ õãñïý ðõñüò, åíüò íÝïõ üðëïõ
ðïõ êáôÝêáéå ôá å÷èñéêÜ ðëïßá êáé Þôáí åðéíüçóç ôïõ óýñïõ Êáëëßíéêïõ.

75 
USZR 2CIG

2. Ôï åìðüñéï êáé ï ðïëéôéóìüò ôïõ ÉóëÜì
Ëáïß ãýñù
áðü ôï
ÂõæÜíôéï Ðåñßëçøç

á. Ç áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ
Áðü ôá ìÝóá ôïõ 8ïõ áé. ïé ¢ñáâåò êáé ïé Åâñáßïé åðéäüèçêáí óôï äéåèíÝò åìðüñéï êáé
ó' áõôü óõíÝâáëáí ç åîáßñåôç ãåùãñáöéêÞ èÝóç ôïõ ×áëéöÜôïõ (ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé
Äýóçò) êáé ç åêìåôÜëëåõóç ïñõ÷åßùí ÷ñõóïý êáé áñãýñïõ ôçò ÄõôéêÞò ÁöñéêÞò êáé ôçò
Óá÷Üñáò.
Áðü ôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé. ïé ¢ñáâåò ßäñõóáí ðïëëÝò áðïéêßåò óôéò áêôÝò ôùí Éíäéþí,
ôçò Í. Á. Áóßáò êáé ôçò Êßíáò êáé ìåôÝöåñáí ìðá÷áñéêÜ êáé åßäç ðïëõôåëåßáò óôéò áñáâéêÝò
êáé âõæáíôéíÝò áãïñÝò.
Ïé ¢ñáâåò Ýìðïñïé õéïèÝôçóáí ðïëëÝò êáéíïôïìßåò ðïõ äéåõêüëõíáí óçìáíôéêÜ ôéò
óõíáëëáãÝò (åôáéñåßåò, åðéôáãÝò, ðéóôùôéêü óýóôçìá).

â.) ÃñÜììáôá, åðéóôÞìç êáé ôÝ÷íåò
Ïé ¢ñáâåò áíÝðôõîáí ðÜñá ðïëý ôá ÃñÜììáôá, ôéò ÅðéóôÞìåò êáé ôéò ÔÝ÷íåò. ÄÝ÷ôçêáí
åðéäñÜóåéò áð' ôïí åëëçíéêü ðïëéôéóìü êáé áðü Üëëïõò êáé åðçñÝáóáí ìå ôç óåéñÜ ôïõò
ôïí ðïëéôéóìü ôçò Äýóçò. ºäñõóáí ðïëëÝò âéâëéïèÞêåò êáé ÐáíåðéóôÞìéá. ÌåôÝöñáóáí ôá
Ýñãá ôùí Éíäþí, ôùí Ðåñóþí, êáé ôùí ÅëëÞíùí, éäßùò ôá öéëïóïöéêÜ ðïõ åðçñÝáóáí ðïëý
ôçí áñáâéêÞ óêÝøç êáé åðéóôÞìç.
Ç ëïãïôå÷íßá ôïõò åß÷å ìåãÜëç äéÜäïóç. Óôçí ôÝ÷íç åðéêñÜôçóå ç áíåéêïíéêÞ
ôå÷íïôñïðßá. ºäñõóáí ðïëëÜ ôåìÝíç (ìå óðïõäáéüôåñá ôçò Êüñäïâáò êáé ôçò Äáìáóêïý)
êáé êáôáóêåýáóáí èáõìÜóéá Ýñãá ìéêñïôå÷íßáò.

ã. Åðßäñáóç ôïõ áñáâéêïý ðïëéôéóìïý
Ç Äýóç åðçñåÜóôçêå óçìáíôéêÜ áðü ôéò åðéäüóåéò ôùí ÁñÜâùí óôéò èåôéêÝò åðéóôÞìåò
(ÌáèçìáôéêÜ, Ãåùãñáößá, Áóôñïíïìßá, ×çìåßá, ÉáôñéêÞ).
Ïé ¢ñáâåò åðßóçò åéóÞãáãáí óôç Äýóç ôï ÷áñôß, êéíÝæéêç åöåýñåóç, êáé ðïëëÝò
áãñïôéêÝò êáëëéÝñãåéåò.
ÔÝëïò, ìåãÜëç åðßäñáóç Üóêçóáí ïé ¢ñáâåò óôïí ôïìÝá ôïõ åìðïñßïõ êáé ôùí
óõíáëëáãþí.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ

á. Ç áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ
• ìÝóá 8ïõ áé.:
¢ñáâåò + Åâñáßïé o äéåèíÝò åìðüñéï (ìåôáðñÜôåò äéåèíïýò åìðïñßïõ)

 ÐáñÜãïíôåò ðïõ åõíüçóáí ôéò åìðïñéêÝò äñáóôçñéüôçôåò:
á) ç åîáßñåôç ãåùãñáöéêÞ èÝóç ôïõ ×áëéöÜôïõ (ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò)
76 â) ç åêìåôÜëëåõóç ïñõ÷åßùí ÷ñõóïý êáé áñãýñïõ Äõô. ÁöñéêÞò êáé Óá÷Üñáò. 
USZR 2CIG

• ÌÝóá ôïõ 9ïõ áé.: ºäñõóç áñáâéêþí áðïéêéþí:
o áêôÝò Éíäéþí, Í. Á. Áóßáò, Êßíáò
 ÌåôáöïñÜ (ìÝóù ÉñÜê) ìðá÷áñéêþí êáé åéäþí ðïëõôåëåßáò ðñïò: Ëáïß ãýñù
o áñáâéêÝò êáé âõæáíôéíÝò áãïñÝò áðü ôï
ÂõæÜíôéï
• 10ïò áé.: Áßãõðôïò: Äõíáóôåßá Öáôéìéäþí:
o åõíüçóå ôéò åìðïñéêÝò ó÷Ýóåéò ìå ôéò Éíäßåò ìÝóù ÅñõèñÜò
èÜëáóóáò.
 Êáéíïôïìßåò åìðüñùí ÉóëÜì:
- óõãêñüôçóáí åìðïñéêÝò åôáéñåßåò
- åðéíüçóáí ôéò åìðïñéêÝò åðéôáãÝò (ôóåê)
- áíÝðôõîáí ôï ðéóôùôéêü óýóôçìá (áñãõñáìïéâïß - ôñáðåæßôåò)

ÁðïôÝëåóìá o äéåõêüëõíóç ôùí óõíáëëáãþí

â. ÃñÜììáôá, ÅðéóôÞìç êáé ÔÝ÷íåò

• ¢ñáâåò: áíÜðôõîç ãñáììÜôùí, åðéóôçìþí êáé Ôå÷íþí

• ÃñÜììáôá, åðéóôÞìåò o ìåãÜëç áíÜðôõîç
- âéâëéïèÞêåò (Êüñäïâá, ÂáãäÜôç)
- ðáíåðéóôÞìéá (Êüñäïâá, ÂáãäÜôç)
- äéÜäïóç áñáâéêÞò ëïãïôå÷íßáò
- ìåôáöñÜóåéò Ýñãùí Éíäþí, Ðåñóþí êáé ÅëëÞíùí (êõñßùò öéëïóïöéêþí)

• ÔÝ÷íç o áíåéêïíéêÞ ôå÷íïôñïðßá
- ôåìÝíç (ôæáìéÜ) (óðïõäáéüôåñá: Êüñäïâáò êáé Äáìáóêïý)
- Ýñãá ìéêñïôå÷íßáò

ã. Åðßäñáóç ôïõ áñáâéêïý ðïëéôéóìïý
 Åðßäñáóç áñáâéêïý ðïëéôéóìïý óôç Äýóç:

• ÅðéóôçìïíéêÝò åðéäüóåéò ôùí ÁñÜâùí:
- ÌáèçìáôéêÜ o éíäéêÞ áñßèìçóç
- Ãåùãñáößá o ìáêñéíÜ ôáîßäéá
- Áóôñïíïìßá o õðïëïãéóìüò ôñï÷éÜò Þëéïõ êáé ðëáíçôþí
- ×çìåßá o áíáêÜëõøç èåéúêïý ïîÝïò êáé ïéíïðíåýìáôïò
- ÉáôñéêÞ o êáèéÝñùóç íÝùí öáñìÜêùí - ðïëýðëïêåò åã÷åéñÞóåéò

• ÅéóáãùãÝò óôï ÂõæÜíôéï êáé óôç Äýóç:
- ×áñôß (êéíÝæéêç åöåýñåóç)
- ÐïëëÝò áãñïôéêÝò êáëëéÝñãåéåò

• Êáéíïôïìßåò óôï åìðüñéï.

77 
USZR 2CIG

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Ëáïß ãýñù
áðü ôï ìåôáðñÜôçò (óåë. 29)
ÂõæÜíôéï = ìåôáðùëçôÞò
áñãõñáìïéâüò (óåë. 29)
= áõôüò ðïõ åîáñãõñþíåé (áíôáëëÜóóåé) îÝíá íïìßóìáôá.
ÁíåéêïíéêÞ ôå÷íïôñïðßá (óåë. 29)
= ôå÷íïôñïðßá, êáôÜ ôçí ïðïßá óôéò ðáñáóôÜóåéò äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé áíèñþðéíåò
ìïñöÝò. ÁõôÞ ôçí ôå÷íïôñïðßá áêïëïýèçóáí ïé ¢ñáâåò óôçí ôÝ÷íç ôïõò ãéá
èñçóêåõôéêïýò ëüãïõò.
ôåìÝíç (óåë. 29)
= ôæáìéÜ, éåñïß ÷þñïé ëáôñåßáò ôùí Éóëáìéóôþí.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ìå ôç âïÞèåéá ëåîéêþí, ðñïóðÜèçóå íá åíôïðßóåéò êáé Üëëåò ëÝîåéò áñáâéêÞò
ðñïÝëåõóçò êáé íá åðéóçìÜíåéò ôïõò ôïìåßò, óôïõò ïðïßïõò áíáöÝñåôáé ç åðßäñáóç
ôïõ áñáâéêïý ðïëéôéóìïý.

Ïé ¢ñáâåò áíÝðôõîáí ðïëý ôéò èåôéêÝò åðéóôÞìåò, ôï åìðüñéï, ôéò ïéêïíïìéêÝò
óõíáëëáãÝò êáé ôéò áãñïôéêÝò êáëëéÝñãåéåò êáé Üóêçóáí ìåãÜëç åðßäñáóç óôïí ðïëéôéóìü
ôçò Äýóçò.
Ç ðáñïõóßá ðïëëþí áñáâéêþí ëÝîåùí óôéò åõñùðáúêÝò ãëþóóåò äåß÷íåé ôï ìÝãåèïò
ôçò åðßäñáóçò áõôÞò.
¸ôóé Ý÷ïõìå êáé óôá ÍÝá ÅëëçíéêÜ ðïëëÝò ôÝôïéåò ëÝîåéò, üðùò:

ËÅÎÅÉÓ ÅÌÐÏÑÉÏÕ: ìáãáæß, êáñáâÜíé, äñÜìé, ðáæÜñé, ñïõóöÝôé (= äùñïäïêßá), ôáìÜ÷é (=
áðëçóôßá, ðëåïíåîßá)
ÈÅÔÉÊÅÓ ÅÐÉÓÔÇÌÅÓ: ÷çìåßá, êå÷ñéìðÜñé (= Þëåêôñï), ìáíôÝìé (= ÷õôïóßäçñïò), áëêá-
ëéêüò
ÊÁËËÉÅÑÃÅÉÅÓ / ÁÃÑÏÔÉÊÇ ÆÙÇ: öõíôÜíé (= íÝï öõôü, âëáóôÜñé), öïýëé (= üóðñéï),
ãÜéäáñïò (= üíïò)
ÊÁÉ ÁËËÅÓ: ëïõëÜêé (= åßäïò âáöÞò), áôëÜæé (= åßäïò õöÜóìáôïò), êñåìåæß (= êüêêéíï
÷ñþìá), ìðïõñíïýæé, ÷áôßñé (= åîõðçñÝôçóç), ÷Üëé, ôóüöëé, êïõëïõâÜ÷áôá (= Üíù êÜôù),
áìÜí (=Ýëåïò), áëìáíÜê (=çìåñïëüãéï), êÝöé (=åõèõìßá, êáëÞ äéÜèåóç), ñá÷Üôé (=ñáèõìßá,
íùèñüôçôá, ïêíçñßá), æÜñé, öáêßñçò (=ôá÷õäáêôõëïõñãüò)

2. ÓõíäõÜæïíôáò ôá äåäïìÝíá ôïõ ÷Üñôç êáé ôçò åìðïñéêÞò åðéóôïëÞò íá áíáóõíèÝóåéò
ôç äéáäñïìÞ ôïõ ôáîéäéïý ðïõ Ýêáíáí ïé ñùìáßïé Ýìðïñïé, ãéá íá ðñïìçèåõôïýí
ìðá÷áñéêÜ.

Ï ÷Üñôçò ðïõ áðåéêïíßæåé ôïõò åìðïñéêïýò äñüìïõò ðïõ óõíäÝïõí ôç Ìåóüãåéï ìå ôçí
ÁíáôïëÞ, êáèþò êáé ç åìðïñéêÞ åðéóôïëÞ, óõìðëçñþíïõí ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß
ìáò ðëçñïöïñïýí ãéá ôï åíäéáöÝñïí ôùí ñùìáßùí åìðüñùí ãéá ôá ìðá÷áñéêÜ êáé ôçí
78 áíÜðôõîç ôïõ áñáâéêïý åìðïñßïõ. 
USZR 2CIG

ÐñÜãìáôé ôá ðñïúüíôá áõôÜ åß÷áí ìåãÜëç æÞôçóç óôçí áãïñÜ ôçò Êùí/ðïëçò ðïõ Þôáí
êáé ï ìåãáëýôåñïò êáôáíáëùôÞò. Ç æÞôçóç êáèüñéæå êáé ôéò äéåèíåßò ôïõò ôéìÝò. ¼ìùò
åðåéäÞ ôï åðßðåäï æùÞò êáé ïé áãïñáóôéêÝò äõíáôüôçôåò ôïõ ðëçèõóìïý ôçò Êùí/ðïëçò Ëáïß ãýñù
Þôáí áñêåôÜ õøçëü (õøçëüôåñï áðü ôç Äýóç), ôïõëÜ÷éóôïí ùò ôá ôÝëç ôïõ 12ïõ áé., ãé' áðü ôï
áõôü ïé ñùìáßïé Ýìðïñïé Ýäåé÷íáí ôÝôïéï åíäéáöÝñïí ãé' áõôÜ ôá ðñïúüíôá. ÂõæÜíôéï
ÐñïêåéìÝíïõ íá ðñïìçèåõôïýí ôá ìðá÷áñéêÜ êáé Üëëá åßäç ðïëõôåëåßáò Ýêáíáí ôï
åîÞò äñïìïëüãéï: Îåêéíïýóáí áðü ôçí Êùí/ðïëç ìå ðëïßá êáé Ýðëåáí êïíôÜ óôéò äõôéêÝò
ìéêñáóéáôéêÝò áêôÝò þóðïõ íá ðéÜóïõí ëéìÜíé Þ óôç ÊñÞôç Þ óôçí Êýðñï. Áðü åêåß äéÝó÷éæáí
ôï ðÝëáãïò êáé Ýöôáíáí óôçí ÁëåîÜíäñåéá ôçò Áéãýðôïõ Þ óôï ÊÜéñï. Åêåß óõíÞèùò
óõíáíôïýóáí ôïõò ¢ñáâåò Þ ôïõò Åâñáßïõò ìåôáðñÜôåò åìðüñïõò êáé ðñïìçèåýïíôáí
ôá ðñïúüíôá. (Ï áðïóôïëÝáò ôçò åðéóôïëÞò ðåñéìÝíåé ïé ñùìáßïé Ýìðïñïé ðïõ âñßóêïíôáé
óôçí ÁëåîÜíäñåéá íá ìåôáâïýí óôï Ðáëáéü ÊÜéñï).

3. ÐñïóðÜèçóå íá ðñïóäéïñßóåéò ôá êõñéüôåñá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ áñáâéêïý
ðïëéôéóìïý êáé ôçò áñáâéêÞò ôÝ÷íçò.

Ôá êõñéüôåñá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ áñáâéêïý ðïëéôéóìïý åßíáé ôá åîÞò:
á) Ç åêëåêôéêÞ óýíèåóç êáé áíÜðôõîç óôïé÷åßùí Üëëùí ðïëéôéóìþí: ïé ¢ñáâåò áðÝêôçóáí
ðïëëÝò ãíþóåéò áðü ôïõò ëáïýò ðïõ åß÷áí êáôáêôÞóåé, êáé åðçñåÜóôçêáí áðü ôçí áñ÷áßá
åëëçíéêÞ öéëïóïößá. ÁõôÝò ôéò ãíþóåéò ôéò áöïìïßùóáí êáé äçìéïýñãçóáí ôï äéêü ôïõò
ðïëéôéóìü.
â) ¸÷åé áóôéêü ÷áñáêôÞñá, ãéáôß äéáäüèçêå ðïëý óôéò ìåãÜëåò ìÜæåò ôùí ìåãÜëùí
ðüëåùí. Óôéò ìåãÜëåò ðüëåéò åîÜëëïõ éäñýèçêáí ïé âéâëéïèÞêåò êáé ôá ðáíåðéóôÞìéá.
Ç áñáâéêÞ ôÝ÷íç åßíáé ðñùôüôõðç êáé Ý÷åé ôá åîÞò ÷áñáêôçñéóôéêÜ:
á) åßíáé áíåéêïíéêÞ, äçëáäÞ äåí áðåéêïíßæïíôáé áíèñþðéíåò ìïñöÝò óôéò ðáñáóôÜóåéò.
â) åßíáé íáôïõñáëéóôéêÞ, êáèþò ôá ìïôßâá ôçò äéáêüóìçóçò åßíáé êõñßùò áðü ôç öýóç.
ã) óôç äéáêüóìçóç äçìéïõñãïýóáí ôá ðåñßöçìá áñáâïõñãÞìáôá, äçëáäÞ Ýñãá
æùãñáöéêÞò Þ ãëõðôéêÞò ðïõ áðïôåëïýíôáí áðü ãåùìåôñéêÜ ó÷Þìáôá áðëÜ Þ áíÜìåéêôá
ìå Üëëëá óôïé÷åßá, óå ëåðôÝò äáíôåëùôÝò óõíèÝóåéò, ìå áíåîÜíôëçôç ðïéêéëßá.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Óå ðïéï åßäïò åìðïñßïõ åðéäüèçêáí êõñßùò ïé ¢ñáâåò êáé ãéáôß;
Áðü ôá ìÝóá ôïõ 8ïõ áé. ïé ¢ñáâåò êáé ïé Åâñáßïé åðéäüèçêáí óôï äéåèíÝò åìðüñéï ìå
åðßêåíôñï ôéò ìåãÜëåò ðüëåéò êáé Ýãéíáí ìåôáðñÜôåò (=ìåôáðùëçôÝò) ôïõ äéåèíïýò åìðïñßïõ.
Ïé ëüãïé ðïõ ôïõò þèçóáí íá åðéäïèïýí ó' áõôü ôï åßäïò åìðïñßïõ åßíáé: á) üôé ôï ×áëéöÜôï
âñéóêüôáí óå åîáßñåôç èÝóç, ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò, êáé â) üôé ìðïñïýóáí íá
åêìåôáëëåýïíôáé ôá ïñõ÷åßá ÷ñõóïý êáé áñãýñïõ ôçò ÄõôéêÞò ÁöñéêÞò êáé ôçò Óá÷Üñáò.
2. Ôé åßäïõò áðïéêßåò ßäñõóáí ïé ¢ñáâåò, ðïý êáé ìå ðïéï áðïôÝëåóìá;
Áðü ôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé. ïé ¢ñáâåò ßäñõóáí åìðïñéêÝò áðïéêßåò óôéò áêôÝò ôùí Éíäéþí,
ôçò Í.Á. Áóßáò êáé ôçò Êßíáò. Áðü ôç ìáêñéíÞ ÁíáôïëÞ ìåôÝöåñáí ìðá÷áñéêÜ êáé Üëëá
åßäç ðïëõôåëåßáò, êõñßùò ìÝóù ÉñÜê, óôéò áñáâéêÝò êáé âõæáíôéíÝò áãïñÝò, áðïêïìßæïíôáò
79 
USZR 2CIG

ôåñÜóôéá êÝñäç. Ç æÞôçóç ðïõ åß÷áí ôá ðñïúüíôá áõôÜ óôéò áêôÝò ôçò Ìåóïãåßïõ êáèüñéæå
Ëáïß ãýñù ôéò äéåèíåßò ôïõò ôéìÝò.
áðü ôï
ÂõæÜíôéï 3. Ðïéåò êáéíïôïìßåò õéïèÝôçóáí ïé ¢ñáâåò Ýìðïñïé;

Ïé ¢ñáâåò Ýìðïñïé õéïèÝôçóáí ðïëëÝò êáéíïôïìßåò: 1) óõãêñüôçóáí åìðïñéêÝò
åôáéñåßåò, 2) åðéíüçóáí ôçí åìðïñéêÞ åðéôáãÞ (ôóåê) êáé 3) áíÝðôõîáí ôï ðéóôùôéêü óýóôçìá
(áñãõñáìïéâïß - ôñÜðåæåò). Ïé êáéíïôïìßåò áõôÝò äéåõêüëõíáí óçìáíôéêÜ ôéò óõíáëëáãÝò.

4. Ðþò ðéóôïðïéåßôáé ï ìåãÜëïò æÞëïò ôùí ÁñÜâùí ãéá ôá ãñÜììáôá ;

Ïé ¢ñáâåò ìåôÜ ôçí ðåñßïäï ôùí êáôáêôÞóåùí åðéäüèçêáí ìå ìåãÜëï æÞëï óôá
ãñÜììáôá. Åðßêåíôñï ôçò áíÜðôõîçò ôùí ãñáììÜôùí (êáèþò êáé ôùí ôå÷íþí) Þôáí ïé
ìåãÜëåò ðüëåéò, üðùò ç Êüñäïâá êáé ç ÂáãäÜôç.
Ï ìåãÜëïò æÞëïò ôùí ÁñÜâùí ãéá ôá ãñÜììáôá ðéóôïðïéåßôáé:
1) áðü ôçí ßäñõóç âéâëéïèçêþí êáé ðáíåðéóôçìßùí óôéò ìåãÜëåò ðüëåéò (ð.÷. Êüñäïâá,
ÂáãäÜôç), 2) áðü ôçí ýðáñîç ðïëëþí âéâëéïðùëåßùí ãéá ôï åõñý êïéíü óôéò ìåãÜëåò ðüëåéò,
3) áðü ôçí áãÜðç ðïëëþí ÷áëéöþí ãéá ôá ÷åéñüãñáöá (ìåñéêïß ìÜëéóôá Þôáí ìáíéþäåéò
óõëëÝêôåò), 4) áðü ôçí Üíèéóç ôçò ëïãïôå÷íßáò ôïõò, êáé 5) áðü ôï ðëïýóéï ìåôáöñáóôéêü
ôïõò Ýñãï. Ïé ¢ñáâåò ìåôÝöñáóáí ôá Ýñãá ôùí Éíäþí, ôùí Ðåñóþí êáé ôùí ÅëëÞíùí.
Éäßùò ïé ìåôáöñÜóåéò ôùí Ýñãùí ôùí ÅëëÞíùí óïöþí êáé êõñßùò ôïõ ÁñéóôïôÝëç êáé ôùí
Íåïðëáôùíéêþí åðçñÝáóáí âáèéÜ ôçí áñáâéêÞ óêÝøç êáé åðéóôÞìç.

5. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí ôÝ÷íç ôùí ÁñÜâùí;

ÊáôÜ ôçí ðñþôç ðåñßïäï ôïõ ÉóëÜì, ç ôÝ÷íç ôïõ äáíåßóôçêå ôå÷íéêÝò êáé õëéêÜ áðü ôï
ÂõæÜíôéï, áëëÜ ãéá èñçóêåõôéêïýò ëüãïõò Ýìåéíå ðñïóçëùìÝíç óôçí áíåéêïíéêÞ
ôå÷íïôñïðßá. ×áñáêôçñéóôéêÜ äçìéïõñãÞìáôá ôçò áñáâéêÞò ôÝ÷íçò åßíáé ôá ôåìÝíç (ôæáìéÜ).
Îå÷ùñßæïõí áõôü ôçò Êüñäïâáò êáé ôï ìåãÜëï ôÝìåíïò ôçò Äáìáóêïý (áñ÷Ýò 8ïõ áé.), ôïõ
ïðïßïõ ôá ìùóáúêÜ ìå ôéò åîáßóéåò öõôéêÝò ðáñáóôÜóåéò êáôáóêåõÜóôçêáí áðü âõæáíôéíïýò
ôå÷íßôåò.
Ïé ¢ñáâåò êáëëéôÝ÷íåò öéëïôÝ÷íçóáí åðßóçò ëáìðñÜ Ýñãá ìéêñïôå÷íßáò áðü
åëåöáíôüäïíôï êáé Üëëá õëéêÜ.

6. Ðïéïõò åðéóôçìïíéêïýò ôïìåßò áíÝðôõîáí êõñßùò ïé ¢ñáâåò;
Ïé ¢ñáâåò åðéäüèçêáí êõñßùò óôéò èåôéêÝò åðéóôÞìåò. ÓõãêåêñéìÝíá óôá ÌáèçìáôéêÜ
êáèéÝñùóáí ôçí ÉíäéêÞ áñßèìçóç, óôïí ôïìÝá ôçò Ãåùãñáößáò ïñãÜíùóáí ìáêñéíÜ ôáîßäéá,
óôçí Áóôñïíïìßá õðïëüãéóáí áêñéâþò ôçí ôñï÷éÜ ôïõ Þëéïõ êáé ôùí ðëáíçôþí, óôç ×çìåßá
áíáêÜëõøáí ôï èåéúêü ïîý êáé ôï ïéíüðíåõìá êáé óôçí ÉáôñéêÞ êáèéÝñùóáí íÝá öÜñìáêá
êáé ðñáãìáôïðïßçóáí ðïëýðëïêåò åã÷åéñÞóåéò.
Åêôüò áð' áõôÜ ïé ¢ñáâåò åéóÞãáãáí óôï ÂõæÜíôéï êáé óôç Äýóç ôï ÷áñôß, êéíåæéêÞ
åöåýñåóç, êáèþò åðßóçò êáé ðïëëÝò êáëëéÝñãåéåò öõôþí.
Ç Äýóç åðçñåÜóôçêå óçìáíôéêÜ áðü ôéò åðéóôçìïíéêÝò åðéäüóåéò ôùí ÁñÜâùí. Ç
ðáñïõóßá ðïëëþí áñáâéêþí ëÝîåùí óôéò åõñùðáúêÝò ãëþóóåò äåß÷íåé ôï ìÝãåèïò áõôÞò
ôçò åðßäñáóçò.
80 
USZR 2CIG

ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÄÅÕÔÅÑÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
ÅñùôÞóåéò áíôéêåéìåíéêïý ôýðïõ Ëáïß ãýñù
áðü ôï
1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç: ÏÍÏÌÁ ÂõæÜíôéï

á/á ÏÍÏÌÁ

ÍïìÜäåò ìå éäéüôõðç ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç, åãêáôáóôÜèçêáí
1
óôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áé. âüñåéá ôïõ Äïýíáâç.
Ëáüò ïõííéêÞò êáôáãùãÞò, ðïõ óôá ôÝëç ôïõ 6ïõ áé. åß÷å
2
éäñýóåé ìéá ðáíßó÷õñç áõôïêñáôïñßá óôçí êåíôñéêÞ Åõñþðç.
Öýëï áóéáôéêÞò ðñïÝëåõóçò ìå êáëÞ óôñáôéùôéêÞ êáé
3 ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç, éó÷õñüò áíôßðáëïò ôïõ Âõæáíôßïõ óôá
ôÝëç 7ïõ áé.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÕðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ôï
4
680 ìå ôïõò ÂïõëãÜñïõò.
¢ñáâáò ïäçãüò êáñáâáíéþí. ÉäñõôÞò ìïíïèåúóôéêÞò
5
èñçóêåßáò.
ÃÜëëïò áõëÜñ÷çò (ìáãéïñäüìïò). Áíá÷áßôéóå ôçí ðñïÝëáóç
6
ôùí ÁñÜâùí ôï 732 óôï ÐïõáôéÝ.
Âõæáíôéíüò ìç÷áíéêüò óõñéáêÞò êáôáãùãÞò. ÅöåõñÝôçò ôïõ
7
õãñïý ðõñüò.

2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí ôéò èåùñåßôå
óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò.

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
Ïé ´Áâáñïé, íïìÜäåò ìå éäéüôõðç ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç
1
åãêáôáóôÜèçêáí óôéò áñ÷Ýò ôïõ 6ïõ áé. âüñåéá ôïõ Äïýíáâç.
Ïé ´Áâáñïé êáé ïé ÓëÜâïé ðïëéüñêçóáí áñêåôÝò öïñÝò, áëëÜ
2
÷ùñßò áðïôÝëåóìá ôç Èåóóáëïíßêç.
Ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç ðÝôõ÷å íá åíôÜîåé ôïõò ÁâÜñïõò óôç
3
âõæáíôéíÞ êïéíùíßá.
Ïé ÓëÜâïé ôåëéêÜ áöïìïéþèçêáí êïéíùíéêÜ êáé åèíïëïãéêÜ áðü
4
ôï ÂõæÜíôéï.
5 Ïé ´Áâáñïé õðïôÜ÷èçêáí óôñáôéùôéêÜ óôï ÂõæÜíôéï.

81 
USZR 2CIG

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
Ëáïß ãýñù
áðü ôï Ïé Âïýëãáñïé Þôáí öýëï áóéáôéêÞò ðñïÝëåõóçò ìå êáëÞ
6
ÂõæÜíôéï óôñáôéùôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ ïñãÜíùóç.
Ôï 680 ïé Âõæáíôéíïß íßêçóáí ôá âïõëãáñéêÜ óôñáôåýìá-ôá
7
óôçí ðåñéï÷Þ ìåôáîý Äïýíáâç êáé Áßìïõ.
Óôï íÝï âïõëãáñéêü êñÜôïò ïé ÓëÜâïé õðåñåß÷áí ðïëéôéêÜ êáé
8
óôñáôéùôéêÜ.
Ïé çãåìüíåò (÷Üíïé) ôùí ÂïõëãÜñùí åß÷áí ùò åðßóçìç ãëþóóá
9
ôïõò ôçí åëëçíéêÞ.
10 Ï ÌùÜìåè åðçñåÜóôçêå áðü ôïí Éïõäáúóìü êáé ôï ×ñéóôéáíéóìü.
11 Óôç ìÜ÷ç ôïõ Ãéáñìïýê (636) ïé Âõæáíôéíïß íßêçóáí ôïõò ¢ñáâåò.
Ç åîÜíôëçóç ôùí Âõæáíôéíþí êáé ôùí Ðåñóþí áðü ôç
12 ìáêñï÷ñüíéá ðïëåìéêÞ ôïõò óýãêñïõóç óôá ÷ñüíéá ôïõ
Çñáêëåßïõ, Þôáí Ýíáò áðü ôïõò ðáñÜãïíôåò ôùí áñáâéêþí
Ïé ¢ñáâåò ðïëéüñêçóáí äýï öïñÝò ôçí Êùí/ðïëç áëëÜ
13
çôôÞèçêáí áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò.
14 Ïé ¢ñáâåò Ýìðïñïé åðéíüçóáí ôéò åìðïñéêÝò åðéôáãÝò (ôóåê).
Ïé ¢ñáâåò ßäñõóáí ðïëëÝò åìðïñéêÝò áðïéêßåò óå ðïëëÜ ìÝñç
15
ôçò Åõñþðçò.
Ïé ¢ñáâåò ìåôÝöñáóáí ôá Ýñãá ôùí Éíäþí, ôùí Ðåñóþí êáé ôùí
16
ÅëëÞíùí.
17 Ç Äýóç äåí åðçñåÜóôçêå áðü ôïí áñáâéêü ðïëéôéóìü.
ÊáôÜ ôçí ðñþôç ðåñßïäï ôïõ ÉóëÜì, ç ôÝ÷íç ôïõ äáíåßóôçêå
18
ôå÷íéêÝò, ôå÷íßôåò êáé õëéêÜ áðü ôï ÂõæÜíôéï.
19 Ï áñáâéêüò ðïëéôéóìüò äåí åðçñåÜóôçêå áðü Üëëïõò ðïëéôéóìïýò.
Ôá ìùóáúêÜ ôïõ ôåìÝíïõò ôçò Äáìáóêïý, ìå ôéò åîáßóéåò öõôéêÝò
20
ðáñáóôÜóåéò êáôáóêåõÜóôçêáí áðü âõæáíôéíïýò ôå÷íßôåò.

3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:
1. Áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 7ïõ áé. äéÜöïñåò óëáâéêÝò ïìÜäåò ðñï÷þñçóáí íüôéá êáé
åãêáôáóôÜèçêáí óå åäÜöç ôçò óçìåñéíÞò çðåéñùôéêÞò ÅëëÜäáò, üðïõ ßäñõóáí
……………………….
2. Ïé ´Áâáñïé êáé ïé ÓëÜâïé ðïëéüñêçóáí áñêåôÝò öïñÝò, ÷ùñßò áðïôÝëåóìá ô..
………………………….
3. Óôá äéáëåßììáôá ôùí ðïëÝìùí ïé Âõæáíôéíïß êáé ïé Âïýëãáñïé åß÷áí …………………
………………., ïé êáíüíåò ôùí ïðïßùí ñõèìßæïíôáí áðü óõíèÞêåò.
4. Ôï Ýôïò ô.. ………… êáèéåñþèçêå ùò áöåôçñßá ôïõ ÷ñïíïëïãéêïý óõóôÞìáôïò ôùí
ÁñÜâùí.
82 
USZR 2CIG

5. Ôï ………….., ôï éåñü âéâëßï ôçò íÝáò èñçóêåßáò, áðáéôïýóå áðü ôïõò ðéóôïýò íá ôç
äéáäþóïõí ìå ………. ……………
6. Ï ÊÜñïëïò ÌáñôÝëïò ………………………. ôùí ÖñÜãêùí, êáôÜöåñå íá áíá÷áéôßóåé ôçí Ëáïß ãýñù
ðñïÝëáóç ôùí ÁñÜâùí óôï ãáëëéêü ÐïõáôéÝ ôï 732. áðü ôï
7. Ïé Âõæáíôéíïß ìá÷çôÝò áðÝêñïõóáí ôïõò ¢ñáâåò ìå ôç âïÞèåéá ôùí áðüñèçôùí ÂõæÜíôéï
ôåé÷þí ôçò Âáóéëåýïõóáò êáé ôç ÷ñÞóç ô.. ………. ………
8. Äýï ÷ñüíéá ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ ÌùÜìåè, ïé ìá÷çôÝò ôïõ ÉóëÜì, õðü ôçí çãåóßá ôïõ
………………, åîüñìçóáí áðü ôç ×åñóüíçóü ôïõò.
9. Ç ôÝ÷íç ôïõ ÉóëÜì ãéá èñçóêåõôéêïýò ëüãïõò ðáñÝìåéíå ðñïóçëùìÝíç óô…
………………… ……………………….
10. ×áñáêôçñéóôéêÜ äçìéïõñãÞìáôá ôçò áñáâéêÞò ôÝ÷íçò åßíáé ô.. ………………

4. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá

×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ
1 680 á) Åãßñá

2 864 â) Þôôá ÁñÜâùí óôï ÐïõáôéÝ

ã) ÕðïãñáöÞ óõíèÞêçò åéñÞíçò ìåôáîý
3 622
Âõæáíôéíþí êáé ÂïõëãÜñùí
ä) á´ ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò áðü ¢ñáâåò -
4 732
Þôôá
5 674 - 678 å) Åê÷ñéóôéáíéóìüò ÂïõëãÜñùí

5. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò öñÜóåéò ôçò óôÞëçò Á ìå ôá ïíüìáôá ôçò óôÞëçò Â.

Á  ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ

1 ÓëÜâïé Á ÊïñÜíé
2 Âïýëãáñïé  ×áëéöÜôï
ÁíåéêïíéêÞ
3 ¢ñáâåò Ã
ôå÷íïôñïðßá
4 Áñáâéêü êñÜôïò Ä Óêëáâçíßåò
ÅìðïñéêÝò
5 ÁñáâéêÞ ôÝ÷íç Å
åðéôáãÝò (ôóåê)
6 ¸ìðïñïé ôïõ ÉóëÜì Æ ÷Üíïé

83 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÄÅÕÔÅÑÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ëáïß ãýñù
áðü ôï 1ç Üóêçóç
ÂõæÜíôéï 1) ÓëÜâïé, 2) ´Áâáñïé,
3) Âïýëãáñïé, 4) Êùí/íïò Ä´ ÐùãùíÜôïò
5) ÌùÜìåè, 6) ÊÜñïëïò ÌáñôÝëïò,
7) Êáëëßíéêïò

2ç Üóêçóç

1Ë 2Ó 3Ë 4Ó 5Ë 6Ó 7Ë 8Ë 9Ó 10Ó 11Ë 12Ó 13Ó 14Ó 15Ë 16Ó 17Ë 18Ó 19Ë 20Ó

3ç Üóêçóç
1) óêëáâçíßåò, 2) ôç Èåóóáëïíßêç, 3) åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò,
4) ôçò Åãßñáò, 5) ÊïñÜíé / éåñü ðüëåìï, 6) ìáãéïäñüìïò,
7) ôïõ õãñïý ðõñüò, 8) ×áëßöç, 9) óôçí áíåéêïíéêÞ ôå÷íïôñïðßá,
10) ôá ôåìÝíç

4ç Üóêçóç

1-ã 2-å 3-á 4-â 5-ä

5ç Üóêçóç

1-Ä 2-Æ 3-Á 4-Â 5-Ã 6-Å

84 
USZR 2CIG

ÊÅÖÁËÁÉÏ 3ï
ÐÅÑÉÏÄÏÓ ÔÇÓ ÌÅÃÁËÇÓ ÁÊÌÇÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ
(717 -1025 )

É. ÐÁÃÉÙÓÇ ÔÇÓ ÂÕÆÁÍÔÉÍÇÓ ÊÕÑÉÁÑ×ÉÁÓ ÓÔÁ ÂÁËÊÁÍÉÁ
ÊÁÉ ÔÇ Ì. ÁÓÉÁ

ÉÉ. ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ ÏÉÊÏÍÏÌÉÁ 
USZR 2CIG 
USZR 2CIG

ÐÅÑÉÏÄÏÓ ÔÇÓ ÌÅÃÁËÇÓ ÁÊÌÇÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ
( 717 - 1025 )
717 – 1025
717 - 802
ÄÕÍÁÓÔÅÉÁ ÉÓÁÕÑÙÍ

áíôéìåôþðéóç Áíôéìåôþðéóç
ÂïõëãÜñùí êáé ÁñÜâùí Åéêïíïìá÷ßáò

802 - 867
ÄÕÍÁÓÔÅÉÁ ÁÌÏÑÉÏÕ

ÌÉ×ÁÇË Ã´
 Tåñìáôéóìüò Åéêïíïìá÷ßáò
 Éó÷õñïðïßçóç ôïõ êñÜôïõò
 ºäñõóç Ó÷ïëÞò Ìáãíáýñáò
 ÁíÜêáìøç ïéêïíïìßáò
 Åê÷ñéóôéáíéóìüò Ìïñáâþí (863)
 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ÂïõëãÜñùí (864)
 Éó÷õñïðïßçóç ôïõ óôñáôïý
 Èåóìüò áêñéôþí  áíôéìåôþðéóç ÁñÜâùí

867 - 1056
ÌÁÊÅÄÏÍÉÊÇ ÄÕÍÁÓÔÅÉÁ

 Óôáèåñüôçôá êåíôñéêÞò åîïõóßáò
 ÏéêïíïìéêÞ õðåñï÷Þ Êùí/ðïëçò
 Êõñéáñ÷ßá ôçò áñéóôïêñáôßáò ôùí ðüëåùí
 ÁíáäéïñãÜíùóç ôïõ óôñáôïý  íßêåò êáé åðÝêôáóç ôùí óõíüñùí
 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ñþóùí  äéåèíÝò êýñïò Âõæáíôßïõ

717 - 1025
Ðåñßïäïò ìåãÜëçò áêìÞò Âõæáíôßïõ

ÏÉÊÏÍÏÌÉÊÏ ÅÐÉÐÅÄÏ ÊÏÉÍÙÍÉÊÏ ÅÐÉÐÅÄÏ
 áíÜðôõîç åìðïñßïõ êáé âéïôå÷íßáò  êåíôñéêÞ åîïõóßá  ðñïóôáóßá
 áýîçóç ôïõ ðëçèõóìïý áãñïôþí áðü ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò
 áýîçóç ôçò áãñïôéêÞò ðáñáãùãÞò 87 
USZR 2CIG

É. ÐÁÃÉÙÓÇ ÔÇÓ ÂÕÆÁÍÔÉÍÇÓ ÊÕÑÉÁÑ×ÉÁÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ ÓÔÁ ÂÁËÊÁÍÉÁ ÊÁÉ ÓÔÇ Ì. ÁÓÉÁ

1. Ç äéáìüñöùóç ôçò ìåóáéùíéêÞò åëëçíéêÞò
âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
Ðåñßëçøç
á. Ðáãßùóç êáé åðÝêôáóç ôùí áëëáãþí
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ÉóáõñéêÞò äõíáóôåßáò (717 - 802) êáé ôçò äõíáóôåßáò ôïõ Áìïñßïõ
(802 - 867) äéáìïñöþèçêå ôï ìåóáéùíéêü åëëçíéêü âõæáíôéíü êñÜôïò.
Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ: óôáèåñïðïéÞèçêáí ôá óýíïñá Âõæáíôßïõ êáé ×áëéöÜôïõ áðü
óôåñéÜ (ìÝ÷ñé ôá üñéá ôçò Ì. Áóßáò) êáé áðü èÜëáóóá (ìÝ÷ñé ôç ãñáììÞ: Êéëéêßá, Êýðñï,
ÊñÞôç). Ôïí 9ï áé. ïé Âõæáíôéíïß áíôåðéôÝèçêáí åíáíôßïí ôùí ÁñÜâùí óôç Ì. Áóßá, åíþ óôá
ÂáëêÜíéá áíôéìåôþðéóáí ôïõò ÂïõëãÜñïõò ìå åðéôõ÷ßá êáé Üñ÷éóáí íá áöïìïéþíïõí ôïõò
óëáâéêïýò ðëçèõóìïýò.
Óôçí åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ: 1) åíéó÷ýèçêå ï åëëçíéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò áõôïêñáôïñßáò,
2) ïñãáíþèçêáí ïé êåíôñéêÝò äéïéêçôéêÝò õðçñåóßåò ôïõ êñÜôïõò, 3) ïñãáíþèçêå ðåñáéôÝñù
ç ðåñéöåñåéáêÞ äéïßêçóç: á) ãåíéêåýôçêáí ôá "èÝìáôá" ìå äçìéïõñãßá íÝùí óôá ÂáëêÜíéá
êáé äé÷ïôüìçóç ôùí ðáëéþí ìåãÜëùí óôç Ì. Áóßá, â) ïé óôñáôçãïß - äéïéêçôÝò ôùí "èåìÜôùí"
áðÝêôçóáí ìåãÜëç äýíáìç, ã) ï èåìáôéêüò óôñáôüò áðïôåëåßôï áðü áãñüôåò - óôñáôéþôåò,
ðïõ õðåñáóðßæïíôáí áðïôåëåóìáôéêÜ ôçí ðåñéï÷Þ ôïõò áðü å÷èñéêÝò åðéäñïìÝò. ¸ôóé
ðåñéïñßóôçêå ï ìéóèïöïñéêüò óôñáôüò êáé áíáðôý÷èçêå ç ìéêñÞ êáé ìåóáßá éäéïêôçóßá óôç
âõæáíôéíÞ ýðáéèñï.

â. ÁíÜêáìøç ôçò ïéêïíïìßáò
Óôá ôÝëç ôïõ 8ïõ áé. (Êùí/íïò Å´) Ýùò ôïí 9ï áé. óçìåéþèçêå áíÜêáìøç äçìïãñáöéêÞ
êáé ïéêïíïìéêÞ óôç ÂõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá êáé áõôü öáßíåôáé áðü ôá åîÞò ãåãïíüôá:
1) áõîÞèçêå ï ðëçèõóìüò, 2) îåðåñÜóôçêå ç ïéêïíïìéêÞ êñßóç, 3) áõîÞèçêáí ôá êñáôéêÜ
Ýóïäá êáé 4) áíáæùïãïíÞèçêáí ôï åìðüñéï êáé ç âéïôå÷íßá.
Ôïí 9ï áé. ï Íéêçöüñïò Á´ ðÞñå ïñéóìÝíá ïéêïíïìéêÜ ìÝôñá, ðïõ ïíïìÜóôçêáí
"êáêþóåéò" áðü ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ, ãéá íá áõîçèïýí ôá Ýóïäá ôïõ êñÜôïõò êáé íá
áíáêÜìøåé ôï åìðüñéï.

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈHÌÁÔÏÓ
á. Ðáãßùóç êáé åðÝêôáóç ôùí áëëáãþí

`
• ÉÓÁÕÑÉÊÇ Þ ÓÕÑÉÁÊÇ ÄÕÍÁÓÔÅÉÁ (717 - 802) ðáãßùóç áëëáãþí 7ïõ áé.
• ÄÕÍÁÓÔÅÉÁ ÁÌÏÑÉÏÕ (802 - 867) óôáèåñÜ ãíùñßóìáôá

88 âõæáíôéíïý êñÜôïõò 
USZR 2CIG

 Äéáìüñöùóç ìåóáéùíéêïý åëëçíéêïý âõæáíôéíïý êñÜôïõò

 ÅÎÙÔÅÑÉÊÇ ÐÏËÉÔÉÊÇ: 717 – 1025
1) óôáèåñïðïßçóç óõíüñùí Âõæáíôßïõ - ×áëéöÜôïõ
- Ýùò ðáñõöÝò (= üñéá, Üêñá) ôçò Ì. Áóßáò (óôåñéÜ)
- êáôÜ ìÞêïò ãñáììÞò: Êéëéêßá - Êýðñïò - ÊñÞôç (èÜëáóóá)
2) áíôåðßèåóç Âõæáíôéíþí óôç Ì.Áóßá (ìÝóá 9ïõ áé.)
3) åðéôõ÷Þò áíôéìåôþðéóç ôùí ÂïõëãÜñùí óôá ÂáëêÜíéá áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò
4) áñ÷Þ áöïìïßùóçò ôùí óëáâéêþí ðëçèõóìþí.

 ÅÓÙÔÅÑÉÊÇ ÐÏËÉÔÉÊÇ:
1) Åíéó÷ýèçêå ï åëëçíéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò áõôïêñáôïñßáò
-ðåñéïñßóôçêå ç ÷ñÞóç ôçò ëáôéíéêÞò ãëþóóáò
2) Ïñãáíþèçêå ç êåíôñéêÞ äéïßêçóç ìå äéÜöïñåò õðçñåóßåò
-óçìáíôéêüôåñç: ç áñìüäéá ãéá ôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ êñÜôïõò
3) Ïñãáíþèçêå ðåñáéôÝñù ç ðåñéöåñåéáêÞ äéïßêçóç:
á) Ãåíéêåýôçêáí ôá "èÝìáôá" (ìå äé÷ïôüìçóç ôùí ðáëéþí ìåãÜëùí óôç Ì. Áóßá êáé
äçìéïõñãßá íÝùí óôá ÂáëêÜíéá)
â) Ïé óôñáôçãïß - äéïéêçôÝò èåìÜôùí:
- áðÝêôçóáí ìåãÜëç äýíáìç
- óõ÷íÜ ãßíïíôáí åðéêßíäõíïé ãéá ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá êáé
ïñãÜíùíáí åîåãÝñóåéò
- áíôéìåôùðßæïíôáí áðü ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá.
ã) "èåìáôéêüò óôñáôüò":  áðü óôñáôéþôåò - áãñüôåò
 åß÷áí äéêÜ ôïõò êôÞìáôá (óôñáôéùôüðéá)
  õðï÷ñåïýíôáí íá ðáñÜó÷ïõí õðçñåóßá óå
ðåñßðôùóç êéíäýíïõ
ÁðïôåëÝóìáôá áíÜðôõîçò "èåìáôéêþí" óôñáôþí:
1) ðåñéïñéóìüò ìéóèïöüñùí
2) áíÜðôõîç ìéêñÞò êáé ìåóáßáò áãñïôéêÞò éäéïêôçóßáò óôç âõæáíôéíÞ ýðáéèñï

â. ÁíÜêáìøç ôçò ïéêïíïìßáò

 ÊÙÍ/ÍÏÓ Å´ (741 - 775, Äõíáóôåßá Éóáýñùí)
p
• ÏéêïíïìéêÞ áíÜêáìøç
åíäåßîåéò:
– áõîÞèçêå ï ðëçèõóìüò ôçò áõôïêñáôïñßáò áðü ôïí 8ï ðñïò ôïí 9ï áé.
– îåðåñÜóôçêå ç êñßóç óôçí ïéêïíïìßá
– áõîÞèçêáí ôá êñáôéêÜ Ýóïäá
– áíáæùïãïíÞèçêáí ôï åìðüñéï êáé ç âéïôå÷íßá
– ï ÷áñáêôÞñáò ôçò ïéêïíïìßáò ðáñÝìåéíå êõñßùò áãñïôéêüò

89 
USZR 2CIG

 9ïò áé.: ÍÉÊÇÖÏÑÏÓ Á´ (802 - 811, Äõíáóôåßá Áìïñßïõ)
Ç áêìÞ • "êáêþóåéò": äçìïóéïíïìéêÜ ìÝôñá ãéá:
ôïõ Âõæáíôßïõ á) áíÜêáìøç ôïõ åìðïñßïõ
â) áýîçóç ôùí åóüäùí ôïõ êñÜôïõò

ÁÍAÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
"êáêþóåéò" (óåë. 33)
Ôá äçìïóéïíïìéêÜ ìÝôñá ôïõ Íéêçöüñïõ Á´ (802 - 811), ðïõ áðÝâëåðáí óôçí áýîçóç
ôùí êåñäþí ôïõ êñÜôïõò êáé óôçí áíÜêáìøç ôïõ åìðïñßïõ. ÏíïìÜóôçêáí Ýôóé áðü
ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ êáé áðü ôï ÷ñïíïãñÜöï ÈåïöÜíç.

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
"Óôï ìåôáß÷ìéï áðü ôïí 8ï ðñïò ôïí 9ï áé. ï ðëçèõóìüò ôïõ Âõæáíôßïõ åß÷å áõîçèåß
áéóèçôÜ óå ó÷Ýóç ìå ôïí 7ï áé." (óåë. 33)
Áðü ôá ìÝóá ôïõ 6ïõ (äçëáäÞ ìåôÜ ôçí áõôïêñáôïñßá ôïõ Éïõóôéíéáíïý Á´) Ýùò ôïí 8ï
áé. ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá áíôéìåôþðéóå ìåãÜëç äçìïãñáöéêÞ êñßóç. ÁõôÞ ðñïÝêõøå
åðåéäÞ ç áõôïêñáôïñßá óõãêëïíßóôçêå áðü åðéäçìßåò, öõóéêÝò êáôáóôñïöÝò, áðþëåéåò
áðü ðïëÝìïõò êáé å÷èñéêÝò åéóâïëÝò ìå áðïôÝëåóìá íá ìåéùèåß ðÜñá ðïëý ï
ðëçèõóìüò ôçò.
"åíþ åß÷å îåðåñáóôåß ç êñßóç óôçí ïéêïíïìßá" (óåë. 33)
Óôï ßäéï äéÜóôçìá (äåýôåñï ìéóü ôïõ 6ïõ áé. Ýùò 8ï áé.) ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá
áíôéìåôþðéóå êáé ïéêïíïìéêÞ êñßóç. ÁõôÞ åß÷å ðñïêëçèåß åðåéäÞ: 1) åß÷áí äáðáíçèåß
ôåñÜóôéá ÷ñçìáôéêÜ ðïóÜ óôïõò ðïëÝìïõò, 2) ïé ÷åñóáßïé äñüìïé ôïõ åìðïñßïõ ìå ôçí
ÁíáôïëÞ, ôá ëéìÜíéá êáé ôá åìðïñéêÜ êÝíôñá ôçò Óõñßáò êáé ôçò Áéãýðôïõ åëÝã÷ïíôáí
áðü ôïõò ¢ñáâåò (áðü ôïí 7ï áé.), 3) ïé Âõæáíôéíïß ðïëëÝò öïñÝò ðëÞñùíáí
ôåëùíåéáêïýò äáóìïýò óôïõò ¢ñáâåò, ïðüôå ìåéþíïíôáí ôá êÝñäç ôïõ åìðïñßïõ, 4)
ôï åìðüñéï ìå ôç Äýóç, óôéò áñ÷Ýò ôïõ 8ïõ áé. åß÷å ìåéùèåß óôï åëÜ÷éóôï, 5) ïé èáëÜóóéåò
åðéêïéíùíßåò (áðü ôïí 7ï áé.) Þôáí åîáéñåôéêÜ åðéêßíäõíåò, åîáéôßáò ôçò äñÜóçò ôùí
ðåéñáôþí.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Êùí/íïò Å´ (Êïðñþíõìïò) (óåë. 33)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (741 - 775), ôçò ÓõñéáêÞò Þ ÉóáõñéêÞò äõíáóôåßáò. Ãéïò ôïõ
ËÝïíôïò ô ºóáõñïõ. Åðß ôçò åðï÷Þò ôïõ ðáñïõóéÜóôçêå ïéêïíïìéêÞ áíÜêáìøç êáé
áýîçóç ôïõ ðëçèõóìïý. ¹ôáí éêáíüôáôïò óôñáôçãüò.
ÐÝôõ÷å ðïëëÝò íßêåò êáôÜ ôùí ÁñÜâùí. Áíôéìåôþðéóå ôéò âïõëãáñéêÝò åðéèÝóåéò.
Áêïëïýèçóå åéêïíïìá÷éêÞ ðïëéôéêÞ.
Íéêçöüñïò Á´ (óåë. 33)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (802 - 811), ôçò äõíáóôåßáò ôïõ Áìïñßïõ. Ãéá ôçí áíÜêáìøç
ôçò ïéêïíïìßáò ôïõ êñÜôïõò ðÞñå ôïëìçñÜ äçìïóéïíïìéêÜ ìÝôñá, ôéò ëåãüìåíåò "êáêþ-
óåéò", ïé ïðïßåò Ýèéãáí êõñßùò ôéò ðëïõóéüôåñåò ôÜîåéò êáé ôïõò êýêëïõò ôçò Åêêëçóßáò.
90 
USZR 2CIG

[Ï Íéêçöüñïò áíÝôñåøå ôçí áõôïêñÜôåéñá ÅéñÞíç ôçí Áèçíáßá ìå ðñáîéêüðçìá êáé
áíÝëáâå ôçí åîïõóßá. Ôüôå ç êáôÜóôáóç óôçí áõôïêñáôïñßá Þôáí äñáìáôéêÞ, êáèþò
áõôÞ êëïíéæüôáí áðü ôç äéáìÜ÷ç ãéá ôï æÞôçìá ôùí åéêüíùí, ôá äçìüóéá ôáìåßá Þôáí 717 – 1025
Üäåéá, ç äéïßêçóç êáêÞ, êáé ï óôñáôüò óå ðëÞñç áðïóýíèåóç. Êáé óôïí åîùôåñéêü
ôïìÝá áðåéëïýóáí ïé Âïýëãáñïé êáé ïé ¢ñáâåò, åíþ óôç Äýóç ç óôÝøç ôïõ ÊáñëïìÜãíïõ
ùò "áõôïêñÜôïñá ôùí Ñùìáßùí" åß÷å äçìéïõñãÞóåé ðïëëÜ ðñïâëÞìáôá óôï ÂõæÜíôéï.
Ï Íéêçöüñïò áíôéìåôþðéóå ìå èÜññïò ôá ðïëëáðëÜ áõôÜ ðñïâëÞìáôá. Öñüíôéóå ãéá
ôçí åîõãßáíóç ôùí ïéêïíïìéêþí ôïõ êñÜôïõò êáé ãéá ôçí áíáäéïñãÜíùóç ôïõ óôñáôïý.
Ùò ðñïò ôá åêêëçóéáóôéêÜ æçôÞìáôá áêïëïýèçóå ìåôñéïðáèÞ åéêïíüöéëç ðïëéôéêÞ.
Óêïôþèçêå ôï 811 óå ðüëåìï êáôÜ ôùí ÂïõëãÜñùí.]

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ

×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
717 - 802 ÉóáõñéêÞ Þ ÓõñéáêÞ äõíáóôåßá
802 - 867 Äõíáóôåßá Áìïñßïõ
ìÝóá 9ïõ áé. Áíôåðßèåóç Âõæáíôéíþí êáôÜ ÁñÜâùí óôç Ì. Áóßá.
741 - 775 Áõôïêñáôïñßá Êùí/íïõ Å´ ´Éóáõñïõ
802 - 811 Áõôïêñáôïñßá Íéêçöüñïõ Á´ (äõíáóôåßá Áìïñßïõ)

8ïò - 9ïò áé. ÁíÜêáìøç ïéêïíïìßáò Âõæáíôßïõ - áýîçóç ðëçèõóìïý

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Áöïý ìåëåôÞóåéò ôï ðáñáôéèÝìåíï áðüóðáóìá ôïõ ×ñïíéêïý ôçò Ìïíåìâáóßáò êáé
ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ðñþôçò áðü ôéò "êáêþóåéò", íá áíáöÝñåéò ôá ìÝôñá ðïõ Ýëáâå
ï áõôïêñÜôïñáò Íéêçöüñïò Á´, ãéá íá áðïêáôáóôÞóåé ôç âõæáíôéíÞ êõñéáñ÷ßá óôçí
Ðåëïðüííçóï.

Ôï ðñþôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï "×ñïíéêüí ôçò Ìïíåìâáóßáò" êáé
ðåñéãñÜöåé ôç óôñáôéùôéêÞ áíÜêôçóç êáé áíáäéïñãÜíùóç ôçò Â.Ä. ÐåëïðïííÞóïõ,
óõìðëçñþíïíôáò ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôçí áöïìïßùóç ôùí óëáâéêþí
ðëçèõóìþí. Ôï äåýôåñï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç "×ñïíïãñáößá" ôïõ ÈåïöÜíç
êáé ðåñéãñÜöåé ôá ìÝôñá ôïõ Íéêçöüñïõ Á´, ôéò ëåãüìåíåò "êáêþóåéò". Ç ðñþôç "êÜêùóç"
óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß áíáöÝñåôáé óôïí ôñüðï áíôéìåôþðéóçò ôùí
óëáâéêþí ðëçèõóìþí áðü ôï Íéêçöüñï.
Ìåëåôþíôáò áõôÜ ôá äýï ðáñáèÝìáôá óõìðåñáßíïõìå üôé ï Íéêçöüñïò Á´, ìåôÜ ôç
íßêç ôïõ óôñáôçãïý (ËÝïíôïò Óêëçñïý) åðß ôùí ÓëÜâùí, ðñïêåéìÝíïõ íá áðïêáôáóôÞóåé
ôç âõæáíôéíÞ êõñéáñ÷ßá óôçí Ðåëïðüííçóï, ðÞñå ôá åîÞò ìÝôñá: 1) öñüíôéóå íá áíáíåþóåé
ôéò ðüëåéò, 2) íá áíïéêïäïìÞóåé ôá ãêñåìéóìÝíá óðßôéá êáé ôïõò íáïýò, 3) íá ðëçñïöïñçèåß
ôï ìÝñïò üðïõ êáôïéêïýóáí ïé áðüãïíïé ôùí öõãÜäùí Ðáôñéíþí êáé íá ôïõò áðïêáôáóôÞ- 91 
USZR 2CIG

óåé óôéò ðáëéÝò ðáôñßäåò ôïõò ìáæß ìå ôïí åðßóêïðü ôïõò ÁèáíÜóéï, 4) íá áíõøþóåé ôçí
Ç áêìÞ ÐÜôñá óå ìçôñüðïëç êáé 5) íá åê÷ñéóôéáíßóåé ôïõò óëáâéêïýò ðëçèõóìïýò. Ðñïò åíßó÷õ-
ôïõ Âõæáíôßïõ óç ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý êáé ôçò áöïìïßùóçò ôùí ÓëÜâùí áêïëïýèçóå åðïéêéóôéêÞ ðïëéôé-
êÞ, ìåôáöÝñïíôáò ÷ñéóôéáíïýò áðü üëá ôá "èÝìáôá" êáé ôïõò äéÝôáîå íá åãêáôáóôáèïýí
óôéò óêëáâçíßåò.

2. Ðïéåò õðï÷ñåþóåéò åß÷áí ïé áãñüôåò - óôñáôéþôåò, üôáí êçñõóóüôáí åðéóôñÜôåõóç;

Óýìöùíá ìå ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç êáé óå óõíäõáóìü ìå üóá ìÜèáìå óå ðñïçãïýìåíï
êåöÜëáéï, ïé óôñáôéþôåò- áãñüôåò áðïôåëïýóáí ôï èåìáôéêü óôñáôü, ðïõ Þôáí Ýíá åßäïò
åèíéêïý óôñáôïý, åß÷áí äéêÜ ôïõò êôÞìáôá (ôá óôñáôéùôüðéá) êáé óå ðåñßðôùóç
å÷èñéêÞò åðßèåóçò Þôáí õðï÷ñåùìÝíïé íá ðáñïõóéáóôïýí ãéá õðçñåóßá. Ìå ôá Ýóïäá ôùí
êôçìÜôùí ôïõò üöåéëáí íá óõíôçñïýí ôï Üëïãï êáé ôïí ïðëéóìü ôïõò.
Ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç üìùò óõìðëçñþíåé ôï ðáñÜèåìá ôïõ "Âßïõ ôïõ Áãßïõ ÖéëáñÝôïõ",
ðïõ åßíáé ìßá áãéïëïãéêÞ ðçãÞ, êáé ìáò äéáöùôßæåé ðåñéóóüôåñï ãéá ôéò õðï÷ñåþóåéò ôùí
áãñïôþí - óôñáôéùôþí ôùí èåìÜôùí (åäþ: ôçò Ì. Áóßáò), üôáí åìöáíßæïíôáí å÷èñïß.
¼ôáí ëïéðüí êçñõóóüôáí åðéóôñÜôåõóç, ïé áãñüôåò -óôñáôéþôåò üöåéëáí íá
ðáñïõóéáóôïýí åíþðéïí ôïõ óôñáôçãïý ôïõ èÝìáôïò ìå Ýíá Üëïãï Þ ìßá ðïëåìéêÞ Üìáîá
êáé ôïí ïðëéóìü ôïõ. Ç ðáñáìÝëçóç ôçò õðï÷ñÝùóçò áõôÞò óõíåðáãüôáí âáñéÝò ðïéíÝò
ãéá ôï óôñáôéþôç.
Ìðïñïýìå áêüìç íá óõìðåñÜíïõìå üôé ôï ðéï óçìáíôéêü óþìá ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý
Þôáí ôï éððéêü êáé ç Üìõíá ôïõ êñÜôïõò óõíäåüôáí ìå ôá óôñáôéùôüðéá, ôá ïðïßá üóï ðéï
áðïäïôéêÜ Þôáí, ôüóï ðéï áðïôåëåóìáôéêüò Þôáí êáé ï óôñáôüò.

3. Ïé õðÞêïïé ôïõ Âõæáíôßïõ ðëÞñùíáí ðïëëïýò öüñïõò. Ìðïñåßò, áöïý ìåëåôÞóåéò ôï
äåýôåñï ðáñÜèåìá, íá áíáöÝñåéò ôïõò óçìáíôéêüôåñïõò;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç "×ñïíïãñáößá" ôïõ ÈåïöÜíç êáé óõìðëçñþíåé
ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôá ìÝôñá ("êáêþóåéò") ðïõ ðÞñå ï Íéêçöüñïò Á´ ãéá íá
áõîÞóåé ôá Ýóïäá ôïõ êñÜôïõò.
Áðü áõôü ôï ðáñÜèåìá ðñïêýðôåé üôé ïé õðÞêïïé ôïõ Âõæáíôßïõ êáëïýíôáí íá
ðëçñþíïõí ôïõò åîÞò öüñïõò: 1) ôï óõëëïãéêü öüñï (áðü ôïõò êáôïßêïõò ôïõ ÷ùñéïý)
ãéá ôïí åîïðëéóìü êÜèå öôù÷ïý óôñáôéþôç, 2) ôï äéêÝñáôïí, 3) ôïí êáðíéêü öüñï, ðïõ Þôáí
öüñïò ãéá êÜèå íïéêïêõñéü, äçëáäÞ Þôáí öüñïò Ýããåéáò éäéïêôçóßáò êáé 4) ôï êïììÝñêéïí,
ðïõ Þôáí åìðïñéêüò öüñïò 10% åðß ôçò áîßáò ôùí åìðïñåõìÜôùí.

4. Ðïéåò áðü ôéò áíáöåñüìåíåò "êáêþóåéò" áðÝâëåðáí óôçí áýîçóç ôùí åóüäùí ôïõ
êñÜôïõò êáé ðïéåò óôçí áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ êáé ôçò íáõôéëßáò;

Áðü ôéò áíáöåñüìåíåò "êáêþóåéò" ôïõ ðáñáèÝìáôïò áðÝâëåðáí óôçí áýîçóç ôùí
åóüäùí ôïõ êñÜôïõò ïé åîÞò:
á) Ç 3ç, ðïõ üñéæå íá áíáèåùñçèïýí ïé öïñïëïãéêïß êáôÜëïãïé êáé íá áõîçèïýí ôá ôÝëç,
ãéáôß êÜèå öïñïëïãïýìåíïò üöåéëå íá ðëçñþóåé êáé ôï äéêÝñáôïí öüñï, äçëáäÞ 2 êåñÜôéá
(1/12 áíÜ íüìéóìá).
â) Ç 4ç, ðïõ üñéæå íá êáôáñãçèïýí ïé êïõöéóìïß, äçëáäÞ ïé öïñïëïãéêÝò áðáëëáãÝò,
ðïõ åß÷å èåóðßóåé ç áõôïêñÜôåéñá ÅéñÞíç (797 - 802, ÉóáõñéêÞ Äõíáóôåßá) ðñéí áðü áõôüí.
92 
USZR 2CIG

ã) Ç 5ç, ðïõ üñéæå ôçí åðéâïëÞ ôïõ êáðíéêïý öüñïõ, äçëáäÞ öüñïõ ãéá êÜèå åóôßá ðïõ
êáðíßæåé, óôïõò ðáñïßêïõò, äçëáäÞ óôïõò åîáñôçìÝíïõò ãåùñãïýò, ðïõ êáëëéåñãïýóáí
êôÞìáôá åêêëçóéáóôéêÜ êáé Üëëùí åõáãþí éäñõìÜôùí (ïñöáíïôñïöåßùí, ãçñïêïìåßùí, 717 – 1025
îåíþíùí êëð). Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ï öüñïò áõôüò Ýðëçôôå ôçí Åêêëçóßá, ôá ìïíáóôÞñéá
êáé ôá Üëëá åõáãÞ éäñýìáôá, äéüôé ïé ãåùñãïß äåí ìðïñïýóáí íá ðëçñþóïõí áõôü ôï öüñï
(åîáéôßáò ôçò öôþ÷åéáò) êáé áíáãêÜæïíôáí íá ôïí ðëçñþíïõí ôá åêêëçóéáóôéêÜ ôáìåßá êáé
ôá Üëëá éäñýìáôá.
ä) Ç 10ç, ðïõ õðï÷ñÝùíå ôïõò åöïðëéóôÝò ôçò Êùí/ðïëçò íá äáíåßæïíôáé áðü ôï
êñÜôïò ìå õøçëü åðéôüêéï (êïììÝñêéïí).
Ãéá ôçí áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ êáé ôçò íáõôéëßáò áðÝâëåðå ç 10ç.

5. Ðïéá ç óçìáóßá ôçò äåýôåñçò êÜêùóçò ãéá ôç óõíï÷Þ ôçò áãñïôéêÞò êïéíüôçôáò;

Ç äåýôåñç "êÜêùóç" üñéæå "íá óôñáôïëïãïýíôáé ïé öôù÷ïß êáé íá åîïðëßæïíôáé ìå Ýîïäá
ôùí óõã÷ùñéáíþí ôïõò, ïé ïðïßïé üöåéëáí íá êáôáâÜëïõí óôï äçìüóéï ôáìåßï êáé 18,5
÷ñõóÜ íïìßóìáôá (ãéá êÜèå öôù÷ü), åðåéäÞ ôï ÷ùñéü ðëÞñùíå óôï äçìüóéï ìå ðíåýìá
áëëçëåããýçò ôïõò öüñïõò ôùí ìåëþí ôïõ".
Ç óçìáóßá áõôÞò ôçò "êÜêùóçò" Þôáí ðïëý ìåãÜëç. Ìå áõôÞ ôá ðëïýóéá ìÝëç ôïõ
÷ùñéïý áíáëÜìâáíáí ôçí õðï÷ñÝùóç íá ðëçñþíïõí ôá Ýîïäá ãéá ôïí åîïðëéóìü êáé ôç
óôñÜôåõóç ôùí öôù÷üôåñùí ìåëþí ôçò êïéíüôçôáò. ¸ôóé åíéó÷õüôáí ç áñéèìçôéêÞ äýíáìç
ôïõ óôñáôïý ôçò áõôïêñáôïñßáò êáé áðü ôçí Üëëç áíáðôõóóüôáí Ýíá áßóèçìá áëëçëåããýçò
ìåôáîý ôùí ìåëþí ôçò áãñïôéêÞò êïéíüôçôáò. Ç óõëëïãéêÞ öïñïëïãéêÞ åõèýíç êáé ç
áëëçëïûðïóôÞñéîç "Ýäåíáí" ôá ìÝëç ôçò ìéêñÞò êïéíùíßáò ôïõ ÷ùñéïý, åöüóïí ï êáèÝíáò
Ýðñåðå íá ëåéôïõñãåß ü÷é ùò Üôïìï, ùò ìïíÜäá, áëëÜ ùò ìÝëïò åíüò óõíüëïõ. ÁõôÞ ç
óõëëïãéêüôçôá åíßó÷õå ôç óõíï÷Þ ôçò êÜèå áãñïôéêÞò êïéíüôçôáò.

ÐÑOÓÈÅÔÅÓ EÑÙÔHÓÅÉÓ
1. Ðïéåò åîåëßîåéò óçìåéþèçêáí óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ êáôÜ ôï äéÜóôçìá ôçò
ÉóáõñéêÞò äõíáóôåßáò êáé ôçò äõíáóôåßáò ôïõ Áìïñßïõ ;
ÊáôÜ ôï äéÜóôçìá áõôü: 1) ôá óýíïñá ìåôáîý Âõæáíôßïõ êáé ×áëéöÜôïõ
óôáèåñïðïéÞèçêáí óôéò ðáñõöÝò (= üñéá, Üêñá) ôçò Ì. Áóßáò, óôç óôåñéÜ, êáé êáôÜ ìÞêïò
ôçò ãñáììÞò: Êéëéêßá - Êýðñïò - ÊñÞôç, óôç èÜëáóóá. 2) Óôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé. Üñ÷éóå ç
âõæáíôéíÞ áíôåðßèåóç óôç Ì. Áóßá. 3) Óôá ÂáëêÜíéá, ôï ÂõæÜíôéï áíôéìåôþðéóå ìå åðéôõ÷ßá
ôç âïõëãáñéêÞ áðåéëÞ, åíþ 4) óõã÷ñüíùò Üñ÷éóå íá áöïìïéþíåé ôïõò óëáâéêïýò
ðëçèõóìïýò.

2. Ðïéåò áëëáãÝò óõíôåëÝóôçêáí óôçí åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ êáôÜ ôï ßäéï äéÜóôçìá;
ÊáôÜ ôï ßäéï äéÜóôçìá óôïí ôïìÝá ôçò åóùôåñéêÞò ðïëéôéêÞò: 1) åíéó÷ýèçêå ï åëëçíéêüò
÷áñáêôÞñáò ôçò áõôïêñáôïñßáò, åíþ ç ãíþóç êáé ç ÷ñÞóç ôçò ëáôéíéêÞò ðåñéïñßóôçêå
áéóèçôÜ. 2) Ïñãáíþèçêå ðåñáéôÝñù ç êåíôñéêÞ êáé ç ðåñéöåñåéáêÞ äéïßêçóç. Óôçí êåíôñéêÞ
äéïßêçóç äçìéïõñãÞèçêáí êáé íÝåò õðçñåóßåò ìå óðïõäáéüôåñç áõôÞ ðïõ Þôáí áñìüäéá
ãéá ôçí åöáñìïãÞ ôçò åîùôåñéêÞò ðïëéôéêÞò, åíþ óôçí ðåñéöåñåéáêÞ ãåíéêåýôçêáí ôá
"èÝìáôá" óôç Ì. Áóßá êáé åðåêôÜèçêáí óôá ÂáëêÜíéá. 93 
USZR 2CIG

3. Ðïéåò åîåëßîåéò óçìåéþèçêáí óôçí ðåñéöåñåéáêÞ äéïßêçóç ôçò âõæáíôéíÞò
Ç áêìÞ áõôïêñáôïñßáò êáôÜ ôïí 8ï êáé 9ï áé.
ôïõ Âõæáíôßïõ
ÊáôÜ ôïí 8ï êáé 9ï áé. óôçí ðåñéöåñåéáêÞ äéïßêçóç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
óçìåéþèçêáí ïé åîÞò åîåëßîåéò: á) Ãåíéêåýôçêáí ôá "èÝìáôá", ìå äé÷ïôüìçóç ôùí ðáëéþí
ìåãÜëùí óôç Ì. Áóßá êáé äçìéïõñãßá íÝùí óôá ÂáëêÜíéá. â) Ïé óôñáôçãïß - äéïéêçôÝò ôïõ êÜèå
“èÝìáôïò” ìå ôç äýíáìç ðïõ äéÝèåôáí, áðÝâáéíáí ðïëëÝò öïñÝò åðéêßíäõíïé ãéá ôçí êåíôñéêÞ
åîïõóßá. ÐïëëÝò åîåãÝñóåéò ïñãáíþèçêáí áðü óôñáôçãïýò êáé áíôéìåôùðßæïíôáí áðü ôçí
êåíôñéêÞ åîïõóßá. ã) Ï óôñáôüò êáé ó' áõôÞí ôçí ðåñßïäï Þôáí èåìáôéêüò, áðïôåëåßôï äçëáäÞ
áðü áãñüôåò - óôñáôéþôåò, ðïõ åß÷áí äéêÜ ôïõò êôÞìáôá (óôñáôéùôüðéá) êáé óå ðåñßðôùóç
å÷èñéêÞò åðßèåóçò Þôáí õðï÷ñåùìÝíïé íá ðáñïõóéáóôïýí ãéá õðçñåóßá.

4. Ðïéá Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôá ôçò áíÜðôõîçò ôùí èåìáôéêþí óôñáôþí;
Ç áíÜðôõîç ôùí èåìáôéêþí óôñáôþí åß÷å óçìáíôéêÜ áðïôåëÝóìáôá ãéá ôç âõæáíôéíÞ
áõôïêñáôïñßá: 1) Ïé ìéóèïöüñïé ðåñéïñßóôçêáí äñáóôéêÜ êáé óõã÷ñüíùò 2) óôç âõæáíôéíÞ
ýðáéèñï êõñéÜñ÷çóå ç ìéêñÞ êáé ç ìåóáßá áãñïôéêÞ éäéïêôçóßá.

5. Ðïéá Þôáí ç êáôÜóôáóç óôçí ïéêïíïìßá ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò êáôÜ ôïí 8ï
êáé 9ï áé.;
Óôï ìåôáß÷ìéï áðü ôïí 8ï ðñïò ôïí 9ï áé. ðáñïõóéÜóôçêå ïéêïíïìéêÞ áíÜêáìøç óôç
âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá. ÁõîÞèçêáí ôá êñáôéêÜ Ýóïäá êáé áíáæùïãïíÞèçêáí ôï åìðüñéï
êáé ç âéïôå÷íßá. Ùóôüóï ï ÷áñáêôÞñáò ôçò ðáñÝìåéíå êõñßùò áãñïôéêüò. Áêüìç óôï ßäéï
äéÜóôçìá îåðåñÜóôçêå ç äçìïãñáöéêÞ êñßóç ôïõ ðñïçãïýìåíïõ áéþíá (7ïò ) êáé ï
ðëçèõóìüò áõîÞèçêå áéóèçôÜ (Üíïäïò âéïôéêïý åðéðÝäïõ).

6. Ôé Þôáí ïé "êáêþóåéò"´, áðü ðïéïí êáé ãéáôß åðéâëÞèçêáí;
"Êáêþóåéò" ïíïìÜóôçêáí ôá äçìïóéïíïìéêÜ ìÝôñá ôïõ áõôïêñÜôïñá Íéêçöüñïõ Á´
(802 - 811), ðïõ áðÝâëåðáí óôçí áýîçóç ôùí êåñäþí ôïõ êñÜôïõò êáé óôçí áíÜêáìøç ôïõ
åìðïñßïõ. ÏíïìÜóôçêáí Ýôóé áðü ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ êáé áðü ôï ÷ñïíïãñÜöï ÈåïöÜíç.
Ôá ìÝôñá áõôÜ Þôáí ôïëìçñÜ êáé ðñïêÜëåóáí ðïëëÝò áíôéäñÜóåéò áðü ôïõò ðëïýóéïõò
êáé ôçí Åêêëçóßá, ãéáôß èßãïíôáí ôá óõìöÝñïíôÜ ôïõò.

94 
USZR 2CIG

2. Ç ìåôáâáôéêÞ åðï÷Þ: Ïé Ýñéäåò ãéá ôï æÞôçìá ôùí åéêüíùí
717 – 1025
Ðåñßëçøç
á. Ïñéóìüò
Áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 8ïõ Ýùò ôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé. ôï ÂõæÜíôéï óõãêëïíßóôçêå áðü ôç
äéáìÜ÷ç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò, ðïõ Þôáí ìéá ðíåõìáôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ êßíçóç êáé ó÷åôéæüôáí
ìå ôç ëáôñåßá Þ ü÷é ôùí åéêüíùí.

â. ÐñùôåñãÜôåò êáé ðáñÜãïíôåò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò
ÐñùôåñãÜôåò ôçò åéêïíïìá÷ßáò Þôáí ïé 'Éóáõñïé: ËÝùí ô êáé Êùí/íïò Å´. Ïé êõñéüôåñïé
ðáñÜãïíôåò ðïõ åõíüçóáí ôçí åéêïíïìá÷ßá Þôáí: á) ïé áíåéêïíéêÝò áíôéëÞøåéò ôùí êáôïßêùí
ôùí áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí, óôïõò ïðïßïõò óôçñéæüôáí ôï âõæáíôéíü êñÜôïò ãéá ôçí Üìõíá
êáôÜ ôùí ÁñÜâùí, â) ïé äåéóéäáéìïíßåò êáé ïé õðåñâïëÝò ó÷åôéêÜ ìå ôç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí,
ã) ç åðéèõìßá ôùí Éóáýñùí íá ðåñéïñßóïõí ôçí åðéññïÞ ôùí ìïíá÷þí êáé ôùí ìïíþí êáé ä)
ç áíôßëçøç üôé ïé áðïôõ÷ßåò ôùí âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí ïöåßëïíôáí óôçí ïñãÞ ôïõ
Èåïý ãéá ôéò õðåñâïëÝò óôç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí.

ã. Ïé öÜóåéò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò
Ç Åéêïíïìá÷ßá ðÝñáóå äýï (2) öÜóåéò:
Ç á´ öÜóç äéÞñêåóå áðü ôï 726 Ýùò ôï 787 êáé åß÷å ìåãÜëç Ýíôáóç. Ôçí ðñïêÜëåóå ï
ËÝùí ï ô ìå ôçí áðïìÜêñõíóç ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý áðü ôç ×áëêÞ Ðýëç ôçò Ðüëçò,
ðïõ ðõñïäüôçóå ôç äéáìÜ÷ç. Ôï 730 ï ËÝùí ô åîÝäùóå áõôïêñáôïñéêü äéÜôáãìá êáôÜ ôçò
ëáôñåßáò ôùí åéêüíùí. ÌåãÜëïò èåùñçôéêüò õðïóôçñéêôÞò ôçò Åéêïíïëáôñßáò Þôáí ï
ÉùÜííçò Äáìáóêçíüò. Ç Ýíôáóç êïñõöþèçêå ìå ôçí åêóôñáôåßá ôñïìïêñÜôçóçò ôùí
ìïíá÷þí êáé êáôáóôñïöÞò ôùí ìïíþí ðïõ åîáðÝëõóå ï Êùí/íïò Å´. Ç á´ öÜóç ôåñìáôßóôçêå
ìå ôçí Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôï 787 ðïõ áðïêáôÝóôçóå ôéò åéêüíåò êáé åß÷å óõãêëçèåß ìå
ðñùôïâïõëßá ôçò áõôïêñÜôåéñáò ÅéñÞíçò ôçò Áèçíáßáò.
Ç â´ öÜóç (815 - 843) ðïõ åãêáéíéÜóôçêå áðü ôïí ËÝïíôá Å´ ÁñìÝíéï, äåí åß÷å ôçí ßäéá
Ýíôáóç ìå ôçí á´. Ôåñìáôßóôçêå ìå ôç Óýíïäï ôïõ 843, ðïõ óõãêëÞèçêå áðü ôçí
áõôïêñÜôåéñá Èåïäþñá êáé áðïêáôÝóôçóå êáé áíáóôÞëùóå ïñéóôéêÜ ôéò åéêüíåò.

ä. Óçìáóßá ôçò Þôôáò ôùí åéêïíïêëáóôþí
Ç áðïêáôÜóôáóç ôùí åéêüíùí Þôáí ãåãïíüò ðïëý ìåãÜëçò óçìáóßáò, ãéáôß: á) ôåñìÜôéóå
ôéò èñçóêåõôéêÝò Ýñéäåò ìåôáîý ôùí ðéóôþí, â) åãêáéíßáóå ìßá ðåñßïäï ãüíéìçò óõíåñãáóßáò
ìåôáîý Åêêëçóßáò êáé ÊñÜôïõò êáé ã) ðåñéïñßóôçêáí ïé õðåñâïëÝò óôç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí.
å. ÓõíÝðåéåò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò
Ç Åéêïíïìá÷ßá äß÷áóå ôï âõæáíôéíü ëáü êáé åß÷å ïëÝèñéåò óõíÝðåéåò óôçí åîùôåñéêÞ
ðïëéôéêÞ ôïõ Âõæáíôßïõ êáé óôïí ðïëéôéóìü. Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ, ãéáôß äéáêüðçêáí ïé
ó÷Ýóåéò ìå ôçí Åêêëçóßá ôçò Ñþìçò êáé óôïí ðïëéôéóìü, ãéáôß êáôÜ ôç äéÜñêåéÜ ôçò
êáôáóôñÜöçêáí ðïëëÜ Ýñãá ôÝ÷íçò, êÜçêáí ðïëëÜ êåßìåíá êáé Üëëáîå ç äéáêüóìçóç ôùí
åêêëçóéþí, ðïõ ãéíüôáí ìå öõôÜ, æþá êáé óôõëéæáñéóìÝíá äéáêïóìçôéêÜ ìïôßâá.
95 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ á. Ïñéóìüò
• Áñ÷Ýò 8ïõ - ìÝóá 9ïõ áé.  ÅÉÊÏÍÏÌÁ×ÉÁ
• Ïñéóìüò: ðíåõìáôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ äéáìÜ÷ç ðïõ óõãêëüíéóå ôï ÂõæÜíôéï ãéá Ýíá
ðåñßðïõ áéþíá êáé áöïñïýóå ôï æÞôçìá ôçò ëáôñåßáò ôùí åéêüíùí.

â. ÐñùôåñãÜôåò êáé ðáñÜãïíôåò
• ËÅÙÍ Ã´ ÉÓÁÕÑÏÓ (717 - 741)
ÊÙÍ/ÍÏÓ Å´ ÉÓÁÕÑÏÓ (741 - 775)

 ÐáñÜãïíôåò (ðïõ åõíüçóáí ôçí Åéêïíïìá÷ßá)
1) Ïé áíåéêïíéêÝò áíôéëÞøåéò ôùí êáôïßêùí ôùí áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí
2) Ïé äåéóéäáéìïíßåò êáé ïé õðåñâïëÝò ó÷åôéêÜ ìå ôç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí
3) Ç åðéèõìßá ôùí Éóáýñùí íá ðåñéïñßóïõí ôçí åðéññïÞ ôùí ìïíá÷þí êáé ôùí ìïíþí.
4) Ç éäÝá üôé ïé Þôôåò ôùí âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí ïöåßëïíôáí óôç èåúêÞ ïñãÞ ãéá
ü,ôé óõíÝâáéíå óôï ÷þñï ôçò ëáôñåßáò.

ã. ÖÜóåéò

 Á´ öÜóç: (726 - 787)
– ËÅÙÍ Ã´  áðïìÜêñõíóç åéêüíáò ×ñéóôïý áðü ×áëêÞ Ðýëç Ðüëçò
– äéáìáñôõñßåò ëáïý ðñùôåýïõóáò
– 730: ËÅÙÍ Ã´  áõôïêñáôïñéêü äéÜôáãìá êáôÜ ëáôñåßáò åéêüíùí
– ôéìùñßåò êáôÜ åéêïíïößëùí: åîïñßåò, öõëáêßóåéò, äçìåýóåéò ðåñéïõóéþí

 ÉÙÁÍÍÇÓ ÄÁÌÁÓÊÇÍÏÓ  èåïëüãïò, èåùñçôéêüò õðïóôçñéêôÞò åéêïíïëáôñþí

 ÊÙÍ/ÍÏÓ Å´  óêëçñÜ ìÝôñá êáôÜ åéêïíïëáôñþí:
– åêóôñáôåßá ôñïìïêñÜôçóçò ìïíá÷þí
– êáôáóôñïöÞ ìïíþí (ðñïðýñãéá åéêïíïëáôñßáò)

 ÅÉÑÇÍÇ ÁÈÇÍÁÉÁ  Æ´ ÏÉÊÏÕÌÅÍÉÊÇ ÓÕÍÏÄÏÓ (787)
– ôåñìÜôéóå ôçí á´ öÜóç Åéêïíïìá÷ßáò
– áðïêáôÝóôçóå ôéò åéêüíåò  ôéìçôéêÞ ðñïóêýíçóç

 ´ öÜóç (815 - 843)
– ËÅÙÍ Å´ ÁÑÌÅÍÉÏÓ  Ýíáñîç
– Åðé÷åßñçìá: ïé Þôôåò ôùí âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí ïöåßëïíôáé óôçí åéêïíïëáôñßá

 843: ÈÅÏÄÙÑÁ  ÓÕÍÏÄÏÓ (ÊÙÍ/ÐÏËÇÓ)
– ôåñìáôéóìüò â´ öÜóçò Åéêïíïìá÷ßáò
– ÏñéóôéêÞ áðïêáôÜóôáóç êáé áíáóôÞëùóç åéêüíùí

96 
USZR 2CIG

ä. Óçìáóßá ôçò Þôôáò ôùí åéêïíïêëáóôþí
– Ç áðïêáôÜóôáóç ôùí åéêüíùí  íßêç ôçò åëëçíéêÞò ðíåõìáôéêÞò ðáñÜäïóçò
– Ç áíáóôÞëùóç: 717 – 1025
1) ôåñìÜôéóå ôéò èñçóêåõôéêÝò Ýñéäåò ìåôáîý ôùí ðéóôþí
2) åãêáéíßáóå ìßá ðåñßïäï ãüíéìçò óõíåñãáóßáò Åêêëçóßáò - ÊñÜôïõò
3) ðïëëáðëáóéÜóôçêáí êáé ðëïýôéóáí ôá ìïíáóôÞñéá
4) ðåñéïñßóôçêáí ïé õðåñâïëÝò óôç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí

å. ÓõíÝðåéåò ôçò åéêïíïìá÷ßáò
– Ç Åéêïíïìá÷ßá:
1) äß÷áóå ôï âõæáíôéíü ëáü
2) åß÷å ïëÝèñéåò óõíÝðåéåò: á) óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
â) óôïí ðïëéôéóìü

á) Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ:
– äéáêüðçêáí ïé ó÷Ýóåéò ìå ôçí Åêêëçóßá ôçò Ñþìçò (ÁíáæÞôçóå õðïóôÞñéîç áðü ôï
Öñáãêéêü êñÜôïò)

â) Óôïí ðïëéôéóìü:
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò Åéêïíïìá÷ßáò:
1) áðáãïñåýôçêå ç ðáñÜóôáóç èåßùí ðñïóþðùí óôïõò ôïß÷ïõò ôùí íáþí
2) áðáãïñåýôçêå ç áíÜñôçóç åéêüíùí
3) êáôáóôñÜöçêáí ðïëëÜ Ýñãá ôÝ÷íçò
4) Üëëáîå ç äéáêüóìçóç ôùí íáþí: öõôÜ, æþá, óôõëéæáñéóìÝíá ìïôßâá
5) êáôáóôñÜöçêáí ðïëëÜ óçìáíôéêÜ êåßìåíá åéêïíïìÜ÷ùí
6) õðï÷þñçóå ç åíáó÷üëçóç ìå ôá ãñÜììáôá

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Åéêïíïìá÷ßá (óåë. 34)
ÐíåõìáôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ äéáìÜ÷ç ðïõ óõíôÜñáîå ôï ÂõæÜíôéï ãéá ðåñéóóüôåñï áðü
Ýíáí áéþíá (726 - 843) êáé ó÷åôéæüôáí ìå ôç ëáôñåßá Þ ü÷é ôùí åéêüíùí.
ÁíåéêïíéêÝò áíôéëÞøåéò (óåë. 34)
ÁíôéëÞøåéò ðïõ áðÝññéðôáí ôç äõíáôüôçôá áðåéêüíéóçò ôïõ ×ñéóôïý êáé ôùí éåñþí
ìïñöþí óå ðáñáóôÜóåéò. Ôéò áíôéëÞøåéò áõôÝò åß÷áí êõñßùò ïé êÜôïéêïé ôùí áíáôïëéêþí
åðáñ÷éþí ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò (Ì. Áóßá), ïé ïðïßïé Þôáí åðçñåáóìÝíïé áðü
ôçí ÉïõäáúêÞ êáé ÉóëáìéêÞ èñçóêåßá.
åéêïíïêëÜóôåò (óåë. 34) = ïé åéêïíïìÜ÷ïé

97 
USZR 2CIG

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
Ç áêìÞ
"Ç Åêêëçóßá ôçò Ñþìçò …. áíáæÞôçóå óôÞñéîç óôïõò çãåìüíåò ôùí ÖñÜãêùí…."
ôïõ Âõæáíôßïõ
(óåë. 35)
Ôïí 8ï áé. ïé ËïããïâÜñäïé ìåãÜëùóáí ôéò êôÞóåéò ôïõò óôçí Éôáëßá êáé åôïéìÜæïíôáí
íá âáäßóïõí êáôÜ ôçò Ñþìçò. Ï ðÜðáò ìðñïóôÜ ó' áõôüí ôïí êßíäõíï, áöïý
áðïãïçôåýôçêå áðü ôç óôÜóç ôùí âõæáíôéíþí åéêïíïìÜ÷ùí áõôïêñáôüñùí, óôñÜöçêå
ðñïò ôïõò ÖñÜãêïõò êáé æÞôçóå ôç âïÞèåéÜ ôïõò. Ï Ðéðßíïò, äÝ÷ôçêå íá âïçèÞóåé,
íßêçóå ôïõò ËïããïâÜñäïõò, ðïõ ôïõò ðåñéüñéóå óôç Â.Á. Éôáëßá êáé ðáñá÷þñçóå óôïí
ðÜðá ôéò ðåñéï÷Ýò ôçò ÑáâÝííáò, ôçò ÐåíôÜðïëçò êáé ôçò Ñþìçò. ´Åôóé äçìéïõñãÞèçêå
ôï ðáðéêü êñÜôïò êáé ï ðÜðáò åêôüò áðü èñçóêåõôéêüò çãÝôçò Ýãéíå êáé êïóìéêüò
Üñ÷ïíôáò åíüò óõãêåêñéìÝíïõ êñÜôïõò. Ùò áíôÜëëáãìá ï ðÜðáò Ýóôåøå ôïí Ðéðßíï
"åëÝù Èåïý âáóéëÝá" ôùí ÖñÜãêùí (754).Ç ðáðéêÞ åõëïãßá ðñïóÝäùóå óôç öñáãêéêÞ
âáóéëåßá ìåãÜëï çèéêü êýñïò êáé ìå ôç óôÝøç áõôÞ åðéêñÜôçóå óôçí Åõñþðç ç
áíôßëçøç ôçò "åëÝù Èåïý âáóéëåßáò", ðïõ óÞìáéíå üôé ï ìïíÜñ÷çò åß÷å ëÜâåé åíôïëÞ
åîïõóßáò áðü ôï Èåü êáé ìüíï ó' áõôüí ëïãïäïôïýóå.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ËÝùí ô (óåë. 34)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (717 - 741). ÁíÞêå óôç ÓõñéáêÞ Þ ÉóáõñéêÞ äõíáóôåßá, ðïõ
åãêáéíéÜóôçêå áðü áõôüí. Êáôáãüôáí áðü ôç Ãåñìáíßêåéá ôçò Â. Óõñßáò.
´Çôáí ðñùôåñãÜôçò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò, ðïõ Üñ÷éóå üôáí ï ßäéïò áðïìÜêñõíå ôçí åéêüíá
ôïõ ×ñéóôïý áðü ôç ×áëêÞ Ðýëç ôçò Ðüëçò. Ôï 730 åîÝäùóå áõôïêñáôïñéêü äéÜôáãìá
êáôÜ ôçò ëáôñåßáò ôùí åéêüíùí.
Êùí/íïò Å´ (óåë. 34 êáé 33)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (741 - 775). ÁíÞêå óôç ÓõñéáêÞ Þ ÉóáõñéêÞ äõíáóôåßá. Ãéïò
ôïõ ËÝïíôïò ô.
ÐñùôåñãÜôçò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò, ãéáôß åîáðÝëõóå åêóôñáôåßá ôñïìïêñÜôçóçò ôùí
ìïíá÷þí êáé êáôáóôñïöÞò ôùí ìïíþí, ðïõ Þôáí ôá ðñïðýñãéá ôçò åéêïíïëáôñßáò.
ÉùÜííçò Äáìáóêçíüò (óåë. 34)
(¢ãéïò). ´Åæçóå áðü ôï 680 Ýùò ôï 750 êáé êáôáãüôáí áðü ôç Äáìáóêü ôçò Óõñßáò.
ÌÝãáò èåïëüãïò, åêêëçóéáóôéêüò óõããñáöÝáò êáé ìåëùäüò. ´Çôáí ï êõñéüôåñïò
èåùñçôéêüò õðïóôçñéêôÞò ôçò åéêïíïëáôñßáò. ÓôñÜöçêå åíáíôßïí ôïõ åéêïíïìÜ÷ïõ
áõôïêñÜôïñá ËÝïíôïò ô.
[Ôüôå ï ËÝùí ô ôïí äéÝâáëå óôï ×áëßöç ôçò Äáìáóêïý, üðïõ õðçñåôïýóå ùò
ðñùôïóýìâïõëïò, êé áõôüò äéÝôáîå íá ôïõ êüøïõí ôï äåîß ÷Ýñé. Ìå èáýìá üìùò ôçò
Ðáíáãßáò ôï ÷Ýñé ôïõ åðáíáóõãêïëëÞèçêå. Ç ìíÞìç ôïõ ãéïñôÜæåôáé áðü ôçí Åêêëçóßá
óôéò 4 Äåêåìâñßïõ.]
ÅéñÞíç ç Áèçíáßá (óåë. 34)
ÁõôïêñÜôåéñá ôïõ Âõæáíôßïõ (780 - 802). ÁíÞêå óôç ÓõñéáêÞ Þ ÉóáõñéêÞ äõíáóôåßá.
Åéêïíüöéëç. ÓõãêÜëåóå ôçí Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôï 787, ç ïðïßá ôåñìÜôéóå ôçí á´
öÜóç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò êáé áðïêáôÝóôçóå ðáíçãõñéêÜ ôéò åéêüíåò.
ËÝùí Å´ ï ÁñìÝíéïò (óåë. 34)
98 
USZR 2CIG

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (813 - 820). ÁíÞêå óôç äõíáóôåßá ôïõ Áìïñßïõ.
Êáôáãüôáí áðü ôçí Áñìåíßá. Åãêáéíßáóå ôç â´ öÜóç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò, áðïäßäïíôáò
ôéò Þôôåò ôùí âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí óôçí åéêïíïëáôñßá. 717 – 1025
Èåïäþñá (óåë. 34)
(Áãßá). (Äåí åßíáé ãíùóôü ôï áêñéâÝò Ýôïò ãÝííçóçò, áëëÜ ðÝèáíå ëßãï ìåôÜ ôï 867).
ÂõæáíôéíÞ áõãïýóôá. Óýæõãïò ôïõ áõôïêñÜôïñá Èåüöéëïõ (829 - 842, äõíáóôåßá
Áìïñßïõ) ðïõ Þôáí åéêïíïìÜ÷ïò, êáé ìçôÝñá ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë ô. ÌåôÜ ôï
èÜíáôï ôïõ óõæýãïõ ôçò áíÝëáâå ôéò ôý÷åò ôçò áõôïêñáôïñßáò ùò "óõìâáóéëÝáò" ôïõ
áíÞëéêïõ ãéïõ ôçò. Ôï üíïìÜ ôçò åßíáé óõíäåäåìÝíï ìå ôçí ïñéóôéêÞ áðïêáôÜóôáóç êáé
áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí ôï 843, ìå áðüöáóç ôçò ÏéêïõìåíéêÞò Óõíüäïõ ðïõ
óõãêÜëåóå ç ßäéá óôçí Êùí/ðïëç. [Ç Åêêëçóßá ôçí áíáêÞñõîå áãßá êáé åïñôÜæåé ôç
ìíÞìç ôçò óôéò 11 Öåâñïõáñßïõ.]

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
726 - 843 Åéêïíïìá÷ßá
726 - 787 Á´ öÜóç Åéêïíïìá÷ßáò
815 - 843 ´ öÜóç Åéêïíïìá÷ßáò
730 Áõôïêñáôïñéêü äéÜôáãìá ËÝïíôïò ô Éóáýñïõ êáôÜ ëáôñåßáò åéêüíùí.
Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïòo áðïêáôÜóôáóç åéêüíùí
787
(óýãêëçóç áðü áõôïêñÜôåéñá: ÅéñÞíç Áèçíáßá)
ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò Êùí/ðïëçò o ïñéóôéêÞ áðïêáôÜóôáóç êáé
843 áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí.
(óýãêëçóç áðü áõôïêñÜôåéñá: Èåïäþñá)

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéá Þôáí ôá êõñéüôåñá åðé÷åéñÞìáôá ôùí åéêïíïìÜ÷ùí êáé ôùí åéêïíïëáôñþí,
óýìöùíá ìå ôá äýï êåßìåíá;
Ôï á´ êåßìåíï åßíáé áðüóðáóìá áðü åðéóôïëÞ ôïõ áõôïêñÜôïñá ËÝïíôïò ô óôïí ðÜðá
ôçò Ñþìçò Ãñçãüñéï ´, ï ïðïßïò åß÷å áíôéäñÜóåé Ýíôïíá ãéá ôçí åéêïíïìá÷éêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ,
óôçí ïðïßá ï ËÝùí ô åêöñÜæåé ôá êõñéüôåñá åðé÷åéñÞìáôÜ ôïõ ãéá íá ôïõ åîçãÞóåé ãéáôß
áêïëïýèçóå áõôÞ ôçí ðïëéôéêÞ.
Ôï â´ êåßìåíï åßíáé áðüóðáóìá áðü ôçí Ðñáãìáôåßá ôïõ ÉùÜííç Äáìáóêçíïý "Ðåñß
åéêüíùí", óôï ïðïßï ï ìåãÜëïò èåïëüãïò êáé èåùñçôéêüò ôçò åéêïíïëáôñßáò áíáöÝñåé ôá
êõñéüôåñá åðé÷åéñÞìáôá ôùí åéêïíïëáôñþí.
Êáé ôá äýï êåßìåíá óõìðëçñþíïõí ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ãéáôß ìáò ðáñáèÝôïõí ôá
åðé÷åéñÞìáôá ôùí äýï ðëåõñþí (åéêïíïìÜ÷ùí - åéêïíïëáôñþí) êáé ìáò âïçèïýí íá
ó÷çìáôßóïõìå ðëçñÝóôåñç áíôßëçøç ãéá ôï ìåãÜëï áõôü æÞôçìá ôçò Åéêïíïìá÷ßáò.
Óýìöùíá ìå ôï á´ êåßìåíï, ôá êõñéüôåñá åðé÷åéñÞìáôá ôùí åéêïíïìÜ÷ùí Þôáí:
1) üôé ïé åéêüíåò áíáðëçñþíïõí ôá åßäùëá êáé Üñá áõôïß ðïõ ôá ðñïóêõíïýí åßíáé
åéäùëïëÜôñåò. ÄçëáäÞ ïé åéêïíïìÜ÷ïé èåùñïýóáí ôçí ðñïóêýíçóç ôùí åéêüíùí åéäùëï-
99 
USZR 2CIG

ëáôñßá, ãéáôß ïé åéêüíåò åßíáé êáôáóêåõÜóìáôá ôùí áíèñþðéíùí ÷åñéþí êáé äåí Ý÷ïõí êáìßá
Ç áêìÞ ó÷Ýóç ìå ôçí ðíåõìáôéêÞ ïõóßá ôçò èñçóêåßáò.
ôïõ Âõæáíôßïõ 2) Ç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí åßíáé áíôßèåôç ìå ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðáñÜäïóç, ãéáôß ïé ðñþôïé
÷ñéóôéáíïß äå ÷ñçóéìïðïéïýóáí åéêüíåò.
Óôï â´ êåßìåíï ï ÉùÜííçò Äáìáóêçíüò ðáñáèÝôåé ôá åðé÷åéñÞìáôá ôïõ êáé êáô' åðÝêôáóç
üëùí ôùí åéêïíïëáôñþí õðÝñ ôçò ÷ñÞóçò ôùí åéêüíùí. Õðïóôçñßæåé üôé:
1) üðùò ç ðñïóêýíçóç ôùí óõìâüëùí ôïõ ìáñôõñßïõ ôïõ ×ñéóôïý (Óôáõñüò, óðüããïò,
êÜëáìïò, ëüã÷ç) ãßíåôáé áðü ôïõò ðéóôïýò ãéá íá áðïäïèåß ôéìÞ óôï ×ñéóôü ðïõ ìáñôýñçóå
ãéá ôç óùôçñßá ôïõò, Ýôóé êáé ç ðñïóêýíçóç ôùí åéêüíùí Ý÷åé Ýíá óõìâïëéóìü. Ïé åéêüíåò
êáôáóêåõÜóôçêáí áðü ôïõò ðéóôïýò ìå áãáèÞ ðñïáßñåóç êáé ìå óêïðü ôç äïîïëïãßá êáé
ôçí áíÜìíçóç ôçò åíóÜñêùóçò ôïõ ×ñéóôïý êáé ôùí ðáèþí ôïõ. ÅðïìÝíùò ìå ôçí
ðñïóêýíçóç ôùí åéêüíùí áðïäßäïõí ôéìÞ óôï ðñüóùðï ðïõ åéêïíßæåôáé êáé ü÷é óôçí ßäéá
ôçí åéêüíá ùò áíôéêåßìåíï (åßäùëï).
2) Ïé åéêïíüöéëïé êÜíïõí äéÜêñéóç ìåôáîý ýëçò êáé ïõóßáò. Äåí ðñïóêõíïýí äçëáäÞ
ôçí ýëç, ôï îýëï, áð' ôï ïðïßï åßíáé öôéáãìÝíç ç åéêüíá, áëëÜ áõôü ðïõ áðåéêïíßæåé êáé
óõìâïëßæåé (ïõóßá ðñïóêýíçóçò). ÅðïìÝíùò ç ôéìçôéêÞ ðñïóêýíçóç óå êáìéÜ ðåñßðôùóç
äåí áðïôåëåß åêäÞëùóç åéäùëïëáôñßáò.

2. Ðïéïõò ëüãïõò åðéêáëåßôáé ï ËÝùí Å´, óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá, ãéá íá åðáíáöÝñåé
óå éó÷ý ôçí Åéêïíïìá÷ßá;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü Ýñãï ôïõ ËÝïíôïò Å´, óôï ïðïßï ï áõôïêñÜôïñáò
åêöñÜæåé ôïõò óõëëïãéóìïýò ðïõ ôïí ïäÞãçóáí óôçí áðüöáóç íá áíáíåþóåé ôçí
Åéêïíïìá÷ßá. Óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôç äåýôåñç öÜóç ôçò
Åéêïíïìá÷ßáò, ðïõ åãêáéíéÜóôçêå áð' áõôüí.
Ï ËÝùí ï Å´ ãéá íá äéêáéïëïãÞóåé ôçí áíáíÝùóç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò êáé ôçí Ýíáñîç ôçò
â´ öÜóçò ôçò åðéêáëåßôáé ôïõò åîÞò ëüãïõò:
1) üôé üëïé ïé åéêïíïìÜ÷ïé áõôïêñÜôïñåò åß÷áí åéñçíéêü èÜíáôï, Üñá ç åéêïíïìá÷éêÞ ðï-
ëéôéêÞ ôïõò Þôáí áñåóôÞ óôï Èåü, 2) üôé ïé Þôôåò ôùí âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí ïöåßëï-
íôáí óôçí åéêïíïëáôñßá, 3) üôé ï âßáéïò èÜíáôïò ôùí ìç åéêïíïìÜ÷ùí áõôïêñáôüñùí Þôáí
áðüäåéîç ôçò äõóáñÝóêåéáò ôïõ Èåïý ãéá ôçí åãêáôÜëåéøç ôçò åéêïíïìá÷éêÞò ðïëéôéêÞò.
ÅðåéäÞ ëïéðüí ï ßäéïò åðéèõìïýóå íá ðåèÜíåé åéñçíéêÜ êáé íá åîáóöáëßóåé ôç
ìáêñïâéüôçôá ôçò äõíáóôåßáò ôïõ, áðïöÜóéóå íá åðáíáöÝñåé óå éó÷ý ôçí åéêïíïìá÷ßá.
ÁõôÝò ïé áðüøåéò âÝâáéá áðïôåëïýí äåßãìá ìåóáéùíéêïý ôñüðïõ óêÝøçò.

3. Ðïéïé ðáñÜãïíôåò åðçñÝáóáí ôïõò Éóáýñïõò ãéá íá åéóçãçèïýí ôçí Åéêïíïìá÷ßá;
Ïé ðáñÜãïíôåò ðïõ åðçñÝáóáí ôïõò Éóáýñïõò ãéá íá åéóçãçèïýí ôçí Åéêïíïìá÷ßá
Þôáí: 1) Ïé áíåéêïíéêÝò áíôéëÞøåéò ôùí êáôïßêùí ôùí áíáôïëéêþí åðáñ÷éþí ôçò
áõôïêñáôïñßáò (Ì. Áóßáò), áðü ôéò ïðïßåò êáôÜãïíôáí êáé ïé ßäéïé. Ïé áíôéëÞøåéò áõôÝò Þôáí
åðçñåáóìÝíåò áðü ôïõò ãåéôïíéêïýò áñáâéêïýò ðëçèõóìïýò êáé áðü ôçí ÉïõäáúêÞ êáé ôçí
ÉóëáìéêÞ èñçóêåßá. Ïé êÜôïéêïé áõôþí ôùí ðåñéï÷þí óÞêùíáí ôï êýñéï âÜñïò ôçò Üìõíáò
êáôÜ ôùí ÁñÜâùí. ÅðïìÝíùò ïé ºóáõñïé åß÷áí êÜèå ëüãï íá åõíïÞóïõí ôïõò ðëçèõóìïýò
áõôïýò. 2) Ïé äåéóéäáéìïíßåò êáé ïé õðåñâïëÝò, ðïõ åß÷áí åêäçëùèåß ãýñù áðü ôç ëáôñåßá
ôùí åéêüíùí êáé ôùí éåñþí ëåéøÜíùí. 3) Ç åðéèõìßá ôùí Éóáýñùí íá ðåñéïñßóïõí ôçí
åðéññïÞ ôùí ìïíá÷þí. 4) Ç éäÝá üôé ïé åðéôõ÷ßåò ôùí å÷èñþí ôïõ Âõæáíôßïõ, ðñïÝñ÷ïíôáí
100 áðü ôç äßêáéç ïñãÞ ôïõ Èåïý ãéá ü,ôé óõíÝâáéíå óôï ÷þñï ôçò ëáôñåßáò. 
USZR 2CIG

4. Íá åðéóçìÜíåéò ôéò óõíÝðåéåò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò óôïõò ôïìåßò ôçò åîùôåñéêÞò
ðïëéôéêÞò êáé ôçò ôÝ÷íçò.
Ç Åéêïíïìá÷ßá Þôáí ìéá ðåñéðÝôåéá ãéá ôï ÂõæÜíôéï, ãéáôß äß÷áóå ôï ëáü ôïõ êáé åß÷å 717 – 1025
ïëÝèñéåò óõíÝðåéåò ãéá ôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ êáé ôçí ôÝ÷íç.
Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ, åîáéôßáò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò äéáêüðçêáí ïé ó÷Ýóåéò ìå ôçí
Åêêëçóßá ôçò Ñþìçò, ç ïðïßá óôñÜöçêå óôç Äýóç ãéá íá áíáæçôÞóåé õðïóôÞñéîç êáé
óõíåñãÜóôçêå ìå ìéá íÝá ðïëéôéêÞ äýíáìç ðïõ Üñ÷éóå ôüôå íá áíáäýåôáé, ôï Öñáãêéêü
ÊñÜôïò. Åêåßíç ôçí åðï÷Þ éäñýèçêå êáé ôï Ðáðéêü ÊñÜôïò.
Óôïí ôïìÝá ôçò ÔÝ÷íçò êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò Åéêïíïìá÷ßáò áðáãïñåýôçêå ç ðáñÜóôáóç
èåßùí ðñïóþðùí óôïõò ôïß÷ïõò ôùí åêêëçóéþí êáé ç áíÜñôçóç åéêüíùí êáé äéáôÜ÷èçêå ç
êáôáóôñïöÞ ôïõò. Ãéá ôç äéáêüóìçóç ôùí åêêëçóéþí õéïèåôÞèçêáí ôüôå öõóéïêñáôéêÜ
èÝìáôá êáé óôõëéæáñéóìÝíá äéáêïóìçôéêÜ ìïôßâá.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé Þôáí ç Åéêïíïìá÷ßá êáé ðïéïé ïé ðñùôåñãÜôåò ôçò;
Ç Åéêïíïìá÷ßá Þôáí ìéá ðíåõìáôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ äéáìÜ÷ç ðïõ óõíôÜñáîå ôï ÂõæÜíôéï ãéá
ðåñéóóüôåñï áðü Ýíáí áéþíá (726 - 843) êáé ó÷åôéæüôáí ìå ôç ëáôñåßá Þ ü÷é ôùí åéêüíùí.
ÐñùôåñãÜôåò ôçò Þôáí ïé áõôïêñÜôïñåò ËÝùí ô ºóáõñïò (717 - 741) êáé ï ãéïò ôïõ
Êùí/íïò Å´ ((741 - 775).

2. Íá áíáöÝñåôå ôéò öÜóåéò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò, ôïõò ðñùôáãùíéóôÝò êáé ôï ôÝëïò ôçò
êáèåìéÜò.
Ç Åéêïíïìá÷ßá åîåëß÷èçêå óå äýï (2) öÜóåéò.
Ç á´ öÜóç äéÞñêåóå áðü ôï 726 Ýùò ôï 787. ÐñùôáãùíéóôÝò áõôÞò ôçò öÜóçò Þôáí
áðü ôçí ðëåõñÜ ôùí åéêïíïìÜ÷ùí: ï ËÝùí ô ï ºóáõñïò êáé ï ãéïò ôïõ Êùí/íïò Å´, åíþ áðü
ôçí ðëåõñÜ ôùí åéêïíïëáôñþí ï ÉùÜííçò Äáìáóêçíüò. ¸ëçîå ìå ôçí Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï,
ðïõ óõãêÜëåóå ç áõôïêñÜôåéñá ÅéñÞíç ç Áèçíáßá, êáé áðïêáôÝóôçóå ôéò åéêüíåò,
äéåõêñéíßæïíôáò üôé èá áðïäßäåôáé ó' áõôÝò ìüíï ôéìçôéêÞ ðñïóêýíçóç.
Ç â´ öÜóç Üñ÷éóå ôï 815 êáé Ýëçîå ôï 843. ÐñùôáãùíéóôÞò áõôÞò ôçò öÜóçò Þôáí ï
áõôïêñÜôïñáò ËÝùí Å´ ï ÁñìÝíéïò. Ç öÜóç áõôÞ Ýëçîå ìå ôçí ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôïõ
843 (óôçí Êùí/ðïëç) ðïõ óõãêÜëåóå ç áõôïêñÜôåéñá Èåïäþñá. Ç Óýíïäïò áõôÞ
áðïêáôÝóôçóå êáé áíáóôÞëùóå ïñéóôéêÜ ôéò åéêüíåò.

3. Ðïéá åßíáé ç óçìáóßá ôçò áðïêáôÜóôáóçò êáé áíáóôÞëùóçò ôùí åéêüíùí;
Ç áðïêáôÜóôáóç êáé áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí åßíáé ãåãïíüò õøßóôçò óçìáóßáò.
Èåùñåßôáé ùò íßêç ôçò åëëçíéêÞò ðíåõìáôéêÞò ðáñÜäïóçò ðïõ åõíïïýóå ôçí áðüäïóç
ôùí éåñþí ìïñöþí Ýíáíôé ôçò áíåéêïíéêÞò áóéáôéêÞò ðáñÜäïóçò.
Ç áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí ôåñìÜôéóå ôéò Ýñéäåò ìåôáîý ôùí ðéóôþí ôçò áõôïêñáôïñßáò
êáé åãêáéíßáóå ìéá ðåñßïäï ãüíéìçò óõíåñãáóßáò ôïõ êñÜôïõò ìå ôçí Åêêëçóßá, ðïõ
ìðüñåóå óôç óõíÝ÷åéá íá áöïóéùèåß óôï éåñáðïóôïëéêü ôçò Ýñãï. ¸íá áîéïóçìåßùôï
öáéíüìåíï ðïõ ðáñáôçñÞèçêå ìåôÜ ôïí ôåñìáôéóìü ôçò Åéêïíïìá÷ßáò Þôáí ï
ðïëëáðëáóéáóìüò êáé ï ðëïõôéóìüò ôùí ìïíáóôçñéþí. ÐáñÜëëçëá ðåñéïñßóôçêáí ïé
õðåñâïëÝò óôç ëáôñåßá ôùí åéêüíùí. ÃåíéêÜ ìåôÜ áð' áõôÞ ôçí ôáñáãìÝíç ðåñßïäï, Üñ÷éóå 101
ìéá êáéíïýñéá åðï÷Þ áêìÞò óôï ÂõæÜíôéï. 
USZR 2CIG

3. Ç âáóéëåßá ôïõ Ìé÷áÞë ô êáé ç áõãÞ ôçò ÍÝáò Åðï÷Þò
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ
Ðåñßëçøç
á. ¸íáñîç ôçò ÍÝáò Åðï÷Þò
Óôá ÷ñüíéá ôçò âáóéëåßáò ôïõ Ìé÷áÞë ô Üñ÷éóå ç áíÜðôõîç ôçò äýíáìçò ôïõ Âõæáíôßïõ.
ÌåôÜ ôçí áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí ôï 843 ôï âõæáíôéíü êñÜôïò âåëôßùóå ôçí Üìõíá ôïõ
êáôÜ ôùí ÁñÜâùí êáé áó÷ïëÞèçêå ìå ôá Ýñãá ôïõ ðïëéôéóìïý. ÊïíôÜ óôïí áõôïêñÜôïñá
Þôáí ï êáßóáñáò ÂÜñäáò, ï ïðïßïò Ýðáéîå êáèïñéóôéêü ñüëï óôçí åóùôåñéêÞ êáé åîùôåñéêÞ
ðïëéôéêÞ, êáèþò åðßóçò êáé óôïí ôïìÝá ôùí ÃñáììÜôùí êáé ôùí Åðéóôçìþí.

â. ºäñõóç ôçò ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò
Ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ ÂÜñäá éäñýèçêå ç áíþôåñç Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò (ÐáíåðéóôÞìéï)
óôçí Êùí/ðïëç, ôç äéåýèõíóç ôçò ïðïßáò áíÝëáâå ï äéÜóçìïò åðéóôÞìïíáò ôçò åðï÷Þò
ôïõ ËÝùí ï Öéëüóïöïò Þ Ìáèçìáôéêüò. Ç Ó÷ïëÞ Ýãéíå ôï åðßêåíôñï Ýíôïíçò ðíåõìáôéêÞò
äñáóôçñéüôçôáò, ðïõ ðñïåôïßìáóå ôçí áíáâßùóç ôùí áñ÷áßùí ãñáììÜôùí óôá ÷ñüíéá ôïõ
Êùí/íïõ Æ´ ÐïñöõñïãÝííçôïõ.

ã. ÅíäéáöÝñïí ãéá ôïõò êëáóéêïýò
Ôçí åðï÷Þ áõôÞ ïé ëüãéïé åíäéáöÝñïíôáé ãéá ôïõò êëáóéêïýò óõããñáöåßò, áíáæçôïýí,
óõëëÝãïõí, ìåëåôïýí êáé áíôéãñÜöïõí ÷åéñüãñáöÜ ôïõò. Ï ðéï áîéüëïãïò áð' áõôïýò Þôáí
ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò, ï ïðïßïò óõíÝãñáøå ôç "Ìõñéüâéâëï", Ýíá ëåîéêü, ïìéëßåò êáé
èåïëïãéêÜ Ýñãá êáé õðü ôçí çãåóßá ôïõ Ýãéíå ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÓëÜâùí.

ä. Áñáâéêïß ðüëåìïé êáé åðéêÞ ðïßçóç
Áðü ôïí 7ï Ýùò ôïí 9ï áé. ôï ÂõæÜíôéï âñéóêüôáí óå èÝóç Üìõíáò áðÝíáíôé óôïõò
¢ñáâåò, ïé ïðïßïé Ýêáíáí óõ÷íÝò åðéäñïìÝò êáé ëåçëáóßåò êõñßùò óôéò ìéêñáóéáôéêÝò
åðáñ÷ßåò. ÌåôÜ ôçí Üëùóç ôïõ Áìïñßïõ ôï 838, ï áõôïêñÜôïñáò Èåüöéëïò ðñïóðÜèçóå
íá êÜíåé ìéá ãåíéêÞ óõììá÷ßá ÷ñéóôéáíþí êáôÜ ôïõ ÉóëÜì, áëëÜ ÷ùñßò åðéôõ÷ßá.
Ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç åíßó÷õóå ôçí ÜìõíÜ ôçò óôá áíáôïëéêÜ óýíïñá ìå ôçí
ôïðïèÝôçóç áêñéôþí ó' áõôÜ, ãéá íá ôá õðåñáóðßæïíôáé Üìåóá. Áñãüôåñá Üñ÷éóå ç
âõæáíôéíÞ áíôåðßèåóç ìå óçìáíôéêÝò åðéôõ÷ßåò.
Ïé óõíå÷åßò ðüëåìïé ìå ôïõò ¢ñáâåò êáé ç ãåííáßá áíôéìåôþðéóÞ ôïõò áðü ôïõò áêñßôåò
ðñïêáëïýóáí ôï èáõìáóìü ôïõ ëáïý, ðïõ äéáìüñöùóå ôç âõæáíôéíÞ åðéêÞ ðïßçóç ãéá íá
åîõìíÞóåé ôá êáôïñèþìáôÜ ôïõò. Ôá óçìáíôéêüôåñá Ýðç åßíáé ôïõ ÄéãåíÞ Áêñßôá êáé ôïõ
Áñìïýñç. Ôá Ýðç áõôÜ ôá Ýøáëëáí ðåñéöåñüìåíïé ôñáãïõäéóôÝò óôéò åðáñ÷ßåò ôçò Ì.Áóßáò
êáé åßíáé ôá ðéï óçìáíôéêÜ äåßãìáôá ôçò äçìþäïõò ëïãïôå÷íßáò ôùí Âõæáíôéíþí, üðùò
ìáò ðëçñïöïñåß ï åðßóêïðïò Êáéóáñåßáò êáé ëüãéïò ÁñÝèáò. ÐáñÜëëçëá áíáðôõóóüôáí
êáé ç ëüãéá Ãñáììáôåßá.

102 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á. ¸íáñîç ôçò ÍÝáò Åðï÷Þò 717 – 1025
 842 - 867: ÌÉ×ÁÇË Ã´ o áíÜðôõîç äýíáìçò Âõæáíôßïõ

 843: ÏñéóôéêÞ áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí
ÁðïôåëÝóìáôá:
1) ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç áó÷ïëÞèçêå ìå ôçí Üìõíá êáôÜ ÁñÜâùí
2) " " " " ôá Ýñãá ôïõ ðïëéôéóìïý

 855 - 866: Êáßóáñ ÂÁÑÄÁÓ o äéåýèõíóç êñáôéêþí õðïèÝóåùí

â. ºäñõóç ôçò ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò
 ºäñõóç Ó×ÏËÇÓ ÌÁÃÍÁÕÑÁÓ ìå ðñùôïâïõëßá ÂÁÑÄÁ
 Äéåýèõíóç: ËÅÙÍ Ï ÖÉËÏÓÏÖÏÓ Þ ÌÁÈÇÌÁÔÉÊÏÓ: äéÜóçìïò åðéóôÞìïíáò
 Ó×ÏËÅÓ: Öéëïóïößáò, Ãåùìåôñßáò, Áóôñïíïìßáò, ÃñáììáôéêÞò
 ¸íôïíç ðíåõìáôéêÞ äñáóôçñéüôçôá o ðñïåôïéìáóßá áíáâßùóçò áñ÷áßùí
ãñáììÜôùí åðß Êùí/íïõ Æ´ ÐïñöõñïãÝííçôïõ.

ã. ÅíäéáöÝñïí ãéá ôïõò êëáóéêïýò
 9ïò - 11ïò áé. o åíäéáöÝñïí ãéá ôïõò êëáóéêïýò
 ËÏÃÉÏÉ: óõëëïãÞ, ìåëÝôç, áíôéãñáöÞ ÷åéñïãñÜöùí áñ÷áßáò ãñáììáôåßáò
 ÖÙÔÉÏÓ o Ýñãá: 1) "Ìõñéüâéâëïò", 2) Ëåîéêü, 3) Ïìéëßåò, 4) èåïëïãéêÜ Ýñãá
o õðü ôçí çãåóßá ôïõ Ýãéíå ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÓëÜâùí

ä. Áñáâéêïß ðüëåìïé êáé åðéêÞ ðïßçóç
7ïò Ýùò ìÝóá 9ïõ áéþíá
ÁÑÁÂÅÓ ÂÕÆÁÍÔÉÏ
- åðéèÝóåéò, åéóâïëÝò, - ¢ìõíá
ëåçëáóßåò óôéò ìéêñáóéá-
ôéêÝò åðáñ÷ßåò

- 838: ¢ëùóç Áìïñßïõ > - ÈÅÏÖÉËÏÓ: ðñïóðÜèåéá ãåíéêÞò óõììá÷ßáò êáôÜ ôïõ
ÉóëÜì, áðü ÷ñéóôéáíïýò ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò o áðïôõ÷ßá
- âõæáíôéíÞ áíôåðßèåóç:
- 859: âõæáíôéíüò óôñáôüò ðÝñáóå ôïí ÅõöñÜôç
- 863: " " íßêçóå ôïí åìßñç ôçò ÌåëéôçíÞò

 ÂõæáíôéíÞ åðéêÞ ðïßçóç: áðÞ÷çóç áãþíùí êáôÜ ÁñÜâùí

 ÁêñéôéêÜ ôñáãïýäéá: o óõíôÝèçêáí áðü áíþíõìïõò ôñáãïõäïðïéïýò êáé
o åîõìíïýóáí ôá êáôïñèþìáôá ôùí áêñéôþí
o Ôá óçìáíôéêüôåñá: 1) ôï Ýðïò ôïõ ÄéãåíÞ Áêñßôá, 2) ôï
Üóìá ôïõ Áñìïýñç 103 
USZR 2CIG

 Áêñßôåò: óôñáôéþôåò ôïõ Âõæáíôßïõ ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá
Ç áêìÞ (Üêñáé)
ôïõ Âõæáíôßïõ  ÁíÜðôõîç ÍåïåëëçíéêÞò Ëïãïôå÷íßáò:
á) äçìþäçò Þ ëáúêüôñïðç
Ôá óçìáíôéêüôåñá äåßãìáôÜ ôçò:
ôá áêñéôéêÜ ôñáãïýäéá ðïõ øÜëëïíôáí áðü ðåñéðëáíþìåíïõò ôñáãïõäéóôÝò óôéò
åðáñ÷ßåò ôçò Ì.Áóßáò
â) Ëüãéá Ãñáììáôåßá
Ôá Ýñãá ôçò äçìéïõñãÞèçêáí áðü ôïõò ëüãéïõò, äçëáäÞ ôïõò ìïñöùìÝíïõò.

 ÁÑÅÈÁÓ: åðßóêïðïò Êáéóáñåßáò, óðïõäáßïò ëüãéïò
o ðëçñïöïñßåò ãéá ôá çñùéêÜ ôñáãïýäéá (áêñéôéêÜ)

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Ó÷ïëÞ Ìáãíáýñáò (óåë. 36)
Áíþôåñç ó÷ïëÞ (ÐáíåðéóôÞìéï) óôçí Êùí/ðïëç. Éäñýèçêå óôá ÷ñüíéá ôçò âáóéëåßáò
ôïõ Ìé÷áÞë ô, ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ èåßïõ ôïõ, êáßóáñá ÂÜñäá. Ôç äéåýèõíóç ôçò
ó÷ïëÞò áíÝëáâå ï ËÝùí ï Öéëüóïöïò Þ Ìáèçìáôéêüò. Ôï ÐáíåðéóôÞìéï ðåñéëÜìâáíå
ôéò ó÷ïëÝò: öéëïóïößáò, ãåùìåôñßáò, áóôñïíïìßáò êáé ãñáììáôéêÞò
Ìõñéüâéâëïò (óåë. 36)
Ôï óðïõäáéüôåñï Ýñãï ôïõ ðáôñéÜñ÷ç Öþôéïõ. ÐåñéÝ÷åé ðåñß ôá 300 öéëïëïãéêÜ äïêßìéá.
Áêñßôåò (óåë. 37)
Óôñáôéþôåò ôïõ Âõæáíôßïõ, ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá (:Üêñáé) ôçò
âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò, êõñßùò áðü ôïí 9ï áé. Ýùò ôïí 11ï áé., åîáéôßáò ôùí
åðéäñïìþí ôùí ÁñÜâùí.

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
"Áíáâßùóç ôùí áñ÷áßùí ãñáììÜôùí" (óåë. 36)
Áðü ôçí åðï÷Þ ôçò äõíáóôåßáò ôïõ Áìïñßïõ êáé êõñßùò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò
(9ïò - 11ïò áé.) Ýãéíå ìéá ðñïóðÜèåéá íá ìåëåôçèïýí ôá áñ÷áßá êåßìåíá. Ïé ëüãéïé ôçò
åðï÷Þò îÝèáøáí áðü ôá ìïíáóôÞñéá ôá ÷åéñüãñáöá ôùí êëáóéêþí ãéá íá ôá ìåëåôÞóïõí,
íá ôá ó÷ïëéÜóïõí, íá ôá áíôéãñÜøïõí êáé íá ôá ôáîéíïìÞóïõí óå êþäéêåò. Ïé ó÷ïëéáóôÝò
êáôáãñÜøáíå ôï ðåñéå÷üìåíï ôùí êëáóéêþí Ýñãùí óå "åãêõêëïðáßäåéåò". Ç áîßá áõôÞò
ôçò åñãáóßáò åßíáé ðïëý ìåãÜëç, ãéáôß Ýôóé óþèçêáí óçìáíôéêÜ áñ÷áßá êåßìåíá.
"äçìþäçò Þ ëáúêüôñïðç ëïãïôå÷íßá" (óåë. 37)
Ëïãïôå÷íßá ðïõ ðñïÝñ÷åôáé áðü ôï ëáü êáé áðïäßäåôáé ìå ôç æùíôáíÞ ïìéëïýìåíç
ãëþóóá ç ïðïßá åßíáé ðéï áðëÞ êáé åêöñáóôéêÞ áðü ôç ãëþóóá ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí ïé
ëüãéïé (: ìïñöùìÝíïé). Ç áñ÷Þ ôçò ôïðïèåôåßôáé óôá ìÝóá ôïõ 9ïõ Ýùò ìÝóá ôïõ 10ïõ
áé., ïðüôå áñ÷ßæåé íá äéáìïñöþíåôáé ç íåïåëëçíéêÞ ãëþóóá êáé ï íåïåëëçíéêüò
ðïëéôéóìüò. Ôá óçìáíôéêüôåñá äåßãìáôá áõôÞò ôçò ëïãïôå÷íßáò åßíáé ôá áêñéôéêÜ
ôñáãïýäéá.
104 
USZR 2CIG

Ëüãéá Ãñáììáôåßá (óåë. 37)
Ìå ôïí üñï áõôü åííïïýìå ôá ëïãïôå÷íéêÜ Ýñãá (ðïéçôéêÜ Þ ðåæÜ) ðïõ äçìéïõñãÞèçêáí
áðü ôïõò ëüãéïõò, äçëáäÞ ôïõò ìïñöùìÝíïõò. Áõôïß ÷ñçóéìïðïéïýóáí óôá Ýñãá ôïõò 717 – 1025
áñ÷éêÜ ôçí áñ÷áÀæïõóá ãëþóóá, äçëáäÞ ðñïóðáèïýóáí íá ìéìçèïýí ôçí áñ÷áßá áôôéêÞ
äéÜëåêôï. Áñãüôåñá ÷ñçóéìïðïéïýóáí ôçí êïéíÞ ãëþóóá ôçò åðï÷Þò, ç ïðïßá åß÷å
áðïêëßóåéò Üëëïôå ðñïò ôç ëüãéá êáé Üëëïôå ðñïò ôç äçìþäç ãëþóóá. Ôï áñ÷áéüôåñï
Ýñãï ôçò ëüãéáò íåïåëëçíéêÞò ëïãïôå÷íßáò åßíáé ôï Ýðïò ôïõ Âáóéëåßïõ ÄéãåíÞ Áêñßôá.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÂÜñäáò (óåë. 36)
Âõæáíôéíüò êáßóáñáò (; - 866). Êáôáãüôáí áðü ôçí Ðáöëáãïíßá êáé Þôáí áäåëöüò ôçò
áõôïêñÜôåéñáò Èåïäþñáò êáé èåßïò ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë ô, óôïí ïðïßï áóêïýóå
ìåãÜëç åðéññïÞ. Áíþôáôïò âõæáíôéíüò áîéùìáôïý÷ïò, ìåôÜ ôïí áõôïêñÜôïñá, ðïõ
äéáäñáìÜôéóå óçìáíôéêü ñüëï óôçí åðï÷Þ ôïõ. Ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ éäñýèçêå ç ó÷ïëÞ
ôçò Ìáãíáýñáò, óôçí ïðïßá Þôáí ÷ïñçãüò.
[Ìáæß ìå ôïí Ìé÷áÞë ðÝôõ÷áí þóôå ï çãåìüíáò ôùí ÂïõëãÜñùí Âüñçò íá âáöôéóôåß
÷ñéóôéáíüò áðü âõæáíôéíü áñ÷éåñÝá, êé áõôÞ ç ðñÜîç ôïõ óõìâüëéæå ôçí åîÜñôçóç ôïõ
íÝïõ çãåìüíá áðü ôçí Êùí/ðïëç. Ìáæß ìå ôï Ìé÷áÞë åðßóçò åîåóôñÜôåõóáí Ýíáíôßïí
ôùí ÁñÜâùí óôç Óõñßá êáé åß÷áí óçìáíôéêÝò åðéôõ÷ßåò.]
Ìé÷áÞë ô (óåë. 36)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (842 - 867). Êáôáãüôáí áðü ôï Áìüñéï ôçò Öñõãßáò êáé
áíÞêå óôç äõíáóôåßá ôïõ Áìïñßïõ. Ãéïò ôïõ áõôïêñÜôïñá Èåüöéëïõ (829 - 842) êáé ôçò
Èåïäþñáò.
Åðß ôùí çìåñþí ôïõ: 1) Üñ÷éóå ç áíÜðôõîç ôçò äýíáìçò ôïõ Âõæáíôßïõ, êáèþò
åðéêñÜôçóå ãáëÞíç ìåôÜ ôç ëÞîç ôçò åéêïíïìá÷ßáò, 2) éäñýèçêå ç ó÷ïëÞ ôçò
Ìáãíáýñáò, 3) áíÝêáìøå ç ïéêïíïìßá, 4) åê÷ñéóôéáíßóôçêáí ïé ÓëÜâïé êáé ïé Âïýëãáñïé.
ËÝùí ï Öéëüóïöïò Þ Ìáèçìáôéêüò (óåë. 36)
(ðåñ. 790 - 870). Âõæáíôéíüò óïöüò, äéÜóçìïò óôçí åðï÷Þ ôïõ. Óðïýäáóå êáé äßäáîå
ÃñáììáôéêÞ, Öéëïóïößá, ÑçôïñéêÞ, ÌáèçìáôéêÜ, ÌïõóéêÞ êáé áóôñïíïìßá. ÅðåéäÞ åß÷å
ìåãÜëç öÞìç ðñïóêëÞèçêå áðü ôï ÷áëßöç Áë Ìáìïýí íá äéäÜîåé óôç ÂáãäÜôç, áëëÜ
áñíÞèçêå ôçí ðñüóêëçóç. ÕðÞñîå äéåõèõíôÞò ôçò Ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò êáé
êáèçãçôÞò óôçí ßäéá Ó÷ïëÞ ðïëý óðïõäáßùí ðñïóùðéêïôÞôùí üðùò ï Öþôéïò.
[Ðïëý óðïõäáßá Þôáí ç ðñïóöïñÜ ôïõ óôç äéÜäïóç êáé äéÜóùóç ôùí Ýñãùí ôùí
áñ÷áßùí ÅëëÞíùí ìáèçìáôéêþí êáé áóôñïíüìùí.]
Áë Ìáìïýí (óåë. 36)
(786 - 833). ´Áñáâáò ×áëßöçò, Ýíáò áðü ôïõò áîéïëïãüôåñïõò çãåìüíåò ôçò åðï÷Þò
ôïõ. ¸êáíå ðñùôåýïõóá ôïõ êñÜôïõò ôïõ ôç ÂáãäÜôç. Ðïëéôåýôçêå ìå óýíåóç êé
åíäéáöÝñèçêå ãéá ôç èñçóêåõôéêÞ åéñÞíåõóç óôï ìïõóïõëìáíéêü êüóìï. Èåñìüò
ðñïóôÜôçò ôùí ÃñáììÜôùí, ìåñßìíçóå ãéá ôç äéÜäïóç ôçò åëëçíéêÞò êáé ðåñóéêÞò
öéëïóïöéêÞò êáé åðéóôçìïíéêÞò óêÝøçò óôïí áñáâéêü êüóìï. Óçìáíôéêüôáôï åðßôåõãìÜ
ôïõ Þôáí ç ßäñõóç ôïõ "Ïßêïõ ôçò Óïößáò" óôç ÂáãäÜôç, ðïõ Þôáí óõã÷ñüíùò Áêáäçìßá
åðéóôçìþí, âéâëéïèÞêç êáé ìåôáöñáóôÞñéï óõããñáììÜôùí áðü ôá åëëçíéêÜ êáé ðåñóéêÜ
óôá áñáâéêÜ. ÐñïóêÜëåóå ôï ËÝïíôá ôï Öéëüóïöï Þ Ìáèçìáôéêü íá äéäÜîåé óôç
ÂáãäÜôç, áëëÜ áõôüò áñíÞèçêå ôçí ðñüóêëçóç.
105 
USZR 2CIG

Êùí/íïò Æ´ ÐïñöõñïãÝííçôïò (óåë. 36)
Ç áêìÞ Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (913 - 959). ÁíÞêå óôç ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá. ¹ôáí ëüãéïò êáé
ôïõ Âõæáíôßïõ óõããñáöÝáò, ï óçìáíôéêüôåñïò åêðñüóùðïò ôïõ âõæáíôéíïý åãêõêëïðáéäéóìïý êáé áðü
ôïõò êýñéïõò åêöñáóôÝò ôïõ ðñþôïõ âõæáíôéíïý áíèñùðéóìïý. Ìåñßìíçóå ãéá ôçí
áíáâßùóç ôùí áñ÷áßùí ãñáììÜôùí. ×Üñç ó' áõôüí äéáóþèçêå ìåãÜëïò áñéèìüò áñ÷áßùí
êåéìÝíùí.
[ÐïëëÜ Ýñãá ãñÜöôçêáí êáô' åíôïëÞ ôïõ êáé Ý÷ïõí åãêõêëïðáéäéêü ÷áñáêôÞñá (ð.÷.: "Ðåñß
èåìÜôùí"). Ôï óðïõäáéüôåñï Ýñãï ôïõ öÝñåé ôï üíïìá: "Åêëïãáß" êáé åßíáé éóôïñéêÞ
åãêõêëïðáßäåéá áðáíèéóìÜôùí áðü ôïõò áñ÷áßïõò éóôïñéêïýò (Èïõêõäßäç, Áñéáíü,
Çñüäïôï ê.Ü.)]
Èåüöéëïò (óåë. 36)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (829 - 842). ÁíÞêå óôç äõíáóôåßá ôïõ Áìïñßïõ. Óýæõãïò ôçò
áõôïêñÜôåéñáò Èåïäþñáò êáé ðáôÝñáò ôïõ Ìé÷áÞë ô. ÕðÞñîå ï ôåëåõôáßïò åéêïíïìÜ÷ïò
áõôïêñÜôïñáò êáé ç âáóéëåßá ôïõ óõíïäåýôçêå áðü äéùãìïýò ôùí åéêïíïëáôñþí. Óôá
÷ñüíéá ôïõ ôï ÂõæÜíôéï áíôéìåôþðéæå ôïõò ¢ñáâåò óå ÁíáôïëÞ êáé Äýóç. ÌåôÜ ôçí Üëùóç
ôïõ Áìïñßïõ (éäéáßôåñçò ðáôñßäáò ôïõ) áðü ôïõò ¢ñáâåò (838), ï Èåüöéëïò ðñïóðÜèçóå
íá êéíçôïðïéÞóåé ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ôçò ÁíáôïëÞò êáé ôçò Äýóçò óå ìéá ãåíéêÞ óõììá÷ßá
êáôÜ ôïõ ÉóëÜì, ó÷Ýäéï ðïõ üìùò ôåëéêÜ äåí ðÝôõ÷å.
ÁñÝèáò (óåë. 37)
Âõæáíôéíüò êëçñéêüò êáé ëüãéïò, áñ÷éåðßóêïðïò Êáéóáñåßáò. ÃåííÞèçêå óôçí ÐÜôñá,
ðåñßðïõ ôï 850 êáé ðÝèáíå óôçí Êùí/ðïëç ôï 944 ðåñßðïõ. ÁíÞêåé óôïí "ðñþôï âõæáíôéíü
áíèñùðéóìü" ôïí ïðïßï åãêáéíßáóå ï Öþôéïò. Ìïñöþèçêå óôçí Êùí/ðïëç, üðïõ åß÷å
äÜóêáëï ôï ËÝïíôá ôï Ìáèçìáôéêü. Ï ÁñÝèáò óõãêÝíôñùíå êáé ðáñÜããåëíå íá
áíôéãñáöïýí ãéá ëïãáñéáóìü ôïõ ÷åéñüãñáöá ðïëëþí åêêëçóéáóôéêþí êáé êïóìéêþí
óõããñáöÝùí áðü ðñïóåêôéêïýò êáëëéãñÜöïõò áíôéãñáöåßò, ìå áðïôÝëåóìá íá äéáóþóåé
ðïëëÜ áñ÷áßá êåßìåíá. Óôá ðåñéèþñéá ðïëëþí áíôéãñÜöùí ï ßäéïò ï ÁñÝèáò óçìåßùíå äéêÜ
ôïõ ó÷üëéá, ðïõ ìáñôõñïýí ôç ìåãÜëç ôïõ ìüñöùóç êáé ôï êñéôéêü ôïõ ðíåýìá.
Öþôéïò (óåë. 36)
(820 - 891). ÐáôñéÜñ÷çò Êùí/ðïëçò, ìßá áðü ôéò ðéï óçìáíôéêÝò ìïñöÝò ôïõ ðíåõìáôéêïý
êáé åêêëçóéáóôéêïý âßïõ êáôÜ ôç âõæáíôéíÞ ðåñßïäï. Ç ðñïóùðéêüôçôÜ ôïõ åðçñÝáóå
áðïöáóé-óôéêÜ ôéò ó÷Ýóåéò Åêêëçóßáò êáé Ðïëéôåßáò óôï ÂõæÜíôéï, ôéò ó÷Ýóåéò Âõæáíôßïõ
êáé ÓëÜâùí ìå ôç äéÜäïóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý êáé ôéò ó÷Ýóåéò ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò. Ùò
ëüãéïò åß÷å óðÜíéá ðíåõìáôéêÜ ðñïóüíôá. ÌåëÝôçóå Öéëïóïößá, Èåïëïãßá, ÌáèçìáôéêÜ,
ËïãéêÞ, Öéëïëïãßá, ÑçôïñéêÞ, ÉáôñéêÞ, ÖõóéêÞ êáé ãåíéêüôåñá êÜèå åðéóôÞìç ôçò åðï÷Þò
ôïõ. Ôï óçìáíôéêüôåñï Ýñãï ôïõ åßíáé ç "Ìõñéüâéâëïò", ðïõ ðåñéÝ÷åé ãýñù óôá 300
öéëïëïãéêÜ äïêßìéá. ¸ãñáøå åðßóçò Ýíá ëåîéêü, ïìéëßåò êá èåïëïãéêÜ Ýñãá.

106 
USZR 2CIG

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
717 – 1025
842 - 867 Âáóéëåßá Ìé÷áÞë ô (äõíáóôåßá Áìïñßïõ)

867 - 1025 ÌáêåäïíéêÞ Äõíáóôåßá
855 - 866 Êáßóáñ ÂÜñäáò o äéåýèõíóç êñáôéêþí õðïèÝóåùí
Ðñüóêëçóç ËÝïíôïò Öéëïóüöïõ óôç ÂáãäÜôç áðü ôï ÷áëßöç Áë
830
Ìáìïýí - áðüññéøç ðñüóêëçóçò
829 - 842 Âáóéëåßá Èåüöéëïõ (äõíáóôåßá Áìïñßïõ)
838 ¢ëùóç Áìïñßïõ
- Áíôåðßèåóç âõæáíôéíïý óôñáôïý êáôÜ ÁñÜâùí
859
- äéÜâáóç ôïõ ÅõöñÜôç
863 ¹ôôá åìßñç ÌåëéôçíÞò áðü âõæáíôéíü óôñáôü

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéá Þôáí ç åóùôåñéêÞ ïñãÜíùóç ôçò áíþôåñçò ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò êáé ìå
ðïéïõò ôñüðïõò ï êáßóáñ ÂÜñäáò óõíÝâáëå óôçí ðñüïäï ôùí åðéóôçìþí, óýìöùíá
ìå ôï ó÷åôéêü êåßìåíï;
Ôï êåßìåíï åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôùí Óõíå÷éóôþí ôïõ ÈåïöÜíç êáé óõìðëçñþíåé
ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôç Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò, äßíïíôÜò ìáò åðéðëÝïí
ðëçñïöïñßåò ãéá ôç åóùôåñéêÞ ôçò ïñãÜíùóç êáé ôï ñüëï ôïõ êáßóáñá ÂÜñäá.
Ç Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò Þôáí áíþôåñç ó÷ïëÞ (: ÐáíåðéóôÞìéï), éäñýèçêå óôçí Êùí/ðïëç,
óôá ÷ñüíéá ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë ô ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ êáßóáñá ÂÜñäá. Áðïôåëïýíôáí
áðü ôìÞìáôá Öéëïóïößáò, Ãåùìåôñßáò, Áóôñïíïìßáò êáé ÁñéèìçôéêÞò. Óýìöùíá ìå ôï
êåßìåíï ôç äéåýèõíóç ôçò Ó÷ïëÞò åß÷å ï ËÝùí ï Öéëüóïöïò. Ôçí Ýäñá ôïõ ôìÞìáôïò ôçò
Ãåùìåôñßáò ôçí åß÷å ï êáèçãçôÞò Èåüäùñïò, ôçí Ýäñá ôïõ ôìÞìáôïò ôçò Áóôñïíïìßáò ï
ÈåïäÞãéïò êáé ôçí Ýäñá ôïõ ôìÞìáôïò ôçò ÃñáììáôéêÞò ï êáèçãçôÞò ÊïìçôÜò. Ïé êáèçãçôÝò
áõôïß óõíåñãÜæïíôáí óôåíÜ ìå ôï ËÝïíôá. Óôï êåßìåíï åðßóçò áíáöÝñåôáé ìå ðïéïõò
ôñüðïõò ï êáßóáñ ÂÜñäáò óõíÝâáëå óôçí ðñüïäï ôùí åðéóôçìþí: Ýêáíå ëïéðüí
ãåííáéüäùñåò ÷ïñçãßåò óôç ó÷ïëÞ êáé åíèÜññõíå ôéò êëßóåéò ôùí ôáëáíôïý÷ùí öïéôçôþí,
êáé ôïõò åíßó÷õå ðñïöáíþò ïéêïíïìéêÜ (:õðïôñïößåò) êáé çèéêÜ (: Ýðáéíïò, âñÜâåõóç).

2. Ï ËÝùí ï Öéëüóïöïò Þ Ìáèçìáôéêüò êáé ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò Þôáí ðáíåðéóôÞìïíåò
ìå ðïëýðëåõñá ðíåõìáôéêÜ åíäéáöÝñïíôá. Ðïý öáßíåôáé áõôü; Ðïéåò ìåãÜëåò
ðñïóùðéêüôçôåò Üëëùí åðï÷þí óáò èõìßæïõí áõôÝò ïé äýï ðíåõìáôéêÝò
ðñïóùðéêüôçôåò;

Ï ËÝùí ï Öéëüóïöïò êáé ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò åßíáé ðñáãìáôéêÜ áîéïèáýìáóôåò
ðñïóùðéêüôçôåò ìå ðïëýðëåõñá ðíåõìáôéêÜ åíäéáöÝñïíôá. ÐáíåðéóôÞìïíåò, ðïõ ìå ôï
Ýñãï ôïõò öþôéóáí ôïí êüóìï. Êé áõôü öáßíåôáé áð' ôá åîÞò: 107 
USZR 2CIG

á) Ï ËÝùí óðïýäáóå êáé äßäáîå Öéëïóïößá, ÌáèçìáôéêÜ, Áóôñïíïìßá, ÑçôïñéêÞ êáé
Ç áêìÞ ÌïõóéêÞ. ÕðÞñîå äéåõèõíôÞò ôçò áíþôåñçò Ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò êáé êáèçãçôÞò ðïëý
ôïõ Âõæáíôßïõ óðïõäáßùí ðñïóùðéêïôÞôùí, üðùò ï Öþôéïò.
â) Ï Öþôéïò ìåëÝôçóå Öéëïóïößá, Èåïëïãßá, ÌáèçìáôéêÜ, ËïãéêÞ, Öéëïëïãßá, ÑçôïñéêÞ,
ÉáôñéêÞ, ÖõóéêÞ êáé ãåíéêüôåñá êÜèå åðéóôÞìç ôçò åðï÷Þò ôïõ. ¸ãñáøå ôç "Ìõñéüâéâëï" ðïõ
ðåñéÝ÷åé ðåñß ôá 300 öéëïëïãéêÜ äïêßìéá, Ýíá ëåîéêü, ïìéëßåò êáé èåïëïãéêÜ Ýñãá.
ÁõôÝò ïé äýï ðñïóùðéêüôçôåò ìáò èõìßæïõí êáé êÜðïéåò ðñïóùðéêüôçôåò Üëëùí åðï÷þí
ðïõ Þôáí êé áõôïß ðáíåðéóôÞìïíåò:
Óôçí êëáóéêÞ åðï÷Þ ÷áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá áðïôåëåß ï ÁñéóôïôÝëçò, ï ïðïßïò
Þôáí Ýíáò áðü ôïõò ìåãáëýôåñïõò óôï÷áóôÝò üëùí ôùí åðï÷þí, èåìåëéùôÞò êáé
ðñüäñïìïò ðëÞèïõò ðáëáéüôåñùí êáé íåüôåñùí åðéóôçìïíéêþí êëÜäùí, üðùò: Öéëïóïößá,
ËïãéêÞ, Êïóìïëïãßá, Âéïëïãßá, Æùïëïãßá, Öõôïëïãßá, Øõ÷ïëïãßá, ÐïëéôéêÞ, ÇèéêÞ,
ÌåôáöõóéêÞ, ÑçôïñéêÞ êáé ÐïéçôéêÞ ôÝ÷íç.
Óôçí åðï÷Þ ôçò ÁíáãÝííçóçò åðßóçò ðáíåðéóôÞìïíåò Þôáí ï ËåïíÜñíôï íôá Âßíôóé êáé
ï Ìé÷áÞë ¢ããåëïò.
á) Ï ËåïíÜñíôï íôá Âßíôóé Þôáí æùãñÜöïò, ãëýðôçò, áñ÷éôÝêôïíáò, ìç÷áíéêüò,
áíáôüìïò, ìïõóéêüò, ðïéçôÞò, óôï÷áóôÞò êáé åñåõíçôÞò.
â) Ï Ìé÷áÞë ¢ããåëïò Þôáí ãëýðôçò, æùãñÜöïò, áñ÷éôÝêôïíáò, ðïëåïäüìïò êáé ðïéçôÞò
Ýíáò áðü ôïõò ìåãáëýôåñïõò äçìéïõñãïýò ôçò ÁíáãÝííçóçò.
ÓÞìåñá, äåí õðÜñ÷ïõí ðáíåðéóôÞìïíåò äéáíïïýìåíïé, ãéáôß ç åðï÷Þ ìáò áðáéôåß
áõóôçñÞ åîåéäßêåõóç.

3. Íá ðåñéãñÜøåéò ôéò ëåðôïìÝñåéåò ôçò åéêüíáò ìå ôçí ðáñÜóôáóç ôïõ âõæáíôéíïý
ëüãéïõ - áíôéãñáöÝá êáé íá óõãêñßíåéò ôá ôå÷íéêÜ ìÝóá ðïõ äéÝèåôå ìå áõôÜ ðïõ
äéáèÝôåé Ýíáò óýã÷ñïíïò ëüãéïò êáé óõããñáöÝáò.
Ç åéêüíá ìå ôçí ðáñÜóôáóç ôïõ ðñïöÞôç ¸óäñá åßíáé ìéêñïãñáößá ÷åéñïãñÜöïõ ôçò
ËáõñåíôéáíÞò ÂéâëéïèÞêçò ôçò Öëùñåíôßáò. Åßíáé ìßá Ýììåóç ðçãÞ ðïõ óõìðëçñþíåé ôçí
éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôï åíäéáöÝñïí ôùí ëïãßùí êáôÜ ôç ìåóïâõæáíôéíÞ ðåñßïäï
íá ìåëåôïýí êáé íá áíôéãñÜöïõí ÷åéñüãñáöá ìå Ýñãá ôçò áñ÷áßáò ãñáììáôåßáò.
Óôçí åéêüíá âëÝðïõìå Ýíáí âõæáíôéíü ëüãéï - áíôéãñáöÝá íá êÜèåôáé óå Ýíá êÜèéóìá
êáé íá ãñÜöåé. Ç óôÜóç ôïõ äå öáßíåôáé íá åßíáé Üíåôç, ãéáôß Ý÷åé ôï ÷åéñüãñáöï óôá ãüíáôÜ
ôïõ êáé áíáãêÜæåôáé íá óêýâåé ãéá íá ãñÜøåé. Ôá ðüäéá ôïõ óôçñßæïíôáé óå Ýíá óêáìíß.
ÁðÝíáíôß ôïõ Ý÷åé Ýíá áíáëüãéï Þ âéâëéïóôÜôç, ìå ôï âéâëßï ðïõ áíôéãñÜöåé ï ëüãéïò
áíïé÷ôü. Óôï âÜèïò öáßíåôáé Ýíá íôïõëÜðé - âéâëéïèÞêç. Óõìðåñáßíïõìå üôé ïé óõíèÞêåò
åñãáóßáò ôùí ëïãßùí - áíôéãñáöÝùí Þôáí ðïëý äýóêïëåò êáé ç åñãáóßá ôïõò ðïëý
êïõñáóôéêÞ. ÓÞìåñá ïé ëüãéïé êáé óõããñáöåßò äéáèÝôïõí ðïëý Üíåôá ìÝóá åñãáóßáò: Üíåôá
ãñáöåßá êáé åîåëéãìÝíá ìÝóá ãñáöÞò, üðùò ïé çëåêôñïíéêïß õðïëïãéóôÝò.

4. Áöïý ìåëåôÞóåéò ìå ðñïóï÷Þ ôï áðüóðáóìá áðü ôç âéïãñáößá ôïõ Éãíáôßïõ, íá
åðéóçìÜíåéò ôéò áñåôÝò - ðñïûðïèÝóåéò ðïõ åîáóöÜëéæáí êïéíùíéêÞ áíÜäåéîç óôï
ÂõæÜíôéï êáôÜ ôïí 9ï áé. êáé íá ôéò óõãêñßíåéò ìå ôéò ðñïûðïèÝóåéò ðïõ ïäçãïýóáí
óôçí êïéíùíéêÞ êáôáîßùóç óôçí êëáóéêÞ ÁèÞíá, óýìöùíá ìå ôïí ÅðéôÜöéï ôïõ
ÐåñéêëÞ (Èïõêõäßäçò).
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ ÍéêÞôá ôïõ Ðáöëáãüíïò "Âßïò ôïõ
108 Éãíáôßïõ" êáé áíáöÝñåôáé óôçí ðñïóùðéêüôçôá ôïõ Öùôßïõ. Åßíáé ìßá Üìåóç ðçãÞ ðïõ 
USZR 2CIG

óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò ðëçñïöïñåß ëåðôïìåñÝóôåñá ãéá ôç
ìüñöùóç êáé ôá ðíåõìáôéêÜ ðñïóüíôá ôïõ óðïõäáßïõ áõôïý ëüãéïõ.
Óýìöùíá ìå ôï êåßìåíï, óôï ÂõæÜíôéï êáôÜ ôïí 9ï áé. ïé áñåôÝò - ðñïûðïèÝóåéò ðïõ 717 – 1025
åîáóöÜëéæáí óå êÜðïéïí êïéíùíéêÞ êáôáîßùóç êáé áíÜäåéîç Þôáí: ç áñéóôïêñáôéêÞ
êáôáãùãÞ, ï ðëïýôïò, ôï ôáëÝíôï êáé ç áêïßìçôç äñáóôçñéüôçôá (üðùò ï Öþôéïò).
Óôçí êëáóéêÞ ÁèÞíá, óýìöùíá ìå ôá ëåãüìåíá ôïõ ÐåñéêëÞ óôïí "ÅðéôÜöéï", ðïõ
ðåñéëáìâÜíåôáé óôçí Éóôïñßá ôïõ Èïõêõäßäç, óôï êåöÜëáéï 37, ìïíáäéêÞ ðñïûðüèåóç ãéá
ôçí êïéíùíéêÞ êáôáîßùóç êáé áíÜäåéîç êÜðïéïõ Þôáí ç ðñïóùðéêÞ ôïõ áîßá, ç äéÜêñéóç ðïõ
èá ðåôý÷åé êÜðïéïò óôïí ôïìÝá ôïõ, áñêåß âÝâáéá íá åß÷å ðëÞñç ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá. Ôï
÷ñÞìá êáé ç êáôáãùãÞ äåí Ýðáéæáí êáèïñéóôéêü ñüëï: "êáôÜ äÝ ôÞí áîßùóéí, ùò Ýêáóôïò
åí ôù åõäïêéìåß, ïõê áðü ìÝñïõò ôü ðëÝïí åò ôÜ êïéíÜ Þ áð' áñåôÞò ðñïôéìÜôáé, ïõä'
áõ êáôÜ ðåíßáí, Ý÷ùí ãÝ ôé áãáèüí äñÜóáé ôÞí ðüëéí, áîéþìáôïò áöáíåßá êåêþëõôáé"
(=åíþ ãéá ôç äçìüóéá áíÜäåéîç áíÜëïãá ìå ôçí ðñïêïðÞ ôïõ êáèåíüò óå êÜôé, ðñïôéìÜôáé
óôá äçìüóéá áîéþìáôá, ü÷é ôüóï áðü ôç óåéñÜ (:ôÜîç) ôïõ, üóï áðü ôçí éêáíüôçôÜ ôïõ, ïýôå
ðÜëé áí êÜðïéïò åßíáé öôù÷üò, åöüóïí âÝâáéá ìðïñåß íá ðñïóöÝñåé êÜôé êáëü óôçí ðüëç,
åìðïäßæåôáé ëüãù ôçò áóçìüôçôáò ôçò êïéíùíéêÞò ôïõ èÝóçò).

5. Ðïéåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôçí êáèçìåñéíÞ æùÞ ôùí áêñéôþí êáé ôéò ó÷Ýóåéò ôïõò ìå
ôïõò ¢ñáâåò ìáò äßíïõí ôï ôñáãïýäé ôïõ Áñìïýñç êáé ôá áêñéôéêÜ ôñáãïýäéá ðïõ
ðåñéëáìâÜíåé ôï âéâëßï Êåßìåíá ôçò ÍåïåëëçíéêÞò Ëïãïôå÷íßáò ôçò ´ Ãõìíáóßïõ;
Ôï ôñáãïýäé ôïõ Áñìïýñç åßíáé Ýíá óýíôïìï Ýðïò, ðïõ áíáöÝñåôáé óôç äéÜâáóç ôïõ
ðïôáìïý ÅõöñÜôç áðü Ýíá íåáñü ðïëåìéóôÞ ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý, ìåôÜ áðü ìéá
ðñïêëçôéêÞ êáé åéñùíéêÞ óõìðåñéöïñÜ åíüò ¢ñáâá (Óáñáêçíïý). Óýìöùíá ìå ôï
âõæáíôéíïëüãï Åñ. ÃêñåãêïõÜñ, ôï Üóìá áõôü óõíôÜ÷èçêå áðü ìá÷çôÞ ôïõ âõæáíôéíïý
óôñáôïý êáé áðç÷åß ôç âáèéÜ óõãêßíçóç ôùí âõæáíôéíþí ãéá ôçí çñùéêÞ áíôåðßèåóç êáôÜ
ôùí ÁñÜâùí óôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé.
Åßíáé ìßá Ýììåóç ðçãÞ ðïõ óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôïõò áêñßôåò
êáé ôïõò áãþíåò ôïõò.
Ïé áêñßôåò Þôáí óôñáôéþôåò ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá (Üêñáé) ôïõ
Âõæáíôßïõ áðü ôïí 9ï Ýùò ôïí 11ï áé. åîáéôßáò ôùí óêëçñþí áãþíùí ôùí âõæáíôéíþí óôéò
ðåñéï÷Ýò áõôÝò êáôÜ ôùí ÁñÜâùí (Óáñáêçíþí).
Ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá ãéá íá áíá÷áéôßóåé ôéò åðéäñïìÝò ôùí ÁñÜâùí, åìðéóôåýèçêå
ôç öñïýñçóç ôùí óõíüñùí óôïõò áêñßôåò. Ôïõò ðáñá÷þñçóå ìåãÜëá áãñïêôÞìáôá ãéá
íá ôá êáëëéåñãïýí, ÷ùñßò íá ðëçñþíïõí öüñïõò, ìå ôçí õðï÷ñÝùóç üìùò íá áðïêñïýïõí
ôéò å÷èñéêÝò åðéèÝóåéò.
Ïé áêñßôåò Þôáí õðï÷ñåùìÝíïé áðü ôéò óõíèÞêåò íá æïõí óå äéáñêÞ ðïëåìéêÞ åôïéìüôçôá.
¼ôáí üìùò äåí ðïëåìïýóáí, ãõìíÜæïíôáí Þ óõììåôåß÷áí óå åðéêßíäõíá êõíÞãéá Üãñéùí
æþùí, üðïõ åðéäåßêíõáí åêôüò áðü äåîéïôå÷íßá, ôüëìç êáé áíäñåßá. Åêôüò áðü ôï êõíÞãé
áó÷ïëïýíôáí êáé ìå ôçí êáëëéÝñãåéá ôùí êôçìÜôùí ôïõò. Ðïëýôéìïé óýíôñïöïß ôïõò ó' áõôÝò
ôéò äñáóôçñéüôçôåò Þôáí ôá üðëá, ôï óêõëß êáé ôï Üëïãï. Ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý ôùí Âõæáíôéíþí
êáé ôùí ÁñÜâùí, ãåíéêÜ, Þôáí Üëëïôå å÷èñéêÝò êáé Üëëïôå åéñçíéêÝò. Óôéò åéñçíéêÝò ðåñéüäïõò
áíÝðôõóóáí åìðïñéêÝò êáé ðïëéôéóôéêÝò ó÷Ýóåéò (óåë. 22 ó÷ïë. Âéâëßïõ). ÐïëëÝò öïñÝò
ãßíïíôáí êáé åðéãáìßåò ìåôáîý ôïõò, üðùò ï ÄéãåíÞò Áêñßôáò (ðïõ Þôáí ãéïò ôïõ Åìßñç ôçò
Óõñßáò Ìïõóïýñ êáé ôçò ÅéñÞíçò, êüñçò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôçãïý Áíäñüíéêïõ). Áêüìá êáé
ç ãëþóóá ôùí áêñéôþí Þôáí Ýíá ìåéêôü éäßùìá ìå ðïëëÜ äÜíåéá áðü ôïõò ãåßôïíåò. 109 
USZR 2CIG

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Ãéá ðïéïõò ëüãïõò èåùñåßôáé ç âáóéëåßá ôïõ Ìé÷áÞë ô ç áñ÷Þ ìéáò ÍÝáò Åðï÷Þò;
Ç âáóéëåßá ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë ô (842 - 867) èåùñåßôáé ùò áñ÷Þ ìéáò ÍÝáò
Åðï÷Þò, ãéáôß áðü ôüôå Üñ÷éóå ç áíÜðôõîç ôçò äýíáìçò ôïõ Âõæáíôßïõ (ç ïðïßá Ýöôáóå
óôï áðïêïñýöùìÜ ôçò êáôÜ ôç ÌáêåäïíéêÞ Äõíáóôåßá). ÌåôÜ ôçí áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí
ôï 843 ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç âåëôßùóå ôçí ÜìõíÜ ôçò êáôÜ ôùí ÁñÜâùí êáé áó÷ïëÞèçêå
ìå ôá Ýñãá ôïõ ðïëéôéóìïý. ÓõãêåêñéìÝíá åðß ôçò åðï÷Þò ôïõ Ìé÷áÞë ô:
1) Éäñýèçêå ç áíþôåñç Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò (ÐáíåðéóôÞìéï), üðïõ áíáðôýè÷çêå
Ýíôïíç ðíåõìáôéêÞ äñáóôçñéüôçôá.
2) Ïé ëüãéïé Üñ÷éóáí íá áíáæçôïýí, íá óõëëÝãïõí, íá ìåëåôïýí êáé íá áíôéãñÜöïõí
÷åéñüãñáöá ìå Ýñãá ôçò áñ÷áßáò ãñáììáôåßáò.
3) ÃñÜöôçêáí óðïõäáßá Ýñãá üðùò ç "Ìõñéüâéâëïò" ôïõ Öùôßïõ.
4) Âåëôéþèçêå ç Üìõíá óôá áíáôïëéêÜ óýíïñá ôçò áõôïêñáôïñßáò ìå ôçí ôïðïèÝôçóç
ôùí áêñéôþí ó’ áõôÜ.
5) ¢ñ÷éóå ç áíôåðßèåóç ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý êáôÜ ôùí ÁñÜâùí.
6) ¢ñ÷éóå íá áíáðôýóóåôáé ç ÍåïåëëçíéêÞ Ëïãïôå÷íßá (äçìþäçò êáé ëüãéá).
×áñáêôçñéóôéêÜ äåßãìáôá ôçò äçìþäïõò ëïãïôå÷íßáò åßíáé ôá áêñéôéêÜ ôñáãïýäéá.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï óõããñáöéêü Ýñãï ôïõ ðáôñéÜñ÷ç Öùôßïõ;
Ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò Þôáí ìéá åîÝ÷ïõóá ðñïóùðéêüôçôá ìå ðïëëáðëÜ åíäéáöÝñïíôá êáé
ðïéêßëï Ýñãï. Ùò ëüãéïò Ýãñáøå ðïëý óçìáíôéêÜ Ýñãá ìå êõñéüôåñï ôç "Ìõñéüâéâëï", ðïõ ðå-
ñéåß÷å ðåñß ôá 300 öéëïëïãéêÜ äïêßìéá. Åðßóçò Ýãñáøå Ýíá ëåîéêü, ïìéëßåò êáé èåïëïãéêÜ Ýñãá.

3. Ðþò áíôÝäñáóáí ïé Âõæáíôéíïß ìåôÜ ôçí Üëùóç ôïõ Áìïñßïõ áðü ôïõò ¢ñáâåò;
Ôï Áìüñéï Þôáí ôï éó÷õñüôåñï âõæáíôéíü öñïýñéï ôçò Ì.Áóßáò êáé ðáôñßäá ôçò
Üñ÷ïõóáò äõíáóôåßáò (Áìïñßïõ). Ôï 838 êáôáóôñÜöçêå áðü ôïõò ¢ñáâåò. Ôï ãåãïíüò áõôü
ðñïêÜëåóå éó÷õñüôáôç åíôýðùóç óôïõò óõã÷ñüíïõò ôïõ Èåüöéëïõ. Ïé Âõæáíôéíïß
áíôÝäñáóáí ùò åîÞò:
1. Ï áõôïêñÜôïñáò Èåüöéëïò ðñïóðÜèçóå íá êéíçôïðïéÞóåé ôïõò ×ñéóôéáíïýò ôçò
ÁíáôïëÞò êáé ôçò Äýóçò óå ìéá ãåíéêÞ óõììá÷ßá êáôÜ ôïõ ÉóëÜì, áëëÜ áðÝôõ÷å.
2. Åíßó÷õóáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá ôïõ êñÜôïõò ìå ôçí ôïðïèÝôçóç áêñéôþí ó' áõôÜ,
ãéá íá ôá õðåñáóðßæïíôáé.
3. Ëßãï áñãüôåñá Üñ÷éóå ç âõæáíôéíÞ áíôåðßèåóç. Ï âõæáíôéíüò óôñáôüò ðÝñáóå ôïí
ÅõöñÜôç (859) êáé íßêçóå ôïí åìßñç ôçò ÌåëéôçíÞò (863).

4. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôïõò áêñßôåò êáé ôá áêñéôéêÜ ôñáãïýäéá;
Ïé áêñßôåò Þôáí óôñáôéþôåò ôïõ Âõæáíôßïõ, ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá
(:Üêñáé) ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò, êõñßùò áðü ôïí 9ï áé. Ýùò ôïí 11ï áé., åîáéôßáò
ôùí åðéäñïìþí ôùí ÁñÜâùí.
Ïé óõíå÷åßò ðüëåìïé ôùí áêñéôþí óôá óýíïñá ìå ôïõò ¢ñáâåò êáé ç ãåííáéüôçôÜ ôïõò
ðñïêáëïýóáí ôï èáõìáóìü ôïõ ëáïý ãé' áõôïýò êáé åíÝðíåõóå ðïëëïýò áíþíõìïõò
ôñáãïõäïðïéïýò íá óõíèÝóïõí ôñáãïýäéá ãéá íá åîõìíÞóïõí ôá êáôïñèþìáôÜ ôïõò. ÁõôÜ
ôá ôñáãïýäéá ôá Ýøáëëáí ðåñéöåñüìåíïé ôñáãïõäéóôÝò óôéò åðáñ÷ßåò ôçò Ì. Áóßáò êáé
110 èåùñïýíôáé ôá óçìáíôéêüôåñá äåßãìáôá ôçò äçìþäïõò ëïãïôå÷íßáò ôùí Âõæáíôéíþí, üðùò
ìáò ðëçñïöïñåß ï åðßóêïðïò Êáéóáñåßáò êáé óðïõäáßïò ëüãéïò ÁñÝèáò. 
USZR 2CIG

4. Ç äéÜäïóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý óôïõò Ìïñáâïýò
êáé ôïõò ÂïõëãÜñïõò
717 – 1025

Ðåñßëçøç
á. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ìïñáâþí
Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÓëÜâùí åßíáé Ýíá áðü ôá óçìáíôéêüôåñá åðéôåýãìáôá ôïõ
âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý. Ï çãåìüíáò ôùí Ìïñáâþí, ÑáóôéóëÜâïò, æÞôçóå éåñáðïóôüëïõò
áðü ôï ÂõæÜíôéï, ãéá íá äéäÜîïõí óôï ëáü ôïõ ôï ×ñéóôéáíéóìü ôï 862 /3, åðåéäÞ Þèåëå íá
óôçñé÷ôåß ó' áõôü, åîáéôßáò ôçò áðåéëÞò ôùí Ãåñìáíþí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí.
Ï âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò Ìé÷áÞë ô êáé ï Öþôéïò áîéïëüãçóáí ðïëý èåôéêÜ áõôÞ
ôçí ðñüôáóç êáé áíôáðïêñßèçêáí óôï áßôçìá óôÝëíïíôáò éåñáðïóôïëÞ óôç Ìïñáâßá ìå
åðéêåöáëÞò ôïõò áäåëöïýò Êùí/íï (Êýñéëëï) êáé Ìåèüäéï, ïé ïðïßïé åðéôÝëåóáí ôï
éåñáðïóôïëéêü ôïõò Ýñãï ìå ôåñÜóôéá åðéôõ÷ßá. Ï Êùí/íïò ìÜëéóôá åðéíüçóå ôï óëáâéêü
áëöÜâçôï êáé ìåôÝöñáóå ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôá óëáâéêÜ.

â. Óçìáóßá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý
Ç óçìáóßá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý Þôáí ðïëý ìåãÜëç êáé ãéá ôïõò ÓëÜâïõò êáé ãéá ôïõò
Âõæáíôéíïýò.
Ãéá ôïõò ÓëÜâïõò, äéüôé: 1) ç ÷ñÞóç ôçò óëáâéêÞò äéåõêüëõíå ôçí êáôáíüçóç ôïõ
êçñýãìáôïò êáé ôçò Èåßáò Ëåéôïõñãßáò, 2) ï åê÷ñéóôéáíéóìüò óõíåôÝëåóå óôçí åíüôçôÜ
ôïõò, ãéáôß åíßóxõóå ôçí êïéíüôçôá ôçò öõëÞò ìå ôçí êïéíüôçôá ôçò ðßóôçò.
Ãéá ôïõò Âõæáíôéíïýò, äéüôé: 1) ðÝôõ÷å ôï éåñáðïóôïëéêü Ýñãï, 2) ïé äýï áäåëöïß
ïñãÜíùóáí ôç óëáâéêÞ åêêëçóßá, 3) ïé ÓëÜâïé ìõÞèçêáí óôï ðïëéôéóôéêü óýóôçìá ôùí
ÅëëÞíùí êáé ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý.

ã. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÂïõëãÜñùí
Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÂïõëãÜñùí äåí Ýãéíå åéñçíéêÜ.
Ï Âüñçò, çãåìüíáò ôùí ÂïõëãÜñùí, áðïöÜóéóå íá åê÷ñéóôéáíßóåé ôïõò õðçêüïõò ôïõ.
Áñ÷éêÜ æÞôçóå éåñáðïóôüëïõò áðü ôçí Åêêëçóßá ôçò Ñþìçò. Ó' áõôü üìùò áíôÝäñáóáí
ïé âõæáíôéíïß, ðïõ Ýóôåéëáí óôñáôü êáé áíÜãêáóáí ôï Âüñç íá äå÷ôåß ôï ×ñéóôéáíéóìü áðü
ôçí Êùí/ðïëç êáé íá âáðôéóôåß ï ßäéïò áðü ôïí áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë.
Áñãüôåñá ï Âüñçò óôñÜöçêå ðÜëé ðñïò ôïí ðÜðá (åðåéäÞ åß÷å äõóáñåóôçèåß áðü ôï
ãåãïíüò üôé ç äéïßêçóç ôçò ÂïõëãáñéêÞò Åêêëçóßáò áíáôÝèçêå óå Ýëëçíá åðßóêïðï) êáé
ï ðÜðáò Ýêáíå íÝá åðÝìâáóç óôá æçôÞìáôá ôçò ÂïõëãáñéêÞò Åêêëçóßáò. Áõôü üìùò
ðñïêÜëåóå ôç óýãêñïõóç ôùí äýï Åêêëçóéþí. Ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò õðåñáóðéæüìåíïò
ôá óõìöÝñïíôá ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò êáôÞããåéëå ôçí åðÝìâáóç ôçò Ñþìçò óôç
Âïõëãáñßá êáé êáôçãüñçóå ôç ñùìáúêÞ åêêëçóßá ãéá ëåéôïõñãéêÜ êáé äïãìáôéêÜ ëÜèç.
Ç óýíïäïò ôïõ Ýôïõò 867 áíáèåìÜôéóå ôïí ðÜðá, áðÝññéøå ôï äüãìá filioque êáé êá-
ôáäßêáóå ôçí åðÝìâáóç ôçò Ñþìçò óôç Âïõëãáñßá. (´Åôóé äçìéïõñãÞèçêå ôï Ðñþôï Ó÷ßóìá).
Ôï ðñüâëçìá ôçò åîÜñôçóçò ôçò ÂïõëãáñéêÞò Åêêëçóßáò êñßèçêå áðü ôçí ÏéêïõìåíéêÞ
Óýíïäï ôïõ 870, ðïõ áðïöÜóéóå ïñéóôéêÜ ç ÂïõëãáñéêÞ Åêêëçóßá íá õðÜãåôáé óôï
ðáôñéáñ÷åßï ôçò Êùí/ðïëçò. 111 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ á. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ìïñáâþí
 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ÓëÜâùí: o ãåãïíüò ìÝãéóôçò óçìáóßáò ãéá ôï ÂõæÜíôéï
 862/3: ÑÁÓÔÉÓËÁÂÏÓ: æÞôçóå éåñáðïóôüëïõò ãéá íá äéäÜîïõí ôï ×ñéóôéáíéóìü
óôï ëáü ôïõ.

ç åðéèõìßá ôïõ: Þèåëå íá óôçñé÷ôåß óôï ÂõæÜíôéï
ï óêïðüò ôïõ: íá áðïêñïýóåé ôéò áðåéëÝò ôùí Ãåñìáíþí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí.
 ÌÉ×ÁÇË Ã´ êáé ÖÙÔÉÏÓ áíôéëÞöèçêáí ôá ïöÝëç ôçò ðñüôáóçò ãéá ôï ÂõæÜíôéï
åðÝêôáóç åðéññïÞò êáé ðíåõìáôéêÞò áêôéíïâïëßáò óôçí êåíôñéêÞ Åõñþðç.
 ÁíÜèåóç éåñáðïóôïëÞò óå ÊÙÍ/ÍÏ (ÊÕÑÉËËÏ) êáé ÌÅÈÏÄÉÏ
 863: ÊÙÍ/ÍÏÓ êáé ÌÅÈÏÄÉÏÓ o Ìïñáâßá, åðéôÝëåóç éåñáðïóôïëÞò
 ÊÙÍ/ÍÏÓ: o åðéíüçóå ôï óëáâéêü áëöÜâçôï
o ìåôÝöñáóå óôá óëáâéêÜ ôç Èåßá Ëåéôïõñãßá êáé ôá éåñÜ âéâëßá

â. Óçìáóßá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý
1. Ç ÷ñÞóç ôçò óëáâéêÞò: o äéåõêüëõíå ôïõò Ìïñáâïýò íá êáôáíïÞóïõí ôï
êÞñõãìá êáé ôç Ëåéôïõñãßá
o åîáóöÜëéóå ôåñÜóôéá åðéôõ÷ßá óôï éåñáðïóôïëéêü Ýñãï
2. Ïé äýï áäåëöïß ïñãÜíùóáí ôç óëáâéêÞ åêêëçóßá (863 - 866)
3. " " " ìýçóáí ôïõò ÓëÜâïõò óôï ðïëéôéóôéêü óýóôçìá ôùí ÅëëÞíùí êáé
ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý
4. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò óõíåôÝëåóå óôçí åíüôçôá ôùí ÓëÜâùí, ãéáôß åíßó÷õóå ôçí
êïéíüôçôá ôçò öõëÞò ìå ôçí êïéíüôçôá ôçò ðßóôçò.

ã) Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÂïõëãÜñùí
 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ÂïõëãÜñùí: o óýãêñïõóç Âõæáíôßïõ ìå ðÜðá
 ÐÁÐÁÓ: o åðÝêôáóç åðéññïÞò ÑùìáéïêáèïëéêÞò Åêêëçóßáò óôçí Üìåóç ãåéôïíéÜ
ôïõ Âõæáíôßïõ
 Âõæáíôéíüò óôñáôüò: o õðï÷ñÝùóå ôï ÂÏÑÇ (çãåìüíá ôùí ÂïõëãÜñùí):
á) íá äå÷ôåß ôï ×ñéóôéáíéóìü áðü Êùí/ðïëç
â) íá âáðôéóôåß ï ßäéïò áðü ôïí Ìé÷áÞë (864)
Áñãüôåñá:
 ÂÏÑÇÓ: o ðñüóêëçóç ðÜðá
 ÐÁÐÁÓ: o åðÝìâáóç óôá æçôÞìáôá ôçò ÂïõëãáñéêÞò Åêêëçóßáò
 ÖÙÔÉÏÓ o êáôÞããåéëå ôçí åðÝìâáóç ôçò Ñþìçò óôç Âïõëãáñßá
o êáôçãüñçóå ôç ÑùìáéïêáèïëéêÞ Åêêëçóßá ãéá ëåéôïõñãéêÜ êáé
äïãìáôéêÜ ëÜèç
óêïðüò ôïõ: ç õðåñÜóðéóç: á) ôçò áíåîáñôçóßáò ôçò ÂõæáíôéíÞò Åêêëçóßáò êáé
â) ôùí æùôéêþí óõìöåñüíôùí ôïõ âõæ. êñÜôïõò
112 
USZR 2CIG

 ÓÕÍÏÄÏÓ 867: o 1) áíáèåìÜôéóå ôïí ðÜðá
o 2) áðÝññéøå ôï äüãìá filioque
o 3) êáôáäßêáóå ôçí åðÝìâáóç ôçò Ñþìçò óôç Âïõëãáñßá 717 – 1025
 ÓÕÍÏÄÏÓ 870: o ÁðïöÜóéóå: ç ÂïõëãáñéêÞ Åêêëçóßá íá õðÜãåôáé óôï
Ðáôñéáñ÷åßï Êùí/ðïëçò

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
filioque (óåë. 39)
Ëáôéíéêüò üñïò ðïõ óçìáßíåé: êáé áðü ôïí Õéü, ï ïðïßïò ðñïóôÝèçêå óôï "Óýìâïëï ôçò
Ðßóôåùò" áðü ôç ÄõôéêÞ Åêêëçóßá, ãéá íá äçëþóåé üôé ôï ¢ãéï Ðíåýìá åêðïñåýåôáé ü÷é
ìüíï áðü ôï Èåü áëëÜ êáé áðü ôïí Õéü (äçë. ôï ×ñéóôü). Áõôüò ï üñïò - äüãìá Þôáí ç
êõñéüôåñç áéôßá ðïõ ðñïêëÞèçêå ôï Ðñþôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí. Óôç Óýíïäï ôïõ
867 áðïññßöèçêå áðü ôçí ÁíáôïëéêÞ Åêêëçóßá.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÑáóôéóëÜâïò (óåë. 39)
Çãåìüíáò ôùí Ìïñáâþí. Ôï 862/3 æÞôçóå áðü ôï ÂõæÜíôéï éåñáðïóôüëïõò ãéá íá
äéäÜîïõí óôï ëáü ôïõ ôï ×ñéóôéáíéóìü. Åðéèõìïýóå íá óôçñé÷ôåß óôï ÂõæÜíôéï ãéá íá
áíôéóôáèìßóåé ôçí áðåéëÞ ôùí Ãåñìáíþí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí. Ôï áßôçìÜ ôïõ
éêáíïðïéÞèçêå, åöüóïí ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç Ýóôåéëå éåñáðïóôüëïõò ìå åðéêåöáëÞò
ôïí Êýñéëëï êáé ôï Ìåèüäéï ãéá ôï óêïðü áõôü.
Êùí/íïò (Êýñéëëïò) êáé Ìåèüäéïò (óåë. 39)
¢ãéïé. Âõæáíôéíïß áäåëöïß áðü ôç Èåóóáëïíßêç, ëüãéïé, éåñáðüóôïëïé ôùí ÓëÜâùí, äýï
áðü ôéò óçìáíôéêüôåñåò ðñïóùðéêüôçôåò ôçò Åêêëçóßáò êáé ãåíéêüôåñá ôçò âõæáíôéíÞò
áõôïêñáôïñßáò. ¸ìðåéñïé äéðëùìÜôåò, ãíþñéæáí Üñéóôá ôç óëáâéêÞ êáé Üëëåò ãëþóóåò.
Ï Êýñéëëïò óå üëç ôç æùÞ ôïõ Ýöåñå ôï âáðôéóôéêü ôïõ üíïìá Êùí/íïò. Ëßãï ðñéí
ðåèÜíåé Ýãéíå ìïíá÷üò êáé ðÞñå ôï üíïìá Êýñéëëïò. ÕðÞñîå ìáèçôÞò ôïõ ËÝïíôá ôïõ
Öéëüóïöïõ Þ Ìáèçìáôéêïý êáé ôïõ Öþôéïõ. Åß÷å åîáéñåôéêÞ ìüñöùóç êáé ìáæß ìå ôïí
áäåëöü ôïõ èåùñïýíôáé äýï áðü ôïõò áíôéðñïóùðåõôéêüôåñïõò åêöñáóôÝò ôïõ
âõæáíôéíïý áíèñùðéóìïý ôïõ 9ïõ áé.
Ôï 863 ôïõò áíáôÝèçêå áðü ôïí áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë ô ç áðïóôïëÞ íá åê÷ñéóôéáíßóïõí
ôïõò ÓëÜâïõò. Ïé äýï áäåëöïß Ýöåñáí åéò ðÝñáò ôçí áðïóôïëÞ ìå ìåãÜëç åðéôõ÷ßá.
Ï Êùí/íïò - Êýñéëëïò åðéíüçóå ôï óëáâéêü áëöÜâçôï, êáé áðÝäùóå ôç Èåßá Ëåéôïõñãßá
êáé ôá éåñÜ âéâëßá óôá óëáâéêÜ
Büñçò (óåë. 39)
(;-907). ÔóÜñïò ôùí âïõëãÜñùí (852-889), áðü ôïõò éêáíüôåñïõò çãåìüíåò ôçò ÷þñáò
ôïõ, ãíùóôüò êõñßùò ãéá ôçí éóôïñéêÞ ôïõ áðüöáóç íá åðéâÜëåé êáé íá åäñáéþóåé ôïí
åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí õðçêüùí ôïõ, áíïßãïíôáò Ýôóé ôï äñüìï óôçí ðíåõìáôéêÞ êáé
ðïëéôéóôéêÞ åðéññïÞ ôïõ Âõæáíôßïõ. (ÌÝ÷ñé ôüôå ïé Âïýëãáñïé åß÷áí ìéá åèíéêÞ -
åéäùëïëáôñéêÞ èñçóêåßá). 113 
USZR 2CIG

Áñ÷éêÜ ï Âüñçò óôñÜöçêå ðñïò ôçí Åêêëçóßá ôçò Ñþìçò êáé áõôü ðñïêÜëåóå ôç óý-
Ç áêìÞ ãêñïõóç ôïõ Âõæáíôßïõ ìå ôç Ñþìç êáé ôï Ðñþôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí. Ï Âü-
ôïõ Âõæáíôßïõ ñçò áíáãêÜóôçêå áðü ôï âõæáíôéíü óôñáôü íá åêäéþîåé ôïõò ñùìáßïõò áðåóôáëìÝ-
íïõò êáé íá äå÷ôåß ôïõò âõæáíôéíïýò áðåóôáëìÝíïõò. Âáöôßóôçêå áðü ôïí áõôïêñÜôï-
ñá Ìé÷áÞë êáé ðÞñå ôï üíïìÜ ôïõ. Áñãüôåñá, åðåéäÞ áðïãïçôåýôçêå áðü ôï ãåãïíüò
üôé ç äéïßêçóç ôçò ÂïõëãáñéêÞò Åêêëçóßáò áíáôÝèçêå óå Ýëëçíá åðßóêïðï, óôñÜöçêå
ðÜëé ðñïò ôç Ñþìç, åðéäéþêïíôáò íá áíåîáñôçôïðïéçèåß ç ÂïõëãáñéêÞ Åêêëçóßá áðü
ôï ðáôñéáñ÷åßï ôçò Êùí/ðïëçò. ÔåëéêÜ, ìå áðüöáóç ôçò óõíüäïõ ôïõ 870 ç åêêëçóßá
ôçò Âïõëãáñßáò õðÜ÷èçêå ïñéóôéêÜ óôç äéêáéïäïóßá ôïõ ðáôñéáñ÷åßïõ Êùí/ðïëçò.
Ìïñáâßá (óåë. 39)
Ðåñéï÷Þ óôçí êåíôñéêÞ Åõñþðç. Áðïôåëåß ôï áíáôïëéêü ôìÞìá ôçò Ôóå÷ßáò. Âñßóêåôáé
áíÜìåóá áðü ôç Âïçìßá, ôç Óéëåóßá, Óëïâáêßá êáé Áõóôñßá êáé äéáññÝåôáé áðü ôïí
ðïôáìü ÌïñÜâá.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
863 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÓëÜâùí
864 Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÂïõëãÜñùí

867 Óýíïäïò o áðüññéøç äüãìáôïò filioque

Óýíïäïò o Ç Åêêëçóßá ôçò Âïõëãáñßáò õðÜ÷èçêå ïñéóôéêÜ óôç
870
äéêáéïäïóßá ôïõ Ðáôñéáñ÷åßïõ Êùí/ðïëçò.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Óå ðïéá Þ ðïéåò ãëþóóåò ðßóôåõáí áíôßóôïé÷á ïé åêðñüóùðïé ôçò ÑùìáúêÞò êáé ôçò
ÂõæáíôéíÞò Åêêëçóßáò üôé Ýðñåðå íá åê÷ñéóôéáíßæïíôáé ïé îÝíïé ëáïß, óýìöùíá ìå ôï
ðñþôï ðáñÜèåìá; Ôé óõìðåñáßíåéò áðü áõôÞ ôç óôÜóç ãéá ôç íïïôñïðßá ôùí äýï
åêêëçóéþí êáé ôç óôÜóç ôïõò áðÝíáíôé óôïõò Üëëïõò ëáïýò;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðü ôï "Âßï ôïõ Êùí/íïõ" êáé áíáöÝñåôáé óôç èåùñßá ôùí "ôñéþí
éåñþí ãëùóóþí" ðïõ ðßóôåõå ç ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá êáé óôçí áíáßñåóÞ ôçò áðü ôïí Êùí/íï
- Êýñéëëï. Óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, êáèþò ìáò ðëçñïöïñåß ãéá ôçí áíôßäñáóç
ðïõ ðñïêÜëåóå óôç ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá ç åðéíüçóç ôïõ óëáâéêïý áëöáâÞôïõ áðü ôïí
Êùí/íï êáé ðþò áõôÞ îåðåñÜóôçêå.
Óýìöùíá ìå ôï êåßìåíï, ï Êùí/íïò - Êýñéëëïò üôáí ðÞãå óôç Âåíåôßá, óõíáíôÞèçêå
ìå åêðñïóþðïõò ôïõ ëáôéíéêïý êëÞñïõ, ïé ïðïßïé áíôéäñïýóáí óôçí åðéíüçóç êáé ÷ñÞóç
ôçò óëáâéêÞò ãñáöÞò êáé áíáóêåýáóå ôç èåùñßá ôïõò.
Ï ëáôéíéêüò êëÞñïò åß÷å ôçí Üðïøç üôé ôñåéò åßíáé ïé éåñÝò ãëþóóåò óôéò ïðïßåò
åðéôñÝðåôáé ç ãñáðôÞ äïîïëïãßá ôïõ Èåïý: ç ÅâñáúêÞ, ç ËáôéíéêÞ êáé ç ÅëëçíéêÞ. ÅðïìÝíùò
ç åðéíüçóç êáé ç ÷ñÞóç ïðïéáóäÞðïôå Üëëçò åßíáé áßñåóç. Ãéá íá õðïóôçñßîåé ôçí ÜðïøÞ
114 ôïõ ðñüâáëå ôï åðé÷åßñçìá üôé ðïôÝ êáíÝíáò ùò ôüôå ïýôå áðüóôïëïò ïýôå ðÜðáò ïýôå 
USZR 2CIG

êÜðïéïò áðü ôïõò ÌåãÜëïõò ÐáôÝñåò ôçò Åêêëçóßáò äåí åß÷å åðéíïÞóåé ïýôå
÷ñçóéìïðïéÞóåé Üëëç ãëþóóá åêôüò áð' áõôÝò ôéò ôñåéò. ÅðïìÝíùò êáé ïé ÓëÜâïé áëëÜ êáé
êÜèå îÝíïò ëáüò ðïõ åê÷ñéóôéáíßæåôáé èá ðñÝðåé íá ÷ñçóéìïðïéåß ãéá ôç äïîïëïãßá ôïõ Èåïý 717 – 1025
ìßá áðü ôéò ôñåéò éåñÝò ãëþóóåò.
Ï Êùí/íïò - Êýñéëëïò äéáðßóôùóå üôé ç èåùñßá áõôÞ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü åêëåêôéêéóìü,
êáé ôï åðé÷åßñçìá ôïõ ëáôéíéêïý êëÞñïõ Þôáí ðáñÜëïãï. Ãéá íá áíôéêñïýóåé ëïéðüí áõôÞ
ôç èåùñßá ðñüâáëå ôï åîÞò åðé÷åßñçìá: üðùò ç âñï÷Þ Ýñ÷åôáé áðü ôï Èåü êáé åßíáé ãéá
üëïõò ôïõò áíèñþðïõò, üðùò ï Þëéïò öùôßæåé üëïõò ôïõò áíèñþðïõò, üðùò üëïé ïé
Üíèñùðïé áíáðíÝïõìå ôïí ßäéï áÝñá, Ýôóé üëïé ïé ëáïß Ý÷ïõí ôç äéêÞ ôïõò ãëþóóá, ìåñéêïß
ìÜëéóôá Ý÷ïõí êáé ôç äéêÞ ôïõò ãñáöÞ. ÊÜèå ëáüò ëïéðüí, Ý÷åé ôï äéêáßùìá íá ôéìÜ ôï Èåü
óôç äéêÞ ôïõ ãëþóóá.
Äéáðéóôþíïõìå ëïéðüí üôé ïé äýï åêêëçóßåò åß÷áí äéáöïñåôéêÝò áðüøåéò êáé äéáöïñåôéêÞ
óôÜóç áðÝíáíôé óôïõò Üëëïõò ëáïýò.
Ï ôñüðïò óêÝøçò ôçò ÄõôéêÞò Åêêëçóßáò äéáêñéíüôáí áðü óôåíüôçôá êáé åêëåêôéêéóìü:
äçëáäÞ îå÷þñéæáí ôïõò ëáïýò êáé ôéò ãëþóóåò ôïõò óå áíþôåñåò êáé êáôþôåñåò, óå åêëåêôÝò
ôïõ Èåïý êáé ìç åêëåêôÝò. Ìå áõôÞ ôç íïïôñïðßá üìùò äýóêïëá ðñïóåããßæïíôáé ïé ëáïß.
Áð' ôçí Üëëç äéáðéóôþíïõìå üôé ç ÁíáôïëéêÞ Åêêëçóßá êáé ïé öïñåßò ôçò (ðáôñéÜñ÷çò,
éåñáðüóôïëïé, êëÞñïò) áëëÜ êáé ïé öïñåßò ôçò êïóìéêÞò åîïõóßáò (áõôïêñÜôïñåò)
óêÝðôïíôáí êáé ëåéôïõñãïýóáí ðéï äçìïêñáôéêÜ: èåùñïýóáí äçëáäÞ üôé üëïé ïé ëáïß åßíáé
ßóïé åíþðéïí ôïõ Èåïý êáé üëåò ïé ãëþóóåò óåâáóôÝò. Ìå áõôü ôï óêåðôéêü õéïèÝôçóáí
Ýíá íÝï ìïíôÝëï åê÷ñéóôéáíéóìïý ôùí ãåéôïíéêþí ëáþí, ðïõ óôçñéæüôáí óôç ãëþóóá ôïõ
åê÷ñéóôéáíéæüìåíïõ êÜèå öïñÜ ëáïý. ÁðÝäåéîáí äçëáäÞ üôé äéÝèåôáí äéïñáôéêüôçôá êáé
ðñïóáñìïóôéêüôçôá óôéò áíÜãêåò êáé ôéò óõíèÞêåò ôçò åðï÷Þò ôïõò.

2. Ìðïñåßò íá åðéóçìÜíåéò ôéò äéáöïñÝò ðïõ ðáñïõóéÜæïíôáé óôç äéáäéêáóßá ôïõ
åê÷ñéóôéáíéóìïý ôùí Ìïñáâþí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí;

Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ìïñáâþí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí êáôÜ ôïí 9ï áé. äåí Ýãéíå ìå ôïí
ßäéï ôñüðï. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ìïñáâþí õðÞñîå ìéá äéáäéêáóßá åíôåëþò åéñçíéêÞ. Ï
ÑáóôéóëÜâïò æÞôçóå åðßóçìá éåñáðïóôüëïõò áðü ôï ÂõæÜíôéï ãéá íá åê÷ñéóôéáíßóïõí ôï
ëáü ôïõ êáé ôï ÂõæÜíôéï áíôáðïêñßèçêå ðñüèõìá.
Åíþ óôçí ðåñßðôùóç ôùí ÂïõëãÜñùí, ïé Âõæáíôéíïß áíôéìåôþðéóáí ðñïâëÞìáôá áðü
ôéò óõíå÷åßò ðáñåìâÜóåéò ôçò ÑùìáéïêáèïëéêÞò Åêêëçóßáò êáé áíáãêÜóôçêáí íá áóêÞóïõí
ðéÝóåéò óôïí çãåìüíá ôïõò Âüñç êáé ç êáôÜóôáóç óôç óõíÝ÷åéá åß÷å áðñïóäüêçôç åîÝëéîç,
äçëáäÞ ôç óýãêñïõóç ôùí äýï Åêêëçóéþí ðïõ ïäÞãçóå óôï Ðñþôï Ó÷ßóìá.

3. Ãéáôß ïé ÓëÜâïé ôéìïýí éäéáßôåñá ôï Ìåèüäéï êáé ôïí Êýñéëëï; Ìðïñåßò íá áíáãíùñßóåéò
áðü ôéò åðéãñáöÝò ôçò åéêüíáò ìå ôïõò äýï éåñáðïóôüëïõò ðïéïò åßíáé ï Ìåèüäéïò
êáé ðïéïò ï Êýñéëëïò;

Ïé ÓëÜâïé ôéìïýí éäéáßôåñá ôï Ìåèüäéï êáé ôïí Êýñéëëï, äéüôé áõôïß ôïõò äßäáîáí ôï
×ñéóôéáíéóìü êáé ôïõò ìýçóáí óôïí åëëçíéêü ðïëéôéóìü. Ó' áõôïýò ïöåßëïõí ôï áëöÜâçôü
ôïõò, ìå ôï ïðïßï áíÝðôõîáí ãñáðôü ëüãï, êáé öéëïëïãßá. ×Üñç óôç ìåôÜöñáóç ôçò Èåßáò
Ëåéôïõñãßáò êáé ôùí éåñþí âéâëßùí áðü ôïí Êùí/íï, ìðïñïýóáí íá êáôáíïïýí ôç ëåéôïõñãßá
êáé ôï êÞñõãìá. Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôïõò óõíåôÝëåóå êáé óôçí åíüôçôÜ ôïõò.
Ðáñáôçñþíôáò ôçí åéêüíá ìå ôéò åðéãñáöÝò, äéáðéóôþíïõìå üôé áñéóôåñÜ ìå ôï ìáýñï 115 
USZR 2CIG

ñÜóï åßíáé ï Êùí/íïò, ï ïðïßïò ðñïò ôï ôÝëïò ôçò æùÞò ôïõ Ýãéíå ìïíá÷üò êáé ðÞñå ôï
Ç áêìÞ üíïìá: Êýñéëëïò, åíþ äåîéÜ ìå ôá áñ÷éåñáôéêÜ Üìöéá åßíáé ï Ìåèüäéïò.
ôïõ Âõæáíôßïõ
ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôïí åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí Ìïñáâþí;
Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ìïñáâþí Ýãéíå ìå ìéá ðïëý åéñçíéêÞ äéáäéêáóßá. Ï çãåìüíáò
ôùí Ìïñáâþí ÑáóôéóëÜâïò, æÞôçóå áðü ôï ÂõæÜíôéï éåñáðïóôüëïõò ãéá íá äéäÜîïõí óôï
ëáü ôïõ ôï ×ñéóôéáíéóìü ôï 862/3. Åðéèõìïýóå íá óôçñé÷ôåß óôï ÂõæÜíôéï ãéá íá
áíôéóôáèìßóåé ôçí áðåéëÞ ôùí Ãåñìáíþí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí. Ï áõôïêñÜôïñáò Ìé÷áÞë ô
êáé ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò áíôéëÞöèçêáí ôá ïöÝëç ôçò ðñüôáóçò ôïõ ÑáóôéóëÜâïõ êáé
Ýóôåéëáí ãéá ôï óêïðü áõôü éåñáðïóôïëÞ ìå åðéêåöáëÞò ôïõò äýï áäåëöïýò áðü ôç
Èåóóáëïíßêç Ìåèüäéï êáé Êýñéëëï.

2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï éåñáðïóôïëéêü Ýñãï ôïõ Êùí/íïõ êáé ôïõ Ìåèüäéïõ;
Ïé éåñáðüóôïëïé Êùí/íïò êáé Êýñéëëïò, áðü ôç Èåóóáëïíßêç, Þôáí Ýìðåéñïé äéðëùìÜôåò
êáé ãíùóôïß ëüãéïé. Ãíþñéæáí Üñéóôá ôç óëáâéêÞ êáé Üëëåò ãëþóóåò. Ó' áõôïýò áíáôÝèçêå
áðü ôïí áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë ô êáé áðü ôïí ðáôñéÜñ÷ç Öþôéï ç áðïóôïëÞ íá
åê÷ñéóôéáíßóïõí ôïõò Ìïñáâïýò. Ïé äýï áäåëöïß Ýöôáóáí óôç Ìïñáâßá ôï èÝñïò ôïõ
863. Ï Êùí/íïò äçìéïýñãçóå Ýíá óëáâéêü áëöÜâçôï ðïõ áðÝäéäå üëåò ôéò öùíçôéêÝò
éäéáéôåñüôçôåò ôçò óëáâéêÞò. Ï Êùí/íïò äåí áñêÝóôçêå ó' áõôü, áëëÜ áðÝäùóå óôá óëáâéêÜ
ôç Èåßá Ëåéôïõñãßá êáé ôá éåñÜ âéâëßá.

3. Ðïéá ç óçìáóßá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý ôùí ÓëÜâùí;
Ç óçìáóßá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý ôùí ÓëÜâùí Þôáí ðïëý ìåãÜëç êáé ãéá ôïõò ÓëÜâïõò
êáé ãéá ôï ÂõæÜíôéï.
1) Ç ÷ñÞóç ôçò óëáâéêÞò äéåõêüëõíå ôïõò Ìïñáâïýò íá êáôáíïÞóïõí ôï êÞñõãìá êáé
ôç Ëåéôïõñãßá.
2) ÅîáóöÜëéóå ôåñÜóôéá åðéôõ÷ßá óôï éåñáðïóôïëéêü Ýñãï.
3) Ïé äýï áäåëöïß ïñãÜíùóáí ôç óëáâéêÞ åêêëçóßá (863 - 866).
4) Ïé äýï áäåëöïß ìýçóáí ôïõò ÓëÜâïõò óôï ðïëéôéóôéêü óýóôçìá ôùí ÅëëÞíùí êáé ôïõ
×ñéóôéáíéóìïý.
5) Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò óõíåôÝëåóå óôçí åíüôçôá ôùí ÓëÜâùí, ãéáôß åíßó÷õóå ôçí
êïéíüôçôá ôçò öõëÞò ìå ôçí êïéíüôçôá ôçò ðßóôçò.

116 
USZR 2CIG

5. Ç âõæáíôéíÞ Åðïðïéúá. Åðéêïß áãþíåò êáé åðÝêôáóç
ôçò Áõôïêñáôïñßáò
717 – 1025

Ðåñßëçøç
á. Áãþíåò ìå ôïõò ¢ñáâåò
Óôá ÷ñüíéá ôïõ áõôïêñÜôïñá Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý (ÌáêåäïíéêÞ Äõíáóôåßá) îåêßíçóå
ç ìåãÜëç óôñáôéùôéêÞ áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí åíáíôßïí ôùí ÁñÜâùí. Ï óôñáôçãüò
ÉùÜííçò Êïõñêïýáò êáôÝëáâå ôçí ¸äåóóá ôçò Óõñßáò êáé óôç óõíÝ÷åéá ïé óðïõäáßïé
áõôïêñÜôïñåò - óôñáôçãïß Íéêçöüñïò ÖùêÜò, ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò êáé Âáóßëåéïò ´
áíÝêôçóáí ðïëëÝò ðåñéï÷Ýò, ðïõ Þôáí êáôáêôçìÝíåò áðü ôïõò ¢ñáâåò (ÊñÞôç, Êýðñïò,
Êéëéêßá, ðåñéï÷Ýò Óõñßáò êáé Ðáëáéóôßíçò).

â. Áãþíåò ìå ôïõò ÂïõëãÜñïõò
¼ôáí áíÝâçêå óôï èñüíï ôçò Âïõëãáñßáò ï Óõìåþí, ïé ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï Ýãéíáí
å÷èñéêÝò, äéüôé ï Óõìåþí Þèåëå íá äçìéïõñãÞóåé ìéá âïõëãáñïâõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá,
óôçí ïðïßá íá åßíáé ï ßäéïò âáóéëéÜò, ðÞñå ìÜëéóôá ìüíïò ôïõ ôïí ôßôëï "âáóéëåýò ôùí
ÂïõëãÜñùí êáé ôùí Ñùìáßùí". Ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç, áëëÜ ï èÜíáôïò ìáôáßùóå ôá
ó÷ÝäéÜ ôïõ. Ôïí äéáäÝ÷èçêå ï ãéïò ôïõ ÐÝôñïò, ï ïðïßïò óõíÞøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïõò
Âõæáíôéíïýò. ¼ôáí üìùò áíÝâçêå óôï èñüíï ï ÓáìïõÞë, ïé ó÷Ýóåéò Âõæáíôßïõ - ÂïõëãÜñùí
åíôÜèçêáí êáé ðÜëé. Ï ÓáìïõÞë åß÷å åðåêôáôéêÝò äéáèÝóåéò. Ôïí áíôéìåôþðéóå íéêçöüñá ï
áõôïêñÜôïñáò Âáóßëåéïò ´ óå äýï ìÜ÷åò: óôï Óðåñ÷åéü (997) êáé óôï Êëåéäß (1014). ÔåëéêÜ
ôï 1018 ç Âïõëãáñßá õðïôÜ÷èçêå ðëÞñùò óôï ÂõæÜíôéï êáé ïñãáíþèçêå óå äýï «èÝìáôá».

ã. ÏéêïíïìéêÝò óõíÝðåéåò ôùí ðïëÝìùí
Ïé êáôáêôÞóåéò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý êáé ç åðÝêôáóç ôùí óõíüñùí åß÷áí ùò
áðïôÝëåóìá ôçí Üíèçóç ôçò ïéêïíïìßáò: áõîÞèçêáí ôá ðáñáãùãéêÜ åäÜöç, êáé ôá Ýóïäá
ôïõ êñÜôïõò. Áíáðôý÷èçêáí ôï åìðüñéï êáé ç âéïôå÷íßá, âåëôéþèçêå ôï åðßðåäï æùÞò,
åíéó÷ýèçêå ôï äéåèíÝò êýñïò ôïõ Âõæáíôßïõ, ôïíþèçêå ç áõôïðåðïßèçóç ôùí Âõæáíôéíþí.

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
á. Áãþíåò ìå ôïõò ¢ñáâåò
 Åðï÷Þ ÑÙÌÁÍÏÕ ËÁÊÁÐÇÍÏÕ o áíôåðßèåóç Âõæáíôéíþí êáôÜ ÁñÜâùí
 ÉÙÁÍÍÇÓ ÊÏÕÑÊÏÕÁÓ o êáôÜëçøç ¸äåóóáò Óõñßáò

`
 ÍÉÊÇÖÏÑÏÓ ÖÙÊÁÓ o óôñáôçãïß - áõôïêñÜôïñåò
ÉÙÁÍÍÇÓ ÔÆÉÌÉÓÊÇÓ o áðþôåñïò óêïðüò üëùí ôùí åêóôñáôåéþí ôïõò:
ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Â´ o ç áíÜêôçóç üëùí ôùí ñùìáúêþí åðáñ÷éþí ôçò Åããýò
ÁíáôïëÞò
 ÍÉÊÇÖÏÑÏÓ ÖÙÊÁÓ o áíÜêôçóç ÊñÞôçò (961) êáé Êýðñïõ (965)
117
 ÉÙÁÍÍÇÓ ÔÆÉÌÉÓÊÇÓ o áíÜêôçóç Êéëéêßáò êáé ôìçìÜôùí Óõñßáò êáé Ðáëáéóôßíçò 
USZR 2CIG

â. Áãþíåò ìå ôïõò ÂïõëãÜñïõò
Ç áêìÞ  ÂÏÕËÃÁÑÉÁ: ÓÕÌÅÙÍ oå÷èñéêÝò ó÷Ýóåéò Âõæáíôéíþí - ÂïõëãÜñùí
ôïõ Âõæáíôßïõ  ÓÕÌÅÙÍ: óôü÷ïò oßäñõóç âïõëãáñïâõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
åíÝñãåéá oÐïëéïñêßá Êùí/ðïëçò
áðïôÝëåóìá oìáôáßùóç ó÷åäßùí ëüãù èáíÜôïõ ôïõ
áõôïôéôëïöïñÞèçêå: "âáóéëåýò ÂïõëãÜñùí êáé Ñùìáßùí"

 ÐÅÔÑÏÓ (:äéÜäï÷ïò Óõìåþí) o óõíèÞêç åéñÞíçò ìå Âõæáíôéíïýò
o ãÜìïò ìå ÌÁÑÉÁ (áíåøéÜ Ñùì. Ëáêáðçíïý)

 ÓÁÌÏÕÇË o ßäñõóç íÝïõ âïõëãáñéêïý êñÜôïõò, ìå åðßêåíôñï ðåñéï÷Þ Á÷ñßäáò

 ÂÕÆÁÍÔÉÏ: o ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Â´ o óýãêñïõóç ìå ÂïõëãÜñïõò

997: ìÜ÷ç Óðåñ÷åéïý o íßêç Âõæáíôéíþí
1014: ìÜ÷ç Êëåéäßïõ o íßêç Âõæáíôéíþí
1018: ïñéóôéêÞ õðïôáãÞ Âïõëãáñßáò óôï ÂõæÜíôéï
ÏñãÜíùóç óå 2 (äýï) "èÝìáôá"
Óýíïñá Âõæáíôßïõ ðñïò âïññÜ o Äïýíáâçò ðïôáìüò

ã. ÏéêïíïìéêÝò óõíÝðåéåò ôùí ðïëÝìùí
 ÊáôáêôÞóåéò, åðåêôÜóåéò âõæáíôéíþí óõíüñùí o Üíèçóç ïéêïíïìßáò
ÁðïôåëÝóìáôá:
1) ÍÝá åäÜöç ðñïóôÝèçêáí óôï âõæáíôéíü êñÜôïò.
2) ÍÝá Ýóïäá " " " "
3) Ç äéáêïðÞ ôùí áñáâéêþí åðéäñïìþí åðÝôñåøå ôçí åéñçíéêÞ êáëëéÝñãåéá ôçò
ãçò.
4) ÐïëëáðëáóéÜóôçêå ç ðáñáãùãÞ.
5) ÐïëëáðëáóéÜóôçêáí ôá íïìéóìáôéêÜ áðïèÝìáôá.
6) Ôïíþèçêå ôï åóùôåñéêü êáé åîùôåñéêü åìðüñéï êáé ç âéïôå÷íßá.
7) Âåëôéþèçêå ôï åðßðåäï æùÞò.
8) ÁõîÞèçêå ç áõôïðåðïßèçóç ôùí Âõæáíôéíþí.
9) Åíéó÷ýèçêå ôï äéåèíÝò êýñïò ôçò áõôïêñáôïñßáò.
10) ÁõîÞèçêáí ïé äõíáôüôçôåò áíÜðôõîçò ôïõ âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ñùìáíüò Ëáêáðçíüò (óåë. 41)
(870 - 948). Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (920 - 944). ÁíÞêå óôç ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá.
Óôá ÷ñüíéá ôïõ åãêáéíéÜæåôáé ç ìåãÜëç óôñáôéùôéêÞ áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ
ôùí ÁñÜâùí. [Óôï åóùôåñéêü Üóêçóå äßêáéç êïéíùíéêÞ ðïëéôéêÞ ðñïóôáôåýïíôáò ôá
êáôþôåñá ëáúêÜ óôñþìáôá.]
ÉùÜííçò Êïõñêïýáò (óåë. 41)
118 (10ïò áé.). Âõæáíôéíüò óôñáôçãüò, èñéáìâåõôÞò óôéò íéêçöüñåò åêóôñáôåßåò êáôÜ ôùí 
USZR 2CIG

ÁñÜâùí óôá ÷ñüíéá ôïõ Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý. ÊáôÝëáâå ôçí ¸äåóóá ôçò Óõñßáò (944)
[êáé ðÞñå ôï "éåñü ìáíôÞëé" ðïõ öõëáóóüôáí åêåß. Óýìöùíá ìå ôçí ðáñÜäïóç ó' áõôü
Þôáí áðïôõðùìÝíç ç ìïñöÞ ôïõ ×ñéóôïý. Ôï ôßìéï ëåßøáíï ìåôáöÝñèçêå óôçí 717 – 1025
Êùí/ðïëç.]
Íéêçöüñïò ÖùêÜò (óåë. 41)
(912 - 969). Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò - óôñáôçãüò (963 - 969). ÁíÞêå óôç ÌáêåäïíéêÞ
äõíáóôåßá êáé Þôáí ìßá áðü ôéò óðïõäáéüôåñåò óôñáôçãéêÝò öõóéïãíùìßåò ôçò
âõæáíôéíÞò éóôïñßáò, óôïí ïðïßï ïöåßëåôáé ç ôåñÜóôéá åðÝêôáóç ôçò âõæáíôéíÞò
áõôïêñáôïñßáò êáôÜ ôïí 10ï áé. ÁíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí ÊñÞôç ôï 961 êáé ôçí
Êýðñï ôï 965.
ÉùÜííçò Á´ ÔæéìéóêÞò (óåë. 41)
(925 - 976). Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò - óôñáôçãüò (969 - 976). ÁíÞêå óôç ÌáêåäïíéêÞ
äõíáóôåßá. Áíåøéüò ôïõ Íéêçöüñïõ ÖùêÜ, ðïõ ôïí áêïëïýèçóå áðü ìéêñüò óôéò
åêóôñáôåßåò. ÁíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí Êéëéêßá êáé ôìÞìáôá ôçò Óõñßáò êáé ôçò
Ðáëáéóôßíçò. [Óôï åóùôåñéêü áêïëïýèçóå ðïëéôéêÞ åõíïúêÞ ãéá ôçí áñéóôïêñáôßá åéò
âÜñïò ôùí ìéêñþí êáëëéåñãçôþí ãçò].
Âáóßëåéïò ´ (óåë. 41)
(958 - 1025). Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò -óôñáôçãüò (976 - 1025). ÁíÞêå óôç ÌáêåäïíéêÞ
äõíáóôåßá êáé Þôáí Ýíáò áðü ôïõò êõñéüôåñïõò ðñùôáãùíéóôÝò ôçò "âõæáíôéíÞò
åðïðïéÀáò". Áíôéìåôþðéóå ôï ÓáìïõÞë (ôóÜñï ôùí ÂïõëãÜñùí) êáé íßêçóå ôï óôñáôü ôïõ
óôç ìÜ÷ç ôïõ Êëåéäßïõ ôï 1014, ôåñìáôßæïíôáò Ýôóé ôïí áãþíá ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ
ôùí ÂïõëãÜñùí.
Óõìåþí (óåë. 41)
Çãåìüíáò ôùí ÂïõëãÜñùí (893 - 927). [Ç ðåñßïäïò ôçò çãåìïíßáò ôïõ ÷áñáêôçñßæåôáé
ùò "÷ñõóïýò áéþí" ôçò Âïõëãáñßáò. Óðïýäáóå óôç Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò óôçí
Êùí/ðïëç êáé åðçñåÜóôçêå áðü ôï âõæáíôéíü ðïëéôéóìü ôïí ïðïßï åéóÞãáãå áñãüôåñá
óôçí ðáôñßäá ôïõ.]
¹ôáí ðïëý öéëüäïîïò. Ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç åðéäéþêïíôáò íá äçìéïõñãÞóåé ìéá
âïõëãáñïâõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá óôç èÝóç ôçò âõæáíôéíÞò êáé íá åßíáé áõôïêñÜôïñáò
ï ßäéïò. ÁõôïôéôëïöïñÞèçêå "âáóéëåýò ôùí ÂïõëãÜñùí êáé ôùí Ñùìáßùí". Ï èÜíáôüò
ôïõ ìáôáßùóå ôéò öéëïäïîßåò ôïõ.
ÐÝôñïò (óåë. 41)
ÔóÜñïò ôçò Âïõëãáñßáò (927 - 969). Ãéïò êáé äéÜäï÷ïò ôïõ ôóÜñïõ Óõìåþí. Ìüëéò
áíÝâçêå óôï èñüíï åãêáôÝëåéøå ôçí åðéèåôéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ ðáôÝñá ôïõ Ýíáíôé ôïõ
Âõæáíôßïõ, åãêáéíéÜæïíôáò ó÷Ýóåéò ðñïóÝããéóçò. ÕðÝãñáøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôï
ÂõæÜíôéï ðïõ åðéóöñáãßóôçêå ìå ôï ãÜìï ôïõ ìå ôç Ìáñßá ËáêáðçíÞ, áíåøéÜ (Þ åããïíÞ)
ôïõ áõôïêñÜôïñá Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý. [ÐÞñå ôïí ôßôëï: "âáóéëåýò ôçò Âïõëãáñßáò”]
ÓáìïõÞë (óåë. 41)
(; - 1014 ì.×.). ÔóÜñïò ôçò Âïõëãáñßáò. ºäñõóå íÝï âïõëãáñéêü êñÜôïò ìå åðßêåíôñï
ôçí ðåñéï÷Þ ôçò Á÷ñßäáò. ÕðÞñîå ï ðéï åðéêßíäõíïò áíôßðáëïò ôïõ Âáóéëåßïõ ´ óôç
×åñóüíçóï ôïõ Áßìïõ, ðïõ üìùò íéêÞèçêå áð' áõôüí óôç ìÜ÷ç ôïõ Êëåéäßïõ ôï 1014,
ãåãïíüò ðïõ åðÝöåñå ôçí êáôÜññåõóÞ ôïõ.

119 
USZR 2CIG

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ ×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
961 ÁíÜêôçóç ÊñÞôçò áðü Íéêçöüñï ÖùêÜ
965 ÁíÜêôçóç Êýðñïõ áðü Íéêçöüñï ÖùêÜ

997 ÌÜ÷ç Óðåñ÷åéïý (Âõæáíôéíïß - Âïýëãáñïé oíßêç Âõæáíôéíþí)

1014 ÌÜ÷ç Êëåéäßïõ (Âõæáíôéíïß - Âïýëãáñïé oíßêç Âõæáíôéíþí)
1018 ÐëÞñçò õðïôáãÞ Âïõëãáñßáò óôï ÂõæÜíôéï.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðþò Ýâëåðå ôïí ðüëåìï êáôÜ ôùí Óáñáêçíþí ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò; Ðïéá Þôáí ôá
ó÷Ýäéá êáé ïé öéëïäïîßåò ôïõ, óýìöùíá ìå ôçí ðáñáôéèÝìåíç åðéóôïëÞ;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ìßá åðéóôïëÞ ðïõ Ýóôåéëå ï áõôïêñÜôïñáò
Íéêçöüñïò ÖùêÜò óôï ×áëßöç ôùí ÁñÜâùí êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ
ìå ôïõò óôü÷ïõò ôïõ óôñáôçãïý - áõôïêñÜôïñá.
ÄéáâÜæïíôáò ôçí åðéóôïëÞ äéáðéóôþíïõìå üôé ï áõôïêñÜôïñáò Íéêçöüñïò ÖùêÜò åß÷å
ùò Üìåóï ó÷Ýäéï ôçí êáôÜêôçóç ôçò Áéãýðôïõ êáé ìáêñïðñüèåóìá ôçí êáôÜêôçóç üëçò
ôçò ÁíáôïëÞò êáé ôçò Äýóçò êáé ôçò äéÜäïóçò ôçò èñçóêåßáò ôïõ óôáõñïý ìå ôï óðáèß
ôïõ. ÁðÝâëåðå óôçí áíÜêôçóç üëùí ôùí åäáöþí ðïõ êÜðïôå áíÞêáí óôï ñùìáúêü êñÜôïò
êáé êáôÜ ôïí 7ï áé. êõñéåýèçêáí áðü ôïõò ¢ñáâåò, ïé ïðïßïé Ýêáíáí "éåñü ðüëåìï" êáé
äéÝäùóáí ôï ÉóëÜì. Ï ÖùêÜò ëïéðüí, Ýâëåðå ôïí ðüëåìï êáôÜ ôùí Óáñáêçíþí óáí
óôáõñïöïñßá, óáí áðÜíôçóç ôùí Âõæáíôéíþí óôïí ðüëåìï ôïõ ÉóëÜì êáôÜ ôçò
×ñéóôéáíïóýíçò.
Áðü ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò åðéóôïëÞò öáßíåôáé îåêÜèáñá üôé ï ÖùêÜò ÷ñçóéìïðïéïýóå
ôá ßäéá üðëá ðïõ ÷ñçóéìïðïßçóáí êÜðïôå ïé ¢ñáâåò, äçëáäÞ ôçí éäÝá ôïõ éåñïý ðïëÝìïõ,
ãéá íá õëïðïéÞóåé ôïõò óôü÷ïõò ôïõ êáé üôé äéÝèåôå ìåãÜëç áõôïðåðïßèçóç.

2. Ðïéá Þôáí ôá êõñéüôåñá åóùôåñéêÜ ðñïâëÞìáôá ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò êáé ðþò
ôá Ýëõóå ï Âáóßëåéïò ´ óýìöùíá ìå ôï ôñßôï ðáñÜèåìá; Óå ôé äéÝöåñå ï Âáóßëåéïò
áðü Üëëïõò óôñáôéùôéêïýò çãÝôåò;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç "×ñïíïãñáößá" ôïõ Ìé÷áÞë Øåëëïý êáé
óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðñïóùðéêüôçôá ôïõ óôñáôçãïý -
áõôïêñÜôïñá Âáóéëåßïõ ´. ÓõãêåêñéìÝíá ôï ðáñÜèåìá áíáöÝñåôáé óôçí åóùôåñéêÞ
ðïëéôéêÞ ôïõ Âáóéëåßïõ ´ êáé óôéò óôñáôéùôéêÝò áñåôÝò ôïõ.
¼ôáí áíÝâçêå óôï èñüíï ï Âáóßëåéïò ´, óôï åóùôåñéêü ôïõ êñÜôïõò åß÷å íá áíôéìå-
ôùðßóåé äýï ðïëý óïâáñÜ ðñïâëÞìáôá: á) ôçí áñéóôïêñáôßá ôùí ìåãÜëùí ïéêïãåíåéþí
(äçëáäÞ ôïõò "äõíáôïýò"), ïé ïðïßïé åß÷áí ãßíåé áðåéëçôéêïß ãéá ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá êáé
120 
USZR 2CIG

â) ôçí Ýëëåéøç éêáíþí êáé Ýìðéóôùí óõíåñãáôþí. ÁõôÜ ôá ðñïâëÞìáôá ôá Ýëõóå ìå: 1)
äéÜöïñá ìÝôñá ðïõ ðåñéüñéæáí ôç äýíáìç ôçò áñéóôïêñáôßáò (:ôùí äõíáôþí) êáé 2) ìå ôçí
åðéëïãÞ êáôÜëëçëùí óõíåñãáôþí, ðïõ Þôáí éêáíïß êáé Ýìðéóôïé. 717 – 1025
Áðü ôï ðáñÜèåìá åðßóçò ðñïêýðôïõí ðëçñïöïñßåò êáé ãéá ôï ÷áñáêôÞñá ôïõ: Þôáí
ôïëìçñüò êáé áðïöáóéóôéêüò. ÄéÝèåôå ìåãÜëç åðéìïíÞ êáé áíôï÷Þ óôéò áíôßîïåò óõíèÞêåò.
ÄéÝöåñå áðü ôïõò Üëëïõò óôñáôéùôéêïýò çãÝôåò óôï üôé Ýêáíå åêóôñáôåßåò ìáêñÜò
äéáñêåßáò, ÷ùñßò ÷ñïíïäéÜãñáììá. Äå óõíÞèéæå íá óôáìáôÜ ôéò åêóôñáôåßåò ìüëéò åñ÷üôáí
ï ÷åéìþíáò (üðùò Ýêáíáí ïé Üëëïé), áëëÜ ìüíïí üôáí õëïðïéïýóå ôïõò óôü÷ïõò ôïõ.

3. Ðïéåò Þôáí ïé Üìåóåò ïéêïíïìéêÝò óõíÝðåéåò ôçò âõæáíôéíÞò åðïðïéßáò, óýìöùíá ìå
ôï ó÷åôéêü ðáñÜèåìá êáé ðïéåò, êáôÜ ôç ãíþìç óïõ, ïé Ýììåóåò øõ÷ïëïãéêÝò
óõíÝðåéåò;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü óõëëïãéêü éóôïñéïãñáöéêü Ýñãï, ðïõ åêäüèçêå ôï
2002 ìå åðéìÝëåéá ôçò Á. ËáÀïõ. Ôï êåßìåíï âáóßæåôáé óå áõèåíôéêÝò ðëçñïöïñßåò
âõæáíôéíþí êáé áñáâéêþí ðçãþí êáé ìáò äßíåé ìéá åéêüíá ãéá ôá ìõèéêÜ ðëïýôç, ðïõ
áðïêüìéóáí ïé Âõæáíôéíïß üôáí êáôÝëáâáí ôá åìðïñéêÜ êÝíôñá ôùí ÁñÜâùí,
óõìðëçñþíïíôáò Ýôóé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôá ïéêïíïìéêÜ áðïôåëÝóìáôá ôùí
âõæáíôéíþí ðïëÝìùí óôá ìÝóá ôïõ 10ïõ Ýùò ìÝóá 11ïõ áé.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá, ìåôÜ ôçí êáôÜëçøç ôùí áñáâéêþí åìðïñéêþí êÝíôñùí,
óõãêåíôñþèçêáí óôï ÂõæÜíôéï ôåñÜóôéåò ðïóüôçôåò ÷ñõóïý, áñãýñïõ, ìåôáîùôþí êáé
ìðá÷áñéêþí. Ïé Üìåóåò ïéêïíïìéêÝò óõíÝðåéåò ãéá ôï ÂõæÜíôéï Þôáí: 1) ãÝìéóáí ôá ôáìåßá
ôïõ êñÜôïõò, 2) ðïëëáðëáóéÜóôçêáí ôá íïìéóìáôéêÜ áðïèÝìáôá êáé ïé ïéêïíïìéêÝò
äõíáôüôçôåò, 3) ôá ÷ñõóÜ êáé áñãõñÜ áíôéêåßìåíá ðïõ ìåôáöÝñèçêáí óôçí Êùí/ðïëç
áýîçóáí ôéò ðïóüôçôåò ôùí ðïëýôéìùí ìåôÜëëùí ðïõ êõêëïöïñïýóáí êáé áõôü åíßó÷õóå
ôï åìðüñéï (åóùôåñéêü êáé åîùôåñéêü).
Áíôéëáìâáíüìáóôå üôé üëïò áõôüò ï ðëïýôïò åß÷å êáé Ýììåóåò óõíÝðåéåò óôç øõ÷ïëïãßá
ôùí Âõæáíôéíþí: áõîÞèçêå ç áõôïðåðïßèçóÞ ôïõò êáé ç õðåñçöÜíåéÜ ôïõò. Ó' áõôü
óõíÝâáëáí êáé ïé èñßáìâïé ðïõ ôåëÝóôçêáí óôçí Êùí/ðïëç ãéá íá ãéïñôáóôïýí ïé ìåãÜëåò
íßêåò óôçí ÁíáôïëÞ.

121 
USZR 2CIG

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Ðïéïé Þôáí ïé ðñùôáãùíéóôÝò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò óôïí áãþíá êáôÜ ôùí

ÁñÜâùí êáé ðïéåò ïé åðéôõ÷ßåò ôïõò ;
Óôá ÷ñüíéá ôïõ áõôïêñÜôïñá Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý (ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá) Üñ÷éóå ç
ìåãÜëç óôñáôéùôéêÞ áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí åíáíôßïí ôùí ÁñÜâùí, ðïõ óôÝöèçêå áðü
ìåãÜëç åðéôõ÷ßá. ¸ãéíáí ðïëëÝò êáé óêëçñÝò åêóôñáôåßåò ìå åðéêåöáëÞò éêáíüôáôïõò
óôñáôçãïýò.
Áñ÷éêÜ ï óôñáôçãüò ÉùÜííçò Êïõñêïýáò êáôÝëáâå ôçí ¸äåóóá ôçò Óõñßáò. Ç åðéôõ÷ßá
ôïõ áõôÞ ðñïåôïßìáóå ôéò íßêåò ôùí åðüìåíùí óôñáôçãþí - áõôïêñáôüñùí: Íéêçöüñïõ
ÖùêÜ, ÉùÜííç ÔæéìéóêÞ êáé Âáóéëåßïõ ´.
Ïé ôñåéò áõôïß Üíäñåò åß÷áí ùò áðþôåñï óêïðü ôïõò ôçí áíÜêôçóç üëùí ôùí ðáëáéþí
ñùìáúêþí åäáöþí ôçò Åããýò ÁíáôïëÞò.
Ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò áíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí ÊñÞôç (961) êáé ôçí Êýðñï (965),
åíþ ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò ôçí Êéëéêßá êáé ôìÞìáôá ôçò Óõñßáò êáé ôçò Ðáëáéóôßíçò.

2. Íá ðåñéãñÜøåôå óõíïðôéêÜ ôïí áãþíá ôùí Âõæáíôéíþí åíáíôßïí ôùí ÂïõëãÜñùí.
¼ôáí áíÝâçêå óôï âïõëãáñéêü èñüíï ï Óõìåþí, ïé ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï Ýãéíáí
å÷èñéêÝò. Ï Óõìåþí öéëïäïîïýóå íá äçìéïõñãÞóåé ìéá âïõëãáñïâõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá
óôçí ïðïßá íá åßíáé ï ßäéïò áõôïêñÜôïñáò, ãé' áõôü ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç, áëëÜ ï
èÜíáôïò ìáôáßùóå ôá ó÷ÝäéÜ ôïõ.
ÌåôÜ áð' áõôüí áíÝâçêå óôï èñüíï ï ãéïò ôïõ ÐÝôñïò, ï ïðïßïò äåí áêïëïýèçóå ôçí
åðéèåôéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ ðáôÝñá ôïõ, áëëÜ áíôßèåôá óõíÞøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïõò
Âõæáíôéíïýò ðïõ ôçí åðéóöñÜãéóå ìå ôï ãÜìï ôïõ ìå ôç Ìáñßá, áíåøéÜ (Þ åããïíÞ) ôïõ
Ñùìáíïý ôïõ Ëáêáðçíïý.
Ç êáôÜóôáóç üìùò Üëëáîå, üôáí áíÞëèå óôï èñüíï ï ôóÜñïò ÓáìïõÞë, ï ïðïßïò Ýãéíå
ðïëý åðéêßíäõíïò ãéá ôçí áõôïêñáôïñßá. Ï áãþíáò ôùí Âõæáíôéíþí åíáíôßïí ôïõ Þôáí
ìáêñüò êáé äýóêïëïò êáé Ýãéíå áðü ôïí Âáóßëåéï ´ ðïõ íßêçóå ôá âïõëãáñéêÜ óôñáôåýìáôá
óôéò ìÜ÷åò ôïõ Óðåñ÷åéïý ôï 997 êáé ôïõ Êëåéäßïõ ôï 1014. Ç Âïõëãáñßá õðïôÜ÷èçêå
ðëÞñùò óôï ÂõæÜíôéï ôï 1018 êáé ïñãáíþèçêå óå äýï "èÝìáôá". ´Åôóé ôá óýíïñá ôïõ
Âõæáíôßïõ ðñïò âïññÜ Ýöôáóáí êáé ðÜëé óôï Äïýíáâç.

3. Ðïéá Þôáí ôá ïéêïíïìéêÜ áðïôåëÝóìáôá ôùí ðïëÝìùí;
Ãéá ôçí áðÜíôçóç äåò óôï ó÷åäéÜãñáììá ôïõ ðáñüíôïò ìáèÞìáôïò.

122 
USZR 2CIG

6. Ç ßäñõóç, ç åîÝëéîç êáé ï åê÷ñéóôéáíéóìüò
ôïõ Ñùóéêïý ÊñÜôïõò
717 – 1025

Ðåñßëçøç
á. Ç äéáìüñöùóç ôïõ Ýèíïõò ôùí Ñþóùí
Ôïí 9ï áé. åìöáíßæïíôáé óôï ðñïóêÞíéï ôçò éóôïñßáò ïé ÂÜñáããïé Þ Ñùò, ðïõ Þôáí
óêáíäéíáâéêÜ öýëá êáé åðéäßäïíôáí óå åìðïñéêÝò êáé ðåéñáôéêÝò äñáóôçñéüôçôåò. Ïé äõôéêïß
ôïõò ïíüìáæáí Âßêéãêò Þ Íïñìáíäïýò. Áõôïß áíáìåß÷èçêáí ìå ôïõò áíáôïëéêïýò ÓëÜâïõò
êáé äçìéïýñãçóáí Ýíá íÝï Ýèíïò: ôï ñùóéêü, óôï ïðïßï ïé Ñùò Ýäùóáí ôï üíïìá êáé ôçí
êñáôéêÞ ïñãÜíùóç, åíþ ïé ÓëÜâïé ôç ãëþóóá êáé ôç ëáúêÞ âÜóç.

â. ºäñõóç êñÜôïõò - Ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï
Óôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé. äçìéïõñãÞèçêå ôï ðñþôï ñùóéêü êñÜôïò: ç çãåìïíßá ôïõ ÊéÝâïõ,
ðïõ Ýëåã÷å ôï äñüìï ôïõ ðïôáìïý Íôïí êáé Ýêáíå åìðüñéï ìå ôï ÂõæÜíôéï êáé ôï ×áëéöÜôï.
Ôï 10ï áé. ïé Ñþóïé ìåôÜ áðü äýï áðïôõ÷çìÝíåò åêóôñáôåßåò êáôÜ ôçò Êùí/ðïëçò,
õðÝãñáøáí äýï åìðïñéêÝò óõíèÞêåò, ôï 911 êáé ôï 944, ðïõ ôïõò åðÝôñåðáí íá
ôáîéäåýïõí êáé íá åìðïñåýïíôáé óôçí Êùí/ðïëç. Ïé åìðïñéêÝò ó÷Ýóåéò ðñïåôïßìáóáí ôïí
åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí Ñþóùí ðïõ Ýãéíå ôï 10ï áé.

ã. Åê÷ñéóôéáíéóìüò Ñþóùí
Ï áõôïêñÜôïñáò Âáóßëåéïò ´ ðñïêåéìÝíïõ íá áíôéìåôùðßóåé ôçí åîÝãåñóç ôùí
âõæáíôéíþí ãáéïêôçìüíùí óôç Ì. Áóßá, æÞôçóå âïÞèåéá áðü ôï Ñþóï çãåìüíá Âëáäßìçñï
êáé ôïõ õðïó÷Ýèçêå íá ôïõ äþóåé ùò óýæõãï ôçí áäåëöÞ ôïõ ¢ííá. Ï Âëáäßìçñïò Ýóôåéëå
Ýíá åðéêïõñéêü óôñáôéùôéêü óþìá êáé óõíÝôñéøå ôçí áíôáñóßá. ¼ìùò ï Âáóßëåéïò ´ äåí
åêðëÞñùóå ôçí õðüó÷åóÞ ôïõ êáé ï Âëáäßìçñïò êáôÝëáâå ôç ×åñóþíá. ÔåëéêÜ ï Âáóßëåéïò
´ óõíáßíåóå óôï ãÜìï ìå ôçí ðñüóèåôç ðñïûðüèåóç íá áóðáóôåß ï Âëáäßìçñïò ôï
×ñéóôéáíéóìü. Ï Âëáäßìçñïò äÝ÷ôçêå êé Ýãéíå ï ãÜìïò êáé ïìáäéêÞ âÜðôéóç ôùí Ñþóùí.
Ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ñþóùí åß÷å ðïëý èåôéêÜ áðïôåëÝóìáôá ãéá ôéò äýï ÷þñåò óôïí
ðíåõìáôéêü, õëéêü, åìðïñéêü êáé óôñáôéùôéêü ôïìÝá.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á) Ç äéáìüñöùóç ôïõ Ýèíïõò ôùí Ñþóùí
• 9ïò áé.: ÂÁÑÁÃÃÏÉ Þ ÑÙÓ Þ ÂÉÊÉÃÊÓ Þ ÍÏÑÌÁÍÄÏÉ
p
óêáíäéíáâéêÜ öýëá o åìðïñéêÝò êáé ðåéñáôéêÝò äñáóôçñéüôçôåò
• ÂÁÑÁÃÃÏÉ + ÁÍÁÔÏËÉÊÏÉ ÓËÁÂÏÉ = ÑÙÓÏÉ (íÝïò ëáüò, íÝï Ýèíïò)
• óôï íÝï Ýèíïò: o ïé ÑÙÓ Ýäùóáí: ôï üíïìá êáé ôçí êñáôéêÞ ïñãÜíùóç
o ïé ÓËÁÂÏÉ ": ôç ãëþóóá êáé ôç ëáúêÞ âÜóç
123 
USZR 2CIG

â. ºäñõóç êñÜôïõò - Ó÷Ýóåéò ìå ôï ÂõæÜíôéï
Ç áêìÞ • 9ïò áé.: Çãåìïíßá ôïõ ÊéÝâïõ (ðñþôï ñùóéêü êñÜôïò)
ôïõ Âõæáíôßïõ o Ýëåã÷å ôï äñüìï ôïõ ðïôáìïý Íôïí
o Ýêáíå åìðüñéï ìå ôï ÂõæÜíôéï êáé ôï ×áëéöÜôï
• 10ïò áé.: ÑÙÓÏÉ o 2 áðïôõ÷çìÝíåò åêóôñáôåßåò åíáíôßïí Êùí/ðïëçò
o 2 åìðïñéêÝò óõíèÞêåò ìå ÂõæÜíôéï (911 êáé 944)
• ¸ìðïñïé êáé äéðëùìÜôåò o öïñåßò éäåþí êáé ðåðïéèÞóåùí
• ÅìðïñéêÝò ó÷Ýóåéò o ðñïåôïßìáóáí ôïí åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí Ñþóùí (10ïò áé.)

ã. Åê÷ñéóôéáíéóìüò Ñþóùí
• ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Â´o áßôçóç âïÞèåéáò áðü ÂËÁÄÉÌÇÑÏ (:Ñþóïò çãåìüíáò)
óêïðüò: áíôéìåôþðéóç áíôáñóßáò âõæáíôéíþí ãáéïêôçìüíùí
áíôáìïéâÞ: ôçí áäåëöÞ ôïõ ÁÍÍÁ ùò óýæõãï óôï ÂËÁÄÉÌÇÑÏ
áðÜíôçóç ÂËÁÄÉÌÇÑÏÕ: èåôéêÞ
åíÝñãåéåò ÂËÁÄÉÌÇÑÏÕ: o áðïóôïëÞ åðéêïõñéêïý óôñáôéùôéêïý óþìáôïò
o óõíôñéâÞ áíôáñóßáò âõæáíôéíþí ãáéïêôçìüíùí
• ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Â´ o ìç åêðëÞñùóç õðüó÷åóçò
• ÂËÁÄÉÌÇÑÏÓ o êáôÜëçøç ×åñóþíáò
• ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Â´ o óõíáßíåóç ãÜìïõ ìå ðñüóèåôç ðñïûðüèåóç: íá áóðáóôåß ï
Âëáäßìçñïò ôï ×ñéóôéáíéóìü
• ÂËÁÄÉÌÇÑÏÓ: óõìöþíçóå
• 989: ×ÅÑÓÙÍÁ o ÂÜðôéóç Âëáäßìçñïõ
o ÃÜìïò ÂËÁÄÉÌÇÑÏÕ - ÁÍÍÁÓ
o ÏìáäéêÞ âÜðôéóç Ñþóùí
 ÁðïôåëÝóìáôá åê÷ñéóôéáíéóìïý Ñþóùí:
1) ¸íôáîç ìéáò ôåñÜóôéáò Ýêôáóçò õðü ôçí åðéññïÞ ôçò Ïñèïäïîßáò êáé ôïõ âõæ.
ðïëéôéóìïý
2) ìåôáâïëÞ íïïôñïðßáò Ñþóùí, åðéññïÞ óôïí ðíåõìáôéêü êáé õëéêü ðïëôéóìü
3) åíôáôéêïðïßçóç åìðïñéêþí óõíáëëáãþí ìå ôï ÂõæÜíôéï
4) áýîçóç áñéèìïý Ñþóùí ìéóèïöüñùí óôçí áõôïêñáôïñéêÞ öñïõñÜ êáé óôï
âõæáíôéíü óôñáôü.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Âëáäßìçñïò (óåë. 43)
(959 - 1015). ÌÝãáò çãåìüíáò ôïõ ÊéÝâïõ (980 - 1015), ï åê÷ñéóôéáíéóôÞò ôùí Ñþóùí.
Åíßó÷õóå ìå åêóôñáôåõôéêü óþìá ôïí áõôïêñÜôïñá Âáóßëåéï ´ óôïí áãþíá ôïõ êáôÜ ôçò
áíôáñóßáò ôùí "äõíáôþí", ìå áíôÜëëáãìá íá ðáíôñåõôåß ôçí ðñéãêßðéóóá ¢ííá. ¼ìùò åðåéäÞ
ï Âáóßëåéïò ´ êáèõóôåñïýóå íá ðñáãìáôïðïéÞóåé ôçí õðüó÷åóÞ ôïõ, ï Âëáäßìçñïò
êáôÝëáâå ôç ×åñóþíá (âõæáíôéíü öñïýñéï). ÔåëéêÜ ï áõôoêñÜôïñáò óõíáßíåóå óôï ãÜìï
ìå ôçí ðñïûðüèåóç üôé ï Âëáäßìçñïò èá áóðáóôåß ôï ×ñéóôéáíéóìü êáé ï Âëáäßìçñïò
äÝ÷ôçêå. Ç âÜðôéóç êáé ï ãÜìïò Ýãéíáí óôç ×åñóþíá. Åðáêïëïýèçóå ïìáäéêÞ âÜðôéóç
124 Ñþóùí óôá íåñÜ ôïõ Äíåßðåñïõ. 
USZR 2CIG

[Óôá åðüìåíá ÷ñüíéá ï Âëáäßìçñïò åñãÜóôçêå ìå æÞëï ãéá ôçí åðÝêôáóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý
óå üëç ôç Ñùóßá, åíþ ìåñßìíçóå ãéá ôçí áíÝãåñóç ðïëëþí åêêëçóéþí.]
¢ííá (óåë. 43) 717 – 1025
(â´ ìéóü 10ïõ áé.). ÂõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá, ìåãÜëç äïýêéóóá ôïõ ÊéÝâïõ, áäåëöÞ ôïõ
Âáóéëåßïõ ´. Ôï 989 ðáíôñåýôçêå óôç ×åñóþíá ôïí çãåìüíá ôïõ ÊéÝâïõ Âëáäßìçñï
óå åêðëÞñùóç ôçò õðüó÷åóçò ðïõ ï Âáóßëåéïò ôïõ åß÷å äþóåé ãéá íá ôïí âïçèÞóåé êáôÜ
ôçò áíôáñóßáò ôùí äõíáôþí.
Ï ãÜìïò áõôüò áðïôåëåß óôáèìü óôçí éóôïñßá ôçò Ñùóßáò, ãéáôß óýìöùíá ìå ôïõò
üñïõò ôçò óõìöùíßáò ï Âëáäßìçñïò ðñéí ðáíôñåõôåß ôçí ¢ííá âáöôßóôçêå ÷ñéóôéáíüò
êáé áíÝëáâå ôçí õðï÷ñÝùóç íá åê÷ñéóôéáíßóåé êáé ôïõò õðçêüïõò ôïõ Ñùò. Áðü ôüôå
ç ÷þñá ôïõ ðÝñáóå óôç óöáßñá åðéññïÞò ôïõ Âõæáíôßïõ êáé ôïõ Ðáôñéáñ÷åßïõ
Êùí/ðïëçò.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
9ïò áé. ÅìöÜíéóç ÂáñÜããùí (Ñùò) óôï ðñïóêÞíéï ôçò éóôïñßáò
ìÝóá 9ïõ Ó÷çìáôéóìüò ðñþôïõ ñùóéêïý êñÜôïõò
911 ÅìðïñéêÞ óõíèÞêç Âõæáíôéíþí - Ñþóùí
914 ÅìðïñéêÞ óõíèÞêç Âõæáíôéíþí - Ñþóùí
ìÝóá Ýùò ôÝëç
Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ñþóùí
10ïõ áé.
989 ÃÜìïò Âëáäßìçñïõ - ¢ííáò êáé ïìáäéêÞ âÜðôéóç Ñþóùí

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. ÅèíïãÝíåóç ïíïìÜæåôáé ç äéáìüñöùóç åíüò Ýèíïõò. Óå ôé ìïéÜæåé ç åèíïãÝíåóç ôùí
Ñþóùí ìå áõôÞ ôùí ÂïõëãÜñùí;
Ç åèíïãÝíåóç ôùí Ñþóùí ìïéÜæåé ìå ôçí åèíïãÝíåóç ôùí ÂïõëãÜñùí óôá åîÞò:
á) êáé óôçí åèíïãÝíåóç ôùí Ñþóùí, üðùò êáé óôçí åèíïãÝíåóç ôùí ÂïõëãÜñùí, õðÜñ÷åé
Ýíá õðüóôñùìá éèáãåíïýò óëáâéêïý ðëçèõóìïý.
â) ç îÝíç êõñßáñ÷ç ïìÜäá ðïõ Ýñ÷åôáé áð' Ýîù (Ñùò êáé Ðñùôïâïýëãáñïé áíôßóôïé÷á)
óõã÷ùíåýïíôáé ìå ôï óëáâéêü ðëçèõóìü.
ã) Ç êõñßáñ÷ç ïìÜäá êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò äßíåé ôï üíïìá êáé ôçí êñáôéêÞ ïñãÜíùóç
óôï íÝï Ýèíïò, åíþ ïé ðïëõÜñéèìïé ÓëÜâïé ôç ãëþóóá êáé ôç ëáúêÞ âÜóç.

2. ÄéáâÜóôå ìå ðñïóï÷Þ ôïõò üñïõò ôçò óõíèÞêçò ôïõ 944. Óå ðïéïõò ðåñéïñéóìïýò
õðÝêåéôï ç ðáñáìïíÞ ôùí ñþóùí åìðüñùí óôçí Êùí/ðïëç;
125 
USZR 2CIG

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï "Ðáëáéïñùóéêü ×ñïíéêü" ôïõ ÍÝóôïñïò êáé
Ç áêìÞ áíáöÝñåôáé óå ïñéóìÝíïõò üñïõò ôçò â´ âõæáíôéíïñùóéêÞò óõíèÞêçò (944). Åßíáé ìßá
ôïõ Âõæáíôßïõ Üìåóç ðçãÞ, ðïõ óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, êáèþò ìáò äéáöùôßæåé ðåñéóóüôåñï
ãéá ôéò åìðïñéêÝò óõìöùíßåò ôùí Âõæáíôéíþí êáé ôùí Ñþóùí.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá ïé Ñþóïé Ýìðïñïé ðïõ åðéóêÝðôïíôáí ôçí Êùí/ðïëç õðÝêåéíôï
óå ïñéóìÝíïõò ðåñéïñéóìïýò: á) üöåéëáí íá êáôáëýïõí êïíôÜ óôï íáü ôïõ Áãßïõ ÌÜìáíôá,
â) Ýðñåðå íá ìðáßíïõí óôçí Ðüëç áðü ïñéóìÝíç Ðýëç, óõíïäåõüìåíïé áðü õðáëëÞëïõò,
Üïðëïé, áíÜ 50 Üíäñåò êÜèå öïñÜ, (ãéá íá åßíáé åýêïëïò ï Ýëåã÷üò ôïõò), ã) åðéôñåðüôáí
íá åìðïñåýïíôáé áíÜëïãá ìå ôéò áíÜãêåò ôïõò êáé íá åðéóôñÝöïõí ðÜëé óôç ÷þñá ôïõò,
ä) äåí åðéôñåðüôáí íá îå÷åéìùíéÜæïõí êïíôÜ óôï íáü ôïõ Áãßïõ ÌÜìáíôá.
¼ëïé áõôïß ïé ðåñéïñéóìïß åðéâÜëëïíôáí åðåéäÞ áêüìç äåí åß÷áí óôáèåñïðïéçèåß ïé
öéëéêÝò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ôùí äýï ëáþí.

3. ÄéáâÜóôå ìå ðñïóï÷Þ ôá ó÷åôéêÜ ðáñáèÝìáôá. Ðïéá ðñïúüíôá äéáêéíïýóáí ïé ñþóïé
Ýìðïñïé;
Ôï á´ ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ ¢ñáâá ãåùãñÜöïõ ºìðí
×ïñíôáíôìðÝ "Ôï âéâëßï ôùí äñüìùí êáé ôùí âáóéëåßùí" êáé áíáöÝñåôáé óôá äñïìïëüãéá
ôùí ñþóùí åìðüñùí.
Ôï â´ ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ ÏìðïëÝíóêé "Ç âõæáíôéíÞ
Êïéíïðïëéôåßá" êáé áíáöÝñåôáé óôç öýóç ôïõ ñùóïâõæáíôéíïý åìðïñßïõ.Êáé ôá äýï
ðáñáèÝìáôá óõìðëçñþíïõí ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, êáèþò ìáò äßíïõí åðéðëÝïí
ðëçñïöïñßåò ãéá ôï âõæáíôéíü - ñùóéêü åìðüñéï, Ýíáí ôïìÝá ðïõ åðÝôñåøå ôç ãíùñéìßá
êáé ôç óõíåñãáóßá ìåôáîý ôùí äýï ëáþí.
Óýìöùíá ìå ôá ðáñáèÝìáôá ïé Ñþóïé Ýìðïñïé äéáêéíïýóáí ôá åîÞò ðñïúüíôá:
ÌåôÝöåñáí óôçí Êùí/ðïëç äÝñìáôá, îßöç, ìÝëé, êåñß êáé óêëÜâïõò, åíþ åéóÞãáí óôç ÷þñá
ôïõò áðü ôï ÂõæÜíôéï ìåôáîùôÜ, ÷ñõóÜöé, êñáóß, öñïýôá êáé äéÜöïñá óôïëßäéá.

4. Ðþò óõíäÝåôáé óôï Ëáõñåíôéáíü ×ñïíéêü ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ñþóùí ìå ôïõò
ãÜìïõò Âëáäßìçñïõ - ¢ííáò;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï "Ëáõñåíôéáíü ×ñïíéêü" êáé áíáöÝñåôáé óôçí
êáôÜëçøç ôçò ×åñóþíáò áðü ôïí Âëáäßìçñï êáé ôïí åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí Ñþóùí.
Óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, êáèþò ìáò ðëçñïöïñåß ãéáôß Ýãéíå ç êáôÜëçøç ôçò
×åñóþíáò êáé ðþò ôåëéêÜ ï Âáóßëåéïò ´ ðéÝóôçêå íá óõíáéíÝóåé ãéá ôï ãÜìï ôçò áäåëöÞò
ôïõ ìå ôï Âëáäßìçñï.
Óýìöùíá ëïéðüí ìå ôï ðáñÜèåìá, ï Âëáäßìçñïò ïñãßóôçêå åðåéäÞ ï Âáóßëåéïò äåí
êñÜôçóå ôçí õðüó÷åóç ðïõ ôïõ åß÷å äþóåé, üôé èá ôïõ äþóåé ãéá óýæõãï ôçí áäåëöÞ ôïõ,
áí ôïí âïçèÞóåé. Èåþñçóå ðñïóâëçôéêÞ ôç óôÜóç ôïõ Âáóéëåßïõ êáé ãé' áõôü áðïöÜóéóå
íá áíôéäñÜóåé äõíáìéêÜ. Ðïëéüñêçóå êáé êáôÝëáâå ôç ×åñóþíá, ðïõ Þôáí ìéá ðüëç
óôñáôçãéêÞò óçìáóßáò ãéá ôï ÂõæÜíôéï óôá âüñåéá ðáñÜëéá ôïõ Åýîåéíïõ Ðüíôïõ. Ôüôå ï
Âáóßëåéïò ´ ðéÝóôçêå íá ôçñÞóåé ôçí õðüó÷åóÞ ôïõ, áëëÜ Ýèåóå ìßá âáóéêÞ ðñïûðüèåóç:
íá áóðáóôåß ôï ×ñéóôéáíéìü. Ôï åðé÷åßñçìá ðïõ åðéêáëÝóôçêå Þôáí üôé äåí ôáéñéÜæåé óå
×ñéóôéáíïýò íá ðáíôñåýïõí ôéò êüñåò ôïõò ìå åèíéêïýò. Ï Âëáäßìçñïò óõãêáôáôÝèçêå êé
Ýôóé Ýãéíå ç âÜðôéóÞ ôïõ êáé ï ãÜìïò.
126 
USZR 2CIG

Óôï Ëáõñåíôéáíü ×ñïíéêü ëïéðüí ï åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí Ñþóùí ðáñïõóéÜæåôáé ùò
âáóéêÞ ðñïûðüèåóç ãéá ôï ãÜìï ôïõ Âëáäßìçñïõ êáé ôçò ¢ííáò, åðåéäÞ ôá ìÝëç ôçò
âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñéêÞò ïéêïãÝíåéáò äåí åðéôñåðüôáí íá óõíÜøïõí ãÜìïõò ìå åèíéêïýò 717 – 1025
(= ìç ×ñéóôéáíïýò).

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðþò äéáìïñöþèçêå ôï Ýèíïò ôùí Ñþóùí;
Ôï Ýèíïò ôùí Ñþóùí äéáìïñöþèçêå áðü ôçí áíÜìåéîç ôùí ÂáñÜããùí Þ Ñùò ìå ôïõò
áíáôïëéêïýò ÓëÜâïõò. Óôï Ýèíïò áõôü ïé Ñùò Ýäùóáí ôï üíïìá êáé ôçí êñáôéêÞ ïñãÜíùóç,
åíþ ïé ÓëÜâïé ôç ãëþóóá êáé ôç ëáúêÞ âÜóç.

2. Ðïéï Þôáí ôï ðñþôï ñùóéêü êñÜôïò, ðüôå éäñýèçêå êáé ðïéåò ïé ó÷Ýóåéò ôïõ ìå ôï
ÂõæÜíôéï;
Ôï ðñþôï óçìáíôéêü ñùóéêü êñÜôïò Þôáí ç çãåìïíßá ôïõ ÊéÝâïõ. Éäñýèçêå óôá ìÝóá
ôïõ 9ïõ áé. Ç çãåìïíßá ôïõ ÊéÝâïõ Ýëåã÷å ôï äñüìï ôïõ ðïôáìïý Íôïí êáé Ýêáíå åìðüñéï
ìå ôï ÂõæÜíôéï êáé ôï ×áëéöÜôï.
Ïé Ñþóïé Ýêáíáí äýï áðïôõ÷çìÝíåò åêóôñáôåßåò åíáíôßïí ôçò Êùí/ðïëçò, áëëÜ ôï 911
êáé ôï 944 õðÝãñáøáí äýï åìðïñéêÝò óõíèÞêåò ìå ôï ÂõæÜíôéï, ðïõ ôïõò åðÝôñåðáí íá
ôáîéäåýïõí êáé íá åìðïñåýïíôáé óôçí Êùí/ðïëç. Ïé Ýìðïñïé êáé ïé äéðëùìÜôåò ðïõ
ôáîßäåõáí ìåôáîý ÊéÝâïõ êáé Âõæáíôßïõ Þôáí öïñåßò éäåþí êáé ðåðïéèÞóåùí. ¸ôóé ïé
åìðïñéêÝò ó÷Ýóåéò ôùí äýï êñáôþí ðñïåôïßìáóáí ôïí åê÷ñéóôéáíéóìü ôùí Ñþóùí ðïõ
Ýãéíå ôï 10ï áé.

3. Ðïéá Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý ôùí Ñþóùí ãéá ôï ÂõæÜíôéï;
Ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ åê÷ñéóôéáíéóìïý ôùí Ñþóùí ãéá ôï ÂõæÜíôéï Þôáí ðïëý óçìáíôéêÜ,
äéüôé ìå ôïí åê÷ñéóôéáíéóìü:
1) Ìéá ôåñÜóôéá Ýêôáóç åíôÜ÷èçêå óôç óöáßñá åðéññïÞò ôçò Ïñèïäïîßáò êáé ôïõ
âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý.
2) Ç ìåôáâïëÞ áõôÞ åðçñÝáóå êáèïñéóôéêÜ ôç íïïôñïðßá êáé ôïí ðíåõìáôéêü êáé õëéêü
ðïëéôéóìü ôùí Ñþóùí.
3) Ïé åìðïñéêÝò áíôáëëáãÝò ìå ôï ÂõæÜíôéï åíôáôéêïðïéÞèçêáí êáé
4) áõîÞèçêå êáôÜ ðïëý ï áñéèìüò ôùí âáñÜããùí êáé ñþóùí ìéóèïöüñùí ðïõ õðçñåôïýóáí
óôçí áõôïêñáôïñéêÞ öñïõñÜ êáé ôï âõæáíôéíü óôñáôü.

127 
USZR 2CIG

7. Ó÷Ýóåéò Âõæáíôßïõ - Äýóçò
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ
Áãþíåò ãéá ôç äéáôÞñçóç ôùí éôáëéêþí êôÞóåùí
Ðåñßëçøç
á. Ï åëëçíéóìüò ôçò Éôáëßáò
Óôçí áñ÷áéüôçôá (8ïò - 6ïò áé. ð.×.) ïé ¸ëëçíåò åß÷áí äçìéïõñãÞóåé ðïëëÝò áðïéêßåò
(â´ åëëçíéêüò áðïéêéóìüò) óôç Óéêåëßá êáé ôç Í. Éôáëßá êáé ãé' áõôü ïé ðåñéï÷Ýò áõôÝò
ïíïìÜæïíôáí ÌåãÜëç ÅëëÜò. Ôïí 7ï êáé 8ï áé. ì. ×. ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï åíéó÷ýèçêå ìå
ôéò ìåôïéêåóßåò ðëçèõóìþí áðü ôçí ÅëëÜäá, ëüãù óëáâéêþí åðéäñïìþí. Ôï 10ï áé. ïé
¢ñáâåò êáôÝëáâáí ôç Óéêåëßá êáé ãé' áõôü ïé Óéêåëéþôåò ìåôáêéíÞèçêáí óôç Í. Éôáëßá êáé
ðýêíùóáí ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï ôçò ðåñéï÷Þò. Ç âõæáíôéíÞ Í. Éôáëßá ðåñéëÜìâáíå ôñßá
"èÝìáôá": 1) ôçò Ëïããïâáñäßáò, 2) ôçò Êáëáâñßáò êáé 3) ôçò Ëïõêáíßáò.

â. Ç éôáëéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí Ìáêåäüíùí - ó÷Ýóåéò ìå ôï Ãåñìáíéêü ÊñÜôïò
Ç äõôéêÞ Þ éôáëéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí áõôïêñáôüñùí ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò
áðïóêïðïýóå: á) óôç äéáôÞñçóç êáé åðÝêôáóç ôùí êôÞóåþí ôïõò óôçí Éôáëßá êáé â) óôçí
áðüêñïõóç ôùí áñáâéêþí åðéèÝóåùí êáé ôçò ãåñìáíéêÞò áðåéëÞò. Ãé' áõôü:
1) Ï Êùí/íïò Æ´ áíôÜëëáîå ðñåóâåßåò ìå äõôéêïýò çãåìüíåò, ãéá åîáóöÜëéóç
óõììÜ÷ùí, áëëÜ çôôÞèçêå áðü ôïõò ¢ñáâåò (ìÝóá 10ïõ áé.).
2) Ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò: á) Ýíáíôé ôùí ÁñÜâùí áêïëïýèçóå áìõíôéêÞ ðïëéôéêÞ, åíþ
â) Ýíáíôé ôùí Ãåñìáíþí áêïëïýèçóå óêëçñÞ óôÜóç óôéò äéáðñáãìáôåýóåéò.
Ôï 10ï áé. ï ãåñìáíüò çãåìüíáò ¼èùí Á´ ßäñõóå ôçí "Áãßá ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá
ôïõ Ãåñìáíéêïý ¸èíïõò" êáé ôï 962 óôÝöèçêå áðü ôïí ðÜðá "áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí". Áõôü
èåùñÞèçêå óêÜíäáëï áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò êáé áñíïýíôáí ôçí áíáãíþñéóÞ ôïõ. Ôï 968
ï ¼èùí Á´ Ýóôåéëå ôïí åðßóêïðï Êñåìþíáò, ËéïõôðñÜíäï, ùò ðñåóâåõôÞ óôçí Êùí/ðïëç,
ãéá íá ðñïôåßíåé åéñÞíç êáé ãÜìï ôïõ äéáäü÷ïõ ôïõ ìå ìéá âõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá ìå ðñïßêá
ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò ôçò Í. Éôáëßáò. Ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò áðÝññéøå áõôÝò ôéò ðñïôÜóåéò
êáé áðÝðåìøå ôï ËéïõôðñÜíäï.
3) Ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò ßäñõóå ôï êáôåðáíÜôï ôçò Éôáëßáò êáé Ýäåéîå ðéï äéáëëáêôéêÞ
óôÜóç Ýíáíôé ôùí Ãåñìáíþí. Óõíáßíåóå óôï ãÜìï ôçò áíåøéÜò ôïõ Èåïöáíþò ìå ôïí
¼èùíá ´ (äéáäü÷ïõ ôïõ ¼èùíá Á´). Ï ãÜìïò áõôüò åß÷å ìåãÜëç ðïëéôéóôéêÞ óçìáóßá,
ãéáôß ç Èåïöáíþ Ýãéíå öïñÝáò ôïõ âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý óôç Ãåñìáíßá.
4) Ï Âáóßëåéïò ï ´ áíôéìåôþðéóå áðïôåëåóìáôéêÜ ôïõò åîùôåñéêïýò êéíäýíïõò ìå ôç
âïÞèåéá ôùí Âåíåôþí êáé ôùí Ðéóáôþí. Óôïõò Âåíåôïýò ìÜëéóôá ðáñá÷þñçóå ôá ðñþôá
åìðïñéêÜ ðñïíüìéá.
Óôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé. åìöáíßóôçêáí ïé Íïñìáíäïß ðïõ êáôÝêôçóáí ðïëëÜ åäÜöç ôçò
Í. Éôáëßáò êáé áðïôÝëåóáí áðåéëÞ ãéá ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò ôçò Íüôéáò Éôáëßáò.

128 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
á. Ï åëëçíéóìüò ôçò Éôáëßáò 717 – 1025
• 8ïò - 6ïò áé. ð.×.: â´ åëëçíéêüò áðïéêéóìüò
¸ëëçíåò óôç Óéêåëßá êáé Í. Éôáëßá o ÌåãÜëç ÅëëÜò
• 7ïò - 8ïò áé. ì.×.: ìåôïéêåóßåò ÅëëÞíùí áðü ôçí ÅëëÜäá óôç Óéêåëßá êáé
Í.Éôáëßá, ëüãù óëáâéêþí åðéäñïìþí o åíßó÷õóç åëëçíéêïý
óôïé÷åßïõ óôéò ðåñéï÷Ýò áõôÝò
• 10ïò áé. ì.×.: ÁÑÁÂÅÓ o êáôÜêôçóç Óéêåëßáò
ÁðïôåëÝóìáôá:
- óôï ÂõæÜíôéï Ýìåéíå ìüíï ç Í. Éôáëßá
- ïé Óéêåëéþôåò ðýêíùóáí ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï ôçò Í. Éôáëßáò.
• ÂÕÆÁÍÔÉÍÇ ÍÏÔÉÁ ÉÔÁËÉÁ o 3 "èÝìáôá":
1) "èÝìá" Ëïããïâáñäßáò
2) "èÝìá" Êáëáâñßáò
3) "èÝìá" Ëïõêáíßáò
Óõíüñåõå ðñïò âïññÜ ìå êñáôßäéá ðïõ ðñïóðáèïýóáí íá êñáôÞóïõí ôçí áõôïíïìßá
ôïõò Ýíáíôé Âõæáíôßïõ êáé Ãåñìáíéêïý êñÜôïõò

â. Ç éôáëéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí Ìáêåäüíùí - ó÷Ýóåéò ìå ôï Ãåñìáíéêü ÊñÜôïò
 ÄõôéêÞ Þ éôáëéêÞ ðïëéôéêÞ áõôïêñáôüñùí ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò:
á) äéáôÞñçóç êáé åðÝêôáóç ôùí êôÞóåùí óôçí Éôáëßá
â) áðüêñïõóç: o áñáâéêþí åðéèÝóåùí êáé
o ãåñìáíéêÞò áðåéëÞò
1) ÊÙÍ/ÍÏÓ Æ´:
o áíôÜëëáîå ðñåóâåßåò ìå äõôéêïýò çãåìüíåò ãéá åîáóöÜëéóç óõììÜ÷ùí
o çôôÞèçêå áðü ôïõò ¢ñáâåò (10ïò áé.)
2) ÍÉÊÇÖÏÑÏÓ ÖÙÊÁÓ:
– Ýíáíôé ÁÑÁÂÙÍ: o áìõíôéêÞ ðïëéôéêÞoÓõììá÷ßåò ìå éôáëïýò çãåìüíåò
oâïÞèåéá áðü íôüðéï ðëçèõóìü
– Ýíáíôé ÃÅÑÌÁÍÙÍ: o óêëçñÞ ðïëéôéêÞ óôéò äéáðñáãìáôåýóåéò
o áðÝññéøå ôéò ðñïôÜóåéò ôïõ ËÉÏÕÔÐÑÁÍÄÏÕ
(: ðñåóâåôÞ ôïõ ÏÈÙÍÁ Á´)
• ÏÈÙÍ Á´: ãåñìáíüò çãåìüíáò o ßäñõóå ôç ÃåñìáíïñùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá
• 951: áíáêõñÞ÷èçêå “âáóéëåýò ôçò Éôáëßáò”
• 962: óôÝöèçêå “áõôïêñÜôùñ ôùí Ñùìáßùí” (áðü ôïí ðÜðá óôç Ñþìç)
(èåùñÞèçêå óêÜíäáëï áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò)
• 968: Ýóôåéëå ôïí ðñåóâåõôÞ ôïõ ËÉÏÕÔÐÑÁÍÄÏ óôçí Êùí/ðïëç
129 
USZR 2CIG

Ïé ðñïôÜóåéò ôïõ: 1) ãÜìïò ôïõ äéáäü÷ïõ ôïõ ìå âõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá
Ç áêìÞ 2) ðñïßêá äéáäü÷ïõ: ïé âõæáíôéíÝò êôÞóåéò óôç Í. Éôáëßá
ôïõ Âõæáíôßïõ – ÍÉÊÇÖÏÑÏÓ ÖÙÊÁÓ o áðÝññéøå ôéò ðñïôÜóåéò
– ËÉÏÕÔÐÑÁÍÄÏÓ o åðÝóôñåøå Üðñáêôïò óôç Äýóç

3) ÉÙÁÍÍÇÓ ÔÆÉÌÉÓÊÇÓ
o óõíÝíùóå ôá 3 éôáëéêÜ èÝìáôá êáé ôï 975 ßäñõóå ôï êáôåðáíÜôï Éôáëßáò.
o Áêïëïýèçóå ìåôñéïðáèÞ ðïëéôéêÞ Ýíáíôé ôùí ÃÅÑÌÁÍÙÍ:
o ÅðÝôñåøå ôï ãÜìï ôçò áíåøéÜò ôïõ ÈÅÏÖÁÍÙÓ ìå ôïí ÏÈÙÍÁ ´ (äéÜäï÷ï
ôïõ ÏÈÙÍÁ Á´) o Ýììåóç áíáãíþñéóç ôïõ ¼èùíá Á´.
o Ïé êôÞóåéò óôç Í. Éôáëßá ðáñÝìåéíáí óôï ÂõæÜíôéï.
• 972: ãÜìïò ÈÅÏÖÁÍÙÓ ìå ÏÈÙÍÁ ´ o ìåãÜëç ðïëéôéêÞ êáé ðïëéôéóôéêÞ
óçìáóßá
 ÈÅÏÖÁÍÙ o öïñÝáò ôïõ âõæáíôéíïý ðïëéôéóìïý óôç Ãåñìáíßá
 ÏÈÙÍ Â´: o áëëáæïíéêÞ óõìðåñéöïñÜ
o äéÝó÷éóå ôç Í. Éôáëßá (ðïõ áðïôåëïýóå âõæáíôéíü Ýäáöïò)
o óõãêñïýóôçêå ìå ôïõò ¢ñáâåò óôïí Êñüôùíá (ëéìÜíé ôçò Í. Éôáëßáò)
o çôôÞèçêå áð' áõôïýò ôï 982.
4) ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Â´:o áíôéìåôþðéóå ôéò åîùôåñéêÝò áðåéëÝò ìå âïÞèåéá ôùí:
Âåíåôþí êáé ôùí Ðéóáôþí.
oðáñá÷þñçóå ôá ðñþôá åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò
• ìÝóá 11ïõ áé.: ÍÏÑÌÁÍÄÏÉ: o êáôÝêôçóáí ðïëëÜ åäÜöç ôçò Í. Éôáëßáò
o áðåéëÞ ãéá ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò ôçò Í. Éôáëßáò

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Êùí/íïò Æ´ (ÐïñöõñïãÝííçôïò) (óåë. 45)
(905 - 959). ÁõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ (913 - 959). ÁíÞêå óôç ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá.
¹ôáí ëüãéïò, óõããñáöÝáò, êáé ï óçìáíôéêüôåñïò åêðñüóùðïò ôïõ âõæáíôéíïý
åãêõêëïðáéäéóìïý.
Ãéá ôçí áíôéìåôþðéóç ôùí ÁñÜâùí ðñïóðÜèçóå íá åîáóöáëßóåé óõììÜ÷ïõò óôç Äýóç
êé Ýôóé áíôÜëëáîå ðñåóâåßåò ìå ôïõò çãÝôåò ôçò. Ùóôüóï çôôÞèçêå óôñáôéùôéêÜ áðü
ôïõò ¢ñáâåò óôá ìÝóá ôïõ 10ïõ áé.
Íéêçöüñïò ÖùêÜò (óåë. 45)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (963 - 969) (ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá).
¸íáíôé ôùí ÁñÜâùí ôçò Óéêåëßáò áêïëïýèçóå áìõíôéêÞ ôáêôéêÞ óôçñéæüìåíïò óå
óõììá÷ßåò ìå éôáëïýò çãåìüíåò êáé óôç âïÞèåéá ôïõ ôïðéêïý ðëçèõóìïý. ¸íáíôé ôïõ
ãåñìáíïý çãåìüíá ¼èùíá Á´ êñÜôçóå óêëçñÞ óôÜóç óôéò äéáðñáãìáôåýóåéò, äéüôé
åß÷å óöåôåñéóôåß ôïí ôßôëï "áõôïêñÜôùñ ôùí Ñùìáßùí" êáé áðÝññéøå ôéò ðñïôÜóåéò ôïõ
ðñåóâåõôÞ ôïõ ËéïõôðñÜíäïõ.

130 
USZR 2CIG

ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò (óåë. 46)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (969 - 976) (ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá).
Ó÷åôéêÜ ìå ôç äõôéêÞ ðïëéôéêÞ: 717 – 1025
- óõíÝíùóå ôá 3 éôáëéêÜ "èÝìáôá" êáé ßäñõóå ôï êáôåðáíÜôï ôçò Éôáëßáò ôï 975. Ï
êáôåðÜíù åß÷å ôçí Ýäñá ôïõ óôï ÌðÜñé.
- ¸íáíôé ôùí Ãåñìáíþí áêïëïýèçóå ìåôñéïðáèÞ ðïëéôéêÞ. Óõíáßíåóå óôï ãÜìï ôçò
áíåøéÜò ôïõ Èåïöáíþò ìå ôïí ¼èùíá ´ (äéÜäï÷ï ôïõ ¼èùíá Á´), áëëÜ äåí éêáíïðïßçóå
áðüëõôá ôéò ãåñìáíéêÝò áðáéôÞóåéò.
Âáóßëåéïò ´ (Âïõëãáñïêôüíïò) (óåë. 46)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (976 - 1025) (ÌáêåäïíéêÞ äõíáóôåßá).
Ó÷åôéêÜ ìå ôç äõôéêÞ ðïëéôéêÞ:
Áíôéìåôþðéóå áðïôåëåóìáôéêÜ ôéò åîùôåñéêÝò áðåéëÝò ìå ôç âïÞèåéá ôùí Âåíåôþí êáé
ôùí Ðéóáôþí. Óôïõò Âåíåôïýò ðáñá÷þñçóå ôá ðñþôá åìðïñéêÜ ðñïíüìéá.
¼èùí Á´ (óåë. 45)
(912 - 973). ÂáóéëéÜò ôçò Ãåñìáíßáò (936 - 961) êáé ôçò Éôáëßáò (961 - 973), ï éäñõôÞò
êáé ðñþôïò áõôïêñÜôïñáò ôçò ÃåñìáíïñùìáúêÞò Áõôïêñáôïñßáò ("Áãßá ÑùìáúêÞ
Áõôïêñáôïñßá ôïõ Ãåñìáíéêïý ¸èíïõò"), ìßá áðü ôéò êïñõöáßåò öõóéïãíùìßåò ôçò
ìåóáéùíéêÞò Åõñþðçò.
Ôï 962 óôÝöèçêå áðü ôïí ðÜðá óôç Ñþìç "áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí".
Åðåäßùîå ôçí åðÝêôáóÞ ôïõ óôç Í. Éôáëßá óå âÜñïò ôùí Âõæáíôéíþí. ÅðåéäÞ üìùò
äéáðßóôùóå üôé áõôü Þôáí áíÝöéêôï óôñáôéùôéêÜ, ðñïóðÜèçóå íá ôï åðéôý÷åé
äéðëùìáôéêÜ, åðéêáëïýìåíïò ôçí áíÜãêç óõììá÷ßáò åíáíôßïí ôùí Óáñáêçíþí êáé
ðñüôåéíå óõíïéêÝóéï áíÜìåóá óôï ãéï ôïõ ¼èùíá ´ êáé ôçí ðñéãêßðéóóá Èåïöáíþ, ìå
ðñïßêá ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò ôçò Í. Éôáëßáò êáé áðþôåñï óêïðü ôç ìåëëïíôéêÞ Ýíùóç
ôçò ÁíáôïëéêÞò êáé ÄõôéêÞò Áõôïêñáôïñßáò. Ôéò ðñïôÜóåéò áõôÝò áðÝññéøå ï
áõôïêñÜôïñáò Íéêçöüñïò ÖùêÜò ðïõ êáôÜëáâå ôçí ðáñåëêõóôéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ ¼èùíá.
Ùóôüóï, üôáí áíÝâçêå óôï èñüíï ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò, åðåéäÞ ðéåæüôáí áðü ôéò
êáôáóôÜóåéò, áðïäÝ÷ôçêå ôï óõíïéêÝóéï, áëëÜ äåí éêáíïðïßçóå áðüëõôá ôéò ãåñìáíéêÝò
áðáéôÞóåéò.
ËéïõôðñÜíäïò (óåë. 45)
(920 - 970). Åðßóêïðïò Êñåìþíáò (961 - 970). ËïããïâÜñäïò ðïëéôéêüò, åêêëçóéáóôéêüò
êáé äéðëùìáôéêüò ðáñÜãïíôáò ôïõ 10ïõ áé. êáé óõããñáöÝáò. Ôá Ýñãá ôïõ áðïôåëïýí
ðïëýôéìç ðçãÞ ðëçñïöïñéþí ãéá ôá ãåãïíüôá ôçò åðï÷Þò ôïõ êáé Üóêçóáí ìåãÜëç
åðßäñáóç óôçí ðïëéôéêÞ óêÝøç ôïõ Ìåóáßùíá êáé óôç ìåôáãåíÝóôåñç éóôïñéêÞ êáé
öéëïëïãéêÞ Ýñåõíá.
×ñçìÜôéóå ùò óýìâïõëïò ôïõ âáóéëéÜ ôùí Ãåñìáíþí ¼èùíá Á´ êáé õðçñÝôçóå ðéóôÜ
ôá ðïëéôéêÜ ó÷ÝäéÜ ôïõ. Ãé áõôü ï ¼èùí ôïí ïíüìáóå óôá ôÝëç ôïõ 961 åðßóêïðï ôçò
Êñåìþíáò.
Ï ËéïõôðñÜíäïò óôÜëèçêå ùò ðñåóâåõôÞò óôçí Êùí/ðïëç ôï 968 ãéá
äéáðñáãìáôåýóåéò. Ðñüôåéíå ãÜìï ôïõ ¼èùíá ´ (äéáäü÷ïõ ôïõ ¼èùíá Á´) ìå ôç
âõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá Èåïöáíþ, ìå ðñïßêá ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò ôçò Í. Éôáëßáò.
Ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò áðÝññéøå ôéò ðñïôÜóåéò ôïõ åðéêáëïýìåíïò ôç ãåñìáíéêÞ
åðéèåôéêüôçôá åíáíôßïí ôùí âõæáíôéíþí éôáëéêþí êôÞóåùí êáé åðéöýëáîå ðïëëÝò
ôáðåéíþóåéò óôï ËéïõôðñÜíäï. Ç ðáñáìïíÞ ôïõ óôçí Êùí/ðïëç êñÜôçóå 4 ìÞíåò. Óôï
äéÜóôçìá áõôü ðñïÝêõøáí ðïëëÝò äéåíÝîåéò êáé ãéá ôï áêáíèþäåò èÝìá ôïõ áõôïêñá- 131 
USZR 2CIG

ôïñéêïý ôßôëïõ. ÔåëéêÜ ç ðñåóâåßá áõôÞ Ýëçîå Üäïîá êáé ï ËéïõôðñÜíäïò åðÝóôñåøå
Ç áêìÞ Üðñáêôïò óôç Äýóç.
ôïõ Âõæáíôßïõ ¼èùí ´ (ï Åñõèñüò Þ ×ùëüò) (óåë. 46)
(955 -983). ÂáóéëéÜò ôçò Ãåñìáíßáò (961 -983) êáé áõôïêñÜôïñáò ôçò ÃåñìáíïñùìáúêÞò
Áõôïêñáôïñßáò (973 -983). Ãéïò êáé äéÜäï÷ïò ôïõ ¼èùíá Á´. Ôï 972 óõíÞøå ãÜìï
ðïëéôéêÞò óêïðéìüôçôáò ìå ôç âõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá Èåïöáíþ. Ôï 980 ï ¼èùí ´
åðé÷åßñçóå ìéá ìïéñáßá åêóôñáôåßá óôçí Éôáëßá ìå óôü÷ï ôçí åêäßùîç ôùí Âõæáíôéíþí
êáé ôùí ÁñÜâùí ôçò Óéêåëßáò. ÔåëéêÜ üìùò óõíôñßöôçêå áðü ôïõò ¢ñáâåò óå íáõìá÷ßá
óôïí Êñüôùíá ôï 982. Åí ôù ìåôáîý åß÷å êëïíéóôåß ç õãåßá ôïõ êáé Ýíá ÷ñüíï áñãüôåñá
ðÝèáíå óôç Ñþìç óå çëéêßá 28 åôþí.
Èåïöáíþ (óåë. 46)
(950 -991). ÂõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá, áíåøéÜ ôïõ ÉùÜííç ÔæéìéóêÞ. Ôï 972 íõìöåýèçêå ôïí
¼èùíá ´ (äéÜäï÷ï ôïõ ¼èùíá Á´) êáé Ýãéíå áõôïêñÜôåéñá ôçò Ãåñìáíßáò (972 -991).
¹ôáí åîáéñåôéêÜ üìïñöç êáé êáëëéåñãçìÝíç.
Ï ãÜìïò ôçò åß÷å ìåãÜëç ðïëéôéêÞ êáé ðïëéôéóôéêÞ óçìáóßá.
ÐïëéôéêÞ, äéüôé: âåëôéþèçêáí ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý ôçò ÃåñìáíéêÞò êáé ôçò ÂõæáíôéíÞò
Áõôïêñáôïñßáò. Ïé Ãåñìáíïß Ýðáøáí íá ðñïâÜëëïõí äéåêäéêÞóåéò óôéò âõæáíôéíÝò
êôÞóåéò ôçò Í. Éôáëßáò êáé áðÝöåõãáí íá ÷ñçóéìïðïéïýí óôá äçìüóéá Ýããñáöá ôïí
ôßôëï ôïõ "áõôïêñÜôïñá ôùí Ñùìáßùí".
ÐïëéôéóôéêÞ, äéüôé: Ç ðáñïõóßá ôçò Èåïöáíþò êáé ôçò ðïëõìåëïýò óõíïäåßáò ôçò óôç
ãåñìáíéêÞ áõëÞ Ýäùóå íÝá þèçóç óôá ÃñÜììáôá êáé óôéò ÔÝ÷íåò, åíþ ôï åèéìïôõðéêü
ôçò åðçñåÜóôçêå áðü ôï Âõæáíôéíü. Ç óõìâïëÞ ôçò Èåïöáíþò óôçí ðïëéôéóôéêÞ åîÝëéîç
ôçò Ãåñìáíßáò èåùñåßôáé êåöáëáéþäïõò óçìáóßáò.
[Ï ¼èùí áãÜðçóå ðïëý ôç Èåïöáíþ êáé ôçò ðáñá÷þñçóå ìå åðßóçìç ðñÜîç ïëüêëçñåò
åðáñ÷ßåò óôçí Éôáëßá, ôç Ãåñìáíßá êáé ôçí Ïëëáíäßá. ÁðÝêôçóáí 4 ðáéäéÜ].
Êñåìþíá (óåë. 45)
Ðüëç ôçò Â. Éôáëßáò

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ÊáôåðÜíù (óåë. 46)
(< êáôÜ + åðÜíù) = äéïéêçôÞò, áíþôáôïò óôñáôéùôéêüò êáé ðïëéôéêüò áîéùìáôïý÷ïò óå
âõæáíôéíÝò åðáñ÷ßåò. ¹ôáí ï ýðáôïò åêðñüóùðïò ôïõ áõôïêñÜôïñá óôçí êÜèå åðáñ÷ßá.
êáôåðáíÜôï (óåë. 45)
ÂõæáíôéíÞ åðáñ÷ßá. Äéïéêïýíôáí áðü ôïí êáôåðÜíù.
Ï áõôïêñÜôïñáò ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò ôï 975 ßäñõóå ôï êáôåðáíÜôï ôçò Éôáëßáò, ìå Ýäñá
ôï ÌðÜñé.

132 
USZR 2CIG

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ 717 – 1025

7ïò - 8ïò áé. ì.×. Ìåôïéêåóßåò ðëçèõóìþí áðü ÅëëÜäá óôç Óéêåëßá êáé Í. Éôáëßá
- êáôÜêôçóç Óéêåëßáò áðü ¢ñáâåò
áñ÷Ýò 10ïõ áé. - ìåôáêßíçóç Óéêåëéùôþí óôç Í. Éôáëßá
- ðýêíùóç åëëçíéêïý óôïé÷åßïõ óôç Í. Éôáëßá
ìÝóá 10ïõ áé. ¹ôôá Êùí/íïõ Æ´ áðü ¢ñáâåò
951 ¼èùí Á´: "âáóéëåýò Éôáëßáò"
962 ¼èùí Á´: "áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí"
Ï ËéïõôðñÜíäïò óôçí Êùí/ðïëç
968
- äéðëùìáôéêü åðåéóüäéï
975 ºäñõóç êáôåðáíÜôïõ Éôáëßáò áðü ÉùÜííç ÔæéìéóêÞ
972 ÃÜìïò ¼èùíá ´ ìå ðñéãêßðéóóá Èåïöáíþ
¹ôôá ¼èùíá ´ áðü ¢ñáâåò óôïí Êñüôùíá
982
(ëéìÜíé Í. Éôáëßáò)
- ÅìöÜíéóç Íïñìáíäþí óôç Í. Éôáëßá
ìÝóá 11ïõ áé.
- áðåéëÞ ãéá ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò

ÁÐÁÍÔHÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. ÌåëÝôçóå óôï ðñþôï ðáñÜèåìá ôéò áéôßåò ôçò ìåôáíÜóôåõóçò ôùí Óéêåëéùôþí êáé
ðáñáêïëïýèçóå óôï ÷Üñôç ôç äéáäñïìÞ ðïõ áêïëïýèçóáí ïé öõãÜäåò. Ðïéåò Þôáí
ïé óõíÝðåéåò ôçò ìåôáíÜóôåõóçò ãéá ôç Óéêåëßá êáé ôç Í. Éôáëßá;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü áãéïëïãéêü êåßìåíï (âßïò áãßùí ÓÜâá êáé Ìáêáñßïõ)
êáé áíáöÝñåôáé óôç ìåôáíÜóôåõóç åíüò ìÝñïõò ôïõ óéêåëéêïý ðëçèõóìïý ðñïò ôçí
Êáëáâñßá. Ïé áéôßåò ôçò ìåôáíÜóôåõóçò áõôÞò Þôáí ïé áñáâéêÝò åðéèÝóåéò êáé ëåçëáóßåò
êáé ç ìåãÜëç ðåßíá ðïõ åðáêïëïýèçóå. Ç ðåßíá ïäÞãçóå ôïõò êáôïßêïõò óå áðüãíùóç êáé
Ýöôáóáí ìÝ÷ñé êáé óå áíèñùðïöáãßá.
Ïé Óéêåëéþôåò õðü ôçí çãåóßá ôïõ áãßïõ ÓÜââá, Ýöõãáí ðñïò ôï áíáôïëéêü ìÝñïò ôïõ
íçóéïý, äéáó÷ßæïíôáò åñçìéêÜ âïõíÜ êáé åãêáôáóôÜèçêáí óå ðïëý ï÷õñÜ êÜóôñá óôçí
ðåñéï÷Þ ôçò ÑáìÝôôáò. Óôç óõíÝ÷åéá ìå ðëïßá ðÝñáóáí óôçí Êáëáâñßá.
Ïé óõíÝðåéåò ôçò ìåôáíÜóôåõóçò áõôÞò Þôáí êõñßùò äçìïãñáöéêÝò: äçëáäÞ ìåéþèçêå
ï ðëçèõóìüò ôçò Óéêåëßáò êáé åíéó÷ýèçêå ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï ôçò Êáëáâñßáò.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò äßíåé ðåñéóóüôåñåò
ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò óõíÝðåéåò ôçò êáôÜêôçóçò ôçò Óéêåëßáò áðü ôïõò ¢ñáâåò êáé ôéò
áéôßåò ðïõ ïäÞãçóáí ôïõò Óéêåëéþôåò íá åãêáôáëåßøïõí ôéò åóôßåò ôïõò êáé íá ìåôáêéíçèïýí
óôç Í. Éôáëßá.
133 
USZR 2CIG

2. ÁíáæÞôçóå óôï äåýôåñï ðáñÜèåìá ôéò áéôßåò ôçò åîÝãåñóçò ôïõ ðëçèõóìïý ôïõ
Ç áêìÞ Rossano Êáëáâñßáò. Ðþò åêöñÜóôçêå ç äõóáñÝóêåéá ôùí åîåãåñìÝíùí;
ôïõ Âõæáíôßïõ Ôï êåßìåíï åßíáé áðüóðáóìá áðü áãéïëïãéêü êåßìåíï (Âßïò Íåßëïõ ôïõ ÍÝïõ) êáé
áíáöÝñåôáé óôçí åîÝãåñóç ôùí êáôïßêùí ôïõ ÑïóÜíïõ / Rossano, óõìðëçñþíïíôáò ôçí
éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðïëéôéêÞ ôïõ Âõæáíôßïõ Ýíáíôé ôùí ÁñÜâùí óôá ÷ñüíéá
ôçò âáóéëåßáò ôïõ Íéêçöüñïõ ÖùêÜ.
Óýìöùíá ìå ôï êåßìåíï, êáôÜ ôá Ýôç 965 -966 ìÜãéóôñïò (: óôñáôçãüò-äéïéêçôÞò) ôçò
Êáëáâñßáò Þôáí ï Íéêçöüñïò Åîáêéïíßôçò. Áõôüò áðïöÜóéóå íá êáôáóêåõÜóåé ÷åëÜíäéá,
äçëáäÞ ðïëåìéêÜ ðëïßá ìå ðñïóùðéêÞ åñãáóßá ôùí êáôïßêùí ôçò ðåñéï÷Þò, ãéá íá
ðñïóôáôåýóåé ìå áõôÜ ôéò ðáñáëéáêÝò ðüëåéò áðü ôéò åðéèÝóåéò ôùí ÁñÜâùí ðïõ åß÷áí ùò
ïñìçôÞñéï ôç Óéêåëßá, êáé íá áöáíßóåé ôçí ßäéá.
¼ôáí ôá ðëïßá êáôáóêåõÜóôçêáí êáé Þôáí Ýôïéìïé íá ôá êáèåëêýóïõí óôç èÜëáóóá, ïé
êÜôïéêïé ôïõ Rossanï ôá ðõñðüëçóáí êáé êñÝìáóáí ôïõò êáðåôÜíéïõò ôïõò. Ç áéôßá ôçò
åîÝãåñóçò áõôÞò, óýìöùíá ìå ôï êåßìåíï, Þôáí üôé äåí Þèåëáí íá õðçñåôÞóïõí óôá
÷åëÜíäéá, -ãéáôß áõôïß èá áðïôåëïýóáí ôá ðëçñþìáôÜ ôïõò-, êáèþò äåí åß÷áí ôÝôïéá
åìðåéñßá êáé áðü ôçí Üëëç Þèåëáí íá åìðïäßóïõí ôç âõæáíôéíÞ áíôåðßèåóç åíáíôßïí ôçò
Óéêåëßáò.
Áíôéëáìâáíüìáóôå âÝâáéá üôé áõôÞ ç åîÝãåñóç Þôáí ìéá ðïëéôéêÞ óýãêñïõóç ôùí
êáôïßêùí ôçò Êáëáâñßáò, ðïõ Þèåëáí íá åìðïäßóïõí ôá åðåêôáôéêÜ ó÷Ýäéá ôçò âõæáíôéíÞò
êõâÝñíçóçò.

3. Ðïéåò óçìåñéíÝò ëÝîåéò ðñïÞëèáí áðü ôïõò üñïõò êáôåðÜíù êáé ìÜãéóôñïò; Ðþò åßíáé
ïé ëÝîåéò áõôÝò ó' Üëëåò åõñùðáúêÝò ãëþóóåò;
Áðü ôïõò ìåóáéùíéêïýò üñïõò ìÜãéóôñïò êáé êáôåðÜíù ðñïÞëèáí ïé åîÞò óçìåñéíÝò
ëÝîåéò:
ÅËËÇÍÉÊÁ ÁËËÅÓ ÅÕÑÙÐÁÚÊÅÓ ÃËÙÓÓÅÓ
ÌáÝóôñïò Master (áããëéêÜ)
ìÜãéóôñïò
ÌÜóôïñáò Meister (ãåñìáíéêÜ)
Captain (áããëéêÜ)
êáôåðÜíù êáðåôÜíéïò
Kapitan (ãåñìáíéêÜ)

4. Ãéáôß ïé âõæáíôéíÝò áñ÷Ýò äåí áíáãíþñéæáí óôï ãåñìáíü çãåìüíá ôïí ôßôëï imperator
-âáóéëåýò, áëëÜ ìüíï ôïí ôßôëï rex -ñÞãáò; Ôé êáôáëïãßæåé ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò óôï
ãåñìáíü ðñåóâåõôÞ êáé óôç ãåñìáíéêÞ ðïëéôéêÞ;
Áðü ôï ðáñÜèåìá " ËéïõôðñÜíäïò êáé âõæáíôéíÝò áñ÷Ýò", ðïõ åßíáé áðüóðáóìá áðü
Ýêèåóç ôïõ ËéïõôðñÜíäïõ ãéá ôçí ðñåóâåßá ôïõ óôçí Êùí/ðïëç, ðñïêýðôåé üôé ôï
áêáíèþäåò èÝìá ðïõ äçëçôçñßáæå ôéò ó÷Ýóåéò âõæáíôéíïý êáé ãåñìáíéêïý êñÜôïõò, Þôáí
ï ôßôëïò "imperator Romanorum" (= áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí) Þ "âáóéëåýò Ñùìáßùí".
Ïé âõæáíôéíÝò áñ÷Ýò äåí áíáãíþñéæáí óôï ãåñìáíü çãåìüíá ôïí ôßôëï imperator, ãéáôß
åß÷áí ôçí áíôßëçøç üôé ðÜíù óôç ãç äå ìðïñïýóå íá õðÜñîåé ðáñÜ ìüíï ìßá áõôïêñáôïñßá,
134 
USZR 2CIG

ç ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá, êáé ìüíï Ýíáò áõôïêñÜôïñáò, ðïõ Ýöåñå ôïí ôßôëï "imperator
Romanorum". Ôï íá õðÜñ÷ïõí äýï áõôïêñÜôïñåò, ãéá ôïõò Âõæáíôéíïýò Þôáí êÜôé ôï
åîùðñáãìáôéêü, ðïõ äåí ìðïñïýóå íá Ý÷åé ïýôå éó÷ý, ïýôå äéÜñêåéá. Áðïôåëïýóå ãé' 717 – 1025
áõôïýò óêÜíäáëï êáé óöåôåñéóìüò ôùí íïìßìùí äéêáéùìÜôùí ôïõò. Ïé Âõæáíôéíïß
èåùñïýóáí üôé óôïõò çãåìüíåò ôçò Äýóçò ôáßñéáæå ðåñéóóüôåñï ï ôßôëïò rex - ñÞãáò, ðïõ
äÞëùíå çãåìüíá êáôÜ ðïëý êáôþôåñï áðü ôï "âáóéëÝá ôùí Ñùìáßùí", ðïõ åß÷å ôçí Ýäñá
ôïõ óôçí Êùí/ðïëç.
Ãé' áõôü ôï ëüãï óõãêñïýóôçêáí äýï öïñÝò ìå ôïõò çãåìüíåò ôçò Äýóçò: Ôçí ðñþôç
öïñÜ ôï Ýôïò 800 ìå ôïí ÊáñëïìÜãíï, ðïõ ßäñõóå ôï öñáãéêü êñÜôïò êáé óôÝöèçêå
áðü ôïí ðÜðá óôç Ñþìç "imperator Romanorum", êáé ôç äåýôåñç öïñÜ ôï 962 ìå ôïí
¼èùíá Á´, ðïõ ßäñõóå ôçí ÃåñìáíïñùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá ("Áãßá ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá
ôïõ Ãåñìáíéêïý ¸èíïõò") êáé óôÝöèçêå êé áõôüò "imperator Romanorum", áðü ôïí ðÜðá
óôç Ñþìç.
Áðü ôï ðáñÜèåìá ðñïêýðôåé üôé ïé Âõæáíôéíïß Þôáí åîïñãéóìÝíïé ìå ôïí óöåôåñéóìü
ôïõ ôßôëïõ áðü ôïí ¼èùíá Á´ êáé ìå ôçí éôáëéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí Ãåñìáíþí. Ãé' áõôü ï
Íéêçöüñïò ÖùêÜò êáôáëïãßæåé óôï ãåñìáíü çãåìüíá áóÝâåéá, åðåéäÞ êáôÝëáâå ôç Ñþìç
ìå å÷èñéêÞ åéóâïëÞ êáé öÝñèçêå ìå âÜñâáñï ôñüðï óôïõò êáôïßêïõò ôçò Éôáëßáò. Åðßóçò
êáôáëïãßæåé óôïí ¼èùíá Á´ üôé åðéäßùîå íá êáèõðïôÜîåé âßáéá ôéò ðüëåéò ôïõ âõæáíôéíïý
êñÜôïõò (âõæáíôéíÝò êôÞóåéò) êáé åðåéäÞ äåí ôá êáôÜöåñå, Ýóôåéëå ôï ËéïõôðñÜíäï ãéá
äéáðñáãìáôåýóåéò ìå ðñüó÷çìá ôçí åéñÞíç, áëëÜ óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ùò êáôÜóêïðï.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò äéáöùôßæåé ãéáôß ï
Íéêçöüñïò ÖùêÜò åðéêáëÝóôçêå ôç ãåñìáíéêÞ åðéèåôéêüôçôá åíáíôßïí ôùí éôáëéêþí êôÞóåùí
êáé áðÝññéøå ôéò ðñïôÜóåéò ôïõ ËéïõôðñÜíäïõ.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ

1. Ðþò äéáìïñöþèçêå ï åëëçíéóìüò ôçò Í. Éôáëßáò óôéò áñ÷Ýò ôïõ 10ïõ áé.;
Óôç Í. Éôáëßá êáé óôç Óéêåëßá, Þäç áðü ôçí áñ÷áéüôçôá (8ïò - 6ïò áé. ð.×.) ìå ôï â´
åëëçíéêü áðïéêéóìü æïýóáí ðïëëïß ¸ëëçíåò, ãé' áõôü êáé ç ðåñéï÷Þ áõôÞ ëåãüôáí ÌåãÜëç
ÅëëÜò. Ôïí 7ï êáé 8ï áé. ì.×. ï åëëçíéêüò ðëçèõóìüò ôùí ðåñéï÷þí áõôþí åíéó÷ýèçêå áðü
ôéò ìåôïéêåóßåò ôùí åëëçíéêþí ðëçèõóìþí áðü ôçí ÅëëÜäá, åîáéôßáò ôùí óëáâéêþí
åðéèÝóåùí.
Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 10ïõ áé. ïé ¢ñáâåò êáôÝêôçóáí ôç Óéêåëßá, ðïõ Þôáí âõæáíôéíÞ êôÞóç
êáé åîáéôßáò áõôïý ôïõ ãåãïíüôïò ïé Óéêåëéþôåò åãêáôÝëåéøáí ôéò åóôßåò ôïõò êáé
ìåôáêéíÞèçêáí óôç Íüôéá Éôáëßá, ðõêíþíïíôáò Ýôóé ôï åëëçíéêü óôïé÷åßï ôçò ðåñéï÷Þò.
ÌåôÜ ôçí êáôÜêôçóç ôçò Óéêåëßáò áðü ôïõò ¢ñáâåò óôï ÂõæÜíôéï áðÝìåéíå ìüíï ç
Íüôéá Éôáëßá ðïõ ðåñéëÜìâáíå 3 èÝìáôá: 1) ôçò Ëïããïâáñäßáò, 2) ôçò Êáëáâñßáò êáé 3)
ôçò Ëïõêáíßáò.

2. Ðïý áðïóêïðïýóå ç äõôéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí áõôïêñáôüñùí ôçò ÌáêåäïíéêÞò
äõíáóôåßáò;
Ç äõôéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí áõôïêñáôüñùí ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò áðïóêïðïýóå:
á) óôç äéáôÞñçóç êáé åðÝêôáóç ôùí êôÞóåþí ôïõò óôçí Éôáëßá êáé â) óôçí áðüêñïõóç 135
ôùí áñáâéêþí åðéèÝóåùí êáé ôçò ãåñìáíéêÞò áðåéëÞò. 
USZR 2CIG

3. Ðïéá ôáêôéêÞ áêïëïýèçóå ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò Ýíáíôé ôùí ÁñÜâùí êáé ôùí Ãåñìáíþí;
Ç áêìÞ Ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò Ýíáíôé ôùí ÁñÜâùí ôçò Óéêåëßáò áêïëïýèçóå áìõíôéêÞ ðïëéôéêÞ,
ôïõ Âõæáíôßïõ óôçñéæüìåíïò óå óõììá÷ßåò ìå éôáëïýò çãåìüíåò êáé óôç âïÞèåéá ôïõ ôïðéêïý ðëçèõóìïý.
¸íáíôé ôùí Ãåñìáíþí üìùò áêïëïýèçóå óêëçñÞ ðïëéôéêÞ óôéò äéáðñáãìáôåýóåéò ìå
ôïí áðåóôáëìÝíï ôïõ ¼èùíá Á´, ËéïõôðñÜíäï. ÅîÝöñáóå ôçí ïñãÞ ôùí Âõæáíôéíþí ãéá ôïí
ôßôëï "âáóéëåýò Ñùìáßùí" êáé áðÝññéøå ôçí ðñüôáóç ãéá ôï ãÜìï ôïõ äéáäü÷ïõ ¼èùíá ´
ìå ôçí ðñéãêßðéóóá Èåïöáíþ, ìå ðñïßêá ôéò âõæáíôéíÝò êôÞóåéò ôçò Íüôéáò Éôáëßáò êáé
åðéöýëáîå ðïëëÝò ôáðåéíþóåéò óôï ËéïõôðñÜíäï, ðïõ åðÝóôñåøå Üðñáêôïò óôç Äýóç.

4. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç äõôéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ ÉùÜííç ÔæéìéóêÞ;
Ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò óõíÝíùóå ôá ôñßá "èÝìáôá" ôçò Éôáëßáò êáé ßäñõóå ôï êáôåðáíÜôï
ôçò Éôáëßáò (975). ¼ñéóå ùò Ýäñá ôïõ êáôåðÜíù (:äéïéêçôÞ) ôçò Éôáëßáò ôï ÌðÜñé.
Óõã÷ñüíùò ï ÔæéìéóêÞò áêïëïýèçóå ìåôñéïðáèÞ ðïëéôéêÞ Ýíáíôé ôùí Ãåñìáíþí. Óõíáßíåóå
óôï ãÜìï ôçò áíåøéÜò ôïõ Èåïöáíþò ìå ôïí ¼èùíá ´ (äéÜäï÷ï ôïõ ¼èùíá Á´), áëëÜ äåí
éêáíïðïßçóå áðüëõôá ôéò ãåñìáíéêÝò áðáéôÞóåéò.

5. Ðïéá Þôáí ç éôáëéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ Âáóéëåßïõ ´;
Ï Âáóßëåéïò ´ áíôéìåôþðéóå áðïôåëåóìáôéêÜ ôéò åîùôåñéêÝò áðåéëÝò ìå ôç âïÞèåéá ôùí
Âåíåôþí êáé ôùí Ðéóáôþí. Óôïõò Âåíåôïýò ðáñá÷þñçóå ôá ðñþôá åìðïñéêÜ ðñïíüìéá, ðïõ
áñãüôåñá äéåõñýíèçêáí áðü ôïõò Êïìíçíïýò.

136 
USZR 2CIG

ÉÉ. ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ ÏÉÊÏÍÏÌÉÁ
717 – 1025
1. Ïé åîåëßîåéò óôçí ïéêïíïìßá êáé ôçí êïéíùíßá

Ðåñßëçøç
Óôá ÷ñüíéá ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò óôáèåñïðïéÞèçêå ç äçìïãñáöéêÞ åîÝëéîç
(äçëáäÞ áõîÞèçêå ï ðëçèõóìüò) êáé âåëôéþèçêå ç ïéêïíïìßá, êõñßùò ç áóôéêÞ.

á. Ïéêïíïìßá êáé êïéíùíßá ôçò õðáßèñïõ
Óôçí áñ÷Þ ôçò åðï÷Þò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò (8ïò - 9ïò áé.) Üñ÷éóå íá
ó÷çìáôßæåôáé ìéá íÝá áñéóôïêñáôßá ôçò ãçò (åðáñ÷éáêÞ), åíþ ðáñÜëëçëá õðÜñ÷åé êáé ç
áñéóôïêñáôéßá ôùí áîéùìÜôùí (áóôéêÞ). Ç âõæáíôéíÞ áñéóôïêñáôßá óõíäÝåôáé ìå ôçí
åìöÜíéóç ïéêïãåíåéáêþí åðùíýìùí (8ïò - 11ïò áé. ). Ïé äýï áõôÝò ïìÜäåò óõíäÝïíôáé ìå
åðéãáìßåò êáé óõã÷ùíåýïíôáé óå åíéáßá ôÜîç óôá ôÝëç ôïõ 10ïõ áé. Åßíáé ç ôÜîç ôùí
"äõíáôþí", ðïõ áðïôåëåß ôçí Üñ÷ïõóá ôÜîç ôçò åðï÷Þò.
Óôçí ýðáéèñï æïõí êáé ïé ðÝíçôåò, äçëáäÞ áãñïôéêÝò ìÜæåò ðïõ áðïôåëïýíôáé áðü
åëåýèåñïõò ãáéïêôÞìïíåò, áêôÞìïíåò ãåùñãïýò êáé ðáñïßêïõò.
Áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ Ýùò ôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé. ç áãñïôéêÞ êïéíüôçôá êáé ïé
áíåîÜñôçôïé áãñüôåò ðëÞôôïíôáé áðü ôïõò ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò, ðïõ ôïõò áðïóðïýí ôá
êôÞìáôá êáé áðü ôï êñÜôïò ðïõ ôïõò åðéâÜëëåé âáñéÜ öïñïëïãßá. Áð' ôçí Üëëç ïé åõãåíåßò
åßíáé áðñüèõìïé íá äáðáíÞóïõí ÷ñÞìáôá ãéá ôç âåëôßùóç ôùí ìÝóùí êáé ôå÷íéêþí
ðáñáãùãÞò. Ãé' áõôïýò ôïõò ëüãïõò ç áãñïôéêÞ ðáñáãùãÞ óôï ÂõæÜíôéï ðáñáìÝíåé
óôÜóéìç êáé åõÜëùôç óôéò êñßóåéò ðïõ Üñ÷éóáí íá åêäçëþíïíôáé óôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé.

â. Ïéêïíïìßá êáé êïéíùíßá ôùí ðüëåùí
Ôçí ßäéá ðåñßïäï óôéò ðüëåéò, ðáñïõóéÜæåé ìåãÜëç áíÜðôõîç ç áóôéêÞ ïéêïíïìßá. Áðü
ôïí 9ï Ýùò ôïí 11ï áé. áíïéêïäïìïýíôáé ðáëáéÝò ðüëåéò, (üðùò ç ÐÜôñá, ç ÓðÜñôç ê.Ü.)
êáé ïéêïäïìïýíôáé íÝåò ìå Ýíôïíç ïéêïíïìéêÞ ëåéôïõñãßá, üðùò ç ¸öåóïò, ç Ôñáðåæïýíôá
ê.Ü., üðïõ äéåîÜãïíôáé åôÞóéåò åìðïñïðáíçãýñåéò. Åðßóçò áñêåôÜ êÜóôñá, Ýãéíáí áóôéêÜ
êÝíôñá ìå çìéáãñïôéêü ÷áñáêôÞñá (áóôõêþìáé Þ áãñïôïðüëåéò).
Óôéò ðüëåéò ôçí åðï÷Þ áõôÞ æïõí: á) ïé åõãåíåßò, â) ç ìåóáßá ôÜîç êáé ã) ï äÞìïò.
á) Ïé åõãåíåßò åßíáé ç íÝá áñéóôïêñáôéêÞ ôÜîç, ðïõ Ý÷åé ðñïêýøåé áðü ôç óõã÷þíåõóç
ôçò áñéóôïêñáôßáò ôçò ãçò ìå ôçí áñéóôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí.
â) Ç ìåóáßá ôÜîç åßíáé ç ôÜîç ôùí åðé÷åéñçìáôéþí, ðïõ áðïôåëåßôáé áðü
åìðïñïâéïôÝ÷íåò, íáõêëÞñïõò êáé ôñáðåæßôåò. Åßíáé ïñãáíùìÝíç óå óõíôå÷íßåò êáé áóêåß
ìåãÜëç êïéíùíéêÞ êáé ðïëéôéêÞ åðéññïÞ. Áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 10ïõ áé. áíáðôý÷èçêáí ðïëý
ïé âéïôå÷íßåò êáé êõñßùò ôï åîùôåñéêü åìðüñéï.
ã) Ï äÞìïò, äçëáäÞ ïé ðïëõÜñéèìåò ëáúêÝò ìÜæåò, áðïôåëåßôáé áðü öôù÷ïýò ðïõ
åñãÜæïíôáí ðåñéóôáóéáêÜ Þ Þôáí Üíåñãïé.

137 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
Ç áêìÞ
 Åðï÷Þ ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò: oóôáèåñïðïßçóç äçìïãñáöéêÞò åîÝëéîçò
ôïõ Âõæáíôßïõ
o âåëôßùóç ïéêïíïìßáò
á. Ïéêïíïìßá êáé êïéíùíßá ôçò õðáßèñïõ
• 8ïò - 9ïò áé. o íÝá áñéóôïêñáôßá ãçò (åðáñ÷éáêÞ)
o íÝá áñéóôïêñáôßá áîéùìÜôùí (áóôéêÞ)
• 8ïò - 11ïò: åðÝêôáóç ïéêïãåíåéáêþí åðùíýìùí o íÝá áñéóôïêñáôßá

 Åðéãáìßåò: áñéóôïêñáôßá ãçò + áñéóôïêñáôßá áîéùìÜôùí o íÝá áñéóôïêñáôßá
(äõíáôïß)

 äõíáôïß: ðïëéôéêïß, óôñáôéùôéêïß êáé èñçóêåõôéêïß Üñ÷ïíôåò, äéá÷åéñéóôÝò êñáôéêÞò,
áõôïêñáôïñéêÞò, åêêëçóéáóôéêÞò êáé ìïíáóôéêÞò ðåñéïõóßáò.

 ðÝíçôåò: áãñïôéêÝò ìÜæåò: o á) åëåýèåñïé ãáéïêôÞìïíåò
o â) áêôÞìïíåò ãåùñãïß
o ã) ðÜñïéêïé
• áñ÷Ýò 9ïõ áé.: áãñïôéêÞ êïéíüôçôá êáé áíåîÜñôçôïé áãñüôåò ðëÞôôïíôáé áðü:
á) ôïõò ìåãáëïêôçìáôßåò o  áðïóðïýí ôá êôÞìáôá ôùí
ìéêñïìåóáßùí (ìå íüìéìïõò êáé ðáñÜíïìïõò ôñüðïõò)
â) ôï êñÜôïò o öïñïëïãéêÝò ðéÝóåéò
 ìåãÜëá êôÞìáôá: o äåí Þôáí åíéáßá
o áðïôåëïýíôáí áðü ðïëõÜñéèìåò äéÜóðáñôåò åêôÜóåéò, ôá
÷ùñßá Þ ðñïÜóôåéá
p
Êáëëéåñãïýíôáé áðü åëåýèåñïõò åíïéêéáóôÝò Þ ðáñïßêïõò
 Åõãåíåßò: o æïõí Üíåôç æùÞ
o Ý÷ïõí åéóïäÞìáôá áðü êôÞìáôá êáé ìéóèïýò
o åßíáé áðñüèõìïé íá åðåíäýóïõí ãéá âåëôßùóç ðáñáãùãÞò
ÁðïôÝëåóìá: óôÜóéìç ç áãñïôéêÞ ðáñáãùãÞ

â. Ïéêïíïìßá êáé êïéíùíßá ôùí ðüëåùí
 ðüëåéò o áóôéêÞ ïéêïíïìßá o ìåãÜëç áíÜðôõîç
• 9ïò - 11ïò áé.: o áíïéêïäüìçóç ðáëáéþí ðüëåùí (ð.÷. ÐÜôñá, ÓðÜñôç ê.Ü.)
o ïéêïäüìçóç íÝùí ðüëåùí
o ÊÜóôñá o áóôéêÜ êÝíôñá ìå çìéáãñïôéêü ÷áñáêôÞñá:
(áóôõêþìáé Þ áãñïôïðüëåéò)
 Åìðïñïðáíçãýñåéò: åôÞóéåò, óå ìåãÜëåò ðüëåéò (ð.÷.: ¸öåóïò, Ôñáðåæïýò ê.Ü.)
 ÓõóôÞìáôá: åðáããåëìáôéêÜ óùìáôåßá (óõíôå÷íßåò) åìðüñùí êáé âéïôå÷íþí.
138 
USZR 2CIG

 Åðáñ÷éêüí âéâëßïí: óõëëïãÞ íïìéêþí äéáôÜîåùí o êáèüñéæå ôç ëåéôïõñãßá ôùí
"óõóôçìÜôùí" óôçí Êùí/ðïëç, áðü ôïí 10ï áé.
 Âéïôå÷íßåò: o ôñïößìùí êáé åðåîåñãáóßáò åéäþí ðïëõôåëåßáò (ìåôÜîé, ìðá÷áñéêÜ, 717 – 1025
êëð.)
 Åìðüñéï: o åóùôåñéêü êáé åîùôåñéêü
o åìðïñéêÝò ó÷Ýóåéò ìå: Âïýëãáñïõò, Ñþóïõò, Éôáë.ðüëåéò, ×áëéöÜôï
o ìáêñéíÜ ôáîßäéá åìðüñùí ãéá ìðá÷áñéêÜ, âáöéêÝò ýëåò, áñþìáôá
o åêôåëùíéóìüò ðñïúüíôùí o Ôñáðåæïýíôá
 Ìåóáßá ôÜîç: oôÜîç åðé÷åéñçìáôéþí.
oÁðïôåëåßôáé áðü: - åìðïñïâéïôÝ÷íåò, íáýêëçñïõò, ôñáðåæßôåò
o Þôáí ïñãáíùìÝíç óå óõíôå÷íßåò Þ áäåëöüôçôåò
o õðïêéíïýóå ëáúêÜ êéíÞìáôá êáôÜ ôùí åõãåíþí
o áóêïýóå ìåãÜëç ðïëéôéêÞ êáé êïéíùíéêÞ åðéññïÞ (êõñßùò 11ï áé)
 ÄÞìïò: ðïëõÜñéèìåò ëáúêÝò ìÜæåò. Áðïôåëïýíôáí áðü: öôù÷ïýò êáé Üíåñãïõò

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÂÕÆÁÍÔÉÍÇÓ ÏÉÊÏÍÏÌÉÁÓ
(8Ïò - 11Ïò ÁÉ.)

ÕÐÁÉÈÑÏÓ ÐÏËÅÉÓ
- áãñïôéêÞ ïéêïíïìßá o åê÷ñçìáôéóìÝíç - áóôéêÞ ïéêïíïìßá o åê÷ñçìáôéóìÝíç
p p
ÐåñéïñéóìÝíç áíÜðôõîç ÌåãÜëç áíÜðôõîç

- áãñïôéêÞ ðáñáãùãÞ - Åìðüñéï: åóùôåñéêü êáé åîùôåñéêü
p
óôÜóéìç - Âéïôå÷íßåò: ôñïößìùí êáé
………………………………………………….......... åðåîåñãáóßáò åéäþí ðïëõôåëåßáò
[9ïò - 10ïò áé.: áíÜðôõîç âéïôå÷íßáò ó÷åôéêÞò ìå
áãñïôéêÝò äñáóôçñéüôçôåò (ð.÷.: óéäçñïõñãåßá, - Íáõóéðëïúá
êáôáóêåõÝò áãñïôéêþí åñãáëåßùí ê.ë.ð.)]
- Õðçñåóßåò: ôñÜðåæåò ê.Ü.

139 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÂÕÆÁÍÔÉÍÇÓ ÊÏÉÍÙÍÉÁÓ
Ç áêìÞ (8Ïò - 11Ïò ÁÉ.)
ôïõ Âõæáíôßïõ
ÕÐÁÉÈÑÏÓ ÐÏËÅÉÓ

8ïò - 9ïò áé.: áñéóôïêñáôßá ãçò 8ïò - 9ïò áé.: áñéóôïêñáôßá áîéùìÜôùí
(åðáñ÷éáêÞ) (áóôéêÞ)

ÔÝëç 10ïõ áé.: áñéóôïêñáôßá ãçò + áñéóôïêñáôßá áîéùìÜôùí (ìå åðéãáìßåò)
o íÝá âõæáíôéíÞ áñéóôïêñáôßá: äõíáôïß
- Äõíáôïß: ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò - Äõíáôïß: ðïëéôéêïß, óôñáôéùôéêïß, èñçóêåõôéêïß
Üñ÷ïíôåò, êáé äéá÷åéñéóôÝò êñáôéêÞò,
- ðÝíçôåò: - åëåýèåñïé ãáéïêôÞìïíåò áõôïêñáôïñéêÞò, åêêëçóéáóôéêÞò êáé ìïíáóôéêÞò
- áêôÞìïíåò ãåùñãïß ðåñéïõóßáò.
- ðÜñïéêïé
- Ìåóáßá ôÜîç: (10ïò - 11ïò áé.)
- (Äïýëïé) - åðé÷åéñçìáôßåò
- Ýìðïñïé
- âéïôÝ÷íåò
- íáýêëçñïé
- ôñáðåæßôåò

- äÞìïò: (ðïëõÜñéèìåò ëáúêÝò ìÜæåò)
- öôù÷ïß êáé Üíåñãïé

- (Äïýëïé)

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Áñéóôïêñáôßá ãçò (åðáñ÷éáêÞ) (óåë. 48)
Éó÷õñÞ ïéêïíïìéêÞ ôÜîç óôï ÂõæÜíôéï. Åßíáé ïé ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò, áõôïß äçëáäÞ ðïõ
Ý÷ïõí ìåãÜëç êôçìáôéêÞ ðåñéïõóßá (áðü ôá ôÝëç ôïõ 8ïõ áé.)
Áñéóôïêñáôßá áîéùìÜôùí (áóôéêÞ) (óåë. 48)
Éó÷õñÞ ðïëéôéêÞ ôÜîç óôï ÂõæÜíôéï. ¼óïé áíÞêïõí ó' áõôÞ ôçí ôÜîç êáôÝ÷ïõí õøçëÜ
áîéþìáôá, óôñáôéùôéêÜ êáé ðïëéôéêÜ, êáé ìéóèïäïôïýíôáé áðü ôï êñÜôïò.
ÍÝá áñéóôïêñáôßá: Äõíáôïß (óåë. 48)
Ç Üñ÷ïõóá ôÜîç óôï ÂõæÜíôéï, ðïõ ðñïÝêõøå óôá ôÝëç ôïõ 10ïõ áé. áðü ôç óõã÷þíåõóç
ìå åðéãáìßåò ôçò áñéóôïêñáôßáò ôçò ãçò ìå ôçí áñéóôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí. Åßíáé ïé
äõíáôïß.
Ïé äõíáôïß êáôåß÷áí ðëïýôï êáé ðïëéôéêÞ äýíáìç êáé ìåôåß÷áí Üìåóá Þ Ýììåóá óôçí
140 åîïõóßá. Åðåäßùêáí: 1) ôçí åðÝêôáóç ôçò ãçò ðïõ êáôåß÷áí, 2) ôïí Ýëåã÷ï ôïõ áãñïôéêïý 
USZR 2CIG

êüóìïõ, 3) ôçí áðüóðáóç üëï êáé ðåñéóóïôÝñùí ðñïíïìßùí áðü ôï êñÜôïò, 4) ôçí
åíßó÷õóç ôçò ðáñïõóßáò ôïõò óôçí Üóêçóç ôçò åîïõóßáò, ìå ìïíïðþëçóç êÜðïéùí
êñáôéêþí èÝóåùí. 717 – 1025
Óôçí ôÜîç áõôÞ ðåñéëáìâÜíïíôáé ðïëéôéêïß, óôñáôéùôéêïß êáé èñçóêåõôéêïß Üñ÷ïíôåò
êáé ïé äéá÷åéñéóôÝò ôçò êñáôéêÞò, ôçò áõôïêñáôïñéêÞò, ôçò åêêëçóéáóôéêÞò êáé
ìïíáóôéêÞò ðåñéïõóßáò.
Óõ÷íÜ ïé äõíáôïß ãßíïíôáí åðéêßíäõíïé êáé ãéá ôçí êåíôñéêÞ åîïõóßá, ãé' áõôü ÷ñåéÜóôçêå
íá ðáñèïýí áõóôçñÜ ìÝôñá áðü ôï âõæáíôéíü êñÜôïò ãéá íá ðåñéïñéóôåß ç äýíáìÞ
ôïõò.
ÐÝíçôåò Þ "öôù÷ïß" (óåë. 48)
Ïé áãñïôéêÝò ìÜæåò óôï ÂõæÜíôéï, ðïõ áðïôåëïýíôáé áðü ôïõò åëåýèåñïõò ãáéïêôÞìïíåò,
ôïõò áêôÞìïíåò ãåùñãïýò êáé ôïõò ðáñïßêïõò (8ïò - 11ïò áé.).
Åëåýèåñïé ãáéïêôÞìïíåò (óåë. 48)
Öôù÷Þ áãñïôéêÞ ôÜîç, óôçí ïðïßá áíÞêáí áãñüôåò, ðïõ ìç Ý÷ïíôáò ôá ìÝóá íá
ðëçñþóïõí ôéò õðï÷ñåþóåéò ôïõò, åãêáôÝëåéðáí ôç ãç ôïõò. Ç "åëåõèåñßá" ôïõò
óõíßóôáôï óôï üôé äåí ôïõò Ýðéáíå ç öïñïëïãßá. Áõôïß ãéá ôï êñÜôïò èåùñïýíôáí
áíýðáñêôïé (8ïò - 11ïò áé.).
ÁêôÞìïíåò ãåùñãïß (óåë. 48)
Öôù÷ïß áãñüôåò, ðïõ äåí åß÷áí äéêÜ ôïõò êôÞìáôá, áëëÜ ìßóèùíáí (:íïßêéáæáí) ãç ãéá
êáëëéÝñãåéá êáé ðëÞñùíáí åíïßêéï óôïí éäéïêôÞôç.
ÐÜñïéêïé (óåë. 48)
×ùñéêïß åãêáôåóôçìÝíïé ó' Ýíá êëÞñï ãçò, ðïõ äåí ôïõò áíÞêåé êáé ðïõ ôïí åêìåôáëëåý-
ïíôáé âÜóåé åíüò óõìâïëáßïõ ðïõ õðÝãñáøáí ìå ôïí éäéïêôÞôç ôïõ êôÞìáôïò. "¹ôáí äå-
ìÝíïé ìå ôç ãç Þ åß÷áí ðñïóùðéêÞ åîÜñôçóç áðü ôïõò êõñßïõò ôïõò" ìå ôçí Ýííïéá ôçò
äÝóìåõóçò ôïõ óõìâïëáßïõ, ðïõ üñéæå íá êáëëéåñãïýí ôá êôÞìáôÜ ôïõò õðï÷ñåùôéêÜ
êáé íá ðëçñþíïõí öüñï Þ íá êÜíïõí áããáñåßåò óôïõò éäéïêôÞôåò ôïõò (áðü ôïí 9ï áé.).
×ùñßá Þ ðñïÜóôåéá (óåë. 48)
Áðü ôéò áñ÷Ýò 9ïõ Ýùò ôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé.: ÐïëõÜñéèìåò äéÜóðáñôåò áãñïôéêÝò
åêôÜóåéò, ðïõ êáëëéåñãïýóáí åëåýèåñïé åíïéêéáóôÝò Þ ðÜñïéêïé.
Ãåíéêüôåñá ÷ùñßïí åßíáé ç áãñïôéêÞ êïéíüôçôá. Ç áêìÞ ôçò ÷ñïíïëïãåßôáé óôïí 8ï êáé
9ï áé. Ôá èåìÝëéÜ ôçò õðïíïìåýôçêáí áðü ôçí åðÝêôáóç ôùí äõíáôþí.
Ðüëåéò (óåë. 49)
Áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé. óôç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá áíïéêïäïìïýíôáé ðáëáéÝò ðüëåéò,
åíþ éäñýïíôáé êáé íÝåò êáé ãßíïíôáé ôï åðßêåíôñï ôçò áíÜðôõîçò ôçò áóôéêÞò ïéêïíïìßáò.
ÐáñïõóéÜæïõí ìåãÜëç åìðïñéêÞ êßíçóç êáé óå ìåñéêÝò ãßíïíôáé êÜèå ÷ñüíï
åìðïñïðáíçãýñåéò.
Åìðïñïðáíçãýñåéò (óåë. 49)
Åìðïñéêüò èåóìüò ðïõ êáèéåñþèçêå áðü ôïí 9ï áé. óå ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò âõæáíôéíÞò
áõôïêñáôïñßáò. ¹ôáí óõãêåíôñþóåéò åìðüñùí óå êÜðïéá ðüëç ìå ôçí åõêáéñßá ôçò
ãéïñôÞò êÜðïéïõ áãßïõ. Ïé ìåãáëýôåñåò åìðïñïðáíçãýñåéò ãßíïíôáí óôçí ¸öåóï, óôçí
Åõ÷Üúôá, óôçí Ôñáðåæïýíôá ê.á.
Áóôõêþìáé Þ Áãñïôïðüëåéò (óåë. 49)
Áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé. óôï ÂõæÜíôéï, êÜðïéá êÜóôñá üðùò ôï ¢ñôæå (óôç Ãåùñãßá)
êáé ôï ¢íéïí (óôçí Áñìåíßá) Ýãéíáí áóôéêÜ êÝíôñá ìå çìéáãñïôéêü ÷áñáêôÞñá. Óõíäýáæáí
äçëáäÞ ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ êáé ôùí áãñïôéêþí êïéíïôÞôùí êáé ôùí ðüëåùí. 141 
USZR 2CIG

ÓõóôÞìáôá (óåë. 49)
Ç áêìÞ ÅðáããåëìáôéêÜ óùìáôåßá åìðüñùí êáé âéïôå÷íþí óôï ÂõæÜíôéï êáé êõñßùò óôçí
ôïõ Âõæáíôßïõ Êùí/ðïëç. Ôá óùìáôåßá áõôÜ êáèüñéæáí ôçí ðïóüôçôá ôçò ðáñáãùãÞò ôùí ðñïúüíôùí
êáé ôéò ôéìÝò ôïõò. Ç ëåéôïõñãßá ôùí "óõóôçìÜôùí" óôçí Êùí/ðïëç êáèïñéæüôáí áðü ôï
"Åðáñ÷éêüí Âéâëßïí".
Åðáñ÷éêüí âéâëßïí (óåë. 49)
ÓõëëïãÞ íïìéêþí äéáôÜîåùí, Ýíá åßäïò êþäéêá, ðïõ êáèüñéæå ôç ëåéôïõñãßá ôùí
"óõóôçìÜôùí" (:åðáããåëìáôéêþí óùìáôåßùí) óôçí Êùí/ðïëç (áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 10ïõ áé.).
Ìåóáßá ôÜîç (óåë. 49)
Ç ôÜîç ôùí åðé÷åéñçìáôéþí ðïõ äçìéïõñãÞèçêå óôï ÂõæÜíôéï êáôÜ ôïí 10ï êáé 11ï áé.
áðü ôç óõíå÷Þ áíÜðôõîç ôçò áóôéêÞò ïéêïíïìßáò. Áðïôåëåßôï áðü åìðïñïâéïôÝ÷íåò,
íáõêëÞñïõò êáé ôñáðåæßôåò. ¹ôáí ïñãáíùìÝíç óå óõíôå÷íßåò Þ áäåëöüôçôåò. Áóêïýóå
ìåãÜëç êïéíùíéêÞ êáé ðïëéôéêÞ åðéññïÞ, êõñßùò óôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé. êáé óõ÷íÜ
õðïêéíïýóå ëáúêÜ êéíÞìáôá êáôÜ ôùí åõãåíþí.
ÄÞìïò (óåë. 49)
Ïé ðïëõÜñéèìåò ëáúêÝò ìÜæåò ôùí ðüëåùí óôï ÂõæÜíôéï (8ïò - 11ïò áé.). Áðïôåëïýíôáí
êõñßùò áðü öôù÷ïýò, ðïõ åñãÜæïíôáí ðåñéóôáóéáêÜ Þ Üíåñãïõò.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéåò êáôçãïñßåò áãáèþí ðåñéëÜìâáíå êáé ðïý ïöåéëüôáí ç åõöïñßá ôùí êôçìÜôùí
ôïõ ÖéëÜñåôïõ;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï "Âßï ôïõ áãßïõ ÖéëáñÝôïõ" (áãéïëïãéêü êåßìåíï)
êáé áíáöÝñåé ôçí ðåñéïõóßá åíüò ìéêñáóéÜôç ìåãáëïãáéïêôÞìïíá áðü ôçí Ðáöëáãïíßá. Ç
ðåñéïõóßá ôïõ ðåñéëÜìâáíå: á) áãÝëåò ðïëëþí æþùí, â) äåêÜäåò áãñïêôÞìáôá (48), ã)
÷éëéÜäåò õðçñÝôåò êáé ä) ðÜñá ðïëëÜ Üëëá ðëïýôç. Ôá êôÞìáôÜ ôïõ Þôáí ðïëý åýöïñá,
äéüôé åß÷áí ôï ðëåïíÝêôçìá íá ðïôßæïíôáé, êáèþò âñßóêïíôáí êïíôÜ óå ðçãÝò.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò äéáöùôßæåé ðåñéóóüôåñï
ó÷åôéêÜ ìå ôïí ðëïýôï ôùí äõíáôþí. ÌÝóá áðü ôï óõãêåêñéìÝíï ðáñÜäåéãìá ó÷çìáôßæïõìå
ìéá åéêüíá ãéá ôï ðëÞèïò ôùí áãáèþí ðïõ åß÷áí êáé ôçí ïéêïíïìéêÞ ôïõò äýíáìç.

2. Ìå âÜóç ôá äåäïìÝíá ôïõ ðßíáêá, íá åêöñÜóåéò ôç ãíþìç óïõ ãéá ôéò áëëáãÝò ðïõ
óçìåéþèçêáí óôïõò ñõèìïýò äéáìüñöùóçò ôçò ìåóïâõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò.
Ìåëåôþíôáò ôïí ðßíáêá ðïõ äåß÷íåé ôçí åðÝêôáóç ôùí ïéêïãåíåéáêþí åðùíýìùí êáé ôç
óõãêñüôçóç ôçò âõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò áðü ôïí 8ï Ýùò ôïí 11ï áé., äéáðéóôþíïõìå ôá
åîÞò:
1) Áðü ôïí 8ï Ýùò ôïí 9ï áé. ïé ñõèìïß äéáìüñöùóçò ôçò âõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò
áõîÜíïíôáé áéóèçôÜ êáôÜ ôïí 9ï, äéüôé ôïí 8ï áé. õðÜñ÷ïõí 6 ïéêïãåíåéáêÜ åðþíõìá, åíþ
êáôÜ ôïí 9ï õðÜñ÷ïõí 10 -11 íÝá åðþíõìá (óýíïëï 16 -17).
2) Áðü ôï Ýôïò 900 - 976 óõíå÷ßæåôáé ç áíïäéêÞ ôÜóç, êáèþò ìáñôõñïýíôáé Üëëá 7 - 8
íÝá åðþíõìá (óýíïëï 25).
142 
USZR 2CIG

3) Áðü ôï Ýôïò 976 - 1025, äçëáäÞ ôçí ðåñßïäï ôçò âáóéëåßáò ôïõ Âáóéëåßïõ ´, Ý÷ïõìå
ó÷åäüí äéðëáóéáóìü ôùí åðùíýìùí, öôÜíïíôáò ôá 45 - 50 óõíïëéêÜ.
4) Áðü ôï Ýôïò 1025 - 1100, åìöáíßæïíôáé ìüíï 10 íÝá åðþíõìá. 717 – 1025
Óõìðåñáßíïõìå ëïéðüí üôé ïé ñõèìïß äéáìüñöùóçò ôçò âõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò
Þôáí ðéï Ýíôïíïé êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò âáóéëåßáò ôïõ Âáóéëåßïõ ´.

3. Áîéïðïéþíôáò ôá äåäïìÝíá ôïõ ó÷åôéêïý ðáñáèÝìáôïò êáé ôéò ëåðôïìÝñåéåò ôçò
åéêüíáò ôïõ äåßðíïõ, íá åíôïðßóåéò ôá óôïé÷åßá ðïõ äåß÷íïõí ôçí ðïëõôÝëåéá ôçò
æùÞò ôçò âõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò (öáãçôÜ, óåñâßôóéá, óêåýç, Ýðéðëá).
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï "Âßï ôïõ áãßïõ ÖéëáñÝôïõ" (áãéïëïãéêü êåßìåíï)
êáé ðåñéãñÜöåé ìå ëåðôïìÝñåéåò ôï ðïëõôåëÝò ãåýìá ðïõ ðáñÝèåóå ï ìåãáëïãáéïêôÞìïíáò
ÖéëÜñåôïò óôïõò âáóéëéêïýò áðåóôáëìÝíïõò. Óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, êáèþò
ìáò äßíåé ìéá åéêüíá ôçò ÷ëéäÞò ðïõ ÷áñáêôÞñéæå ôç æùÞ ôçò âõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò.
Ôá óôïé÷åßá ðïõ äåß÷íïõí ôçí ðïëõôÝëåéá ôçò æùÞò ôïõò åßíáé: 1) ç ýðáñîç ðáëáôéïý
ìå ôñßêëéíï, äçëáäÞ ðïëõôåëÞ áßèïõóá äåîéþóåùí, 2) ôï õðåñâïëéêÜ ìåãÜëï áñ÷áßï
óôñïããõëü ôñáðÝæé, áðü åëåöáíôüäïíôï, ìå ÷ñõóÞ åðÝíäõóç, ðïõ äÝóðïæå óôç ìÝóç ôçò
áßèïõóáò êáé ÷ùñïýóå 36 Üíäñåò, 3) ôá ðëïýóéá öáãçôÜ ðïõ óåñâßñïíôáí.
Ôçí éäÝá ðïõ ó÷çìáôßæïõìå ãéá ôçí ðïëõôÝëåéá ôçò æùÞò ôçò âõæáíôéíÞò áñéóôïêñáôßáò,
óõìðëçñþíïõí ïé åéêüíåò: "Äåßðíï ðëïõóßùí" êáé "ðáëÜôé ðëïõóßïõ". Ðáñáôçñþíôáò ôåò
äéáðéóôþíïõìå üôé: á) ôï íôýóéìï ôùí óõíäáéôçìüíùí Þôáí ðïëõôåëÝò, â) ôá Ýðéðëá, ôá
óêåýç êáé ôá óåñâßôóéá Þôáí ðïëõôåëÝóôáôá, ã) ôá öáãçôÜ ðëïõóéüôáôá êáé ä) ïé õðçñÝôåò
ðïõ óôÝêïíôáé áñéóôåñÜ êáé äåîéÜ äåß÷íïõí Ýôïéìïé íá éêáíïðïéÞóïõí ôçí åðéèõìßá êÜèå
óõíäáéôçìüíá.

4. Áöïý øÜîåéò óôá ëåîéêÜ êáé ôéò åãêõêëïðáßäåéåò, êáôÜôáîå óå ôñåéò óôÞëåò ìå
åðéêåöáëßäåò ôá ïõóéáóôéêÜ ÁÑÙÌÁÔÁ, ÌÐÁ×ÁÑÉÊÁ, ÂÁÖÉÊÁ, ôá åîùôéêÜ ðñïúüíôá
ðïõ åß÷áí ôï äéêáßùìá íá åéóÜãïõí óôï ÂõæÜíôéï ïé Ýìðïñïé ôçò Ôñáðåæïýíôáò Þ ôçò
åõñýôåñçò ðåñéï÷Þò (×áëäßáò).
Ôá åîùôéêÜ ðñïúüíôá ðïõ åß÷áí ôï äéêáßùìá íá åéóÜãïõí óôï ÂõæÜíôéï ïé Ýìðïñïé ôçò
Ôñáðåæïýíôáò Þ ôçò åõñýôåñçò ðåñéï÷Þò (×áëäßáò) Þôáí:

ÁÑÙÌÁÔÁ ÌÐÁ×ÁÑÉÊÁ ÂÁÖÉÊÁ
Îõëáëüç Íáñäüóôá÷õ Âáñæß
¢ìâáñ ÐéðÝñé ËïõëÜêé
Ìüó÷ïò ÊáíÝëëá ËÜêá
ËéâÜíé Ëáæïýñé
Óìýñíá ×ñõóüîõëï
Æõãáßá

143 
USZR 2CIG

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Ðþò äéáìïñöþíåôáé ç âõæáíôéíÞ êïéíùíßá ôçò õðáßèñïõ áðü ôïí 8ï Ýùò ôïí 11ï áé.;

Áðü ôïí 8ï ðñïò ôïí 9ï áé. óôï âõæÜíôéï Üñ÷éóå íá äéáìïñöþíåôáé ìéá íÝá áñéóôïêñáôßá
ôçò ãçò (Þ åðáñ÷éáêÞ). Óôá ôÝëç ôïõ 10ïõ áé. ç áñéóôïêñáôßá ôçò ãçò óõã÷ùíåýôçêå ìå
ôçí áñéóôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí (ìå åðéãáìßåò) êáé Ýôóé äéáìïñöþèçêå ç íÝá âõæáíôéíÞ
áñéóôïêñáôßá, äçëáäÞ ïé "äõíáôïß". Ïé äõíáôïß óôçí ýðáéèñï åßíáé ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò,
ðïõ áðïêôïýí ôá êôÞìáôá ôùí ìéêñïìåóáßùí ãáéïêôçìüíùí, ìå íüìéìïõò (áãïñÜ Þ
êëçñïäïóßá) Þ êáé ðáñÜíïìïõò ôñüðïõò. ÐáñÜëëçëá ìðïñïýí íá Ý÷ïõí êáé êÜðïéá
áîéþìáôá. Ìå ôá Ýóïäá áðü ôá êôÞìáôÜ ôïõò êáé ìå ôïõò ìéóèïýò ðïõ Ýðáéñíáí áðü ôï
êñÜôïò ùò áîéùìáôïý÷ïé, ïé åõãåíåßò (:äõíáôïß) æïýóáí æùÞ ãåìÜôç ÷ëéäÞ.
Óôçí ýðáéèñï åðßóçò æïõí ïé áãñïôéêÝò ìÜæåò, ïé "ðÝíçôåò" Þ "öôù÷ïß" ðïõ áðïôåëïýíôáí
áðü ôïõò åëåýèåñïõò ãáéïêôÞìïíåò, ôïõò áêôÞìïíåò ãåùñãïýò, ðïõ ìßóèùíáí ãç ãéá
êáëëéÝñãåéá êáé ôïõò ðáñïßêïõò, ðïõ Þôáí äåìÝíïé ìå ôç ãç Þ åß÷áí ðñïóùðéêÞ åîÜñôçóç
áðü ôïõò êõñßïõò ôçò. Ç æùÞ ôùí "ðåíÞôùí" Þôáí ðïëý äýóêïëç. Ïé áíåîÜñôçôïé áãñüôåò
(:åëåýèåñïé ãáéïêôÞìïíåò), êéíäýíåõáí áðü ôç óõíÞèåéá ôùí ìåãáëïêôçìáôéþí íá áñðÜæïõí
ôá êôÞìáôÜ ôïõò, áëëÜ êáé áðü ôç öïñïëïãéêÞ ðßåóç ðïõ áóêïýóå ôï êñÜôïò. Ðïëëïß áð'
áõôïýò ìç ìðïñþíôáò íá áíôáðåîÝëèïõí, åãêáôÝëåéðáí ôçí ýðáéèñï êáé óõíÝññåáí óôéò
ðüëåéò åëðßæïíôáò óå ìéá êáëýôåñç æùÞ.

2. Ðþò äéáìïñöþíåôáé ç âõæáíôéíÞ êïéíùíßá ôùí ðüëåùí áðü ôïí 8ï Ýùò ôïí 11ï áé.;
Áðü ôïí 8ï áé. óôï ÂõæÜíôéï Üñ÷éóå íá äéáìïñöþíåôáé ìéá áñéóôïêñáôßá áîéùìÜôùí
(:áóôéêÞ). Óôá ôÝëç ôïõ 10ïõ áé. ç áñéóôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí óõã÷ùíåýôçêå ìå ôçí
áñéóôïêñáôßá ôçò ãçò (ìå åðéãáìßåò) êáé Ýôóé äéáìïñöþèçêå ç íÝá âõæáíôéíÞ áñéóôïêñáôßá,
äçëáäÞ ïé "äõíáôïß". Óôéò ðüëåéò ïé "äõíáôïß" Þôáí ðïëéôéêïß, óôñáôéùôéêïß, êáé èñçóêåõôéêïß
Üñ÷ïíôåò, äéá÷åéñéóôÝò ôçò êñáôéêÞò, áõôïêñáôïñéêÞò, ôçò åêêëçóéáóôéêÞò êáé ìïíáóôéêÞò
ðåñéïõóßáò.
ÊáôÜ ôïí 10ï êáé 11ï áé. äçìéïõñãÞèçêå ç "ìåóáßá ôÜîç", ç ôÜîç ôùí åðé÷åéñçìáôéþí,
ðïõ ðåñéëÜìâáíå ôïõò åìðüñïõò, ôéò âéïôÝ÷íåò, ôïõò íáõêëÞñïõò, êáé ôïõò ôñáðåæßôåò.
Ç ôÜîç áõôÞ Þôáí ïñãáíùìÝíç óå óõíôå÷íßåò Þ áäåëöüôçôåò êáé áóêïýóå ìåãÜëç êïéíùíéêÞ
êáé ðïëéôéêÞ åðéññïÞ. Óõ÷íÜ õðïêéíïýóå ëáúêÜ êéíÞìáôá êáôÜ ôùí åõãåíþí.
ÔÝëïò óôéò ðüëåéò õðÞñ÷áí ðïëõÜñéèìåò ëáúêÝò ìÜæåò (ï äÞìïò) ðïõ áðïôåëïýíôáí áðü
öôù÷ïýò ðïõ åñãÜæïíôáí ðåñéóôáóéáêÜ êáé áðü áíÝñãïõò.

3. Ðïéá åßíáé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò âõæáíôéíÞò ïéêïíïìßáò óôçí åðï÷Þ ôùí Ìáêå-
äüíùí;
Óôçí åðï÷Þ ôùí Ìáêåäüíùí: á) óôçí ýðáéèñï ç áãñïôéêÞ ïéêïíïìßá åßíáé
åê÷ñçìáôéóìÝíç êáé ðáñïõóéÜæåé ðåñéïñéóìÝíç áíÜðôõîç. Ç áãñïôéêÞ ðáñáãùãÞ ðáñáìÝíåé
óôÜóéìç êáé åõÜëùôç óôéò êñßóåéò ðïõ Üñ÷éóáí íá åêäçëþíïíôáé óôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé. â)
Áíôßèåôá óôéò ðüëåéò ç áóôéêÞ ïéêïíïìßá ðáñïõóéÜæåé ìåãÜëç áíÜðôõîç, êáé åßíáé êé áõôÞ
åê÷ñçìáôéóìÝíç. Áíáðôýóóåôáé ðïëý ôï åìðüñéï êáé êõñßùò ôï åîùôåñéêü. Áíáðôý÷èçêáí
åìðïñéêÝò ó÷Ýóåéò ìå ôïõò ÂïõëãÜñïõò, ôïõò Ñþóïõò, ôéò éôáëéêÝò ðüëåéò (éäßùò ìå ôç
144 Âåíåôßá) êáé ôï ×áëéöÜôï. Óå ìåãÜëåò ðüëåéò ãßíïíôáé åôÞóéåò åìðïñïðáíçãýñåéò, åíþ 
USZR 2CIG

êÜðïéá êÜóôñá åîåëßóóïíôáé óå áóôéêÜ êÝíôñá ìå çìéáãñïôéêü ÷áñáêôÞñá. ÌåãÜëç
áíÜðôõîç ðáñïõóéÜæïõí êáé ïé âéïôå÷íßåò. Ïé ðåñéóóüôåñåò áöïñïýóáí ôïí ôïìÝá ôùí
ôñïößìùí. Áðü ôï 10ï áé. åìöáíßóôçêáí åðé÷åéñÞóåéò ó÷åôéêÝò ìå ôçí åðåîåñãáóßá êáé 717 – 1025
åìðïñßá åéäþí ðïëõôåëåßáò (ìåôÜîé, ìðá÷áñéêÜ, ðïëýôéìïé ëßèïé). Ôçí ßäéá ðåñßïäï ìåãÜëç
áíÜðôõîç åß÷áí åðßóçò ç íáõóéðëïúá êáé ïé äéÜöïñåò õðçñåóßåò, üðùò ïé ôñÜðåæåò ê.Ü.

4. Ãéá ðïéïõò ëüãïõò ðáñÝìåéíå óôÜóéìç ç áãñïôéêÞ ðáñáãùãÞ óôï ÂõæÜíôéï Ýùò ôá
ìÝóá ôïõ 11ïõ áé.;
Ç áãñïôéêÞ ðáñáãùãÞ óôï ÂõæÜíôéï ðáñÝìåéíå óôÜóéìç Ýùò ôá ìÝóá ôïõ 11ïõ áé.,
äéüôé: á) Ðïëëïß áãñüôåò, åîáéôßáò ôçò áñðáêôéêüôçôáò ôùí "äõíáôþí" êáé ôùí öïñïëïãéêþí
ðéÝóåùí, åãêáôÝëåéðáí ôçí ýðáéèñï êáé óõíÝññåáí óôéò ðüëåéò. â) Ïé åõãåíåßò äåí Ýêáíáí
åðåíäýóåéò ãéá ôç âåëôßùóç ôùí ìÝóùí êáé ôùí ôå÷íéêþí ðáñáãùãÞò. ã) ÕðÞñ÷å Ýëëåéøç
íåñïý êáé ëéðáóìÜôùí.

5. Ãéá ðïéïõò ëüãïõò áõîÞèçêå ï ðëçèõóìüò ôùí ðüëåùí óôï ÂõæÜíôéï áðü ôïí 9ï
Ýùò ôïí 11ï áé.;
Ôçí ðåñßïäï áõôÞ ðáñáôçñåßôáé áýîçóç ôïõ ðëçèõóìïý ôùí ðüëåùí óôï ÂõæÜíôéï
åðåéäÞ ðïëëïß áãñüôåò åãêáôÝëåéøáí ôçí ýðáéèñï êáé êáôÝöõãáí óôéò ðüëåéò, åëðßæïíôáò
óå ìéá êáëýôåñç æùÞ. Ïé ëüãïé ðïõ ôïõò áíÜãêáæáí íá ìåôáíáóôåýóïõí óôéò ðüëåéò Þôáí:
á) ç áñðáêôéêüôçôá ôùí "äõíáôþí", ðïõ ôïõò áðïóðïýóáí ôá êôÞìáôÜ ôïõò êáé â) ïé
öïñïëïãéêÝò ðéÝóåéò ðïõ áóêïýóå ôï êñÜôïò.

145 
USZR 2CIG

2. Η νομοθεσία της Μακεδονικής Δυναστείας
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ και η σύγκρουσή της με τους "δυνατούς"

Ðåñßëçøç

á. Ç íïìïèåôéêÞ äñáóôçñéüôçôá
Ïé áõôïêñÜôïñåò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò ðñïêåéìÝíïõ íá âåëôéþóïõí ôç
ëåéôïõñãßá ôçò äéïßêçóçò êáé íá ëýóïõí ôá åðåßãïíôá êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá, áíáèåþñçóáí
ôç íïìïèåóßá ôùí Éóáýñùí êáé åîÝäùóáí íÝïõò íüìïõò ðïõ Þôáí ðñïóáñìïóìÝíïé óôéò
ïéêïíïìéêÝò êáé êïéíùíéêÝò óõíèÞêåò ôçò åðï÷Þò. Ïé äýï ðñþôïé Ìáêåäüíåò áõôïêñÜôïñåò
(Âáóßëåéïò Á´ êáé ËÝùí ÓÔ´) åîÝäùóáí ôéò åîÞò óõëëïãÝò Þ íüìïõò: 1) Ðñü÷åéñïò Íüìïò,
2) ÅðáíáãùãÞ, 3) ÂáóéëéêÜ, 4) Åðáñ÷éêüí Âéâëßïí, 5) ÍåáñÝò.

â. Íüìïé êáé áãþíáò êáôÜ ôùí äõíáôþí
Ïé áõôïêñÜôïñåò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò Þñèáí óå óýãêñïõóç ìå ôïõò
"äõíáôïýò" êáèþò áõôïß åðéäßùêáí: á) íá éäéïðïéçèïýí ôç ãç ôùí öôù÷þí, â) íá
áðïóðÜóïõí ðñïíüìéá êáé ã) íá êáôáêôÞóïõí ôçí ðïëéôéêÞ åîïõóßá.
Ôï Âõæáíôéíü ÊñÜôïò äåí áíå÷üôáí áõôÝò ôéò åðéäéþîåéò, äéüôé ÷ñåéáæüôáí ôïõò
åëåýèåñïõò áãñüôåò, êáèþò áõôïß õðçñåôïýóáí óôïõò èåìáôéêïýò óôñáôïýò êáé ðëÞñùíáí
öüñïõò. ¸ôóé ãéá 80 ÷ñüíéá (922 - 1002) ïé âõæáíôéíïß áõôïêñÜôïñåò ìå ôïõò íüìïõò ôïõò
ðñïóðáèïýóáí íá ðñïóôáôÝøïõí ôçí áãñïôéêÞ êïéíüôçôá êáé ôïõò åëåýèåñïõò
êáëëéåñãçôÝò áðü ôéò êáôá÷ñÞóåéò ôùí "äõíáôþí".
Ìå ôïõò íüìïõò ôïõò åðÝâáëáí Þ ðÝôõ÷áí: 1) ôçí ðñïôßìçóç ôùí ãåéôüíùí Þ óõããåíþí
ãéá áãïñÜ êïéíïôéêÞò ãçò, 2) ôçí áðüäïóç ôùí ÷ùñáöéþí óôïõò éäéïêôÞôåò ôïõò,
3) ôçí áðáãüñåõóç ðþëçóçò Þ áãïñÜò ôùí óôñáôéùôïðßùí, 4) ôïí ðåñéïñéóìü ôçò áýîçóçò
ôçò åêêëçóéáóôéêÞò ðåñéïõóßáò, 5) ôçí õðï÷ñÝùóç íá ðëçñþíïõí ïé "äõíáôïß" ôïõò öüñïõò
ôùí öôù÷þí ìå ôï "áëëçëÝããõïí" (1002).

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
á. Ç íïìïèåôéêÞ äñáóôçñéüôçôá
 ÁõôïêñÜôïñåò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò o íïìïèåôéêÞ äñáóôçñéüôçôá
p
óêïðüò:
á) åýñõèìç ëåéôïõñãßá äéïßêçóçò
â) ëýóç åðåéãüíôùí êïéíùíéêþí ðñïâëçìÜôùí
 Ôï íïìïèåôéêü ôïõò Ýñãï: o á) áíáèåþñçóç ôçò íïìïèåóßáò ôùí Éóáýñùí
o â) Ýêäïóç íÝùí íüìùí
 ×áñáêôçñéóôéêü íÝùí íüìùí: o ðñïóáñìïóìÝíïé óôéò ïéêïíïìéêÝò êáé êïéíùíéêÝò
óõíèÞêåò ôçò åðï÷Þò
146 
USZR 2CIG

 ÂÁÓÉËÅÉÏÓ Á´ êáé ËÅÙÍ ÓÔ´: o ðïëý Ýíôïíç íïìïèåôéêÞ äñáóôçñéüôçôá
• Ïé íüìïé:
1) Ðñü÷åéñïò Íüìïò (: åý÷ñçóôï áðÜíèéóìá íüìùí - áíôéêáôÝóôçóå ôçí ÅêëïãÞ 717 – 1025
ôùí Éóáýñùí )
2) ÅðáíáãùãÞ (: åéóáãùãÞ óôïí Ðñü÷åéñï Íüìï ðïõ êáèüñéæå ìå áêñßâåéá ôéò
áñìïäéüôçôåò ôïõ áõôïêñÜôïñá êáé ôïõ ðáôñéÜñ÷ç).
3) ÂáóéëéêÜ (: óõëëïãÞ íüìùí, ç ïðïßá áíôëåß êõñßùò áðü ôéò íïìéêÝò óõëëïãÝò ôïõ
Éïõóôéíéáíïý) (60 âéâëßá)
4) Åðáñ÷éêüí Âéâëßïí (:äéáôÜîåéò ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôùí óõíôå÷íéþí Êùí/ðïëçò)
5) ÍåáñÝò (: íÝïé íüìïé ðïõ áðÝâëåðáí êõñßùò óôïí ðåñéïñéóìü ôçò ìåãÜëçò
ãáéïêôçóßáò)

â. Íüìïé êáé áãþíáò êáôÜ ôùí äõíáôþí
 ÁõôïêñÜôïñåò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò: o áãþíáò êáôÜ ôùí "äõíáôþí"

 Ïé "äõíáôïß" åðéäßùêáí: o1) íá éäéïðïéçèïýí ôç ãç ôùí öôù÷þí
o2) íá áðïóðÜóïõí ðñïíüìéá
o3) íá êáôáêôÞóïõí ôçí ðïëéôéêÞ åîïõóßá
 Ôï Âõæáíôéíü ÊñÜôïò: o áíôÝäñáóå ó' áõôÝò ôéò åðéäéþîåéò, äéüôé:
÷ñåéáæüôáí ôïõò åëåýèåñïõò áãñüôåò:
á) óôçí Üìõíá: Ïé åëåýèåñïé áãñüôåò õðçñåôïýóáí óôïõò èåìáôéêïýò óôñáôïýò
â) óôçí ïéêïíïìßá: ïé åëåýèåñïé áãñüôåò ðëÞñùíáí öüñïõò

 Ïé Ìáêåäüíåò áõôïêñÜôïñåò: ìå ÍåáñÝò o ðñïóôáóßá áãñïôþí áðü "äõíáôïýò"
Ìå ôïõò íüìïõò ôïõò åðÝâáëáí Þ ðÝôõ÷áí ôá åîÞò:
• Ôçí ðñïôßìçóç ôùí ãåéôüíùí Þ óõããåíþí ãéá áãïñÜ êïéíïôéêÞò ãçò
• Ôçí áðüäïóç ôùí ÷ùñáöéþí óôïõò éäéïêôÞôåò ôïõò
• Ôçí áðáãüñåõóç ðþëçóçò Þ áãïñÜò óôñáôéùôïðßùí
• Ôïí ðåñéïñéóìü ôçò áýîçóçò ôçò åêêëçóéáóôéêÞò ðåñéïõóßáò
• Ôï "áëëçëÝããõïí" (1002): íüìïò ðïõ åðÝâáëå óôïõò "äõíáôïýò" íá ðëçñþíïõí
ôïõò öüñïõò ôùí öôù÷þí.

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Ðñü÷åéñïò Íüìïò (óåë. 50)
Íüìïò ôïõ áõôïêñÜôïñá Âáóéëåßïõ Á´.
Åý÷ñçóôï áðÜíèéóìá íüìùí ðïõ áíôéêáôÝóôçóå ôçí ÅêëïãÞ, íïìéêÞ óõëëïãÞ ôùí
Éóáýñùí. [ÐåñéëÜìâáíå äéáôÜîåéò ôïõ Äçìïóßïõ êáé ôïõ Áóôéêïý Äéêáßïõ].
ÅðáíáãùãÞ (óåë. 50)
Íüìïò ôïõ Âáóéëåßïõ Á´. ÅéóáãùãÞ óôïí Ðñü÷åéñï Íüìï, ðïõ êáèüñéæå ìå áêñßâåéá ôéò
áñìïäéüôçôåò ôïõ áõôïêñÜôïñá êáé ôïõ ðáôñéÜñ÷ç.
ÂáóéëéêÜ (óåë. 50)
ÓõëëïãÞ íüìùí, ç ïðïßá áíôëåß êõñßùò áðü ôéò íïìéêÝò óõëëïãÝò ôïõ Éïõóôéíéáíïý (60
âéâëßá). (ËÝùí ÓÔ´). [ÐåñéëÜìâáíå äéáôÜîåéò ôïõ Áóôéêïý êáé Äçìïóßïõ Äéêáßïõ]. 147 
USZR 2CIG

Åðáñ÷éêüí Âéâëßïí (óåë. 50)
Ç áêìÞ ÄéáôÜîåéò ðïõ ñýèìéæáí ôç ëåéôïõñãßá ôùí óõíôå÷íéþí ôçò Êùí/ðïëçò (áðü ôéò áñ÷Ýò
ôïõ Âõæáíôßïõ ôïõ 10ïõ áé.).
ÍåáñÝò (óåë. 50)
ÍÝïé íüìïé ôùí áõôïêñáôüñùí ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò, ðïõ áðÝâëåðáí êõñßùò
óôïí ðåñéïñéóìü ôçò ìåãÜëçò ãáéïêôçóßáò.
ÁëëçëÝããõïí (óåë. 50)
Íüìïò ôïõ Âáóéëåßïõ ´. Åêäüèçêå ôï 1002. Õðï÷ñÝùíå ôïõò "äõíáôïýò" íá ðëçñþíïõí
ôïõò öüñïõò ôùí öôù÷þí ôïõ ÷ùñéïý, õðï÷ñÝùóç ðïõ âÜñáéíå ðáëéüôåñá ôçí
êïéíüôçôá óõëëïãéêÜ.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Íá åíôïðßóåéò ôá âáóéêÜ óçìåßá ôçò ÍåáñÜò ôïõ 996, áöïý ëÜâåéò õðüøç üôé áõôÞ
êáôáñãïýóå ôï íüìï, ï ïðïßïò, ìåôÜ áðü ðáñÝëåõóç 40åôßáò áðÞëëáóóå ôïõò
äõíáôïýò áðü ôçí õðï÷ñÝùóç íá áðïäþóïõí óôïõò ðÝíçôåò ôá êôÞìáôá ðïõ åß÷áí
óöåôåñéóôåß.
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ÍåáñÜ (:íÝï íüìï) ôïõ Ýôïõò 996, ðïõ åîÝäùóå ï
áõôïêñÜôïñáò Âáóßëåéïò ´ êáé áíáöÝñåôáé óôéò õðï÷ñåþóåéò ôùí "äõíáôþí" Ýíáíôé ôùí
ðåíÞôùí ó÷åôéêÜ ìå ôá êôÞìáôá ðïõ ôïõò åß÷áí áðïóðÜóåé.
Ôá âáóéêÜ óçìåßá ôçò ÍåáñÜò ôïõ 996 Þôáí ôá åîÞò: 1) Ç õðï÷ñÝùóç ôùí "äõíáôþí"
íá åðéóôñÝøïõí üëá ôá êôÞìáôá ôùí öôù÷þí ðïõ åß÷áí áðïêôÞóåé ðáñÜíïìá ìåôáîý ôùí
åôþí 922 êáé 996. 2) Ç áðüäïóç ôùí êôçìÜôùí óôïõò íüìéìïõò éäéïêôÞôåò Ýðñåðå íá ãßíåé
÷ùñßò áðáßôçóç áðü ôïõò "äõíáôïýò" ãéá áðïæçìßùóç ãéá ôá ÷ñÞìáôá ðïõ Ýäùóáí ïé ßäéïé
åßôå ãéá ôçí áãïñÜ ôïõ êôÞìáôïò, åßôå ãéá âåëôéùôéêÜ Ýñãá ó' áõôü. 3) Ç ÍåáñÜ èá åß÷å
áíáäñïìéêÞ éó÷ý ùò ôï Ýôïò 922. Áõôü óçìáßíåé üôé äåí éó÷ýåé êáé êáôáñãåßôáé ï íüìïò ôçò
äéáãñáöÞò ðïõ åß÷å èåóðßóåé ðñïçãïõìÝíùò ï áõôïêñÜôïñáò Íéêçöüñïò ÖùêÜò. ÄçëáäÞ:
ï ðñïçãïýìåíïò íüìïò üñéæå üôé ìåôÜ ôçí ðáñÝëåõóç 40 åôþí, ïé "äõíáôïß" áðáëëÜóóïíôáí
áðü ôçí õðï÷ñÝùóç íá áðïäþóïõí óôïõò ðÝíçôåò ôá êôÞìáôá ðïõ åß÷áí óöåôåñéóôåß (:
äéáãñÜöåôáé ç õðï÷ñÝùóÞ ôïõò). Ï íÝïò íüìïò êáôáñãåß áõôüí êáé åðïìÝíùò õðï÷ñåþíåé
ôïõò äõíáôïýò íá åðéóôñÝøïõí óôïõò ðÝíçôåò ôá êôÞìáôá ðïõ ôïõò åß÷áí áðïóðÜóåé,
üóá ÷ñüíéá êé áí Ý÷ïõí ðåñÜóåé.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, êáèþò ìáò äéáöùôßæåé ðåñéóóüôåñï
ãéá ôá ìÝôñá ðïõ ðÞñáí ïé Ìáêåäüíåò áõôïêñÜôïñåò, ðñïêåéìÝíïõ íá ðñïóôáôÝøïõí
ôïõò åëåýèåñïõò êáëëéåñãçôÝò áðü ôéò êáôá÷ñÞóåéò ôùí äõíáôþí.

2. Ó÷ïëßáóå ôç óõìðåñéöïñÜ ôùí äõíáôþí, Ýíáíôé ôùí ðåíÞôùí, üðùò áõôÞ ðåñéãñÜöåôáé
óôç ÍåáñÜ ôïõ Ýôïõò 934. Ðïéåò åðéðôþóåéò åß÷å áõôÞ óôç æùÞ ôùí åëåýèåñùí
áãñïôþí;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ÍåáñÜ (:íÝï íüìï) ôïõ Ýôïõò 934, (ôïõ
áõôïêñÜôïñá Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý) êáé áíáöÝñåôáé óôç óõìðåñéöïñÜ ôùí "äõíáôþí"
Ýíáíôé ôùí ðåíÞôùí, óôá ïöÝëç ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò áðü ôçí ýðáñîç ôùí
ìéêñïúäéïêôçôþí êáé óôçí áíÜãêç ðÜôáîçò ôùí ôáñáîéþí áðü ôéò áñ÷Ýò.
148 Ç óõìðåñéöïñÜ ôùí "äõíáôþí" Ýíáíôé ôùí ðåíÞôùí Þôáí âßáéç êáé áñðáêôéêÞ. ¼ðùò ðëç- 
USZR 2CIG

ñïöïñïýìáóôå êáé áðü ôï ðáñÜèåìá, ìå ðëÞèïò äïýëùí êáé áêïëïýèùí ïé "äõíáôïß"
ôñïìïêñáôïýóáí ôïõò ìéêñïýò êáëëéåñãçôÝò êáé ôïõò õðï÷ñÝùíáí íá ðáñáéôçèïýí áðü
ôçí ðåñéïõóßá ôïõò. 717 – 1025
Ïé åðéðôþóåéò ôçò óõìðåñéöïñÜò ôïõò áõôÞò åß÷å ðïëý äõóÜñåóôåò óõíÝðåéåò óôç
æùÞ ôùí åëåýèåñùí áãñïôþí: õðåñâïëéêÞ áýîçóç ôçò ôáëáéðùñßáò ôïõò, âßáéåò åðéèÝóåéò
åíáíôßïí ôïõò, äéþîåéò, áããáñåßåò (:õðï÷ñåùôéêÝò õðçñåóßåò óôïõò äõíáôïýò) êáé Üëëåò
èëßøåéò êáé óôåíá÷þñéåò.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò äéáöùôßæåé ðåñéóóüôåñï
ó÷åôéêÜ ìå ôïõò ôñüðïõò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýóáí ïé äõíáôïß ãéá íá éäéïðïéçèïýí ôç ãç ôùí
öôù÷þí.

3. Ðïéá óçìáóßá åß÷å ãéá ôï êñÜôïò ç äéáôÞñçóç ôçò ôÜîçò ôùí åëåýèåñùí áãñïôþí áðü
ôçí áñðáêôéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôùí äõíáôþí;
¼ðùò ðñïêýðôåé áðü ôï ðáñÜèåìá: “ÍåáñÜ” ôïõ 934, áëëÜ êáé áðü ôçí éóôïñéêÞ
áöÞãçóç, ç äéáôÞñçóç êáé ç ðñïóôáóßá ôçò ôÜîçò ôùí åëåýèåñùí áãñïôþí åß÷å ìåãÜëç
óçìáóßá ãéá ôï âõæáíôéíü êñÜôïò, äéüôé áõôïß ðëÞñùíáí öüñïõò êáé õðçñåôïýóáí óôïõò
èåìáôéêïýò óôñáôïýò. ÅðïìÝíùò ôá ïöÝëç áõôÜ èá åîÝëåéðáí áí ìåéùíüôáí ï áñéèìüò ôùí
ìéêñïêáëëéåñãçôþí. Ïé öüñïé ðïõ ðëÞñùíáí ïé åëåýèåñïé áãñüôåò áðïôåëïýóå ôçí êýñéá
ðçãÞ ôùí êñáôéêþí åóüäùí. Áõôü óçìáßíåé üôé ç Üìõíá êáé ç ïéêïíïìßá ôïõ Âõæáíôßïõ
óôçñéæüôáí óôçí ôÜîç áõôÞ. Ãé' áõôü ëïéðüí ï áõôïêñÜôïñáò Ñùìáíüò Ëáêáðçíüò êáëåß
ôéò áñ÷Ýò íá ðáôÜîïõí ôïõò ôáñáîßåò êáé íá äéáóöáëßóïõí ôç äçìüóéá óùôçñßá êáé ôï
êýñïò ôçò êåíôñéêÞò åîïõóßáò.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï íïìïèåôéêü Ýñãï ôùí áõôïêñáôüñùí ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò;
Íá áíáöÝñåôå ôïõò êõñéüôåñïõò íüìïõò.
Ïé áõôïêñÜôïñåò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò åðéôÝëåóáí óðïõäáßï íïìïèåôéêü Ýñ-
ãï. Óêïðüò ôïõò Þôáí íá âåëôéþóïõí ôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò êáé íá ëýóïõí ôá åðåßãï-
íôá êïéíùíéêÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ åß÷áí ðñïêýøåé. Ãé' áõôü ÷ñåéÜóôçêå íá áíáèåùñÞóïõí ôç
íïìïèåóßá ôùí Éóáýñùí êáé íá åêäþóïõí íÝïõò íüìïõò, ïé ïðïßïé Þôáí ðñïóáñìïóìÝíïé
óôéò óõíèÞêåò êáé ôéò áíÜãêåò ôçò åðï÷Þò ôïõò. Ïé êõñéüôåñïé íüìïé ôïõò Þôáí: 1) ï Ðñü-
÷åéñïò Íüìïò, 2) ç ÅðáíáãùãÞ, 3) ôá ÂáóéëéêÜ, 4) ôï Åðáñ÷éêüí Âéâëßïí êáé 5) ïé ÍåáñÝò.

2. Ôé åðÝâáëáí Þ ðÝôõ÷áí ïé Ìáêåäüíåò áõôïêñÜôïñåò ìå ôïõò íüìïõò ôïõò êáôÜ ôùí
"äõíáôþí";
Ïé Ìáêåäüíåò áõôïêñÜôïñåò ìå ôéò ÍåáñÝò ôïõò (:íÝïõò íüìïõò) åðéäßùîáí ôçí ðñïóôáóßá
áãñïôþí áðü ôïõò "äõíáôïýò". Ìå áõôïýò ôïõò íüìïõò åðÝâáëáí Þ ðÝôõ÷áí ôá åîÞò:
1) Ôçí ðñïôßìçóç ùò áãïñáóôþí ôùí ãåéôüíùí Þ ôùí óõããåíþí ãéá áãïñÜ êïéíïôéêÞò ãçò.
2) Ôçí áðüäïóç ôùí ÷ùñáöéþí óôïõò éäéïêôÞôåò ôïõò ÷ùñßò áðïæçìßùóç.
3) Ôçí áðáãüñåõóç ðþëçóçò Þ áãïñÜò óôñáôéùôïðßùí.
4) Ôïí ðåñéïñéóìü ôçò áýîçóçò ôçò åêêëçóéáóôéêÞò ðåñéïõóßáò.
5) Ôçí õðï÷ñÝùóç ôùí äõíáôþí íá ðëçñþíïõí ôïõò öüñïõò ôùí öôù÷þí, ìå ôïí íüìï
149
"áëëçëÝããõïí" (1002). ÁõôÞ ç õðï÷ñÝùóç âÜñáéíå ðáëéüôåñá ôçí êïéíüôçôá óõëëïãéêÜ. 
USZR 2CIG

ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÔÑÉÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ ÅñùôÞóåéò áíôéêåéìåíéêïý ôýðïõ

1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç: ÏÍÏÌÁ

á/á ÏÍÏÌÁ

Bõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (802 - 811). ÐÞñå ôïëìçñÜ ïéêïíïìéêÜ
1
ìÝôñá ãéá ôçí áíÜêáìøç ôçò ïéêïíïìßáò óôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (717 - 741). ÐñùôåñãÜôçò ôçò
2 Åéêïíïìá÷ßáò. Ôï 730 åîÝäùóå äéÜôáãìá êáôÜ ôçò ëáôñåßáò ôùí
åéêüíùí.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (741 - 775). ÅéêïíïìÜ÷ïò. ÅîáðÝëõóå
3 åêóôñáôåßá ôñïìïêñÜôçóçò ôùí ìïíá÷þí êáé êáôáóôñïöÞò ôùí
ìïíáóôçñéþí.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (813 - 820). Åãêáéíßáóå ôç â´ öÜóç
4
ôçò Åéêïíïìá÷ßáò.
ÌÝãáò èåïëüãïò, ï êõñéüôåñïò èåùñçôéêüò õðïóôçñéêôÞò ôçò
5
Åéêïíïëáôñßáò.
ÂõæáíôéíÞ áõôïêñÜôåéñá. ÓõãêÜëåóå ôç Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï
6 ðïõ ôåñìÜôéóå ôçí á´ öÜóç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò êáé áðïêáôÝóôçóå
ðáíçãõñéêÜ ôéò åéêüíåò.
ÂõæáíôéíÞ áõôïêñÜôåéñá. ÓõãêÜëåóå ôï 843 ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï
(óôçí Êùí/ðïëç), ç ïðïßá ôåñìÜôéóå ôç â´ öÜóç ôçò
7
Åéêïíïìá÷ßáò, áðïêáôÝóôçóå êáé áíáóôÞëùóå ïñéóôéêÜ ôéò
åéêüíåò.
Âõæáíôéíüò êáßóáñáò. Ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ éäñýèçêå ç áíþôåñç
8
Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò.

Âõæáíôéíüò óïöüò, äéÜóçìïò åðéóôÞìïíáò. ¹ôáí äéåõèõíôÞò êáé
9
êáèçãçôÞò ôçò Ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò.

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÌåôÜ ôçí Üëùóç ôïõ Áìïñßïõ
10 ðñïóðÜèçóå íá êéíçôïðïéÞóåé ôïõò ×ñéóôéáíïýò ôçò ÁíáôïëÞò
êáé ôçò Äýóçò óå ìéá ãåíéêÞ óõììá÷ßá êáôÜ ôïõ ÉóëÜì.

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Óôá ÷ñüíéá ôçò âáóéëåßáò ôïõ Üñ÷éóå
11
ç áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ ôùí ÁñÜâùí.

ÓëÜâïò çãåìüíáò. ÆÞôçóå áðü ôï ÂõæÜíôéï éåñáðïóôüëïõò ãéá
12
íá äéäÜîïõí óôï ëáü ôïõ ôï ×ñéóôéáíéóìü.
150 
USZR 2CIG

á/á ÏÍÏÌÁ
Âïýëãáñïò çãåìüíáò. ÈÝëçóå íá åðéâÜëåé óôç ÷þñá ôïõ ôï
13 ÷ñéóôéáíéóìü. Âáöôßóôçêå áðü ôïí áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë êáé ðÞñå
717 – 1025
ôï üíïìÜ ôïõ.
14 Éåñáðüóôïëïò ôùí ÓëÜâùí. Åðéíüçóå ôï óëáâéêü áëöÜâçôï.

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (920 - 944), ôçò ÌáêåäïíéêÞò
15 äõíáóôåßáò. Óôá ÷ñüíéá ôïõ åãêáéíéÜæåôáé ç ìåãÜëç óôñáôéùôéêÞ
áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ ôùí ÁñÜâùí.
Âõæáíôéíüò óôñáôçãüò. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý
16 êáôÝëáâå ôçí ¸äåóóá ôçò Óõñßáò (êáé ðÞñå ðßóù ôï "éåñü
ìáíôÞëé" ôïõ ×ñéóôïý).
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò - óôñáôçãüò (963 - 969) ôçò
17 ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò. ÁíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí ÊñÞôç
(961) êáé ôçí Êýðñï (965).
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò - óôñáôçãüò (969 - 976) ôçò
18 ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò. ÁíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôìÞìáôá
áðü ôçí Êéëéêßá êáé ðåñéï÷Ýò ôçò Óõñßáò êáé ôçò Ðáëáéóôßíçò.
Çãåìüíáò ôùí ÂïõëãÜñùí (893 - 927). Èáýìáæå ôï âõæáíôéíü
ðïëéôéóìü, åß÷å óðïõäÜóåé óôçí Êùí/ðïëç êáé åðéèõìïýóå íá
19
äçìéïõñãÞóåé ìéá âïõëãáñïâõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá, óôçí ïðïßá
íá åßíáé ï ßäéïò áõôïêñÜôïñáò.
Çãåìüíáò ôùí ÂïõëãÜñùí. Ãéïò êáé äéÜäï÷ïò ôïõ Óõìåþí. Ìüëéò
áíÝâçêå óôï èñüíï óõíÞøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïõò
20
Âõæáíôéíïýò êáé íõìöåýèçêå ôç Ìáñßá, áíåøéÜ (Þ åããïíÞ) ôïõ
Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý.

ÔóÜñïò ôùí ÂïõëãÜñùí. ´Éäñõóå íÝï âïõëãáñéêü êñÜôïò ìå
21 åðßêåíôñï ôçí ðåñéï÷Þ ôçò Á÷ñßäáò. ÕðÞñîå ï ðéï åðéêßíäõíïò
áíôßðáëïò ôïõ Âáóéëåßïõ ´, ðïõ üìùò ôïí áíôéìåôþðéóå íéêçöüñá.

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò - óôñáôçãüò (976 - 1025) ôçò
ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò. Íßêçóå ôá âïõëãáñéêÜ óôñáôåýìáôá
22
óôéò ìÜ÷åò ôïõ Óðåñ÷åéïý (997) êáé ôïõ Êëåéäßïõ (1014) êé Ýôóé
ôåñìáôßóôçêå ï áãþíáò ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ ôùí ÂïõëãÜñùí.

Ñþóïò çãåìüíáò. ÁóðÜóôçêå ôï ÷ñéóôéáíéóìü êáé ðáíôñåýôçêå
23
ôçí áäåëöÞ ôïõ Âáóéëåßïõ ´, ¢ííá.
24 Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÁðÝññéøå ôéò ðñïôÜóåéò ôïõ
ðñåóâåõôÞ ôïõ ¼èùíá Á´, ËéïõôðñÜíäïõ.
25 Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ºäñõóå ôï êáôåðáíÜôï ôçò Éôáëßáò.
151 
USZR 2CIG

á/á ÏÍÏÌÁ
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ðáñá÷þñçóå ôá ðñþôá åìðïñéêÜ
26 ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò, ùò áíôáìïéâÞ ãéá ôç âïÞèåéÜ ôïõò
óôçí áíôéìåôþðéóç ôùí åîùôåñéêþí áðåéëþí.
ÂõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá. Ðáíôñåýôçêå óôç Ñþìç ôï ãåñìáíü
27
âáóéëéÜ ¼èùíá ´ ôï 972.
Ãåñìáíüò áõôïêñÜôïñáò (912 - 973). Áíáêçñý÷èçêå "âáóéëéÜò
ôçò Éôáëßáò" ôï 951 êáé óôÝöèçêå áðü ôïí ðÜðá óôç Ñþìç
28
"áõôïêñÜôùñ ôùí Ñùìáßùí" ôï 962. Åðéäßùîå ôçí åðÝêôáóÞ ôïõ
óôç Íüôéá Éôáëßá óå âÜñïò ôùí Âõæáíôéíþí.
Åðßóêïðïò Êñåìþíáò. Ôáîßäåøå óôçí Êùí/ðïëç ôï 968 ùò
29 ðñåóâåõôÞò ôïõ ¼èùíá Á´ ãéá äéáðñáãìáôåýóåéò, áëëÜ
åðÝóôñåøå Üðñáêôïò óôç Äýóç.

2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç, áíÜëïãá áí ôéò
èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò.
á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë

1 ÊáôÜ ôïí 8ï êáé 9ï áé. äéáìïñöþèçêå ôï ìåóáéùíéêü åëëçíéêü êñÜôïò.

Óôá ÷ñüíéá ôïõ Êùí/íïõ Å´ ôï âõæáíôéíü êñÜôïò áíôéìåôþðéæå ìåãÜëç
2
ïéêïíïìéêÞ êñßóç.

¸íáò áðü ôïõò ðáñÜãïíôåò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò Þôáí ç åðéèõìßá ôùí
3
Éóáýñùí íá ðåñéïñßóïõí ôçí åðéññïÞ ôùí ìïíá÷þí.

4 Ç â´ öÜóç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò åãêáéíéÜóôçêå áðü ôïí Êùí/íï Å´.

Ç Åéêïíïìá÷ßá åß÷å ïëÝèñéåò óõíÝðåéåò óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ
5
Âõæáíôßïõ.

Ï ËÝùí ï Öéëüóïöïò, åðåéäÞ åß÷å ìåãÜëç öÞìç ðñïóêëÞèçêå
6
áðü ôï ÷áëßöç Ìáìïýí íá äéäÜîåé óôç ÂáãäÜôç.
Ç Ó÷ïëÞ ôçò Ìáãíáýñáò éäñýèçêå ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ ðáôñéÜñ÷ç
7
Öùôßïõ.
Ï áõôïêñÜôïñáò Èåüöéëïò ðñïóðÜèçóå íá êéíçôïðïéÞóåé ôïõò
8 ÷ñéóôéáíïýò ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò óå ìéá ãåíéêÞ óõììá÷ßá êáôÜ ôïõ
ÉóëÜì.

Ï ÑáóôéóëÜâïò (çãåìüíáò ôùí Ìïñáâþí) æÞôçóå áðü ôï ÂõæÜíôéï
9
éåñáðïóôüëïõò, ãéá íá äéäÜîïõí óôï ëáü ôïõ ôï ×ñéóôéáíéóìü.
152 
USZR 2CIG

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
10 Ï Ìåèüäéïò äçìéïýñãçóå ôï óëáâéêü áëöÜâçôï.
Ï âõæáíôéíüò óôñáôüò õðï÷ñÝùóå ôï Âïýëãáñï çãåìüíá Âüñç, íá äå÷ôåß 717 – 1025
11
ôï ×ñéóôéáíéóìü áðü ôçí Êùí/ðïëç.

Ìå áðüöáóç óõíüäïõ ôïõ 867 ç Åêêëçóßá ôçò Âïõëãáñßáò
12
õðÜ÷èçêå ïñéóôéêÜ óôç äéêáéïäïóßá ôïõ ðáôñéáñ÷åßïõ ôçò Êùí/ðïëçò.

Óôá ÷ñüíéá ôïõ Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý åãêáéíéÜóôçêå ç ìåãÜëç
13
óôñáôéùôéêÞ áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ ôùí ÁñÜâùí.
14 Ï ÉùÜííçò Êïõñêïýáò áíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí ÊñÞôç (961).
Ï ôóÜñïò ôùí ÂïõëãÜñùí Óõìåþí åðéäßùêå íá äçìéïõñãÞóåé ìéá
15 âïõëãáñïâõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá, óôçí ïðïßá íá åßíáé ï ßäéïò
áõôïêñÜôïñáò.
Ï äéÜäï÷ïò ôïõ ôóÜñïõ Óõìåþí ßäñõóå íÝï âïõëãáñéêü êñÜôïò ìå
16
åðßêåíôñï ôçí ðåñéï÷Þ ôçò Á÷ñßäáò.
Ï ôóÜñïò ÓáìïõÞë óõíÞøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïõò âõæáíôéíïýò êáé
17
íõìöåýèçêå ôç Ìáñßá, áíåøéÜ (Þ åããïíÞ) ôïõ Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý.
Ç Âïõëãáñßá õðïôÜ÷èçêå ðëÞñùò óôï ÂõæÜíôéï ôï 1018 êáé
18
ïñãáíþèçêå óå äýï "èÝìáôá".
19 Ï Âáóßëåéïò ´ áíÝêôçóå áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí Êýðñï.
Ï Âáóßëåéïò ´ íßêçóå ôïõò ÂïõëãÜñïõò óôéò ìÜ÷åò ôïõ Óðåñ÷åéïý
20
(997) êáé ôïõ Êëåéäßïõ (1014).
Ïé êáôáêôÞóåéò ôùí âõæáíôéíþí óôñáôåõìÜôùí êáé ç åðÝêôáóç ôùí
21
âõæáíôéíþí óõíüñùí åõíüçóáí ôçí Üíèçóç ôçò ïéêïíïìßáò.
Ïé ÂÜñáããïé áíáìåß÷èçêáí ìå ôïõò áíáôïëéêïýò ÓëÜâïõò êáé
22
äçìéïýñãçóáí âáèìéáßá Ýíá ëáü, ôï ñùóéêü.
Ïé åìðïñéêÝò óõíèÞêåò ôïõ 911 êáé 944 åðÝôñåðáí óôïõò ÂïõëãÜñïõò
23
íá ôáîéäåýïõí êáé íá åìðïñåýïíôáé óôçí Êùí/ðïëç.
24 Ï Âëáäßìçñïò, çãåìüíáò ôùí Ñþóùí, âïÞèçóå ôï Âáóßëåéï ´ íá
áíôéìåôùðßóåé ôçí áíôáñóßá ôùí âõæáíôéíþí ãáéïêôçìüíùí.
25 Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 10ïõ áé. ïé Óéêåëéþôåò åãêáôÝëåéøáí ôéò åóôßåò ôïõò
ëüãù ôùí áñáâéêþí åðéèÝóåùí êáé ìåôáêéíÞèçêáí óôç Í. Éôáëßá.
26 Ï Êùí/íïò Æ´ Ýíáíôé ôùí ÁñÜâùí ôçò Óéêåëßáò áêïëïýèçóå áìõíôéêÞ
ðïëéôéêÞ, óôçñéæüìåíïò óå óõììá÷ßåò ìå éôáëïýò çãåìüíåò êáé óôç
âïÞèåéá ôïõ ôïðéêïý ðëçèõóìïý.

153 
USZR 2CIG

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
Ç áêìÞ
ôïõ Âõæáíôßïõ Ï ãåñìáíüò çãåìüíáò ¼èùí Á´ óôÝöèçêå ôï 962 áðü ôïí ðÜðá óôç
27
Ñþìç "áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí".
Ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò óõíÝíùóå ôá ôñßá èÝìáôá ôçò Éôáëßáò êáé ßäñõóå
28
ôï êáôåðáíÜôï ôçò Éôáëßáò (975).
Ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò ðñïêåéìÝíïõ íá áíôéìåôùðßóåé áðïôåëåóìáôéêÜ
29 ôéò åîùôåñéêÝò áðåéëÝò, æÞôçóå ôç âïÞèåéá ôùí Âåíåôþí êáé ôïõò
ðáñá÷þñçóå ùò áíôáìïéâÞ ôá ðñþôá åìðïñéêÜ ðñïíüìéá.
Ç ðñéãêßðéóóá Èåïöáíþ, áíåøéÜ ôïõ ÉùÜííç ÔæéìéóêÞ, íõìöåýèçêå ôïí
30
¼èùíá ´, äéÜäï÷ï ôïõ ãåñìáíéêïý èñüíïõ.
Óôá ÷ñüíéá ôçò äõíáóôåßáò ôùí Ìáêåäüíùí ç ïéêïíïìßá ôçò õðáßèñïõ
31
áíáðôý÷èçêå ðåñéóóüôåñï áðü ôçí áóôéêÞ ïéêïíïìßá.
Ç íÝá âõæáíôéíÞ áñéóôïêñáôßá (8ïò - 11ïò ) ðñïÝêõøå áðü ôç
32 óõã÷þíåõóç ìå åðéãáìßåò ôçò áñéóôïêñáôßáò ôçò ãçò ìå ôçí
áñéóôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí.
33 Óïõò “äõíáôïýò” åíôÜóóïíôáé êáé ïé åëåýèåñïé ãáéïêôÞìïíåò.
Ïé ðÜñïéêïé Þôáí äåìÝíïé ìå ôç ãç Þ åß÷áí ðñïóùðéêÞ åîÜñôçóç áðü
34
ôïõò êõñßïõò ôïõò.
Ïé åõãåíåßò äáðáíïýóáí ðïëëÜ ÷ñÞìáôá ãéá íá âåëôéþóïõí ôá ìÝóá
35
êáé ôéò ôå÷íéêÝò ôçò ðáñáãùãÞò. (8ïò - 11ïò áé.)
Ç ìåóáßá ôÜîç õðïêéíïýóå ëáúêÜ êéíÞìáôá êáôÜ ôùí åõãåíþí (10ïò -
36
11ïò áé.).
Ôá "óõóôÞìáôá" Þôáí åðáããåëìáôéêÜ óùìáôåßá ôùí åìðïñïûðáëëÞëùí
37
êáé ôùí õðáëëÞëùí ôùí âéïôå÷íéþí.
Ï "Ðñü÷åéñïò Íüìïò" êáèüñéæå ìå áêñßâåéá ôéò áñìïäéüôçôåò ôïõ
38
áõôïêñÜôïñá êáé ôïõ ðáôñéÜñ÷ç.
Ôá "ÂáóéëéêÜ" Þôáí äéáôÜîåéò ðïõ ñýèìéæáí ôç ëåéôïõñãßá ôùí
39
óõíôå÷íéþí ôçò Êùí/ðïëçò.
Ïé "ÍåáñÝò" ôùí Ìáêåäüíùí Þôáí íÝïé íüìïé ðïõ áðÝâëåðáí êõñßùò
40
óôïí ðåñéïñéóìü ôçò ìåãÜëçò ãáéïêôçóßáò.
Ôï "áëëçëÝããõïí" Þôáí íüìïò ðïõ õðï÷ñÝùíå ôïõò "äõíáôïýò" íá
41
ðëçñþíïõí ôïõò öüñïõò ôùí öôù÷þí.

154 
USZR 2CIG

3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:

1. Ç êáôÜóôáóç êáé ïé áíÜãêåò ôçò âõæáíôéíÞò ïéêïíïìßáò óôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé. 717 – 1025
öáíåñþíïíôáé óô.. ……………. ôïõ Íéêçöüñïõ Á´, üðùò ïíïìÜóôçêáí áðü ôïõò å÷èñïýò
ôïõ ôá ôïëìçñÜ ïéêïíïìéêÜ ôïõ ìÝôñá.
2. Ç Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò (787) áðïêáôÝóôçóå ðáíçãõñéêÜ ôéò åéêüíåò, äéåõêñéíßæïíôáò
üôé áðïíÝìåôáé ó' áõôÝò ìüíï ……………. ………………….
3. Ïé …………………….. ……………………… Þôáí äéáäåäïìÝíåò óôïõò áãñüôåò ôçò
ãåéôïíéêÞò ìå ôï ÉóëÜì Ì. Áóßáò, ðïõ óÞêùíáí ôï êýñéï âÜñïò ôçò Üìõíáò êáôÜ ôùí
ÁñÜâùí.
4. Ç ßäñõóç ôçò áíþôåñçò ……………… …………………… áðïôÝëåóå óôáèìü óôçí éóôïñßá
ôçò âõæáíôéíÞò åêðáßäåõóçò.
5. Ôï óçìáíôéêüôåñï Ýñãï ôïõ Öùôßïõ åßíáé ………………………..
6. Ïé óõíå÷åßò ðüëåìïé óôá óýíïñá ìå ôïõò ¢ñáâåò ðñïìÞèåõóáí ðëïýóéï õëéêü ãéá ôç
äéáìüñöùóç ôçò …………………. …………………. ……………
7. Ç óýíïäïò ôïõ Ýôïõò 867 áíáèåìÜôéóå ôïí ðÜðá, áðÝññéøå ôï äüãìá
……………………………………………………….. êáé êáôáäßêáóå ôçí åðÝìâáóç ôçò Ñþìçò
óôç Âïõëãáñßá.
8. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý åãêáéíéÜóôçêå ç ìåãÜëç ………………….
………………….. ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ ôùí ÁñÜâùí.
9. Ï Óõìåþí ðïëéüñêçóå ôçí ðñùôåýïõóá (Êùí/ðïëç), åðéäéþêïíôáò íá éäñýóåé ìéá
…………………………………. ……………………………… óôç èÝóç ôçò âõæáíôéíÞò.
10. Ï Óõìåþí áõôïôéôëïöïñÞèçêå……………………………………… …………………………………
11. Ïé êáôáêôÞóåéò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý êáé ç åðÝêôáóç ôùí âõæáíôéíþí óõíüñùí
åõíüçóáí ôçí Üíèçóç ôçò ïéêïíïìßáò.
12. Ïé …………….., ôïõò ïðïßïõò ïé áíáôïëéêïß ÓëÜâïé ïíüìáæáí ……………., Þôáí
óêáíäéíáâéêÜ öýëá, ðïõ åìöáíßóôçêáí óôï éóôïñéêü ðñïóêÞíéï ôïí 9ï áé.
13. Óôá ìÝóá ôïõ 9ïõ áé. ó÷çìáôßóôçêå ôï ðñþôï ñùóéêü êñÜôïò: ……………. …….
………………..
14. Ç âõæáíôéíÞ Íüôéá Éôáëßá ðåñéëÜìâáíå ôá "èÝìáôá": 1) ………………..............….,
2) …………………… êáé 3) …………………….
15. Ï ãåñìáíüò çãåìüíáò ¼èùí Á´ ôï 951 áíáêçñý÷èçêå ……………… êáé ôï 962 óôÝöèçêå
áðü ôïí ðÜðá óôç Ñþìç …………………………..
16. Ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò óõíÝíùóå ôá ôñßá "èÝìáôá" ôçò Éôáëßáò êáé ßäñõóå
……………………….. ôçò Éôáëßáò. Ï ……………….. (:äéïéêçôÞò) ôçò Éôáëßáò åß÷å ôçí Ýäñá
ôïõ óôï ÌðÜñé.
17. Óôï ìåôáß÷ìéï áðü ôïí 8ï ðñïò ôïí 9ï áé. Üñ÷éóå íá ó÷çìáôßæåôáé ìéá íÝá 155
………………………………….., êïíôÜ óôçí ïðïßá õðÞñ÷å êáé …………..…………… …………… 
USZR 2CIG

18. Ïé áãñïôéêÝò ìÜæåò, ïé …………………, áðïôåëïýíôáí áðü ôïõò:
Ç áêìÞ á) ……..………………………….., â) ……………………………. êáé ã) ……………………
ôïõ Âõæáíôßïõ
19. ÌåãÜëç áíÜðôõîç, ìå åðßêåíôñï ôéò ðüëåéò, óôá ÷ñüíéá ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò
ãíþñéóå ç ………………… ïéêïíïìßá.
20. Áðü ôïí 9ï Ýùò ôïí 11ï áé. ìåãÜëç åìðïñéêÞ êßíçóç åß÷áí ïé ðüëåéò ¸öåóïò, Åõ÷Üúôá,
Ôñáðåæïýíôá ê.Ü., üðïõ äéåîÜãïíôáí åôÞóéåò ………….............
21. Ç ëåéôïõñãßá ôùí "óõóôçìÜôùí" óôçí Êùí/ðïëç êáèïñéæüôáí áðü ôï ……………………
………………, óõëëïãÞ äéáôÜîåùí ôùí áñ÷þí ôïõ 10ïõ áé.
22. Ç óõíå÷Þò áíÜðôõîç ôçò áóôéêÞò ïéêïíïìßáò ïäÞãçóå óôç äçìéïõñãßá ôçò ……………..
………….., áðïôåëïýìåíçò áðü åìðïñïâéïôÝ÷íåò, íáõêëÞñïõò êáé ôñáðåæßôåò.

4. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:
1. ´Åôóé ïíïìÜóôçêáí ôá ôïëìçñÜ ïéêïíïìéêÜ ìÝôñá ôïõ Íéêçöüñïõ Á´ áðü ôïõò
áíôéðÜëïõò ôïõ: …………………….
2. ÐíåõìáôéêÞ êáé ðïëéôéêÞ äéáìÜ÷ç ðïõ óõíôÜñáîå ôï ÂõæÜíôéï ãéá ðåñéóóüôåñï áðü
Ýíáí áéþíá (726 - 843): ……………………….
3. ËÝãïíôáí áëëéþò ïé åéêïíïìÜ÷ïé: …………………………..
4. ÁíôéëÞøåéò ðïõ åßíáé áíôßèåôåò ìå ôçí áðåéêüíéóç ôïõ ×ñéóôïý êáé ôùí éåñþí ìïñöþí
óå ðáñáóôÜóåéò: ……………………
5. Âõæáíôéíïß óôñáôéþôåò ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá ôïõ êñÜôïõò:
………………………
6. Áíþôáôïò óôñáôéùôéêüò êáé ðïëéôéêüò áîéùìáôïý÷ïò (: äéïéêçôÞò) óå âõæáíôéíÝò
åðáñ÷ßåò. ¾ðáôïò åêðñüóùðïò ôïõ áõôïêñÜôïñá óå êÜèå åðáñ÷ßá: ……………………….
7. Öôù÷ïß áãñüôåò, óôï ÂõæÜíôéï, ðïõ äåí åß÷áí äéêÜ ôïõò êôÞìáôá, áëëÜ ìßóèùíáí ãç
ãéá êáëëéÝñãåéá êáé ðëÞñùíáí åíïßêéï óôïí éäéïêôÞôç: ………………………..
8. ÐïëõÜñéèìåò áãñïôéêÝò åêôÜóåéò, ðïõ êáëëéåñãïýóáí åëåýèåñïé åíïéêéáóôÝò Þ
ðÜñïéêïé: ………………………….
9. ÊÜóôñá óôï ÂõæÜíôéï, ðïõ áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé. Ýãéíáí áóôéêÜ êÝíôñá ìå
çìéáãñïôéêü ÷áñáêôÞñá: ………………………….
10. ÅðáããåëìáôéêÜ óùìáôåßá åìðüñùí êáé âéïôå÷íþí óôï ÂõæÜíôéï êáé êõñßùò óôçí
Êùí/ðïëç.: ………………………….
11. Ïé ðïëõÜñéèìåò ëáúêÝò ìÜæåò ôùí ðüëåùí óôï ÂõæÜíôéï (8ïò - 11ïò áé.).:
………………………
12. ÅéóáãùãÞ óôïí "Ðñü÷åéñï Íüìï" ðïõ êáèüñéæå ìå áêñßâåéá ôéò áñìïäéüôçôåò ôïõ
áõôïêñÜôïñá êáé ôïõ ðáôñéÜñ÷ç: ………………………..
156 13. Íüìïò ôïõ 1002 ðïõ õðï÷ñÝùíå ôïõò äõíáôïýò íá ðëçñþíïõí ôïõò öüñïõò ôùí
öôù÷þí ôïõ ÷ùñéïý.: ……………………….. 
USZR 2CIG

14. Åý÷ñçóôï áðÜíèéóìá íüìùí ðïõ áíôéêáôÝóôçóå ôçí ÅêëïãÞ, íïìéêÞ óõëëïãÞ ôùí
Éóáýñùí.: …………………………..
15. ÍÝïé íüìïé ôùí Ìáêåäüíùí áõôïêñáôüñùí ðïõ áðÝâëåðáí êõñßùò óôïí ðåñéïñéóìü 717 – 1025
ôçò ìåãÜëçò ãáéïêôçóßáò.: ……………………………

5. á) Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá

×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ
1 730 Á) ¢ëùóç Áìïñßïõ áðü ¢ñáâåò
Â) Áõôïêñáôïñéêü äéÜôáãìá ËÝïíôïò ô
2 787
êáôÜ ôçò ëáôñåßáò ôùí åéêüíùí
3 843 Ã) Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÓëÜâùí
4 838 Ä) Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò
5 863 Å) ÌÜ÷ç óôï Êëåéäß
Æ) ÏñéóôéêÞ áðïêáôÜóôáóç êáé
6 864
áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí
7 961 Ç) Åê÷ñéóôéáíéóìüò ôùí ÂïõëãÜñùí

È) ÏñéóôéêÞ õðïôáãÞ ôçò Âïõëãáñßáò óôï
8 997
ÂõæÜíôéï
9 1014 É) ÁíÜêôçóç ÊñÞôçò

10 1018 Ê) ÌÜ÷ç Óðåñ÷åéïý

5. â) Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá

×ÑÏÍÏËÏÃÉÁ ÃÅÃÏÍÏÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ
Á) Ï ¼èùí Á´ óôÝöåôáé "áõôïêñÜôùñ
1 944
Ñùìáßùí"
Â) ÃÜìïò ¼èùíá ´ ìå ðñéãêßðéóóá
2 989
Èåïöáíþ

3 962 Ã) ÅìðïñéêÞ óõíèÞêç Âõæáíôéíþí Ñþóùí

4 972 Ä) ºäñõóç êáôåðáíÜôïõ Éôáëßáò
Å) ÃÜìïò Âëáäßìçñïõ - ¢ííáò êáé ïìáäéêÞ
5 975
âÜðôéóç Ñþóùí
157 
USZR 2CIG

6. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:
Ç áêìÞ (Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç):
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé. ðÞñå ôïëìçñÜ ìÝôñá ãéá ôçí
áíÜêáìøç ôçò ïéêïíïìßáò.
á) Êùí/íïò Å´, â) Íéêçöüñïò Á´, ã) ËÝùí ô
2. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò, ðñùôåñãÜôçò ôçò Åéêïíïìá÷ßáò. Ôï 730 åîÝäùóå
äéÜôáãìá êáôÜ ôçò ëáôñåßáò ôùí åéêüíùí:
á) ËÝùí ô, â) Êùí/íïò Å´, ã) ËÝùí Å´ ï ÁñìÝíéïò
3. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Åãêáéíßáóå ôç â´ öÜóç ôçò Åéêïíïìá÷ßáò:
á) Êùí/íïò Å´, â) ËÝùí Å´, ã) Ìé÷áÞë ô
4. ÂõæáíôéíÞ áõôïêñÜôåéñá. ÓõãêÜëåóå ôï 843 ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï, ðïõ áðïêáôÝóôçóå
êáé áíáóôÞëùóå ïñéóôéêÜ ôéò åéêüíåò.
á) ÅéñÞíç ç Áèçíáßá, â) Èåïäþñá, ã) Üëëç
5. Ç ßäñõóç ôçò áíþôåñçò Ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò Ýãéíå ìå ðñùôïâïõëßá ôïõ:
á) êáßóáñá ÂÜñäá, â) ðáôñéÜñ÷ç Öùôßïõ,
ã) áõôïêñÜôïñá Êùí/íïõ ÐïñöõñïãÝííçôïõ
6. ÐñïóêëÞèçêå áðü ôï ÷áëßöç Ìáìïýí ãéá íá äéäÜîåé óôç ÂáãäÜôç:
á) ï Öþôéïò, â) ï ËÝùí ï Öéëüóïöïò, ã) ï ÂÜñäáò
7. Êéíçôïðïßçóå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ôçò ÁíáôïëÞò êáé ôçò Äýóçò óå ìéá ãåíéêÞ óõììá÷ßá
êáôÜ ôïõ ÉóëÜì.
á) ï ðáôñéÜñ÷çò Öþôéïò, â) ï åðßóêïðïò ÁñÝèáò, ã) ï áõôïêñÜôïñáò Èåüöéëïò
8. Âáöôßóôçêå áð' ôïí áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë êáé ðÞñå ôï üíïìÜ ôïõ:
á) ï ÑáóôéóëÜâïò, â) ï Âüñçò, ã) ï Óõìåþí
9. Åê÷ñéóôéáíßóôçêáí åéñçíéêÜ:
á) ïé ÓëÜâïé, â) ïé Âïýëãáñïé, ã) ïé Ñþóïé
10. Êáôáäßêáóå ôï äüãìá filioque:
á) ç óýíïäïò ôïõ 867, â) ç óýíïäïò ôïõ 870, ã) Üëëç
11. Ç ìåãÜëç óôñáôéùôéêÞ áíôåðßèåóç ôùí Âõæáíôéíþí êáôÜ ôùí ÁñÜâùí åãêáéíéÜæåôáé
óôá ÷ñüíéá ôïõ:
á) Ìé÷áÞë ô, â) ËÝïíôá ô, ã) Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý
12. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò -óôñáôçãüò. ÁíÝêôçóå ôçí ÊñÞôç áðü ôïõò ¢ñáâåò ôï
961:
á) ï ÉùÜííçò Êïõñêïýáò, â) ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò, ã) ï Âáóßëåéïò ´
13. Âïýëãáñïò çãåìüíáò ðïõ áõôïôéôëïöïñÞèçêå: "âáóéëåýò ôùí ÂïõëãÜñùí êáé ôùí
Ñùìáßùí":
á) ï Óõìåþí, â) ï ÐÝôñïò, ã) ï ÓáìïõÞë
14. Âïýëãáñïò çãåìüíáò ðïõ óõíÞøå óõíèÞêç åéñÞíçò ìå ôïõò Âõæáíôéíïýò êáé
158 íõìöåýèçêå ôç Ìáñßá, áíåøéÜ (Þ åããïíÞ) ôïõ Ñùìáíïý Ëáêáðçíïý.
á) ï Óõìåþí, â) ï ÐÝôñïò, ã) ï ÓáìïõÞë 
USZR 2CIG

15. ÔóÜñïò ôùí ÂïõëãÜñùí. ºäñõóå íÝï âïõëãáñéêü êñÜôïò ìå åðßêåíôñï ôçí ðåñéï÷Þ
ôçò Á÷ñßäáò. ÕðÞñîå ï ðéï åðéêßíäõíïò å÷èñüò ôïõ Âõæáíôßïõ óôéò áñ÷Ýò ôïõ 11ïõ
áéþíá. 717 – 1025
á) ï Óõìåþí, â) ï ÐÝôñïò, ã) ï ÓáìïõÞë
16. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò -óôñáôçãüò, ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò. ÁíÝêôçóå
áðü ôïõò ¢ñáâåò ôçí Êéëéêßá êáé ðåñéï÷Ýò ôçò Óõñßáò êáé ôçò Ðáëáéóôßíçò.
á) ï ÉùÜííçò Êïõñêïýáò, â) ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò, ã) ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò
17. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò -óôñáôçãüò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò. ÔåñìÜôéóå
ôïí áãþíá êáôÜ ôùí ÂïõëãÜñùí áöïý ôïõò íßêçóå óôéò ìÜ÷åò ôïõ Óðåñ÷åéïý (997)
êáé ôïõ Êëåéäßïõ (1014):
á) ï ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò, â) ï Íéêçöüñïò ÖùêÜò, ã) ï Âáóßëåéïò ´
18. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÆÞôçóå ôç âïÞèåéá ôïõ Ñþóïõ çãåìüíá Âëáäßìçñïõ
ãéá íá áíôéìåôùðßóåé ôçí áíôáñóßá ôùí âõæáíôéíþí ãáéïêôçìüíùí (äõíáôþí):
á) ï Ìé÷áÞë ô, â) ï Âáóßëåéïò ´, ã) ï Êùí/íïò Å´
19. Ãåñìáíüò çãåìüíáò, ðïõ óôÝöèçêå "áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí":
á) ï ¼èùí Á´, â) ï ¼èùí ´, ã) Üëëïò
20. ÂõæáíôéíÞ ðñéãêßðéóóá. Íõìöåýèçêå ôï äéÜäï÷ï ôïõ ãåñìáíéêïý èñüíïõ ¼èùíá ´
êáé "ìåôÝöåñå" ôï âõæáíôéíü ðïëéôéóìü óôç Ãåñìáíßá.
á) ç ¢ííá, â) ç Èåïöáíþ, ã) Üëëç.
21. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Ðáñá÷þñçóå ôá ðñþôá åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò
Âåíåôïýò.:
á) Íéêçöüñïò ÖùêÜò, â) É. ÔæéìéóêÞò, ã) Âáóßëåéïò ´
22. Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ¸íùóå ôá ôñßá éôáëéêÜ èÝìáôá êáé ßäñõóå ôï êáôåðáíÜôï
ôçò Éôáëßáò.
á) Êùí/íïò Æ´, â) Íéêçöüñïò ÖùêÜò, ã) ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò.
23. Ç íÝá âõæáíôéíÞ áñéóôïêñáôßá (8ïò - 11ïò áé.) åßíáé:
á) ç áñéóôïêñáôßá ôçò ãçò,
â) ç áñéóôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí,
ã) íÝá, ðïõ äéáìïñöþèçêå áðü ôç óõã÷þíåõóç ôùí äýï ðñïçãïýìåíùí
24. Ç áãñïôéêÞ êïéíüôçôá êáé ïé áíåîÜñôçôïé áãñüôåò áðü ôéò áñ÷Ýò ôïõ 9ïõ áé.
êéíäýíåõáí áðü:
á) ôïõò ìåãáëïãáéïêôÞìïíåò,
â) ôï êñÜôïò
ã) êáé áðü ôïõò äýï.
25. Ïé åëåýèåñïé ãáéïêôÞìïíåò áíÞêáí:
á) óôïõò äõíáôïýò,
â) óôïõò ðÝíçôåò
ã) óôç ìåóáßá ôÜîç
26. Ôá "óõóôÞìáôá" Þôáí:
á) óõíôå÷íßåò Þ åðáããåëìáôéêÜ óùìáôåßá åìðïñïâéïôå÷íþí 159 
USZR 2CIG

â) åðáããåëìáôéêÜ óùìáôåßá åìðïñïûðáëëÞëùí êáé åñãáæïìÝíùí óôéò âéïôå÷íßåò
Ç áêìÞ ã) áãñïôéêïß óýëëïãïé
ôïõ Âõæáíôßïõ 27. ÍÝïé íüìïé ôùí Ìáêåäüíùí áõôïêñáôüñùí ðïõ áðÝâëåðáí êõñßùò óôïí ðåñéïñéóìü
ôçò ìåãÜëçò ãáéïêôçóßáò:
á) ÍåáñÝò, â) ÅðáíáãùãÞ, ã) ÁëëçëÝããõïí
28. Íüìïò ôïõ Âáóéëåßïõ ´ ðïõ õðï÷ñÝùíå ôïõò äõíáôïýò íá ðëçñþíïõí ôïõò öüñïõò
ôùí öôù÷þí:
á) Ðñü÷åéñïò Íüìïò, â) ÁëëçëÝããõïí, ã) ÂáóéëéêÜ.

7. Áíôéóôïé÷ßóôå ôá ïíüìáôá ôçò óôÞëçò Á ìå ôéò öñÜóåéò ôçò óôÞëçò Â.

A B ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ
Ôåñìáôéóìüò áãþíá Âõæáíôéíþí êáôÜ
1 Íéêçöüñïò Á´ á
ÂïõëãÜñùí

2 ËÝùí ô â Óëáâéêü áëöÜâçôï
ÅéñÞíç ç
3 ã Ó÷ïëÞ Ìáãíáýñáò
Áèçíáßá
4 Èåïäþñá ä "Ìõñéüâéâëïò"
ÉùÜííçò
5 å ¸íáñîç â´ öÜóçò Åéêïíïìá÷ßáò
Äáìáóêçíüò
6 ËÝùí Å´ æ ÕðåñÜóðéóç åéêïíïëáôñþí
ÏñéóôéêÞ áðïêáôÜóôáóç êáé
7 Öþôéïò ç
áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí
ËÝùí
8 è Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäïò
Öéëüóïöïò
Êùí/íïò -
9 é ¸íáñîç Åéêïíïìá÷ßáò
Êýñéëëïò
10 Âáóßëåéïò ´ ê "êáêþóåéò"

8. Áíôéóôïé÷ßóôå ôá ïíüìáôá ôçò óôÞëçò Á ìå ôéò öñÜóåéò ôçò óôÞëçò Â.
A B ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇ
Ðáñá÷þñçóç åìðïñéêþí
1 Âëáäßìçñïò´ á
ðñïíïìßùí óôïõò Âåíåôïýò.

2 ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò â Åê÷ñéóôéáíéóìüò Ñþóùí

3 Âáóßëåéïò ´ ã ºäñõóç êáôåðáíÜôïõ Éôáëßáò

160 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÔÑÉÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç Üóêçóç 717 – 1025
1) Íéêçöüñïò Á´, 2) ËÝùí ô ºóáõñïò,
3) Êùí/íïò Å´, 4) ËÝùí Å´ ÁñìÝíéïò,
5) ÉùÜííçò Äáìáóêçíüò, 6) ÅéñÞíç ç Áèçíáßá,
7) Èåïäþñá, 8) ÂÜñäáò,
9) ËÝùí ï Öéëüóïöïò Þ Ìáèçìáôéêüò, 10) Èåüöéëïò,
11) Ìé÷áÞë ô, 12) ÑáóôéóëÜâïò,
13) Âüñçò, 14) Êùí/íïò - Êýñéëëïò,
15) Ñùìáíüò Ëáêáðçíüò, 16) ÉùÜííçò Êïõñêïýáò,
17) Íéêçöüñïò ÖùêÜò, 18) ÉùÜííçò Á´ ÔæéìéóêÞò,
19) Óõìåþí, 20) ÐÝôñïò,
21) ÓáìïõÞë, 22) Âáóßëåéïò ´,
23) Âëáäßìçñïò, 24) Íéêçöüñïò ÖùêÜò,
25) ÉùÜííçò ÔæéìéóêÞò, 26) Âáóßëåéïò ´,
27) Èåïöáíþ, 28) ¼èùí Á´,
29) ËéïõôðñÜíäïò

2ç Üóêçóç

1Ó 2Ë 3Ó 4Ë 5Ó 6Ó 7Ë 8Ó 9Ó 10Ë 11Ó 12Ë 13Ó 14Ë 15Ó 16Ë 17Ë 18Ó 19Ë

20Ó 21Ó 22Ó 23Ë 24Ó 25Ó 26Ë 27Ó 28Ë 29Ë 30Ó 31Ë 32Ó 33Ë 34Ó 35Ë 36Ó 37Ë 38Ë

39Ë 40Ó 41Ó

3ç Üóêçóç
1) óôéò êáêþóåéò,
2) ôéìçôéêÞ ðñïóêýíçóç,
3) áíåéêïíéêÝò áíôéëÞøåéò,
4) ó÷ïëÞò ôçò Ìáãíáýñáò,
5) ç Ìõñéüâéâëïò,
6) âõæáíôéíÞò åðéêÞò ðïßçóçò,
7) ðåñß åêðïñåýóåùò ôïõ Áãßïõ Ðíåýìáôïò êáé åê ôïõ Õéïý (filioque),
8) óôñáôéùôéêÞ áíôåðßèåóç,
9) âïõëãáñïâõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá,
10) âáóéëåýò ôùí ÂïõëãÜñùí êáé ôùí Ñùìáßùí,
11) Üíèçóç ôçò ïéêïíïìßáò,
12) ÂÜñáããïé, Ñùò,
13) ç çãåìïíßá ôïõ ÊéÝâïõ,
14) 1. Ëïããïâáñäßáò, 2. Êáëáâñßáò, 3. Ëïõêáíßáò,
161 
USZR 2CIG

15) âáóéëåýò Éôáëßáò, / áõôïêñÜôùñ Ñùìáßùí,
Ç áêìÞ 16) êáôåðáíÜôï / êáôåðÜíù,
ôïõ Âõæáíôßïõ 17) áñéóôïêñáôßá ôçò ãçò / áñé-óôïêñáôßá ôùí áîéùìÜôùí,
18) á) åëåýèåñïõò ãáéïêôÞìïíåò, â) áêôÞìïíåò ãåùñãïýò, ã) ðáñïßêïõò,
19) áóôéêÞ,
20) åìðïñïðáíçãýñåéò,
21) Åðáñ÷éêüí âéâëßïí,
22) ìåóáßáò ôÜîçò

4ç Üóêçóç
1) êáêþóåéò, 2) Åéêïíïìá÷ßá,
3) åéêïíïêëÜóôåò, 4) áíåéêïíéêÝò,
5) Áêñßôåò, 6) êáôåðÜíù,
7) áêôÞìïíåò ãåùñãïß, 8) ðñïÜóôåéá Þ ÷ùñßá,
9) áóôõêþìáé Þ áãñïôïðüëåéò, 10) óõóôÞìáôá,
11) äÞìïò, 12) ÅðáíáãùãÞ,
13) ÁëëçëÝããõïí, 14) Ðñü÷åéñïò Íüìïò,
15) ÍåáñÝò

5ç á) Üóêçóç
1-Â 2-Ä 3-Æ 4-Á 5-Ã 6-Ç 7-É 8-Ê 9-Å 10-È

5ç â) Üóêçóç

1-Ã 2-Å 3-Á 4-Â 5-Ä

6ç Üóêçóç
1 -â 2-á 3 -â 4-â 5-á 6-â 7-ã 8-â 9-á 10-á
11-ã 12-â 13-á 14-â 15-ã 16-â 17 -ã 18 - â 19- á 20- â
21-ã 22-ã 23-ã 24- ã 25-â 26- á 27-á 28-â

7ç Üóêçóç

1-ê 2-é 3-è 4-ç 5-æ 6-å 7-ä 8-ã 9-â 10-á

8ç Üóêçóç

1-â 2-ã 3-á

162 
USZR 2CIG

ÊÅÖÁËÁÉÏ 4ï
ÐÅÑÉÏÄÏÓ ÔÇÓ ÊÑÉÓÇÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ
(1025 -1453)

É. Ç ÅÎÁÓÈÅÍÇÓÇ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ ÊÁÉ ÔÏ ÓÉÓÌÁ ÌÅ ÔÇ
ÄÕÓÇ
ÉÉ. ÏÉ ÓÔÁÕÑÏÖÏÑÉÅÓ ÊÁÉ ÏÉ ÓÕÍÅÐÅÉÅÓ ÔÏÕÓ ÃÉÁ ÔÏ
ÂÕÆÁÍÔÉÏ 
USZR 2CIG 
USZR 2CIG

ÐÅÑÉÏÄÏÓ ÔÇÓ ÊÑÉÓÇÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ

(1025 - 1453)

1025  èÜíáôïò Âáóéëåßïõ ´
1025 - 1081  ðåñßïäïò êñßóçò
áíôéìåôþðéóç êñßóçò
1081 - 1185  ÊÏÌÍÇÍÏÉ
áíáóõãêñüôçóç ôïõ êñÜôïõò
åîùôåñéêÝò áðåéëÝò
1185 - 1204  ÁÃÃÅËÏÉ êáôÜëõóç Âõæáíôßïõ áðü óôáõñïöüñïõò
(1204)

åëëçíéêþí êñáôþí
ëáôéíéêþí êñáôþí
ÌåôÜ ôï 1204  äçìéïõñãßá: óçìáíôéêüôåñï: ç áõôïêñáôïñßá ôçò Íßêáéáò
áðïêáôÝóôçóå ôç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá
(áñ÷Ýò 14ïõ áé.)
Áñ÷Ýò
 áñ÷Þ áðïóýíèåóçò ôïõ Âõæáíôßïõ
14ïõ áéþíá

åðéôÜ÷õíóç áðïóýíèåóçò ôïõ Âõæáíôßïõ
ôá áßôéá: ôá áðïôåëÝóìáôá:
1. ïé åìöýëéïé 1) åõíïÞèçêå ç åðÝêôáóç ôùí ÓÝñâùí
ÌÝóá ðüëåìïé 2) åõíïÞèçêå ç åðÝêôáóç ôùí Ïèùìáíþí
 2. ç åîáóèÝ- 3) áðïäõíáìþèçêå ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá
14ïõ áéþíá
íçóç ôïõ
óôñáôïý
êáé ôçò ïé-
êïíïìßáò
 ôáðåéíþóåéò êáé áãùíßá ãéá ôï ìÝëëïí ôçò áõôïêñáôïñßáò
1204 - 1453
 äéáìüñöùóç ôçò óõíåßäçóçò ôïõ ÍÝïõ Åëëçíéóìïý
1453  êáôÜëõóç âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò áðü ôïõò Ôïýñêïõò

165 
USZR 2CIG

É. Ç ÅÎÁÓÈÅÍÇÓÇ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ ÊÁÉ ÔÏ Ó×ÉÓÌÁ ÌÅ ÔÇ ÄÕÓÇ
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ
1. Ç êñßóç êáé ïé áðþëåéåò ôçò áõôïêñáôïñßáò êáôÜ ôïí 11ï
áéþíá (1025 - 1081)

Ðåñßëçøç

á. Ç åóùôåñéêÞ êñßóç
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Âáóéëåßïõ ´ ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá Þôáí íéêÞôñéá óôá ðåäßá
ôùí ìá÷þí êáé åß÷å åîåëé÷èåß óå ðáãêüóìéá äýíáìç. Óôï åðüìåíï äéÜóôçìá äçìéïõñãÞèçêå
óôïõò Âõæáíôéíïýò ìéá øåõäáßóèçóç üôé ôá óýíïñá åßíáé áóöáëÞ êáé üôé ç åéñÞíç èá åßíáé
äéáñêÞò êáé áäéáôÜñáêôç. Ç øåõäáßóèçóç áõôÞ ïäÞãçóå ôç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç óå ðïëëÜ
ëÜèç óå üëïõò ôïõò ôïìåßò: á) óôï óôñáôéùôéêü ôïìÝá ðÞñå ïëÝèñéá ìÝôñá
áðïóôñáôéùôéêïðïßçóçò, â) óôïí êïéíùíéêü ôïìÝá, ç åðéâïëÞ íÝùí öüñùí áðü ìéá
áõôáñ÷éêÞ êåíôñéêÞ êõâÝñíçóç óôïõò áãñïôéêïýò åðáñ÷éáêïýò ðëçèõóìïýò, ôïõò ïäÞãçóå
óå åîåãÝñóåéò êáé ôáñá÷Ýò, ã) óôïí ïéêïíïìéêü ôïìÝá ðñïÝêõøå êñßóç (õðïôßìçóç ôïõ
íïìßóìáôïò) êáé óôïí ðïëéôéêü ôïìÝá, åêäçëþèçêå ðïëéôéêÞ áóôÜèåéá ãýñù óôá 1060. ¼ëá
áõôÜ ïäÞãçóáí ôçí áõôïêñáôïñßá óå ìßá ãåíéêåõìÝíç êñßóç.

â. Ïé óôñáôéùôéêÝò áðïôõ÷ßåò
Óôï äéÜóôçìá 1025 - 1081 íÝïé å÷èñïß áðåéëïýí ôçí åäáöéêÞ áêåñáéüôçôá ôçò âõæáíôéíÞò
áõôïêñáôïñßáò. Óôá áíáôïëéêÜ, åìöáíßóôçêáí ïé Óåëôæïýêïé Ôïýñêïé ðïõ íßêçóáí ôá
âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá óôç ìÜ÷ç ôïõ ÌáôæéêÝñô (1071), ìå áðoôÝëåóìá íá ÷Üóåé ôï
ÂõæÜíôéï ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôçò Ì. Áóßáò. Óôá äõôéêÜ ïé Íïñìáíäïß ôï ßäéï Ýôïò (1071)
áöáßñåóáí áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò ôéò éôáëéêÝò êôÞóåéò. Óôá âüñåéá åðßóçò, åðéêßíäõíïé
áíôßðáëïé áðïäåß÷èçêáí ïé Ïýããñïé êáé ïé ÓÝñâïé. ÃåíéêÜ ç ðåñßïäïò 1025 - 1081 Þôáí
êñßóéìç êáé ÷áñáêôçñßæåôáé áðü óôáóéìüôçôá êáé õðï÷þñçóç ôçò âõæáíôéíÞò äýíáìçò.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á. Ç åóùôåñéêÞ êñßóç
• 1025: èÜíáôïò Âáóéëåßïõ ´

• ÂõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá:  íéêÞôñéá óôá ðåäßá ôùí ìá÷þí
 ðáãêüóìéá äýíáìç, ìå åõñýôáôï äéåèíÞ ñüëï
• ÌåôÜ ôïõò ðïëåìéêïýò èñéÜìâïõò: äçìéïõñãÞèçêå ìßá øåõäáßóèçóç üôé:
 ôá óýíïñá åßíáé áóöáëÞ êáé üôé
 åß÷å äéáóöáëéóôåß äéáñêÞò åéñÞíç
• Ç øåõäáßóèçóç áõôÞ ïäÞãçóå ôç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç óå ëÜèç óå üëïõò ôïõò
ôïìåßò:
166 
USZR 2CIG

á) óôñáôéùôéêüò ôïìÝáò:  ìÝôñá áðïóôñáôéùôéêïðïßçóçò:
Ç ÂõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá:
1) ðáñáìÝëçóå ôï óôüëï 1025 - 1453
2) äéÝëõóå óôáäéáêÜ ôá èÝìáôá êáé ôïõò èåìáôéêïýò óôñáôïýò
3) áíôéêáôÝóôçóå ôçí õðï÷ñåùôéêÞ óôñáôéùôéêÞ èçôåßá ìå Ýíá öüñï
4) óôñáôïëüãçóå îÝíïõò ìéóèïöüñïõò
5) ÷ñçóéìïðïßçóå îÝíïõò óå áíþôåñåò èÝóåéò

`
â) êïéíùíéêüò ôïìÝáò:
ôáñá÷Ýò êáé
- áõôáñ÷éóìüò êáé áëáæïíåßá êåíôñéêÞò êõâÝñíçóçò
åîåãÝñóåéò
- ðáñáìÝëçóç åðáñ÷éþí êáé
áãñïôéêþí
- åðéâïëÞ íÝùí öüñùí óôïõò áãñïôéêïýò ðëçèõóìïýò
ðëçèõóìþí

øõ÷éêü ó÷ßóìá
êÝíôñïõ - åðáñ÷éþí

`
ã) ïéêïíïìéêüò ôïìÝáò:
- óõãêÝíôñùóç áãáèþí óôçí Êùí/ðïëç  åõçìåñßá
- ðáñáìÝëçóç êáé õðåñöïñïëüãçóç åðáñ÷éþí êñßóç
- Ýëëåéøç ÷ñõóïý  õðïôßìçóç íïìßóìáôïò

`
ä) ðïëéôéêüò ôïìÝáò:
- êáôáðéåóôéêÞ ðïëéôéêÞ êåíôñéêÞò êõâÝñíçóçò Ýíáíôé åðáñ÷éþí êñßóç êáé
- êÜôïéêïé åðáñ÷éþí:  áäéáöïñßá ãéá Üìõíá êñÜôïõò ðïëéôéêÞ
 åîåãÝñóåéò, óõãêñïýóåéò áóôÜèåéá

â. Ïé óôñáôéùôéêÝò áðïôõ÷ßåò
• 1025 - 1081: íÝïé å÷èñïß - áðåéëÝò

• 1) ÓÅËÔÆÏÕÊÏÉ ÔÏÕÑÊÏÉ  áðåéëÞ óôéò áíáôïëéêÝò åðáñ÷ßåò
1071: ìÜ÷ç ÌáôæéêÝñô  óýãêñïõóç Âõæáíôéíþí - Óåëôæïýêùí
ÁðïôåëÝóìáôá:  Þôôá Âõæáíôéíþí
 áðþëåéá ìåãáëõôÝñïõ ìÝñïõò Ì. Áóßáò
Áßôéá: Ýëëåéøç: á) ïðëéóìïý, â) ðåéèáñ÷ßáò, ã) çèéêïý
• 2) ÍÏÑÌÁÍÄÏÉ:  áðåéëÝò óôéò äõôéêÝò åðáñ÷ßåò (Éôáëßá)
1071  óýãêñïõóç Âõæáíôéíþí - Íïñìáíäþí óôï ÌðÜñé
ÁðïôåëÝóìáôá:  Þôôá Âõæáíôéíþí
 áðþëåéá âõæáíôéíþí éôáëéêþí êôÞóåùí
• 3) ÏÕÃÃÑÏÉ êáé ÓÅÑÂÏÉ  áðåéëÝò óôá âüñåéá
• 1025 - 1081 (:Üíïäïò Êïìíçíþí)  óôáóéìüôçôá êáé õðï÷þñçóç âõæ. äýíáìçò

167 
USZR 2CIG

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ ×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ

1025 - 1081 Êñßóç êáé áðþëåéåò ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
1060 ðåñßðïõ ÐïëéôéêÞ áóôÜèåéá
1071 ÌÜ÷ç óôï ÌáôæéêÝñô
1071 ÌÜ÷ç óôï ÌðÜñé - ïñéóôéêÞ áðþëåéá âõæáíôéíþí éôáëéêþí êôÞóåùí

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéá Üðïøç ðñåóâåýåé ï óôñáôçãüò ÊåêáõìÝíïò ãéá ôïõò îÝíïõò êáé ðïý ôç
óôçñßæåé;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï «Óôñáôçãéêüí» ôïõ óôñáôçãïý ÊåêáõìÝíïõ,
ðïõ áðåõèýíåôáé ðñïò ôéò âõæáíôéíÝò áñ÷Ýò êáé åêöñÜæåé ôçí ÜðïøÞ ôïõ ó÷åôéêÜ ìå ôïõò
îÝíïõò êáé ôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò.
Ç Üðïøç ôïõ óôñáôçãïý Þôáí üôé ïé âõæáíôéíÝò áñ÷Ýò äåí èá ðñÝðåé íá ÷ñçóéìïðïéïýí
óôéò áíþôåñåò äéïéêçôéêÝò èÝóåéò, ïýôå íá åìðéóôåýïíôáé îÝíïõò êáé ìÜëéóôá Üóçìïõò.
Ôçí ÜðïøÞ ôïõ áõôÞ ôç óôçñßæåé ìå ôá åîÞò åðé÷åéñÞìáôá:
1) Ç ôïðïèÝôçóç îÝíùí óå ôÝôïéåò èÝóåéò èá ìåéþóåé ôçí ßäéá ôçí Üñ÷ïõóá ôÜîç ôïõ
Âõæáíôßïõ êáé èá ðñïêáëÝóåé ôç äõóáñÝóêåéÜ ôçò. 2) Ìéá ôÝôïéá ôáêôéêÞ èá ðñïêáëÝóåé
åðßóçò ôá åéñùíéêÜ ó÷üëéá ôùí îÝíùí, ïé ïðïßïé èá ïäçãçèïýí óôï óõìðÝñáóìá üôé ôï
ÂõæÜíôéï äå äéáèÝôåé éêáíïýò áíèñþðïõò ãéá ôéò áíþôåñåò èÝóåéò.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò äßíåé ôç äõíáôüôçôá íá
êáôáëÜâïõìå ôé áðÞ÷çóç åß÷áí óôï óôñÜôåõìá ôá ìÝôñá áðïóôñáôéùôéêïðïßçóçò ðïõ
ðÞñå ç âõæáíôéíÞ êõâÝñíçóç êáé êõñßùò ôï ìÝôñï ôçò ôïðïèÝôçóçò îÝíùí óôéò áíþôåñåò
èÝóåéò. Óõìðåñáßíïõìå üôé ôï ìÝôñï áõôü ðñïêáëïýóå äõóáñÝóêåéá, áíçóõ÷ßá êáé áðï-
ãïÞôåõóç.

2. Ðïéá Þôáí, óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá, ç êáôÜóôáóç ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý óôéò
ðáñáìïíÝò ôçò ìÜ÷çò ôïõ ÌáôæéêÝñô; Ðïý áðïäßäåôáé áðü ôï ÷ñïíïãñÜöï
Êåäñçíü;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç «×ñïíïãñáößá» ôïõ Ã. Êåäñçíïý êáé ðåñéãñÜöåé
ôçí êáôÜóôáóç ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý ôéò ðáñáìïíÝò ôçò ìÜ÷çò ôïõ ÌáôæéêÝñô (1071),
óõìðëçñþíïíôáò Ýôóé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß ìáò ðëçñïöïñåß ðëçñÝóôåñá ãéá ôá áßôéá
ôçò Þôôáò.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá, ç êáôÜóôáóç ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý Þôáí Üèëéá, äéüôé:
1) Áðïôåëåßôï áðü ðïëëïýò îÝíïõò ìéóèïöüñïõò (ÂïõëãÜñïõò, Ïýæïõò, ÖñÜãêïõò
êáé ÂáñÜããïõò). ÅðïìÝíùò äåí åß÷å åèíéêü ÷áñáêôÞñá.
2) Ï âõæáíôéíüò óôñáôüò Þôáí ôóáêéóìÝíïò áðü ôç öôþ÷åéá êáé ôï Üã÷ïò êáé ôï
168 êõñéüôåñï: Þôáí Üïðëïò, ãåãïíüò ðïõ ó÷åôßæåôáé ìå ôçí ðáñáìÝëçóç ôïõ óôñáôïý 
USZR 2CIG

áðü ôéò âõæáíôéíåò áñ÷Ýò.
3) Ïé óôñáôéþôåò Þôáí áíåêðáßäåõôïé êáé Üðåéñïé, êáèþò äåí åß÷áí ðñïçãïýìåíç
ðïëåìéêÞ åìðåéñßá êáé äåí åß÷áí åêðáéäåõôåß êáôÜëëçëá ãéá Ýíá ôÝôïéï óêïðü. 1025 - 1453
4) ¹ôáí äåéëïß êáé öõãüìá÷ïé, åöüóïí Þôáí ìéóèïöüñïé êáé ðïëåìïýóáí ÷ùñßò
áãùíéóôéêü öñüíçìá, ðáñÜ ìüíï ãéá ôï ÷ñÞìá êáé äåí åß÷áí êáìßá äéÜèåóç íá
èõóéÜóïõí ôç æùÞ ôïõò ãéá êáíÝíáí Üñ÷ïíôá.
Áíôßèåôá ïé óôñáôéþôåò ôùí Ôïýñêùí Þôáí ãåííáßïé, ôïëìçñïß, Ýìðåéñïé êáé áñéèìçôéêÜ
ðåñéóóüôåñïé. ÁõôÞ ç êáôÜóôáóç Þôáí öõóéêü íá ïäçãïýóå ôï âõæáíôéíü óôñáôü óôçí
Þôôá.
Áí óõó÷åôßóïõìå ôá óôïé÷åßá áõôÜ ìå ôï ðñþôï ðáñÜèåìá êáé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç,
äéáðéóôþíïõìå ðüóï ïëÝèñéá Þôáí ç ðáñáìÝëçóç ôïõ óôñáôïý áðü ôéò âõæáíôéíÝò áñ÷Ýò
êáé ðüóï åðéêßíäõíç áðïäåß÷èçêå ç ôïðïèÝôçóç îÝíùí óôéò áíþôåñåò èÝóåéò.

3. Íá åíôïðßóåéò ôá öáéíüìåíá ðïõ ïäÞãçóáí óôçí êñßóç ôïõ 11ïõ áé., óôï åðßðåäï
ôçò ïéêïíïìßáò, ôçò êïéíùíßáò, ôçò ðïëéôéêÞò êáé ôïõ óôñáôïý.

Ôá öáéíüìåíá ðïõ ïäÞãçóáí óôçí êñßóç ôïõ 11ïõ áé. Þôáí ôá åîÞò:
á) Óôï åðßðåäï ôçò ïéêïíïìßáò: ¼ëá ôá áãáèÜ êáé ôá ðëïýôç áðü ôéò êáôáêôÞóåéò Þôáí
óõãêåíôñùìÝíá óôçí Êùí/ðïëç, üðïõ åðéêñáôïýóå åõçìåñßá. Áíôßèåôá
ðáñáìåëÞèçêáí êáé õðåñöïñïëïãÞèçêáí ïé åðáñ÷ßåò. Óôç óõíÝ÷åéá ðñïÝêõøå
Ýëëåéøç ÷ñõóïý, ðïõ ïäÞãçóå óôçí õðïôßìçóç ôïõ ÷ñõóïý íïìßóìáôïò. ÁõôÜ
ðñïêÜëåóáí ïéêïíïìéêÞ êñßóç.
â) Óôï åðßðåäï ôçò êïéíùíßáò: Ç êåíôñéêÞ êõâÝñíçóç åðÝäåéîå áëáæïíåßá êáé
áõôáñ÷éóìü êáé ðáñáìÝëçóå ôïõò êáôïßêïõò ôùí åðáñ÷éþí. ÅðéðëÝïí åðÝâáëå ó'
áõôïýò íÝïõò öüñïõò, ìå áðïôÝëåóìá íá ðñïêáëÝóåé ôáñá÷Ýò êáé åîåãÝñóåéò ôùí
êáôïßêùí ôùí áãñïôéêþí ðëçèõóìþí. ¸ôóé äçìéïõñãÞèçêå Ýíá øõ÷éêü ó÷ßóìá
ìåôáîý êÝíôñïõ êáé åðáñ÷éþí.
ã) Óôï åðßðåäï ôçò ðïëéôéêÞò: ÐáñáôçñÞèçêå åðßóçò êñßóç êáé áóôÜèåéá, äéüôé ç
êåíôñéêÞ êõâÝñíçóç áóêïýóå ðïëý êáôáðéåóôéêÞ ðïëéôéêÞ óôïõò êáôïßêïõò ôùí
åðáñ÷éþí, êé áõôü ïäÞãçóå óå ôáñá÷Ýò êáé óõãêñïýóåéò. ¸ôóé ïé êÜôïéêïé ôùí
åðáñ÷éþí Üñ÷éóáí íá áäéáöïñïýí ãéá ôçí Üìõíá ôïõ êñÜôïõò.
ä) Óôï åðßðåäï ôïõ óôñáôïý: ¸ãéíáí ôá ðåñéóóüôåñá ëÜèç, êáèþò ç âõæáíôéíÞ
êõâÝñíçóç ðáñáóõñìÝíç áðü ìéá øåõäáßóèçóç üôé ç åéñÞíç èá åßíáé äéáñêÞò êáé
áäéáôÜñáêôç êáé üôé ôá óýíïñá ôïõ êñÜôïõò èá åßíáé ãéá ðÜíôá áóöáëÞ, ðñï÷þñçóå
óå ìÝôñá áðïóôñáôéùôéêïðïßçóçò. ¸ôóé: ðáñáìÝëçóå ôï óôüëï, äéÝëõóå ôá «èÝìáôá»
êáé ôïõò èåìáôéêïýò óôñáôïýò, áíôéêáôÝóôçóå ôçí õðï÷ñåùôéêÞ óôñáôéùôéêÞ èçôåßá
ìå Ýíá öüñï, óôñáôïëüãçóå îÝíïõò ìéóèïöüñïõò êáé ÷ñçóéìïðïßçóå îÝíïõò óå
áíþôåñåò èÝóåéò.
¼ëá áõôÜ ôá öáéíüìåíá ïäÞãçóáí ôçí áõôïêñáôïñßá ôïí 11ï áé. óôçí êñßóç êáé óôçí
áäõíáìßá.

169 
USZR 2CIG

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ 1. Ðïéïé Þôáí ïé øõ÷ïëïãéêïß ëüãïé ðïõ ïäÞãçóáí ôç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá óå êñßóç
ôïí 11ï áé. ;

¼ôáí ðÝèáíå ï Âáóßëåéïò ´ Üöçóå ìéá áõôïêñáôïñßá éó÷õñÞ. Ôï ÂõæÜíôéï åß÷å
èñéáìâåýóåé óôá ðåäßá ôùí ìá÷þí êáé åß÷å åîåëé÷èåß óå ðáãêüóìéá äýíáìç ìå åõñýôáôï
äéåèíÞ ñüëï. Óôç óõíÝ÷åéá üìùò ïé Âõæáíôéíïß áíÝðôõîáí ôï óýìðëåãìá ôïõ íéêçôÞ, ðïõ
åêäçëþèçêå ìå áëáæïíåßá, åðáíÜðáõóç êáé ìéá øåõäáßóèçóç üôé äåí êéíäõíåýïõí áðü
êáíÝíáí, üôé ôá óýíïñá ôïõ êñÜôïõò èá åßíáé áóöáëÞ ãéá ðÜíôá êáé üôé ç åéñÞíç èá åßíáé
äéáñêÞò êáé áäéáôÜñáêôç. ÁõôÞ ç øõ÷ïëïãßá ôïõò ïäÞãçóå óå ìéá óåéñÜ áðü ëÜèç óôï
óôñáôéùôéêü ôïìÝá (:ìÝôñá áðïóôñáôéùôéêïðïßçóçò), óôïí ïéêïíïìéêü (:íïìéóìáôéêÞ êñßóç),
óôïí êïéíùíéêü (:ðáñáìÝëçóç åðáñ÷éþí) êáé óôïí ðïëéôéêü (:ðïëéôéêÞ áóôÜèåéá). ´Åôóé
ïäçãÞèçêå óå ìéá ãåíéêåõìÝíç êñßóç ôïí 11ï áé.

2. Ðïéïé å÷èñïß áðåßëçóáí ôçí åäáöéêÞ áêåñáéüôçôá ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
êáôÜ ôçí ðåñßïäï 1025 - 1081 êáé ìå ðïéá áðïôåëÝóìáôá;

ÊáôÜ ôçí ðåñßïäï 1025 - 1081 íÝïé å÷èñïß Üñ÷éóáí íá áðåéëïýí ôçí åäáöéêÞ áêåñáéüôçôá
ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò. Áõôïß Þôáí:
1) Ïé Óåëôæïýêïé Ôïýñêïé, ðïõ áðåéëïýóáí ôéò áíáôïëéêÝò åðáñ÷ßåò. Ôï 1071,
óõíÝôñéøáí ôá âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá óôç ìÜ÷ç ôïõ ÌáôæéêÝñô êé Ýôóé ôï ÂõæÜíôéï
Ý÷áóå ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôçò Ì. Áóßáò.
2) Ïé Íïñìáíäïß, ðïõ áðåéëïýóáí ôéò äõôéêÝò åðáñ÷ßåò óôçí Éôáëßá. Ìå óõíå÷åßò
åðéèÝóåéò áöáßñåóáí áðü ôï ÂõæÜíôéï ôéò éôáëéêÝò ôïõ êôÞóåéò. Ôï 1071 êáôÝëáâáí
ôï ÌðÜñé, ôï ôåëåõôáßï âõæáíôéíü ï÷õñü ôçò Éôáëßáò. Ôï ãåãïíüò áõôü óÞìáíå ôï
ôÝëïò ôçò ÂõæáíôéíÞò Éôáëßáò.
3) Ïé Ïýããñïé êáé ïé ÓÝñâïé, ðïõ áðïäåß÷èçêáí åðéêßíäõíïé áíôßðáëïé óôá âüñåéá
óýíïñá ôïõ êñÜôïõò.

170 
USZR 2CIG

2. Ïé Êïìíçíïß êáé ç ìåñéêÞ áíáäéïñãÜíùóç
ôçò áõôïêñáôïñßáò
1025 - 1453
Ðåñßëçøç

á. ÊáôÜóôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò
Áðü ôï 1081 Ýùò ôï 1185 êõâåñíÜ ôï âõæáíôéíü êñÜôïò ç äõíáóôåßá ôùí Êïìíçíþí.
¼ôáí áíÞëèå óôï èñüíï ï ÁëÝîéïò Á´ ç áõôïêñáôïñßá äå÷üôáí åðéèÝóåéò áðü ðïëëïýò
å÷èñïýò: á) ôïõò Íïñìáíäïýò, ðïõ áðåéëïýóáí ôéò áêôÝò ôçò Çðåßñïõ, â) ôïõò
ÐáôæéíÜêåò êáé ôïõò ÊïõìÜíïõò, ðïõ ëåçëáôïýóáí ôá ÂáëêÜíéá, êáé ã) ôïõò
Óåëôæïýêïõò Ôïýñêïõò, ðïõ êáôÝêôçóáí ìÝñïò ôçò Ì. Áóßáò.

â. ÅóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
Óôï åóùôåñéêü ïé Êïìíçíïß óôçñß÷èçêáí óôïõò åõãåíåßò êáé åöÜñìïóáí ôï èåóìü
ôçò «Ðñüíïéáò», äçëáäÞ ôçò éóüâéáò ðáñá÷þñçóçò áãñïêôçìÜôùí êáé öïñïëïãéêþí
åóüäùí óôïõò åõãåíåßò ìå áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí õðçñåóéþí. Ïé
ðñïíïéÜñéïé Ýãéíáí ç Üñ÷ïõóá ôÜîç, åíþ ïé áðëïß áãñüôåò ðáñáìåëÞèçêáí åíôåëþò.

ã. ÅîùôåñéêÝò åðéôõ÷ßåò
1) Ï ÁëÝîéïò Á´ óôçí ÁíáôïëÞ áíÝêôçóå ôç ÄõôéêÞ Ì. Áóßá, áöïý åêìåôáëëåýôçêå
ôéò åðé÷åéñÞóåéò ôùí óôáõñïöüñùí, åíþ óôá ÂáëêÜíéá áðáëëÜ÷ôçêå áðü ôéò
åðéèÝóåéò ôùí Ðáôæéíáêþí êáé ôùí ÊïõìÜíùí.
2) Ï ÉùÜííçò Êïìíçíüò óôçí ÁíáôïëÞ êáôÝêôçóå îÝíá êñáôßäéá êáé óôá ÂáëêÜíéá
åðÝâáëå ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ óôïõò ÓÝñâïõò êáé ðñïóðÜèçóå íá èÝóåé õðü âõæáíôéíÞ
êçäåìïíßá ôï Ïõããñéêü âáóßëåéï.
3) Ï ÌáíïõÞë Êïìíçíüò áêïëïýèçóå öéëïäõôéêÞ åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ êáé óôçñß÷èçêå
óôçí õðçñåóßá ôùí Ëáôßíùí, ôïðïèåôþíôáò ôïõò óå êáßñéåò èÝóåéò. ÓõíÞ-øå åéñÞíç
ìå ôïõò Ïýããñïõò, êõñéÜñ÷çóå óôá âïñåéïäõôéêÜ ÂáëêÜíéá, ôáðåßíùóå ôïõò
ÓÝñâïõò êáé Ýêáíå åêóôñáôåßåò óôç Ì. Áóßá êáôÜ ôùí Óåëôæïýêùí.

ä. Ç óôñáôéùôéêÞ êáôÜññåõóç
Ç åìðëïêÞ ôïõ ÌáíïõÞë óôï éôáëéêü ìÝôùðï Ýäùóå ôçí åõêáéñßá óôïõò Óåëôæïýêïõò
íá áñ÷ßóïõí åðéèÝóåéò êáôÜ ôùí âõæáíôéíþí åäáöþí. Ôï 1176 Ýãéíå ç ìÜ÷ç óôï
ÌõñéïêÝöáëï (Öñõãßáò), üðïõ ï âõæáíôéíüò óôñáôüò íéêÞèçêå áðü ôïõò Óåëôæïýêïõò.
ÁõôÞ ç Þôôá åß÷å ùò áðïôÝëåóìá ôçí ïñéóôéêÞ áðþëåéá ôçò âõæáíôéíÞò Ì. Áóßáò êáé
ðïëëïß êÜôïéêïé åîéóëáìßóôçêáí.

171 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈHÌÁÔÏÓ
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ á. ÊáôÜóôáóç ôçò áõôïêñáôïñßáò
• 1081 - 1118: ÁËÅÎÉÏÓ Á´ ÊÏÌÍÇÍÏÓ  áõôïêñÜôïñáò Âõæáíôßïõ
• ÔÝëç 11ïõ áé.: å÷èñïß Âõæáíôßïõ:
1) Íïñìáíäïß  áðåéëïýí ôéò áêôÝò ôçò Çðåßñïõ
2) ÊïõìÜíïé & ÐáôæéíÜêåò  ëåçëáôïýí ôá ÂáëêÜíéá
3) Óåëôæïýêïé Ôïýñêïé  êáôáêôïýí ìÝñïò ôçò Ì. Áóßáò.

â. ÅóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
• ÊÏÌÍÇÍÏÉ:  óôçñß÷ôçêáí óôïõò åõãåíåßò
 åöÜñìïóáí ôï èåóìü ôçò «ðñüíïéáò*»
• *Ðñüíïéá: éóüâéá ðáñá÷þñçóç áãñïêôçìÜôùí êáé öïñïëïãéêþí åóüäùí óôïõò
åõãåíåßò (ðñïíïéÜñéïé) ìå áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí
õðçñåóéþí.
• ÐñïíïéÜñéïé Þ óôñáôéþôåò  Üñ÷ïõóá ôÜîç ôïõ Âõæáíôßïõ, åíþ:
• ïé áðëïß áãñüôåò - óôñáôéþôåò  ðáñáìåëÞèçêáí åíôåëþò

ã. ÅîùôåñéêÝò åðéôõ÷ßåò
• ÁËÅÎÉÏÓ Á´ (1081 - 1118):
á) óôçí ÁíáôïëÞ:
- åêìåôáëëåýôçêå ôéò åðé÷åéñÞóåéò ôùí óôáõñïöüñùí óôç Ì. Áóßá
- õðÝãñáøå óõìöùíßåò ìå ôïõò áñ÷çãïýò ôïõò (Êùí/ðïëç)
- áíÝêôçóå ôç ÄõôéêÞ Ì. Áóßá (Íßêáéá, Óìýñíç, ¸öåóï, ÓÜñäåéò)
â) óôá ÂáëêÜíéá:  áðáëëÜ÷ôçêå áðü ôïõò ÐáôæéíÜêåò & ôïõò ÊïõìÜíïõò (ìå
äéðëùìáôßá êáé ðüëåìï)
• ÉÙÁÍÍÇÓ ÊÏÌÍÇÍÏÓ (1118 - 1143):
á) óôçí ÁíáôïëÞ:  êáôÝêôçóå îÝíá êñáôßäéá óôç Ì. Áóßá
â) óôá ÂáëêÜíéá:  åðÝâáëå ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ óôïõò ÓÝñâïõò
 ðñïóðÜèçóå íá èÝóåé õðü âõæáíôéíÞ êçäåìïíßá ôï Ïõããñéêü
âáóßëåéï
• ÌÁÍÏÕÇË ÊÏÌÍÇÍÏÓ (1143 - 1180):
á) åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ:  öéëïäõôéêÞ
 óôçñß÷èçêå óôéò õðçñåóßåò ôùí Ëáôßíùí
â) åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ:  óõíÞøå åéñÞíç ìå ôïõò Ïýããñïõò
 êõñéÜñ÷çóå óôá âïñåéïäõôéêÜ ÂáëêÜíéá
 ôáðåßíùóå ôïõò ÓÝñâïõò
 óõíÝ÷éóå ôéò åêóôñáôåßåò ôïõ ðáôÝñá ôïõ êáôÜ ôùí
óåëôæïõêéêþí êôÞóåùí óôç Ì. Áóßá

ä. Ç óôñáôéùôéêÞ êáôÜññåõóç
• ÅìðëïêÞ ÌÁÍÏÕÇË óôï éôáëéêü ìÝôùðï.
172 • ÅðéèÝóåéò ÓÅËÔÆÏÕÊÙÍ êáôÜ åäáöþí Âõæáíôßïõ. 
USZR 2CIG

• 1176: ÌÜ÷ç óôï ÌõñéïêÝöáëï (Öñõãßáò).
• Óõãêñïýóôçêáí:  Âõæáíôéíïß - Óåëôæïýêïé Ôïýñêïé
• ÁðïôåëÝóìáôá: 1) Þôôá Âõæáíôéíþí 1025 - 1453
2) ïñéóôéêÞ áðþëåéá Ì. Áóßáò ãéá ôï ÂõæÜíôéï
3) åîéóëáìéóìüò ìéêñáóéáôéêþí åðáñ÷éþí
• Áßôéá åîéóëáìéóìïý: 1) ç Þôôá ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý,
2) ïé êáôáëÞøåéò ôùí ðüëåùí,
3) ïé óöáãÝò,
4) ç ðåßíá,
5) ïé áóèÝíåéåò (ðáíïýêëá)

ÁÍAÐÔÕÎÇ OÑÙÍ
«Ðñüíïéá» (óåë. 55)
Èåóìüò ðïõ êáèéåñþèçêå óôç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá áðü ôïí 11ï áé. óýìöùíá ìå
ôïí ïðïßï ï áõôïêñÜôïñáò ðáñá÷ùñïýóå, éóüâéá, áãñïêôÞìáôá êáé öïñïëïãéêÜ Ýóïäá
óôïõò åõãåíåßò, ìå áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí õðçñåóéþí.
[Ç «ðñüíïéá» äåí áðïôåëïýóå éäéïêôçóßá ôïõ ðñïíïéÜñéïõ, áëëÜ ôïõ êñÜôïõò êáé
åðïìÝíùò ïýôå ìåôáâéâáæüôáí ïýôå êëçñïíïìïýíôáí. Áðü ôïí 13ï áé. üìùò Ýôåéíå íá
ãßíåé êëçñïíïìéêÞ.]
«ÐñïíïéÜñéïé» (óåë. 55)
Ïé ðñïíïéÜñéïé Þôáí åõãåíåßò (óôñáôéùôéêïß) óôïõò ïðïßïõò ðáñá÷ùñïýíôáí áðü ôïí
áõôïêñÜôïñá, éóüâéá, «ðñüíïéåò», äçëáäÞ áãñïêôÞìáôá êáé öïñïëïãéêÜ Ýóïäá, ìå
áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí õðçñåóéþí. Ïé ðñïíïéÜñéïé Þôáí Ýöéððïé
ðïëåìéóôÝò, ðïõ óõììåôåß÷áí óôïí ðüëåìï åðéêåöáëÞò ïìÜäáò, ðïõ ç áñéèìçôéêÞ ôçò
äýíáìç Þôáí áíÜëïãç ìå ôçí Ýêôáóç ðïõ ôïõò åß÷å ðáñá÷ùñçèåß.

ÅÐÅÎHÃÇÓÇ ÖÑAÓÅÙÍ
«Ï ÁëÝîéïò Á´ åêìåôáëëåýôçêå åðéäÝîéá ôéò åðé÷åéñÞóåéò ôùí óôáõñïöüñùí» (óåë. 55):
Óôç äéÜñêåéá ôçò âáóéëåßáò ôïõ ÁëÝîéïõ Á´ îåêßíçóå ç á´ óôáõñïöïñßá* (1096 - 1099).
Ïé óôáõñïöüñïé ðçãáßíïíôáò ãéá ôïõò Áãßïõò Ôüðïõò, Ýöôáóáí óôçí Êùí/ðïëç. Åêåß
Ýäåéîáí áñðáêôéêÝò äéáèÝóåéò êáé áíÜãêáóáí ôïí ÁëÝîéï íá ëÜâåé áìõíôéêÜ ìÝôñá.
ÔåëéêÜ ïé óôáõñïöüñïé äåóìåýôçêáí ìå ôïí êáèéåñùìÝíï óôç Äýóç «üñêï ôçò ðßóôçò»
êáé áíÝëáâáí ôçí õðï÷ñÝùóç íá áðïäþóïõí óôï ÂõæÜíôéï üóåò âõæáíôéíÝò ðåñéï÷Ýò
èá êáôáêôïýóáí, åíþ ï ÁëÝîéïò óå áíôÜëëáãìá èá ôïõò åíßó÷õå ïéêïíïìéêÜ êáé
óôñáôéùôéêÜ êáé èá ôïõò âïçèïýóå íá ðåñÜóïõí óôçí Áóßá, üðùò êáé Ýãéíå.
[*Óôáõñïöïñßåò Þôáí ïé Ýíïðëåò ðïñåßåò ôùí äõôéêþí ëáþí áñ÷éêÜ ãéá ôçí áðåëåõèÝñùóç
ôùí Áãßùí Ôüðùí áðü ôïõò Óåëôæïýêïõò, áñãüôåñá üìùò ãéá ôçí êáèõðüôáîç
ïëüêëçñçò ôçò ÁíáôïëÞò.]
«Ç åìðëïêÞ ôïõ ÌáíïõÞë óôï éôáëéêü ìÝôùðï…» (óåë. 55)
Ï ÌáíïõÞë Þôáí ðïëý öéëüäïîïò êáé ïíåéñåýôçêå ôçí áíáóýóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò
Áõôïêñáôïñßáò. Ãéá ôçí ðñáãìÜôùóç ôçò ÑùìáúêÞò ÉäÝáò åðé÷åßñçóå ðüëåìï óôçí
Éôáëßá (1147). Áñ÷éêÜ åðéäßùîå íá êáôáëÜâåé ôçí Áãêþíá, üìùò óôñÜöçêáí åíáíôßïí ôïõ
ïé Âåíåôïß êáé ôåëéêÜ íéêÞèçêå óôï Ðñßíôåæé. Ç åêóôñáôåßá áõôÞ Þôáí Üóêïðç êáé 173
äáðáíçñÞ êáé åîÜíôëçóå ôï êñÜôïò óôñáôéùôéêÜ êáé ïéêïíïìéêÜ. 
USZR 2CIG

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ç êñßóç
ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò (óåë. 55)
ôïõ Âõæáíôßïõ
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1081 - 1118), éäñõôÞò ôçò äõíáóôåßáò ôùí Êïìíçíþí.
ÄéÝèåôå ðïëëÝò ðïëéôéêÝò, äéðëùìáôéêÝò êáé óôñáôéùôéêÝò áñåôÝò. Ç åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
ôïõ ÷áñáêôçñßæåôáé ùò áñéóôïêñáôéêüò ðáôñéùôéóìüò. Ôï êõñéüôåñï óôïé÷åßï ôçò
ðïëéôéêÞò ôïõ Þôáí ï èåóìüò ôçò «ðñüíïéáò». Óôï åîùôåñéêü óôçñß÷èçêå óôç äéðëùìáôßá
êáé ôïí ðüëåìï êé Ýôóé êáôÜöåñå íá áðáëëáãåß áðü ôéò åðéèÝóåéò ôùí ÐáôæéíÜêùí êáé
ôùí ÊïõìÜíùí. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Ýãéíå ç á´ óôáõñïöïñßá. Ï ÁëÝîéïò åêìåôáëëåýôçêå
åðéäÝîéá ôïõò óôáõñïöüñïõò êáé áíÝêôçóå ôç ÄõôéêÞ Ì. Áóßá, ðïõ ðåñéëÜìâáíå
óçìáíôéêÝò ðüëåéò (Íßêáéá, Óìýñíç, ¸öåóïò, ÓÜñäåéò).
ÉùÜííçò ´ Êïìíçíüò (óåë. 55)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1118 - 1143). ÄéÝèåôå ðíåõìáôéêÞ êáëëéÝñãåéá,
ãåííáéïöñïóýíç, åõãÝíåéá êáé éó÷õñÞ èÝëçóç. ÊáôÝêôçóå îÝíá êñáôßäéá óôç Ì. Áóßá
êáé Ýöôáóå ùò ôçí Áíôéü÷åéá. Óôá ÂáëêÜíéá åðÝâáëå ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò óôïõò ÓÝñâïõò
êáé ðñïóðÜèçóå íá èÝóåé õðü âõæáíôéíÞ êçäåìïíßá ôï Ïõããñéêü âáóßëåéï.
ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò (óåë. 55)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1143 - 1180). ÔÝôáñôïò ãéïò ôïõ ÉùÜííç ´ Êïìíçíïý. ¹ôáí
ðïëý äñáóôÞñéïò êáé öéëüäïîïò. Ïíåéñåýôçêå ôçí áíáóýóôáóç ôçò ÑùìáúêÞò
Áõôïêñáôïñßáò. Ãïçôåýôçêå áðü ôá éððïôéêÜ Þèç êáé åß÷å ùò ðñüôõðÜ ôïõ ôïõò éððüôåò.
Ðáíôñåýôçêå ôç Ãáëëßäá ðñéãêßðéóóá Ìáñßá êáé áêïëïýèçóå öéëïäõôéêÞ åóùôåñéêÞ
ðïëéôéêÞ, ôïðïèåôþíôáò Ëáôßíïõò óôéò êáßñéåò ðïëéôéêÝò êáé óôñáôéùôéêÝò èÝóåéò.
Óôçí åðï÷Þ ôïõ Ýãéíå ç â´ óôáõñïöïñßá. Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ óõíÞøå åéñÞíç ìå ôïõò
Ïýããñïõò, êõñéÜñ÷çóå óôá âïñéïäõôéêÜ ÂáëêÜíéá êáé ôáðåßíùóå ôïõò ÓÝñâïõò. Åðßóçò
óõíÝ÷éóå ôéò åêóôñáôåßåò ôïõ ðáôÝñá ôïõ óôç Ì. Áóßá. Ùóôüóï ç åìðëïêÞ ôïõ óôï
éôáëéêü ìÝôùðï åíèÜññõíå ôïõò Óåëôæïýêïõò íá åðéôåèïýí óå âõæáíôéíÜ åäÜöç. Ç
ìÜ÷ç óôï ÌõñéïêÝöáëï ïäÞãçóå óå êáôÜññåõóç ôá âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá, ïñéóôéêÞ
áðþëåéá ôçò Ì. Áóßáò ãéá ôï ÂõæÜíôéï êáé åîéóëáìéóìü ôùí ìéêñáóéáôéêþí åðáñ÷éþí.
ÐáôæéíÜêåò (óåë. 55)
Ëáüò ôïõñêéêÞò êáôáãùãÞò. Ôïí 8ï áé. êéíÞèçêå óôçí ðåñéï÷Þ ôïõ Âüëãá êáé
åãêáôáóôÜèçêå óôçí ðåñéï÷Þ ìåôáîý Äïýíáâç êáé Äíåßðåñïõ.
ÊïõìÜíïé (óåë. 55)
Ëáüò ôïõñêéêÞò êáôáãùãÞò. Êáôïéêïýóå óôéò óôÝðåò ôçò íüôéáò Ñùóßáò. Ïé ÊïõìÜíïé êáé
ïé ÐáôæéíÜêåò Ýêáíáí åðéäñïìÝò óôá ÂáëêÜíéá êáé áðåéëïýóáí ôï ÂõæÜíôéï. Ï ÁëÝîéïò Á´
Êïìíçíüò ðÝôõ÷å ìå ôç äéðëùìáôßá êáé ôïí ðüëåìï íá áðáëëáãåß áðü ôéò åðéäñïìÝò ôïõò.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
1081 - 1118 Áõôïêñáôïñßá Áëåîßïõ Á´ Êïìíçíïý
1118 - 1143 Áõôïêñáôïñßá ÉùÜííç ´ Êïìíçíïý
1143- 1180 Áõôïêñáôïñßá ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíïý

174 1176 ÌÜ÷ç óôï ÌõñéïêÝöáëï (Öñõãßáò) 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéá ìÝóá ÷ñçóéìïðïßçóå ï ÁëÝîéïò Á´, ãéá íá áíáêôÞóåé ôá åäÜöç ðïõ åß÷áí 1025 - 1453
êáôáêôÞóåé ïé å÷èñïß ôïõ Âõæáíôßïõ óôéò åõñùðáúêÝò êáé áóéáôéêÝò åðáñ÷ßåò ôïõ;
¼ôáí áíÞëèå óôï èñüíï ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò (1081 - 1118), ôï ÂõæÜíôéï äå÷üôáí
åðéèÝóåéò êáé êéíäýíåõå óå üëá ôá ìÝôùðá: 1) ïé Íïñìáíäïß áðåéëïýóáí ôéò áêôÝò ôçò
Çðåßñïõ, 2) ïé ÊïõìÜíïé êáé ïé ÐáôæéíÜêåò ëåçëáôïýóáí ôá ÂáëêÜíéá êáé 3) ïé Óåëôæïýêïé
Ôïýñêïé åß÷áí êáôáêôÞóåé ìÝñïò ôçò Ì. Áóßáò. Ï ÁëÝîéïò Á´ ãéá íá ôïõò áíôéìåôùðßóåé,
÷ñçóéìïðïßçóå ôá åîÞò ìÝóá: 1) ôïõò Íïñìáíäïýò: á) ìå ðïëåìéêÝò åðé÷åéñÞóåéò, êáé â)
ìå äéðëùìáôéêÜ ìÝóá (:ðáñï÷Þ åìðïñéêþí ðñïíïìßùí óôïõò Âåíåôïýò ãéá íá ôïí âïçèÞóïõí
êáé ðáñï÷Þ ÷ñçìÜôùí óôïõò äõóáñåóôçìÝíïõò Íïñìáíäïýò, ãéá íá äéáëýóåé ôï óôñáôü
ôïõò). 2) Ôïõò ÐáôæéíÜêåò êáé ôïõò ÊïõìÜíïõò: á) ìå äéðëùìáôßá (:ôáêôéêÞ
áíôéðåñéóðáóìïý) êáé â) ìå ðüëåìï. 3) Ôïõò Óåëôæïýêïõò Ôïýñêïõò: ìå ôçí åðéäÝîéá
åêìåôÜëëåõóç ôùí óôáõñïöüñùí, ôïõò áñ÷çãïýò ôùí ïðïßùí õðï÷ñÝùóå ìå Ýíïñêç
óõìöùíßá íá ôïõ áðïäþóïõí ôá âõæáíôéíÜ åäÜöç ðïõ èá êáôáëÜìâáíáí óôç Ì. Áóßá. Ï
ßäéïò ôïõò âïÞèçóå ïéêïíïìéêÜ êáé óôñáôéùôéêÜ.

2. Ç ðïëéôéêÞ ôùí Êïìíçíþí ÷áñáêôçñßæåôáé ùò áñéóôïêñáôéêüò ðáôñéùôéóìüò. Íá
åîçãÞóåéò ôïí üñï êáé íá óõãêñßíåéò ôçí åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôùí Éóáýñùí êáé ôùí
Ìáêåäüíùí, åðéóçìáßíïíôáò óå ðïéåò ôÜîåéò óôçñß÷ôçêáí áíôßóôïé÷á ïé ôñåéò áõôÝò
äõíáóôåßåò.
Ï üñïò áñéóôïêñáôéêüò ðáôñéùôéóìüò óçìáßíåé üôé ïé Êïìíçíïß óôçñß÷ôçêáí êõñßùò
óôç óôñáôéùôéêÞ áñéóôïêñáôßá, óôçí ïðïßá óõìðåñéëáìâÜíïíôáí êáé ðñüóùðá Üëëçò
åèíéêüôçôáò (Ëáôßíïé ê.Ü.) êáé ü÷é óôéò áãñïôéêÝò ìÜæåò, ðñïêåéìÝíïõ íá áðïôñÝøïõí ôéò
åîùôåñéêÝò åðéèÝóåéò.
Áíôßèåôá ïé ºóáõñïé ãéá íá áðïöýãïõí ôïí ßäéï êßíäõíï åß÷áí óôçñé÷ôåß óôïõò áãñüôåò
- óôñáôéþôåò ôùí «èåìÜôùí», äçëáäÞ óôï ëáúêü åèíéêü óôïé÷åßï.
Ïé áõôïêñÜôïñåò åðßóçò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò óôçñß÷ôçêáí óôïõò áãñüôåò -
óôñáôéþôåò ôùí «èåìÜôùí» êáé óôïõò «áêñßôåò» ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôá áíáôïëéêÜ óýíïñá
(«Üêñáé») ôïõ Âõæáíôßïõ êáé ïäÞãçóáí ôçí áõôïêñáôïñßá óôçí áêìÞ ôçò.

3. Ðïéá Þôáí ç ôáõôüôçôá ôùí ðñïíïéáñßùí êáé ðïéåò óõíÝðåéåò åß÷å ç åðÝêôáóç ôïõ
èåóìïý ôçò ðñüíïéáò óôá ÷ñüíéá ôïõ ÌáíïõÞë Êïìíçíïý, óýìöùíá ìå ôï äåýôåñï
ðáñÜèåìá;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôç «×ñïíéêÞ ÄéÞãçóç» ôïõ éóôïñéêïý ÍéêÞôá ×ùíéÜôç
êáé áíáöÝñåôáé óôéò «ðñüíïéåò», óôïõò ðñïíïéÜñéïõò êáé óôçí êáôÜóôáóç ôùí
áãñïôþí ôùí âõæáíôéíþí åðáñ÷éþí óôá ÷ñüíéá ôïõ áõôïêñÜôïñá ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíïý,
ðïõ ôïí åðéêñßíåé ãéá ôç óõ÷íüôçôá ðáñá÷þñçóçò ðñïíïìßùí. Óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ
áöÞãçóç, ãéáôß ìáò ðëçñïöïñåß ãéá ôá ôñáãéêÜ áðïôåëÝóìáôá ôçò êáôÜ÷ñçóçò áõôïý ôïõ
èåóìïý áðü ôïí áõôïêñÜôïñá.
Ïé ðñïíïéÜñéïé Þôáí åõãåíåßò (óôñáôéùôéêïß) óôïõò ïðïßïõò ðáñá÷ùñïýíôáí áðü ôïí
áõôïêñÜôïñá, éóüâéá, «ðñüíïéåò», äçëáäÞ áãñïêôÞìáôá êáé öïñïëïãéêÜ Ýóïäá, ìå
áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí õðçñåóéþí.
Ïé ðñïíïéÜñéïé Þôáí Ýöéððïé ðïëåìéóôÝò, ðïõ óõììåôåß÷áí óôïí ðüëåìï åðéêåöáëÞò
ïìÜäáò, ðïõ ç áñéèìçôéêÞ ôçò äýíáìç Þôáí áíÜëïãç ìå ôçí Ýêôáóç ðïõ ôïõò åß÷å ðáñá- 175 
USZR 2CIG

÷ùñçèåß. Óôá ÷ñüíéá ôùí Êïìíçíþí ï óôñáôüò Ýãéíå ç êõñßáñ÷ç ôÜîç óôï ÂõæÜíôéï êáé
Ç êñßóç æïýóå åéò âÜñïò ôïõ åîáèëéùìÝíïõ ðëçèõóìïý. Ãé' áõôü ðïëëïß Ýóðåõäáí íá êáôáôáãïýí
ôïõ Âõæáíôßïõ óôï óôñáôü. Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá üðïéïò Ýöåñíå ìáæß ôïõ Ýíá Üëïãï Þ êáôÝèåôå ëßãá
÷ñõóÜ íïìßóìáôá, åããñáöüôáí óôéò óôñáôéùôéêÝò ßëåò êáé åöïäéáæüôáí áìÝóùò ìå
áõôïêñáôïñéêÞ åðéóôïëÞ ìå «ðñüíïéåò» êáé ñùìáßïõò öïñïëïãïýìåíïõò.
Ôï 12ï áé. (åðï÷Þ ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíïý) ï èåóìüò áõôüò åðåêôÜèçêå êáé óå ðñüóùðá
ëáôéíéêÞò êáé âáñâáñéêÞò ðñïÝëåõóçò, ôá ïðïßá êáôáëÞóôåõáí ôéò åðáñ÷ßåò. Ïé ðñïíïéÜñéïé
áõôïß Þôáí áäßóôáêôïé êáé Üðëçóôïé.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá ïé óõíÝðåéåò ôçò åðÝêôáóçò ôïõ èåóìïý ôçò ðñüíïéáò óôá
÷ñüíéá ôïõ ÌáíïõÞë Þôáí ïëÝèñéåò: á) ãéá ôçí ôáõôüôçôá ôïõ óôñáôïý, â) ãéá ôïõò
áãñüôåò êáé ã) ãéá ôéò âõæáíôéíÝò åðáñ÷ßåò. ÓõãêåêñéìÝíá:
á) Ãéá ôï óôñáôü: Äåí Þôáí ðéá åèíéêüò, áëëÜ ìéóèïöïñéêüò. Äåí åìðíåüôáí áðü õøçëü
áãùíéóôéêü öñüíçìá, áëëÜ åíäéáöåñüôáí ìüíï ãéá ôï êÝñäïò (÷ñÞìáôá êáé êôÞìáôá)
êáé ôçí åîïõóßá. ÅðéðëÝïí Þôáí áðåéèÜñ÷çôïò.
â) Ãéá ôïõò áãñüôåò: ïé óõíÝðåéåò Þôáí ôñáãéêÝò, ãéáôß õðÝóôçóáí ôá ðÜíäåéíá áðü ôçí
áðëçóôßá ôùí ðñïíïéÜñéùí ðïõ ôïõò Üñðáæáí ôá ÷ñÞìáôá ùò ôï ôåëåõôáßï ïâïëü
ìÝ÷ñé êáé ôá ñïý÷á ôïõò êáé åðéðëÝïí ôïõò õðï÷ñÝùíáí íá õðçñåôïýí ùò äïýëïé ôïõò
ðñïíïéÜñéïõò. ´Åôóé âõèßóôçêáí óôçí áèëéüôçôá.
ã) Ãéá ôéò åðáñ÷ßåò: ïé óõíÝðåéåò Þôáí ïëÝèñéåò, äéüôé ðïëëÝò ëåçëáôÞèçêáí áðü ôïõò
å÷èñïýò êáé åíóùìáôþèçêáí óôï êñÜôïò ôïõò, åíþ Üëëåò êáôáóôñÜöçêáí êáé
åñçìþèçêáí óáí å÷èñéêÞ ÷þñá áðü ôïõò ßäéïõò ôïõò ðñïíïéÜñéïõò.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ ÉùÜííç Êïìíçíïý ;
Ï ÉùÜííçò Êïìíçíüò (1118 - 1143) êáôÝêôçóå äéÜöïñá îÝíá êñáôßäéá óôç Ì. Áóßá êáé
Ýöôáóå ùò ôç óõñéáêÞ Áíôéü÷åéá. Óôá ÂáëêÜíéá åðÝâáëå ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ óôïõò ÓÝñâïõò
êáé ðñïóðÜèçóå íá èÝóåé õðü âõæáíôéíÞ êçäåìïíßá ôï Ïõããñéêü âáóßëåéï ðïõ áðïôåëïýóå
ìéá áíáäõüìåíç äýíáìç.
2. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíïý;
Óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ï ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò óõíÞøå åéñÞíç ìå ôïõò Ïýããñïõò,
êõñéÜñ÷çóå óôá âïñåéïäõôéêÜ âáëêÜíéá êáé ôáðåßíùóå ôïõò ÓÝñâïõò. Åðßóçò óõíÝ÷éóå
ôéò åêóôñáôåßåò ôïõ ðáôÝñá ôïõ êáôÜ ôùí óåëôæïõêéêþí êôÞóåùí óôç Ì. Áóßá. Ç åìðëïêÞ
ôïõ üìùò óôï éôáëéêü ìÝôùðï åíèÜññõíå ôï óïõëôÜíï ôùí Óåëôæïýêùí íá áíáíåþóåé ôéò
åðéèÝóåéò ôïõ êáôÜ ôùí åäáöþí ôïõ Âõæáíôßïõ. Ï ÌáíïõÞë óõãêñïýóôçêå óôï
ÌõñéïêÝöáëï (Öñõãßáò) ôï 1176 ìå ôïõò Óåëôæïýêïõò, áëëÜ çôôÞèçêå.
3. Ðïéá Þôáí ôá áðïôåëÝóìáôá ôçò Þôôáò óôï ÌõñéïêÝöáëï ôçò Öñõãßáò;
Ç Þôôá óôï ÌõñéïêÝöáëï åß÷å ôñáãéêÜ áðïôåëÝóìáôá, äéüôé:
1) Ðáãéþèçêå ç èÝóç ôùí Ôïýñêùí êáé åðçñåÜóôçêå êáèïñéóôéêÜ ç öõóéïãíùìßá ôçò
Ì. Áóßáò.
2) Ïé êáôáëÞøåéò ðüëåùí, ïé óöáãÝò êáé ç öõãÞ ôùí ÷ñéóôéáíþí óôéò ãåéôïíéêÝò ÷þñåò,
óå óõíäõáóìü ìå ôéò óõíÝðåéåò ôçò ðåßíáò êáé ôçò ðáíïýêëáò, åðÝöåñáí ôïí
åîéóëáìéóìü ôùí ìéêñáóéáôéêþí åðáñ÷éþí, ðïõ Üëëïôå áðïôåëïýóáí ôïõò ðíåýìïíåò
176 ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò. 
USZR 2CIG

3. Ç åíåôéêÞ ïéêïíïìéêÞ äéåßóäõóç êáé ôï ó÷ßóìá
ôùí Åêêëçóéþí 1025 - 1453
Ðåñßëçøç

á. ÅìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò
Ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò ðñïêåéìÝíïõ íá áíôéìåôùðßóåé ôïõò Íïñìáíäïýò ðïõ
áðåéëïýóáí ôéò áêôÝò ôçò Çðåßñïõ æÞôçóå ôç óõíäñïìÞ ôùí Âåíåôþí. Áõôïß áíôáðïêñßèçêáí
êé Ýóôåéëáí ðáíßó÷õñï óôüëï ìå ôç âïÞèåéá ôïõ ïðïßïõ ïé Âõæáíôéíïß íßêçóáí ôïõò
Íïñìáíäïýò. Óå áíôáìïéâÞ ôùí óõììÜ÷ùí ôïõ ï ÁëÝîéïò ðáñá÷þñçóå ìå ôï ÷ñõóüâïõëï
ôïõ 1082 åìðïñéêÜ ðñïíüìéá: ôßôëïõò, ÷ñçìáôéêÝò ÷ïñçãßåò, åìðïñéêÜ êáôáóôÞìáôá êáé
áðïâÜèñåò óôçí ðñïêõìáßá ôçò ðñùôåýïõóáò êáé áêüìç ôïõò åðÝôñåøå íá åìðïñåýïíôáé
åëåýèåñá ÷ùñßò íá ðëçñþíïõí äáóìïýò.
Ç óõíèÞêç áõôÞ Þôáí ðïëý åðéæÞìéá ãéá ôïõò Âõæáíôéíïýò, äéüôé Ý÷áíáí ôá öïñïëïãéêÜ,
íáõôéëéáêÜ êáé ïéêïíïìéêÜ äéêáéþìáôÜ ôïõò êáé ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ åìðïñßïõ óôç Ìåóüãåéï,
ôá ïðïßá äüèçêáí óôïõò Âåíåôïýò. ¸ôóé ïé Âåíåôïß äéåßóäõóáí ïéêïíïìéêÜ óôçí ÁíáôïëÞ
êáé äçìéïýñãçóáí ìéá ðáíßó÷õñç áðïéêéáêÞ áõôïêñáôïñßá. Ïé äéÜäï÷ïé ôïõ Áëåîßïõ,
ðñïêåéìÝíïõ íá ðåñéïñßóïõí ôç íáõôéêÞ ðáíôïäõíáìßá ôùí Âåíåôþí, áíôÝäñáóáí áñãüôåñá
ó' áõôÞ ôç óõíèÞêç ìå äçìåýóåéò ðåñéïõóéþí ôùí Âåíåôþí, ìå õðïêßíçóç âéáéïôÞôùí ôùí
êáôïßêùí, êáé ìå ðáñá÷þñçóç åìðïñéêþí ðñïíïìßùí êáé óå Üëëåò éôáëéêÝò íáõôéëéáêÝò
ðüëåéò: Ðßæá êáé ÃÝíïõá ãéá äçìéïõñãßá áíôáãùíéóìïý. Ôï ôåëåõôáßï ìÝôñï
åöÜñìïóå êõñßùò ï ÌáíïõÞë Êïìíçíüò.

â. Ôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí
Óôá ÷ñüíéá ôïõ Êùí/íïõ È´ (Ìáêåä. Äõíáóôåßá) Ýãéíå ôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí,
ðïõ äß÷áóå ôï ÷ñéóôéáíéêü êüóìï. ÕðÞñ÷áí áñêåôÝò äéáöïñÝò, ç êõñéüôåñç üìùò Þôáí ôï
æÞôçìá ôçò êõñéáñ÷ßáò åðß ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò ïéêïõìÝíçò. Ôï 1054 óõíáíôÞèçêáí óôçí
Êùí/ðïëç ï êáñäéíÜëéïò ÏõìâÝñôï êáé ï ðáôñéÜñ÷çò Ìé÷áÞë ÊçñïõëÜñéïò, ãéá íá
åðéëýóïõí ëåéôïõñãéêÜ êáé äïãìáôéêÜ æçôÞìáôá. ¼ìùò ôï ðåßóìá êáé ç áëáæïíåßá ôùí äýï
äéáðñáãìáôåõôþí ïäÞãçóå óôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí (Ïñèüäïîçò êáé Ñùìáéïêáèï-
ëéêÞò). Ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ Ó÷ßóìáôïò Þôáí: ç ðëÞñçò äéáêïðÞ ôùí ó÷Ýóåùí ìåôáîý ôùí
äýï Åêêëçóéþí êáé ç äçìéïõñãßá áíôéðáëüôçôáò êáé ìßóïõò ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò.
ÅéäéêÜ ãéá ôï ÂõæÜíôéï ïé åðéðôþóåéò Þôáí ôñáãéêÝò, ãéáôß âñÝèçêå áâïÞèçôï áð' ôïõò
Äõôéêïýò, üôáí áðåéëåßôï áðü ôïõò Ôïýñêïõò.

177 
USZR 2CIG

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ á. ÅìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò
• ÁËÅÎÉÏÓ Á´:  æÞôçóå ôç âïÞèåéá ôùí Âåíåôþí
 Ýäùóå åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò ìå ÷ñõóüâïõëï*
Óêïðüò: íá áðïêñïýóåé ôïõò Íïñìáíäïýò:  åß÷áí áðïâéâáóôåß óôçí ¹ðåéñï
 áðåéëïýóáí ôçí Êùí/ðïëç
ÁðïôåëÝóìáôá:  áíôáðüêñéóç Âåíåôþí
 áðïóôïëÞ ðáíßó÷õñïõ óôüëïõ
 íßêç Âõæáíôéíþí Ýíáíôé Íïñìáíäþí
• *×ñõóüâïõëï: åðßóçìç Ýããñáöç óõìöùíßá, õðïãåãñáììÝíç êáé óöñáãéóìÝíç áðü
ôïí áõôïêñÜôïñá ìå ôç ÷ñõóÞ ôïõ âïýëá.
• ×ñõóüâïõëï 1082:  ðáñá÷þñçóç åìðïñéêþí ðñïíïìßùí óôïõò Âåíåôïýò.
Ìå áõôü ðáñá÷ùñÞèçêáí:
1) Ôßôëïé êáé ÷ñçìáôéêÝò ÷ïñçãßåò óå êïóìéêïýò êáé åêêëçóéáóô. Üñ÷ïíôåò ôçò
Âåíåôßáò
2) ÓêÜëåò (:áðïâÜèñåò) & åìðïñéêÜ êáôáóôÞìáôá óôçí ðñïêõìáßá ôçò Êùí/ðïëçò
3) Åëåõèåñßá åìðïñßïõ óôïõò Âåíåôïýò, ÷ùñßò öïñïëïãéêÝò õðï÷ñåþóåéò óå üëá
ôá óçìáíôéêÜ âõæáíôéíÜ ëéìÜíéá.
• Óçìáóßá ÷ñõóüâïõëïõ 1082:
á) Ãéá ôï ÂõæÜíôéï:
- ðáñáéôÞèçêå åêïýóéá áðü ôá äéêáéþìáôÜ ôïõ (öïñïëïãéêÜ, ïéêïíïìéêÜ,
íáõôéëéáêÜ)
- Ý÷áóå ôï ñüëï ôïõ ìåóÜæïíôá ìåôáîý ÁñÜâùí êáé ÄõôéêÞò Åõñþðçò
- Ý÷áóå ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ óôï åìðüñéï ôçò Ìåóïãåßïõ.
â) Ãéá ôïõò Âåíåôïýò:
- äéåßóäõóáí ïéêïíïìéêÜ óôçí ÁíáôïëÞ
- ßäñõóáí ðáíßó÷õñç áðïéêéáêÞ áõôïêñáôïñßá (óôçí ÁíáôïëÞ)
- áðüêôçóáí ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõ åìðïñßïõ óôç Ìåóüãåéï.

• ÄÉÁÄÏ×ÏÉ ÁËÅÎÉÏÕ Á´  áíôßäñáóç óôçí ðáñï÷Þ ðñïíïìßùí:
1) äÞìåõóáí ðåñéïõóßåò Âåíåôþí
2) õðïêéíïýóáí âéáéüôçôåò ôïõ ðëçèõóìïý åíáíôßïí ôïõò
3) ðáñá÷ùñïýóáí ðñïíüìéá êáé óå Üëëåò éôáëéêÝò ðüëåéò ãéá íá äçìéïõñãçèåß
áíôáãùíéóìüò ìåôáîý ôïõò.
• ÌÁÍÏÕÇË ÊÏÌÇÍÏÓ:
- ðáñá÷þñçóå åìðïñéêÜ ðñïíüìéá êáé óôïõò åìðüñïõò ôçò Ðßæáò êáé ÃÝíïõáò
- ðÝôõ÷å íá äé÷Üóåé ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ êáé Ýôóé:
- ðáñåíÝâç óôñáôéùôéêÜ óôçí Éôáëßá, åðáíáöÝñïíôáò óôç æùÞ ôç öéëüäïîç ðïëéôéêÞ
ôïõ Éïõóôéíéáíïý Á´.

178 
USZR 2CIG

â. Ôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí
• Åðï÷Þ ÊÙÍ/ÍÏÕ È´ (Ìáêåä. äõíáóôåßá)  1042 - 1055.
p 1025 - 1453
• Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí (1054)
• Êýñéá áéôßá: ôï æÞôçìá ôçò êõñéáñ÷ßáò åðß ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò ïéêïõìÝíçò
• Ôá ãåãïíüôá:
- ×ÑÏÍÏÓ: 1054
- ÔÏÐÏÓ: Êùí/ðïëç
- ÓÕÍÁÍÔÇÓÇ:  ÏõìâÝñôïõ (: êáñäéíÜëéïò, áñ÷çãüò ðáðéêÞò ðñåóâåßáò)
 Ìé÷áÞë ÊçñïõëÜñéïõ (: ðáôñéÜñ÷çò Êùí/ðüëåùò)
- ÓÊÏÐÏÓ: åðßëõóç ëåéôïõñãéêþí êáé äïãìáôéêþí äéáöïñþí ìåôáîý ôùí äýï
Åêêëçóéþí.
- ÁÐÏÔÅËÅÓÌÁ ÓÕÍÁÍÔÇÓÇÓ:  áóõìöùíßá, ñÞîç
 Ó÷ßóìá äýï Åêêëçóéþí (:Ïñèüäïîç - ÊáèïëéêÞ)
- Áéôßá áðïôõ÷ßáò óõíÜíôçóçò: ç áëáæïíåßá êáé ôï ðåßóìá ôùí äýï
äéáðñáãìáôåõôþí
 ÁÐÏÔÅËÅÓÌÁÔÁ Ó×ÉÓÌÁÔÏÓ:
1) ðëÞñçò äéáêïðÞ ôùí ó÷Ýóåùí ìåôáîý ôùí äýï Åêêëçóéþí
2) äçìéïõñãßá áíôéðáëüôçôáò êáé ìßóïõò ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò
3) ÅéäéêÜ ãéá ôï ÂõæÜíôéï: âñÝèçêå áâïÞèçôï áðü ôïõò Äõôéêïýò ôçí þñá ôïõ
êéíäýíïõ áðü ôçí åîÜðëùóç ôùí Ôïýñêùí.

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
×ñõóüâïõëï (óåë. 57)
Åðßóçìç Ýããñáöç óõìöùíßá, õðïãåãñáììÝíç áðü ôïí áõôüêñÜôïñá êáé óöñáãéóìÝíç
ìå ôç ÷ñõóÞ ôïõ âïýëá.

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
«Ôï ÂõæÜíôéï Ý÷áóå ôï ñüëï ôïõ ìåóÜæïíôá ìåôáîý ÁñÜâùí êáé ÄõôéêÞò Åõñþðçò.»
(óåë. 55)
ÌÝ÷ñé ôüôå ïé Âåíåôïß ðáñÝäéäáí óôïõò Âõæáíôéíïýò ôá åìðïñåýìáôá ðïõ ðñïïñßæïíôáí
ãéá ôçí ÁíáôïëÞ êáé áõôïß óôç óõíÝ÷åéá ôá ðñïùèïýóáí óôïí ðñïïñéóìü ôïõò. Ïé
Âõæáíôéíïß äçëáäÞ áóêïýóáí äéáìåôáêïìéóôéêü åìðüñéï êáé áðïêüìéæáí ìåãÜëá êÝñäç
áðü ôïõò öüñïõò.
Ìå ôç óõíèÞêç üìùò ôïõ 1082 ïé Âåíåôïß ìðïñïýóáí ìüíïé ôïõò íá äéáêéíÞóïõí ôá
åìðïñåýìáôÜ ôïõò óôá ëéìÜíéá êáé óôéò ðüëåéò ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò ìç
ðëçñþíïíôáò äáóìïýò, ïðüôå ìåãéóôïðïéïýóáí ôá êÝñäç ôïõò.

179 
USZR 2CIG

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ç êñßóç ÏõìâÝñôï (óåë. 58)
ôïõ Âõæáíôßïõ ÊáñäéíÜëéïò ôçò Ñþìçò. Ôï 1054 åðéóêÝöèçêå ôçí Êùí/ðïëç, ùò áñ÷çãüò ôçò ðáðéêÞò
ðñåóâåßáò, ãéá íá óõæçôÞóåé ìå ôïí ðáôñéÜñ÷ç Ìé÷áÞë ÊçñïõëÜñéï ôçí åðßëõóç ôùí
ëåéôïõñãéêþí êáé äïãìáôéêþí äéáöïñþí ìåôáîý ôùí äýï Åêêëçóéþí.
Ìé÷áÞë Á´ ÊçñïõëÜñéïò (óåë. 58)
(; - 1058). ÐáôñéÜñ÷çò Êùí/ðüëåùò (1043 - 1058). Ôï üíïìÜ ôïõ óõíäÝèçêå ìå ôï Ó÷ßóìá
ôùí äýï Åêêëçóéþí.
Êáôáãüôáí áðü ðëïýóéá áñéóôïêñáôéêÞ ïéêïãÝíåéá ôçò Êùí/ðïëçò. ¼ôáí Þôáí íÝïò
êáôåõèõíüôáí êõñßùò ðñïò ôçí ðïëéôéêÞ äñÜóç. ÊáôçãïñÞèçêå ãéá óõíùìïóßá åíáíôßïí
ôïõ áõôïêñÜôïñá Ìé÷áÞë Ä´ êáé åîïñßóôçêå ìå ôïí áäåëöü ôïõ, ðïõ áõôoêôüíçóå óôçí
åîïñßá. Ôï ãåãïíüò áõôü ôïí Ýêáíå íá óôñáöåß óôï ìïíá÷éóìü.
Ôï 1042 áíÝâçêå óôï èñüíï ôïõ Âõæáíôßïõ ï Êùí/íïò È´, ï ïðïßïò ôïí Ýêáíå óýìâïõëü
ôïõ. Áðü ôüôå Üñ÷éóå íá äéáäñáìáôßæåé óðïõäáßï ñüëï óôç äéïßêçóç ôçò áõôïêñáôïñßáò
êáé ôï 1043 áíáäåß÷èçêå ðáôñéÜñ÷çò Êùí/ðïëçò.
¹ôáí ãíþóôçò ôùí ðïëéôéêþí êáé åêêëçóéáóôéêþí ðñïâëçìÜôùí ôïõ Âõæáíôßïõ êáé
áãùíßóôçêå ìå áðïöáóéóôéêüôçôá ãéá: á) ôïí êáèïñéóìü ôùí óôáèåñþí êáíïíéêþí
ðëáéóßùí óôéò ó÷Ýóåéò Ñþìçò êáé Êùí/ðïëçò êáé â) ãéá ôçí êáôï÷ýñùóç ôçò äéïéêçôéêÞò
áõôïíïìßáò ôçò Åêêëçóßáò áðü ðïëéôåéáêÝò åðåìâÜóåéò.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
Ðáñá÷þñçóç åìðïñéêþí ðñïíïìßùí óôïõò Âåíåôïýò áðü ôïí ÁëÝîéï
1082
Á´ Êïìíçíü (÷ñõóüâïõëï 1082)
1054 Ôï ïñéóôéêü Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ

1. Ãéáôß ç åìðïñéêÞ åîáóèÝíçóç ôïõ Âõæáíôßïõ, áðïôÝëåóìá ôçò óõìöùíßáò ôïõ 1082,
óå óõíäõáóìü ìå Üëëïõò ðáñÜãïíôåò (äåò êáé óåëßäá 57), óõíÝâáëå êáôÜ ôç ãíþìç
óïõ óôç óôñáôéùôéêÞ ôïõ åîáóèÝíçóç ôï 12ï áé;

Ìå ôçí åìðïñéêÞ óõíèÞêç ôïõ 1082 ðáñá÷ùñÞèçêáí óôïõò Âåíåôïýò ðïëëÜ åìðïñéêÜ,
ïéêïíïìéêÜ êáé íáõôéëéáêÜ ðñïíüìéá. Ôï óðïõäáéüôåñï Þôáí üôé ïé Âåíåôïß áðÝêôçóáí ôï
ðñïíüìéï íá åìðïñåýïíôáé óå üëá ôá ëéìÜíéá ôçò âõæáíôéíÞò åðéêñÜôåéáò, ÷ùñßò íá
ðëçñþíïõí êáíÝíá äáóìü. Áõôü åß÷å ùò áðïôÝëåóìá ôçí ïéêïíïìéêÞ êáé åìðïñéêÞ
ãéãÜíôùóç ôùí Âåíåôþí, ïé ïðïßïé ðëïýôéæáí åéò âÜñïò ôùí âõæáíôéíþí åìðüñùí êáé
180 ôáõôü÷ñïíá ôçí ïéêïíïìéêÞ êáé åìðïñéêÞ åîáóèÝíçóç ôïõ Âõæáíôßïõ. ÁõôÞ ç åîáóèÝíçóç 
USZR 2CIG

óôÝñçóå ôçí áõôïêñáôïñßá áðü áíõðïëüãéóôá Ýóïäá êé Ýôóé ïäÞãçóå óôçí ïéêïíïìéêÞ
ðáñáêìÞ êáé óôçí ðáñáìÝëçóç ôïõ óôñáôïý êáé ôïõ óôüëïõ, åöüóïí ç óõíôÞñçóÞ ôïõò
áðáéôïýóå ôåñÜóôéá Ýîïäá. Ôñáãéêü áðïôÝëåóìá ôçò ðáñáìÝëçóçò ôïõ óôñáôïý (êáèþò 1025 - 1453
êáé Üëëùí ðáñáãüíôùí ) Þôáí ç Þôôá óôï ÌõñéïêÝöáëï ôï 1176.

2. Ðïéåò äéáöïñÝò ìåôáîý ôùí äýï Åêêëçóéþí åðéóçìáßíïíôáé óôï äåýôåñï ðáñÜèåìá;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü åðéóôïëÞ ôïõ ðáôñéÜñ÷ç Êùí/ðüëåùò Ìé÷áÞë
ÊçñïõëÜñéïõ ðñïò ôïí ðáôñéÜñ÷ç Éåñïóïëýìùí êáé áíáöÝñåôáé óôéò äéáöïñÝò ôùí
Áíáôïëéêþí ìå ôïõò Ëáôßíïõò. Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç, ãéáôß
ìáò äßíåé ðéï óõãêåêñéìÝíåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò ëåéôïõñãéêÝò êáé äïãìáôéêÝò äéáöïñÝò
ìåôáîý ôùí äýï Åêêëçóéþí.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá ïé äéáöïñÝò Þôáí: 1) ç ÷ñÞóç ôùí áæýìùí óôç Èåßá
Ëåéôïõñãßá, 2) ç èåùñßá üôé ôï ¢ãéï Ðíåýìá åêðïñåýåôáé êáé áðü ôïí Õéü (filioque), 3) ç
áãáìßá ôïõ êëÞñïõ êáé 4) ç óõììåôï÷Þ ôïõ êëÞñïõ óôïí ðüëåìï.

3. Ðïéåò åîåëßîåéò ôùí ðñïçãïýìåíùí áéþíùí åðÝöåñáí, êáôÜ ôç ãíþìç óïõ, ôç
âáèìéáßá áðïîÝíùóç ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò;

Ç áðïîÝíùóç ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò ðñïÝêõøå âáèìéáßá áðü ïñéóìÝíá ãåãïíüôá
ôùí ðñïçãïõìÝíùí áéþíùí. Ôá ãåãïíüôá áõôÜ Þôáí:
1) Ôïí 8ï áé. (726) îÝóðáóå óôï ÂõæÜíôéï ôï êßíçìá ôçò Åéêïíïìá÷ßáò, ðïõ äéÞñêåóå
ðåñßðïõ Ýíáí áéþíá, äß÷áóå ôï ÷ñéóôéáíéêü êüóìï êáé äçìéïýñãçóå ðñïâëÞìáôá
óôçí åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ôïõ Âõæáíôßïõ. ÓõãêåêñéìÝíá ïäÞãçóå óôç äéáêïðÞ ôùí
ó÷Ýóåùí ìå ôç Ñþìç, äéüôé ôï ÂõæÜíôéï, áðïññïöçìÝíï áðü ôá ðñïâëÞìáôá ôçò
Åéêïíïìá÷ßáò, äå âïÞèçóå ôïí ðÜðá ÓôÝöáíï, áðÝíáíôé óôïõò ËïããïâÜñäïõò ðïõ
áðåéëïýóáí íá êáôáëÜâïõí ôç Ñþìç. Áõôüò ôüôå óôñÜöçêå óôï âáóéëéÜ ôùí
ÖñÜãêùí, Ðéðßíï, ï ïðïßïò áíôáðïêñßèçêå óôï áßôçìá.
2) Ôï 756 ï âáóéëéÜò Ðéðßíïò õðï÷ñÝùóå ôïõò ËïããïâÜñäïõò íá äþóïõí óôï ðÜðá
ôá åäÜöç ôïõ âõæáíôéíïý åîáñ÷Üôïõ ôçò ÑáâÝííáò. ¸ôóé äçìéïõñãÞèçêå ï ðñþôïò
ðõñÞíáò ôïõ ðáðéêïý êñÜôïõò êáé ç âÜóç ôçò êïóìéêÞò ôïõ åîïõóßáò.
3) Ôï 800 ï ÊáñëïìÜãíïò åíþíïíôáò ôç Äýóç êáé äßíïíôÜò ôçò åíéáßá ðïëéôéêÞ
ïíôüôçôá, óôÝöèçêå áðü ôïí ðÜðá ôçò Ñþìçò ËÝïíôá ô «áõôïêñÜôùñ ôùí Ñùìáßùí».
´Åôóé äçìéïõñãÞèçêå ôï «ðñüâëçìá ôùí äýï áõôïêñáôïñéþí». Ãéá ôïõò Âõæáíôéíïýò
ç óôÝøç èåùñÞèçêå óêÜíäáëï êáé óöåôåñéóìüò ôïõ äéêáéþìáôïò ôçò ÷ñÞóçò ôïõ
áõôïêñáôïñéêïý ôßôëïõ: «áõôïêñÜôùñ Þ âáóéëåýò Ñùìáßùí».
4) Ôïí 9ï áé. (867) äçìéïõñãÞèçêå ôï «Ðñþôï Ó÷ßóìá» Þ «Öùôßåéï» åîáéôßáò ôçò
óýãêñïõóçò ôùí äýï Åêêëçóéþí ãéá ôçí ðíåõìáôéêÞ êçäåìïíßá ôùí
åê÷ñéóôéáíéóìÝíùí ÓëÜâùí, éäßùò ôùí ÂïõëãÜñùí.
5) Ôï 10ï áé. (962) ï ¼èùí Á´ äçìéïýñãçóå ôç ÃåñìáíéêÞ ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá
(Áãßá ÑùìáúêÞ Áõôïêñáôïñßá ôïõ Ãåñìáíéêïý ¸èíïõò) êáé óôÝöèçêå «áõôïêñÜôùñ
ôùí Ñùìáßùí» áðü ôïí ðÜðá ôçò Ñþìçò, ãåãïíüò ðïõ ðñïêÜëåóå ôçí ßäéá óýã÷õóç
êáé äõóáñÝóêåéá óôïõò Âõæáíôéíïýò, üðùò êáé ìå ôïí ÊáñëïìÜãíï.
6) Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 11ïõ áé. (1014) ï ðÜðáò áðïäÝ÷èçêå ôçí ðñïóèÞêç ôïõ filioque óôï
«Óýìâïëï ôçò Ðßóôåùò», ðñÜãìá ðïõ åß÷áí êÜíåé ðñïçãïõìÝíùò ïé ÖñÜãêïé.
7) Ùóôüóï ç êýñéá áéôßá ôïõ Ó÷ßóìáôïò äçìéïõñãÞèçêå ôï 1054, üôáí ï ðÜðáò 181 
USZR 2CIG

äéåêäßêçóå ôçí ðñùôïêáèåäñßá óôï ÷ñéóôéáíéêü êüóìï. Áõôü åßíáé ôï ëåãüìåíï
Ç êñßóç «ðñùôåßï», ôï ïðïßï äåí Ýãéíå äåêôü áðü ôïõò Âõæáíôéíïýò.
ôïõ Âõæáíôßïõ
4. Íá åðéóçìÜíåéò óôï ÷Üñôç êáé íá ôïðïèåôÞóåéò óå åõñýôåñåò ãåùãñáöéêÝò ðåñéï÷Ýò
(ë.÷. Óõñßá, ÈñÜêç) ôéò âõæáíôéíÝò ðüëåéò, üðïõ ïé Âåíåôïß ìðïñïýóáí íá
áóêïýí åëåýèåñï åìðüñéï (åñãáóßá).

Ðáñáôçñþíôáò ôï ÷Üñôç êáé ìåëåôþíôáò ôï ðáñÜèåìá: «Áðü ôï ÷ñõóüâïõëï ôïõ Ýôïõò
1082», äéáðéóôþíïõìå üôé ïé Âåíåôïß ìðïñïýóáí ìå ôï ÷ñõóüâïõëï áõôü íá áóêïýí
åëåýèåñï åìðüñéï ó÷åäüí óå üëç ôçí åðéêñÜôåéá ôïõ Âõæáíôßïõ. ÓõãêåêñéìÝíá ïé ðüëåéò
üðïõ ìðïñïýóáí ïé Âåíåôïß íá áóêïýí åëåýèåñï åìðüñéï Þôáí:
Êùíóôáíôéíïýðïëç.
Óõñßá: Ëáïäßêåéá, Áíôéü÷åéá, ÌÜìéóôñá
Êéëéêßá: ¢äáíá
Ñùìáíßá: Ôáñóüò, ÁôôÜëåéá
Ì. Áóßá: Öþêáéá, ¸öåóïò, ¢âõäïò
ÍçóéÜ Áéãáßïõ: ×ßïò
ÐáñÜëéá Áäñéáôéêïý ðåëÜãïõò: ÄõññÜ÷éï, Áõëþíá (óçì. Áëâáíßá)
ÍçóéÜ Éïíßïõ ðåëÜãïõò: ÊÝñêõñá
Ðåëïðüííçóïò: Ìåèþíç, Êïñþíç, Íáýðëéï, Êüñéíèïò
ÓôåñåÜ ÅëëÜäá: ÁèÞíá, ÈÞâá
Åýâïéá: ×áëêßäá
Èåóóáëßá: ÄçìçôñéÜäá (óçì. íïìüò Ìáãíçóßáò)
Ìáêåäïíßá: Èåóóáëïíßêç
ÁíáôïëéêÞ ÈñÜêç: Ñáéäåóôüò, Áäñéáíïýðïëç, Óçëõìâñßá
ÐáñÜëéá Åýîåéíïõ Ðüíôïõ: ×ñõóüðïëç, ÇñÜêëåéá.

ÐÑOÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ãéá ðïéï ëüãï ðáñá÷ùñÞèçêáí ôá åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò áðü ôïí
ÁëÝîéï Á´ Êïìíçíü ;

Ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò ðáñá÷þñçóå ìå ÷ñõóüâïõëï ôï 1082 åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò
Âåíåôïýò ùò áíôáìïéâÞ ãéá ôç âïÞèåéá ðïõ ôïõ ðñïóÝöåñáí óôïí ðüëåìï åíáíôßïí ôùí
Íïñìáíäþí. Ïé Íïñìáíäïß ôçò Éôáëßáò åß÷áí áðïâéâáóôåß åêåßíç ôçí åðï÷Þ óôá ðáñÜëéá
ôçò Çðåßñïõ êáé Þôáí Ýôïéìïé íá âáäßóïõí êáôÜ ôçò âõæáíôéíÞò ðñùôåýïõóáò. Ôüôå ï ÁëÝ-
îéïò áíáãêÜóôçêå íá æçôÞóåé ôç óõíäñïìÞ ôùí Âåíåôþí, ïé ïðïßïé áíôáðïêñßèçêáí óôï áß-
ôçìÜ ôïõ. ¸óôåéëáí ðáíßó÷õñï óôüëï êáé Ýôóé ôï ÂõæÜíôéï êáôáíßêçóå ôïõò Íïñìáíäïýò.

2. Ðïéá ç óçìáóßá ôçò ðáñá÷þñçóçò ôùí åìðïñéêþí ðñïíïìßùí óôïõò Âåíåôïýò;

Ç åìðïñéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ óõíèÞêç ôïõ 1082 åß÷å ìåãÜëç óçìáóßá êáé ãéá ôïõò
Âõæáíôéíïýò êáé ãéá ôïõò Âåíåôïýò.
Ïé Âõæáíôéíïß ãëßôùóáí áðü ôïí êßíäõíï ôçò ÍïñìáíäéêÞò êáôÜêôçóçò. Áð' ôçí Üëëç
182 üìùò æçìéþèçêáí ðÜñá ðïëý ïéêïíïìéêÜ, äéüôé ðáñáéôÞèçêáí åêïýóéá áðü ôá öïñïëïãéêÜ, 
USZR 2CIG

íáõôéëéáêÜ êáé ïéêïíïìéêÜ äéêáéþìáôÜ ôïõò, ôá ïðïßá äüèçêáí ùò ðñïíüìéá óôïõò
Âåíåôïýò. ¸ôóé ïé Âåíåôïß äéåßóäõóáí ïéêïíïìéêÜ êáé ßäñõóáí ìéá ðáíßó÷õñç áðïéêéáêÞ
áõôïêñáôïñßá óôçí ÁíáôïëÞ, åíþ ôï ÂõæÜíôéï Ý÷áóå ôï ñüëï ôïõ ìåóÜæïíôá ìåôáîý 1025 - 1453
ÁñÜâùí êáé ÄõôéêÞò Åõñþðçò êáé ôçí êõñßáñ÷ç èÝóç ôïõ óôï åìðüñéï ôçò Ìåóïãåßïõ.

3. Ðïéåò Þôáí ïé óõíÝðåéåò ôïõ Ó÷ßóìáôïò ôùí äýï Åêêëçóéþí;

Ïé óõíÝðåéåò ôïõ Ó÷ßóìáôïò ôùí äýï Åêêëçóéþí Þôáí ïé åîÞò: 1) Äéáêüðçêáí ðëÞñùò
ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý ôùí äýï Åêêëçóéþí. 2) ÄçìéïõñãÞèçêå ìßóïò êáé áíôéðáëüôçôá ìåôáîý
ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò. 3) ÅéäéêÜ ãéá ôï ÂõæÜíôéï: âñÝèçêå áâïÞèçôï áðü ôïõò Äõôéêïýò ôçí
þñá ôïõ êéíäýíïõ áðü ôçí åîÜðëùóç ôùí Ôïýñêùí.

183 
USZR 2CIG

ÉÉ. ÏÉ ÓÔÁÕÑÏÖÏÑÉÅÓ ÊÁÉ ÏÉ ÓÕÍÅÐÅÉÅÓ ÔÏÕÓ ÃÉÁ ÔÏ ÂÕÆÁÍÔÉÏ
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ
1. Ïé óôáõñïöïñßåò êáé ç ðñþôç Üëùóç ôçò Ðüëçò
Ðåñßëçøç

á. Ïñéóìüò êáé ðáñÜãïíôåò
Ïé óôáõñïöïñßåò Þôáí ìéá êßíçóç áñ÷éêÜ ìå èñçóêåõôéêü ÷áñáêôÞñá, áöïý áðÝâëåðå
óôçí áðåëåõèÝñùóç ôùí Áãßùí Ôüðùí ðïõ åß÷áí ðåñÜóåé óôïõò Ôïýñêïõò. Ç
óôáõñïöïñéêÞ éäÝá ãåííÞèçêå óôç äéÜñêåéá ôïõ 11ïõ áé. áðü ôï óõíäõáóìü äéáöüñùí
éäåþí áëëÜ êáé õðü ôçí åðßäñáóç äéáöüñùí áíôéêåéìåíéêþí ðáñáãüíôùí.

â. Ïé ôñåéò ðñþôåò óôáõñïöïñßåò
Ôï 1095 ï ðÜðáò Ïõñâáíüò ´ óôçí Êëåñìüí (Ãáëëßáò) êÞñõîå ôçí Ýíáñîç ôùí
óôáõñïöïñéþí. Ç á´ óôáõñïöïñßá åß÷å êõñßùò èñçóêåõôéêü ÷áñáêôÞñá. Óçìáíôéêü ñüëï
üìùò Ýðáéîáí êáé ôá ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá. Äéáêñßíåôáé óå äýï öÜóåéò:
á) Ç á´ áðïôåëåßôï áðü áíïñãÜíùôåò ëáúêÝò ìÜæåò, ðïõ åîïëïèñåýôçêáí áðü ôïõò
Ôïýñêïõò.
â) Ç â´ Þôáí ìéá åêóôñáôåßá öåïõäáñ÷þí, ðïõ íßêçóáí ôïõò Ôïýñêïõò êáé ßäñõóáí
äéÜöïñá êñáôßäéá óôç Óõñßá êáé óôçí Ðáëáéóôßíç.
Ïé äýï åðüìåíåò áðÝôõ÷áí. Ùò Ýììåóç óõíÝðåéá ôçò ã´ óôáõñïöïñßáò Þôáí ç áðþëåéá
ôçò Êýðñïõ.

ã. Ç ôÝôáñôç óôáõñïöïñßá
Ç ä´ óôáõñïöïñßá åß÷å êõñßùò õëéêÜ êßíçôñá. Ïé óôáõñïöüñïé åíþ áñ÷éêÜ åß÷áí ùò
óôü÷ï ôçí Áßãõðôï êáé ôç Óõñßá, ðáñåîÝêëéíáí áðü áõôüí êáé êáôÝëáâáí ôçí
Êùíóôáíôéíïýðïëç ôï 1204.

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈHÌÁÔÏÓ
á. Ïñéóìüò êáé ðáñÜãïíôåò
• Óôáõñïöïñßåò:  êßíçóç ðïõ åêäçëþèçêå óôç Äýóç, ôïí 11ï áé.
 ðñïÞëèå áðü ðñùôïâïõëßá ðáðþí
 áðÝâëåðå óôçí áðåëåõèÝñùóç ôïõ Ðáíáãßïõ ÔÜöïõ êáé ôùí
Áãßùí Ôüðùí (: åß÷áí êáôáêôçèåß áðü Óåëôæïýêïõò ôï 1077)
• ÐáñÜãïíôåò óôáõñïöïñéþí:
1) ç öçìïëïãßá ãéá ùìüôçôåò ÁñÜâùí êáé Ôïýñêùí êáôÜ ôùí ðñïóêõíçôþí
2) ôá ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá ôçò Äýóçò
3) ôï êÜëåóìá ãéá âïÞèåéá ôïõ Áëåîßïõ Á´ Êïìíçíïý ðñïò çãåìüíåò ôçò Äýóçò

184 
USZR 2CIG

â. Ïé ôñåéò ðñþôåò óôáõñïöïñßåò
• Á´ óôáõñïöïñßá (1096 - 1099)
1025 - 1453
- 1095:  Êëåñìüí (Ãáëëßáò) - ðÜðáò ÏÕÑÂÁÍÏÓ Â´  êÞñõîç óôáõñïöïñéþí
- ×áñáêôÞñáò: èñçóêåõôéêüò
- 2 öÜóåéò
p
- Á´ öÜóç: ÁíïñãÜíùôåò ëáúêÝò ìÜæåò  åîïëïèñåýôçêáí áðü ôïõò Ôïýñêïõò
- ´ öÜóç: åêóôñáôåßá öåïõäáñ÷þí:  íßêçóáí ôïõò Ôïýñêïõò
 áíÝêôçóáí ôá åäÜöç ôçò Äõô. Ì. Áóßáò
 ôá ðáñá÷þñçóáí óôï ÂõæÜíôéï
 ßäñõóáí çãåìïíßåò êáé êñáôßäéá
(óôç Óõñßá êáé Ðáëáéóôßíç)
– ÓõìðåñéöïñÜ óôñáôéùôþí: - ìá÷çôéêüôçôá êáé èñçóêåõôéêü ðÜèïò
• ´ êáé ô óôáõñïöïñßá:  äåí åðÝôõ÷áí
– ¸ììåóç óõíÝðåéá ã´ óôáõñïöïñßáò:  áðþëåéá Êýðñïõ
– 1191:  ÑÉ×ÁÑÄÏÓ ËÅÏÍÔÏÊÁÑÄÏÓ  êáôÜëçøç Êýðñïõ
– 1192:  » »  ðáñÜäïóç óôï öñÜãêï ËÏÕÆÉÍÉÁÍ
– ÊÕÐÑÏÓ:  4 áéþíåò õðü ôçí åîïõóßá ôùí Äõôéêþí

ã. Ç ôÝôáñôç óôáõñïöïñßá (1203 - 1204)
Êßíçôñá:  õëéêÜ
Áñ÷éêüò óôü÷ïò  Áßãõðôïò & Óõñßá
ÐáñÝêêëéóç - êáôÜëçøç Êùí/ðïëçò (1204)

ÐIÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Ñé÷Üñäïò Ëåïíôüêáñäïò (óåë. 59)
(1157 - 1199). ÂáóéëéÜò ôçò Áããëßáò, áðü ôïõò áñ÷çãïýò ôçò ô óôáõñïöïñßáò.
Öéëüäïîïò êáé áñ÷ïìáíÞò ìå óôñáôéùôéêÝò êáé ðïëéôéêÝò éêáíüôçôåò. ÊáôÜ ôç ã´
óôáñõñïöïñßá êáôÝëáâå êáé ëåçëÜôçóå ôçí Êýðñï (1191) êáé ôï 1192 ôçí ðáñá÷þñçóå
(ðïýëçóå) óôï öñÜãêï âáóéëéÜ Ãïõßäï ËïõæéíéÜí.
¢ããåëïé (óåë. 60, ðáñÜèåìá)
Äõíáóôåßá âõæáíôéíþí áõôïêñáôüñùí, ðïõ äéáäÝ÷èçêå ôïõò Êïìíçíïýò (1185 - 1204).
Ôï ðáñÜèåìá áíáöÝñåôáé óôïõò äýï ðñþôïõò: ÉóáÜêéï ´ êáé ÁëÝîéï ô.
Ãïõßäïò ËïõæéíéÜí (óåë. 58)
(ðåñ. 1129 - 1194). ÖñÜãêïò âáóéëéÜò, éäñõôÞò ôçò äõíáóôåßáò ôùí ËïõæéíéÜí. ÂáóéëéÜò
ôçò ÉåñïõóáëÞì (1186 - 1192) êáé ôçò Êýðñïõ (1192 - 1194). ÐÞñå ìÝñïò óôç ã´
óôáõñïöïñßá (1189 - 1192) êáé ìåôÜ ôçí êáôÜëõóç ôçò Ðáëáéóôßíçò (1192) áðü ôïí
Óáëáäßíï, áãüñáóå ôçí Êýðñï áðü ôï âáóéëéÜ ôçò Áããëßáò Ñé÷Üñäï Ëåïíôüêáñäï, áíôß
100.000 âõæáíôßùí. Ï Ãïõßäïò äéáßñåóå ôï íçóß óå 350 ôéìÜñéá, ðÞñå áðü ôïõò êáôïßêïõò
üëá ôá êôÞìáôá, ìåôáôñÝðïíôÜò ôïõò óå äïõëïðÜñïéêïõò êáé ïñãÜíùóå öåïõäáñ÷éêÜ 185 
USZR 2CIG

ôçí ðïëéôåßá. Ç Êýðñïò Ýìåéíå õðü ôçí åîïõóßá ôùí ËïõæéíéÜí ôÝóóåñéò áéþíåò, êáôÜ
Ç êñßóç ôïõò ïðïßïõò ç ôÜîç ôùí åõãåíþí ãíþñéóå åõìÜñåéá, åíþ ç ìÜæá ôïõ êõðñéáêïý ëáïý
ôïõ Âõæáíôßïõ Ýæçóå êÜôù áðü ôáðåéíùôéêÝò êáé åîáéñåôéêÜ äýóêïëåò óõíèÞêåò.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
ÊáôÜëçøç Ðáíáãßïõ ÔÜöïõ êáé Áãßùí Ôüðùí áðü ôïõò Óåëôæïýêïõò
1077
Ôïýñêïõò.
1096 - 1099 Á´ óôáõñïöïñßá
12ïò áé. B´ êáé ô óôáõñïöïñßá
1204 Ä´ óôáõñïöïñßá – ¢ëùóç Êùí/ðïëçò áðü óôáõñïöüñïõò

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðïéåò éäÝåò êáé ðïéïé ðáñÜãïíôåò åðçñÝáóáí ôç ãÝíåóç ôçò óôáõñïöïñéêÞò éäÝáò;

Ç óôáõñïöïñéêÞ êßíçóç åêäçëþèçêå êáôÜ ôïí 11ï áé. óôç Äýóç. Ïé éäÝåò ðïõ
åðçñÝáóáí ôç ãÝíåóÞ ôçò Þôáí: á) ç éäÝá ôïõ ðñïóêõíÞìáôïò ôùí Áãßùí Ôüðùí êáé ôïõ
Ðáíáãßïõ ÔÜöïõ ðïõ áíáâßùóå êáôÜ ôïí 11ï áé. êáé â) ç éäÝá ôïõ éåñïý ðïëÝìïõ, ùò
÷ñéóôéáíéêÞ áðÜíôçóç óôï éóëáìéêü ôæé÷Üíô.
Ïé ðáñÜãïíôåò ðïõ óõíÝâáëáí óôç äéáìüñöùóÞ ôçò Þôáí:
1) ôá ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá ôçò Äýóçò, ðïõ ó÷åôßæïíôáí ìå ôçí áýîçóç ôïõ ðëçèõóìïý
êáé ôçí Ýëëåéøç ãçò.
2) Ç Ýíôïíç öçìïëïãßá ðïõ áíáðôý÷èçêå óôç Äýóç ãéá ôéò ùìüôçôåò ÁñÜâùí êáé
Ôïýñêùí êáôÜ ôùí ðñïóêõíçôþí ôùí Áãßùí Ôüðùí.
3) Ôï êÜëåóìá ãéá âïÞèåéá ðïõ áðçýèõíå ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò óôïõò çãåìüíåò ôçò
Äýóçò.
4) Ôï éððïôéêü ðíåýìá ðïõ Þôáí äéÜ÷õôï ôüôå óôçí Åõñþðç, ïé åõãåíåßò öéëïäïîßåò
äçëáäÞ ïñéóìÝíùí ðñïóþðùí, ðïõ Þèåëáí íá óõíäÝóïõí ôï üíïìÜ ôïõò ìå ëáìðñÜ
êáôïñèþìáôá êáôÜ ôùí áðßóôùí.
5) Ï èñýëïò ãéá ôá áìýèçôá ðëïýôç ôçò ÁíáôïëÞò êÝíôñéæå ôç öáíôáóßá ôùí Äõôéêþí,
ðïõ èåþñçóáí ôéò óôáõñïöïñßåò ùò ìÝóï ãéá íá åîáóöáëßóïõí ðëïýôç ãéá ôçí åðßãåéá
æùÞ, áëëÜ êáé óùôçñßá ôçò øõ÷Þò, ìåôÜ ôï èÜíáôï, üðùò äéáêÞñõóóå ï ðÜðáò.
6) Ç ðáñáêìÞ ôçò öåïõäáñ÷ßáò. Óå ìåñéêÝò ÷þñåò, êõñßùò óôç Ãáëëßá ëüãù
éó÷õñïðïßçóçò ôçò ìïíáñ÷ßáò, ðïëëïß åõãåíåßò Ý÷áóáí ôá öÝïõäÜ ôïõò êáé
åðéæçôïýóáí ìÝóù ôùí óôáõñïöïñéþí ôçí êáôÜêôçóç íÝùí åäáöþí.
7) Åìðïñéêïß ëüãïé: ïé Ýìðïñïé ôéò Äýóçò êáé êõñßùò ïé éôáëéêÝò åìðïñéêÝò ðüëåéò
åõíüçóáí ôéò óôáõñïöïñßåò, ìå óêïðü íá èÝóïõí õðü ôïí Ýëåã÷ü ôïõò ôï åìðüñéï
ôçò ÁíáôïëÞò.
8) Ïé öéëïäïîßåò ôùí ðáðþí, ïé ïðïßïé åðéèõìïýóáí íá åðéâÜëïõí ôçí åêêëçóéáóôéêÞ
ôïõò êõñéáñ÷ßá óôçí ÁíáôïëÞ. Ðßóôåõáí äçëáäÞ üôé ìðïñïýóáí íá äçìéïõñãÞóïõí
186 
USZR 2CIG

ìéá áðÝñáíôç èåïêñáôéêÞ áõôïêñáôïñßá, óôçí ïðïßá èá Þôáí ïé ßäéïé åðéêåöáëÞò êáé
ðñùôåýïõóá ç Ñþìç.

2. Ðþò öÝñèçêå óôïõò óôáõñïöüñïõò ï ÁëÝîéïò Á´ êáé ôé ïöÝëç åîáóöÜëéóå ãéá ôï 1025 - 1453
êñÜôïò ôïõ;

Ãéá ôç óôÜóç ôïõ ÁëÝîéïõ Á´ Êïìíçíïý áðÝíáíôé óôïõò óôáõñïöüñïõò,
ðëçñïöïñïýìáóôå áðü ôï ðáñÜèåìá, ðïõ åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ éóôïñéêïý
ôïõ 13ïõ áé. Èåüäùñïõ Óêïõôáñéþôç, êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå
«ôï êÜëåóìá ãéá âïÞèåéá ðïõ áðçýèõíå ï ÁëÝîéïò Á´ óôïõò çãåìüíåò ôçò Äýóçò».
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá ï ÁëÝîéïò óêÝöôçêå üôé äåí Þôáí äõíáôü íá áíôéìåôùðßóåé
ìüíïò ôïõ ôïõò Óåëôæïýêïõò Ôïýñêïõò, ðïõ áðåéëïýóáí ôçí áõôïêñáôïñßá êáé
óõíåéäçôïðïßçóå üôé Ýðñåðå íá óõììá÷Þóåé ìå ôïõ äõôéêïýò. Åêìåôáëëåýôçêå åðéäÝîéá ôï
åíäéáöÝñïí ôçò Äýóçò ãéá ôïõò Áãßïõò Ôüðïõò, ðïõ èåùñïýóáí áíõðüöïñï íá åëÝã÷ïõí
ïé Ôïýñêïé ôá Éåñïóüëõìá êáé ôï æùïðïéü ôÜöï ôïõ ÓùôÞñá ×ñéóôïý. Áöïý Ýóôåéëå
ðñåóâåßåò óôïí ðÜðá êáé óôïõò êïóìéêïýò çãåìüíåò ôçò Äýóçò, ôïõò Ýðåéóå ìå êáôÜëëçëá
åðé÷åéñÞìáôá íá ïñãáíþóïõí åêóôñáôåßá ãéá ôçí áðåëåõèÝñùóç ôùí Áãßùí Ôüðùí.
¼ôáí Ýöôáóáí ÷éëéÜäåò óôáõñïöüñïé óôçí Êùí/ðïëç, ï ÁëÝîéïò Á´ áíôÜëëáîå ìå ôïõò
áñ÷çãïýò ôïõò üñêïõò ðßóôçò êáé õðÝãñáøå óõíèÞêåò ðïõ ðñïÝâëåðáí âïÞèåéá ðñïò ôïõò
óôáõñïöüñïõò ìå ðëïßá, ÷ñÞìáôá êáé ôñüöéìá, õðü ôïí üñï üôé ïé óôáõñïöüñïé èá
áðÝäéäáí óôïõò Âõæáíôéíïýò ôéò ðáëáéüôåñåò êôÞóåéò ôïõò ðïõ èá áíáêôïýóáí áðü ôïõò
Ôïýñêïõò.
Óôç óõíÝ÷åéá ïé óôáõñïöüñïé ðÝñáóáí óôçí Áóßá, áëëÜ êáé ï âõæáíôéíüò óôñáôüò
åîåóôñÜôåõóå óôçí ÁíáôïëÞ êáé áíÜãêáóå ãñÞãïñá ôïõò Óåëôæïýêïõò íá åãêáôáëåßøïõí
ôéò êôÞóåéò ôùí Âõæáíôéíþí. Ôï áðïôÝëåóìá áõôþí ôùí åðé÷åéñÞóåùí Þôáí èåôéêü ãéá ôï
ÂõæÜíôéï, ãéáôß áíÝêôçóå ôç äõôéêÞ Ì. Áóßá ðïõ ðåñéëÜìâáíå óçìáíôéêÝò ðüëåéò (Íßêáéá,
Óìýñíç, ¸öåóïò, ÓÜñäåéò).

3. Ôß ðåñéëÜìâáíå ç óõìöùíßá ðïõ êëåßóôçêå ìåôáîý ôùí ÁããÝëùí áöåíüò êáé ôùí
óôáõñïöüñùí êáé ôùí Âåíåôþí áöåôÝñïõ;

Ãéá ôïõò üñïõò ôçò óõìöùíßáò ìåôáîý ôùí ÁããÝëùí áöåíüò êáé ôùí óôáõñïöüñùí êáé
Âåíåôþí áöåôÝñïõ, ðëçñïöïñïýìáóôå áðü ôï äåýôåñï ðáñÜèåìá, ðïõ åßíáé áðüóðáóìá
áðü ôï Ýñãï ôïõ ÷ñïíïãñÜöïõ ÃïõëéÝëìïõ Âéëëåáñäïõßíïõ êáé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ
áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôç ä´ óôáõñïöïñßá, êáôÜ ôçí ïðïßá ïé óôáõñïöüñïé «ðáñåîÝêëéíáí
áðü ôïí áñ÷éêü ôïõò óôü÷ï (Áßãõðôï êáé Óõñßá) êáé êáôÝëáâáí ôçí Êùí/ðïëç ôï 1204».
Ðéï óõãêåêñéìÝíá ôï ðáñÜèåìá áíáöÝñåôáé óôç óõìöùíßá ìåôáîý ôïõ Âåíåôïý äüãç
(Åññßêïõ ÄÜíäïëïõ) êáé ôùí åêðñïóþðùí ôïõ Ýêðôùôïõ âõæáíôéíïý áõôïêñÜôïñá
ÉóáÜêéïõ ´ ÁããÝëïõ (1185 - 1195 êáé â´ âáóéëåßá 1203) êáé ôïõ ãéïý ôïõ ÁëÝîéïõ ô (1195
- 1203).
Ç óõìöùíßá ðñïÝâëåðå ôá åîÞò: á) Ïé Âåíåôïß êáé ïé óôáõñïöüñïé èá âïçèïýóáí ôïõò
ÁããÝëïõò íá áíáêôÞóïõí ôï èñüíï. â) Ïé ¢ããåëïé èá Ýäéíáí óôïõò Âåíåôïýò êáé ôïõò
óôáõñïöüñïõò: 1) ÷ñÞìáôá (200.000 áñãõñÜ ìÜñêá) êáé ôñüöéìá óôï óôñáôü ôùí
óôáõñïöüñùí, 2) åíßó÷õóç ìå óôñáôü êáé ÷ñÞìáôá óôç ó÷åäéáæüìåíç åêóôñáôåßá ôùí
óôáõñïöüñùí óôçí Áßãõðôï, 3) õðïôáãÞ ôçò ÁíáôïëéêÞò Åêêëçóßáò óôç Ñþìç.
[Ç óõíÝ÷åéá ôùí ãåãïíüôùí Þôáí ôñáãéêÞ. Ïé óôáõñïöüñïé áðïêáôÝóôçóáí óôï èñüíï ôïí 187 
USZR 2CIG

ÉóáÜêéï ¢ããåëï êáé æçôïýóáí üóá ôïõò õðïó÷Ýèçêå. ¼ìùò Þôáí áäýíáôï íá ðñáãìáôïðïé-
Ç êñßóç çèïýí áõôÝò ïé õðïó÷Ýóåéò. ¸ôóé ïé óôáõñïöüñïé êáôÝëáâáí ôçí Êùí/ðïëç ôï 1204. Áêïëïý-
ôïõ Âõæáíôßïõ èçóáí óöáãÝò êáé ëåçëáóßåò. Ðïëýôéìá Ýñãá ôÝ÷íçò äéï÷åôåýôçêáí óôç Äýóç ãéá íá êïóìÞ-
óïõí ôïõò êáèåäñéêïýò íáïýò êáé ôïõò ðýñãïõò ôùí åõãåíþí.]

4. ´Åíáò ÷ùñéêüò - óôáõñïöüñïò áðü ôç Äýóç, óõíïìéëåß ìåôÜ ôçí ðôþóç ôùí
Éåñïóïëýìùí (1199), ìå êÜðïéï Üñáâá áé÷ìÜëùôï êáé ðñïóðáèåß íá ôïõ åîçãÞóåé
ãéáôß ðÞñå ìÝñïò óôçí ðñþôç óôáõñïöïñßá. (Íá ëÜâåéò õðüøç ôéò ðëçñïöïñßåò ôçò
áöÞãçóçò êáé ôá óôïé÷åßá ôçò ïìéëßáò ôïõ ðÜðá óôçí Êëåñìüí).

Ãéá ôçí õðïôéèÝìåíç áõôÞ óõæÞôçóç ìåôáîý åíüò ÷ùñéêïý - óôáõñïöüñïõ áðü ôç Äýóç
ìå êÜðïéïí Üñáâá áé÷ìÜëùôï, ìåôÜ ôçí ðôþóç ôùí Éåñïóïëýìùí (1099)*, üðïõ ï
óôáõñïöüñïò åîçãåß ôïõò ëüãïõò ãéá ôïõò ïðïßïõò ðÞñå ìÝñïò óôçí á´ óôáõñïöïñßá,
÷ñÞóéìá åßíáé ôá óôïé÷åßá ôçò éóôïñéêÞò áöÞãçóçò êáé ôïõ ðáñáèÝìáôïò áðü ôï Ýñãï ôïõ
éóôïñéêïý ÃïõëéÝëìïõ áðü ôçí Ôýñï, ðïõ ðåñéÝ÷åé Ýíá áðüóðáóìá ôçò ïìéëßáò ôïõ ðÜðá
óôçí Êëåñìüí ôçò Ãáëëßáò ôï 1095.:
"Ãåííáéüôáôïé óôñáôéþôåò… Ìçí áöÞíåôå íá óáò êñáôÞóåé óôçí ðáôñßäá ïýôå ç éäéïêôçóßá
ïýôå ç ïéêïãåíåéáêÞ öñïíôßäá. Ãéáôß áõôÞ ç ÷þñá, ðïõ ðåñéâÜëëåôáé áðü üëåò ôéò ìåñéÝò áðü
èÜëáóóá êáé ïñïóåéñÝò, åßíáé õðåñðëÞñçò áðü óáò. Äåí ôçò ðåñéóóåýïõí ôá ðëïýôç. Ìüëéò
êáé ìåôÜ âßáò ìðïñåß íá èñÝøåé áõôïýò ðïõ ôçí êáëëéåñãïýí. Ãé' áõôü áëëçëïôñþãåóôå êáé
óðáñÜæåôå ìåôáîý óáò. ÁöÞóôå êÜèå ìßóïò êáé äé÷ïãíùìßá íá êïéìçèïýí. ÐÜñôå ôï äñüìï
ãéá ôïõò Áãßïõò Ôüðïõò, åëåõèåñþóôå áõôÞ ôç ãç áðü ôï ãÝíïò ôïõ Äéáâüëïõ êáé õðïôÜîôå
ôç óå óáò. Ç âáóéëéêÞ ðüëç (ÉåñïõóáëÞì)…. åßíáé ôþñá áé÷ìÜëùôç áðü ôïõò å÷èñïýò ôçò
êáé Ý÷åé õðïöÝñåé ôüóï… þóôå íá Ý÷åé êáôáñãçèåß ç ëáôñåßá… Ãé' áõôü ôï ëüãï áíáëÜâåôå
áõôü ôï ôáîßäé ãéá ôçí Üöåóç ôùí áìáñôéþí óáò êáé åîáóöáëßóôå ôçí áèÜíáôç äüîá ôïõ
Âáóéëåßïõ ôùí Ïõñáíþí».
[Áðü ôï Ýñãï ôïõ éóôïñéêïý ÃïõëéÝëìïõ áðü ôçí Ôýñï: Historia rerum in partibus
transmarinis gestarum, óôï: Select Documents of European History, åêä. Laffan, ÍÝá Õüñêç
1929, 55 - 56]
Öáíôáæüìáóôå ëïéðüí üôé ï ÷ùñéêüò -óôáõñïöüñïò èá åßðå ôá åîÞò ðåñßðïõ óôïí
Üñáâá áé÷ìÜëùôï:
"Áöïý ìå ñùôÜò ãéáôß Þñèáìå åäþ èá óïõ ðù.
Åãþ êáé ïé óýíôñïöïß ìïõ åßìáóôå öôù÷ïß Üíèñùðïé. Æïýóáìå ó' Ýíá ÷ùñéü ôçò Ãáëëßáò,
üðïõ ìáò åêìåôáëëåýïíôáí ïé öåïõäÜñ÷åò. Ç æùÞ ìáò Þôáí ìßæåñç êáé ðéêñáìÝíç. ¹ìáóôå
óõíå÷þò ÷ñåùìÝíïé êáé äåí áíôÝ÷áìå Üëëï áõôÞ ôçí Üèëéá æùÞ. ¸ðåéôá Ýöôáóáí óô' áõôéÜ
ìáò äéÜöïñåò öÞìåò ãéá ôçí ÁíáôïëÞ, üôé åßíáé Ýíáò åðßãåéïò ðáñÜäåéóïò ìå áìýèçôá
ðëïýôç. Áõôü ìáò Ýêáíå íá ëá÷ôáñÞóïõìå áõôüí ôïí ôüðï êáé íá åëðßóïõìå óå ìéá êáëýôåñç
æùÞ. Ôç óðßèá ðïõ åß÷áìå ìÝóá ìáò üìùò ôçí Ýêáíå öùôéÜ ï ðÜðáò ìå ôçí ïìéëßá ôïõ óôçí
Êëåñìüí. Åêåß ìáæåõôÞêáìå ÷éëéÜäåò êáé ôïí áêïýãáìå óá ìáãåìÝíïé. Ìå ôá ëüãéá ôïõ ìáò
ðáñáêßíçóå íá Ýñèïõìå åäþ ãéá íá åëåõèåñþóïõìå áõôüí ôïí ¢ãéï Ôüðï (ÉåñïõóáëÞì) ðïõ
Þôáí áé÷ìÜëùôïò. Áí ìðáßíáìå ó' áõôÞ ôçí åêóôñáôåßá èá óõã÷ùñïýíôáí ïé áìáñôßåò ìáò
êáé èá óùíüôáí ç øõ÷Þ ìáò. Êé Ýêëåéóå ôï ëüãï ôïõ ìå ôç öñÜóç: «ï Èåüò ôï èÝëåé». Å! Ôé
Þôáí íá ôï ðåé áõôü! ÁìÝóùò ìåãÜëïò åíèïõóéáóìüò ìáò Ýðéáóå üëïõò êé áñ÷ßóáìå íá
öùíÜæïõìå: «åßíáé èÝëçìá Èåïý, åßíáé èÝëçìá Èåïý». Ôé Üëëï èÝëáìå;
188 
USZR 2CIG

Áð' ôçí Üëëç ìÝñá áñ÷ßóáìå íá åôïéìáæüìáóôå. ÖôéÜîáìå êüêêéíïõò óôáõñïýò êáé ôïõò
ñÜâáìå ðÜíù óôá ñïý÷á ìáò. Ðåôáëþóáìå ôá âïõâÜëéá ìáò, æÝøáìå ôá êÜñá ìáò,
öïñôþóáìå ðÜíù ü,ôé åß÷áìå êáé äåí åß÷áìå êáé ôéò ïéêïãÝíåéÝò ìáò êáé îåêéíÞóáìå. Äåí 1025 - 1453
åß÷áìå üìùò üðëá. Íïìßæáìå üôé ðçãáßíáìå óå ðáíçãýñé. Ôï ôáîßäé Þôáí ìåãÜëï.
Ðñï÷ùñïýóáìå ìÝñåò êáé íý÷ôåò. Äåí îÝñáìå ðüóï ìáêñéÜ Þôáí ç ÉåñïõóáëÞì. ÊÜèå ðüëç
ðïõ óõíáíôïýóáìå íïìßæáìå üôé Þôáí áõôÞ. ¼ìùò äéáðéóôþíáìå üôé êÜíáìå ëÜèïò. Ôá
ôñüöéìá óéãÜ -óéãÜ ìáò ôÝëåéùóáí. Ðïëëïß áññþóôçóáí êáé ðÝèáíáí óôï äñüìï. ¼óïé
áíôÝîáìå, öôÜóáìå óôçí Êùí/ðïëç óå åëååéíÞ êáôÜóôáóç. Ìüëéò ìáò áíôßêñõóå ï ÁëÝîéïò
Êïìíçíüò áíçóý÷çóå. Åßíáé üìùò Ýîõðíïò Üíèñùðïò êáé äåí áíáäåß÷ôçêå. Ìáò Ýäùóå
ôñüöéìá, ñïý÷á êáé üðëá êáé ìáò ðÝñáóå ìå ôá ðëïßá ôïõ áðÝíáíôé óôçí Áóßá. Åêåß üìùò
ìáò âñÞêáí ôá ÷åéñüôåñá. Ìáò åðéôÝèçêáí ïé Ôïýñêïé êáé ìáò ðåôóüêïøáí. Ëßãïé ôá
êáôáöÝñáìå íá óùèïýìå êáé íá öôÜóïõìå ùò åäþ. ÄïîÜæù ôï Èåü ðïõ ìå áîßùóå íá åßìáé
Ýíáò áð' áõôïýò.
Äåí îÝñù ôé óêÝöôåóáé üóç þñá ìå áêïýò, üìùò èÝëù íá óïõ ðù êáé ôïýôï. Ôï ôáîßäé,
ïé ðåñéðÝôåéåò, ïé êßíäõíïé êáé ç ãíùñéìßá ìå åóÜò êáé ôïí ðïëéôéóìü óáò ìå äßäáîáí ðïëëÜ.
Ôþñá íéþèù ðéï óïöüò».
[*Óôï ó÷ïëéêü âéâëßï ç ÷ñïíïëïãßá äßíåôáé ëáíèáóìÝíá 1199]

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôçí á´ óôáõñïöïñßá;

Ç á´ óôáõñïöïñßá êçñý÷èçêå ôï 1095 óôçí Êëåñìüí ôçò Ãáëëßáò áðü ôïí ðÜðá
Ïõñâáíü ´.
Ôá ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá ôçò Äýóçò (õðåñðëçèõóìüò êáé Ýëëåéøç ãçò) Ýðáéîáí
óçìáíôéêü ñüëï, áëëÜ ç ðñþôç óôáõñïöïñßá åß÷å êõñßùò èñçóêåõôéêü ÷áñáêôÞñá. ¸ãéíå
óå äýï öÜóåéò. Ç ðñþôç öÜóç Ýãéíå áðü ïíïñãÜíùôåò ëáúêÝò ìÜæåò, ïé ïðïßåò üìùò
åîïëïèñåýôçêáí áðü ôïõò Ôïýñêïõò. Ç äåýôåñç Ýãéíå áðü ôïõò öåïõäÜñ÷åò, Þôáí êáëÜ
ïñãáíùìÝíç êáé åß÷å óôñáôéùôéêü ÷áñáêôÞñá. Áõôïß íßêçóáí ôïõò Ôïýñêïõò, áíÝêôçóáí
ôá åäÜöç ôçò äõôéêÞò Ì.Áóßáò êáé ôá ðáñá÷þñçóáí óôï ÂõæÜíôéï, âÜóåé Ýíïñêçò
óõìöùíßáò, êáé ßäñõóáí çãåìïíßåò êáé êñáôßäéá óôç Óõñßá êáé Ðáëáéóôßíç. Ïé óôñáôéþôåò
ó' üëç ôç äéÜñêåéá ôùí óõãêñïýóåùí Ýäåéîáí ìåãÜëç ìá÷çôéêüôçôá ìÝ÷ñéò áõôáðÜñíçóçò
êáé ãíÞóéï èñçóêåõôéêü ðÜèïò.

4. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôç ä´ óôáõñïöïñßá;

Ç ä´ óôáõñïöïñßá åß÷å êõñßùò õëéêÜ êßíçôñá. Ïé óôáõñïöüñïé åß÷áí ùò áñ÷éêü óôü÷ï
ôçí Áßãõðôï êáé ôç Óõñßá. Óôç óõíÝ÷åéá üìùò ðáñåîÝêëéíáí ôçò ðïñåßáò ôïõò êáé ðÞãáí
óôçí Êùí/ðïëç. Ï ëüãïò ôçò ÜöéîÞò ôïõò åêåß Þôáí üôé ïé ¢ããåëïé (ÉóáÜêéïò ´ êáé ÁëÝîéïò
ô) ôïõò æÞôçóáí âïÞèåéá ãéá íá áíáêôÞóïõí ôï èñüíï, ôÜæïíôÜò ôïõò ðïëëÜ ÷ñÞìáôá,
óôñáôéùôéêÞ âïÞèåéá êáé õðïôáãÞ ôçò áíáôïëéêÞò Åêêëçóßáò óôç Ñþìç. Ïé óôáõñïöüñïé
(ïé Âåíåôïß êõñßùò) áíôáðïêñßèçêáí óôï áßôçìá êáé áðïêáôÝóôçóáí ôïí ÉóáÜêéï óôï èñüíï.
ÅðåéäÞ üìùò äåí ôïõò áðÝäéäå üóá ôïõò åß÷å ôÜîåé, êáôÝëáâáí ôçí Êùí/ðïëç ôï 1204. Óôç
óõíÝ÷åéá ìïßñáóáí ôçí áõôïêñáôïñßá (Ñùìáíßá) óå äéÜöïñá êñáôßäéá.
189 
USZR 2CIG

2. Ç ðåñßïäïò ôçò Ëáôéíïêñáôßáò êáé ôá åëëçíéêÜ êñÜôç
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ Ðåñßëçøç

á. Ôá ëáôéíéêÜ êñÜôç
Ìå ôç óõíèÞêç ôçò äéáíïìÞò ôçò Ñùìáíßáò, äçìéïõñãÞèçêáí ëáôéíéêÜ êáé åëëçíéêÜ
êñÜôç. Áðü ôç äéáíïìÞ ôç ìåñßäá ôïõ ëÝïíôïò ðÞñáí ïé Âåíåôïß (:êõñßùò íçóéÜ Áéãáßïõ êáé
Éïíßïõ). Ôá ëáôéíéêÜ êñÜôç Þôáí öåïõäáñ÷éêÜ êáé åîáñôçìÝíá áëõóéäùôÜ ôï Ýíá áðü ôï
Üëëï. ¸ôóé ï êüìçò Âáëäïõßíïò ôçò ÖëÜíäñáò ðÞñå ôçí áõôïêñáôïñßá ôçò Êùí/ðïëçò
áð' ôçí ïðïßá åîáñôéüôáí ôï Âáóßëåéï ôçò Èåóóáëïíßêçò êáé ó' áõôü Þôáí õðïôåëÞ ôï
äïõêÜôï ôùí Áèçíþí êáé ç Çãåìïíßá ôçò Á÷áÀáò.

â. Ôá åëëçíéêÜ êñÜôç
ÌåôÜ ôçí ðôþóç ôçò Ðüëçò (1204) ïé äõíÜìåéò ôïõ Åëëçíéóìïý âñÞêáí êáôáöýãéï óå
ôñßá åëëçíéêÜ êñÜôç: 1) áõôïêñáôïñßá ôçò Ôñáðåæïýíôáò, 2) áõôïêñáôïñßá ôçò Íßêáéáò
êáé 3) äåóðïôÜôï ôçò Çðåßñïõ. ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç ôçò Ðåëáãïíßáò (1259) ïé ¸ëëçíåò íßêçóáí
ôïõò ÖñÜãêïõò êáé áðÝóðáóáí ôá êÜóôñá: ÌÜíç, ÃåñÜêé, Ìïíåìâáóßá êáé ÌõóôñÜ, ôá
ïðïßá äçìéïýñãçóáí ôïí ðõñÞíá ôïõ ôÝôáñôïõ åëëçíéêïý êñáôéäßïõ: ôïõ ÄåóðïôÜôïõ ôïõ
ÌõóôñÜ, ôï ïðïßï áíáðôý÷èçêå ïéêïíïìéêÜ êáé ðïëéôéóìéêÜ. ÐñùôåýïõóÜ ôïõ Þôáí ï
ÌõóôñÜò.

ã. Ëáôßíïé êáé ¸ëëçíåò
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò Ëáôéíïêñáôßáò ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý Ëáôßíùí êáé ÅëëÞíùí
÷áñáêôçñßæïíôáí áðü Ýíôïíç áíôéðáëüôçôá. Ïé Ëáôßíïé öÝñïíôáí êáôáðéåóôéêÜ êáé
ðåñéöñïíçôéêÜ ðñïò ôïõò ¸ëëçíåò, ãé' áõôü êáé åêäçëþíïíôáí ðïëëÝò åîåãÝñóåéò.

ä. ÍÝá éäåïëïãßá êáé áíÜêôçóç ôçò Ðüëçò
ÌåôÜ ôï 1204 ï Åëëçíéóìüò áðÝêôçóå íÝá éäåïëïãßá, ðïõ âáóéæüôáí óôçí áñ÷áßá
åëëçíéêÞ êëçñïíïìéÜ êáé óôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. ¸ôóé áöõðíßóôçêå ôï åèíéêü óõíáßóèçìá
ôùí ÅëëÞíùí, ïé ïðïßïé åðéäüèçêáí ó' Ýíáí áãþíá áíÜêôçóçò ôçò Ðüëçò êáé áíáóýóôáóçò
ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò. Ôï Ýñãï áõôü ðñáãìáôïðïéÞèçêå ôåëéêÜ áðü ôïí
áõôïêñÜôïñá ôçò Íßêáéáò Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãï ôï 1261.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á. Ôá ëáôéíéêÜ êñÜôç
• 1204:  Üëùóç ôçò Ðüëçò (áðü óôáõñïöüñïõò)
 óõíèÞêç äéáíïìÞò âõæáíôéíþí åäáöþí (Ñùìáíßáò)
 Ëáôéíïêñáôßá
• ËáôéíéêÜ êñÜôç: öåïõäáñ÷éêÜ, åîáñôçìÝíá áëõóéäùôÜ ôï Ýíá áðü ôï Üëëï
• ÂÅÍÅÔÏÉ:  ôá ðåñéóóüôåñá åäÜöç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò
190  ôá óçìáíôéêüôåñá íçóéÜ Áéãáßïõ êáé Éïíßïõ ðåëÜãïõò. 
USZR 2CIG

 ÔÁ ËÁÔÉÍÉÊÁ ÊÑÁÔÇ:
1) Áõôïêñáôïñßá Êùí/ðïëçò (Âáëäïõßíïò ôçò ÖëÜíäñáò)
n 1025 - 1453
2) Â á ó ß ë å é ï ô ç ò È å ó ó á ë ï í ß ê ç ò
n n
3) ÄïõêÜôï ôùí Áèçíþí êáé 4) Çãåìïíßá Á÷áÀáò  (äåóðïôÜôï ÌõóôñÜ)
p
- Êáôáëáíïß (14ïò áé.)
- öëùñåíôéáíÞ ïéêïãÝíåéá ôñáðåæéôþí (Ýùò 1456)

â. Ôá åëëçíéêÜ êñÜôç
• 1204:  ¢ëùóç Ðüëçò áðü óôáõñïöüñïõò
 óõóðåßñùóç äõíÜìåùí Åëëçíéóìïý óå 3 åëëçíéêÜ êñÜôç
 ÔÁ ÅËËÇÍÉÊÁ ÊÑÁÔÇ:
1) Áõôïêñáôïñßá Ôñáðåæïýíôáò (óôéò Í.Á. áêôÝò ôïõ Åõîåßíïõ Ðüíôïõ)
2) Áõôïêñáôïñßá Íßêáéáò (óôï Â.Ä. ôìÞìá ôçò Ì.Áóßáò)
3) ÊñÜôïò Çðåßñïõ (¹ðåéñïò êáé Áéôùëïáêáñíáíßá)
4) ÄåóðïôÜôï ÌõóôñÜ (áñãüôåñá)
• 1259:  ÌÜ÷ç Ðåëáãïíßáò (: ðåñéï÷Þ ôçò Ìáêåäïíßáò)
 íßêç ÅëëÞíùí êáôÜ ÖñÜãêùí
 áðüóðáóç êÜóôñùí áðü Çãåìïíßá Á÷áÀáò
p
ÌÜíç, ÃåñÜêé, Ìïíåìâáóßá êáé ÌõóôñÜò  äåóðïôÜôï ÌõóôñÜ*
• *äåóðïôÜôï ÌõóôñÜ:  Ðñùôåýïõóá: ÌõóôñÜò
 ÊõâåñíÞôçò: äåóðüôçò
 ðïëéôéóôéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç
(ðáëÜôéá, áñ÷ïíôéêÜ, åêêëçóßåò)

ã. Ëáôßíïé êáé ¸ëëçíåò
• ÅëëçíéêÜ êñÜôç:  óõóðåßñùóç äõíÜìåùí êáôÜ Ëáôßíùí
• ÊáôáêôçôÝò: õðåñïøßá, ðåñéöñüíçóç êáé êáôáðßåóç ðñïò ¸ëëçíåò
• ÊáôáêôçìÝíïé:  åîÝãåñóç êáé áíôßóôáóç êáôÜ Ëáôßíùí (ðëçí åëá÷ßóôùí åîáéñÝóåùí)

ä. ÍÝá éäåïëïãßá êáé áíÜêôçóç ôçò Ðüëçò
• ÅËËÇÍÉÓÌÏÓ: íÝá éäåïëïãßá (ìåôÜ ôï 1071 êáé êõñßùò ìåôÜ ôï 1204): óýíäåóç
áñ÷áßáò åëëçíéêÞò êëçñïíïìéÜò êáé ÷ñéóôéáíéêÞò ðßóôçò
 áöýðíéóç åèíéêïý áéóèÞìáôïò Åëëçíéóìïý
• ÔÁ ÅËËÇÍÉÊÁ ÊÑÁÔÇ:  ïñãáíþèçêáí óôñáôéùôéêÜ êáé ðïëéôéêÜ
 ðñüêïøáí óôçí ïéêïíïìßá êáé ôïí ðïëéôéóìü
 åðéäüèçêáí ó' Ýíáí áãþíá ãéá:
á) áíÜêôçóç ôçò Ðüëçò 191
â) áíáóýóôáóç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò 
USZR 2CIG

• 1261: ÁíÜêôçóç ôçò Ðüëçò áðü ÌÉ×ÁÇË Ç´ ÐÁËÁÉÏËÏÃÏ (: áõôïêñÜôïñáò Íß-
Ç êñßóç êáéáò)
ôïõ Âõæáíôßïõ
ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
Ëáôéíïêñáôßá (óåë. 62)
Ç ðåñßïäïò ðïõ áêïëïýèçóå ìåôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò áðü ôïõò óôáõñïöüñïõò ôï
1204 Ýùò ôï 1453.
Ñùìáíßá (óåë. 62)
Ç åðéêñÜôåéá ôïõ âõæáíôéíïý êñÜôïõò.
ÄéáíïìÞ ôçò Ñùìáíßáò (óåë. 62)
Óõìöùíßá äéáíïìÞò ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò ôçí ïðïßá óõíõðÝãñáøáí ïé
óôáõñïöüñïé óôá ôÝëç Ìáñôßïõ 1204, åíþ ç Üëùóç ðñáãìáôïðïéÞèçêå óôéò 13 Áðñéëßïõ
1204.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Âáëäïõßíïò ôçò ÖëÜíäñáò (óåë. 62)
(1172 - 1205;). Êüìçò ôçò ÖëÜíäñáò. Ï ðñþôïò Ëáôßíïò áõôïêñÜôïñáò ôçò Êùí/ðïëçò
(1204 - 1205), ìåôÜ ôçí ÜëùóÞ ôçò áðü ôïõò óôáõñïöüñïõò. ¹ôáí Ýíáò áðü ôïõò
ìåãáëýôåñïõò ÃÜëëïõò öåïõäÜñ÷åò ôïõ 12ïõ / 13ïõ áé. Óõììåôåß÷å óôç ä´
óôáõñïöïñßá. ÓôÝöèçêå áõôïêñÜôïñáò Êùí/ðïëçò óôçí Áãßá Óïößá (16/5/1204). Áðü
ôïõò äõôéêïýò áíáãíùñéæüôáí ùò ï áíþôáôïò áñ÷çãüò ôùí ÷ñéóôéáíþí óôïí áãþíá
ôïõò åíáíôßïí ôùí ìïõóïõëìÜíùí êáôáêôçôþí ôùí Áãßùí Ôüðùí.
Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãïò (óåë. 63)
(1224 - 1282). ÁõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ, ï áðåëåõèåñùôÞò ôçò Êùí/ðïëçò (1261)
áðü ôï ëáôéíéêü æõãü êáé ï éäñõôÞò ôçò äõíáóôåßáò ôùí Ðáëáéïëüãùí.
[Åõíüçóå éäéáßôåñá ôïõò äõíáôïýò, êáôÜñãçóå ôá óôñáôéùôüðéá ôùí áêñéôþí, óôçñß÷èçêå
óôïõò ìéóèïöüñïõò êáé åðáíÝöåñå ôá ðñïíüìéá ôùí Âåíåôþí. Óôï åîùôåñéêü ðÝôõ÷å
ðïëëÝò íßêåò. Ðåñéüñéóå ôç äýíáìç ôùí ÓÝñâùí êáé ôùí ÂïõëãÜñùí êáé ôïõò áíÜãêáóå
íá äå÷ôïýí ôçí åêêëçóéáóôéêÞ åðéêõñéáñ÷ßá ôïõ Ðáôñéáñ÷åßïõ.
Ôï 1274 õðÝãñáøå óôç óýíïäï ôçò Ëõþí ôçí «Ýíùóç» ôùí äýï Åêêëçóéþí. ÐÝèáíå ìéóçôüò
áðü ôï ëáü. Ï ãéïò ôïõ Áíäñüíéêïò ´, äåí ôÝëåóå íåêñþóéìç áêïëïõèßá, ãéáôß ï Ìé÷áÞë
ðïôÝ äåí áðïêÞñõîå åðßóçìá ôï êáèïëéêü äüãìá.]
ÉùÜííçò Äïýêáò ÂáôÜôæçò (óåë. 63, ðáñÜèåìá)
ÁõôïêñÜôïñáò ôçò Íßêáéáò (1222 - 1254). Êáôüñèùóå íá åðåêôåßíåé ôçí áõôïêñáôïñßá
ôïõ êáé íá ôçí êáôáóôÞóåé ìßá äéåèíþò õðïëïãßóéìç äýíáìç óôçí åðï÷Þ ôïõ. Óôçí
åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ ðñïóðÜèçóå íá ðáôÜîåé ôéò êáôá÷ñÞóåéò óôç äéïßêçóç êáé ßäñõóå
ðïëëÜ öéëáíèñùðéêÜ éäñýìáôá. Ìå ôç äçìéïõñãßá óôñáôéùôéêþí êôçìÜôùí åîáóöÜëéóå
Ýíá áðïôåëåóìáôéêü óýóôçìá Üìõíáò ôùí áíáôïëéêþí óõíüñùí ôçò áõôïêñáôïñßáò. Óôï
ðëáßóéï ôïõ ïéêïíïìéêïý ôïõ ðñïãñÜììáôïò áðÝäùóå éäéáßôåñç óçìáóßá óôçí áíüñèùóç
ôçò áãñïôéêÞò ïéêïíïìßáò. Óôü÷ïò ôïõ ôçò ïéêïíïìéêÞò ðïëéôéêÞò ôïõ Þôáí ç áõôÜñêåéá
êáé ãé' áõôü áðáãüñåõóå ôçí åéóáãùãÞ åéäþí ðïëõôåëåßáò áðü Üëëåò ÷þñåò.
ÖëÜíäñá (óåë. 62 )
×þñá ôçò êåíôñéêÞò Åõñþðçò êïíôÜ óôç Âüñåéá èÜëáóóá. ÓÞìåñá åßíáé ìïéñáóìÝíç
192 áíÜìåóá óôï ÂÝëãéï êáé óôçí Ïëëáíäßá. 
USZR 2CIG

Êáôáëáíïß (óåë. 62): Éóðáíïß.
ÓÜëùíá (óåë. 63, ðáñÜèåìá)
ÌåóáéùíéêÞ ïíïìáóßá ôçò áñ÷áßáò êáé íåïåëëçíéêÞò ¢ìöéóóáò. 1025 - 1453
Ðåëáãïíßá (óåë. 63): Ðåñéï÷Þ ôçò Ìáêåäïíßáò.

×ÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
14ïò áé. Êõñéáñ÷ßá Êáôáëáíþí óôï äïõêÜôï ôùí Áèçíþí

1259 ÌÜ÷ç Ðåëáãïíßáò

1261 ÁíÜêôçóç Êùí/ðïëçò áðü ôï Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãï

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ðþò óõíäÝïíôáé, óýìöùíá ìå ôï äåýôåñï ðáñÜèåìá, ç Öñáãêïêñáôßá ìå ôçí
ïèùìáíéêÞ êáôÜêôçóç óôï ãåùãñáöéêü ÷þñï ôçò ÓôåñåÜò ÅëëÜäáò;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï «×ñïíéêü ôïõ Ãáëáîåéäéïý» ôïõ Åõèýìéïõ
Ðåíôáãéþôç êáé áíáöÝñåôáé óôç öñáãêéêÞ êáôáðßåóç óôç ÓôåñåÜ ÅëëÜäá. Óõìðëçñþíåé ôçí
éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôéò ó÷Ýóåéò Ëáôßíùí êáé ÅëëÞíùí, êáèþò áðü ôç óõãêåêñéìÝíç
áíáöïñÜ óôçí ¢ìöéóóá, ó÷çìáôßæïõìå ðëçñÝóôåñç åéêüíá ãéá ôçí áëáæïíéêÞ êáé
êáôáðéåóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôùí Ëáôßíùí êáé áíôéëáìâáíüìáóôå åõêïëüôåñá ãéáôß óå
ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò ïé ¸ëëçíåò ðñïôßìçóáí ôçí ôïõñêéêÞ êõñéáñ÷ßá áðü ôç ëáôéíéêÞ.
ÓõãêåêñéìÝíá ôï ðáñÜèåìá áíáöÝñåôáé óôéò áõèáéñåóßåò (êëïðÝò, áããáñåßåò) êáé óôç
âßá ðïõ áóêïýóå ï öñÜãêïò öåïõäÜñ÷çò Êüíôïò ðñïò ôïõò êáôïßêïõò ôùí Óáëþíùí
(¢ìöéóóáò) êáé óôïí åðßóêïðü ôïõò Óåñáöåßì. Ï Óåñáöåßì áãáíáêôéóìÝíïò áðü ôç
óõìðåñéöïñÜ ôïõ êüìç (åß÷å êëÝøåé ôçí áíåøéÜ ôïõ) êáé ôùí Ëáôßíùí ãåíéêüôåñá, îåóÞêùóå
ôïõò êáôïßêïõò ôùí Óáëþíùí åíáíôßïí ôïõ ôõñÜííïõ êáé êÜëåóå ôïõò Ôïýñêïõò íá
êáôáêôÞóïõí ôçí ðåñéï÷Þ, åðéëÝãïíôáò óõíåéäçôÜ ôçí ôïõñêéêÞ áðü ôç ëáôéíéêÞ êõñéáñ÷ßá.
Óõìðåñáßíïõìå ëïéðüí üôé ç Öñáãêïêñáôßá ìå ôçí ïèùìáíéêÞ êáôÜêôçóç óôï ãåùãñáöéêü
÷þñï ôçò ÓôåñåÜò ÅëëÜäáò óõíäÝïíôáé ìå áéôéþäç ó÷Ýóç (:áßôéï - áðïôÝëåóìá).

2. Ãéáôß ï ÉùÜííçò Äïýêáò ÂáôÜôæçò (1222 - 1254) áðáãüñåõóå, êáôÜ ôç ãíþìç óáò
êáé óýìöùíá ìå ôï ó÷åôéêü êåßìåíï, ôçí åéóáãùãÞ êáé ÷ñÞóç ðïëõôåëþí äõôéêþí êáé
áíáôïëßôéêùí åíäõìÜôùí;

Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ Âõæáíôéíïý éóôïñéêïý Íéêçöüñïõ
ÃñçãïñÜ: «ÑùìáúêÞ Éóôïñßá» êáé áíáöÝñåôáé óå íüìï ðïõ åîÝäùóå ï áõôïêñÜôïñáò ôçò
Íßêáéáò ÉùÜííçò Äïýêáò ÂáôÜôæçò, óýìöùíá ìå ôïí ïðïßï áðáãïñåõüôáí ç åéóáãùãÞ êáé
ç ÷ñÞóç ðïëõôåëþí åíäõìÜôùí áðü Üëëåò ÷þñåò.
Ôï ìÝôñï áõôü ðñïöáíþò áðÝâëåðå óôïí ðåñéïñéóìü ôçò îåíïìáíßáò ôïõ ðëçèõóìïý
ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõ êáé óôçí ôüíùóç ôçò íôüðéáò âéïôå÷íéêÞò ðáñáãùãÞò êáé ôçò 193 
USZR 2CIG

åèíéêÞò ïéêïíïìßáò. Ìå ôçí ðñïôßìçóç ôùí åã÷þñéùí åíäõìÜôùí êáé ðñïúüíôùí èá áíÝêïðôå
Ç êñßóç ôçí åêñïÞ ôïõ óõíáëëÜãìáôïò óôï åîùôåñéêü êáé èá ôüíùíå ôçí áõôïðåðïßèçóç ôùí
ôïõ Âõæáíôßïõ êáôïßêùí ôçò Íßêáéáò, åöüóïí èá Þôáí áõôÜñêåéò.
Ôï ðáñÜèåìá óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôá åëëçíéêÜ êñÜôç, ôá
ïðïßá «áöïý åäñáßùóáí ôç èÝóç ôïõò, … ðñüêïøáí óôçí ïéêïíïìßá».

3. Ç ðåñéãñáöÞ ôïõ Üñáâá ãåùãñÜöïõ ÏõìÜñé ðñïÝñ÷åôáé áðü ôïí ãåíïõÜôç Ýìðïñï
ÌðÝëìðáí. Ðïý öáßíåôáé áõôü; Ðïý ïöåéëüôáí ç åõçìåñßá êáé ç äýíáìç ôïõ êñÜôïõò
ôçò Ôñáðåæïýíôáò; (á´ ðáñÜèåìá)

Ôï á´ ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï Ýñãï ôïõ ìáñïêéíïý ãåùãñÜöïõ êáé éóôïñéêïý
Áë - ÏõìÜñé, ðïõ áíôëåß ôéò ðëçñïöïñßåò ôïõ áðü ôï ãåíïõÜôç Ýìðïñï ÌðÝëìðáí, êáé
áíáöÝñåôáé óôï êñÜôïò ôçò Ôñáðåæïýíôáò óõìðëçñþíïíôáò ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ãéá ôá
åëëçíéêÜ êñÜôç.
Óôï áðüóðáóìá ï ÏõìÜñé ìáò äßíåé ïñéóìÝíåò ðëçñïöïñßåò ÷áñáêôçñéóôéêÝò ãéá ôçí
ôáõôüôçôá ôçò áõôïêñáôïñßáò ôçò Ôñáðåæïýíôáò. ÁíáöÝñåôáé óôçí åîáéñåôéêÞ ãåùãñáöéêÞ
êáé åìðïñéêÞ ôçò èÝóç, óôï äéåèíÝò êýñïò ôçò, óôçí ïéêïíïìéêÞ ôçò äýíáìç êáé óôïõò
ãåííáßïõò óôñáôéþôåò ôçò.
Ç ðñïÝëåõóç ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõ ÏõìÜñé áðü ôïí ãåíïõÜôç Ýìðïñï ÌðÝëìðáí,
öáßíåôáé áðü ôïí èåôéêü ôñüðï ìå ôïí ïðïßï áíáöÝñåôáé óôá ÷ñéóôéáíéêÜ êñÜôç êáé áðü
ôéò ðëçñïöïñßåò ðïõ ìáò äßíåé ãéá ôïí áõôïêñÜôïñá, ôïõò õðçêüïõò êáé ôïõò óôñáôéþôåò
ôçò Ôñáðåæïýíôáò êáé ãéá ôï äéåèíÝò êýñïò ôçò.
Ç åõçìåñßá êáé ç äýíáìç ôçò áõôïêñáôïñßáò áðïäßäåôáé Ýììåóá óôçí åõíïúêÞ
ãåùãñáöéêÞ ôçò èÝóç: åêôåéíüôáí óôéò Í. Á. áêôÝò ôïõ Åõîåßíïõ Ðüíôïõ. Ç èÝóç Þôáí
ðïëý óçìáíôéêÞ êáé áðü åìðïñéêÞ Üðïøç, ãéáôß Þôáí óôáõñïäñüìé áð' üðïõ ðåñíïýóáí ïé
Ýìðïñïé êáé ïé ôáîéäåõôÝò ðïõ ðÞãáéíáí ðñïò ôï Êñéâí, ôçí Ýñçìï ÊáìðôóÜê êáé Üëëåò
÷þñåò ôïõ ÂïññÜ. Ïé Ýìðïñïé áõôïß äéáêéíïýóáí ìðá÷áñéêÜ êáé Üëëá åßäç ðïëõôåëåßáò êáé
Þôáí õðï÷ñåùìÝíïé íá ðëçñþíïõí äáóìïýò ãéá ôá ðñïúüíôá áõôÜ. ¸ôóé ç áõôïêñáôïñßá
ôçò Ôñáðåæïýíôáò áðÝêôçóå ìåãÜëç ïéêïíïìéêÞ äýíáìç.

4. ÓõãêÝíôñùóå, ðáñïõóßáóå êáé ó÷ïëßáóå ëïãïôå÷íéêÝò ðåñéãñáöÝò, ó÷Ýäéá, åéêüíåò
êáé åéêáóôéêÜ Ýñãá ó÷åôéêÜ ìå ôïõò íáïýò êáé ôçí ðüëç ôïõ ÌõóôñÜ.

«ÔÏ ÊÁÓÔÑÏ ÔÏÕ ÌÕÓÔÑÁ»
«Ôï êÜóôñï ôïõ ÌõóôñÜ óôÜèçêå Ýíá áðü ôá äõíáôüôåñá êáóôÝëéá ôïõ ÌïñéÜ ãéá ôç
óôñáôçãéêÞ ôïõ èÝóç ôï Ý÷ôéóå ìå ðïëý ìåñÜêé ï öñÜãêïò ðñßãêçðáò ÃïõëéÝëìïò
Âéëëåáñäïõßíïò ôï 1249, ýóôåñá áðü ôçí êáôÜëçøç ôçò Ìïíåìâáóßáò. ¸âáëå ìÝóá
ðýñãïõò ãéá ôïõò éððüôåò, óðßôéá ãéá ôïõò öýëáêåò, áðïèÞêåò, ðëáêüóôñùôåò áõëÝò,
ôï óôüëéóå ìå øçëÝò ôïîïèõñßäåò êáé ôï Ýêáíå «êÜóôñïí éó÷õñüí, ìå Üíäñáò
áíäñåéùìÝíïõò», ãéá íá ðñïóÝ÷åé áð' åäþ ôéò áíõðüôá÷ôåò öõëÝò ðïõ åß÷áí ðëçììõñßóåé
ôïí Ôáàãåôï…»
(Á. Ôáñóïýëç: ÊÜóôñá êáé Ðïëéôåßåò ôïõ ÌïñéÜ, óåë. 71 - 72)

194 
USZR 2CIG

«Ç ÐÏËÇ ÔÏÕ ÌÕÓÔÑÁ"
«Ï ÌõóôñÜò Þôáí äéáéñåìÝíïò óå äéÜöïñåò óõíïéêßåò, ç ìßá åðÜíù áðü ôçí Üëëç,
åñåßðéá ôùí ïðïßùí óþæïíôáé êáé óÞìåñá. Ç óõíïéêßá ôçò Ìçôñüðïëçò, ôçí ïðïßá 1025 - 1453
åîõðçñåôïýóå Ýíáò óôñùìÝíïò ìå ðïôáìßóéåò ðÝôñåò äñüìïò, ìå ôï êáèåäñéêü íáü
ôïõ Áãßïõ Äçìçôñßïõ, ðïõ ïéêïäïìÞèçêå ôï 1302, êáé ìå ôï ìïíáóôÞñé ôçò ÐåñéâëÝðôïõ,
ôïõ äåýôåñïõ ìéóïý ôïõ 14ïõ áéþíá, ç ðëïõóéüôåñç, üðùò öáßíåôáé óõíïéêßá ôçò
Åõáããåëßóôñéáò, ðåñéâáëëüìåíç áñéóôåñÜ áðü ôï ëüöï ôçò ÐáíôÜíáóóáò, äåîéÜ áðü
ôçí åêêëçóßá ôïõ Âñïíôï÷ßïõ êáé áðü åêåßíç ôùí Áãßùí Èåïäþñùí, ç Üíù ðüëç, ðïõ
êáôáëáìâáíüôáí áðü ôï ìåãÜëï ðáëÜôé… Åäþ äÝóðïæå ç âáóéëéêÞ ìå íÜñèçêá ôçò
Áãßáò Óïößáò, ôçò åêêëçóßáò ôçò áõëÞò, êôéóìÝíç áðü ôï äåóðüôç ÌáíïõÞë
Êáíôáêïõæçíü ôï 1350. Ôï ðáëÜôé Þôáí ðåñéôñéãõñéóìÝíï áðü äéþñïöá óðßôéá ìå
ìðáëêüíéá. Åêáôü ìÝôñá ðéï øçëÜ ïñèþíïíôáí ïé ãêñßæïé ôïß÷ïé êáé ôá ìåãÜëá ñÞãìáôá
ôïõ êÜóôñïõ ôïõ Âéëëåáñäïõßíïõ…»

(A. Guillou: Ï Âõæáíôéíüò Ðïëéôéóìüò, ìåôÜöñ. Ñ. Odorico - Óì. Ôóï÷áíôáñßäïõ, ÁèÞíá
1996, óåë. 351)

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ðïéá ëáôéíéêÜ êñÜôç äçìéïõñãÞèçêáí ìå ôç óõíèÞêç äéáíïìÞò ôùí âõæáíôéíþí
åäáöþí;

Ìå ôç óõíèÞêç äéáíïìÞò ôùí âõæáíôéíþí åäáöþí (Ñùìáíßá) äçìéïõñãÞèçêáí ëáôéíéêÜ
êñÜôç åîáñôçìÝíá ôï Ýíá áðü ôï Üëëï êáôÜ ôï óýóôçìá ôçò áëõóéäùôÞò åîÜñôçóçò,
÷áñáêôçñéóôéêü ãíþñéóìá ôçò öåïõäáñ÷ßáò. Ôá êñÜôç áõôÜ Þôáí:
1) Ç áõôïêñáôïñßá ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëçò, óôçí ïðïßá áõôïêñÜôïñáò óôÝöèçêå ï
êüìçò Âáëäïõßíïò ôçò ÖëÜíäñáò. 2) Ôï Âáóßëåéï ôçò Èåóóáëïíßêçò, ðïõ åîáñôéüôáí áðü
ôçí áõôïêñáôïñßá ôçò Êùí/ðïëçò, êáé ðåñéëÜìâáíå èñáêéêÜ êáé ìáêåäïíéêÜ åäÜöç. Óôç
Í. ÅëëÜäá õðÞñ÷áí äýï áêüìç ëáôéíéêÜ êñÜôç, ôá ïðïßá Þôáí õðïôåëÞ óôï Âáóßëåéï ôçò
Èåóóáëïíßêçò: 3) ôï äïõêÜôï ôùí Áèçíþí êáé 4) ç çãåìïíßá ôçò Á÷áÀáò. Óôï ðñþôï
êõñéÜñ÷çóáí êáôÜ ôï 14ï áé. áñ÷éêÜ ïé Êáôáëáíïß êáé áñãüôåñá ìéá öëùñåíôéíÞ ïéêïãÝíåéá
ôñáðåæéôþí, åíþ áðü ôï äåýôåñï ãåííÞèçêå ôï äåóðïôÜôï ôïõ ÌõóôñÜ.

2. Íá áíáöÝñåôå ôá åëëçíéêÜ êñÜôç ðïõ äçìéïõñãÞèçêáí ìåôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò
ôï 1204.

ÌåôÜ ôçí ðôþóç ôçò Ðüëçò ôï 1204, äçìéïõñãÞèçêáí ôñßá åëëçíéêÜ êñÜôç: 1) ç
áõôïêñáôïñßá ôçò Ôñáðåæïýíôáò, ðïõ åêôåéíüôáí óôéò Í.Á. áêôÝò ôïõ Åõîåßíïõ Ðüíôïõ,
2) ç áõôïêñáôïñßá ôçò Íßêáéáò, óôï Â.Ä. ôìÞìá ôçò Ì.Áóßáò êáé 3) ôï êñÜôïò ôçò Çðåßñïõ,
ðïõ ðåñéëÜìâáíå ôçí ¹ðåéñï êáé ôçí Áéôùëïáêáñíáíßá. 4) ÌåôÜ ôï 1259, äçìéïõñãÞèçêå
êáé ôï ôÝôáñôï åëëçíéêü êñÜôïò: ôï äåóðïôÜôï ôïõ ÌõóôñÜ.

3. Ôé ãíùñßæåôå ãéá ôï äåóðïôÜôï ôïõ ÌõóôñÜ;

ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç ôçò Ðåëáãïíßáò (1259), êáôÜ ôçí ïðïßá ïé ¸ëëçíåò íßêçóáí ôïõò ÖñÜ-
195 
USZR 2CIG

ãêïõò (çãåìüíåò ôçò Á÷áÀáò), ôá êÜóôñá ÌÜíç, ÃåñÜêé, Ìïíåìâáóßá êáé ÌõóôñÜò ðáñá-
Ç êñßóç ÷ùñÞèçêáí áðü ôïõò ÖñÜãêïõò óôï ÂõæÜíôéï êáé áðïôÝëåóáí ôïí ðõñÞíá åíüò ìéêñïý êñÜ-
ôïõ Âõæáíôßïõ ôïõò ðïõ áðïññüöçóå âáèìéáßá ôéò öñáãêéêÝò êôÞóåéò êáé åîåëß÷èçêå óôï äåóðïôÜôï ôïõ
ÌõóôñÜ. Áõôü êõâåñíéüôáí áðü Ýíá äåóðüôç, áäåëöü ôïõ âõæáíôéíïý áõôïêñÜôïñá.
ÐñùôåýïõóÜ ôïõ Þôáí ï ÌõóôñÜò. Ç ðüëç, ðïõ Ý÷åé óÞìåñá åãêáôáëåéöèåß, áðïôåëåß
ìå ôá ðáëÜôéá, ôá áñ÷ïíôéêÜ êáé ôéò åêêëçóßåò ôçò æùíôáíÞ ìáñôõñßá ãéá ôï ìåãáëåßï ôïõ
ðïëéôéóìïý êáé ôçò ôÝ÷íçò ôïõ äåóðïôÜôïõ.

4. Ðïéåò Þôáí ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý Ëáôßíùí êáé ÅëëÞíùí êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò
Ëáôéíïêñáôßáò;

ÊáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò Ëáôéíïêñáôßáò ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý Ëáôßíùí êáé ÅëëÞíùí
÷áñáêôçñßæïíôáí áðü Ýíôïíç áíôéðáëüôçôá. Ïé êáôáêôçôÝò Ýäåéîáí õðåñïøßá êáé
ðåñéöñüíçóç ðñïò ôïõò «ó÷éóìáôéêïýò» ¸ëëçíåò êáé ôïõò êáôáðßåæáí. Ãé' áõôü ïé ¸ëëçíåò,
ðëçí åëá÷ßóôùí åîáéñÝóåùí, óõóðåéñùìÝíïé ãýñù áð' ôá åëëçíéêÜ êñÜôç åîåãåßñïíôáí
óõ÷íÜ åíáíôßïí ôïõò. Óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò ìÜëéóôá åðÝëåîáí óõíåéäçôÜ ôçí ôïõñêéêÞ
êõñéáñ÷ßá áðü ôç ËáôéíéêÞ, üðùò ãéá ðáñÜäåéãìá ïé êÜôïéêïé ôçò ¢ìöéóóáò (üðùò åßäáìå
óôï ðáñÜèåìá).

5. Ðþò äéáìïñöþèçêå ç íÝá éäåïëïãßá ôïõ Åëëçíéóìïý ìåôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò ôï
1204 êáé ðïý óôü÷åõå;
¹äç áðü ôï 1071 (ÌÜ÷ç ôïõ ÌáôæéêÝñô), êõñßùò üìùò ìåôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò áðü
ôïõò óôáõñïöüñïõò ôï 1204, ïé äõíÜìåéò ôïõ Åëëçíéóìïý Üñ÷éóáí íá óõóðåéñþíïíôáé
ãýñù áðü ôá åëëçíéêÜ êñÜôç, üðïõ Ýâñéóêáí êáôáöýãéï. Áðü áõôÞ ôçí åðï÷Þ ïé Âõæáíôéíïß
Üñ÷éóáí íá äéáìïñöþíïõí ìéá íÝá éäåïëïãßá, âáóéóìÝíç óôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ êëçñïíïìéÜ
êáé óôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. Ç íÝá áõôÞ éäåïëïãßá éóïäõíáìåß ìå ôï îýðíçìá åíüò åèíéêïý
áéóèÞìáôïò óôïí Åëëçíéóìü, ðïõ áðïôåëåß ðëÝïí ôï ìïíáäéêü óôÞñéãìá ôïõ Âõæáíôßïõ.
Ôá åëëçíéêÜ êñÜôç, áöïý åäñáßùóáí ôç èÝóç ôïõò, ïñãáíþèçêáí óôñáôéùôéêÜ êáé
ðïëéôéêÜ, ðñüêïøáí óôçí ïéêïíïìßá êáé ôïí ðïëéôéóìü êáé åðéäüèçêáí óå Ýíáí áãþíá ãéá
ôçí áíÜêôçóç ôçò Ðüëçò êáé ôçí áíáóýóôáóç ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò. Ôï Ýñãï
áõôü ôåëéêÜ ðñáãìáôïðïéÞèçêå áðü ôïí áõôïêñÜôïñá ôçò Íßêáéáò Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãï,
ôï 1261.

196 
USZR 2CIG

ÉÉÉ. ÁÍÁÓÕÓÔÁÓÇ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ ÊÁÉ ÕÐÏÔÁÃÇ ÓÔÏÕÓ ÏÈÙÌÁÍÏÕÓ

1. ÅîÜðëùóç ôùí Ôïýñêùí êáé ôåëåõôáßåò ðñïóðÜèåéåò 1025 - 1453
ãéá áíÜó÷åóÞ ôïõò
Ðåñßëçøç

á. Ç áäõíáìßá ôïõ Âõæáíôßïõ
Ôï âõæáíôéíü êñÜôïò ìåôÜ ôçí áíáóýóôáóÞ ôïõ áðü ôï Ìé÷áÞë Ç´ ãíþñéóå ìéá ôåëåõôáßá
áíáëáìðÞ, ðïõ äéÞñêåóå ùò ôá ìÝóá ôïõ 14ïõ áé. ¼ìùò åîáéôßáò ôùí åìöõëßùí ðïëÝìùí
ïäçãÞèçêå óôç óôñáôéùôéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ êáôÜññåõóç. Ôá ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá êáé
ç ãåíéêüôåñç åîáèëßùóç ðñïêÜëåóáí óõ÷íÝò åðáíáóôÜóåéò ôïõ ëáïý êáé ôçò ìåóáßáò
ôÜîçò. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Áíäñüíéêïõ ´ ìåéþèçêå ç äýíáìç ôïõ óôñáôïý êáé ôïõ óôüëïõ êé
Ýôóé ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá Ýãéíå ìéá áäýíáìç áõôïêñáôïñßá ôùí Óôåíþí.

â. Ïèùìáíïß êáé ïé êáôáêôÞóåéò ôïõò
Ïé Ïèùìáíïß Þôáí ìßá ôïõñêéêÞ öõëÞ, ðïõ ìåôáíÜóôåõóå êïíôÜ óôçí Ðñïýóá.
Ïñãáíþèçêå áðü ôïí óïõëôÜíï ÏèìÜí Þ ÏóìÜí. Ï óôñáôüò ôïõò áðïôåëïýìåíïò êõñßùò
áðü ãáæÞäåò Ýêáíå ôéò ðñþôåò êáôáêôÞóåéò óôç Ì. Áóßá. Áñãüôåñá ìå ôï ðáéäïìÜæùìá
ï óôñáôüò ôïõò åíéó÷ýèçêå ìå ôï åðßëåêôï óþìá ôùí ãåíéôóÜñùí. Óôá ìÝóá ôïõ 14ïõ áé.
ïé Ïèùìáíïß ðÝñáóáí óôçí Åõñþðç, åöüóïí ïé äéáéñåìÝíïé âáëêáíéêïß ëáïß äå ìðüñåóáí
íá áíôéóôáèïýí.

ã. ÐñïóðÜèåéåò áíÜó÷åóçò ôùí Ïèùìáíþí
Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 15ïõ áé. ïé Ïèùìáíïß íéêÞèçêáí áðü ôïõò Ìïããüëïõò óôç ìÜ÷ç ôçò
¢ãêõñáò (1402). Ç Þôôá áõôÞ ðñïêÜëåóå âáèéÜ êñßóç óôï ïèùìáíéêü êñÜôïò.
ÊáôÜ ôïí ôåëåõôáßï áéþíá ðñéí ôçí Üëùóç ïé âõæáíôéíïß áõôïêñÜôïñåò ôáîßäåøáí óôç
Äýóç æçôþíôáò âïÞèåéá ãéá ôçí Üìõíá ôçò áõôïêñáôïñßáò. Ùóôüóï ïé ðñïóðÜèåéÝò ôïõò
áðÝâçóáí Üêáñðåò, ìïëïíüôé Ýêáíáí ôç ìåãáëýôåñç õðï÷þñçóç, íá õðïôÜîïõí äçëáäÞ
ôçí Ïñèüäïîç Åêêëçóßá óôç ÑùìáúêÞ, ìå ôç Óýíïäï ôçò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò 1438 / 9.
Ôï ÂõæÜíôéï Ýìåéíå áðñïóôÜôåõôï áðü ôïõò Ïèùìáíïýò.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á. Ç áäõíáìßá ôïõ Âõæáíôßïõ
 ÌÉ×ÁÇË Ç´:  áíáóýóôáóç âõæáíôéíïý êñÜôïõò
 äéðëùìáôéêÝò åíÝñãåéåò
 ôåëåõôáßá áíáëáìðÞ Âõæáíôßïõ Ýùò ìÝóá 14ïõ áé.
 ÂÕÆÁÍÔÉÏ  åìöýëéïé ðüëåìïé  óôñáôéùôéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ êáôÜññåõóç

`
1) ç õðïôßìçóç ôïõ íïìßóìáôïò ðñïêÜëåóáí åðáíáóôÜóåéò ôïõ ëáïý
2) ç âáñéÜ öïñïëïãßá êáé ôçò ìåóáßáò ôÜîçò êáôÜ ôùí åõãå-
3) ç ãåíéêüôåñç åîáèëßùóç íþí (Èåóóáëïíßêç êáé Áíäñéáíïýðïëç)
197 
USZR 2CIG

 ÁÍÄÑÏÍÉÊÏÓ Â´ (1282 - 1328)  ìåßùóå ôç äýíáìç ôïõ óôñáôïý & ôïõ óôüëïõ
Ç êñßóç • ÊõñéÜñ÷çóáí ïé îÝíïé ìéóèïöüñïé
ôïõ Âõæáíôßïõ • ÂõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá  áõôïêñáôïñßá ôùí Óôåíþí

â. Ïèùìáíïß êáé ïé êáôáêôÞóåéò ôïõò
 ÏÉ ÏÈÙÌÁÍÏÉ:  ôïõñêéêÞ öõëÞ, áóéÜôåò íïìÜäåò
 ìåôáíÜóôåõóáí êïíôÜ óôçí Ðñïýóá
 ïñãáíþèçêáí áðü ôï óïõëôÜíï ÏèìÜí Þ ÏóìÜí
 åêìåôáëëåýôçêáí ôçí êáôÜñãçóç ôùí áêñéôþí ìåôÜ ôï 1261
 áîéïðïßçóáí ôï èåóìü ôùí ãáæÞäùí
 áðÝêëåéóáí êáé êáôÝêôçóáí üëç ôç Ì. Áóßá
 óôñáôïëüãçóáí ÷ñéóôéáíüðïõëá (ðáéäïìÜæùìá)
 óõãêñüôçóáí åðßëåêôï ôÜãìá ãåíéôóÜñùí («íÝïò óôñáôüò»)
 ðÝñáóáí óôçí Åõñþðç (ìÝóá 14ïõ áé.)
 êáôÝêôçóáí ôçí Êáëëßðïëç (1354)
 õðÝôáîáí ôïõò âáëêáíéêïýò ëáïýò
 íßêçóáí ôïõò ÓÝñâïõò (ìÜ÷ç Êïóóõöïðåäßïõ, 1389)

ã. ÐñïóðÜèåéåò áíÜó÷åóçò ôùí Ïèùìáíþí
• Áñ÷Ýò 15ïõ áé.: ïé ÌÏÃÃÏËÏÉ  åéóÝâáëáí óôç Ì.Áóßá
 íßêçóáí ôï óïõëôÜíï ÂÁÃÉÁÆÉÔ
(ìÜ÷ç ¢ãêõñáò 1402)
• Ç Þôôá:  ðñïêÜëåóå êñßóç óôï ïèùìáíéêü êñÜôïò
 Ýäùóå ðáñÜôáóç æùÞò óôï ÂõæÜíôéï

• Ïé áõôïêñÜôïñåò: ÉÙÁÍÍÇÓ Å´
ÌÁÍÏÕÇË Â´
ÉÙÁÍÍÇÓ Ç´
` ôáîßäåøáí ãéá áíá-
æÞôçóç âïÞèåéáò
óôç Äýóç

• 1274: óýíïäïò ËÕÙÍ  õðïôáãÞ Ïñèüäïîçò óôç ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá
• 1438 /9: óýíïäïò ÖÅÑÑÁÑÁÓ - ÖËÙÑÅÍÔÉÁÓ  ÉÙÁÍÍÇÓ Ç´: áíáíÝùóå ôçí
«Ýíùóç"
• Ç õðï÷þñçóç áõôÞ:  äåí Ýãéíå äåêôÞ áð' ôï ëáü
 áðïäåß÷èçêå ìÜôáéç, äéüôé: ôï ÂõæÜíôéï Ýìåéíå áðñïóôÜ-
ôåõôï áð' ôïõò Ïèùìáíïýò

198 
USZR 2CIG

ÁÍÁÐÔÕÎÇ ÏÑÙÍ
ãáæÞäåò (óåë. 65)
Öáíáôéêïß ðïëåìéóôÝò ôçò ðßóôçò. Áðïôåëïýóáí áñ÷éêÜ ôç âÜóç êáé ôç äýíáìç ôïõ 1025 - 1453
ïèùìáíéêïý óôñáôïý.
ãåíßôóáñïé (óåë. 65)
(< ãåíéôóåñß = íÝïò óôñáôüò). Óôñáôéùôéêü óþìá ôïõ ïèùìáíéêïý óôñáôïý áðïôåëïý-
ìåíï áðü ÷ñéóôéáíéêïýò ðëçèõóìïýò âßáéá óôñáôïëïãçìÝíïõò ìå ôï ðáéäïìÜæùìá.
Óýíïäïò Ëõþí (óåë. 66)
ÕðïãñÜöôçêå ôï 1274. Ï Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãïò áíáãêÜóôçêå íá äå÷ôåß ôçí õðïôáãÞ
ôçò Ïñèüäïîçò Åêêëçóßáò óôç äõôéêÞ. Ç áíôßäñáóç ôïõ êëÞñïõ êáé ôïõ ëáïý óôï
ÂõæÜíôéï õðÞñîå Ýíôïíç êáé êáôÝóôçóå áíÝöéêôç ôçí õðïôáãÞ.
Óýíïäïò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò (óåë. 66)
1438/9. Ï ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò ðñïêåéìÝíïõ íá åîáóöáëßóåé âïÞèåéá áðü ôç Äýóç,
áíáíÝùóå ôçí «Ýíùóç», äçëáäÞ ôçí õðïôáãÞ ôçò Ïñèüäïîçò óôç ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá.
Ï âõæáíôéíüò ëáüò üìùò äå äÝ÷èçêå ôéò óõìöùíßåò áõôÝò.
Ç óýíïäïò áõôÞ Üñ÷éóå óôçí ðüëç ÖåññÜñá ôï 1438 êáé óõíå÷ßóôçêå óôç Öëùñåíôßá
ôï 1439.
[Ç õðüèåóç áõôÞ Ýâëáøå ðïëý ôïí Åëëçíéóìü, ãéáôß äé÷Üóôçêå óå äýï áíôéìá÷üìåíåò
ðáñáôÜîåéò, ôïõò åíùôéêïýò êáé ôïõò áíèåíùôéêïýò. Ôá êÝñäç ðïõ áðïêüìéóå ï ÉùÜííçò
áð' áõôÞ ôç óýíïäï Þôáí áóÞìáíôá: 300 Üíäñåò, 2 ãáëÝñåò êáé ðïëëÝò õðïó÷Ýóåéò.]

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
Áíäñüíéêïò ´ Ðáëáéïëüãïò (óåë. 65)
(1258 - 1332). Bõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1282 - 1328). Ãéïò ôïõ Ìé÷áÞë Ç´
Ðáëáéïëüãïõ. ÂáèéÜ èñçóêåõüìåíïò. ÁðïêÞñõîå ôçí «Ýíùóç» ôùí Åêêëçóéþí, ðïõ
åß÷å áðïäå÷ôåß ï ðáôÝñáò ôïõ. Óôéò ó÷Ýóåéò ôïõ ìå ôïõò Äõôéêïýò áêïëïýèçóå áìõíôéêÞ
ðïëéôéêÞ. ¸äåéîå åíäéáöÝñïí ãéá ôá ÃñÜììáôá êáé ôéò ÅðéóôÞìåò. Ìåßùóå ôç äýíáìç ôïõ
óôñáôïý êáé ôïõ óôüëïõ êé Ýôóé êõñéÜñ÷çóáí ïé îÝíïé ìéóèïöüñïé.
ÉùÜííçò Å´ Ðáëáéïëüãïò (óåë. 66)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1341 - 1391). ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò 50÷ñïíçò âáóéëåßáò ôïõ
óõíÝâçóáí ðïëëÜ ãåãïíüôá. Êáô' áñ÷Þí Þñèå óå ñÞîç ìå ôïí åðßôñïðü ôïõ ÉùÜííç
Êáíôáêïõæçíü êáé áñãüôåñá ìå ôï ãéï ôïõ êáé ôïí åããïíü ôïõ ïé ïðïßïé äéåêäßêçóáí ôï
èñüíï ôïõ.
Åðß ôçò åðï÷Þò ôïõ ï Ïñ÷Üí êáôÝëáâå ôçí Êáëëßðïëç, ôï Äéäõìüôåé÷ï êáé åäñáéþèçêå
óôç ÈñÜêç. Åðßóçò ï çãåìüíáò ôùí ÓÝñâùí ÓôÝöáíïò ÄïõóÜí êáôÝëáâå ôçí ¹ðåéñï,
ôç Èåóóáëßá, ôç Ìáêåäïíßá, êáé ôç ÈñÜêç.
Ôï 1359 áíÝâçêå óôï èñüíï ï óïõëôÜíïò ÌïõñÜô Á´, ï ïðïßïò êáôÝëáâå ôçí
Áäñéáíïýðïëç (ôçí Ýêáíå ðñùôåýïõóÜ ôïõ), ôç Öéëéððïýðïëç êáé ôéò ÓÝññåò. Ï ÉùÜííçò
ôüôå áíáãêÜóôçêå íá ôáîéäÝøåé óôç Äýóç ãéá íá æçôÞóåé âïÞèåéá áðü ôïí ðÜðá êáé ôïõò
Âåíåôïýò, áëëÜ ç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ áðÝâç Üêáñðç. ÅðéóôñÝöïíôáò, ÷ñåéÜóôçêå íá
áíôéìåôùðßóåé ôï ÌïõñÜô, ðïõ ôïí áíÜãêáóå (ï ÌïõñÜô) íá êáôáâÜëåé åôÞóéï öüñï.
Ï ÌïõñÜô óôç óõíÝ÷åéá ïëïêëÞñùóå ôçí õðïôáãÞ üëçò ôçò ÂáëêáíéêÞò. Ôï 1389 199 
USZR 2CIG

äéáäÝ÷èçêå ôï ÌïõñÜô ï Âáãéáæßô, ï ïðïßïò ôï 1391 ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç. Ôç
Ç êñßóç ÷ñïíéÜ åêåßíç ðÝèáíå ï ÉùÜííçò.
ôïõ Âõæáíôßïõ ÌáíïõÞë ´ Ðáëáéïëüãïò (óåë. 66)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1391 - 1425) êáé óõããñáöÝáò. ÐïëõäéÜóôáôç
ðñïóùðéêüôçôá: ðïëéôéêüò, óôñáôéùôéêüò, êõâåñíÞôçò, ëüãéïò êáé Èåïëüãïò. ¼ôáí
ðÝèáíå ï ðáôÝñáò ôïõ, âñéóêüôáí óôçí Ðñïýóá, üìçñïò ôïõ óïõëôÜíïõ. ÔåëéêÜ
äñáðÝôåõóå, ðÞãå óôçí Êùí/ðïëç êáé êáôÝëáâå ôçí åîïõóßá. ÅðåéäÞ üìùò áñíÞèçêå
íá éêáíïðïéÞóåé ôéò áîéþóåéò ôïõ Âáãéáæßô ãéá áíÝãåñóç ôæáìéïý óôçí Êùí/ðïëç, áõôüò
ïñãßóôçêå êáé áðÝêëåéóå ôçí Ðüëç ãéá 7 ÷ñüíéá. Ï ÌáíïõÞë ôüôå êáôÝöõãå óôç Äýóç
ãéá íá æçôÞóåé âïÞèåéá, êáé óôï èñüíï áíÝâçêå ðáñÜíïìá ï áíåøéüò ôïõ ÉùÜííçò Æ´, ï
ïðïßïò éêáíïðïßçóå ôéò áîéþóåéò ôïõ Âáãéáæßô. Ôï 1403 ï ÌáíïõÞë åðÝóôñåøå áðü ôç
Äýóç, åîüñéóå ôï óöåôåñéóôÞ áíåøéü ôïõ êáé áíÝêôçóå ôç Èåóóáëïíßêç, ôç Èåóóáëßá
êáé ïñéóìÝíåò ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò. Ôï 1422 ï ÌïõñÜô ´ ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç áëëÜ
ïé Âõæáíôéíïß áíôéóôÜèçêáí çñùéêÜ.
ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò (óåë. 66)
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1425 - 1448). Óôá ÷ñüíéá ôïõ (1430) êõñéåýèçêå ç
Èåóóáëïíßêç áðü ôï ÌïõñÜô ´. Ôï 1438/9 ï ÉùÜííçò åðéêåöáëÞò ìåãÜëçò áðïóôïëÞò
óôçí ïðïßá ìåôåß÷áí ï ðáôñéÜñ÷çò êáé ðïëëïß ëüãéïé, ðÞãå óôçí Éôáëßá ãéá íá æçôÞóåé
âïÞèåéá, ðñïóöÝñïíôáò ùò áíôÜëëáãìá ôçí õðïôáãÞ ôçò Ïñèüäïîçò Åêêëçóßáò óôç
ÑùìáéïêáèïëéêÞ (Óýíïäïò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò). Ç óýíïäïò áõôÞ åß÷å ðïëý
äõóÜñåóôåò óõíÝðåéåò ãéá ôï âõæáíôéíü ëáü, ï ïðïßïò äå äÝ÷ôçêå ôéò óõìöùíßåò áõôÝò.
¢ëëùóôå ç õðï÷þñçóç áõôÞ áðïäåß÷èçêå ìÜôáéç, êáé ôï ÂõæÜíôéï Ýìåéíå áðñïóôÜôåõôï
óôá êáôáêôçôéêÜ ó÷Ýäéá ôùí Ïèùìáíþí.
Êáëëßðïëç (óåë. 66)
ÐáñáëéáêÞ ðüëç ôçò ÈñÜêçò, óôá óôåíÜ ôïõ Åëëçóðüíôïõ.
Ðñïýóá (óåë. 66)
ÌåãÜëç ðüëç ôçò âïñåéïáíáôïëéêÞò Ì. Áóßáò, êïíôÜ óôá óôåíÜ ôïõ Åëëçóðüíôïõ.

XÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ
1354 ÊáôÜêôçóç Êáëëßðïëçò áðü Ïèùìáíïýò
ÌÜ÷ç Êïóóõöïðåäßïõ - Þôôá ÓÝñâùí, áíáãíþñéóç ïèùìáíéêÞò
1389
åðéêõñéáñ÷ßáò
1400 ÌÜ÷ç ¢ãêõñáò - Þôôá Âáãéáæßô áðü Ìïããüëïõò
Óýíïäïò Ëõþí > Ýíùóç 2 Åêêëçóéþí
1274
(Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãïò)

Óýíïäïò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò > áíáíÝùóç «Ýíùóçò» (:õðïôáãÞ
1438 / 9
ôçò Ïñèüäïîçò óôç ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá) (ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò)

200 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ãéá ðïéïõò êõñßùò ëüãïõò ïé ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò ðáñáäüèçêáí óôïõò Ôïýñêïõò 1025 - 1453
óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá;
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï ×ñïíéêü ôïõ Ôïýñêïõ éóôïñéêïý Áóßê ÐáóÜæáíôå:
«Éóôïñßá êáé èñýëïé ôùí ðáëáéþí óïõëôÜíùí» êáé áíáöÝñåôáé óôïõò ëüãïõò ðáñÜäïóçò ôçò
Ðñïýóáò (1326), óõìðëçñþíïíôáò ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôéò êáôáêôÞóåéò ôùí
Ïèùìáíþí óôç Ì. Áóßá. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá ìáñôõñßá åíüò âõæáíôéíïý áîéùìáôïý÷ïõ, ïíüìáôé
Óáñüò, ï ïðïßïò áðáíôÜ óôï óïõëôÜíï Ïñ÷Üí, ãéá ðïéïõò ëüãïõò ðáñÝäùóáí ôçí ðüëç.
Óýìöùíá ìå ôï ðáñÜèåìá ïé ëüãïé Þôáí ïé åîÞò: 1) ç óõíå÷Þò åðÝêôáóç ôùí Ïèùìáíþí
êáé ç ôáõôü÷ñïíç áðïäõíÜìùóç ôïõ Âõæáíôßïõ. 2) Ôá ÷ùñéÜ ãýñù áðü ôçí Ðñïýóá ðïõ
åß÷áí õðïôá÷èåß óôïõò Ôïýñêïõò, ü÷é ìüíï äåí õðÝöåñáí áðü ôçí êáôï÷Þ, áëëÜ åß÷áí âñåé
ôçí çóõ÷ßá ôïõò. 3) Ïé êáôáêôÞóåéò ôùí ãýñù ÷ùñéþí åß÷áí óáí áðïôÝëåóìá ôç âáèìéáßá
áðïìüíùóç ôùí ï÷õñùìÝíùí ðüëåùí êáé ôçò Ðñïýóáò. 4) Ç áðïìüíùóç êáé ï áðïêëåéóìüò
ôïõò Ýöåñáí ôçí ðáñáêìÞ ôïõ åìðïñßïõ, ðñÜãìá ðïõ ïäÞãçóå ôïõò êáôïßêïõò óå öôþ÷åéá
êáé áðåëðéóßá. 5) Ïé êÜôïéêïé ôçò Ðñïýóáò åðçñåÜóôçêáí áðü ôïí Üñ÷ïíôá ôçò ðüëçò
Êßôå, ðïõ ôïõò Ýðåéóå íá ðáñáäïèïýí. 6) Óõíåéäçôïðïßçóáí üôé ï âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò
åß÷å åîáóèåíÞóåé êáé äåí ìðïñïýóå ðëÝïí íá ôïõò ðñïóôáôÝøåé, 7) ÁðïäÝ÷ôçêáí ôï ãåãïíüò
üôé óôïí êüóìï õðÜñ÷ïõí óõíå÷þò áëëáãÝò êé Ýôóé õðÝêõøáí.
Åßíáé öáíåñü üôé ç ìáñôõñßá áõôÞ åêèÝôåé ôá ãåãïíüôá áðü ôçí ðëåõñÜ ôùí êáôáêôçôþí.
Ùóôüóï, ìå âÜóç ôéò óõíèÞêåò ðïõ åðéêñáôïýóáí ôüôå óôéò ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò, êáé
êõñßùò ìå ôçí êáôÜñãçóç ôùí áêñéôþí, áíôéëáìâáíüìáóôå üôé áñêåôÜ áð' áõôÜ ôá ãåãïíüôá
ðñÝðåé íá Þôáí ðïëý êïíôÜ óôçí ðñáãìáôéêüôçôá.

2. ÓõíäõÜæïíôáò ôá óôïé÷åßá ôïõ ÷Üñôç êáé ôïõ ðñþôïõ ðáñáèÝìáôïò, íá
÷ñïíïëïãÞóåéò ôï èåóìü ôïõ ðáéäïìáæþìáôïò.
Ôï ðáñÜèåìá åßíáé áðüóðáóìá áðü ôï ×ñïíéêü ôïõ Ôïýñêïõ éóôïñéêïý Áóßê ÐáóÜæáíôå:
«Éóôïñßá êáé èñýëïé ôùí ðáëáéþí óïõëôÜíùí» êáé áíáöÝñåôáé óôï èåóìü ôïõ
ðáéäïìáæþìáôïò, óõìðëçñþíïíôáò ìå ôá óôïé÷åßá ôïõ ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç.
Óýìöùíá ìå ôá óôïé÷åßá ôïõ ðáñáèÝìáôïò êáé ôïõ ÷Üñôç (óåë. 66), óõìðåñáßíïõìå üôé ï
èåóìüò áõôüò êáèéåñþèçêå óôá ÷ñüíéá ôïõ Ïñ÷Üí (1326 - 1362) êáé óôéò áñ÷Ýò ôçò
äéáêõâÝñíçóçò ôïõ ÌïõñÜô (1362 - 1389), äçëáäÞ ãýñù óôï 1370. Åßíáé ç åðï÷Þ ðïõ ïé
Ïèùìáíïß êáôÝëáâáí ôéò ìåãÜëåò ðüëåéò ôçò ÈñÜêçò: Äéäõìüôåé÷ï (1360), Áäñéáíïýðïëç êáé
Öéëéððïýðïëç (1368 / 9) êáé Ýêáíáí ðñùôåýïõóá ôïõ êñÜôïõò ôïõò ôçí Áäñéáíïýðïëç.

3. Óôï ðáñáôéèÝìåíï ëáúêü ôñáãïýäé ï ÊùíóôáíôÞò áíôéðñïóùðåýåé ôïõò âõæáíôéíïýò
áõôïêñÜôïñåò. Ðïéá ç óôÜóç ôïõ ðïéçôÞ áðÝíáíôß ôïõò;
Áðü ôï ëáúêü áõôü ôñáãïýäé äéáêñßíåôáé ç åéñùíéêÞ êáé óáôéñéêÞ óôÜóç ôïõ ðïéçôÞ áðÝíáíôé
óôïõò âõæáíôéíïýò áõôïêñÜôïñåò (Ðáëáéïëüãïõò), ïé ïðïßïé âñÝèçêáí óôçí áíÜãêç íá
æçôÞóïõí ðïëëÝò öïñÝò âïÞèåéá áðü ôç Äýóç ìðñïóôÜ óôïí ïèùìáíéêü êßíäõíï. Ï ðïéçôÞò
åðéëÝãåé óêüðéìá ôï ñÞìá «åäéêïíßæåíôïí» (< äéáêïíßæïìáé = ðåñéöÝñïìáé óá æçôéÜíïò) ãéá íá
êáõôçñéÜóåé ôçí õðï÷ùñçôéêüôçôá óôéò ðñïóðÜèåéåò ôùí áõôïêñáôüñùí ãéá åîáóöÜëéóç
âïÞèåéáò áðü ôïõò äõôéêïýò, êáé íá áéóèçôïðïéÞóåé ôïí åìðáéãìü ôùí Äõôéêþí. Èåùñåß üôé ïé
åíÝñãåéåò áõôÝò Þôáí ôáðåéíùôéêÝò êáé åîåõôåëéóôéêÝò ãéá ôïõò âõæáíôéíïýò áõôïêñÜôïñåò, äéüôé
ïé Äõôéêïß áäéáöïñïýóáí ãéá ôç äåéíÞ èÝóç êáé ôçí áíÜãêç ôùí Âõæáíôéíþí. 201 
USZR 2CIG

Ôï ôñáãïýäé óõìðëçñþíåé ôçí éóôïñéêÞ áöÞãçóç ó÷åôéêÜ ìå ôçí áäéáöïñßá ôùí äõôéêþí
Ç êñßóç óôéò ðáñáêëÞóåéò ôùí âõæáíôéíþí áõôïêñáôüñùí ãéá âïÞèåéá êáé ôç ìáôáéüôçôá ôçò
ôïõ Âõæáíôßïõ õðï÷þñçóçò êáé ôçò õðïãñáöÞò ôçò «Ýíùóçò» óôç óýíïäï ôçò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò.
4. ÐáñÜãïíôåò ôçò ïèùìáíéêÞò åðÝêôáóçò (åñãáóßá)
Ïé ðáñÜãïíôåò ðïõ åðÝôñåøáí ôçí ïèùìáíéêÞ åðÝêôáóç Þôáí ïé åîÞò:
1) Ïé Ïèùìáíïß Þôáí ëáüò ðïëåìéêüò êáé êýñéá áðáó÷üëçóÞ ôïõò Þôáí ï ðüëåìïò.
2) Ìå ôçí áîéïðïßçóç ôïõ èåóìïý ôùí ãáæÞäùí êáé ôç óõãêñüôçóç ôïõ åðßëåêôïõ
ôÜãìáôïò ôùí ãåíéôóÜñùí åîáóöÜëéóáí Ýíá óôñáôü ðïõ ðïëåìïýóå ìå èñçóêåõôéêü
öáíáôéóìü.
3) Ïé éêáíüôçôåò ôùí óïõëôÜíùí ôïõò.
4) Ç ìåßùóç ôçò äýíáìçò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý êáé óôüëïõ êáé ç êõñéáñ÷ßá ôùí
îÝíùí ìéóèïöüñùí.
5) Ç êáôÜñãçóç ôùí áêñéôþí óôç Ì.Áóßá.
6) Ç ñáãäáßá åîáóèÝíéóç ôïõ Âõæáíôßïõ.
7) Ïé åóùôåñéêÝò ÷ñéóôéáíéêÝò äéáìÜ÷åò.
8) Ïé åìöýëéïé ðüëåìïé ìåôáîý ôùí âõæáíôéíþí áõôïêñáôüñùí ãéá ôï èñüíï.
9) Ç ïéêïíïìéêÞ êáôÜññåõóç ôïõ Âõæáíôßïõ.
10) Ç áäõíáìßá ôùí âáëêáíéêþí ëáþí íá åíùèïýí êáé íá áíôéìåôùðßóïõí áðü êïéíïý
ôïõò Ïèùìáíïýò.
11) Ç Ýëëåéøç éêáíþí çãåôþí óôá ÂáëêÜíéá.
12) Ç áäõíáìßá ôçò Äýóçò íá áíôéëçöèåß Ýãêáéñá ôïí êßíäõíï ôçò ïèùìáíéêÞò
åðÝêôáóçò êáé ç áðáèÞò óôÜóç ôçò.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Ãéá ðïéïõò ëüãïõò ìåôáôñÜðçêå ç âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá óå áõôïêñáôïñßá ôùí Óôåíþí;
Ôï Âõæáíôéíü êñÜôïò ðïõ áíáóõóôÞèçêå áðü ôï Ìé÷áÞë Ç´, ãíþñéóå ìéá ôåëåõôáßá
áíáëáìðÞ, ðïõ äéÞñêåóå ùò ôá ìÝóá ôïõ 14ïõ áé. ¼ìùò óôç óõíÝ÷åéá åðÞëèå ïéêïíïìéêÞ
êáé óôñáôéùôéêÞ êáôÜññåõóç åîáéôßáò: 1) ôùí åìöõëßùí ðïëÝìùí, 2) ôùí ïéêïíïìéêþí
ðñïâëçìÜôùí, 3) ôçò âáñéÜò öïñïëïãßáò, 4) ôçò ãåíéêüôåñçò åîáèëßùóçò ðïõ ðñïêÜëåóå
åðáíáóôÜóåéò ôïõ ëáïý êáé ôçò ìåóáßáò ôÜîçò åíáíôßïí ôùí åõãåíþí, 5) ôçò êáôÜñãçóçò
ôùí áêñéôþí (ìåôÜ ôï 1261), 6) ôçò áðïäõíÜìùóçò ôïõ âõæáíôéíïý óôñáôïý êáé ôïõ óôüëïõ
êáé ôçò êõñéáñ÷ßáò ôùí îÝíùí ìéóèïöüñùí. ¼ëá áõôÜ óõíÝâáëáí þóôå íá ìåôáôñáðåß ç
Üëëïôå êñáôáéÜ âõæáíôéíÞ áõôïêñáôïñßá óå áõôïêñáôïñßá ôùí Óôåíþí.

2. Ðïéåò ðñïóðÜèåéåò áíÜó÷åóçò ôùí Ïèùìáíþí Ýãéíáí êáé ìå ðïéá áðïôåëÝóìáôá;
Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 15ïõ áé. ïé Ìïããüëïé åéóÝâáëáí óôç Ì.Áóßá êáé êáôáíßêçóáí ôï óïõëôÜíï
Âáãéáæßô óôç ìÜ÷ç ôçò ¢ãêõñáò (1402). Ç Þôôá ðñïêÜëåóå âáèéÜ êñßóç óôï Ïèùìáíéêü
ÊñÜôïò êáé Ýäùóå ìéá ðáñÜôáóç æùÞò 50 ÷ñüíùí óôï ÂõæÜíôéï. ÊáôÜ ôïí ôåëåõôáßï áéþíá
ðñéí ôçí Üëùóç, ïé âõæáíôéíïß áõôïêñÜôïñåò ÉùÜííçò Å´ (1369 - 71), ÌáíïõÞë ´ (1399 -
1402) êáé ÉùÜííçò Ç´ ôáîßäåøáí óôç Äýóç ãéá âïÞèåéá. Ï ôåëåõôáßïò áíáíÝùóå óôç óýíïäï
ôçò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò ôçí «Ýíùóç», äçëáäÞ ôçí õðïôáãÞ ôçò Ïñèüäïîçò óôç
ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá (1438 / 9), ðïõ åß÷å ðñþôïò áðïäå÷ôåß óôç óýíïäï ôçò Ëõþí (1274) ï
202 Ìé÷áÞë Ç´. Ç õðï÷þñçóç áõôÞ äåí Ýãéíå äåêôÞ áðü ôï ëáü, êáé áðïäåß÷èçêå ìÜôáéç, åöüóïí
ôï ÂõæÜíôéï Ýìåéíå áðñïóôÜôåõôï áðü ôïõò Ïèùìáíïýò. 
USZR 2CIG

2. Ç ¢ëùóç ôçò Ðüëçò
Ðåñßëçøç 1025 - 1453

á. Ðïëéïñêßá êáé Üëùóç ôçò Ðüëçò
ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç ôçò ¢ãêõñáò (1402) ç ïèùìáíéêÞ áõôïêñáôïñßá ðåñéÞëèå óå êñßóç. ¼ôáí
áíÝâçêå óôï óïõëôáíéêü èñüíï ï ÌïõñÜô ´, ôçí áíáäéïñãÜíùóå êáé Üñ÷éóå ôéò åðéèÝóåéò.
ÊáôÝëáâå ôá ÃéÜííåíá êáé ôç Èåóóáëïíßêç (1430) êáé íßêçóå ôï óôáõñïöïñéêü óôñáôü óôç
ÂÜñíá (1444). Ôï 1451 ôïí äéáäÝ÷èçêå ï ÌùÜìåè ´ ï ÐïñèçôÞò, ï ïðïßïò ðïëéüñêçóå
ôçí Êùí/ðïëç ãéá 54 çìÝñåò êáé áíÝêïøå ôïí áíåöïäéáóìü ôçò ìå ôçí áíÝãåñóç ôïõ
öñïõñßïõ ôçò Ñïýìåëçò. Ï Êùí/íïò ÉÁ´ äéÝèåôå åëÜ÷éóôåò äõíÜìåéò, åíþ ïé Ôïýñêïé
õðåñßó÷õáí êáé óå óôñáôéþôåò êáé óå ïðëéóìü. Ç ôåëéêÞ Ýöïäïò êáé ç Üëùóç ôçò Ðüëçò
Ýãéíáí óôéò 29 Ìáúïõ. Ï áõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ Ýðåóå óôï ðåäßï ôçò ìÜ÷çò, åíþ ï
ÌùÜìåè ´ Ýãéíå êýñéïò ôçò Ðüëçò êáé ôçí áíáêÞñõîå ðñùôåýïõóá ôïõ êñÜôïõò ôïõ.

â. Ïé óõíÝðåéåò
Ç Üëùóç ôçò Ðüëçò åß÷å áñíçôéêÝò óõíÝðåéåò óôçí øõ÷ïëïãßá ôùí ÅëëÞíùí, êáèþò
ôñáõìáôßóôçêå ç ðåñçöÜíåéá ôïõò, áëëÜ óýíôïìá Üñ÷éóáí íá åëðßæïõí óôçí áíáóýóôáóç
ôïõ ÃÝíïõò.
Ôï ðíåýìá ôïõ Âõæáíôßïõ ìåôáöÝñèçêå óôç Äýóç áðü ôïõò ëïãßïõò.
ÓõíÜìá ïé Ôïýñêïé Ýêëåéóáí ôïõò åìðïñéêïýò äñüìïõò ôçò ÁíáôïëÞò, ãåãïíüò ðïõ
Ýììåóá þèçóå ôïõò Åõñùðáßïõò óôéò ìåãÜëåò ãåùãñáöéêÝò áíáêáëýøåéò.

ã. Ç âõæáíôéíÞ ðíåõìáôéêÞ êëçñïíïìéÜ
Ç ðíåõìáôéêÞ êëçñïíïìéÜ ôïõ Âõæáíôßïõ äåí Ýóâçóå ìå ôçí ¢ëùóç ôçò Ðüëçò. Ç
âõæáíôéíÞ éäåïëïãßá Üóêçóå ìåãÜëç åðßäñáóç óôçí éäåïëïãßá ôùí âáëêáíéêþí ëáþí êáé
éäßùò ôçò Ñùóßáò. ÅðçñÝáóå áêüìç êáé ôïõò Ïèùìáíïýò óôçí êñáôéêÞ ïñãÜíùóç êáé óôçí
áñ÷éôåêôïíéêÞ. Ï âõæáíôéíüò ðïëéôéóìüò Üóêçóå ìåãÜëç åðßäñáóç óôïí ðïëéôéóìü ôçò
äõôéêÞò Åõñþðçò, üðïõ ìåôáöÝñèçêå ìÝóù ôùí ëïãßùí. Ç âõæáíôéíÞ ôÝ÷íç åðçñÝáóå ôç
Äýóç êáé ôçí ÁíáôïëÞ. Ôï ÂõæÜíôéï äéáöýëáîå, êáëëéÝñãçóå êáé ìåôÝäùóå óôçí Åõñþðç
ôçí êëáóéêÞ êëçñïíïìéÜ, óôçí ïðïßá áíÞêå êáé ç ñùìáúêÞ íïìéêÞ ðáñÜäïóç. ÓõíïëéêÜ ç
óõíåéóöïñÜ ôïõ Âõæáíôßïõ óôïí åõñùðáúêü êáé óôïí ðáãêüóìéï ðïëéôéóìü Þôáí ðïëý
óçìáíôéêÞ.

Ó×ÅÄÉÁÃÑÁÌÌÁ ÌÁÈÇÌÁÔÏÓ
á. Ðïëéïñêßá êáé Üëùóç ôçò Ðüëçò
• 1402: ÌÜ÷ç ôçò ¢ãêõñáò  áíáñ÷ßá óôçí ïèùìáíéêÞ áõôïêñáôïñßá
 ÌÏÕÑÁÔ Â´ (1421 - 1451)  åðáíÝöåñå ôçí ôÜîç óôçí ïèùì. Áõôïêñáôïñßá
 êáôÝëáâå ôá ÃéÜííåíá êáé ôç Èåóóáëïíßêç (1430)
 íßêçóå ôï óôáõñïöïñéêü óôñáôü óôç ÂÜñíá (1444)
 ðñïåôïßìáóå ôçí ðïëéïñêßá ôçò Ðüëçò
203 
USZR 2CIG

 ÌÙÁÌÅÈ Â´ (ÐïñèçôÞò): (1451 - 1481)
Ç êñßóç Ý÷ôéóå ôï öñïýñéï Ñïýìåëç (óôçí åõñùðáúêÞ áêôÞ Âïóðüñïõ)
ôïõ Âõæáíôßïõ Óêïðüò: íá åìðïäßóåé ôïí åðéóéôéóìü ôçò Ðüëçò áðü Åýîåéíï Ðüíôï

 ÊÙÍ/ÍÏÓ ÉÁ´ (Ðáëáéïëüãïò): (1449 - 1453)
 ïñãÜíùóå ôçí áíôßóôáóç ôïõ âõæáíôéíïý ëáïý
 æÞôçóå âïÞèåéá áðü ôç Äýóç & Üëëá ÷ñéóôéáíéêÜ êñÜôç

• ÂÕÆÁÍÔÉÍÏÉ:  åëÜ÷éóôåò äõíÜìåéò
 áâïÞèçôïé áðü ôá ÷ñéóôéáíéêÜ êñÜôç
 áãùíßóôçêáí çñùéêÜ ó' Ýíáí Üíéóï áãþíá

• ÏÈÙÌÁÍÏÉ:  õðåñï÷Þ óå óôñáôéþôåò êáé ïðëéóìü (:êáíüíéá  íÝï üðëï)
 óôñáôéùôéêÞ õðåñäýíáìç ôçò åðï÷Þò
• Ðïëéïñêßá Êùí/ðïëçò: 54 çìÝñåò (6 Áðñéëßïõ - 29 Ìáúïõ 1453)
- ÔåëéêÞ Ýöïäïò: 29 Ìáúïõ
- Óöïäñüò âïìâáñäéóìüò  ñÞãìáôá óôá ôåß÷ç ôçò Ðüëçò
- Åßóïäïò ãåíéôóÜñùí óôçí Ðüëç
- ÈÜíáôïò ôïõ áõôïêñÜôïñá
- ÐáñÜäïóç ôçò Ðüëçò
- ÓöáãÝò, ëåçëáóßåò åðß 3 çìÝñåò
 ÌÙÁÌÅÈ Â´:  åßóïäïò óôçí Ðüëç
 ðñïóåõ÷Þ óôçí Áãßá Óïößá
 áíáêÞñõîç Êùí/ðïëçò ùò ðñùôåýïõóáò ôïõ êñÜôïõò ôïõ.

â. Ïé óõíÝðåéåò
• ¢ëùóç:
1. ÓõíÝðåéåò óôçí øõ÷ïëïãßá ôùí ÅëëÞíùí:
 ôñáõìÜôéóå ôçí ðåñçöÜíåéá ôïõò
 èñÞíïò óå üëïõò ôïõò ôüíïõò
 äéáìüñöùóç åëðßäáò ãéá áíáóýóôáóç ôïõ ÃÝíïõò
2. Ôï ðíåýìá ôïõ Âõæáíôßïõ ìåôáöÝñèçêå óôç Äýóç áðü ôïõò ëïãßïõò
3. Ïé Ïèùìáíïß Ýêëåéóáí ôïõò åìðïñéêïýò äñüìïõò ôçò ÁíáôïëÞò, ãé' áõôü:
Ïé Åõñùðáßïé áíáæÞôçóáí íÝïõò êé Ýêáíáí ìåãÜëåò ãåùãñáöéêÝò áíáêáëýøåéò.

ã. Ç âõæáíôéíÞ ðíåõìáôéêÞ êëçñïíïìéÜ
• Ç âõæáíôéíÞ éäåïëïãßá:  åðçñÝáóå ôçí éäåïëïãßá ôïõ Ìïó÷ïâßôéêïõ êñÜôïõò
• ÑÙÓÏÉ:  èåþñçóáí üôé Þôáí ìïíáäéêïß êëçñïíüìïé ôçò ðíåõìáôéêÞò êáé ðïëéôéêÞò
ðáñÜäïóçò ôïõ Âõæáíôßïõ
áñ÷Ýò 16ïõ áé:  èåùñßá: Ìüó÷á  Ôñßôç Ñþìç.
• Ïñèüäïîïé âáëêáíéêïß ëáïß:  åðçñåÜóôçêáí áðü ôï âõæáíôéíü ðïëéôéóìü
 ç Ïñèïäïîßá óõíÝâáëå óôç äéáôÞñçóç ôçò ðíåõ-
ìáôéêÞò ôïõò ôáõôüôçôáò êáôÜ ôçí ôïõñêïêñáôßá
204 
USZR 2CIG

• ÓõíåéóöïñÜ âõæáíôéíïý óôïí åõñùðáúêü êáé ðáãêüóìéï ðïëéôéóìü:
1) ÄéÜóùóç ôïõ åõñùðáúêïý ðïëéôéóìïý áðü ôïõò ¢ñáâåò (7ïò - 8ïò áé.).
2) ÁíÜðôõîç ðñùôüôõðçò ôÝ÷íçò. 1025 - 1453
3) Äéáöýëáîç, êáëëéÝñãåéá êáé ìåôÜäïóç êëáóéêÞò êëçñïíïìéÜò óôçí Åõñþðç.
4) ÁíÜðôõîç íÝùí ãñáììáôåéáêþí åéäþí êáé èåôéêþí åðéóôçìþí.
5) Ôåëåéïðïßçóç ïñãÜíùóçò êñáôéêþí õðçñåóéþí.
6) ÓõìâïëÞ óôç äéáìüñöùóç: èñçóêåõôéêÞò ìïõóéêÞò, ìïíáóôéóìïý êáé
áíèñùðéóôéêþí óðïõäþí

ÅÐÅÎÇÃÇÓÇ ÖÑÁÓÅÙÍ
(Ï ÌïõñÜô ´) «êáôáíßêçóå Ýíá óôáõñïöïñéêü óôñáôü …» (óåë. 67)
Ðñüêåéôáé ãéá ÷ñéóôéáíïýò çãåìüíåò ôçò Äýóçò ðïõ óõíáóðßóôçêáí ãéá íá áíá÷áéôßóïõí
ôçí ðñïÝëáóç ôùí Ôïýñêùí. Ï óôñáôüò ôïõò üìùò óõíôñßöèçêå óôç ÂÜñíá (1444).
«Ç õðåñï÷Þ ôùí Ôïýñêùí óå óôñáôéþôåò êáé ïðëéóìü Þôáí óõíôñéðôéêÞ». (óåë. 65)
Ïé Ôïýñêïé äéÝèåôáí ôá ðéï óýã÷ñïíá üðëá ôçò åðï÷Þò, ôá êáíüíéá (ôçëåâüëá). Ôï
ôçëåâüëï êáôáóêåõÜóôçêå áðü ôïí Ïýããñï ìç÷áíéêü Ïõñâáíü ãéá ôïõò Ïèùìáíïýò.
Åðßóçò äéÝèåôáí ôï «âáóéëéêü» ðõñïâüëï, ðïõ åß÷å ôç äõíáôüôçôá íá åêôïîåýåé óå
ìåãÜëç áðüóôáóç âëÞìáôá ìå ðåñéöÝñåéá 2,45 ì. ´Åôóé ç Ôïõñêßá áíôéðñïóþðåõå ôç
óôñáôéùôéêÞ õðåñäýíáìç ôçò åðï÷Þò.

ÐÉÍÁÊÁÓ ÏÍÏÌÁÔÙÍ
ÌïõñÜô ´ (óåë. 67)
ÓïõëôÜíïò ôçò ÏèùìáíéêÞò Áõôïêñáôïñßáò (1421 - 1444, 1446 - 1451). Ãéïò êáé
äéÜäï÷ïò ôïõ ÌùÜìåè Á´, ïñãÜíùóå ôï óôñáôü êáé ôç äéïßêçóç ôïõ êñÜôïõò,
ðñïåôïéìÜæïíôÜò ôï Ýôóé ãéá ôéò êáôáêôÞóåéò ðïõ ðñáãìáôïðïßçóå ï ãéïò ôïõ ÌùÜìåè
´.
ÊáôÝóôåéëå ôá åðáíáóôáôéêÜ êéíÞìáôá óôç Ì.Áóßá, ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç,
êáôÝóôñåøå ôá ï÷õñùìáôéêÜ Ýñãá ôçò Êïñßíèïõ (Åîáìßëéïí), áíáêáôÝëáâå áðü ôïõò
Âõæáíôéíïýò ôç Ìáêåäïíßá êáé ôç Èåóóáëßá êáé ìå ìéá óåéñÜ áðü óõíèÞêåò (1424)
õðï÷ñÝùóå ôï ÂõæÜíôéï, ôç Óåñâßá, ôç Âëá÷ßá êáé ôçí Ïõããáñßá íá ãßíïõí öüñïõ
õðïôåëåßò. Ôï 1430 êáôÝëáâå ôá ÃéÜííåíá êáé ôç Èåóóáëïíßêç. Ôï 1444 íßêçóå óôç
ìÜ÷ç ôçò ÂÜñíáò Ýíá óôáõñïöïñéêü óôñáôü áðü ÷ñéóôéáíïýò çãåìüíåò ôçò Äýóçò
ðïõ åß÷áí óõíáóðéóôåß åíáíôßïí ôùí Ïèùìáíþí.
ÌùÜìåè ´ ÐïñèçôÞò (óåë. 67)
ÓïõëôÜíïò ôçò ÏèùìáíéêÞò Áõôïêñáôïñßáò (1444 - 1446 & 1451 - 1481). ¸íáò áðü ôïõò
óçìáíôéêüôåñïõò êáôáêôçôÝò óôçí åõñùðáúêÞ êáé ìåóáíáôïëéêÞ éóôïñßá. Öéëüäïîïò êáé
éêáíüôáôïò óôñáôéùôéêüò, ïñáìáôéæüôáí ìéá êïóìïêñáôïñßá óáí áõôÞ ôùí Ñùìáßùí.
Ðñþôïò óôü÷ïò ôïõ ç Êùí/ðïëç, ôçí ïðïßá Ýâëåðå ùò ìåëëïíôéêÞ ðñùôåýïõóá ôïõ
êñÜôïõò ôïõ. Êáôáóêåýáóå ôï öñïýñéï Ñïýìåëç óôçí åõñùðáúêÞ áêôÞ ôïõ Âïóðüñïõ,
ãéá íá áíáêüøåé ôïí åðéóéôéóìü ôçò áðü ôïí Åýîåéíï Ðüíôï. Åîïðëßóôçêå ìå óôüëï êáé
êáíüíéá. Ðïëéüñêçóå ôçí Êùí/ðïëç ãéá 54 çìÝñåò (6 Áðñéëßïõ - 28 Ìáúïõ 1453). Óôéò 29
Ìáúïõ ìå ãåíéêÞ åðßèåóç êáôÝëáâå ôçí Ðüëç êáé ìåôÝâáëå ôçí Áãßá Óïößá óå ôæáìß.
205 
USZR 2CIG

[ Óå üëç ôç æùÞ ôïõ ðñïóðÜèçóå íá êáôáóôÞóåé ôçí Êùí/ðïëç, ðïõ Þôáí êáôåóôñáììÝíç
Ç êñßóç êáé Üäåéá áðü ðëçèõóìü, ðñáãìáôéêÞ ðñùôåýïõóá ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõ, éäñýïíôáò
ôïõ Âõæáíôßïõ ôæáìéÜ, ðáëÜôéá, áãïñÝò êáé Üëëá êôßñéá êáé åðïéêßæïíôÜò ôç ìå ðëçèõóìü áðü üëåò ôéò
ðüëåéò ðïõ êáôáëÜìâáíå êáé åðáíáöÝñïíôáò ôïõò ðáëéïýò êáôïßêïõò ¸ëëçíåò êáé
ÃåíïõÜôåò óôïõò ïðïßïõò ðáñá÷ùñïýóå åããõÞóåéò ãéá ôéò ðåñéïõóßåò ôïõò.
Óôç óõíÝ÷åéá êáôÝêôçóå ôçí Áõôïêñáôïñßá ôçò Ôñáðåæïýíôáò (1461), ôï ÄåóðïôÜôï ôïõ
ÌõóôñÜ (1460), êáé ôï ÄïõêÜôï ôùí Áèçíþí (1458). ¹ñèå áíôéìÝôùðïò ìå ôïõò Âåíåôïýò,
ôïõò Ïýããñïõò, ôïõò Áëâáíïýò ê.Ü.
Óôïí åóùôåñéêü ôïìÝá áíáäéïñãÜíùóå ôï êñÜôïò. ¹ôáí êÜôï÷ïò åõñýôáôçò ðáéäåßáò êáé
ï ßäéïò ðïéçôÞò. Èáýìáæå ôç äõôéêÞ ôÝ÷íç êáé ôå÷íïëïãßá. Óôçí áõëÞ ôïõ óõãêÝíôñùóå
ðïëëïýò Éôáëïýò áíèñùðéóôÝò êáé êáëëéôÝ÷íåò, üðùò ï Ìðåëëßíé, ðïõ öéëïôÝ÷íçóå ìå
ôïé÷ïãñáößåò ôï áíÜêôïñü ôïõ, êáèþò êáé ¸ëëçíåò ëüãéïõò êáé óõãêñüôçóå óôï ðáëÜôé
ôïõ âéâëéïèÞêåò ìå óõããñÜììáôá ÅëëÞíùí êáé Ëáôßíùí óïöþí. Ìåñßìíçóå ãéá ôçí Ðáéäåßá,
éäñýïíôáò 8 êïëëÝãéá, óõìâÜëëïíôáò óôçí ðñïáãùãÞ ôçò ÅðéóôÞìçò (êõñßùò ôùí
Ìáèçìáôéêþí êáé ôçò Áóôñïíïìßáò) óôç ÷þñá ôïõ.
Ç áóöÜëåéá ðïõ åðéêñáôïýóå ìÝóá óôï êñÜôïò ôïõ åðÝôñåøå ôçí áíÜðôõîç ôïõ åìðïñßïõ.
Ç Ðñïýóá, ç Áäñéáíïýðïëç êáé ç Êùí/ðïëç åðß ôùí çìåñþí ôïõ Ýãéíáí óðïõäáßá
åìðïñéêÜ êÝíôñá. ÐÝèáíå îáöíéêÜ óå çëéêßá 49 åôþí (ßóùò äçëçôçñéáóìÝíïò) êáé ôïí
äéáäÝ÷èçêå ï ãéïò ôïõ Âáãéáæßô ´. ]
Êùí/íïò ÉÁ´ Ðáëáéïëüãïò (óåë. 67)
Ï ôåëåõôáßïò âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò (1449 - 1453), ôïõ ïðïßïõ ç çñùéêÞ áíôßóôáóç
êáôÜ ôùí Ïèùìáíþí, óöñÜãéóå ôéò ýóôáôåò óôéãìÝò ôçò âõæáíôéíÞò áõôïêñáôïñßáò.
¼ôáí ðÝèáíå ï áäåëöüò ôïõ ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò, áíÝâçêå óôï èñüíï ï Êùí/íïò
ÉÁ´, ðïõ ìÝ÷ñé ôüôå Þôáí äåóðüôçò ôïõ ÌõóôñÜ. ÓôÝöèçêå áõôïêñÜôïñáò óôç
ìçôñüðïëç ôïõ ÌõóôñÜ êáé áíá÷þñçóå áìÝóùò ãéá ôçí Êùí/ðïëç. Åðéäüèçêå áìÝóùò
óå óýíôïíç ðñïóðÜèåéá áíáäéïñãÜíùóçò ôïõ êñÜôïõò, ðñïâëÝðïíôáò ôïí åðåñ÷üìåíï
êßíäõíï. ÂëÝðïíôáò ôï ÌùÜìåè ´ íá êáôáóêåõÜæåé ôï öñïýñéï ôçò Ñïýìåëçò êáé íá
åîïðëßæåôáé ìå êáíüíéá êáé óôüëï, õðï÷ñåþèçêå íá æçôÞóåé âïÞèåéá áðü ôç Äýóç. Ï
ðÜðáò æÞôçóå êáé ðÜëé ôçí «Ýíùóç» ôùí äýï Åêêëçóéþí. Ï Êùí/íïò áíáãêáóôéêÜ ôï
áðïäÝ÷èçêå, áëëÜ áõôü äß÷áóå ðÜëé ôïí Åëëçíéóìü.
Åí ôù ìåôáîý ï ÌùÜìåè áðü ôéò 6 Áðñéëßïõ (1453) åß÷å ðïëéïñêÞóåé ôçí Êùí/ðïëç.
Óôéò 23 Ìáúïõ ï ÌùÜìåè Ýóôåéëå ðñåóâåßá óôçí Êùí/ðïëç áîéþíïíôáò áðü ôïí
áõôïêñÜôïñá íá ðáñáäþóåé ôçí Ðüëç ìå ôçí õðüó÷åóç íá åðéôñÝøåé ôçí áóöáëÞ Ýîïäï
ôùí ðïëéïñêçìÝíùí. Ï Êùí/íïò üìùò Ýäùóå õðåñÞöáíç áñíçôéêÞ áðÜíôçóç. ÌåôÜ
áð' áõôÞ ôçí Üñíçóç ï óïõëôÜíïò åôïéìÜóôçêå ãéá ôçí ôåëéêÞ åðßèåóç.
Óôéò 28 Ìáúïõ ï Êùí/íïò áöïý Ýâãáëå ëüãï óôçí ÁãéÜ ÓïöéÜ êáé êïéíþíçóå ôá Ü÷ñáíôá
ìõóôÞñéá, Ýëáâå èÝóç ìÜ÷çò óôçí ðýëç ôïõ Ñùìáíïý. ¸ðåóå çñùéêÜ ìá÷üìåíïò ó' Ýíáí
Üíéóï áãþíá. Êáíåßò äåí åßäå ôéò ôåëåõôáßåò óôéãìÝò ôïõ. Ç ôñáãéêÞ ôý÷ç ôïõ ôåëåõôáßïõ
âõæáíôéíïý áõôïêñÜôïñá äçìéïýñãçóå ôï èñýëï ãéá ôïí «ìáñìáñùìÝíï âáóéëéÜ».

206 
USZR 2CIG

XÑÏÍÏËÏÃÉÊÏÓ ÐÉÍÁÊÁÓ
×ÑÏÍÏÓ ÃÅÃÏÍÏÓ 1025 - 1453
1430 ÊáôÜëçøç Éùáííßíùí êáé Èåóóáëïíßêçò áðü ÌïõñÜô ´
1444 ÌÜ÷ç ÂÜñíáò - íßêç ÌïõñÜô ´ åðß óôáõñïöïñéêïý óôñáôïý
1453 ¢ëùóç Êùí/ðïëçò áðü ÌùÜìåè ´ ÐïñèçôÞ.

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÄÉÄÁÊÔÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ
1. Ãéáôß, êáôÜ ôç ãíþìç óïõ, ç Äýóç, ðáñ' üëåò ôéò õðï÷ùñÞóåéò ôùí Âõæáíôéíþí óôï
èñçóêåõôéêü ôïìÝá, äå âïÞèçóå áðïôåëåóìáôéêÜ ôï ÂõæÜíôéï, ãéá íá áðïêñïýóåé
ôïí êßíäõíï ôùí Ïèùìáíþí;
Ç Äýóç ðáñ' üëåò ôéò õðï÷ùñÞóåéò ôùí Âõæáíôéíþí óôï èñçóêåõôéêü ôïìÝá, äå âïÞèçóå
áðïôåëåóìáôéêÜ ôï ÂõæÜíôéï ãéá íá áðïêñïýóåé ôïí êßíäõíï ôùí Ïèùìáíþí. Áõôü ìðïñåß
íá áðïäïèåß óôá åîÞò: 1) Ïé Äõôéêïß äåí åß÷áí óõíåéäçôïðïéÞóåé ôç óïâáñüôçôá ôïõ
ôïõñêéêïý êéíäýíïõ. 2) ¹ôáí áðïññïöçìÝíïé áðü ôéò åíäïåõñùðáúêÝò äéáìÜ÷åò, ðïõ
áðïêïñõöþèçêáí ìå ôïí åêáôïíôáåôÞ ðüëåìï (1337 - 1453) êáé Ýëçîå ôç ÷ñïíéÜ ôçò
¢ëùóçò ôçò Ðüëçò. 3) ¹ôáí äõóáñåóôçìÝíïé áðü ôá å÷èñéêÜ áéóèÞìáôá ðïõ Ýôñåöáí ãé'
áõôïýò ïé Ïñèüäïîïé, ôá ïðïßá åêöñÜóôçêáí ìå ôç öñÜóç ôïõ ìåãÜëïõ äïýêá ËïõêÜ
ÍïôáñÜ: «Åßíáé ðñïôéìüôåñï íá äù íá êõñéáñ÷åß óôçí áãïñÜ ôçò Ðüëçò ôï öáêéüëé
(ôïõñìðÜíé) ôùí Ôïýñêùí ðáñÜ ç êáëýðôñá ôùí Ëáôßíùí.»

2. Ðïéåò Þôáí êáôÜ ôç ãíþìç óáò ïé êõñéüôåñåò óõíÝðåéåò ôçò ðôþóçò ôïõ Âõæáíôéíïý
ÊñÜôïõò;
Ïé óõíÝðåéåò ôçò ðôþóçò ôïõ Âõæáíôéíïý ÊñÜôïõò Þôáí ïé åîÞò:
1) Ç Üëùóç ôñáõìÜôéóå ôçí õðåñçöÜíåéá ôùí ÅëëÞíùí, ðïõ óýíôïìá üìùò Üñ÷éóáí
íá äéáìïñöþíïõí ôçí åëðßäá ôçò áíáóýóôáóçò ôïõ ÃÝíïõò.
2) Ôáõôü÷ñïíá åîõøþèçêå ôï çèéêü ôùí Ïèùìáíþí.
3) Ç Í.Á. Åõñþðç ïðéóèïäñüìçóå ðíåõìáôéêÜ ãéá ôÝóóåñéò áéþíåò.
4) Ïé ¸ëëçíåò ëüãéïé êáôÝöõãáí ìåôÜ ôçí Üëùóç óôç Äýóç, ìåôáöÝñïíôáò ôï ðíåýìá
ôïõ Âõæáíôßïõ åêåß êáé óõìâÜëëïíôáò óôï Ýñãï ôçò ÁíáãÝííçóçò.
5) Ïé Ïèùìáíïß Ýêëåéóáí ôïõò åìðïñéêïýò äñüìïõò ôçò ÁíáôïëÞò ùèþíôáò ôïõò
Åõñùðáßïõò óå áíáæÞôçóç íÝùí äñüìùí, ãåãïíüò ðïõ óõíÝâáëå Ýììåóá óôéò íÝåò
ãåùãñáöéêÝò áíáêáëýøåéò.

3. Ìå ðïéï óêåðôéêü ðñïâáëëüôáí ç Ìüó÷á ùò "Ôñßôç Ñþìç";
Óôéò áñ÷Ýò ôïõ 16ïõ áé. Üñ÷éóå íá áíáðôýóóåôáé ç èåùñßá ôçò Ìüó÷áò ùò Ôñßôçò
Ñþìçò êáé ìïíáäéêÞò êëçñïíüìïõ ôïõ Âõæáíôßïõ. ÈåùñÞèçêå äçëáäÞ üôé ç Ìüó÷á èá
óõíå÷ßóåé ôéò ðáñáäüóåéò, ôéò ðïëéôéêÝò éäÝåò êáé ôçí ðíåõìáôéêüôçôá ôïõ Âõæáíôßïõ. ¸ôóé
üðùò ç Êùí/ðïëç èåùñÞèçêå ùò Äåýôåñç Ñþìç, óõíÝ÷åéá ôçò (Ðñþôçò) Ñþìçò ìåôÜ ôï
330, ç Ìüó÷á èá ãéíüôáí ìåôÜ ôçí Üëùóç ç Ôñßôç Ñþìç, ðïõ èá óõíÝ÷éæå ôçí ðáñÜäïóç
ôçò Äåýôåñçò (Êùí/ðïëçò). 207 
USZR 2CIG

Ç éäÝá áõôÞ åêöñÜóôçêå åýóôï÷á ìå ôá ëüãéá ôïõ ìïíá÷ïý ÖéëïèÝïõ ðñïò ôïí çãåìüíá
Ç êñßóç ôçò Ìüó÷áò Âáóßëåéï: «Äýï Ñþìåò Ý÷ïõí ðÝóåé, áëëÜ ç Ôñßôç óôÝêåé áêëüíçôç êáé ôÝôáñôç
ôïõ Âõæáíôßïõ äåí ðñüêåéôáé íá õðÜñîåé.»
Ç éäÝá ôçò Ìüó÷áò ùò Ôñßôçò Ñþìçò óôçñéæüôáí óôï üôé ïé Ñþóïé êáé ïé ¸ëëçíåò Þôáí
êáé åßíáé ïìüäïîïé êáé óôï üôé ïé Ñþóïé åß÷áí äå÷ôåß ôçí Ïñèïäïîßá áðü ôï ÂõæÜíôéï.
Ç Ìüó÷á ëïéðüí ðñïâáëëüôáí ùò «Ôñßôç Ñþìç» ìå ôï óêåðôéêü üôé èá áíáóõóôÞóåé êáé
èá áðïêáôáóôÞóåé ôç ×ñéóôéáíéêÞ Áõôïêñáôïñßá. Ç ðßóôç êáé ç åëðßäá áõôÞ ó÷åôßæåôáé êáé
ìå äéÜöïñåò ðñïöçôåßåò êáé ÷ñçóìïýò ðïõ êõêëïöïñïýóáí óôçí ôïõñêïêñáôïýìåíç
ÅëëÜäá, üôé äçëáäÞ ç Áõôïêñáôïñßá èá áíáóõóôáèåß ìå ðñùôïâïõëßá ôçò Ìüó÷áò. Ïé
ðñïöçôåßåò áõôÝò óå óõíäõáóìü ìå ôá éóôïñéêÜ ãåãïíüôá (ñùóïôïõñêéêïß ðüëåìïé)
ãÝííçóáí óôïõò ¸ëëçíåò ìåãÜëåò ðñïóäïêßåò ãéá ôï ìÝëëïí.

ÐÑÏÓÈÅÔÅÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ
1. Óå ðïéåò åíÝñãåéåò ðñïÝâç ï ÌïõñÜô ´ üôáí áíÞëèå óôï óïõëôáíéêü èñüíï;
ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç ôçò ¢ãêõñáò, ç ÏèùìáíéêÞ Áõôïêñáôïñßá âõèßóôçêå óôçí áíáñ÷ßá. Ï
ÌïõñÜô ´ (1421 - 1451) åðáíÝöåñå ôçí ôÜîç ó' áõôÞ êáé áíáíÝùóå ôçí åðéèåôéêüôçôÜ ôçò:
êáôÝëáâå ôá ÃéÜííåíá êáé ôç Èåóóáëïíßêç (1430) êáé êáôáíßêçóå Ýíá óôáõñïöïñéêü óôñáôü
óôç ÂÜñíá (1444). ¸ôóé ðñïåôïßìáóå ôçí ðïëéïñêßá ôçò Ðüëçò, ôçí ïðïßá äéåîÞãáãå ìå
åðéôõ÷ßá ï äéÜäï÷üò ôïõ ÌùÜìåè ´ ï ÐïñèçôÞò.

2. Ðïéïò Þôáí ï óõó÷åôéóìüò ôùí äõíÜìåùí ìåôáîý Âõæáíôéíþí êáé Ïèùìáíþí ôéò
ðáñáìïíÝò ôçò ¢ëùóçò;
Ôéò ðáñáìïíÝò ôçò Üëùóçò ïé Âõæáíôéíïß äéÝèåôáí åëÜ÷éóôåò äõíÜìåéò. ¼ëåò ïé
ðñïóðÜèåéåò ôïõ áõôïêñÜôïñá Êùí/íïõ ÉÁ´ ãéá åîáóöÜëéóç âïÞèåéáò áðü ôç Äýóç êáé ôá
Üëëá ÷ñéóôéáíéêÜ êñÜôç áðÝâçóáí Üêáñðåò. Ïé Âõæáíôéíïß áãùíßóôçêáí çñùéêÜ óå Ýíáí
Üíéóï áãþíá.
Áíôßèåôá ïé Ïèùìáíïß õðåñåß÷áí óå óôñáôéþôåò êáé ïðëéóìü. ÄéÝèåôáí ìÜëéóôá Ýíá
êáéíïýñéï üðëï, ôï êáíüíé, êáèþò êáé ôï «âáóéëéêü» ðõñïâüëï. Ç ïèùìáíéêÞ áõôïêñáôïñßá
Þôáí ç óôñáôéùôéêÞ õðåñäýíáìç ôçò åðï÷Þò.

3. Ðïéá Þôáí ç ðñïóöïñÜ ôïõ Âõæáíôßïõ óôïí åõñùðáúêü êáé ðáãêüóìéï ðïëéôéóìü;
ÓõíïëéêÜ ç ðñïóöïñÜ ôïõ Âõæáíôßïõ óôïí åõñùðáúêü êáé ðáãêüóìéï ðïëéôéóìü Þôáí
ðïëý óçìáíôéêÞ, äéüôé:
1) ÄéÝóùóå ôïí åõñùðáúêü ðïëéôéóìü áðü ôçí áðåéëÞ ôùí ÁñÜâùí (7ïò - 8ïò áé.).
2) ÁíÝðôõîå ìéá ìåãÜëç êáé ðñùôüôõðç ôÝ÷íç, ðïõ åðçñÝáóå ÁíáôïëÞ & Äýóç. (ð.÷.
ðñïáíáãåííçóéáêÞ ôÝ÷íç êáé ïèùìáíéêÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ).
3) Äéáöýëáîå, êáëëéÝñãçóå êáé ìåôÝäùóå óôçí Åõñþðç ôçí êëáóéêÞ êëçñïíïìéÜ, óôçí
ïðïßá áíÞêåé êáé ç ñùìáúêÞ íïìéêÞ ðáñÜäïóç.
4) ÁíÝðôõîå íÝá ãñáììáôåéáêÜ åßäç (üðùò ôç ×ñïíïãñáößá êáé ôç ëåéôïõñãéêÞ ðïßçóç)
êáé ôéò èåôéêÝò åðéóôÞìåò (üðùò ôçí Áóôñïíïìßá êáé ôá ÌáèçìáôéêÜ).
5) Ôåëåéïðïßçóå ôçí ïñãÜíùóç êñáôéêþí õðçñåóéþí, áðü ôçí ïðïßá åðçñåÜóôçêáí ôï
×áëéöÜôï, ôá ìåóáéùíéêÜ âáëêáíéêÜ êñÜôç, ç Ñùóßá êáé ôï ïèùìáíéêü ÊñÜôïò.
6) ÓõíÝâáëå åðßóçò óôç äéáìüñöùóç ôçò èñçóêåõôéêÞò ìïõóéêÞò, ôïõ ìïíáóôéóìïý,
208
ôùí ïõìáíéóôéêþí Þ áíèñùðéóôéêþí óðïõäþí êáé Üëëùí åêöÜíóåùí ôïõ ðïëéôéóìïý
óôç äõôéêÞ Åõñþðç. 
USZR 2CIG

ÁÓÊÇÓÅÉÓ ÔÅÔÁÑÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
ÅñùôÞóåéò áíôéêåéìåíéêïý ôýðïõ 1025 - 1453

1. Óõìðëçñþóôå ôá ïíüìáôá óôç óôÞëç: ÏÍÏÌÁ

á/á ÏÍÏÌÁ

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. Åêìåôáëëåýôçêå åðéäÝîéá ôïõò
1
óôáõñïöüñïõò êáé áíÝêôçóå ôç ÄõôéêÞ Ì.Áóßá.
2 Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÊáèéÝñùóå ôï èåóìü ôçò ðñüíïéáò.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÕðÝóôç Þôôá áðü ôïõò Óåëôæïýêïõò
3
Ôïýñêïõò óôï ÌõñéïêÝöáëï ôçò Öñõãßáò.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò ôçò äõíáóôåßáò ôùí Êïìíçíþí.
4
Ðáñá÷þñçóå åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò ôï 1082.
Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò ôçò ÌáêåäïíéêÞò äõíáóôåßáò. Óôá ÷ñüíéá
5
ôïõ Ýãéíå ôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí.
ÐáôñéÜñ÷çò Êùí/ðüëåùò. Ôï üíïìÜ ôïõ åßíáé óõíäåäåìÝíï ìå ôï
6
ïñéóôéêü Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí.
ÐÜðáò. ÊÞñõîå ôçí Ýíáñîç ôùí óôáõñïöïñéþí óôçí Êëåñìüí ôçò
7
Ãáëëßáò ôï 1095.
¢ããëïò âáóéëéÜò. ÊáôÝëáâå ôçí Êýðñï ôï 1191 êáé ôï 1192 ôçí
8
ðáñÝäùóå óôï öñÜãêï Ãïõßäï ËïõæéíéÜí.
9 Ï ðñþôïò Ëáôßíïò áõôïêñÜôïñáò ôçò Êùí/ðïëçò.
ÁõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ, áðåëåõèåñùôÞò ôçò Êùí/ðïëçò áðü
10
ôï ëáôéíéêü æõãü.
11 ÉäñõôÞò ôïõ Ïèùìáíéêïý ÊñÜôïõò.

Âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ÕðÝãñáøå ôçí «Ýíùóç» ôùí äýï
12
Åêêëçóéþí óôç Óýíïäï ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò (1438/9).

ÓïõëôÜíïò ôçò ÏèùìáíéêÞò áõôïêñáôïñßáò. Íßêçóå ôï
13
óôáõñïöïñéêü óôñáôü óôç ìÜ÷ç ôçò ÂÜñíáò (1444).

14 ÓïõëôÜíïò ôçò ÏèùìáíéêÞò áõôïêñáôïñßáò. Êõñßåõóå ôçí Êùí/ðïëç.

Ï ôåëåõôáßïò âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò. ¸ðåóå óôï ðåäßï ôçò ìÜ÷çò
15
êáôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò (1453) 209 
USZR 2CIG

2. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò âÜëôå Ýíá × óôçí áíôßóôïé÷ç óôÞëç,
Ç êñßóç áíÜëïãá áí ôéò èåùñåßôå óùóôÝò Þ ëáíèáóìÝíåò.
ôïõ Âõæáíôßïõ
á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë

Ôï Âõæáíôéíü êñÜôïò êáôÜ ôçí ðåñßïäï 1025 - 1081 äéÝëõóå ôá
1
«èÝìáôá» êáé ôïõò èåìáôéêïýò óôñáôïýò.
Ôï âõæáíôéíü êñÜôïò êáôÜ ôçí ðåñßïäï 1025 - 1081 ÷ñçóéìïðïßçóå
2
ðïëëïýò îÝíïõò óå áíþôåñåò èÝóåéò.
Óôç ìÜ÷ç ôïõ ÌáôæéêÝñô (1071) ïé Âõæáíôéíïß íßêçóáí ôïõò
3
Óåëôæïýêïõò.
Ïé Âõæáíôéíïß Ý÷áóáí ôéò âõæáíôéíÝò éôáëéêÝò êôÞóåéò ôïõò áðü ôïõò
4
Íïñìáíäïýò (1071).
Óôï åóùôåñéêü ïé Êïìíçíïß óôçñß÷èçêáí óôïõò åõãåíåßò (óôñáôéùôéêÞ
5
áñéóôïêñáôßá).

Ï ÉùÜííçò Êïìíçíüò ìå ôç äéðëùìáôßá êáé ôïí ðüëåìï ðÝôõ÷å íá
6
áðáëëáãåß áðü ôéò åðéäñïìÝò ôùí Ðáôæéíáêþí êáé ôùí ÊïõìÜíùí.

Ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò áêïëïýèçóå öéëïäõôéêÞ åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
7
êáé óôçñß÷èçêå óôéò õðçñåóßåò ôùí Ëáôßíùí.

Ï ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò íéêÞèçêå óôï ÌõñéïêÝöáëï (1176) áðü ôïõò
8
Óåëôæïýêïõò Ôïýñêïõò.

Ìßá áðü ôéò óõíÝðåéåò ôçò Þôôáò ôùí Âõæáíôéíþí óôï ÌõñéïêÝöáëï
9
Þôáí ï åîéóëáìéóìüò ôùí ìéêñáóéáôéêþí åðáñ÷éþí.

Ìå ôï ÷ñõóüâïõëï ôïõ 1082 ï ÌáíïõÞë Êïìíçíüò ðáñá÷þñçóå
10
åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò.
¸íá áðü ôá ðñïíüìéá ôùí Âåíåôþí (÷ñõóüâïõëï 1082) Þôáí üôé
11 ìðïñïýóáí íá åìðïñåýïíôáé åëåýèåñá êáé ÷ùñßò íá ðëçñþíïõí
äáóìïýò óå üëá ôá óçìáíôéêÜ âõæáíôéíÜ ëéìÜíéá.
12 Óôá ÷ñüíéá ôïõ Âáóéëåßïõ ´ Ýãéíå ôï Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí.
Ç óçìáóßá ôïõ Ó÷ßóìáôïò äåí Ýãéíå áíôéëçðôÞ áðü ôïõò óõã÷ñüíïõò,
13 áëëÜ ðïëý áñãüôåñá êáé êõñßùò ôéò ðáñáìïíÝò ôçò Üëùóçò ôçò
Êùí/ðïëçò áðü ôïõò Ôïýñêïõò.

210 
USZR 2CIG

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë

¸íáò áðü ôïõò ðáñÜãïíôåò ðïõ óõíÝâáëáí óôéò óôáõñïöïñßåò Þôáí
14
ôá ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá ôçò Äýóçò.
1025 - 1453

15 Ç êÞñõîç ôçò á´ óôáõñïöïñßáò Ýãéíå áðü ôïí ðÜðá ÉííïêÝíôéï ô.

16 Ç á´ óôáõñïöïñßá äéáêñßíåôáé óå ìéá ëáúêÞ êáé ìéá öåïõäáñ÷éêÞ öÜóç.

Ç Êýðñïò êáôáëÞöèçêå áðü ôï ÖñÜãêï ËïõæéíéÜí êáé ðáñáäüèçêå óôïí
17
Üããëï âáóéëéÜ Ñé÷Üñäï Ëåïíôüêáñäï (1192).

18 Ìå ôç ã´ óôáõñïöïñßá ïé äõôéêïß êáôÝëáâáí ôçí Êùí/ðïëç.

Áðü ôç äéáíïìÞ ôùí âõæáíôéíþí åäáöþí (Ñùìáíßá) ôç ìåñßäá ôïõ
19
ëÝïíôïò ðÞñáí ïé ÖñÜãêïé.
Ï ðñþôïò Ëáôßíïò áõôïêñÜôïñáò ôçò Êùí/ðïëçò Þôáí ï Âáëäïõßíïò
20
ôçò ÖëÜíäñáò.

Ôá ëáôéíéêÜ êñÜôç ðïõ äçìéïõñãÞèçêáí ìå ôç óõíèÞêç äéáíïìÞò ôçò
21 Ñùìáíßáò Þôáí åîáñôçìÝíá ôï Ýíá áðü ôï Üëëï ìå ôï óýóôçìá ôçò
áëõóéäùôÞò åîÜñôçóçò.

Óôï äïõêÜôï ôùí Áèçíþí êõñéÜñ÷çóáí ôï 14ï áé. ïé ÖñÜãêïé êáé
22
áñãüôåñá ïé Âåíåôïß.
Ïé Ëáôßíïé êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò Ëáôéíïêñáôßáò, ôÞñçóáí áíåêôéêÞ
23
óôÜóç áðÝíáíôé óôïõò ¸ëëçíåò.

24 Óôç ìÜ÷ç ôçò Ðåëáãïíßáò (1259) ïé ¸ëëçíåò íßêçóáí ôïõò ÖñÜãêïõò.

25 Ç áíÜêôçóç ôçò Êùí/ðïëçò (1261) Ýãéíå áðü ôïí ÉùÜííç Ç´ Ðáëáéïëüãï.

Ï Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãïò ìåßùóå ôç äýíáìç ôïõ óôñáôïý êáé ôïõ
26
óôüëïõ êáé êõñéÜñ÷çóáí ïé îÝíïé ìéóèïöüñïé.
Óôç ìÜ÷ç ôïõ Êïóóõöïðåäßïõ (1389) ïé ÓÝñâïé íéêÞèçêáí êáé
27
áíáãíþñéóáí ôçí ïèùìáíéêÞ åðéêõñéáñ÷ßá.

211 
USZR 2CIG

á/á ÐÑÏÔÁÓÇ Ó Ë
Ç êñßóç
ôïõ Âõæáíôßïõ 28 Óôç ìÜ÷ç ôçò ¢ãêõñáò (1402) ïé Ìïããüëïé íßêçóáí ôï óïõëôÜíï Âáãéáæßô.

Ï ÌáíïõÞë ´ Ðáëáéïëüãïò áíáíÝùóå óôç óýíïäï ÖåññÜñáò -
29
Öëùñåíôßáò ôçí «Ýíùóç» ôùí äýï Åêêëçóéþí.
Ï ÌùÜìåè ´ ï ÐïñèçôÞò íßêçóå ôï óôáõñïöïñéêü óôñáôü óôç ìÜ÷ç ôçò
30
ÂÜñíáò (1444).
Ï ÌïõñÜô ´ Ý÷ôéóå óôçí åõñùðáúêÞ áêôÞ ôïõ Âïóðüñïõ ôï öñïýñéï ôçò
31 Ñïýìåëçò, ãéá íá åìðïäßóåé ôïí åðéóéôéóìü ôçò Ðüëçò áðü ôïí Åýîåéíï
Ðüíôï.
Ï ôåëåõôáßïò áõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ Þôáí ï ÉùÜííçò Ç´
32
Ðáëáéïëüãïò.

ÌåôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò ïé Ïèùìáíïß Ýêëåéóáí ôïõò äñüìïõò ôçò
33 ÁíáôïëÞò, ùèþíôáò ôïõò Åõñùðáßïõò óôéò ìåãÜëåò ãåùãñáöéêÝò
áíáêáëýøåéò.

ÌåôÜ ôçí Üëùóç ôçò Ðüëçò ïé Ñþóïé èåþñçóáí üôé Þôáí ïé ìïíáäéêïß
34 êëçñïíüìïé ôçò âõæáíôéíÞò ðíåõìáôéêÞò êáé ðïëéôéêÞò ðáñÜäïóçò êáé
äéáôýðùóáí ôç èåùñßá (16ïò áé.) üôé ç Ìüó÷á Þôáí ç Ôñßôç Ñþìç.

Ôï ÂõæÜíôéï äéáöýëáîå, êáëëéÝñãçóå êáé ìåôÝäùóå óôçí Åõñþðç ôçí
35
êëáóéêÞ êëçñïíïìéÜ, óôçí ïðïßá áíÞêåé êáé ç ñùìáúêÞ íïìéêÞ ðáñÜäïóç.

Ç ×ñïíïãñáößá êáé ç ëåéôïõñãéêÞ ðïßçóç Þôáí íÝá ãñáììáôåéáêÜ åßäç
36
ðïõ áíÝðôõîå ôï ÂõæÜíôéï.

3. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:

1. ÌåôÜ ôï 1025 äçìéïõñãÞèçêå óôïõò Âõæáíôéíïýò ç øåõäáßóèçóç üôé åß÷å
åîáóöáëéóôåß áäéáôÜñáêôç êáé äéáñêÞò åéñÞíç êé áõôü ïäÞãçóå ôç âõæáíôéíÞ
êõâÝñíçóç óå ìÝôñá …………………………..
2. ÊáôÜ ôïí 11ï áé. åìöáíßóôçêáí óôçí ÁíáôïëÞ ïé …………………, ðïõ óõíÝôñéøáí óôç
ìÜ÷ç ………………………… (1071) ôá âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá.
3. Ïé ………………………. ôï 1071 áöáßñåóáí áðü ôï ÂõæÜíôéï ôéò éôáëéêÝò ôïõ êôÞóåéò.
4. Åðéêßíäõíïé áíôßðáëïé áðïäåß÷èçêáí óôá âüñåéá ïé ……………….. êáé ïé ………………..
êáôÜ ôïí 11ï áé.
5. Óôï åóùôåñéêü ïé Êïìíçíïß óôçñß÷ôçêáí óôïõò …………….., åöáñìüæïíôáò ôï èåóìü
ô.. …………….
212 
USZR 2CIG

6. Ïé åõãåíåßò óôïõò ïðïßïõò ðáñá÷ùñïýíôáí «ðñüíïéåò» ëÝãïíôáí ……………. ………….
Þ ………………. … êáé Ýãéíáí ç Üñ÷ïõóá ôÜîç ôïõ Âõæáíôßïõ.
7. Ç åìðëïêÞ ôïõ ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíïý óôï éôáëéêü ìÝôùðï åíèÜññõíå ôï 1025 - 1453
……………………… íá áíáíåþóåé ôéò åðéèÝóåéò ôïõ êáôÜ ôùí åäáöþí ôïõ Âõæáíôßïõ.
8. Óôá ÂáëêÜíéá ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò ðÝôõ÷å ìå ôç äéðëùìáôßá êáé ôïí ðüëåìï íá
áðáëëáãåß áðü ôéò åðéäñïìÝò ôùí ……………… êáé ôùí …………..
9. Ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò ãéá íá áíôáìåßøåé ôïõò Âåíåôïýò ðïõ ôïí âïÞèçóáí íá íéêÞóåé
ôïõò Íïñìáíäïýò, ôïõò ðáñá÷þñçóå ìå ôï ……..............ôïõ 1082 åìðïñéêÜ ðñïíüìéá.
10. Ï ÁëÝîéïò Á´ ðáñá÷þñçóå óôïõò åìðüñïõò ôçò Âåíåôßáò ……….. êáé åìðïñéêÜ
êáôáóôÞìáôá óôçí ðñïêõìáßá ôçò ðñùôåýïõóáò.
11. Ïé Âåíåôïß äéåßóäõóáí ïéêïíïìéêÜ êáé ßäñõóáí ìéá ðáíßó÷õñç …………………óôçí
ÁíáôïëÞ.
12. Óôá ÷ñüíéá ôïõ Êùí/íïõ È´ ïé ó÷Ýóåéò ìåôáîý ðáôñéáñ÷åßùí Ñþìçò êáé Êùí/ðïëçò,
ïäçãÞèçêáí óå ñÞîç. Ôï ãåãïíüò áõôü åßíáé ãíùóôü ùò ………………………………
13. Ïé ………………… Þôáí ìéá êßíçóç ðïõ åêäçëþèçêå óôç Äýóç ôïí 11ï áé., ðñïÞëèå áðü
ðñùôïâïõëßá ôùí ðáðþí êáé áðÝâëåðå óôçí áðåëåõèÝñùóç ôïõ …………… ……… êáé
ôùí ………. …….. ðïõ åß÷áí êáôáêôÞóåé ïé Óåëôæïýêïé (1077).
14. Ç á´ óôáõñïöïñßá (1096 - 1099) êçñý÷èçêå áðü ôïí ðÜðá…………..óôçí ………………
ôï 1095.
15. Ç á´ óôáõñïöïñßá åß÷å êõñßùò ……………….. ÷áñáêôÞñá.
16. ¸ììåóç óõíÝðåéá ôçò ã´ óôáõñïöïñßáò ãéá ôï ÂõæÜíôéï Þôáí ç áðþëåéá ô.. ……………
17. Óôéò óôáõñïöïñßåò ðïõ äéáäÝ÷èçêáí ôçí ðñþôç óôáõñïöïñßá õðï÷þñçóáí âáèìéáßá
ôá …………………….. êáé êõñéÜñ÷çóáí ôá…………. êßíçôñá.
18. Ìå ôç äéáíïìÞ ôùí âõæáíôéíþí åäáöþí (Ñùìáíßá) áñ÷ßæåé ç ðåñßïäïò ô..
………………………..
19. Áðü ôçí áõôïêñáôïñßá ôçò Êùí/ðïëçò åîáñôéüôáí ô.. ……………….…..
………………………..
20. Óôç Í. ÅëëÜäá õðÞñ÷áí äýï ëáôéíéêÜ êñÜôç, åîáñôçìÝíá áðü ôï Âáóßëåéï ôçò
Èåóóáëïíßêçò, ô.. ………………………. êáé …………………….
21. ÌåôÜ ôçí ðôþóç ôçò Ðüëçò (1204) ïé äõíÜìåéò ôïõ Åëëçíéóìïý âñÞêáí êáôáöýãéï
óå ôñßá åëëçíéêÜ êñÜôç. ÁõôÜ Þôáí: 1) ……………………., 2) ………………………, 3)
……………………………
22. ÌåôÜ ôç ìÜ÷ç ôçò Ðåëáãïíßáò (1259) ôá êÜóôñá …………, ………….., ……………….., êáé
……………. ðáñá÷ùñÞèçêáí áðü ôïõò ÖñÜãêïõò óôï ÂõæÜíôéï êáé áðïôÝëåóáí ôïí
ðõñÞíá åíüò ìéêñïý êñÜôïõò ðïõ åîåëß÷èçêå óô. ………………………….
23. Ïé ……………. Þôáí ìéá ôïõñêéêÞ öõëÞ äéáöïñåôéêÞ áðü ôïõò Óåëôæïýêïõò, áóéÜôåò
íïìÜäåò ðïõ ìåôáíÜóôåõóáí óå ìéá ðåñéï÷Þ êïíôÜ óôçí Ðñïýóá. 213 
USZR 2CIG

24. Ïé Ïèùìáíïß åêìåôáëëåýôçêáí ôçí êáôÜñãçóç ôùí âõæáíôéíþí ………. êáé áîéïðïßçóáí
Ç êñßóç ôïí éóëáìéêü èåóìü ôùí ………………. ãéá íá áðïêëåßóïõí êáé íá åîáíáãêÜóïõí ôéò
ôïõ Âõæáíôßïõ åëëçíéêÝò ðüëåéò ôçò Ì. Áóßáò óå ðáñÜäïóç.
25. Ç áíÜãêç åíßó÷õóçò ôïõ óôñáôïý ôùí Ïèùìáíþí ïäÞãçóå óôç óôñáôïëüãçóç ôùí
÷ñéóôéáíïðáßäùí (ïíïìÜóôçêå ………………….) êáé ôç óõãêñüôçóç ôïõ åðßëåêôïõ
ôÜãìáôïò ôùí ………………….
26. Óôç ìÜ÷ç ôïõ ………………………… (1389) ïé ÓÝñâïé íéêÞèçêáí êáé áíáãíþñéóáí ôçí
ïèùìáíéêÞ åðéêõñéáñ÷ßá.
27. Ïé Ìïããüëïé åéóÝâáëáí óôç Ì. Áóßá êáé êáôáíßêçóáí ôï óïõëôÜíï ………………… óôç
ìÜ÷ç ôçò ……………… (1402).
28. Ï ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò áíáíÝùóå óôç óýíïäï ……………………… ôçí «Ýíùóç»,
äçëáäÞ ôçí õðïôáãÞ ôçò Ïñèïäïîçò óôç ÑùìáúêÞ Åêêëçóßá (1438/9).
29. Ï ÌùÜìåè ´ ï ÐïñèçôÞò Ý÷ôéóå óôçí åõñùðáúêÞ áêôÞ ôïõ Âïóðüñïõ ôï öñïýñéï
ô.. ……………, ãéá íá åìðïäßóåé ôïí åðéóéôéóìü ôçò Ðüëçò áðü ôïí Åýîåéíï Ðüíôï.
30. Ç âõæáíôéíÞ éäåïëïãßá åðçñÝáóå Ýíôïíá ôçí éäåïëïãßá ô.. …………...…………………
31. Ïé Ñþóïé óôéò áñ÷Ýò ôïõ 16ïõ áé. äéáôýðùóáí ôç èåùñßá üôé ç Ìüó÷á Þôáí..
……………… ………………, ç ðüëç ðïõ Ýìåëëå íá áíáóõóôÞóåé ôç âõæáíôéíÞ
áõôïêñáôïñßá.
32. Ôï ÂõæÜíôéï äéáöýëáîå, êáëëéÝñãçóå êáé ìåôÝäùóå óôçí Åõñþðç ôçí ……………
………………….., óôçí ïðïßá áíÞêåé êáé ç ………………

4. Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò óõìðëçñþóôå ôá êåíÜ:

1. Èåóìüò ðïõ êáèéåñþèçêå óôï ÂõæÜíôéï åðß ôçò åðï÷Þò ôùí Êïìíçíþí, óýìöùíá ìå
ôïí ïðïßï ï áõôïêñÜôïñáò ðáñá÷ùñïýóå, éóüâéá, áãñïêôÞìáôá êáé öïñïëïãéêÜ Ýóïäá
óôïõò åõãåíåßò ìå áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí õðçñåóéþí:
………………………..
2. Ïé åõãåíåßò óôï ÂõæÜíôéï (áðü ôçí åðï÷Þ ôùí Êïìíçíþí) óôïõò ïðïßïõò ï
áõôïêñÜôïñáò ðáñá÷ùñïýóå «ðñüíïéåò» ìå áíôÜëëáãìá ôçí ðáñï÷Þ óôñáôéùôéêþí
õðçñåóéþí.: ………………………
3. Åðßóçìç Ýããñáöç óõìöùíßá, õðïãåãñáììÝíç áðü ôïí áõôïêñÜôïñá êáé óöñáãéóìÝíç
ìå ôç ÷ñõóÞ ôïõ âïýëá.: ……………………….
4. Öáíáôéêïß ìá÷çôÝò ôïõ ÉóëÜì: …………………..
5. Âßáéç óôñáôïëüãçóç ÷ñéóôéáíïðáßäùí ðïõ êáèéåñþèçêå áðü ôïõò Ïèùìáíïýò:
……………………
6. Óýíïäïò ôïõ 1438 /9 êáôÜ ôçí ïðïßá ï áõôïêñÜôïñáò ôïõ Âõæáíôßïõ ÉùÜííçò Ç´
Ðáëáéïëüãïò áíáíÝùóå ôçí «Ýíùóç» ôùí äýï Åêêëçóéþí: …….
214 
USZR 2CIG

5. Áíôéóôïé÷ßóôå ôéò ÷ñïíïëïãßåò ìå ôá ãåãïíüôá

×ÑÏÍÏ– ÁÍÔÉ-
ËÏÃÉÁ
ÃÅÃÏÍÏÓ ÓÔÏÉ×ÉÓÇ 1025 - 1453

1 1071 Á) ÊÞñõîç á´ óôáõñïöïñßáò áðü ðÜðá Ïõñâáíü ´
Â) - ÌÜ÷ç ÌáôæéêÝñô
2 1176
- áðþëåéá âõæáíôéíþí éôáëéêþí êôÞóåùí
3 1082 Ã) ÌÜ÷ç Ðåëáãïíßáò
4 1095 Ä) ÌÜ÷ç óôï ÌõñéïêÝöáëï
5 1204 Å) ÁíÜêôçóç Êùí/ðïëçò áðü Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãï
Æ) Ðáñá÷þñçóç åìðïñéêþí ðñïíïìßùí óôïõò Âåíåôïýò
6 1259
(ìå ÷ñõóüâïõëï)
7 1261 Ç) Óýíïäïò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò
8 1402 È) ¢ëùóç Êùí/ðïëçò áðü óôáõñïöüñïõò
9 1438/9 É) ¢ëùóç ôçò Ðüëçò áðü ÌùÜìåè ´
10 1453 Ê) ÌÜ÷ç ¢ãêõñáò - Þôôá Âáãéáæßô
6. ÅðéëïãÞ ïñèÞò áðÜíôçóçò:

(Óôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò õðïãñáììßóôå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç):
1. Óôç ìÜ÷ç ôïõ ÌáôæéêÝñô ôá âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá íéêÞèçêáí áðü ôïõò:
á) Óåëôæïýêïõò, â) Íïñìáíäïýò, ã) Ïýããñïõò
2. Óôç ìÜ÷ç ôïõ ÌõñéïêÝöáëïõ (Öñõãßáò) íéêÞèçêå ï:
á) ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò, â) ÉùÜííçò Êïìíçíüò, ã) ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò
3. Áêïëïýèçóå öéëïäõôéêÞ åóùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ êáé óôçñß÷èçêå óôéò õðçñåóßåò ôùí Ëáôßíùí:
á) ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò, â) ÉùÜííçò Êïìíçíüò, ã) ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò
4. Ìå ôï ÷ñõóüâïõëï ôïõ 1082 ðáñá÷þñçóå åìðïñéêÜ ðñïíüìéá óôïõò Âåíåôïýò:
á) ï ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò, â) ï ÉùÜííçò Êïìíçíüò, ã)ï ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò
5. Ôï ïñéóôéêü Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí (1054) Ýãéíå üôáí Þôáí ðáôñéÜñ÷çò Êùí/ðüëåùò:
á) ï Öþôéïò, â) ï Íéêüëáïò Ìõóôéêüò, ã) ï Ìé÷áÞë ÊçñïõëÜñéïò
6. Ç êÞñõîç ôçò á´ óôáõñïöïñßáò Ýãéíå ôï 1095 óôçí Êëåñìüí ôçò Ãáëëßáò áðü ôïí ðÜðá:
á) ËÝïíôá Ã, â) ÉííïêÝíôéï ô, ã) Ïõñâáíü ´.
7. ÊáôÜ ôç ã´ óôáõñïöïñßá êáôáëÞöèçêå ç Êýðñïò áðü ôïí:
á) Ñé÷Üñäï Ëåïíôüêáñäï, â) Ãïõßäï ËïõæéíéÜí, ã) Öñåéäåñßêï Âáñâáñüóóá.
8. Ç Üëùóç ôçò Êùí/ðïëçò áðü ôïõò Äõôéêïýò Ýãéíå ìå ôçí:
á) â´ óôáõñïöïñßá, â) ã´ óôáõñïöïñßá, ã) ä´ óôáõñïöïñßá
9. Ìå ôç óõíèÞêç äéáíïìÞò ôùí âõæáíôéíþí åäáöþí (Ñùìáíßá) ï êüìçò Âáëäïõßíïò ôçò 215
ÖëÜíäñáò ðÞñå: 
USZR 2CIG

á) Ôï âáóßëåéï ôçò Èåóóáëïíßêçò, â) ôçí áõôïêñáôïñßá ôçò Êùí/ðïëçò,
Ç êñßóç ã) ôï äïõêÜôï ôùí Áèçíþí.
ôïõ Âõæáíôßïõ 10. Ç áíÜêôçóç ôçò Êùí/ðïëçò (1261) Ýãéíå áðü ôïí:
á) Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãï, â) ÉùÜííç Ç´ Ðáëáéïëüãï,
ã) ÌáíïõÞë ´ Ðáëáéïëüãï
11. ÌåôÜ ôçí ìÜ÷ç ôçò Ðåëáãïíßáò (1259) äçìéïõñãÞèçêå:
á) ôï äåóðïôÜôï ôçò Çðåßñïõ, â) ôï äåóðïôÜôï ôïõ ÌõóôñÜ,
ã) ôï äïõêÜôï ôùí Áèçíþí.
12. Óôç ìÜ÷ç ôçò ¢ãêõñáò (1402) ïé Ìïããüëïé íßêçóáí ôï óïõëôÜíï:
á) ÏèìÜí, â) ÌïõñÜô ´, ã) Âáãéáæßô
13. ÕðÝãñáøå óôç Óýíïäï ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò ôçí «Ýíùóç» ôùí äýï Åêêëçóéþí ï
âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò:
á) ÌáíïõÞë ´ Ðáëáéïëüãïò, â) ÉùÜííçò Å´ Ðáëáéïëüãïò,
ã) ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò
14. Íßêçóå óôç ìÜ÷ç ôçò ÂÜñíáò (1444) ôï óôáõñïöïñéêü óôñáôü:
á)ï ÌïõñÜô Á´, â) ï ÌïõñÜô ´, ã) ï ÌùÜìåè ´
15. ÊáôÝëáâå óôéò 29 / 5 / 1453 ôçí Êùí/ðïëç:
á) ï ÌïõñÜô Á´, â) ï ÌïõñÜô ´, ã) ï ÌùÜìåè ´
16. Ï ôåëåõôáßïò âõæáíôéíüò áõôïêñÜôïñáò:
á) ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò, â) Êùí/íïò É´, ã) Êùí/íïò ÉÁ´

7. Áíôéóôïé÷ßóôå ôá ïíüìáôá ôçò óôÞëçò Á ìå ôéò öñÜóåéò ôçò óôÞëçò Â.
ÁÍÔÉ-
Á Â
ÓÔÏÉ×ÉÓÇ
1 ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò á ×ñõóüâïõëï 1082
ÊáôÜëçøç Êýðñïõ
2 ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò â
(ã´ óôáõñïöïñßá)
3 ÐÜðáò Ïõñâáíüò ´ ã ¹ôôá óôï ÌõñéïêÝöáëï
4 Ñé÷Üñäïò Ëåïíôüêáñäïò ä ÊÞñõîç á´ óôáõñïöïñßáò
5 Âáëäïõßíïò ôçò ÖëÜíäñáò å ÁíÜêôçóç Êùí/ðïëçò (1261)
6 Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãïò æ ËáôéíéêÞ áõôïêñáôïñßá Êùí/ðïëçò

7 ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò ç Íßêç óôç ìÜ÷ç ôçò ÂÜñíáò (1444)
8 ÌïõñÜô ´ è Óýíïäïò ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò
Ôåëåõôáßïò âõæáíôéíüò
9 ÌùÜìåè ´ ÐïñèçôÞò é
áõôïêñÜôïñáò
10 Êùí/íïò ÉÁ´ ê ¢ëùóç ôçò Êùí/ðïëçò
216 
USZR 2CIG

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÁÓÊÇÓÅÙÍ ÔÅÔÁÑÔÏÕ ÊÅÖÁËÁÉÏÕ
1ç Üóêçóç 1025 - 1453
1) ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò 2) ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò
3) ÌáíïõÞë Á´ Êïìíçíüò 4) ÁëÝîéïò Á´ Êïìíçíüò
5) Êùí/íïò È´ (ÌïíïìÜ÷ïò) 6) Ìé÷áÞë ÊçñïõëÜñéïò
7) Ïõñâáíüò ´ 8) Ñé÷Üñäïò Ëåïíôüêáñäïò
9) Âáëäïõßíïò ôçò ÖëÜíäñáò 10) Ìé÷áÞë Ç´ Ðáëáéïëüãïò
11) ÏèìÜí Þ ÏóìÜí 12) ÉùÜííçò Ç´ Ðáëáéïëüãïò
13) ÌïõñÜô ´ 14) ÌùÜìåè ´ ÐïñèçôÞò
15) Êùí/íïò ÉÁ´ Ðáëáéïëüãïò

2ç Üóêçóç

1Ó 2Ó 3Ë 4Ó 5Ó 6Ë 7Ë 8Ó 9Ó 10Ë 11Ó 12Ë 13Ó 14Ó 15Ë

16Ó 17Ë 18Ë 19Ë 20Ó 21Ó 22Ë 23Ë 24Ó 25Ë 26Ë 27Ó 28Ó 29Ë 30Ë
31Ë 32Ë 33Ó 34Ó 35Ó 36Ó

3ç Üóêçóç
1) áðïóôñáôéùôéêïðïßçóçò 2) Óåëôæïýêïé / ÌáôæéêÝñô
3) Íïñìáíäïß 4) Ïýããñïé / ÓÝñâïé
5) åõãåíåßò / ôçò ðñüíïéáò 6) ðñïíïéÜñéïé Þ óôñáôéþôåò
7) óïõëôáíÜôï ôùí Óåëôæïýêùí 8) Ðáôæéíáêþí / ÊïõìÜíùí
9) ÷ñõóüâïõëï 10) óêÜëåò (áðïâÜèñåò)
11) áðïéêéáêÞ áõôïêñáôïñßá 12) Ó÷ßóìá ôùí äýï Åêêëçóéþí
13) óôáõñïöïñßåò, / Ðáíáãßïõ ÔÜöïõ, / Áãßùí Ôüðùí
14) ðÜðá Ïõñâáíü ´ / Êëåñìüí (Ãáëëßáò)
15) èñçóêåõôéêü
16) ôçò Êýðñïõ 17) èñçóêåõôéêÜ / õëéêÜ
18) ôçò Ëáôéíïêñáôßáò 19) ôï Âáóßëåéï ôçò Èåó/íßêçò
20) ôï äïõêÜôï ôùí Áèçíþí / ç çãåìïíßá ôçò Á÷áÀáò
21) áõôïêñáôïñßá ôçò Ôñáðåæïýíôáò / áõôïêñáôïñßá ôçò Íßêáéáò / êñÜôïò ôçò Çðåßñïõ
22) ÌÜíç, ÃåñÜêé, ÌïíåìâáóéÜ êáé ÌõóôñÜò / äåóðïôÜôï ôïõ ÌõóôñÜ
23) Ïèùìáíïß 24) áêñéôþí / ãáæÞäùí
25) ðáéäïìÜæùìá / ãåíéôóÜñùí 26) Êïóóõöïðåäßïõ
27) Âáãéáæßô / ¢ãêõñáò 28) ÖåññÜñáò- Öëùñåíôßáò
29) ôçò Ñïýìåëçò 30) ôïõ Ìïó÷ïâßôéêïõ ÊñÜôïõò
31) ç Ôñßôç Ñþìç
32) êëáóéêÞ êëçñïíïìéÜ / ç ñùìáúêÞ íïìéêÞ ðáñÜäïóç

217 
USZR 2CIG

4ç Üóêçóç
Ç êñßóç
1) Ðñüíïéá 2) ðñïíïéÜñéïé Þ óôñáôéþôåò
ôïõ Âõæáíôßïõ
3) ×ñõóüâïõëï 4) ãáæÞäåò
5) ðáéäïìÜæùìá 6) ÖåññÜñáò - Öëùñåíôßáò

5ç Üóêçóç

1-Â 2-Ä 3-Æ 4-Á 5-È 6-Ã 7-Å 8-Ê 9-Ç 10-É

6ç Üóêçóç
1-á 2-ã 3-ã 4-á 5-ã 6-ã 7-á 8-ã
9-â 10-á 11-â 12-ã 13-ã 14-â 15-ã 16-ã

7ç Üóêçóç

1-ã 2-á 3-ä 4-â 5-æ 6-å 7-è 8-ç 9-ê 10-é

218 
USZR 2CIG

ÊÅÖÁËÁÉÏ 5ï
Ï ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓ ÔÏÕ ÂÕÆÁÍÔÉÏÕ 
USZR 2CIG 
USZR 2CIG

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ

ÌÅÓÏÃÅÉÏÓ

Ôüðïò óõíÜíôçóçò ôùí ðïëéôéóìþí

ÂÕÆÁÍÔÉÏ

•óõíäåôéêüò êñßêïò ìåôáîý ÁíáôïëÞò êáé Äýóçò
•óõíäåôéêüò êñßêïò ìåôáîý éóëáìéêïý êáé ÷ñéóôéáíéêïý êüóìïõ
•áîéüëïãç ðíåõìáôéêÞ Üíèçóç
•áëëçëåðßäñáóç ìå éóëáìéêÞ ÁíáôïëÞ êáé ÷ñéóôéáíéêÞ Äýóç

¸ëëçíåò ëüãéïé & óôáõñïöüñïé

Ìåôáäßäïõí ôïí åëëçíéêü ðïëéôéóìü óôç Äýóç
(áðü 11ï áé.)

Âõæáíôéíüò ðïëéôéóìüò

ÐñïåôïéìÜæåé ôçí ðíåõìáôéêÞ
êáé êáëëéôå÷íéêÞ áíáãÝííçóç ôçò Åõñþðçò

221 
USZR 2CIG

1. Ç êáèçìåñéíÞ æùÞ óôï ÂõæÜíôéï
Ï ðïëéôéóìüò
ôïõ Ðåñßëçøç
Âõæáíôßïõ
á. Ç ïéêïãåíåéáêÞ æùÞ
Óôç âõæáíôéíÞ êïéíùíßá ï ãÜìïò åðéôñåðüôáí áðü ôçí çëéêßá ôùí 12 åôþí ãéá ôá êïñßôóéá
êáé 14 ãéá ôá áãüñéá. Ðñïçãåßôï ï áññáâþíáò, üðïõ õðïãñáöüôáí óõìâüëáéï ãéá ôçí
ðñïßêá ôçò íýöçò êáé ôá äþñá ôïõ ãáìðñïý. Ôï (óõíáéíåôéêü) äéáæýãéï ôï åðÝôñåðå ôï
ÊñÜôïò, åíþ ç Åêêëçóßá åß÷å áíôßèåôç èÝóç.
Ôá äýï öýëá äåí åß÷áí ôá ßäéá äéêáéþìáôá. Ïé ãõíáßêåò Þôáí ðåñéïñéóìÝíåò êõñßùò
óôéò öñïíôßäåò ôùí ðáéäéþí êáé ôïõ óðéôéïý. ÌåôÜ ôïí 11ï áé. ìðïñïýóáí íá ëáìâÜíïõí
ìÝñïò óôá êïéíÜ êáé íá Ý÷ïõí ðñüóâáóç óôçí ðáéäåßá.
Ç ãÝííçóç ôùí ðáéäéþí Þôáí ðïëý åõ÷Üñéóôï ãåãïíüò. Áñ÷éêÜ äßðëá óôï üíïìÜ ôïõò
Ýöåñáí êáé ôï üíïìá ôïõ ðáôÝñá ôïõò. Áñãüôåñá êáèéåñþèçêå ç ÷ñÞóç ôïõ åðùíýìïõ. Ç
öñïíôßäá êáé ç áíáôñïöÞ ôùí ðáéäéþí Þôáí Ýñãï ôçò ïéêïãÝíåéáò êáé êõñßùò ôçò ìçôÝñáò.
Ç âõæáíôéíÞ íïìïèåóßá Þôáí åõíïúêÞ ãéá ôéò ìçôÝñåò êáé ôá ðáéäéÜ.

â. Ôï ó÷ïëåßï
Óôï âõæáíôéíü åêðáéäåõôéêü óýóôçìá õðÞñ÷å ç âáóéêÞ åêðáßäåõóç êáé ç áíþôáôç
(ÐáíåðéóôÞìéï). Óôç âáóéêÞ åêðáßäåõóç õðÞñ÷áí äýï êýêëïé óðïõäþí: á) ôïõ ãñáììáôéóôÞ
(áðü 7 åôþí) êáé â) ôïõ ãñáììáôéêïý (áðü 12 åôþí).
Ôá ó÷ïëåßá äéáêñßíïíôáí óå êïóìéêÜ êáé åêêëçóéáóôéêÜ. Ïé ðüñïé ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôùí
êïóìéêþí ó÷ïëåßùí ðñïÝñ÷ïíôáí áðü ôá äßäáêôñá ðïõ êáôÝâáëáí ïé ìáèçôÝò, åíþ ãéá ôá
ïñöáíÜ ëåéôïõñãïýóáí äùñåÜí ó÷ïëåßá.

ã. Ç áóèÝíåéá, ç éáôñéêÞ êáé êïéíùíéêÞ ðåñßèáëøç, ï èÜíáôïò
Ïé áóèÝíåéåò óôç âõæáíôéíÞ êïéíùíßá áíôéìåôùðßæïíôáí éáôñéêþò áëëÜ êáé ìå êáôáöõãÞ
óå ìáãåßåò. Ôï ÊñÜôïò åß÷å ïñãáíùìÝíåò éáôñéêÝò õðçñåóßåò. Óå êÜèå ðüëç, õðÞñ÷áí
íïóïêïìåßá, êáèþò êáé ãéáôñïß ðïõ ðáñåß÷áí ôéò õðçñåóßåò ôïõò óôá éáôñåßá ôïõò Þ óôá
óðßôéá ôùí áóèåíþí. Óå êÜèå ðüëç õðÞñ÷áí åðßóçò ðôù÷ïêïìåßá êáé ïñöáíïôñïöåßá ðïõ
ëåéôïõñãïýóáí ìå äáðÜíåò ôçò Åêêëçóßáò.

ä. Ç êáôïéêßá
Óôéò ðüëåéò, ïé åõêáôÜóôáôïé Ýìåíáí óå ìåãÜëá äéþñïöá óðßôéá ìå ðïëëÝò áíÝóåéò, åíþ
ïé öôù÷ïß óå ôáðåéíÝò êáôïéêßåò ìå åëÜ÷éóôåò Ýùò áíýðáñêôåò áíÝóåéò. Óôá ÷ùñéÜ åðßóçò ïé
ðéï åõêáôÜóôáôïé æïýóáí óå äéþñïöåò êáôïéêßåò, (ìå äéáöïñåôéêÞ äéáññýèìéóç ôùí ÷þñùí),
åíþ ïé öôù÷ïß óå öôù÷éêÝò, áðïôåëïýìåíåò áðü Ýíá ìïíáäéêü óôåãáóìÝíï ÷þñï. Ïé
ìåãáëïêôçìáôßåò ðïõ æïýóáí ìáêñéÜ áð' ôá ÷ùñéÜ, æïýóáí óå ðïëõôåëåßò åðáýëåéò.

å. Ç åíäõìáóßá êáé ç ìüäá
Ïé Âõæáíôéíïß Ýäåé÷íáí éäéáßôåñï åíäéáöÝñïí ãéá ôç ìüäá êáé ôá êïóìÞìáôá. ¢íäñåò êáé
ãõíáßêåò öïñïýóáí ìáêñéïýò ÷éôþíåò (óôé÷Üñéá). Ïé ãõíáßêåò üìùò ðÜíù áð' áõôïýò
Ýöåñáí êáé ìáíäýá, ðïõ êÜëõðôå êáé ôï êåöÜëé. Ç õðüäõóç, Þôáí öñïíôßäá ìüíï ãéá ôïõò
222 ðëïýóéïõò, åíþ ïé öôù÷ïß êõêëïöïñïýóáí îõðüëõôïé Þ ìå ðïëý ôáðåéíÜ ðáðïýôóéá. Ïé
ðëïýóéåò ãõíáßêåò öïñïýóáí ðïëõôåëÞ åíäýìáôá. 
USZR 2CIG

óô. Ç äéáôñïöÞ
Ç äéáôñïöÞ ôùí ðëïõóßùí åß÷å ðïëý ìåãÜëç ðïéêéëßá, åíþ ôùí öôù÷þí Þôáí áíáãêáóôéêÜ Ï ðïëéôéóìüò
ëéôÞ. ôïõ
Âõæáíôßïõ
æ. Ç øõ÷áãùãßá
Ïé Âõæáíôéíïß øõ÷áãùãïýíôáí ìå èñçóêåõôéêÝò, êïéíùíéêÝò êáé ëáúêÝò ãéïñôÝò. Ïé áóôïß
åéäéêÜ ìðïñïýóáí íá øõ÷áãùãçèïýí êáé óôïí Éððüäñïìï, åíþ óôçí åðáñ÷ßá, ìåãÜëç ÷áñÜ
Ýäéíáí ôá åôÞóéá ðáíçãýñéá.

ç. Ï ìïíá÷éóìüò
ÊáôÜ ôïí 4ï áé. áíáðôý÷èçêå ôï ìïíá÷éêü êßíçìá áñ÷éêÜ óôçí Áßãõðôï, üðïõ
áðïêñõóôáëëþèçêáí ïé äýï êëáóéêÝò ôïõ ìïñöÝò, ç ìïíá÷éêÞ êáé ç êïéíïâéáêÞ. Óôç
óõíÝ÷åéá ï ìïíá÷éóìüò åîáðëþèçêå óå üëï ôï ÷ñéóôéáíéêü êüóìï.
Ïé ìïíá÷ïß Þ áíá÷ùñçôÝò Þ åñçìßôåò Þ áóêçôÝò áêïëïõèïýóáí Ýíáí Üëëï ôñüðï æùÞò
ìå áõóôçñïýò êáíüíåò.
ÌåôÜ ôçí áíáóôÞëùóç ôùí åéêüíùí ï ìïíá÷éóìüò ãíþñéóå ìåãÜëç áêìÞ. Ïëüêëçñåò
ðåñéï÷Ýò êáëýöèçêáí ìå ìïíáóôÞñéá. Ôï óðïõäáéüôåñï ìïíáóôéêü êÝíôñï Þôáí ôï ¢ãéï
¼ñïò, ðïõ åîåëß÷èçêå óå ìïíáóôéêÞ ðïëéôåßá, ÷Üñç óôá ðñïíüìéá ðïõ ðáñá÷þñçóáí
ðïëëïß âõæáíôéíïß áõôïêñÜôïñåò.

Ó×ÅÄÉAÃÑÁÌÌÁ MÁÈHÌÁÔÏÓ
á. Ç ïéêïãåíåéáêÞ æùÞ
• ÃÜìïò  áðü 12 åôþí (êïñßôóéá) êáé 14 (áãüñéá)
– Áññáâþíáò  õðïãñáöÞ óõìâïëáßïõ  ðñïßêá íýöçò - äþñá ãáìðñïý
– ÃáìÞëéï ãëÝíôé
– Äéáæýãéï:  ôï ÊñÜôïò ôï åðÝôñåðå (óõíáéíåô