Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji

1


Sadržaj:

Uvod ....................................................................................................... 2
1.Ciljevi ljudskih prava u EU…………………………………………..3
1.2 Pravni osnov………………………………………………..3
2. Analiza ...............................................................................................4
2.1. Ljudska prava u osnovne slobode u EU ................................... 4
2.1.1. Pravo na život .................................................................. 4
2.1.2. Zabrana mučenja ............................................................. 4
2.1.3. Zabrana ropstva prinudnog rada .......................................4
2.1.4. Pravo na slobodu i sigurnost ............................................ 5
2.1.5. Pravo na pravično suđenje ............................................... 5
2.1.6. Kažnjavanje samo na osnovu zakona .............................. 6
2.1.7. Pravo na poštovanje privatnog i porodičnog života ........ 6
2.1.8. Sloboda misli, savjesti i vjeroispovjesti .......................... 6
2.1.9. Sloboda izražavanja ......................................................... 6
2.1.10. Sloboda okupljanja i udruživanja .................................. 7
2.1.11. Pravo na sklapanje braka ............................................... 7
2.1.12. Pravo na djelotvorni pravni lijek ................................... 7
2.1.13. Zabrana diskriminacije .................................................. 7
2.1.14. Odstupanje u vanrednim okolnostima ........................... 7
2.1.15. Zabrana zloupotrebe prava ............................................ 8
2.1.16. Granice korištenja ograničenja prava ............................ 8
2.1.17. Osiguranje postojećih ljudskih prava ............................ 8
2.1.18. Zaštita imovine .............................................................. 8
2.1.19. Pravo na obrazovanje .................................................... 8
2.1.20. Pravo na slobodne izbore ...............................................9
3. Zaključak ..........................................................................................10
4. Literatura ..........................................................................................11
















Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
2




Uvod

Generalna skupština Ujedinjenih naroda proglasila je Univerzalnu deklaraciju o
ljudskim pravima 10. decembra 1984. godine. Smatrali su da deklaracija ima za cilj da
učini sigurnim univerzalno i stvarno priznanje i poštovanje u njoj proklamovanih prava.
Generalna skupština je smatrala da je cilj Savjeta Evrope da se ostvari veće jedinstvo
među njegovim članicama i da je jedan od načina postizanja tog cilja očuvanje i dalje
provođenje ljudskih prava i osnovnih sloboda. Vlade evropskih zemalja su bile odlučne
da preduzmu prve korake ka zajedničkom provođenju određenih prava navedenih u
Univerzalnoj deklaraciji. Na osnovu nje su članice Savjeta Evrope u Rimu 4. 11. 1950.
godine donjele Konvenciju o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda. Konvenija o
zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda je u više navrata mjenjana odredbama Protokola.
Konvencija je izmjenjena Protokolom broj 11. i stupila je na snagu 1. decembra 1998.
godine, a objavljena je u Sl. glasniku BiH maja 1999. godine.
Ustavom BiH je utvrđeno da se u BiH izravno primjenjuju prava i slobode
garantovane Evropskom konvencijom za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda kao i
njezinim protokolima. Ovi akti imaju prioritet nad svim drugim zakonima.


























Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
3



1.Ciljevi ljudskih prava EU
Politika ljudskih prava EU-a odnosi se prvenstveno na zaštitu građanskih, političkih,
ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava. Polazeći od pretpostavke da su ljudska prava
univerzalna i nedjeljiva, EU aktivno promiče i štiti temeljna prava unutar svojih granica,
kao i ljudska prava u odnosima s trećim zemljama.

U pogledu zaštite temeljnih prava u okvirima EU-a osobito se ističe zaštita
ljudskog dostojanstva, što uključuje borbu protiv trgovanja ljudima i zabranu mučenja,
dok se u okviru zaštite sloboda naglasak stavlja na zaštitu osobnih podataka, obrazovanje,
prava radnika, gospodarstvo i azil. Područje jednakosti obuhvaća borbu protiv svih oblika
diskriminacije kao i socijalna pitanja, dok se područje solidarnosti bavi problematikom
zaštite okoliša, potrošačima i javnim zdravstvom u onoj mjeri u kojoj se pitanja odnose
na zaštitu temeljnih ljudskih prava. EU nadalje veliku pozornost posvećuje i pravima
svojih građana.

U pogledu zaštite ljudskih prava u trećim zemljama, EU promovira zaštitu
ljudskih prava s naglaskom na ukidanju smrtne kazne, borbi protiv torture i lošeg
postupanja, borbi protiv rasizma i ksenofobije, nadgledanju izbora te borbi protiv ratnog
zločina i genocida. Ključna je nadalje i zaštita prava djece te prava starosjedilačkog
stanovništva uz druge aspekte zaštite ljudskih prava. Od 1992. godine svi sporazumi o
trgovini i suradnji s trećim zemljama sadrže klauzule koje naglašavaju da su ljudska
prava ključan element tih sporazuma (tzv. human rights clause). Human rights clause
predstavlja specifičnu pravnu osnovu, temeljem koje u slučaju da određena zemlja ne
poštuje temeljna ljudska prava, može doći do suspenzije trgovinskih povlastica odnosno
do smanjenja ili obustave programa pomoći.


1.2 Pravna osnova

Europska konvencija za zaštitu ljudskih prava glavni je pravni instrument za zaštitu
ljudskih prava u Europi. Iako Europska zajednica službeno nije potpisnica Konvencije,
sve su države članice EUa stranke Konvencije. Europski sud, koji pruža zaštitu ljudskih
prava smatrajući to jednim od općih načela prava Europske zajednice, crpi inspiraciju
kako iz Europske konvencije tako i iz zajedničkih ustavnih tradicija država članica. Od
1974. godine Europski sud je donio niz presuda o slučajevima u kojima se prepoznaje
kako su temeljna ljudska prava sastavni dio općih načela koja Sud mora štititi.
Preambula Jedinstvenoga europskog akta (1986.) i poslije čl. 6. Ugovora iz Maastrichta
formalno uvode obvezu EU-a da poštuje prava definirana u Europskoj konvenciji o zaštiti
ljudskih prava. Ugovor iz Amsterdama jača postojeće odredbe o zaštiti ljudskih prava u
Ugovoru o funkcioniranju Europske unije (čl. 6. i 7.) uvodeći niz načela na kojima se
Unija temelji (''sloboda, demokracija, poštovanje ljudskih prava i temeljnih sloboda i
vladavina prava''), dajući Europskom sudu ovlasti da zajamči poštovanje tih načela od
Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
4

strane europskih institucija, te predviđajući sankcije u slučaju kršenja temeljnih načela od
strane države članice.
Ugovorom iz Nice dopunjuje se čl. 7. Ugovora o funkcioniranju Europske unije
uvođenjem mehanizma prevencije kršenja ljudskih prava prema kojemu Komisija,
Parlament i trećina država članica mogu zatražiti od Vijeća da utvrdi postojanje opasnosti
ozbiljnog kršenja ljudskih prava u nekoj državi članici i da, uz suglasnost Parlamenta,
uputi dotičnoj državi odgovarajuće preporuke.
Na sastanku Europskoga vijeća u Nici prihvaćena je i Povelja EU-a o temeljnim pravima,
koja prvi put u povijesti Unije u jedinstvenom tekstu utvrđuje niz građanskih, političkih,
ekonomskih i socijalnih prava svih građana i osoba s prebivalištem u EU.

2. Analiza


2.1. Ljudska prava i osnovne slobode u EU

2.1.1. Pravo na život

Pravo na život svakog čovijeka zaštićeno je zakonom. Niko ne može biti
namjerno lišen života, osim kod izvršenja smrtne kazne po presudi suda, kojom je
proglašen krivim za zločin za koji je ova kazna predviđena zakonom.
Lišenje života nije u suprotnosti sa prethodno navedenim pasusom ako proizilazi
iz upotrebe sile koja je apsolutno neophodna:
- u odbrani svakog pojedinca od nezakonitog nasilja
- prilikom zakonitog lišenja slobode ili spriječavanja bjekstva osobe koja je
zakonito lišena slobode
- u akciji preduzetoj, u skladu sa zakonom, radi gušenja nemira ili pobune.

2.1.2. Zabrana mučenja

Niko neće biti podvrgnut torturi, neljudskom ili ponižavajućem postupku ili
kažnjavanju.

2.1.3. Zabrana ropstva i prinudnog rada

Ni jedno lice ne mije biti držano u ropstvu ili položaju ropke zavisnosti, te niko
neće biti primoram da obavlja prinudni ili obavezni rad. Za potrebe » prinudnog ili
obaveznog rada « ne uključuje se:
- bilo koji rad koji se normalno zahtjeva od osobe koja se nalazi u zatvoru u
skladu a u skladu sa konvencijom o ljudskim pravima ili za vrijeme uslovnog otpusta;
- bilo koju službu vojne prirode ili u slučaju odbijanja služenja vojne obaveze u
zemljama gdje se to dozvoljava, bilo koju drugu lužbu umjesto obaveznog služenja vojne
obaveze;
- bilo koju službu koja se zahtjeva u slučaju inzvaredne situacije ili katastrofe koja
ugrožava život ili blagostanje zajednice;
Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
5

- bilo koji rad ili službu koji su dio uobičajenih građanskih obaveza.


2.1.4. Pravo na slobodu i sigurnost

Svako ima pravo na slobodu i sigurnost ličnosti. Niko ne smije biti lišen slobode
izuzev u niže navedenim slučajevima i u skladu sa zakonom propisanim postupkom:
- zakonitog lišenja slobode;
- zakonitog hapšenja ili lišenja slobode zbog nepovinovanja zakonitom nalogu
suda ili cilju osiguranja izvršenja bilo koje obaveze propisane zakonom;
- Zakonitog hapšenja ili lišenja slobode radi privođenja nadležnoj sudskoj vlasti,
kada postoji opravdana sumnja da je ta osoba izvršila krivično djelo ili kada postoje
valjani razlozi da se osoba spriječi da izvrši krivično djelo ili da nakon izvršenja
krivičnog djela pobjegne;
- lišenje slobode maloljetnika, prema zakonitom nalogu, radi odgajanja pod
nadzorom ili zakonitog pritvaranja zbog privođenja nadležnoj lasti;
- zakonitog lišenja slobode osoba da i se spriječilo širenje neke zarazne bolesti,
pritvaranja mentalno oboljelih osoba, alkoholičara ili narkomana ili kitnica;
- zakonitog hapšenja ili lišenja slobode u cilju spriječavanja ilegalnog ulaska u
zemlju ili osobe protiv koje je u toku postupak deportacije ili ekstradiciji.

Svako ko je uhapšen odmah će biti obavješten, na jeziku koji razumije , o
razlozima hapšenja i o svim optužbama protiv njega.
Svako ko je uhapšen ili lišen slobode prema odredbama iz konvencije o ljuskim
pravima mora odmah biti izveden pred sud ili drugo službeno lice zakonom ovlašteno da
vrši sudsku vlast i mora imati pravo na suđenje u razumnom roku ili na puštanje na
slobodu do suđenja. Puštanje na slobodu može se uslovljavati garancijama o
pojavljivanju na suđenju.
Svako kome je uskraćena sloboda hapšenjem ili lišavanjem slobode ima pravo
uložiti žalbu sudu kako bi sud, u kratkom roku, razmotrio zakonitost lišavanja slobode i
ukoliko ono nije bilo zakonito naložio oslobađanje.
Svako ko je bio žrtva hapšenja ili lišavanja slobode protivno odredbama ovog
člana ima pravo na obeštećenje.

2.1.5. Pravo na pravično suđenje

Prilikom utvrđvanja građanskih prava i obaveza ili osnovanosti bilo kakve
krivične optužbe protiv njega, svako ima pravo na pravično suđenje i javnim raspravama
u razumnom roku pred nezavisnim i nepristrasnim, zakonom ustanovljenim sudom.
Presuda se izriče javno, ali se novinari i javnost mogu isključti s itavog ili jednog dijela
suđenja u interesu morala, javnog reda ili nacionalne sigurnosti u demokratskom društvu,
kada to nalažu interesi maloljetnika ili zaštite privatnog života strana u sporu, ili kada to
sud smatra izričito neophodnim zato što bi u posebnim okolnostima publicitet mogao
nanjeti štetu interesima pravde.
Svako ko je optužen za krivično djelo smatra se nevinim dok se njegova krivica
po zakonu dokaže. Sako ko je optužen za krivično djelo ima sledeća minimalna prava:
Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
6

- da odmah, na jeziku koji razumije, bude podrobno obavješten o prirodi i razlogu
optužbe protiv njega;
- da mu se osiguraju vrijeme i uslovi neophodni za pripremanje odbrane;
- da se brani sam ili uz pomoć advokata koga sam izabere ili da, ukoliko ne
raspolaže sredstvima da plati advokata, da ga dobije besplatno, kada to nalažu interesi
pravde;
- da sam ispituje ili zahtjeva ispitivanje svjedoka optužbe i da se prisustvo i
saslušanje vjedoka odbrane odobri pod uvjetima koji važe i za svjedoka opužbe;
- da koristi besplatnu pomoć tumača ukoliko ne razumije ili ne govori jezik koji se
koristi na sudu.


2.1.6. Kažnjavanje samo na osnovu zakona

Niko se ne može smatrati krivim za krivično djelo nastalo činjenjem ili
nečinjenjem koje nije predtavljalo krivično djelo u vrijeme izvršenja, prema nacionalnom
ili međunarodnom pravu. Isto tako, izrečena kazna neće biti teža od one koja se
primjenjivala u vrijeme izvršenja krivičnog djela.
Tekst iz prethodno navedenog pasusa ne utiču na suđenje ili kažnjavanje bilo koje
osobe koja je kriva za činjenje ili nečinjenje, ako je to djelo u vrijeme izvršenja
predstavljalo krivično djelo prema opštim pravnim načelima priznatim kod civilnih
naroda.

2.1.7. Pravo na poštovanje privatnog i porodičnog života

Svako ima pravo na poštovanje svog priovatnog i porodičnog života, doma i
prepiske. Javna vlast se ne mješa u vršenje ovog prava, osim ako je takvo miješanje
predviđeno zakonom i ako je to neophodna mera u demokratskom društvu u interesu
nacionalne sigurnosti, javne sigurnosti, ekonomske dobiti zemlje, spriječavanja nereda ili
spriječavanja zločina, zaštite zdravlja i morala ili zaštite prava i sloboda drugih.

2.1.8. Sloboda misli, savjesti i vjeroispovjesti

Svako ima ravo na slobodu misli, savjesti i vjeroispovjesti: ovo pravo uključuje
slobodu da promjeni vjeru ili uvjerenje i slobodu, sam ili zajedno sa drugim i javno ili
privatno, da manifestuje svoju vjeru ili uvjerenje, odredbom, propovjedanjem i vršenjem
vjerskih dužnostii rituala.
Sloboda manifestacije svoje vjere ili svojih uvjerenja će podlijegati samo onim
ograničenjima predviđenim zakonom i koj asu neophodna u demokratskom društvu u
interesu javne sigurnosti, zaštite javnog poretka, zdravlja ili morala ili zaštite prava i
sloboda drugih.

2.1.9. Sloboda izražavanja

Svako ima pravo na slobodu izražavanja. Ovo pravo uključuje slobodu mišljenja i
slobodu primanja i prenošenja informacija i ideja, bez miješanja javne vlasti i bez obzira
Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
7

na granice. Ovo ne spriječava države da zahtjevaju dozvole za rad od radio, televizijskih i
filmskih kompanija.
Ostvarivanje ovih sloboda, budući da uključuje obaveze i odgovornosti, može
podlijegati takvim formalnostima, uvjetima, ograničenjima ili sankcijama predviđenim
zakonom i koje neophodne u demokratskom društvu u interesu nacionalne sigurnosti,
teritorijalnog integriteta ili javne sigurnosti, sprijačavanja nereda ili zločina, zaštite
zdravlja i morala, ugleda ili prava drugih, spriječavanja širenja povjerljivih informacija ili
u interesu očuvanja autoriteta i nepristrasnosti sudstva.




2.1.10. Sloboda okupljana i udruživanja

Svako ima ravo na slobodu mirnog okupljanja i udruživanja s drugim, uključujući
i pravo osnivanja indikata i pridruživanja indikatima zbog zaštite svojih interesa.
Ova prava neće biti ograničena izuzevna način propisan zakonom i koji je
neophodan u demokratskom društvu u interesu nacionalne sigurnosti ili javne sigurnosti,
u cilju spriječavnja nereda ili zločina, zaštite zdravlja ili morala ili zaštite prava sloboda
drugih. Ovim članom se ne zabranjuje uvođenje zakonitih ograničenja na ona prava koja
uvažavaju pripadnici oružanih snaga, policija ili državne administracije.

2.1.11. Pravo na sklapanje braka

Od trenutka kada postanu sposobni za brak, muškarac i žena imaju pravo da stupe
u brak i zasnuju porodicu prema nacionalnim zakonima kojima se reguliše ostvarivanje
ovog prava.

2.1.12. Pravo na djelotvorni pravni lijek

Svako čija su prava i slobode, priznata Knvencijom o ljudskim pravima, narušena
ima pravo na pravni lijek pred ncionalnim vlastima, čak i onda kada su povredu ovih
prava i sloboda učinila lica u vršenju svoje službene dužnosti.

2.1.13. Zabrana diskriminacije

Uvažavanje prava i sloboda predviđenim ovom Knvencijom osigurava se bez
diskriminacije po bilo kojoj onovi, kao što su pol, rasa, boja kože, jezik, vjeroipovjest,
političko ili drugo mišljenje, nacionalno ili socijalno porjeklo, veza sa nekom
nacionalnom manjinom, imovno stanje, rođenje ili drugi status.

2.1.14. Odstupanje u vanrednim okolnostima

U doba rata ili druge javne opasnosti koja prijeti opstanku nacije, svaka visoka
strana ugovornica može preduzeti mjere koje odstupaju od njenih obaveza po ovoj
Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
8

konvenciji, i to u najnužnijoj mjeri koju zahtjeva hitnost situacije, s tim da takve mjere ne
budu u neskladu s njenim drugiom obavezama prema međunarodnom pravu.
Svaka isoka strana ugovornica koja koristi svoje pravo da odstupi po odredbi
Konvencije obavještava u potpunosti Generalnog sekretara Savjeta Evrope o mjerama
koje preduzima i razlozima za njih. Ona, takođe, obavještava Generalnog sekretara
Savjeta Evrope kada takve mjere prestaju djelovati i kada se odredbe Konvencije ponovo
počinju u potpunosti primjenjivati.

2.1.15. Zabrana zloupotrebe prava

Ništa u ovoj konvenciji ne može se tumačiti tako da podrazumjeva pravo bilo koje
države, grupe ili lica da se upuste u neku djelatnost ili izvrše neki čin koji je usmjeren na
poništavanje bilo kog od navedenih prava i sloboda ili na njihovo ograničavanje u većoj
mjeri od one koja je predviđena Konvencijom.

2.1.16. Granice korištenja ograničenja prava

Ograničenja za navedena prava i slobode, dozvoljena u ovoj konvenciji, neće se
primjenjivati u bilo koje druge svrhe osim onih za koje su predviđena.

2.1.17. Osiguranje postojećih ljudskih prava

Ništa iz Konvencije o ljudskim pravima se neće tumačiti kao ograničavanje ili
derogiranje bilo kojih ljudskih prava i osnovnih sloboda koje mogu biti osigurane
zakonim bilo koje visoke strane ugovornice ili bilo kojim drugim sporazumom čija je ona
članica.

2.1.18. Zaštita imovine

Svako fizičko ili pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine.
Niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uvjetima
predviđenim zakonom i opštim načelima međinarodnog prava.
Predhodne odredne, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da
primjenjuje takve zakone koje smatra potrebnim da bi nadzirala korištenje imovine u
skladu sa opštim interesima ili da bi osigurala naplatu poreza ili drugih doprinosa i kazni.

2.1.19. Pravo na obrazovanje

Niko ne može biti lišen prava na obrazovanje. U vršenju svih svojih funkcija u
oblasti obrazovanja i nastave država poštuje pravo roditelja da osiguraju takvo
obrazovanje i nastavu koji su u kladu sa njihovim vlastitim vjerskim i filozofskim
uvjerenjima.




Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
9

2.1.20. Pravo na slobodne izbore

Visoke trrane ugovornice se obavezuju da u primjernim vremenkim razmacima
održavaju slobodne izbore s trajnim glasanjem, pod uslovima koji osiguravaju slobodno
izražavanje mišljenja naroda pri izboru zakonodavnih tijela.









































Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
10




3. Zaključak

Procedura pristupanja Evropskoj uniji precizira da svaka evropska zemlja koja
poštuje principe, kao što su demokratija, zaštita ljudskih prava i vladavine prava, može
podnjeti zahtjev da postane član Unije. Ako država ispunjava ostale kriterije za članstvo i
ulazak u Evropsku uniju, bez ispunjenja ovih uslova nijedna država ne može biti članica
Evropske unije. U svakoj državi treba da budu zastupljena i da se poštuju osnovna
ljudska prava i osnovne slobode da bi država normalno funkcionisala. Samo poštovanje
istih ima veliki uticaj i na građene države.


































Evropska unija Tema: Ljudska prava u Evropskoj uniji
11






Literatura

1. Harmonizacija zakonodavstva Republike Srbije sa pravom Evropske unije,
Duško Dimitrijević i Brano Miljuš,Beograd,2010.
2. Evropska konvencija o ljudskim pravima
3. Ustavno pravo Evropske unije
4.» Službeni glasnik BiH, br: 6/99 «
5.» Službeni glasnik RS, 101/04 «

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful