You are on page 1of 36

11001

01001
110010
100111
11001
01001
Ako želimo izračunati zbroj
a+b
U binarnom brojevnom sustavu to radimo
Realizacija sklopova za zbrajanje
Sklop za zbrajanje
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Minimizacija je otežana zbog
dijagonalnog položaja jedinice
Na najmanje značajnom bitu imamo
0
0
0
0
0
0
0 0 0 0 0
0
0 0 0 0
b a b a c
a b a b b a a b a b s
   
         
   
Logička shema
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Shema sklopa
0
0
0
0
0
0
0 0 0 0 0
0
0 0 0 0
b a b a c
a b a b b a a b a b s
   
         
   
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Poluzbrajalo
Ako uradimo slijedeći transformaciju:
) ( ) (
) ( ) (
0 0
0 0 0 0 0 0
0
0 0 0
0
0
0
0 0 0 0 0
0
0
0
0 0 0 0
b a a b a b
a b a b a b
a a b b b a a b
a b a b s

    
     
      
   
  
 
Dobivamo sklop koji se
zove poluzbrajalo
Uštedjeli smo invertore, a
sklop daje negirani pretek
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Potpuno zbrajalo
Analizirajmo situaciju kada uzimamo u obzir i pretek sa prethodnog bita
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Potpuno zbrajalo-1
Obavimo odmah transformaciju
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Potpuno zbrajalo-2
Proširimo li izraz
Izraz u zagradama je suma po modulu, rezultat zbrajanja osnovnih
znamenki, a dva člana preteci po pojedinim poluzbrajalima.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Potpuno zbrajalo-3
Možemo pisati
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Nedostaci potpunog zbrajala
Mana potpunog zbrajala je u kašnjenju zbroja za 6 td i preteka za 5 td.
Sam pretek kasni prema prethodnom za 2 td.
Sklop koji bi trebao zbrojiti n znamenki potrošio bi prvo 3 td za
generiranje svih polu zbrojeva s’j, a nakon toga bi se pretek prostirao s
desna na lijevo s kašnjenjem od 2 td po bitu.
Zbroj na najznačajnijem bitu kasni još dodatnih 3-2 td.

Dakle ukupno kašnjenje je približno jednako izrazu:
T(n~=(4+2n)td
Za n=8 dobijemo 20 t
d
, a za n=16 kašnjenje je 36 t
d
, odnosno za neku
(relativno) brzu tehnologiju s t
d
=2 ns, kašnjenja bi bila 40 odnosno 72 ns
respektivno.
Multiplekseri i demultiplekseri
Multiplekseri i demultiplekseri obavljaju ulogu višepoložajnih
preklopnika.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
multiplexer
y
A
B
C
D
E
y
A
B
C
D
E
F
demultiplexer
Multiplekseri i demultiplekseri se realiziraju kao posebna integrirana
kola srednjeg stupnja integracije, a mogu se dobiti i povezivanjem više
elementarnih logičkih sklopova.
Multiplekser je funkcionalni blok (sklop) koji ima:
• m adresnih ulaza a
m-1
a
m-2
, ... , a
1
, a
o

• n=2
m
informacijskih ulaza u
n
-1… u
1
, u
o

• 1 informacijski izlaz i
• kontrolne ulaze k.
Multiplekser na informacijski izlaz "i" dovodi vrijednost sa onog
informacijskog ulaza uj, čiji je redni broj "j" u prirodnom binarnom
obliku (kao kodna riječ) prisutan na adresnim ulazima a
m-1
a
m-2
, ... , a
1
,
a
o
, a pod uvjetom da je funkcija sklopa omogućena aktivnim signalima
na kontrolnim ulazima k.
Za slučaj da je sklop isključen s kontrolnih ulaza, izlaz je prisilno
postavljen na neutralnu vrijednost "0" ili u stanje visoke impedancije.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekser
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekser-1
m1
m0
ui
i
Da bi neki ulaz bio proveden na izlaz treba prepoznati pripadnu kodnu
riječ adresnih varijabli, te aktivnim signalom propustiti signal sa
odabranog ulaza.

Taj signal treba dovesti na izlaz na način da u nekom drugom trenutku
isto bude ostvarivo za ostale ulaze.
Kodnu riječ algebarski prepoznamo algebarskim izrazom kojeg smo
nazvali "minterm", dakle konjunkcijom svih varijabli (sada adresnih).
Z = (m
k
I
k
)

2 -1
k=0
n
11001
01001
110010
100111
11001
01001
To omogućava povezivanje
svih međurezultata na jedna
ILI vrata.
Minterm jedinicom prepozna
pripadnu kodnu riječ, pa
možemo koristiti I vrata za
propuštanje vrijednosti sa
izabranog ulaza. Za sve ostale
kodne riječi vrijednost
minterma je nula, I vrata su
zatvorena, i na izlazu imamo
nulu.
Multpilekser-2
Multipleser 3
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekser je kombinacijska mreža koja odabire jedan od više
mogućih ulaznih signala i usmjerava ga na jednu izlaznu stezaljku.
Izborom ulazne linije upravlja skup varijabli odabira. Najčešće,
multiplekser s n varijabli odabire jedan od 2
n
ulaznih signala.
Blok dijagram multipleksora 4-u-1 i tablica istine.
I0
I1
I2
I3
S1 S0
4:1
mux
Q
Linije izbora

Izlaz
S
1


S
0


Q
0

0

U
0

0

1

U
1

1

0

U
2

1

0

U
3


S1
S0
U0
U1
U2
U3
EN
I0
I1
I2
I3
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekser -4
Logički I
0
do I
3
se odabire varijablama S
1
do S
0
i usmjerava dijagram
multipleksera 4-u-1. Za prikaz rada sklopa promatra se slučaj kada je
(S
1
S
0
) = (10)
2
, čemu u dekadskom brojevnom sustavu odgovara broj 2.
Prateći tijek ulaznih signala U
2
, tj. na izlaz se U
0
do U
3
slijedi Q=2
usmjeravaju samo ulazi čija je adresa jednaka dva. Općenito se na izlaz
prosljeđuju samo oni ulazi čiju adresu određuju varijable odabira.
Multiplekseri se izvode kao integrirani krugovi srednjeg stupnja
integracije i to 2-u-1, 4-u-1, 8-u-1 i 16-u-1
I0
I1
A
2:1
mux
Z
2:1 mux: Z = A' I0 + A I1
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekser-5
I0
I1
I2
I3
A B
4:1
mux
Z
Z = A' B' I0 + A' B I1 +
+A B' I2 + A B I3
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekseri -6
I0
I1
I2
I3
I4
I5
I6
I7
A B C
8:1
mux
Z
8:1 mux: Z = A' B' C' I0 + A' B' C I1 + A' B C' I2 + A' B C I3 +
A B' C' I4 + A B' C I5 + A B C' I6 + A B C I7

11001
01001
110010
100111
11001
01001
Multiplekser-7
Ako je vrijednost na adresnim ulazima stacionarna, tj. sporo se mijenja u
odnosu na promjenu vrijednosti na informacijskim ulazima, tada će izlaz
multipleksera neko vrijeme pratiti vrijednost izabranog (selektiranog)
ulaza. Kažemo da multiplekser obavlja funkciju izbornika, selektora.

Ako se vrijednost na adresnim ulazima mijenja u skladu s nekim taktom,
recimo kroz prirodni binarni niz kodnih riječi, te ako su pri tome
vrijednosti na informacijskim ulazima stacionarne, na izlazu će se u
skladu s taktom pojaviti vremenski niz bita ulazne kodne rjeđi. Kažemo
da multiplekser obavlja funkcije paralelno-serijskog pretvornika.
Naziv "multiplekser" se odnosi na paralelno-serijsku pretvorbu.
Zbog funkcije selektiranja ovaj se funkcionalni blok još naziva i
"selektor" ili kombinirano multiplekser-selektor.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija multiplekserom
Pokušajmo iskoristiti digitalni multiplekser za realizaciju Booleovih
funkcija.
Multiplekser ima jedan izlaz, pa samo na tom izlazu možemo dobiti
vrijednost funkcije.
i=f(x1,x2,…xn)
Uvrštavanjem izraza za multiplekser i PDNO funkcije slijedi:
Imamo jednu jednadžbu, a m+2
m
nepoznanica. Potrebno je spojiti m
adresnih ulaza i 2
m
informacijskih ulaza multipleksera na n varijabli
funkcije.
Kada je m=n
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija multiplekserom-1
Sada vidimo da su lijeva i desna strana po strukturi ne samo slične, već
su strukturno identične. Stoga običnu jednakost možemo zamijeniti
identitetom, odnosno izjednačiti odgovarajuće dijelove lijeve i desne
strane izraza. Dobijemo:

Sada imamo 2
m
+2
m
jednadžbi, dakle više nego što je potrebno. Dok je
prvi sustav sam po sebi rješenje, drugi sustav možemo riješiti na osnovu
činjenice da se radi o eksplicitno definiranim mintermima. Ako na
adresne ulaze dovedemo redom varijable funkcije:
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija multiplekserom-2
odnosno:
dobili smo m jednadžbi koje zadovoljavaju sustav.
Booleovu funkcija m varijabli realiziramo multiplekserom s m adresnih
ulaza tako da na adresne ulaze multipleksera dovedemo redom varijable
funkcije (MSB na MSB, LSB na LSB), a na informacijske ulaze
multipleksera redom vrijednost funkcije (0 ili 1, 0 spajanjem na masu, 1
spajanjem na Vcc preko otpornika).
Redoslijed varijabli je važan, kako bi redoslijed ulaza multipleksera
odgovarao redoslijedu redaka tablice istine, dakle redoslijedu vrijednosti
funkcije.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija-3
Funkciju realiziramo tako da na adresne ulaze dovodimo m izabranih
varijabli x, a na informacijske ulaze multipleksera preostale funkcije fj.
Preostale funkcije realiziramo logičkim vratima ili multiplekserom. U
posljednjem slučaju imamo strukturu koja se zove multipleksersko
stablo. Veličina sklopova preostalih funkcija ovisi o izboru adresnih
varijabli za multiplekser. Za slučaj realizacije logičkim vratima zanimljiv
nam je što manji broj logičkih vrata, dakle što bolja mogućnost
minimizacije preostalih funkcija.
Preostale funkcije izračunavamo korištenjem Veitchevog dijagrama.
Izborom jedne varijable PDNO funkcije i veitchev dijagram se raspadaju
na dva dijela. Svaki dio predstavlja po jednu preostalu funkciju. Izborom
slijedećih adresnih varijabli PDNO i Veitchev dijagram se raspadaju na
4,8 itd. dijelova. Nakon upisivanja funkcije u Veitchev dijagram
postupak izbora adresnih varijabli obavljamo u slijedećim koracima:
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija-4
Sagledamo mogućnost minimizacije i za adresnu varijablu izaberemo
onu po kojoj je najteže vršiti minimizaciju.
Podijelimo veitchev dijagram na dva dijela s obzirom na izabranu
adresnu varijablu, te za cijeli dijagram ponavljamo postupak pod 1, tako
da je slijedeća varijabla zajednička za sva područja.
U okviru dobivenih područja vršimo minimizaciju preostalih funkcija
koje realiziramo logičkim vratima i dovodimo na odgovarajuće ulaze
multipleksera.
Za funkciju sa 4 varijable moguće je kod realizacije multiplekserom sa
dva adresna ulaza m=2 ostvariti šest različitih kombinacija adresnih
ulaza, za koje podjela Veitchevog dijagrama izgleda:
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija-5
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija-5






x
2
x
3
x
1 _


F0
F1
F2
F3
x
4






x
2
x
3
F0 F1 F2 F3
x
4
Podjela po x1 i x3
x
1 _


Podjela po x1 i x2
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija-6






x
2
x
3
x
1 _


F0
F1
F2
F3
x
4






x
2
x
3
F0
F1
F2 F3
x
4
Podjela po x2 i x3
x
1 _


Podjela po x1 i x4
F0
F2
F0
F2
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Realizacija Booleovih funkcija-7






x
2
x
3
x
1 _


F0
F1
F3
x
4






x
2
x
3
F0
F2
F0
F3 x
4
Podjela po x3 i x4
x
1 _


Podjela po x2 i x4
F2
F0
F0
F2
F1
F1
Demultiplekser je funkcionalni blok (sklop) koji ima:
· m adresnih ulaza a
m-1
, a
m-2
, ... , a
l
, a
o

· 1 informacijski ulaz u
· n=2
m
informacijskih izlaza i
n-1
, i
n-2
, ... , i
1
, i
o

· kontrolne ulaze k.
Demultilekser vrijednost sa informacijskog ulaza "u" dovodi na onaj
informacijski izlaz "ij" čiji je redni broj "j" u prirodnom binarnom obliku
(kao kodna riječ) prisutan na adresnim ulazima a
m-1
, a
m-2
, ... , a
l
, a
o
, a
pod uvjetom da je funkcija sklopa omogućena aktivnim signalima na
kontrolnim ulazima k. Za slučaj da je sklop isključen s kontrolnih ulaza,
izlazi su prisilno postavljeni na neutralnu vrijednost "0" ili u stanje
visoke impedancije.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Demultiplekser
Digitalni demultiplekser kao funkcionalni
blok prikazan je na slici
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Demultiplekser-1
Da bi ulaz bio proveden na neki izlaz treba prepoznati pripadnu kodnu
riječ adresnih vasijabli, te aktivnim signalom propustiti signal na
odabrani izlaz.
Kodnu riječ algebarski prepoznamo algebarskim izrazom kojeg smo
nazvali "minterm", dakle konjunkcijom svih varijabli (sada adresnih).
Minterm jedinicom prepozna pripadnu kodnu riječ, pa možemo koristiti I
vrata za propuštanje vrijednosti sa ulaza na izabrani izlaz.
Algebarski možemo pisati:
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Demultiplekser-2
Negacijom lijeve i desne strane izraza

dobili smo mogućnost korištenja NI vrata
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Demultiplekser-3
Demultiplekser koristimo za razvođenje signala (kao "deselektor") i za
serijsko-paralelnu pretvorbu.
Ako je vrijednost na adresnim ulazima stacionarna, tj. sporo se mijenja u
odnosu na promjenu vrijednosti na informacijskom ulazu, tada će
izabrani izlaz demultipleksera neko vrijeme pratiti vrijednost ulaza.
Kažemo da demultiplekser obavlja funkciju razvođenja. Ova funkcija
nije naročito korisna i rijetko se koristi.
Ako se vrijednost na adresnim ulazima mijenja u skladu s nekim taktom,
recimo kroz prirodni binarni niz kodnih riječi, te ako se pri tome
vrijednosti na informacijskom ulazu pojavljuju u skladu s taktom kao
vremenski niz bita, na izlazima će se redom pojaviti ti bitovi svaki na
vlastitom izlazu. Ako zanemarimo problem pamćenja izlaznih bita,
možemo kazati da multiplekser obavlja funkcije serijsko-paralelnog
pretvornika.
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Demultiplekser-4
Ako na informacijski ulaz demultipleksera dovedemo 1, uvijek će biti
aktiviran onaj izlaz čiji je redni broj prisutan na adresnim ulazima. Na taj
način možemo paliti pojedinačne žaruljice, ili aktivirati čekiće za ispis
slova (teleprinter). Demultiplekser obavlja funkciju dekodera, jer
"dekodira" koncentrirani kod na kod "1 od 2
m
".
Naziv "demultiplekser" se odnosi na paralelno-serijsku pretvorbu. Zbog
funkcije dekodera, ovaj se funkcionalni blok još naziva i "dekoder" ili
kombinirano dekoder-demultiplekser. Demultiplekseri se proizvode
kao integrirani krugovi srednje razine integracije u pravilu s invertiranim
izlazom
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Demultiplekser-5
Realizirati funkciju četiri varijable n=4 korištenjem multipleksera m=3.
Funkcija je zadana u PDNO:
f(x1,x2,x3,x4)=V(0,3,4,5,9,10,12,13).
Na osnovi tablice istine je
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Primjer
4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1
4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1
x x x x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x x x x f
   
    
Prvo odredimo tri adresne varijable (x1,x2,x3) i odredimo adresne ostatke
koji će predstavljati ulaze multipleksera.
) ( ) (
) ( ) ( ) ( ) (
4 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1
4 3 2 1 4 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x x x x x f
    
     
Slijedi
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Primjer-1
0 7
1 6
5
4
0 3
1 2
1
0
4
4
4
4








F
F
x F
x F
F
F
x F
x F
Očito je da se adresni ostaci daleko jednostavnije
određuju pomoću Veitchevog dijagrama
n=4
1
1

1 1

1



1
1
1

x
2
x
3
x
4
x
1 _


F0
F1
F2 F3
F4
F5
F6 F7
Nacrtamo shemu
11001
01001
110010
100111
11001
01001
Primjer-2
4
0 x F 
U7
U6
U5
U4 MUX
U3
U2
U1
x
1 _

x
2
x
3
4
1 x F 
1 2 F
0 3  F
4
4 x F 
4
5 x F 
1 6  F
0 7  F