You are on page 1of 10

19glava

Regionalen aspekt na ekonomskiot razvoj – voved

Site ekonomski aktivnosti se odvivaat (i) na odreden prostor

Ottuka, pokraj funkcionalniot (sektorskiot) aspekt, ekonomskite aktivnosti se analizirat, planiraat i
realiziraat i od prostoren, odnosno teritorijalen aspekt

Рegioni се teritorijalno - funkcionalni edinici:
 vo ramkite na nacionalnata ekonomija, ili

nadvor od nea, kako me|unarodni ekonomski regioni

Кriteriumi za odreduvawe na ekonomskite regioni se: razvojnoto nivo, karakteristikite na prostorot
(geografski, prirodni, demografski, infrastrukturni, ekolo{ki i dr.), razvojnite potencijali ili problemi.

Ekonomskite regioni ne sekoga{ se sovpa|aat so administrativno-politi~ki odredenite granici na op{tinite

Sovremenata politika na regionalen razvoj e naso~ena kon site regioni (ne samo kon nerazvienite), i e
prilagodena na nivnite specifi~ni razvojni potrebi i mo`nosti.

Ramnomerniot regionalen razvoj, preku obezbeduvawe na povisok stepen na ekonomsko-socijalna
kohezija, dava pozitivni impulsi vrz odr`liviot razvoj i konkurentnosta na makro-ekonomskiot sistem vo
celina.

Sinergetski efekt - ekonomskiot potencijal na zemjata e povisok od zbirot na ekonomskiot potencijal na
oddelnite regioni

Regionalnata politika, t.e. politikata za ekonomsko-socijalna kohezija e zna~ajna sostavka na razvojnata
politika na Evropskata Unija, so koja se nastojuva da se namalat razlikite vo razvojnoto nivo pome|u
razli~ni regioni na EU.

Regionalno razvojnata solidarnost na EU se odnesuva i na dr`avite kandidati za ~lenstvo vo Unijata, preku
funkcioniraweto na Predpristapnite fondovi na EU

Dosega{na politika na regionalen razvoj vo RM

Regionalniot aspekt na ekonomskiot razvoj vo RM bil dolgo vreme zanemaruvan vo periodot na
samoupravniot ek. sistem, {to ima sozdadeno golemi regionalni disproporcii vo razvienosta i krajno
neramnomeren raspored na stopanskite kapaciteti

Na nivo na Jugoslavija e vodena politika za pottiknuvawe na razvojot na pomalku razvienite podra~ja, ~ii
elementi bile poddr`uvani i preku poseben Sojuzen Fond za NP

So taa politika ne bile postignati nekoi pozna~ajni efekti

Razvienite regioni (republiki) ja razvivale tezata deka tie go pla}aat razvojot na nerazvienite republiki

A pomalku razvienite republiki ja razvivale tezata deka so toa samo se vra}a del od odleaniot dohod

Vo Makedonija funkcioniral i RFNP

Po osamostojuvaweto, vo 1994 godina e donesen Zakon za pottiknuvawe na razvojot na stopanski
nedovolno razvienite podra~ja

1

preku otvorawe na novi rabotni mesta i vo nerazvienite podra~ja na dr`avata. substandardna infrastruktura i izrazito intenzivni migracii i praznewe na prostorot  Pri proektiraweto na sistemot na pottiknuva~ki merki i instrumenti. se po~ituval faktot deka vo uslovi na pazarna ekonomija ekonomskiot razvoj treba da se potpira vrz avtonomnite odluki na ekonomskite subjekti. kade e lociran i rizikot i benefitot od donesenata odluka za opredelen deloven potfat.  So kompleks na merki i instrumenti na ekonomskata politika treba{e da se ostvarat osobeno slednite celi:  namaluvawe na razlikite vo nivoto na razvienost.  voedna~uvawe na uslovite za `ivot i rabota na naselenioto vo site delovi na dr`avata Od osamostojuvaweto na Makedonija do srеdinata na 2007 godina. 2 . za zgolemena stopanska aktivnost vo tie podra~ja  Sredstvata za podr{ka na razvojno depresiranite podra~ja bile nameneti za:  regresirawe na del od kamatite za koristenite krediti za izgradba na stopanski objekti.  Zatoa e vospostaven sistem na stimuli za motivirawe i ohrabruvawe na potencijalnite investitori.  poracionalno i poefikasno koristewe na proizvodniте faktori. bile pod 75% od prosekot na dr`avata  Politikata na razvojno potiknuvawe bila naso~ena i kon:  ridsko-planinskite podra~ja (so nadmorska viso~ina nad 800 metri).  revitalizacija na oddelni kompaktno zaostanati podra~ja. i  kon kompaktno zaostanatite podra~ja so isklu~itelno niska stopanska aktivnost. kako i najmalku eden od drugite dva pokazateli. kako osnova za identifikuvawe na nedovolno razvienite podra~ja. se utvrduval preku slednite pokazateli:  op{testven proizvod po `itel. i  stapka na vrabotenost (broj na vraboteni na 100 `iteli).  poramnomerno razmestuvawe na stopanskite aktivnosti.  kon pograni~nite naseleni mesta.  premii za otvarawe na novi rabotni mesta.  pouspe{no i ekonomski pologi~no re{avawe na problemot na nevrabotenosta. koregiran so koeficientot na promenite vo gustinata na naselenieto. stepenot na razvienost.  Tretman kako nedovolno razvieni imale podra~jata na op{tinite vo koi op{testveniot proizvod po `itel.  namaluvawe na emigracijata i prazneweto na prostorot vo oddelni podra~ja.  nabavna vrednost na aktivnite osnovni sredstva po `itel (bez vrednosta na hidro i termoelektranite). osobeno vo pograni~niot pojas.  u~estvo vo trajniot vlog vo slu~aj koga finansiskata konstrukcija za otpo~nuvawe na stopanska dejnost ne bi mo`ela da se zaokru`i so drugi izvori na sredstva.

razvojni specifi~nosti.  Otsustvo na normativna ramka (zakon i podzakonski akti). i  u~estvo vo obuka na kadar.  Skromen obem i kvalitet na razvojni resursi i nerazvien sistem na razavojni pottiknuvawa Karakteristiki i principi na sovremen koncept na regionalen razvoj  Sovremeniot sistem i politika na regionalniot razvoj treba da bide vo funkcija na odr`liv dinami~en razvoj.  Dvete celi se (duri i) sprotivstaveni. koj obezbeduva poddr{ka na razvojot na ekonomskiot porast na sekoj region. i 2. pa zatoa merka na uspe{nosta na ovaa politika e kolku }e se ostvarat obete celi  Standardizirana nomenklatura na na~ela na sistemot i politikata na regionalen razvoj:  Na~elo na programirawe – podgotvuvawe na razvojno-planski dokumenti. carini i drugi uvozni dava~ki.  koristewe na opredeleni prava vo zdravstvenoto i penziskoto osiguruvawe  Кritika mo`e da se upati vo slednata nasoka:  Na nivo na proektiran sistem i politika za regiionalen razvoj   Otsustvo na razvojno-programski dokumenti od strate{ki i operativen karakter. Efikasen regionalen razvoj.  finansirawe na izrabotka na investicioni programi i nau~ni studii.. kako prva faza  Na~elo na partnerstvo – vospostavuvawe na {iroka sorabotka me|u subjektite koi imaat nadle`nosti ili interes od regionalniot razvoj  Na~elo na participacija – kofinansirawe ili prezemawe drugi formi na poddr{ka na razvojnite proekti  Na~elo na subsidijarnost – sinergija me|u odgovornosta na lokalno i centralno nivo 3 . preku obezbeduvawe na: 1. potrebi i mo`nosti. Merki so koi se realizira ovaa politika se:  namaluvawe ili osloboduvawe od danoci. Na nivo na realno funkciionirawe na op{testveno-ekonomskiot sistem:  Marginalizirano zna~ewe na regionalnata politika i nejzino sveduvawe na samo eden segment  Nekoordiniranost na sektorskite razvojni politiki. Ramnomeren regionalen razvoj. koj obezbeduva poddr{ka na razvojno depresiranite regioni i podra~ja i namaluvawe na prusutnite razvojni dispariteti me|u centarot i periferijata. jaknewe na ekonomskata i socijalna kohezija na nacionalno i na supranacionalni nivo (na primer vo ramkite na EU).  Slab institucionalen kapacitet na nacionalno i lokalno nivo za upravuvawe so regionalniot razvoj.  prioritet pri otkupot za popolnuvawe na stokovnite rezervi. imaj}i gi vo predvid nivniot ”identitet”.. podobruvawe na kvalitetot na `ivot na gra|anite.

 neprifatlivo visoka disproporcija na ekonomskiot i socijalniot razvoj me|u urbanite i ruralnite delovi od dr`avata. Na~elo na transparentost Nov regionalen razvoen model na Makedonija  Neophodnite promeni vo sistemot i politikata na regionalen razvoj proizleguvaat od:  realnite problemi vo regionalniot razvoj.  unitarniot karakter na dr`avata. kako i me|u centralnite i pograni~nite podra~ja  potrebata za usoglasuvawe na regionalnata politika na so regionalnata politika na EU i unapreduvawe na administrativno-institucionalni kapaciteti kon barawata na EU fondovite i nivno efikasno koristewe  Vo Republika Makedonija duri vo 2007 godina e donesen Zakon za ramnomeren regionalen razvoj.  degradacija na gradovite od sredna golemina.  razvojnoto nivo i realnite regionalno razvojni problemi.  zgolemuvawe na konkurentnosta na planskite regioni preku jaknewe na nivniot inovaciski kapacitet.  goleminata na dr`avata. so visoka koncentracija na ekonomskite aktivnosti i resursi vo Skopje. optimalno koristewe i valorizirawe na prirodnoto bogatstvo. koi vlijaat limitira~ki vrz ostvaruvaweto na efikasen i ramnomeren razvoj vo ramkite na dr`avata:  monocentri~niot razvoj.  dvostepenoto nivo na organizacija na vlasta.  za~uvuvawe i razvivawe na posebniot identitet na planskite regioni. i  imaj}i gi vo vid i osnovnite odrednici na regionalnata politika na EU. 4 . Po~ituvaj}i gi:  ustavnite opredelbi za gri`ata na Republikata za poramnomeren regionalen razvoj kako i za pobrz razvoj na stopanski nedovolno razvienite podra~ja.  namaluvawe na disparitetite me|u i vo ramkite na planskite regioni i podignuvawe na kvalitetot na `ivot na site gra|ani. kako i nivna afirmacija i razvoj. ~ove~kiot kapital i ekonomskite osobenosti na razli~nite regioni.  kako i sovremenata teoretsko-konceptualna ramka vo vodeweto na politikata na regionalen razvoj  fizionomirani se sodr`inskite elementi na Zakonot za ramnomeren regionalen razvoj  Celi na politikata na regionalniot razvoj se:  ramnomeren i odr`liv razvoj na celata teritorija na Republika Makedonija. baziran vrz modelot na policentri~en razvoj. kako i nejzinite politiki dizajnirani za pretpristapna pomo{ vo domenot na regionalniot ravoj.

 Pograni~ni podra~ja. Biroto za regionalen razvoj. Severoisto~en.  Sovetite za razvoj na planskite regioni. Skopski.  Ministerstvoto za lokalna samouprava i drugi ministerstva  Sovetot za ramnomeren regionalen razvoj na Republika Makedonija.Makedonija potpa|a pod rangot NUTS-2. 5 . i broj na naselenie  Celata teritorija na R.  buxetite na edinicite na lokalnata samouprava. Finansirawe na regionalniot razvoj (izvori):  buxetot na Republika Makedonija. Jugoisto~en. Jugozapaden. Vardarski.  Na nivo na NUTS-3 utvrdeni se osum regioni: Pelagoniski.  Podra~ja so prirodni bogatstva i kulturno nasledstvo (za{titeni so zakon). ovozmo`uva tri-stepena klasifikacija na regionite  Kriteriumi se: pokazatelite za povr{ina vo km2 .  Podra~ja so specifi~ni razvojni potrebi se:  Stopanski nedovolno razvieni podra~ja. Polo{ki i Isto~en region.Makedonija. revitalizacija na selata i razvoj na podra~jata so specifi~ni razvojni potrebi. tuku dezagregirani delovi od nacionalnata ekonomija  Nomenklatura na teritorijalni edinici za statistika na EU – NUTS.  Centrite za razvoj na planskite regioni. i  poddr{ka na me|uop{tinskata i prekugrani~nata sorabotka na edinicite na lokalnata samouprava vo funkcija na pottiknuvawe na ramnomeren regionalen razvoj  Posebno bitni kategorijalni definicii se razvojno-planskite regioni i podra~jata so specifi~ni potrebi  Razvojno planski regioni se:  Funkcionalni teritorijalni edinici utvrdeni za potrebite na planiraweto i realizacijata na politikata na regionalen razvoj  Toa ne se administrativno-politi~kite edinici (op{tinite). i  Drugi podra~ja so specifi~ni razvojni potrebi utvrdeni so zakon  Edinici na lokalna samouprava  Institucionalnata struktura na regionalniot razvoj ja so~inuvaat:   Vladata na R.

 drugi me|unarodni izvori.  Постоење на функционирачка пазарна економија. и  да постои (да се создаде) нејзин доволен капацитет за справување со конкурентскиот притисок на пазарните сили во ЕУ  Функционирачка пазарна економија постои: 6 . тој (се) претставува како нејзина првенствена цел  Кога интеграцијата на една држава во ЕУ се набљудува динамички (како процес). владеење на правото. За членство е потребно [три Копенхагенски критериуми]:  Стабилност на институциите кои гарантираат демократија.Македонија за пристапување кон Европската унија  Вовед – Копенхагенски критериуми  Градење на функционирачка пазарна економија  Креирање способност за справување со конкурентскиот притисок на Внатрешниот пазар на ЕУ  Кога поимот интеграција (или приклучување) на една држава во ЕУ се набљудува статички. политички критериум]. тогаш тоа претставува средство (или инструмент) на политиката за постигнување на битните цели  Суштината е во вториот пристап Реформи и економска политика на Р.  donacii i sponzorstva od fizi~ki i pravni lica. ЕУ се има изјаснето дека:  „Пристапувањето [во ЕУ] ќе се случи тогаш кога една држава ќе биде способна да ги преземе обврските кои произлегуваат од членството со исполнување на економските и политичките услови. економска и монетарна унија [тнр.  drugi sredstva utvrdeni so zakon (pred se so Zakonot za dr`avna pomo{) Глава 23 Реформи и економска политика на Р.  Способност да се превземат обврските од членството. Македонија за пристапување кон Европската унија  На Самитот одржан 1993 година во Копенхаген. со (доволен) капацитет за справување со конкурентскиот притисок на пазарните сили во рамките на ЕУ [тнр. вклучувајќи го и придржувањето кон целите за политичка. fondovite na Evropskata Unija. економски критериум]. човечкии права и почитување и заштита на малцинствата [тнр. правен критериум]  Економскиот критериум содржи два (под)крите-риуми:  да постои (да се изгради) функционирачка пазарна економија.

особено преку индустриската политика.  постои релативно висок степен на надворешно-трговска интегрираност со државите членки на ЕУ. како и можности за нивно надградување (развивање).  постои релативно висок степен на прилагодливост на економијата кон надворешни промени и шокови (што се мери според учеството на МСП во вкупната структура на економијата).  ако тоа се постигнува преку слободно взаемно дејство на пазарните сили (кога постои висока ценовна и надворешнотр-говска либерализација). отколку што е напредната во градењето на капацитет за справување со притисоците од конкуренцијата на пазарите на држа-вите члени на ЕУ. но на „ниско ниво“. политиката на државна помош и тн. одржливи јавни финансии и надворешни сметки → во иднина е потребно надополнување на постигнатата 7 . ако во државата има релативно висок степен на усогласеност за суштинските елементи на економската политика. и  кога нема присуството на значајни пречки за влез и излез од пазарот  Конкурентна економија постои ако во една држава:  постои доволен степен на макроекономска стабилност кој гарантира носење на деловните одлуки од страна на економските субјекти во стабилно и целосно предвидливо окружение.  Градење на функционирачка пазарна економија  Широк политички консензус за суштинските елементи на економската политика → во иднина е потребно одржува-ње на воспоставениот консензус  Макроекономска стабилност. во смисла на човечки и физички капитал и инфраструктура.  постојат на располагање доволно ресурси.  кога е воспоставена макроекономска рамнотежа меѓу понудата и побарувачкатата. Македонија е веќе функционирачка пазарна економија. набљудувана и по квантитет и по квалитет  Македонија е значително повеќе напредната во градење-то на функционирачка пазарна економија. вклучувајќи го и уредувањето на сопственоста.  фирмите инвестираат во подобрување на нивната ефикасност и приспособливост на пазарните услови. политиката на заштита на конкуренцијата.  кога е воспоставен и спроведен правниот систем.  Со други зборови.  постои правилно влијание на владината политика и на правната рамка за создавањето конкурентност.  кога е воспоставен развиен финансиски систем. вклучувајќи стабилност на цените. по прифатливи цени.

негово намалување  Либерализирани цени и трговија. и пораст на јавните инвестиции 8 .  воспостваување поврзаност меѓу истражувачките центри. универзитетите и деловниот сектор Физички капитал и инфраструктура по соодветна цена → приоритетни реформи во оваа област се:  комерцијализацијата на инфраструктурните услуги. спроведување на договорите и ефикасност на судството за решавање на деловните предмети → спроведувањето на оваа реформа е еден од најклучните сегменти во процесот на пристапувањето на Македонија во ЕУ  Креирање способност за справување со конкурентскиот притисок на Внатрешниот пазар на ЕУ  Квалитетен човечки капитал по соодветна цена → приори-тетни реформи во оваа област се:    подобрување на квалитетот на образованието и обуката на идната работна сила. ако е можно. и  подобрување на квалификациите на постојната работна сила Научно-истражувачка работа и иновации → посебно битни цели во оваа област се:  поголем трансфер на знаење и нови комерцијални технологии (know-how). вклучително регулираност на сопственичките права. со рамнотежа меѓу понудата и побарувачката воспоставена преку слободно взаемно дејство на пазарните сили → во иднина е потребно одржување на либералираноста на цените и продолжу-вање со надворешно-трговската либерализација согласно ССА  Способност на финансискиот сектор да ги насочи заштедите кон продуктивно инвестирање (банкарски сектор и небанкарски финансиски институции) → во иднина е потребно зголемување на конкурентно-ста во финансискиот сектор до степен кој ќе овозможи негово успешно интегрирање во глобалниот пазар на финансиски услуги  Приватна сопственост во претпријатијата (приватиза-ција и структурни реформи) → најобемните и нејтешките реформи во оваа област се завршени.  развивање на комерцијално релевантни технологии за Македонија. ликвидација) → во иднина е потребно продолжување на интензивните реформи во оваа област  Адекватен правен систем.макроекономска стабилност со структурни реформи за подобрување на деловната конкурентност  Структура на јавниот долг т поставените таргети (цели) → во иднина е потребно одржување на постојниот степен на задолженост или. останува да се трансформираат и приватизираат некои делови од јавниот сектор  Непостоење позначајни бариери за влез (отворање на нови фирми) и излез од пазарот (стечај.

 Подобрување („олеснување“) на деловното окружение.  внимателно и постепено усогласување на законодавството на ЕУ. и внимателен вертикален (секторски) пристап  Стратегиски цели за развој на земјоделието врз кои треба да се базира политиката за развој на земјоделството и руралните средини во Македонија. се:  зајакнување на конкурентноста на земјоделството и подобрување на приходите на земјоделските производители имајќи го предвид значењето на земјоделството за социјалната стабилност во државата.  обезбедување здрава и исправна храна за потрошувачите и тоа во поголем обем од домашно потекло во согласност со компаративните предности на производството на поединечни гранки.  поддршка на развојот на руралните средини заради запирање на процесот на понатамошна депопулација на цели делови од државата и оддржување рамномерен регионален развој. Поддршка на развојот на МСП → продолжување на оваа политика преку:  Надградба на институционалната структура за поддршка на МСП.  Обезбедување нефинансиски методи на поддршка на МСП. и  спроведување проактивна индустриска политика за унапредување и развој на бизнисите со потенцијал  Хоризонтален пристап на политиката – создавање „еднакво поле за економски натпревар. 9 . кои се усогласени и со целите на Заедничката земјоделска политика (ЗЗП) на ЕУ.  оптимално користење на расположливите природни ресорси во еколошки оддржлив начин.  Други форми на поддршка на иновативноста и конкурентноста на МСП  Степен во кој економската политика и законодавството влијаат на конкурентноста преку политиката за заштита на конкуренцијата и политиката на државна помош → потребно е пред се зајакнување на капацитетот на Комисијата за заштита на конкуренцијата (особено на нејзината стручност и независност  Степен и динамика нa трговска интеграција на Македонија со ЕУ → промена на производно-асортиманската структура на извозот на Македонија во правец на пораст на учестовот на производи со поголема додадена вредност  Секторски реформи за зголемување на продуктивноста и конкурентноста на македонската економија →  Основни цели и приоритети и на индустриска политика за создавање конкурентност на македонската економија се:  создавање стабилно и целосно предвидливо институционално окружение и рамка што е соодветна за потребите на современата пазарна економија.

 постигнување на рационално и наменско користење и раководење со буџетските средства. со цел обезбедување на потребната економија на обем во производството и маркетингот.  капитални инвестиции во руралната инфрастуктура. почитувајќи ги и националните приоритети и интереси во развојот на секторот  Специфични реформски задачи на економската политика кои треба да придонесат кон создавање поволен амбиент за остварување на стратегиските цели за развој на земјоделието во Македонија се:  создавање на ефикасен пазар на земјиште.  формирање рурални центри на развој и создавање мешовита економска база во руралните средини.  диверзификација на економските активности во руралните средини. на транспарентен и организиран начин.  излекување на најголем дел од земјоделскиот сектор од областа на неформалната („сивата“) економија.  обезбедување подобри општи услови за живот во руралните области со подобрена инфраструктура.  промовирање организирана соработка меѓу фармерите.  создавање квалитетни јавни и приватни инстиутуции во земјоделскиот сектор кои.  зголемување на приходите на фармерите и пораст на инвестициите за модернизација и преструктуирање на земјоделските субјекти. пред се во делот на водостопанството 10 . постепено усогласување на македонската земјоделска политика и институциите со Европската заедничка земјоделска политика.  инвестиции во развој на преработувачки капацитети.  создавање на доволен капацитет за користење на средства од предпристапните фондови на ЕУ. како и ефикасно планирање на странската помош  Мерки за рурален развој кои сега се реализираат во Македонија вклучуваат:  инвестиции во развој на фармерството. ќе дејствуваат во правец на зајакнување на поврзаноста на производителите со пазарот  формулирање на земјоделската политика и спроведување на ефикасни мерки.